Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 877 5583186 5579510 2026-06-27T10:20:53Z Forbidden History 89259 /* Личности од Битола */ додадени личности 5583186 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name = Битола |other_name = Обител, Манастир |nickname = Градот на Конзулите |motto = ''Битола, бабам Битола'' |image_map = {{ Maplink|frame=yes|raw={"type": "ExternalData","service": "geoshape","ids": "Q157246"}|plain=y|frame-width=325|frame-height=325|zoom=13|frame-lat=41.031|frame-long=21.334|stroke-width=1|stroke-color=#333333|id=Q157246|title=Битола}} |image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a = Ambientalna ulica Marsal Tito-Bitola (10).jpg |photo2a = Bitola 019.JPG |photo2b = Седиште на Преспанско-пелагониската православна епархија се наоѓа во градот Битола.jpg |photo3a = Магаза (Битола).jpg |photo3b = Saat kula Bitola011.jpg |photo4a = Bitola 055.JPG |photo4b = Sirok sokak.jpg |photo5a = Bitolj - crkva svete bogorodice.jpg |size = 270 |spacing = 1 |color = #FFFFFF |border = 1 |foot_montage = }} |imagesize = 250px |image_caption = Колаж на битолски знаменитости |website = http://www.bitola.gov.mk |image_flag = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |flag_size = 150px |pushpin_map = Македонија |map_caption = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MK |subdivision_type = Земја |subdivision_name = {{MKD}} |subdivision_type1 = [[Региони во Македонија|Регион]] |subdivision_name1 = [[Податотека:Logo of Pelagonia Region.svg|25п]][[Пелагониски Регион|Пелагониски]] |subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] |subdivision_name2 = [[Податотека:Bitola-coat-of-arms.svg|25п]][[Општина Битола|Битола]] |blank_name_sec1 = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] |blank_info_sec1 = BT |leader_title = Градоначалник |leader_name = [[Тони Коњановски]]<br><small>([[ВМРО-ДПМНЕ]])</small> |area_total_km2 = 422.39 |population_as_of = 2021 |population_total = 71.808 |population approximately 2014 = |population_metro = 93.095 |population_density_km2 = 180 |population_density_sq_mi = |timezone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |timezone1_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset1_DST = +2 |latd=41 |latm=01 |lats=55 |latNS=N |longd=21 |longm=20 |longs=05 |longEW=E |elevation_m = +650 |elevation_ft = |postal_code_type = [[Поштенски броеви во Македонија|Пошт. бр.]] |postal_code = 7000 |area_code = (0)47 |blank_name = Светец заштитник |blank_info = [[Свети Нектариј Битолски|Св. Нектариј Битолски]] |blank1_name = [[Кепенова класификација|Клима]] |blank1_info = [[континентална клима|Dfa]] |footnotes = |blank_info_sec2=[[Свети Нектариј Битолски]]<ref name="Битола инфо">{{Citation |url=https://setaliste.com.mk/vesti/binfo/bitola-go-slavi-svojot-patron-sveti-nektarij-bitolski/ |title=Битола го слави својот патрон |access-date=5 април.2021 |archive-date=2022-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408161741/https://setaliste.com.mk/vesti/binfo/bitola-go-slavi-svojot-patron-sveti-nektarij-bitolski/ |url-status=dead }}</ref>|blank_name_sec2=[[Светец заштитник]]|population_demonym=битолчанец, битолчанка, [[битолчани]]<ref>{{ОДРМЈ|Битола}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Битола}}</ref>}} '''Битола''' — [[град]] во [[југозапад]]ниот дел на [[Македонија]] и седиште на истоимената [[Општина Битола]], [[административен центар|административен]], [[култура|културен]], [[економија|економски]], [[индустрија|индустриски]], [[образование|образовен]] и [[наука|научен]] центар за тој дел од земјата. По својата местоположба Битола е најјужен, а според бројот на жители [[Градови во Македонија|трет по големина град]] во Македонија (2021 г.). На север се наоѓа [[Главен град|главниот град]] на Македонија, [[Скопје]] (169 км), на североисток се наоѓа градот [[Прилеп]] (43 км), на југ се наоѓа градот [[Лерин]] ([[Грција]]) (33 км) и на северозапад се наоѓаат [[Ресен]] (29 км) и [[Демир Хисар]] (29 км). Градот е познат под името ''град на конзулите'', бидејќи тука се наоѓале конзуларните претставништва на [[Европа|европските земји]] во времето на [[Отоманското Царство]], каде заедно со [[Солун]] бил најважно место во европскиот дел на Империјата. Во периодот 1864 — 1912, Битола бил главен град на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]], еден од трите [[вилает]]и во регионот [[Македонија (регион)|Македонија]]. И денес, голем дел од [[конзулати во Македонија|конзуларните]] претставништва во Република Македонија се наоѓаат тука. За време на [[Југославија]] бил еден од културните средишта, како во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]], така и во [[СФРЈ]]. Таткото на [[Турција|турската]] нација [[Кемал Ататурк]] завршил офицерска школа во Битола. Некои негови работи денес се чуваат во [[Народен музеј - Битола|Народниот музеј]]. Битола е позната и како „градот под [[Пелистер]]“ поради неговата близина до [[Баба (планина)|Баба Планина]]. == Потекло на поимот == [[File:Philip-II-of-Macedon-Clocktower-Bitola-MK.JPG|thumb|250px|лево|Глетка од плоштадот Магнолија со споменикот на [[Филип II Македонски]] — основачот на Битола и познатата Саат-кула во позадината]] Во текот на историјата, во зависност од владетелите, градот Битола имал многу имиња. Според [[Адријан Рум]], [[Словени|словенскиот]] назив за градот, Битола, потекнува од зборот ''Обител'' ([[старословенски јазик|старословенски]] {{Script|Cyrs|Обитѣль}}), овој израз до денес се употребува и во [[хрватски јазик|хрватскиот јазик]] (''obitelj'') кој за време на [[Среден век|средниот век]] се користел за заедница на монаси, како семејство односно [[манастир]]. Името го добил по многуте манастири што се наоѓале во градот и во околината, а некои постојат и денес. Со текот на времето, гласот О се исфрла во изговорот на зборот „Обител“, и името на градот станува Битола.<ref>{{Citation | last = Room | first = Adrian | title = Placenames of the world: origins and meanings of the names for 6,600 countries, cities, territories, natural features, and historic sites | place = Jefferson, N.C. | publisher = McFarland & Company, Inc. | year = 2006 | edition=2 | page = 60 | isbn = 0-7864-2248-3 }}</ref> [[Грци]]те од истите причини градот го нарекувале Монастири ([[грчки јазик|грчки]]: ''Μοναστήρι''). Битола е денешен официјален назив за градот, но истовремено и најстариот назив, судејќи по [[Битолска плоча|Битолската плоча]] од [[1015]] година на којашто градот е спомнат, како и според многуте војсководци на [[цар Самуил|царот Самуил]], како и патниците од тоа време. [[Арапи|Арапскиот]] патник [[Абу Абдалах Мухамед ал-Идриси]] во [[{{римски|12}} век]] напишал: ''„Потребни се два дена патување на исток за да се стигне од Ахрид (Охрид) до Бутили (Битола). Бутили е необичен и убав град“.'' Постојат приказни според кои на десниот кеј на реката [[Драгор]] имало 41 [[црква|цркви]] и исто толку воденици за нивно издржување. Исто така и на левиот кеј на Драгор имало 29 цркви со исто толку воденици. За време на празничните денови во тоа време, народот од селата од [[Битолско Поле|Битолското Поле]] се собирале кај овие цркви каде ги вршеле своите верски обреди. Со оглед на тоа што земјиштето на кое се наоѓал градот Битола тогаш било прекриено со многубројни цркви, градот го добил името Манастир. Има верзија која вели дека градот Битола името Манастир го добил по една огромна црква која се наоѓала над Битола, кај сегашниот мост викан Црн Мост ([[турски јазик]]: ''kara köprüsü''). Во оваа црква можеле да се сместат сите присутни од селското население од битолското поле кои доаѓале за време на празниците да ги вршат верските обреди. Според записите на [[Марко Цепенков]], градот Битола своето име го добил по големопоседникот Тољо, кој имал своја тврдина во близината на денешното битолско село [[Буково]]. Во времето кога дошле [[Турци]]те да го освојат овој дел од [[Македонија]], за да го повикаат на борба големопоседникот Тољо, му велеле „Би Тољо, до би Тољо“, со што според [[Марко Цепенков]] од таму потекнува денешното име на градот Битола. За време на [[Отоманско Царство|отоманската власт]], градот се викал Манастир, што [[Турци]]те и [[Албанци]]те го усвоиле од [[Грци]]те. По [[Балканските војни]] од [[1913]] градот потпаѓа под српска окупација и повторно го добил старото име Битола. == Историја == {{главна|Историја на Битола}} [[Податотека:Heraclea.jpg|мини|десно|Мозаик од Хераклеја Линкестис]] Многу важни настани од [[Македонци|македонската]] и [[балкан]]ската [[историја]] се случиле во Битола. Градот е граден, доградуван, рушен и повторно граден и надградуван уште од неговото прво населување во доцното [[бронзено доба]]. Потоа во [[Хеленистички период|хеленистичкиот период]], па [[Римско Царство|Римското Царство]], сѐ до [[Византија|византиското]] време имал статус на град со висок степен на цивилизација. Традиционално силниот трговски центар, е познат и како град на конзулите поради тоа што во еден период за време на [[Отоманското Царство]], Битола имала дури дваесет [[конзулат]]и од разни [[Европа|европски]] земји. Во истиот период, градот имал многу школи, меѓу другите и воена академија, којашто ја посетувал и славниот турски реформатор [[Кемал Ататурк]]. На крајот на XIX век бил толку силен град, што неговото население непрестајно растело и го надминало бројот на населението на [[Белград]]. Градот бил преполн со [[фабрика|фабрики]] и [[Фотографија|фотографски]] дуќани, а занимливо е и тоа што покрај Сингер, во Битола уште во тоа време постоела фабрика за слатки. Во Битола се снимени првите фотографии и филмови на Балканот, благодарејќи на [[Браќа Манаки|браќата Манаки]]. Првата филмска камера [[Јанаки Манаки|Јанаки]] ја купува од [[Лондон]], производство на компанијата „Charles Urban Trading”, и тоа 300-тиот примерок од серијата ''BIOSCOPE''. Така, со таа фамозна „Камера 300" започнала кинематографијата на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Тоа било златното доба на градот. За жал, за време на [[Балкански војни|Балканските војни]], многу битки биле водени во околината на градот и самиот град, па многу материјални докази изгореле или биле потполно уништени. [[Архитектура]]та можела да се обнови, посебно последните петнаесетина години, а докази за сѐ што се случувало се и прераскажувањата на старите кои добро се сеќаваат. Меѓутоа, денес останале многу организации и фестивали, коишто по долг период, повторно се одржуваат. Еден од нив се одржува секој година од [[29 јули]] до [[2 август]] во Битола, во знак на спомен на [[Илинденското востание]], под името „Културен фестивал Илинденски денови“. === Праисторија === Градот Битола со околината е многу богат со споменици од [[Праисторија|праисторискиот период]]. Двата најзначајни се Велушка Тумба и Тумба Бара, коишто се наоѓаат покрај селото [[Породин]]. Од [[Бакарно доба|бакарното доба]], тука се населува Тумба покрај селото [[Црнобуки]], Шуплевац (покрај селото [[Суводол]]) и Висок Рид (покрај селото [[Букри]]). === Римски период === Градот се наоѓа на римскиот пат [[Вија Егнација]] ''(Via Ignatia)'', каде што е и античкиот град [[Хераклеја Линкестис]]. Во периодот на II век п.н.е. кога Македонија станува [[Римско Царство|римска]] провинција, Хераклеја станува силен економско-политички центар (''Septina Aurelia Heraclea'') со свој постојан римски намесник и римска војска, што сведочи за Битола како центар на вечна моќ, цивилизација, култура и убавина којашто е тука и денес. === Османлиска власт === [[Податотека:Bitola posle mladoturskiot rezim, 1908.pdf|мини|лево|Српски извештај од 5 август 1908, за новата состојба во Битола по воспоставувањето на младотурскиот режим: благосостојба, ред, мир, славење.]] [[Податотека:Bitola old.jpg|мини|десно|Битола во XIX век]] [[Податотека:Ottoman Postcard of Huriet in Monastir.jpg|мини|десно|Прослава во Битола за време на [[Младотурската револуција]] во 1908 година, по повод враќањето на Уставот од страна на султанот [[Абдул Хамид II]]]] Почетокот на турските завојувања на Балканот најавиле и нова ера на живеење. Турските војски во текот на [[1382]]-[[1383]] година по многу тешки и крвави борби и по жестокиот отпор кој го пружило месното население конечно успеале да ја освојат Битола. Според некои легенди многу жесток отпор на турските освојувачи му пружиле и монасите од седумдесетте манастири и цркви кои во тој период постоеле во Битола. Хаџи Евронос беј кој се наоѓал на чело на турската војска револтиран од жестокиот отпор на кој наишол при освојувањето на градот наредил да се урне и битолската тврдина. Ашик-паша Зеде, кој го придружувал Евронос-бег во неговиот поход, во своите извештаи забележал дека турските војски неколкупати ја напаѓале Битола, а калуѓерите, давајќи голем отпор, на крајот на самиот брег на реката [[Драгор]], сите до еден биле масакрирани. Меѓутоа, Турците потполно го зазеле градот дури по смртта на [[Крал Марко|Крали Марко]] во 1395 година, а при тоа заземање во Битола прв влегов Тимурташ-паша со неговата војска.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 9</ref> Од овој период всушност започнува и „ориенталното” вообликување на градот што било резултат токму на изградбата на ваквиот тип објекти, но и на ориенталните градителски техники и стилови. Во периодот на XVI - XVII век, период на историски но и културни промени, од страна на турската администрација градот Битола започнува да биде именуван како Манастир или Толи Манастир. Сепак во целиот период на своето постоење името Битола никогаш не било заборавено, туку напротив од страна на христијанското население тоа било во секојдневна употреба. Во средината на XVII век станал и важен културен центар на европска [[Турција]]. Таа е седиште на Битолска нахија во која имало 150 населени места. Градот бил прочуен по неговите многубројни пазари, од кои најмногу бил прочуен пазарот за памук. Познатиот патописец [[Евлија Челебија]], Битола ја посетил во 1662 година и забележал: „''градот има околу 3000 мали и големи куќи на приземје и кат, групирани во 21 маало, чаршија со 900 занаетчиски и трговски дуќани, 40 кафе-чајџилници и гостилници, монументален безистен со железни порти и со 86 дуќани. Во градот имало 70 муслимански храмови, девет медреси, неколку христијански цркви и фтуги јавни згради''“. Самиот град, гледан од далеку, изгледал како да е потонат во зеленило. Во овој период Битола претставува еден од најважните верско-муслимански центри, си Висока верска правна школа, којашто егзистирала низ целиот XVII век. Во истиот век. градот прераснал во значаен административен, стопански и културен центар. Кога во 1689 година поради колерата, Скопје бил запален, повеќето важни функции од него ги презела Битола. Таа развивала трговија, главно со европските центри, [[Виена]], [[Париз]], [[Лондон]] итн.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 9-10</ref> Најзначаен перидо од историскиот и стопанскиот развој на Битола е XIX век, кога во Битола е преместено седиштето на Румелискиот вилает, и како таков, е рангиран за прв град во европскиот дел на Турција. Според еден документ од овој период, се кажува дека во Битола имало 1.380 дуќани, од кои најголем број биле занаетчиски.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 10</ref> Во 1805 година во Битола живееле околу 15.000 жители. Од стопанските гранки виден напредок доживеало занаетчиството. Во средината на XIX век бројот на занаетчиските дуќани достигнал над 2.000 со околу 140 видови занаети, организирани во 70 еснафски организации. Виден придонес во развојот на Битола дале и дипломатските претставништва, конзулати на повеќе странски држави. Тоа довело Битола да стане „град на конзули” но и арена на странски пропаганди.<ref>Стојмилов, А., (2005), Социоекономска географија на Република Македонија, ПМФ, Скопје</ref> Почнувајќи од 1843 година Третата (Румелиската) армија скоро половина век ќе има седиште во Битола. Покривала територија од [[Босна]] до [[Грција]], од [[Јадранско Море]] до [[Одрински Пашалак|Одринскиот Пашалак]]. Располагала со сите родови војска од тоа време и броела од 15.000 до 20.000 војници, а некогаш и повеќе.<ref name=GradbiBT>{{наведена книга |title=[[Битола – Градби |last=Стерјовски |first=Александар |authorlink1=Александар Стерјовски |year=2020 |publisher=Конзулат на Република Србија во Република Македонија |location=Битола |isbn=978-608-65122-8-6 |page= 28|url= }}</ref> За нејзини потреби биле изградени [[Црвена касарна|Црвената]] и [[Бела касарна|Белата касарна]], [[Воена гимназија (Битола)|Воената гимназија]] и болница. Со пуштањето на [[железничка линија Солун-Битола|железничката линија Солун-Битола]] (1894), Битола го изгубила посебното значење за војската и седиштето на Третата армија било преместено во [[Солун]].<ref name=GradbiBT/> Во Битола во крајот на XIX и почетокот на XX век имало околу 3000 клавири за што градот го викале и „Градот на Клавирите“. Поради некои поранешни сфаќања клавирот симболизирал богатство, класна поделеност и во 50-тите години на XX век со процесот на национализација на многу од семејствата клавирите им биле одземени.<ref>https://www.babambitola.mk/%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D1%82%D0%B5-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0-15/{{Мртва_врска|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во учебната 1899/1900 година во [[Битолска машка гимназија|Битолската машка гимназија]], како учител се вработил еден од основачите на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО]], [[Даме Груев]], кој бил задолжен да изведува настава по предметите географија, аритметика, геометрија и цртање. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Битола живееле 37.000 жители, од кои 10.000 [[Македонци]], 10.500 [[Турци]], 1.500 [[Албанци|Албанци муслимани]], 2.000 [[Роми]], 7.000 [[Власи]], 5.500 [[Евреи]] и околу 500 останати.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/index.html Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. Софија, 1900.]</ref> Христијанските жители на градот биле разделени во повеќе конфесии. Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година христијанското население на Битола се состоело од 15.252 [[Македонци]], од кои 8.844 егзархисти, 6.300 грчки патријаршисти, 72 српски патријаршисти и 36 протестанти, потоа 100 [[Грци]], 7.200 [[Власи]], 120 [[Албанци]] и 120 [[Роми]]. Во градот имало 10 основни и 3 средни бугарски училишта, 7 основни и 2 средни грчки, 2 основни и 2 средни влашки и 1 основно и 2 средни српски.<ref>D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, р.166-167.</ref> Битола поради својата местоположба, на крстопатот помеѓу сите најзначајни патни правци (исток, запад, север и југ), уште од најраниот период на турското завладување го добила заслуженото значење при што станала значаен воено-стратешки центар што било само потврдено во 1830 година кога таа станува и политички центар на [[Румелискиот вилает]]. По распаѓањето на [[тимаро-спахиски систем|тимаро-спахискиот систем]] и интензивираните малтретирања од страна на чифликсајбиите дошло и до нови промени во етничката структура на населението во Битола. Во 1864 година бил формиран [[Битолски вилает|Битолскиот вилает]] со седиште во Битола. На чело на вилаетот стоел [[валија]], со титула [[паша]], кој бил назначуван со султанско ираде. Вилаетот зафаќал територија од околу 32.000 км², простирајќи се на делови од денешните држави: [[Македонија]], [[Албанија]] и [[Грција]]. === Балкански војни === [[Податотека:Paul Leblois Didericks Monastir.jpg|мини|лево|Генерали на [[Антанта]]та во посета на Битола, 1916 г.]] [[File:World War I victims in Bitola, Macedonia.jpg|мини|лево|Цивилни жртви од Првата светска војна во Битола, 1917 г.]] За време на [[Првата балканска војна]] во околината на градот се водела [[Битолска битка|Битолската битка]] во којашто [[Отоманско Царство|отоманската]] војска била победена од страна на српските сили. Градот страдал за време на [[Првата светска војна]] заради близината на [[Солунскиот фронт]]. Во периодот меѓу двете светски војни, Битола станала пограничен град. Ги изгубила гравитациските подрачја спрема [[Грција]] и [[Албанија]]. Сепак, во овој период градот за првпат започнал плански да се гради и тоа според урбанистички планови === Втора светска војна === [[Податотека:Stiv Naumov -BT.JPG|алт=Споменик на Стив Наумов во Битола|мини|315x315пкс|Споменик на [[Стефан Наумов-Стив|Стив Наумов]] во Битола]] Битола бил прв град во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] што ја почувствувал Втората светска војна, затоа што бил [[Бомбардирање на Битола (1940)|бомбардиран од италијански авиони]] уште на 5 ноември 1940 година.<ref name="БТ">{{наведена книга |title=Битола |last=Ставрев |first=Петар |authorlink= |year=1999 |publisher=ГП „Пелистер“ Битола |location=Битола |isbn= |page= |pages= |url= |accessdate=}}</ref> За време на [[Втората светска војна]], градот најпрво го окупирале Германците, а подоцна Бугарите. Во септември 1944, Бугарија капитулирала и започнала да се повлекува од Југославија и Битола била ослободена од македонските партизани. На [[4 ноември]] [[1944]], [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]] победнички влегла во Битола. На 6 февруари 1945 година, во Битола била отворена првата гимназија (првично наречена „Гоце Делчев“, во 1952 година преименувана во [[СОУ „Јосип Броз-Тито“ - Битола|„Јосип Броз Тито“]]) на која се предавало на [[македонски јазик]]. За време на [[НОБ]] од градот и околината од страна на бугарскиот фашистички окупатор биле затворени 606 лица, интернирани 117, депортирани 4 и 8 одведени во заробеништво. 251 лице било осудено од кои 23 на смрт. На боиштата на Југославија погинале 266 лица. 106 лица од Битола и околината биле носители на [[Партизанска споменица 1941]] и 8 биле прогласени за [[народен херој|народни херои]].<ref name=БТ/> === Евреите во Битола === Битола била населена со [[Евреи]], кои избегале од [[Шпанија]] за време на [[Шпанска инквизиција|црквината инквизиција]] на кралицата [[Изабела I Кастиљска|Изабела Кастиљска]]<ref name="Битолските Евреи">{{нмс|title=Битолските Евреи|date=2002|publisher=Ѓорги Димовски - Цолев|accessda26/5/13}}</ref>.Тие Евреи се доселиле во најголем дел на [[Балкан]]от во градовите од поголемо значење и со развиена трговија, меѓу другите и во Битола. Тука го потпомогнале развојот на градот со добри трговски врски. На [[11 март]] [[1943]] година, целокупното еврејско население од Битола (3.011 Евреи) било депортирано во логорот [[Треблинка]] во [[Полска]] од страна на бугарските фашисти. == Географија == [[Податотека:Поглед на Битола.jpg|мини|300п|десно|Воздушен поглед на Битола]] Градот е сместен на североисточното подножје на планината [[Баба Планина|Баба]] и југоисточното подножје на [[Облаковска Планина]], во средишниот дел на [[Пелагонија|Пелагониската Котлина]]. Низ него тече реката [[Драгор]]. Се наоѓа на 14 км северно од границата со [[Грција]], на [[надморска височина]] од 576 m. Битола е традиционално важна трговско-патничка врска помеѓу [[Јадранско Море|Јадранското]] и [[Егејско Море|Егејското Море]], како и една од најзначајните патнички врски на [[Балкан]]от со [[Средна Европа]]. Битола е оддалечен 168 км јужно од [[Скопје]], 42 км југозападно од [[Прилеп]], 32 км југоисточно од [[Ресен]], 33 км северно од [[Лерин]] ([[Грција]]) и 28 км југоисточно од [[Демир Хисар]]. Се наоѓа на 200 километри во северозападен правец од [[Егејско Море]]. === Клима === Градот има средна годишна температура на воздухот од 11,1°С, но со големи отстапувања во одредени години: од 10,1°С во 1975 година до 13,1°С во 1952 г. Најстуден месец е јануари, со просечна месечна температура од -0,6°С, но со апсолутна минимална температура од -30,4°С. Најтопол месец е јули, со средна месечна температура од 22,2°С и со апсолутно максимална температура од 41,2°С. Апсолутното годишно варирање на температурата на воздухот изнесува 71,6°С што е специфика за континенталната клима. Температурата има одлика на континентална клима, а врнежите на сушна изменето-средоземна или степска клима која, на моменти, има пробиви и на жешки воздушни маси од [[Северна Африка]] т.е. [[Сахара]]. Просечното годишно количество на врнежи изнесува 601 мм, со вредности кои се движат од 338 мм до 879 мм. Битола исто така е пример со појавата на поларна светлина. Преку Битола поминува изохазмата (линија која поврзува места со еднаков број на денови со појава на поларна светлост) 0,1 што значи дека на небото на Битола просечно само еднаш во 10 години, се појавува поларната светлост. Во Битола исто така има метеоролошка станица, сместена на излезот од градот на патот кон Новаци. Започнала со работа од [[16 март]] [[1945]], иако за одредени метеоролошки елементи има систематски податоци од [[1926]] и [[1927]] година. Метеоролошката станица во градот се наоѓа на надморска височина од 586 м, блиску до просечната надморска височина на градот која изнесува 576 м. {{Weather box |location= Битола |metric first= y |single line= y |Jan high C = 3.3 |Feb high C = 6.5 |Mar high C = 11.3 |Apr high C = 16.5 |May high C = 21.7 |Jun high C = 25.9 |Jul high C = 28.6 |Aug high C = 28.5 |Sep high C = 24.8 |Oct high C = 18.3 |Nov high C = 11.5 |Dec high C = 5.3 |year high C = 16.9 |Jan mean C = -0.8 |Feb mean C = 1.9 |Mar mean C = 6.3 |Apr mean C = 11.1 |May mean C = 15.7 |Jun mean C = 19.5 |Jul mean C = 21.7 |Aug mean C = 21.1 |Sep mean C = 17.2 |Oct mean C = 11.4 |Nov mean C = 6.2 |Dec mean C = 1.0 |year mean C = 11.0 |Jan low C = -4.5 |Feb low C = -2.3 |Mar low C = 1.3 |Apr low C = 5.0 |May low C = 8.7 |Jun low C = 11.7 |Jul low C = 13.1 |Aug low C = 12.8 |Sep low C = 9.9 |Oct low C = 5.6 |Nov low C = 1.7 |Dec low C = -2.6 |year low C = 5.0 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = 50.1 |Feb precipitation mm = 49.9 |Mar precipitation mm = 51.2 |Apr precipitation mm = 43.8 |May precipitation mm = 61.0 |Jun precipitation mm = 40.4 |Jul precipitation mm = 40.2 |Aug precipitation mm = 31.2 |Sep precipitation mm = 35.0 |Oct precipitation mm = 55.9 |Nov precipitation mm = 73.2 |Dec precipitation mm = 68.0 |year precipitation mm = 599.9 |humidity colour = green |Jan humidity = 83 |Feb humidity = 78 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 65 |May humidity = 65 |Jun humidity = 60 |Jul humidity = 56 |Aug humidity = 57 |Sep humidity = 64 |Oct humidity = 72 |Nov humidity = 79 |Dec humidity = 83 |year humidity = 69 |unit precipitation days = 1,0 мм |Jan precipitation days = 8 |Feb precipitation days = 8 |Mar precipitation days = 8 |Apr precipitation days = 7 |May precipitation days = 8 |Jun precipitation days = 6 |Jul precipitation days = 5 |Aug precipitation days = 4 |Sep precipitation days = 5 |Oct precipitation days = 6 |Nov precipitation days = 8 |Dec precipitation days = 9 |year precipitation days = 82 |Jan sun = 81.1 |Feb sun = 106.9 |Mar sun = 155.2 |Apr sun = 199.2 |May sun = 250.5 |Jun sun = 291.3 |Jul sun = 334.0 |Aug sun = 312.2 |Sep sun = 241.0 |Oct sun = 176.5 |Nov sun = 111.1 |Dec sun = 75.9 |year sun = 2334.9 |source 1 = NOAA<ref name = NOAA>{{нмс | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/MC/13583.TXT | title = Климатски нормали за Битола (1961–1990) | publisher = [[NOAA]] | accessdate = March 22, 2015}}</ref> |date=November 2011 }} === Сообраќај === [[Податотека:Bitola_railway_station.jpg|мини|десно]] Битола со патишта е поврзан со останатите делови од Македонија и дополнителниот дел на [[Грција]]. Поважни патни правци се Битола-[[Лерин]], Битола-[[Охрид]] (преку [[Ресен]]), Битола-[[Кичево]] и патниот правец Битола-[[Скопје]]. Битола е поврзана со железницата со [[Лерин]] (јужно) и [[Прилеп]], [[Велес]] и [[Скопје]] (северно), а од [[ЖС „Битола“|железничката станица]] во Битола во 2010 година отпатувале 81.000 патници.<ref>{{наведена книга| title = Транспорт и други услуги, 2010|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.11.03_700.pdf| publisher = Државен завод за статистика на Република Македонија| year = 2011| isbn = 9786082270463| page = 17}}</ref> Во градот функционира и јавен автобуски градски превоз. До околните населени места има организирано редовен автобуски или железнички сообраќај. == Население == Според последниот попис на населението на Македонија од [[2002]] година, во градот имало 74.550 жители и спаѓал во групата на големи градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Иако [[Горно Оризари (населба)|Горно Оризари]] статистички се води како посебна населба, сепак е дел од град Битола. Заедно со приградската населба [[Горно Оризари (населба)|Горно Оризари]] (2.454 ж.), која посебно се води во официјалните пописи, Битола имала вкупно население од 77.004 жители. Според Пописот од 2021, Битола брои 71.808 жители, вклучувајќи ја и населбата Горно Оризари, која е урбанизирана и составен дел од градот. Етнички гледано, населението (без [[Горно Оризари (населба)|Горно Оризари]]) е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 мај 2012}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |titlebar=#ddd |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|red|88.5}} {{Столбен постоток|[[Роми]]|cyan|3.4}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|3.1}} {{Столбен постоток|[[Турци]]|orange|2.0}} {{Столбен постоток|[[Власи]]|yellow|1.3}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|blue|0.6}} {{Столбен постоток|други|grey|0.6}} {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''66.038''' | 88,5 |- | [[Албанци]] | 2.360 | 3,1 |- | [[Турци]] | 1.562 | 2,0 |- | [[Роми]] | 2.577 | 3,4 |- | [[Власи]] | 997 | 1,3 |- | [[Срби]] | 499 | 0,6 |- | [[Бошњаци]] |20 | 0,02 |- |други |497 | 0,6 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |titlebar=#ddd |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|92.8}} {{Столбен постоток|албански|black|3.2}} {{Столбен постоток|турски|orange|1.8}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.7}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.5}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|0.3}} {{Столбен постоток|други|grey|0.3}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''69.255''' | 92,8 |- | [[албански]] | 2.399 | 3,2 |- | [[турски]] | 1.392 | 1,8 |- | [[ромски]] | 287 | 0,3 |- | [[влашки]] | 548 | 0,7 |- | [[српски]] | 390 | 0,5 |- | [[бошњачки]] | 10 | 0,01 |- |други |269 |0,3 |} ;Вероисповед Битола е [[Епископија|епископски]] град и седиште на [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониската епархија]]. Во [[Втората светска војна]] оваа [[епархија]] го добила името Охридско-битолска. Со обновувањето на автокефалноста на [[МПЦ|Македонската православна црква]] во [[1967]], го добила сегашното име [[Преспанско-пелагониска епархија]] и ги опфаќа регионите на градовите: Битола, [[Ресен]], [[Прилеп]], [[Крушево]] и [[Демир Хисар]]. Првиот митрополит на епархијата ([[1958]] - [[1979]]) бил блаженопочинатиот [[Климент Преспанско-битолски|Климент]]. Вториот митрополит и сегашен администратор на епархијата, надлежен како [[архијереј]] од [[1981]] е [[Петар Преспанско-пелагониски|Господин Петар]]. Во Преспанско-пелагониската епархија има околу 500 [[црква|цркви]] и [[манастир]]и. Во последните десетина години во епархијата се изградени или се градат околу 40 цркви и 140 црквини објекти. Епархијата има два црковни музеи - во соборниот храм „Св. Великомаченик Димитриј“ во Битола и во храмот „Св. Јован“ во [[Крушево]], како и постојана изложба на икони и библиотеки во зградата на [[Митрополитска резиденција – Битола|Битолската митрополија]]. Изградена е помеѓу [[1901]] и [[1902]] година и е еден од најубавите примери на необарокна архитектура. Покрај доминантната Македонска православна црква, во Битола постојат и други поголеми верски заедници како што се [[Исламска верска заедница|Исламската верска заедница]], [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] и други. Во Битола се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |titlebar=#ddd |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Православие]]|red|89.1}} {{Столбен постоток|[[Ислам]]|green|9.1}} {{Столбен постоток|[[Католицизам]]|orange|0.1}} {{Столбен постоток|[[Протестантство]]|yellow|0.001}} {{Столбен постоток|други|grey|1.4}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''66.492''' | 89,1 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 6.843 | 9,1 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 140 | 0,1 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 9 | 0,01 |- |- |други |1.066 |1,4 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Битола: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|30.761 | 1953|37.564 | 1961|49.001 | 1971|65.035 | 1981|78.507 | 1991|84.002 | 1994|77.464 | 2002|74.550 | 2021|69.287 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}}</abbr><ref>{{Попис2021белешка}}</ref> ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948<ref>{{cite web | url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm | title=Ethnic composition of Yugoslavia 1948 | accessdate=2018-04-11 | archive-date=2017-11-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm | url-status=dead }}</ref> |23.734 |1.327 |3.543 |... |420 |912 | — |825 |— | '''30.761''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 28.912 | 484 | 6.189 | 3 | 482 | 834 | — | 660 |— | '''37.564''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 43.108 | 378 | 3.265 | — | — | 1.035 | — | 1.215 |— | '''49.001''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 57.282 | 1.317 | 3.061 | 28 | — | 1.143 | — | 2.204 |— | '''65.035''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 68.897 | 2.347 | 3.068 | 535 | 543 | 843 | — | 2.274 |— | '''78.507''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 75.308 | 2.232 | 2.058 | 1.274 | 715 | 731 | — | 1.684 |— | '''84.002''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 70.528 | 1.967 | 1.547 | 1.676 | 696 | 556 | — | 494 |— | '''77.464''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 66.038 | 2.360 | 1.562 | 2.577 | 997 | 499 | 20 | 497 |— | '''74.550''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 55.995 | 2.441 | 1.115 | 2.862 | 1.003 | 321 | 47 | 729 | 4.774 | '''69.287''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Битола како град на конзулите == [[Податотека:Dragor in Bitola.jpg|мини|десно|Реката [[Драгор]] во Битола]] Градот на Конзулите е второто име за градот Битола. Во врвот на својата слава, Битола имала дваесет [[конзулат]]и, но постепено со слабеењето на државата, со доаѓањето на [[Династија Караѓорѓевиќ|династијата Караѓорѓевиќ]] на власт, а подоцна и [[Комунизам|комунизмот]], тој број постепено опаѓал до само неколку конзулати. Со независноста на Македонија, повторно почнуваат да се отвораат конзулати и градот го добива својот некогашен сјај. === Времето на конзулите === За време на [[Отоманското Царство]], градот имал многу конзули од сите значајни земји, па Битола се сметал за конзуларен град. На [[26 јули]] [[1903]], на влезот во градот бил погубен рускиот конзул [[Александар Аркадјевич Ростковски]], борец за правата на угнетената [[Православие|православната]] [[раја]]. На местото на погубувањето денес стои голем руски крст. === Денешни конзуларни претставништва === Моментално градот Битола има тринаесет [[конзуларно претставништво|конзуларни претставништва]] од кои два генерални и единаесет почесни: ===Генерални конзулати=== {|style=background:transparent |valign="top"| * {{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]] (2006) * {{знамеикона|Грција}} [[Грција]] (2006) |} ===Почесни конзулати=== [[Податотека:Magnolija bitola.jpg|мини|десно|Рускиот конзулат во Битола]] {|style=background:transparent |valign="top"| * {{знамеикона|Франција}} [[Франција]] (1996) * {{знамеикона|Турција}} [[Турција]] (1998) * {{знамеикона|Романија}} [[Романија]] (2007) * {{знамеикона|Србија}} [[Србија]] (2007) * {{знамеикона|Црна Гора}} [[Црна Гора]] (2008) * {{знамеикона|Украина}} [[Украина]] (2011) * {{знамеикона|Унгарија}} [[Унгарија]] (2012) * {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија]] (2014) * {{знамеикона|БиХ}} [[БиХ]] (2014)<ref>{{cite web | url=http://bitolskivesnik.mk/otvoren-pochesen-konzulat-na-bosna-i-hertsegovina-vo-bitola/ | title=Отворен почесен конзулат на Босна и Херцеговина во Битола &#124; Битолски Весник }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *{{знамеикона|Albania}} [[Албанија]] (2019)<ref>https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/republika/%D0%BE%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/</ref> |} * {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија]] (2025) ===Затворени конзулати=== * {{знамеикона|Словенија}} [[Словенија]] (2005-2014) <ref>http://libertas.mk/%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%BE/</ref> * {{знамеикона|Croatia}} [[Хрватска]] (2006-2014) <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dnevnik.mk/?ItemID=EBE37D5D609F6C499511F644008B95F3 |title=архивски примерок |accessdate=2014-11-16 |archive-date=2014-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105034912/http://www.dnevnik.mk/?ItemID=EBE37D5D609F6C499511F644008B95F3 |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија]] (2000-2014) <ref>http://novamakedonija.com.mk/DetalNewsInstant.asp?vestInstant=35808{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * {{знамеикона|Русија}} [[Русија]] (2001-2022)<ref> https://novamakedonija.com.mk/makedonija/republika/zatvoren-ruskiot-konzulat-vo-bitola/</ref> == Попознати места == [[Податотека:Bitola 053.JPG|мини|лево|Традиционална архитектура во Битола]] === Широк Сокак === {{Главна|Широк Сокак}} Широк Сокак (позната и како „битолското корзо“) е најфреквентната улица во Битола. Во почетокот била наменета за [[автомобили]], но денес е исклучиво пешачка улица и вистинското срце на градот. На Широк Сокак се наоѓаат најголемите продавници, ресторани, театарот со опера, галерии и многу други кафулиња и клубови. Тука се сретнуваат најстарите [[Архитектура|архитектонски]] дела и градби на [[Балкан]]от, коишто го красат градот уште од [[Отоманско Царство|турско време]]. Типично турски куќи, покрај прекрасните вили, не се реткост во овој дел на градот. А на самиот крај на Широк Сокак се влегува во простран цветен парк полн со дрвореди, којшто води до [[зоолошка градина|зоолошката градина]] и античкото наоѓалиште [[Хераклеја Линкестис]]. [[Податотека:Saat kula-Bitola (1).JPG|мини|Битола ноќе.]] === Хераклеја Линкестис === {{Главна|Хераклеја Линкестис}} Хераклеја Линкестис ([[латински]]: ''Heraclea Lyncestis'') е древен град од [[Македонија (римска провинција)|римскиот период]], што се наоѓа во близина на самиот град, во подножјето на [[Баба Планина]] и датира од средината на IV век п.н.е. Основан е од [[Античка Македонија|македонскиот]] [[крал]] [[Филип II]]. Градот бил развиен воено-стратешки центар на северозападната граница на тогашната македонска област ''Линкестида'' (денешно [[Пелагонија|Битолско Поле]]). == Историски градби == === Саат-кула === {{Главна|Саат-кула Битола}} [[Податотека:Saat Kula - Bitola 2.JPG|мини|десно|Саат-кулата]] [[Податотека:Bitola 043.JPG|мини|десно|Битолската Магаза изградена во средината на XIX век, која претставувала магацин за складирање на стока на трговците кои доаѓале во Битола, а денес е културен центар]] Не се знае точно кога е изградена саат-кулата. Пишани извори од [[{{римски|16}} век]] ја спомнуваат саат кулата, но не е утврдено со сигурност дали се работи за истата градба. Многумина веруваат дека е изградена во исто време со црквата Св. Димитрија Солунски, поточно [[1830]] година. Според легендата, кулата е изградена кога [[Отоманско Царство|отоманските власти]] во градот, односно [[Турци]]те, поминале по сите околни села и собрале околу 60.000 јајца од коишто направиле малтер. Од смесата измешана со камења ја изградиле кулата чии цврсти ѕидови стојат и денес неоштетени. Кулата има основа во облик на [[квадрат]] и е висока околу 30 метри. На врвот на кулата се наоѓаат тераси со ковани огради. Од сите страни на терасите се наоѓаат конструкции коишто држат светилки со помош на што целата кула и нејзиниот саат се видливи и ноќе. Часовникот се наоѓа на најгорното од трите нивоа. Првобитниот е заменет за време на [[Втората светска војна]] со понов и многу попрецизен и помсовремен часовник. Новиот го купиле [[Трет Рајх|националсоцијалистите]] во знак на благодарност на граѓаните за германските гробишта коишто ги подигнале за жртвите од конфликтот во Битола, заедно со англиските и француските гробишта за време на [[Првата светска војна]]. Саат-кулата за многумина е и симбол на градот Битола. Кулата се наоѓа во паркот каде што постојано се собираат млади, уживајќи во центарот на градот, покрај гитарските звуци што се честа појава. Таа, исто така, е место каде што граѓаните за време на [[Бадник]]овата вечер го чекаат [[Божик]] и притоа палат свеќи за здравје, вдолж тревникот и тротоарот на паркот каде што е кулата. === [[Ајдар-кади џамија]] === {{Главна|Ајдар-кади џамија}} Ајдар-кади џамијата (турски суд) е еден од најатрактивните споменици на [[Ислам]]ската [[архитектура]] во Битола. Градена е во периодот од [[1561]] до [[1562]] година, како проект на славниот архитект [[Мимар Синан]]. Џамијата ја нарачал битолскиот [[кадија]] Ајдар-кади по кој и [[џамија]]та го добила името. Низ времето џамијата тешко се оштетила, но денес е целосно реставрирана и го има приближно нејзиниот првобитен изглед. === [[Јени џамија (Битола)|Јени џамија]] === {{Главна|Јени џамија (Битола)}} Името на [[турски јазик]] означува Нова Џамија. Сместена е во центарот на градот. Има квадратна основа, со купола на врвот. Близу [[џамија]]та има минаре високо 40 метри. Денес, одаите на џамијата се употребуваат за изложби. Недамнешни [[Археологија|археолошки]] ископувања откриле дека е изградена врз стара [[црква]]. Според поетот Лаели џамијата е изградена 973 година по [[хиџра]] или 1565 година. Но според пресметувањето на М. Тефик и К. Томовски, точната година е 966 [[хиџра]] или 1558-59 година, додека според најновата пресметка (Ебџед хесап) на Е. Ајверди и на М. Асимов, точната година на изградбата е 961 по хиџра или 1553-54. === [[Исак џамија (Битола)|Исак џамија]] === {{Главна|Исак џамија {Битола)}} Изградена е во 1506 година, од познатиот кадија [[Исак Челеби]]. Во нејзиниот голем двор има неколку гробови, привлечни заради фините облици на саркофазите. Се наоѓа напроти [[Саат-кула (Битола)|Саат Кулата]] и [[Безистен (Битола)|Безистенот]]. Оваа џамија има минаре високо околу 50 метри, поради кое џамијата едноставно доминира во просторот.[[File:Безистен Битола.JPG|thumb|Безистен Битола]] === Безистен === {{Главна|Битолски безистен}} Безистенот е спомнат во еден опис на градот од [[16 век|{{римски|16}}]] и [[{{римски|17}} век]]. Сегашниот безистен не се разликува многу од изгледот на тогашниот. Безистенот има 86 продавници и 4 големи железни порти. Продавниците порано продавале текстил, а денес дуќаните имаат различна стопанска дејност, од кои еден дел се канцеларии. === Бања Дебој === {{Главна|Дебој амам}} Дебојот претставува турска бања - [[амам]]. Не е познато кога е изградена. Тешко е оштетена, но по поправките сега го има стариот изглед две големи куполи и неколку мали и впечатлива фасада. {{панорама|BitolaPanorama.jpg|950px|Панорама на Битола од Кркардаш}} ===Археолошки наоѓалишта<ref>{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|volume=II|isbn=9989649286}}</ref>=== *[[Хераклеја Линкестис]] - населба од хеленистичко, римско, доцноантичко време и среден век; *[[Бадем Балери (Битола)|Бадем Балери]] - депо на монети од средниот век; *[[Гургур Тумба (Битола)|Гургур Тумба]] - населба од неолитско време; *[[Еврејски Гробишта (Битола)|Еврејски Гробишта]] - населба од неолитско време; *[[Кале (Битола)|Кале]] - населба од средниот век; *[[Св. Троица (Битола)|Св. Троица]] - базилика од старохристијанско време; == Образование == [[Податотека:Oficerski-dom-Bitola-2021.jpg|мини|десно|Офицерскиот дом во Битола]] [[Податотека:Седиште на Преспанско-пелагониската православна епархија се наоѓа во градот Битола.jpg|мини|десно|Битолската митрополија, седиште на [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониската епархија]] на [[Македонската православна црква - Охридска Архиепископија]]]] [[Податотека:Uciliste Kliment Ohridski, Bitola.jpg|мини|Зградата на основното училиште „Гоце Делчев“ во Битола. 1918-1941]] [[Податотека:Uciliste Sv. Bogorodica vo Bitola.jpg|мини|Училиштето „Св. Богородица“ во Битола, 1898- 1912]] === Универзитети === * Универзитет „[[Св. Климент Охридски (универзитет)|Св. Климент Охридски]]“. * БАС — [http://www.bas.edu.mk/ Бизнис академија Смилевски.] === Средни училишта во градот === * Гимназија „[[СОУ "Јосип Броз Тито" - Битола|Јосип Броз-Тито]]“, * Гимназија „[[СОУ "Таки Даскало" - Битола|Таки Даскало]]“ -Битола, * Сообраќајно, графичко, рударско и текстилно училиште (Стопанско училиште, дел од Таки Даскало) * Медицинско училиште „[[СУ "Д-р Јован Калаузи" - Битола|Д-р Јован Калаузи]]“, * Економско училиште „[[СУ "Јане Сандански" - Битола|Јане Сандански]]“, * Земјоделско училиште „[[СУ "Кузман Шапкарев" - Битола|Кузман Шапкарев]]“, * Електромашинско училиште „[[ДСЕМУ "Ѓорѓи Наумов" - Битола|Ѓорѓи Наумов]]“, * „[[Музичко училиште (Битола)|Средно музичко училиште]]“ на град Битола. * Државно Училиште за глуво-неми лица — Битола. === Приватни средни училишта во Битола === * Гимназија „[[„Прва Приватна Гимназија" - Битола|Прва приватна гимназија - Битола]]“, * Приватно средно стручно училиште „[["САБА|САБА]]“, === Основни училишта во градот === * [[ОУ „Гоце Делчев“ - Битола]], * [[ОУ „Даме Груев“ - Битола]], **[[ПОУ „Даме Груев“ - Долно Оризари]], **[[ПОУ „Даме Груев“ - Карамани]], * [[ОУ „Д-р Трифун Пановски“ - Битола]], * [[ОУ „Ѓорѓи Сугарев“ - Битола]], * [[ОУ „Елпида Караманди“ - Битола]], * [[ОУ „Коле Канински“ - Битола]], * [[ЦОУ „Тодор Ангелевски“ - Битола]], ** [[ПОУ „Тодор Ангелевски“ - Битола|Тодор Ангелевски]] - населба [[Горно Оризари]], ** [[ЦОУ „Тодор Ангелевски“ - Битола|Тодор Ангелевски]] - населба [[Стрелиште (населба)|Стрелиште]] * [[ОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Битола]], **[[ПОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Логоварди]], * [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Битола]], * [[ОУ „Стив Наумов“ - Битола]], === Основни училишта во околните села === * [[ОУ „Славко Лумбарковски“ - Новаци|ОУ „Славко Лумбарковски“]] - [[Новаци]], * [[ОУ „Крсте Петков Мисирков“ - Бистрица|ОУ „Крсте Петков Мисирков“]] - [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]], * [[ОУ „Крсте Петков Мисирков“ - Кравари]] (петолетка) * [[ОУ „Александар Турунџиев“ - Кукуречани|ОУ „Александар Турунџиев“]] - [[Кукуречани]], * [[ОУ „Кочо Рацин“ - Ивањевци|ОУ „Кочо Рацин“]] - [[Ивањевци]], *[[ОУ „Кочо Рацин“ - Долно Српци]], * [[ОУ „Браќа Миладиновци“ - Добрушево|ОУ „Браќа Миладиновци“]] - [[Добрушево]], * [[ОУ „Трајан Белев“ - Цапари|ОУ „Трајан Белев“]] - [[Цапари]], * [[ОУ „Мирче Ацев“ - Бач|ОУ „Мирче Ацев“]] - [[Бач]] *[[ОУ „Гоце Делчев“ - Могила]] == Населби == [[Податотека:St. Demetrius Church in Bitola 8.JPG|мини|десно|Црквата „Св. Димитрија“ во Битола]] [[Податотека:Bitolj - crkva svete bogorodice.jpg|мини|десно|Црквата [[Црква „Св. Богородица“ - Битола|„Св. Богородица“]] во Битола]] *[[Арнаут Маало]] *[[Бадембалари]] * [[Баир]] * [[Бела Чешма]] * [[Боримечка]] * [[Брусничка населба|Брусничка Населба]] * [[Буковски Ливади]] *[[Влашко Маало (населба во Битола)|Влашко Маало]] * [[Гратчето Пејтон]] * [[Горно Оризари]] *[[Девејани]] * [[Довлеџик]] * [[Ремо]] * [[Јени Маале]] * [[Карпош (Населба во Битола)|Карпош]] *[[Кланица (Битола)|Кланица]] * [[Лавчанска населба|Лавчанска Населба]] * [[Мал Париз]] * [[Маџармаале]] * [[Недопирливи (Битола)|Недопирливи]] * [[Нова Битола]] *[[Областа]] *[[Стрежевска населба|Стрежевска Населба]] * [[Стара Болница]] *[[Стара битолска чаршија|Стара Чаршија]] * [[Стрелиште (населба)|Стрелиште]] * [[Стрчин]] * [[Ушици]] *[[Чифте Фурни]] == Награди и признанија == * [[2011]]: Балканска алијанса на хотелски асоцијации (БАХА) — Балкански водач во развојот на [[културен туризам|културниот туризам]]<ref>{{cite web | url=http://www.mn.mk/kultura/5129 | title=Општина Битола доби награда за Балкански лидер во развојот на културниот туризам }}</ref> * [[2012]]: Саем за туризам и култура [[Лугано]], [[Швајцарија]] — Најпрестижна дестинација на [[Балкан]]от за културно наследство и фестивалски програми<ref>{{cite web | url=http://mkd-news.com/bitola-dobi-nagrada-za-najprestizhna-destinatsija-na-balkanot-za-kulturno-nasledstvo-i-festivalski-programi/ | title=Битола доби награда за најпрестижна дестинација на Балканот за културно наследство и фестивалски програми }}</ref> == Личности од Битола == {{Listen | filename = Prilep-Bitola dialect speech - Bitola.ogg | title = Манџа од камчиња | description = Приказна раскажана од жителка на Битола на месниот [[прилепско-битолски дијалект]] }} * [[Атанас Лозанчев]] ([[8 април]] [[1870]] - [[Софија]], [[Бугарија]], [[8 ноември]] [[1945]]) - револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член, раководител и војвода на [[МРО]] *[[Рафаел Камхи]] ([[15 декември]] [[1870]] - [[Тел Авив]], [[8 јули]] [[1970]]) - македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење * [[Ѓорѓи Сугарев]] ([[1876]] - [[Паралово]], [[23 март]] [[1906]]) - револуционер, член и војвода на Битолскиот револуционерен округ на [[МРО]] * [[Рајна Алексова]] ([[1882]] - [[1959]]) - прва жена фармацевт во Македонија * [[Стефан Наумов - Стив]] (1920-1942) - комунист, учесник во [[НОВ]], народен херој * [[Таки Даскало|Димитар Николовски – Таки Даскало]] ([[17 ноември]] [[1921]] - [[3 мај]] [[1942]]), учесник во [[НОВ]] *[[Ацо Стефановски]] ([[10 декември]] [[1922]] – [[10 март]] [[1985]], Битола) - македонски [[филм]]ски и [[театар]]ски [[глумец]], член на [[Народен театар (Битола)|Битолскиот народен театар]] од самото негово основање во 1944 година * [[Естреја Овадија - Мара]] ([[1923]] - [[1944]]) - учесничка во [[НОВ]], народен херој *[[Мери Бошкова]] ([[2 мај]] [[1924]] - [[Скопје]], [[25 март]] [[2014]]) — македонска [[театар]]ска, телевизиска и [[филм]]ска [[глумица]], доајен на македонската глумечка уметност *[[Рафаел Батино]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Јулија Батино]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и [[Хрватска]] (стрелана во логорот Јасеновац) *[[Емилија Батино]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и [[Хрватска]] (стрелана во логорот Јасеновац) *[[Ребека Батино]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и [[Хрватска]] (стрелана во логорот Јасеновац) *[[Љубица Алтипармакова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Васа Алтипармакова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ратка Бакалиноска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Павлина Бакалиноска Паргова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Трајанка Божиновска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Параскева Божиновска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Еленица Босилкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Нада Бошева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Марица Василева|Марица Мицева Василева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Фана Василева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Радојка Велјанова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љуба Велјоска|Љуба Сотироска Велјоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Нада Веселинова|Нада Михајлова Веселинова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Дана Волнароска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Виолета Гемова - Христова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Марија Георгиева (Битола)|Марија Георгиева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Евтихија Георгиева|Евтихија Пандева Георгиева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ленка Георгиева (Битола)|Ленка Петар Георгиева]] (1898 - 1950) — учесник во НОВ на Македонија *[[Елена Георгиевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Милица Геракаровска|Милица Џоканова (Јованова) Геракаровска]] (1923 - 1973) — учесник во НОВ на Македонија *[[Флора Грујовска|Флора Пандева Грујовска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Константина Данкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Елена Димитровска|Елена Јованова Димитровска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ленче Димитрова|Ленче Костова Димитрова]] (1926- ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] *[[Милица Димовска]] (1925-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Ката Додева]] (1912-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Александра Драгутиновиќ-Донева]] (1922-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Стефка Зиновска]] (1912-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Фанија Ѓорѓиева-Христова]] (1900-1950) — учесник во НОВ на Македонија и носител на [[Орден на заслуги за народот|Орден заслуги за народ од III ред]] *[[Петар Божиновски]] (15 јануари 1920 - 26 септември 1970) — [[Македонци|македонски]] [[Народоослободителна војна|партизан]] и [[Народен херој|народен херој на Југославија]] од [[Македонија]] *[[Солчи Алба]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на [[Холокауст]]от *[[Ана Анаф]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во [[Холокауст]]от *[[Клери Бенвенисте]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на [[Холокауст]]от *[[Рика Албохер]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на [[Холокауст]]от *[[Сара Ароести]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на [[Холокауст]]от *[[Матилда Аруести]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во [[Холокауст]]от *[[Ребека Аруести]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Ребека Арути]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Луна Егас]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот *[[Елвира Ергас]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Естреја Израел|Естреја Јаков Израел]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот *[[Матилда Израел|Матилда Рахами Израел]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот *[[Луна Калдерон]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот *[[Нина Калдерон]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во Холокаустот *[[Викторија Камхи|Викторија Нисим Камхи]] (1926-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Стела Камхи|Стела Нисим Камхи]] (1923-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Вида Касорла]] (1926-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Солчи Касорла]] (1923-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Џина Касорла]] (1926-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Атина Илиева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Луна Ишах|Луна Елиезер Ишах-Лили]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Перса Јаковлевска|Перса Неновска Јаковлевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Спасија Јанкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Викторија Јованова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љубица Јосифовска]] (1919 — ) — учесник во НОВ на Македонија и Носител на [[Партизанска споменица 1941]] *[[Василија Каневче]] (1927-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Мара Карамфилова]] (1900-1970) — учесник во НОВ на Македонија *[[Трајанка Каранфилоска-Блажева|Трајанка (Божиновска) Каранфилоска-Блажева]] (1922-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Кирил Македонски]] ([[1925]] - [[1984]]) - македонски композитор * [[Ајри Демировски]] ([[1927]] - [[21 октомври]] [[2009]]) — македонски музичар од турско потекло, автор на песната „[[s:Битола, мој роден крај|Битола, мој роден крај]]“ * [[Јонче Христовски]] ([[1931]] - [[Скопје]], [[15 април]] [[2000]]) - пејач, текстописец и композитор * [[Петар Ангеловски]] ([[1931]] - [[2003]]) - македонски сценограф *[[Владимир Костов]] ([[22 септември]] [[1932]]) - македонски писател на романи, кратка проза и литература за деца и млади *[[Крсте Крстевски-Крцул|Крсте Крстевски - Крцул]] ([[1940]] - [[18 април]] [[2019]]) — македонски атлетичар, поранешен фудбалски и ракометен судија, фудбалски делегат и сестран спортист *[[Виолета Томовска]] ([[1945]]) - македонска пејачка на забавна и народна музика * [[Славе Димитров]] ([[1 јуни]] [[1946]]) - македонски композитор, пејач, аранжер и музички продуцент *[[Маргита Кон-Поповска]] ([[23 ноември]] [[1948]]) - македонски информатичар * [[Кире Костов]] ([[1949]]) - македонски композитор, инструменталист и диригент * [[Сашка Петковска]] ([[1951]] - [[Светиниколско]], [[31 август]] [[1983]]) - македонска пејачка *[[Горан Стефановски]] ([[27 април]] [[1952]] – [[Кантербери]], [[Велика Британија]], [[27 ноември]] [[2018]]) - македонски драмски писател. * [[Илко Стефановски]] ([[1952]] - [[6 декември]] [[2011]]) - македонски театарски и филмски глумец * [[Димитар Илиевски - Мурато]] ([[1953]] - [[1989]]) - алпинист, прв Македонец кој се искачил на [[Монт Еверест]] *[[Митко Апостоловски]] ([[7 март]] [[1955]] - [[5 август]] [[2022]]) - македонски глумец *[[Јовица Михајловски]] ([[12 јуни]] [[1955]]) - македонски глумец *[[Ѓорѓи Тодоровски|Ѓорѓи Тодоровски - Трупче]] ([[1956]]) - македонски глумец *[[Тони Савевски]] ([[14 јуни]] [[1963]]) - [[Република Македонија|македонски]] [[фудбал]]ер * [[Јани Макрадули]] ([[1966]]) - македонски политичар * [[Саша Николовски]] (1966) - македонски диригент * [[Маргарита Христова]] (1973) - македонска пејачка * [[Оливера Наковска - Бикова]] (1974) - спортистка во стрелаштво, добитник на златен медал на [[Летни параолимписки игри 2012|Параолимписките игри 2012]] * [[Ѓорѓи Христов (фудбалер)|Ѓорѓи Христов]] ([[30 јануари]] [[1976]]) - македонски фудбалер * [[Игор Дурловски]] ([[1977]]) - македонски оперски пејач * [[Николче Новески]] (1979) - македонски фудбалер * [[Каролина Гочева]] ([[28 април]] [[1980]]) - поп пејачка * [[Јовица Наумчевски]] ([[15 јули]] [[1989]]) - македонски фолк-пејач * [[Анета Мицевска]] ([[25 јули]] [[1984]]) - македонска фолк-пејачка * [[Исмаил Лумановски]] (19 Август 1984) - виртуоз на кларинет од Њујорк * [[Пеце Матичевски]] (1969 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Благојче Силјанов]] (1969 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Влатко Миленковски]] (1972 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Марјан Божиновски]] (1974 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Кире Костадиновски]] (1976 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Бошко Најдовски]] (1976 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Илче Стојановски]] (1976 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] == Збратимени градови == Градот Битола е збратимен со градовите:<ref>{{нмс|url=http://www.bitolatourist.info/index.php?option=com_content&view=article&id=86%3A2010-04-12-12-12-24&catid=40%3A2010-04-08-22-58-30&Itemid=90&lang=mk|title=Збратимени градови |publisher=www.bitolatourist.info}}</ref> {{Div col|cols=2|small=yes}} * {{знамеикона|Франција}} '''[[Епинал]]''', [[Франција]] од 1968 * {{знамеикона|Австрија}} '''[[Виена|Центар, Виена]]''', [[Австрија]] од 2006 * {{знамеикона|Турција}} '''[[Бурса]]''', [[Турција]] од 1994 * {{знамеикона|Украина}} '''[[Кременчук]]''', [[Украина]] од 2006 * {{знамеикона|Русија}} '''[[Пушкин]]''', [[Русија]] од 2005 * {{знамеикона|Русија}} '''[[Нижни Новгород]]''', [[Русија]] од 2010 * {{знамеикона|Шведска}} '''[[Трелеборг]]''', [[Шведска]] од 1981 * {{знамеикона|Австралија}} '''[[Рокдејл]]''', [[Нов Јужен Велс]], [[Австралија]] од 1985 * {{знамеикона|Бугарија}} '''[[Плевен]]''', [[Бугарија]] од 1999 * {{знамеикона|Бугарија}} '''[[Велико Трново]]''', [[Бугарија]] од 2006 * {{знамеикона|Србија}} '''[[Пожаревац]]''', [[Србија]] од 1976 * {{знамеикона|Србија}} '''[[Стари Град]], [[Белград]]''', [[Србија]] од 2006 * {{знамеикона|Словенија}} '''[[Крањ]]''', [[Словенија]] од 1965 * {{знамеикона|Црна Гора}} '''[[Херцег Нови]]''', [[Црна Гора]] од 21.10.1976 * {{знамеикона|Хрватска}} '''[[Риека]]''', [[Хрватска]] од 2011 * {{знамеикона|Кина}} '''[[Нингбо]]''', [[Кина]] од 2014 Битола има соработка со: * {{знамеикона|Грција}} '''[[Солун]]''', [[Грција]] од 2012 * {{знамеикона|Турција}} '''[[Измир]]''', [[Турција]] од 2013 * {{знамеикона|Албанија}} '''[[Горица (Албанија)|Горица]]''', [[Албанија]] * {{знамеикона|Грција}} '''[[Кожани]]''', [[Грција]] * {{знамеикона|Грција}} '''[[Воден]]''', [[Грција]] * {{знамеикона|Германија}} '''[[Кајзерслаутерн]]''', [[Германија]] {{Div col end}} ==Битола како тема во музиката== * „[[Едно време си бев ерген]]“ - македонска староградска песна.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=roIk2vnORFc YouTube, Edno vreme si bev ergen - Ansambl Biljana (пристапено на 24.11.2019)]</ref> * „[[Таму долу Битола]]“ - македонска народна песна.<ref>Петранка Костадинова, ''Македонски народни песни''. Mister Company, CD 027, 1999.</ref> * „[[Оро се виет во сред Битола]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 125-126.</ref> * „[[Под Битола ливада]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 127-128.</ref> * „[[Излегов да се прошетам]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 128.</ref> * „[[Кога легна бегу кога заспа]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 129.</ref> * „[[Ленка пишит, Ленка пишит]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 130.</ref> * „[[Ѓорѓија војник отиде]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 130-131.</ref> * „[[Телеграма дојде пукот да се дигат]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 131-132.</ref> * „[[Таму долу в ливаѓето]]“ - македонска народна песна.<ref name="ReferenceA">Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 133.</ref> * „[[Кираџи млади јабанџи]]“ - македонска народна песна.<ref name="ReferenceA"/> * „[[Бојот се започна]]“ - македонска народна песна.<ref>Ѓорѓи Доневски, ''Сокол ми лета високо''. Скопје: Културно-уметничкото друштво „Гоце Делчев“, 1978, стр. 45.</ref> * „[[Јас си појду во Битоља]]“ - македонска народна песна.<ref>Ѓорѓи Доневски, ''Сокол ми лета високо''. Скопје: Културно-уметничкото друштво „Гоце Делчев“, 1978, стр. 131.</ref> * „[[Битола, бабам, Битола]]“ - македонска народна песна.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=cbuKZIEfZFw YouTube, Bitola Babam Bitola (пристапено на 8.11.2019)]</ref> * „[[Од Битола појдов]]“ - македонска народна песна.<ref>''Macedonian Folklore Classics'', Anka Gieva. Macedonian Radio and Television, MP 41048.</ref> * „[[Битола, мој роден крај]]“ - новосоздадена фолк-песна на [[Ајри Демировски]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1PdT6x1nUgI YouTube, Bitola moj roden kraj (пристапено на 8.11.2019)]</ref> * „[[Битола, љубов моја]]“ - новосоздадена фолк-песна на [[Пепи Бафтировски]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hUF3zlKmz5E YouTube, Pepi Baftirovski - Bitola Ljubov Moja (пристапено на 8.11.2019)]</ref> *„[[Ако одам во Битола]]“ - песна на [[Петар Георгиев-Калица]] *„[[Ајде да одиме во Битола]]“ - песна на групата Филиграни *„[[Фала мајко]]“ - песна на групата Филиграни == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Битола во Општина Битола.svg|Битола во рамките на [[Општина Битола]] Податотека:Staklena zgrada Bitola.JPG|Стаклената зграда во Битола Податотека:Pelagonka 2 Bitola.JPG|Пелагонка 2 File:Bitolskata-charsija-MK.JPG|Глетка од битолската чаршија Податотека:Grozdot Bitola.JPG|Станбениот блок „Грозд“ Податотека:Staklena Zgrada 2.JPG|Стаклената зграда од другата страна Податотека:Bitola fountain.JPG|Фонтаната пред музејот Податотека:Clocktower bitola.jpg|Саат-кулата во Битола. Податотека:Philip II statue being bui]lt in Bitola.JPG|Градежните работи на статуата на Филип II во Битола, со саат-кулата во позадина, како и Исак-џамија Податотека:Museum and fountain Bitola.JPG|Музејот на Битола, со фонтаната пред него, и стар станбен блок до нив Податотека:BitolskiKorzo.JPG|Корзо Податотека:Čaršija.JPG|Ат пазар Податотека:Jevrejsko groblje.JPG|Еврејските гробишта Податотека:CrkvaBair.JPG|Поглед од Кркардаш и црквата „40 маченици" Податотека:NI Istitute and Museum Bitola.JPG|Завод и музеј, некогашното османлиско воено училиште Податотека:Spomenik na Branitelite - Bitola 6.JPG|Споменик на Бранителите на Македонија во Битола Bitolcanka vo starogradska nosija.jpg|Битолчанка облечена во староградска носија, снимена во ателјето на браќата Манаки во Битола, 1904 година Податотека:Apteka Calovski, Bitola, Manaki.jpg|Зградата на аптеката Чаловски, стаклена плоча (1930) </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == {{портал|Битола|Република Македонија}} * [[Прилепско-битолски дијалект]] * [[Битолска битка]] * [[Градски стадион Битола]] * [[Зоолошка градина Битола]] * [[Општина Битола]] * [[Спортска сала Битола]] * [[Хераклеја]] * [[Широк Сокак]] * [[ЕГО]] == Надворешни врски == {{рв|Bitola}} * [http://www.bitola.gov.mk/ Официјална страница] * [https://muzejbitola.mk/ НУ Завод и Музеј Битола]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.manaki.com.mk/ Фестивал на филмска камера „Браќа Манаки“] * [http://makedonija.name/cities/bitola Битола град во Македонија] * [http://www.jewishcommunitybitola.mk Заедница на Евреите во Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201205212227/http://jewishcommunitybitola.mk/ |date=2020-12-05 }} * [http://www.lokumbitola.com.mk Фестивал за Музика Традиција и Храна во Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140825000413/http://www.lokumbitola.com.mk/ |date=2014-08-25 }} * [http://www.ego.com.mk/ Неделен магазин ЕГО Битола] * [http://www.bitolatourist.info/ Туристички портал на Битола] * [http://muzejbitola.mk/foto-galerija/11-bitola-niz-stari-razglednici-foto-galerija Битола низ стари разгледници] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160320000548/http://muzejbitola.mk/foto-galerija/11-bitola-niz-stari-razglednici-foto-galerija |date=2016-03-20 }} * [https://macedoniafromabove.mk/bitola/index.htm?language=mk Битола на дланка - виртуелна тура] {{Geographic Location | Centre = Битола | North = [[Крклино]], [[Могила]] и [[Кукуречани]] | Northeast =[[Долно Оризари]] | East = [[Логоварди]] и [[Поешево]] | Southeast = | South = [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]] и [[Кравари]] | Southwest =[[Буково]], [[Лавци (Битолско)|Лавци]] и [[Брусник (Битолско)|Брусник]] | West = [[Дихово]] | Northwest =[[Раштани (Битолско)|Раштани]] }} {{Населби во Битола}} {{Цркви во Битола}} {{Општина Битола}} {{Градови во Македонија}} {{битола-знаменитости}} {{Избрана}} __ИНДЕКС__ [[Категорија:Битола| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] furjy9iwh50ncbn5bhryyzmag2ebikz 0 1133 5583297 5579311 2026-06-27T11:48:39Z Forbidden History 89259 /* Личности од Прилеп и околината */ 5583297 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Прилеп | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = град | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/1 | image1 = Маркови кули Прилеп.JPG | alt1 = Поглед кон Прилеп од Марковите Кули | image2 = Меморијален музеј “11-ти Октомври 1941“ IMG 4856.jpg | alt2 = Меморијален музеј “11-ти Октомври 1941“ | image3 = Споменици на паднатите борци во Прилеп.jpg | alt3 = Могилата на непобедените | image4 = Varoš Monastery, Prilep.jpg | alt4 = Манастирот „Св. Архангел Михаил“ }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = Градот под [[Маркови Кули]] | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 20 |lats = 40.00 |latNS = N | longd = 21 |longm = 33 |longs = 20.00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Пелагониски Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Прилеп]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title =Првпат споменат во | established_date =1014 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 620-650 | population_footnotes = | population_total = 63,308 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = прилепчанец, прилепчанка, [[Список на луѓе од Прилеп|прилепчани]] (мн.)<ref>{{ОДРМЈ|Прилеп}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Прилеп}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = 2400 | area_code_type = | area_code = +389 048 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = PP | blank1_name = Патрон | blank1_info = [[Свети Никола]] | iso_code = | website = [http://www.prilep.gov.mk/ www.prilep.gov.mk] | footnotes = }} '''Прилеп''' — [[град]] во југозападниот дел на [[Република Македонија]], сместен во северниот дел на областа [[Пелагонија]] и седиште на [[Општина Прилеп|истоимената општина]]. До него се стигнува преку [[Автопат А3 (Македонија)|автопатот А3]]. Има 63.308 жители (2021 г.) и се наоѓа на 128 километри југозападно од главниот град [[Скопје]]. Прилеп е познат како „градот под [[Маркови Кули (Прилеп)|Марковите Кули]]“ поради неговата близина до кулите што ги изградил легендарниот херој [[Крале Марко|Крали Марко]] (во Прилеп нарекуван Крале Марко). Градот е одликуван со [[орден на народен херој]] на Југославија на [[7 мај]] [[1975]] и е еден од осумте одликувани града во СФР Југославија со овој орден. Покрај тоа носители на овој орден се уште 14 лица кои потекнуваат од Прилеп и Прилепско. Прилеп е вториот по големина град во [[Пелагониски Регион|Пелагонискиот Регион]], по [[Битола]]. == Потекло на името == [[Податотека:Prilep and Marko's Towers.jpg|250п|мини|лево|Прилеп, Марковите Кули и планината [[Бабуна (планина)|Бабуна]]]] До почетокот на XI век за Прилеп нема податоци од пишани извори. Првиот запис за градот бил забележан два пати во ''Кратката историја'' ({{langx|el|Σύνοψις Ἱστοριῶν}}) на [[Јован Скилица]], и тоа во последните денови од животот на цар Самоил, октомври 1014 г. и непосредно пред неговата смрт, како тврдина ''Πρίλαπον''.<ref name=neskoska>{{cite journal |last1= Нешкоска |first1= Емилија |date= 2018 |title= Кон етимологијата на името на градот Прилеп |url= |journal= Balcanoslavica |volume= 47 |issue= 2 |pages= 157-160 |doi= |access-date=}}</ref> Името е споменувано и во византиските пишани извори од XI век, во записот на византискиот цар Василиј II за правата на Охридската архиепископија. Прилеп е споменуван и во словенските извори од XIV век: ... ''{{старословенски|и градь глаголемии прилѣпъ ... и метохь у прилѣпъ свети ѳеѡдори сь людьми}}...'' Иако првиот запис е од 1014, со сигурност може да се каже дека името на градот постоело и претходно.<ref name=neskoska/> Постојат повеќе претпоставки за потеклото на името на градот Прилеп. Хрватскиот лингвист [[Петар Скок]] ја споменува лексемата ''lijep'', која имала две значења: 1. Тоа што се примило (прилепило) за нешто; 2. Блато, најчесто кал помешана со плева што се лепи. Во овој контекст Скок го споменува и градот Прилеп, т.е. прасл. глагол {{Wikt-lang|en|en:Reconstruction:Proto-Slavic/lěpiti|*lěpiti}} којшто потекнува од индоевропскиот корен {{Wikt-lang|en|en:Reconstruction:Proto-Indo-European/leyp-|*leyp}} со значење 'се придржува'.<ref name=neskoska/> Според едно предание на [[Марко Цепенков]], луѓето кои почнале да се доселуваат, своите куќи ги граделе прилепени до калето на Марко, па поради прилепените куќи и градот го добил името Прилеп. Во истото предание се споменува дека градот бил прилебно место (место каде што се произведувал [[леб]]).<ref>{{наведена книга | last = К. Цепенков | first = Марко | authorlink = Марко Цепенков | title = Македонски народни приказни | publisher= Македонска книга | year = 1989 | isbn = 8636900425 | page = 106 }}</ref> Според некои истражувачи името има [[старословенски јазик|старословенско]] потекло со значење блатно, мочурливо место, место покрај блато.<ref name=muzejprilep>{{Наведена мрежна страница | url = http://muzejprilep.org.mk/muzejska-d/oddelenie-za-istorija/63-prilep-vo-sredniot-vek | title = Прилеп во средниот век | publisher = Завод и Музеј - Прилеп | accessdate = 2015-03-21 | archive-date = 2016-03-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160313144857/http://muzejprilep.org.mk/muzejska-d/oddelenie-za-istorija/63-prilep-vo-sredniot-vek | url-status = dead }}</ref> Меѓутоа, ова толкување има свои пропусти. Првобитната словенска населба се наоѓала на доста високо место, под тврдината Маркови Кули, на надморска височина од околу 700 м. Во такви услови мали се шансите за постоење блато на толку високо место. Во случај да постоело блато, треба да го земеме предвид фактот дека Пелагонија не била единствено место каде што некогаш постоела вода. Во тој случај најверојатно би се очекувало и останати места коишто се наоѓале покрај блато, во своето име да ја содржат лексемата ''леп''.<ref name=neskoska/> Според [[Блаже Конески]] името Прилеп е образувано од личните имиња Прилепа и Прилепка, кои се зачувани во руската антропонимија.<ref name=muzejprilep /> == Историја == {{главна|Историја на Прилеп}} === Праисторија и антички период === [[Податотека:Ceramia from Tabula Peutingeriana.jpg|250п|мини|лево|Според [[Појтингерова табла|Појтингеровата табла]] патот од [[Стоби]] за [[Хераклеја]] поминувал преку Евристон и Керамија (заокружена на картата)]] Градот Прилеп и воопшто населби на подрачјето на поширокиот прилепски регион, датираат уште од антиката, како што е археолошкото наоѓалиште [[Стибера]], кај селото [[Чепигово]]. Во близина на градот, на [[Маркови Кули (Прилеп)|Марковите Кули]] се откриени траги од предисториска населба. Во раната антика тука израснала населбата Керамија (''Ceramie''), обновена во доцната антика, која до крајот на антиката останала селска населба и не прераснала во град и епископија.<ref name=Ivan_Mikulcikj>Иван Микулчиќ, „Средновековни градови и тврдини во Македонија“, Скопје, 1996, стр. 249-250.</ref> === Средновековна историја === Денешната местоположба на градот Прилеп потекнува од раниот среден век, кога Прилеп бил многу важен трговски и воено-стратегиски град. Токму во градот Прилеп, по катастрофалниот пораз на самoиловата војска во [[Беласичката битка]], 1014 година, кога ги видел своите ослепени војници, [[Цар Самоил|царот Самоил]] починал од срцев удар.<ref>{{наведена книга| last1 = Skylitzes | first1 = John | authorlink1 = Јован Скилица | last2 = Wortley | first2 = John | title = John Skylitzes: A Synopsis of Byzantine History, 811–1057: Translation and Notes | publisher= Cambridge University Press | year = 2010 | language = англиски | isbn = 9781139489157 |page= 331 }}</ref> По смртта на Самоил градот потпаднал под византиска власт. Во 1041 година византискиот цар [[Михаил IV Пафлагонецот]] го задушил [[Востание на Петар Делјан|востанието на Петар Делјан]], а локалниот војвода Мануил Ивац се обидел да ја запре византиската војска кај прилепскиот Плетвар со дрвена палисада, но без успех. [[Добромир Хрс]] и неговиот дедо, Мануил Камица, го зазеле Прилеп, но во 1202 [[Алексиј III Ангел|Алексиј III]] повторно ја освоил тврдината.<ref>A. Kazhdan, ‘Prilapos’, The Oxford Dictionary of Byzantium vol. III, 1718</ref> {{Quote box | title = Историска припадност | quote = [[Самоилово Царство]] 970–1014<br /> {{flagicon image|Byzantine imperial flag, 14th century.svg|border=no}} [[Византиска империја]] 1014–1203<br /> [[Второ Бугарско Царство|Бугарско Царство]] 1203–1207<br /> Кнежевство на [[Стрез]] 1207–1214<br /> [[Епирско Деспотство]] 1216–1230<br /> [[Второ Бугарско Царство|Бугарско Царство]] 1230–1246<br /> [[Епирско Деспотство]] 1246–1254<br /> {{flagicon image|Byzantine imperial flag, 14th century.svg|border=no}} [[Византиска империја]] 1254–1257<br /> {{flagicon image|Flag of Serbia (1281).svg|border=no}} [[Кралство Србија (средновековно)|Кралство Србија]] 1296–1298<br /> {{flagicon image|Byzantine imperial flag, 14th century.svg|border=no}} [[Византиска империја]] 1298–1334<br /> {{flagicon image|Flag of the Serbian Empire, reconstruction.svg|border=no}} [[Српско Царство]] 1334–1371<br /> {{flagicon image|Coat of arms of Mrnjavčević family (small).svg|border=no}} [[Прилепско Кралство]] 1371–1395<br /> {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|border=no}} [[Османлиско Царство]] 1395–1913<br /> {{flagicon image|Flag of Serbia (1882–1918).svg|border=no}} [[Кралство Србија]] 1913–1915<br /> {{flagcountry|Кралство Бугарија}} 1915–1918<br /> {{flagicon image|Flag of Yugoslavia (1918–1941).svg|border=no}} [[Кралство Југославија|Југославија]] 1918–1941<br /> {{flagcountry|Кралство Бугарија}} 1941–1944<br /> {{flagicon|Југославија}} [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] 1944–1991<br /> {{flagcountry|Македонија}} 1991–денес<br /> | align = right | width = 20em | fontsize = 90% | bgcolor = #B0C4DE }} [[Податотека:Frescos from St. Nicholas of Varoš 0295.jpg|250п|мини|лево|Фрески од црквата „Св. Никола“]] Низ XIII век Прилеп преминува постојано во рацете на новите господари — двапати на деспотите од [[Епирско Деспотство|Епир]], двапати на [[Второ Бугарско Царство|Бугарија]], еднаш на царот од [[Никејско Царство|Никеја]].<ref name=Ivan_Mikulcikj /> Најпрво, бугарскиот цар [[Калојан]] ја искористил искористил ситуацијата што настанала во Византија со [[Опсада на Цариград (1204)|доаѓањето на крстоносците пред Цариград]] и во 1203 година ja освоил Северна и голем дел од Западна Македонија, меѓу кои и градот Прилеп.<ref name=kosta>{{cite journal |last1= Аџиевски |first1= Коста |date= 1982 |title= Македонија во првите години по формирањето на Латинското царство (1204–1207) |url= |journal= Годишен зборник на Филозофскиот факултет |volume= 34 |pages= 25-38}}</ref> По смртта на Калојан во 1207, како негов господар се јавува властелинот [[Стрез]], кој владеел до неговата смрт во 1214 година. Потоа, Прилеп како и некои други градови во Западна Македонија биле освоени од деспотот на Епир, [[Теодор Комнен]] (1214-1224). По [[Битка кај Клокотница|Битката кај Клокотница]] во 1230 година, помеѓу бугарската и епирската војска, Прилеп потпаѓа под власта на бугарскиот цар [[Иван Асен II]]. По смртта на Иван Асен, на бугарскиот престол доаѓа неговиот малолетен син, [[Калиман I Асен]], па Прилеп повторно бил завземен од епирскиот деспот Михаил Ангел II, сe до 1254 година, кога градот преминал под никејска власт т.е. под возобновената Византиска империја. [[Податотека:Fortress Towers of Marko with Cross.jpg|250п|мини|лево|Средновековен Прилеп, седиште на државата на [[Крали Марко]]]] Се смета дека Прилеп потпаднал под српска власт после српско-византиската војна во 1296-1297 година, што може да се заклучи по тоа што кралот [[Стефан Милутин]] го помагал манастирот Трескавец.<ref name=dedijer>{{наведена книга| last = Дедијер| first = Јевто| title = Нова Србија: (са 40 слика у тексту и картом нове Србије)| language = српски| publisher= Штамп. "Доситије Обрадовић"| year = 1913| page = 206}}</ref> Кога Прилеп повторно потпаднал под византиска власт не е точно познато. Според [[Стојан Новаковиќ]], тоа се случило во 1298 кога [[Стефан Милутин]] се помирил со Византијците и се оженил со византиската принцеза [[Симонида]].<ref name=dedijer/> Во 1334 година Прилеп заедно со цела Македонија стануваат дел од Српското Кралство, на чело со [[Стефан Душан]]. Значајни извори во тој поглед претставуваат трите Душанови повелби - грамоти дадени на манастирот Трескавец. Од нив се дознава дека Прилеп во тоа време бил големо и важно градско средиште и дека цар Душан тука имал свој дворец. Во 1371 година Прилеп станал престолнина на средновековниот македонски феудален владетел, [[Волкашин]], кој го создал [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], со седиште во Прилеп. По неговата смрт во [[Маричката битка]] (1371), го наследил неговиот син, [[Крале Марко]], (во народните преданија и приказни, познат по своите натприродни сили и моќи), кој и по доаѓањето на Турците сè до неговата смрт во [[1395]] година владеел со Прилеп и поширокиот регион на западна и југозападна Македонија. === Османлиски период === [[Податотека:Prilepstreet.png|мини|десно|Улица во Прилеп кон крајот на XIX и почетокот на XX век]] По погубувањето на Крали Марко во [[Битка кај Ровине|Битката кај Ровине]], Романија во 1395 година, Турците го презеле градот. Оттогаш се удомиле и со свои закони и укази управувале не само со населението од Прилеп и Прилепско, туку и со цела Македонија. Ваквиот однос на турската власт кон месното население од Прилепско (кон кое ни малку не била наклонета), може да се види и од еден документ издаден во декември 1565 година. Во овој документ се забележува пристрасноста на прилепскиот суд околу решавањето на спорот помеѓу селаните и некојси војвода од хасовите на везирот Мустафа-паша. Ваквиот став на судот предизвикал и бунт кај населението, со што ќе се случи и првиот поголем бунт на [[Македонци|македонскиот народ]] против турската власт, кога незадоволните [[Мариово|Мариовци]], ќе направат голем протест, проследен со нереди пред судот во Прилеп. Со доаѓањето на [[Турците]], Прилеп од високоразвиен трговски град, се преориентира кон селското производство особено на тутун. Во првата половина на 16 век, Прилел имал 321 куќа, од кои 300 им припаѓале на христијаните, а останатите биле муслимански. Според описите на градот од страна на турскиот патописец [[Евлија Челебија]], кој го посетил Прилеп во 1670 година, населбата била составена од девет маала со илјада куќи изградени со тврд материјал, додека градската чаршија била составена од 200 дуќани.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.62</ref> [[Податотека:Women from Prilep-beginning of XX century.jpg|мини|лево|Жени од Прилеп во почетокот на XX век]] Во XVIII и XIX век во градот се одржувал голем [[панаѓур]], кој бил еден од најголемите во [[Румелија]] и траел 25 дена.<ref>{{Наведена мрежна страница | url =http://www.muzejprilep.org.mk/en/component/content/article/94-kratka-istorija-na-prilep | title =Кратка историја на Прилеп | publisher =НУ Завод и музеј - Прилеп | accessdate =2012-05-31 | archive-date =2020-06-16 | archive-url =https://web.archive.org/web/20200616001947/http://www.muzejprilep.org.mk/en/component/content/article/94-kratka-istorija-na-prilep | url-status =dead }}</ref> На панаѓурот доаѓале трговци од целиот Балкански Полуостров, а најмногу се тргувало: жито, тутун, килими, стока и др. Во XIX век градот имал 2.800 куќи, 1.100 дуќани, 26 анови, 10 џамии и 5 медреси. Во истиот период, во Прилеп учителствувал големиот македонски преродбеник и собирач на народно творештво [[Димитар Миладинов]], заедно со својот помошник [[Рајко Жинзифов]] и токму во овој период во контакт со Миладинов, [[Марко Цепенков]] (роден прилепчанец) ќе ја прифати идејата на преродбеникот за собирање на македонското народно творештво. Други преродбеници кои учителствувале во Прилеп се: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]], [[Григор Прличев]], [[Кузман Шапкарев]], [[Јосиф Ковачев]] и др. Во овој период градот бил поделен на христијански и турски дел. Постоеле 17 христијански маала и 10 турски.<ref>{{наведена книга| last = Хаџи Васиљевиќ| first = Јован| title = Прилеп и његова околина| language = српски| publisher= Чупићеве задужбине Л., Београд| year = 1902| page = 32, 33}}</ref> Реформите во војската и администрацијата што почнале да ги спроведуваат турските султани од почетокот на XIX век наишле на отпор, особено кај феудалците во Албанија и Босна. Во 1830 година пашата [[Мустафа Решид Бушатлија]] од [[Скадар]] навлегол во Македонија со цел да ја освои [[Битола]]. Меѓутоа, во неколку битки кај Прилеп и планината [[Бабуна (планина)|Бабуна]], во април и мај 1831 година бил поразен и се повлекол во [[Скадар]]. Во средината на XIX век во Прилеп доаѓа до брз развој на занаетчиството и трговијата. Во овој период во Прилеп биле развиени: казанџискиот, ковачкиот, абаџискиот и ќурчискиот занает, а нешто подоцна почнал да се развива и терзискиот занает. Во овој период Прилеп има три пазарни дена: понеделник, четврток и сабота. Во централниот дел на градот се наоѓала црквата „Св. Благовештение“ или „Стара црква“, како што ја нарекувало населението. Подигната е во 1383 година, најверојатно со помош на еснафите, богатите трговци и граѓани на Прилеп. Нејзини мајстори-градители, ѕидари биле Коста Лауцо и Ристе Тасламиче. Името Коста Лауцо е поврзано и со изградбата на градскиот часовник, саат-кулата во 1858 година.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.63-64</ref> Според структурата на [[ВМОРО]], Прилеп за време на илинденскиот период бил дел од Прилепската околија на Битолскиот револуционерен округ. Илинденското востание ќе има силен одглас во Прилепско, а со борбите раководеле познатите прилепски војводи [[Петар Ацев]] и [[Крсто Гермов]]-Шаќир војвода. На Илинден востаниците во Прилепско ги исекле телеграфските кабли меѓу Прилеп и [[Велес]] како и меѓу Прилеп и [[Битола]], а биле разрушени и некои дрвени мостови по патиштата кон [[Градско]], [[Кичево]], [[Крушево]] и [[Велес]]. Голем број прилепчани активно се вклучиле во [[Младотурската револуција]]. Во септември 1910 година властите уапсиле над 70 граѓани за време на акцијата за разоружување на младотурците. === Балканските и светските војни === {{Panorama |image=File:Панорама на Прилеп за време на Првата светска војна.jpg |fullwidth=12569 |fullheight=600 |caption={{center|Панорама на Прилеп за време на [[Првата светска војна]]}} |alt=Панорама на Приле за време на Првата светска војна |height=175 }} За време на [[Прва балканска војна|Првата]] (1912-1913) и [[Втората балканска војна]] (1913) во Прилеп и неговата околина се воделе жестоки борби. Таква е Битката кај Прилеп помеѓу војските на Кралството Србија и Отоманското Царство, во која отоманската војска била поразена. Крајот на војните се означил со [[Букурешки договор, 1913|Букурешкиот договор]], со кој Македонија била поделена, а Прилеп крајно разурнат и разорен, како дел од Вардарска Македонија ќе влезе во рамките на [[Кралство Србија|Кралството Србија]]. [[File:Прилеп 1930.jpg|thumb|мини|лево|Панорамски поглед на Прилеп во 1930 година]] Ширењето на идеите на [[октомвриската револуција]] во Русија, довело да се формира [[Социјалистичка работничка партија (комунисти)]] во Белград во 1919 година чијашто прва месна организација во Прилеп била формирана истата година, од приврзаници на социјалистичките идеи. [[Податотека:Прилеп во јуни 2013 (9).JPG|мини|десно|Поранешниот бугарски полициски „участок“, со чиј напад од страна на [[Прилепски партизански одред „Гоце Делчев“|партизанскиот одред „Гоце Делчев“]] на 11 октомври 1941 година започнала [[НОБ|Народноослободителната борба]] против фашистичкиот окупатор.]] Во април 1941&nbsp;г. Прилеп потпаднал под фашистичка окупација. На 8 април таа година во градот влегла германската фашистичка војска, а на 26 април влегла и бугарската војска.<ref name=prilepinfo>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.prilepinfo.mk/mk/za-prilep/prilep-niz-istorijata/133-prilrp-niz-istorijata | title = Прилеп низ историјата | publisher = www.prilepinfo.mk }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Уште од првите денови на окупацијата се појавил отпор, за конечно на 11.10.1941 година со нападот на бугарската полициска станица од страна на Прилепскиот партизански одред „Гоце Делчев“ да започне [[НОБ|антифашистичкото народно востание]] против окупаторската власт.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=46275 | title = Антифашистичката војна во Македонија | publisher= А1 телевизија }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.morm.gov.mk/morm/mk/ARM/History/History3.html | title = Историја на АРМ | publisher = Министерство за одбрана на РМ | accessdate = 2010-02-18 | archive-date = 2011-09-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110902070803/http://www.morm.gov.mk/morm/mk/ARM/History/History3.html | url-status = dead }}</ref>. Во текот на војната, населението од градот и околните села активно се вклучило во борбите. Во борбите се вклучиле и Сојузот на комунистичката младина на Југославија (СКОЈ) и Антифашистичкиот фронт на жените (АФЖ). Градот бил ослободен на 9 септември 1944, а [[Ослободување на Прилеп|конечното ослободување]] е на 3 ноември истата година. Последните битки за ослободување на градот се водени кај местото Песјо Бртце.<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.vecer.com.mk/?ItemID=3E07D0C5FDFAE440A1A61B1D841BAF71| title = Останаа спомените за Песјо Бртце| publisher = Вечер}}{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во текот на НОВ од Прилеп и прилепско од 8000 учесници, активни борци со оружје в рака биле 2700. Од нив 650 се загинати, 15 прогласени за народни херои (10 загинати во НОВ) и 154 носители на „Партизанска споменица 1941“.<ref name=prilepinfo /> Поради големиот број на борци и жртви кои Прилеп ги дал во Втората светска војна, градот по војната го добил епитетот „град херој“. По војната градот почнал да се развива и напредува во сите сфери. == Географија == [[Податотека:Слонот, Маркови Кули.jpg|мини|десно|Карпата ''Слонот'' на Маркови Кули]] Градот Прилеп се наоѓа во североисточниот дел на најголемата македонска котлина, [[Пелагонија]], односно во [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], како најголема населба и негов центар. Опкружен е со планините [[Бабуна (планина)|Бабуна]] и [[Дрен Планина]]. Од градовите со кои одржува најдобра сообраќајна комуникација, оддалечен е 33 км од [[Крушево]], 43 км од [[Битола]], 37 км од [[Македонски Брод]], 38 км од [[Демир Хисар]], 64 км од [[Кичево]], 48 км од [[Кавадарци]], 79 км од [[Велес]] и 128 км од [[Скопје]]. === Клима === Градот Прилеп и околината се наоѓаат на надморска висина од 550-700 метри, а Прилепското Поле го ограничуваат високи планини (1500м) коишто условуваат умерено-континентална клима. Средната годишна минимална температура според мерниот пункт во Прилеп изнесува 6,1°С додека пак апсолутната максимална температура изнесува до 39,4°С. Овие температури се повисоки од апсолутните максимални температури во Струга, Ресен, Охрид и Битола. Малото количество на врнежи во текот на годината (500-600 мм) е услов за појава на послаби извори на вода.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.prilep.gov.mk/informacii/mk/klima-turizam-1/ | title = Клима туризам | publisher = Општина Прилеп | accessdate = 2012-07-15 | archive-date = 2012-08-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120810013113/http://www.prilep.gov.mk/informacii/mk/klima-turizam-1/ | url-status = dead }}</ref> Прилеп и околината во текот на годината имаат најчести ветрови од североисточен правец. Североисточниот ветар дува со максимална брзина 22,5&nbsp;m/s. Југоисточниот ветар дува со просечна брзина од 3,8&nbsp;m/s.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.prilep.gov.mk/informacii/mk/klima-zemjodelie-1/ | title = Клима земјоделство | publisher = Општина Прилеп | accessdate = 2012-07-15 | archive-date = 2012-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120805115034/http://www.prilep.gov.mk/informacii/mk/klima-zemjodelie-1/ | url-status = dead }}</ref> Градот има повеќе од 250 сончеви денови во годината.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=721555F285D8F44CBDF43B545384B6DC | title = Во Прилеп ќе се гради прва сончева централа | publisher = Утрински Весник }}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Климатска табела | location= Прилеп | Извор = УХМР<ref>{{нмс|url=http://meteo.gov.mk/MeterolKlimaProsekCharts.asp?X=0|title=Просечни вредности за климата во Прилеп|accessdate=6 ноември 2010|publisher=УХМР|archive-date=2009-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091230073251/http://www.meteo.gov.mk/MeterolKlimaProsekCharts.asp?X=0|url-status=dead}}</ref>; weatherreports.com<ref>{{нмс|url=http://www.weatherreports.com/prilep?units=c|title=Просеци за времето за Прилеп|accessdate=6 ноември 2010|publisher=weatherreports.com|language=англиски}}</ref> |Јан_прос_макс = 4.4 |Фев_прос_макс = 7 |Мар_прос_макс = 11.3 |Апр_прос_макс = 16 |Мај_прос_макс = 21.4 |Јун_прос_макс = 26.2 |Јул_прос_макс = 28.4 |Авг_прос_макс = 28.5 |Сеп_прос_макс = 24.4 |Окт_прос_макс = 18 |Ное_прос_макс = 10.8 |Дек_прос_макс = 5.7 |Год_прос_макс = |Јан_прос = 0 |Фев_прос = 2.2 |Мар_прос = 6 |Апр_прос = 10.5 |Мај_прос = 15.5 |Јун_прос = 19.7 |Јул_прос = 21.8 |Авг_прос = 21.5 |Сеп_прос = 17.4 |Окт_прос = 11.8 |Ное_прос = 6 |Дек_прос = 1.6 |Год_прос = |Јан_прос_мин = -3.7 |Фев_прос_мин = -1.7 |Мар_прос_мин = 1.3 |Апр_прос_мин = 5.2 |Мај_прос_мин = 9.6 |Јун_прос_мин = 12.9 |Јул_прос_мин = 14.8 |Авг_прос_мин = 14.6 |Сеп_прос_мин = 11.2 |Окт_прос_мин = 6.8 |Ное_прос_мин = 2 |Дек_прос_мин = -1.7 |Год_прос_мин = |Јан_врнежливи_денови = 4.4 |Фев_врнежливи_денови = 3.2 |Мар_врнежливи_денови = 4.7 |Апр_врнежливи_денови = 6.2 |Мај_врнежливи_денови = 6.5 |Јун_врнежливи_денови = 5.9 |Јул_врнежливи_денови = 3.2 |Авг_врнежливи_денови = 3.3 |Сеп_врнежливи_денови = 4.7 |Окт_врнежливи_денови = 6.7 |Ное_врнежливи_денови = 5.6 |Дек_врнежливи_денови = 7.4 |Год_врнежливи_денови = }} === Сообраќај === [[Податотека:ЖС Прилеп 20120807 124308.jpg|мини|десно|Железничката станица во Прилеп]] Прилеп со патишта е поврзан со останатите делови од Македонија. Поважни патни правци се Прилеп-[[Битола]], Прилеп-[[Охрид]] (преку [[Битола]] и [[Ресен]]), Прилеп - [[Кичево]] и патниот правец Прилеп-[[Велес]]-[[Скопје]]. Прилеп е поврзан и со железница со [[Битола]] на југ и [[Велес]] и [[Скопје]] на север, а од [[ЖС „Прилеп“|железничката станица]] во Прилеп во 2010 година отпатувале 149.000 патници.<ref>{{наведена книга| title = Транспорт и други услуги, 2010|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.11.03_700.pdf| publisher= Државен завод за статистика на Република Македонија| year = 2011| isbn = 9786082270463| page = 17}}</ref> Во градот функционира и јавен автобуски градски превоз. До околните населени места има организирано редовен автобуски или железнички сообраќај. == Население == Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Прилеп бил центар на Прилепскиот Вилает и имал вкупно 438 семејства, од кои 300 христијански семејства, 21 муслиманско семејство, 89 неженети христијани и 28 вдовици христијани. Во градот постоеле маала: Хаџи Убејд, Прилепскиот Кетхуда, Калчар, Хроло, Чипо Манко, Франкопол, Штенар, Арменко, Филип, Грнчар, Дропар, Рајко Согло, Поп-Мелахио, Касапите, Хавлан, Кирклино, Дранина, Ценгеран, Хајатан, Мелко и Пустин Дозан.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.42</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика]]) од 1900 година, во Прилеп живееле 24.520 жители, од кои 16.900 [[Македонци]], 6.200 [[Турци]], 480 [[Власи]] и 960 [[Роми]].<ref>Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр.244.</ref> За време на Балканските војни, бројот на населението опаѓа, па така во 1914 година изнесува 22.237 жители. Потоа започнува процес на миграција на турското население и [[Прва светска војна|Првата светска војна]], а поради тоа населението во градот повторно се намалува и во 1921 година изнесува 18.508 жители. По овие периоди започнува постојан природен прираст на населението. Тоа се јавува најмногу поради доселувањето на извесен број колонисти од [[Кралство Југославија|Југославија]]. Во периодот од 1948 до 1971 бројот на жителите во градот се зголемил повеќе од двапати. Тоа се должи на миграцијата село-град, како и на големиот природен прираст. Денес природниот прираст е во стагнација. Прилеп е [[Градови во Македонија|четврт по големина град]] во [[Македонија]], а според последниот попис од 2002 година, кога Али Чаир, Багеска Ограда, Бончејца, Вишне, Ѓогдере, Ѓоре Спиркоски - Леништанец, Жабино Маало, Карабдалица, Козле, Марино, Ново Корзо, Поткасарни, Поткупи, Рид, Сарика, Старо Корзо, [[Сточен Пазар (Прилеп)|Сточен Пазар]], Табана, Типски, Точила, [[Тризла]], Центар, Чачорица и [[Шарена Чешма (Прилеп)|Шарена Чешма]] се споени, во градот се регистрирани 66.246 жители.<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=14 јули 2016}}</ref> Со новата територијална поделба поранешното село [[Варош]] преку пат на конурбација е споено со градот Прилеп и денес претставува негова приградска населба. Заедно со сите жители во населба [[Варош]], во градот Прилеп вкупно живеат 69.704 жители. (64.756 или 92,9 % [[Македонци]].) ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 66.246 жители (61.320 или 92,56 % [[Македонци]]) и спаѓал во групата на големи градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Заедно со приградската населба [[Варош]] (3.458 ж.), која во статистиките се води како одделно населено место, градот Прилеп имало 69.704 жители. Според последниот попис во [[2021]] година, Прилеп брои 63.308 жители, вклучувајќи ја и приградската населба Варош, која преку пат на конурбација е споена со градот. Етнички гледано, населението според пописот од 2002 година е составено од:<ref name="попис"/> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|92.56}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|6.60}} {{Столбен постоток|други|grey|0.34}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.23}} {{Столбен постоток|Турци|orange|0.19}} {{Столбен постоток|Албанци|black|0.03}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.03}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''61.320''' | 92,56 |- | [[Албанци]] | 21 | 0,03 |- | [[Турци]] | 123 | 0,19 |- | [[Роми]] | 4.372 | 6,60 |- | [[Власи]] | 16 | 0,02 |- | [[Срби]] | 151 | 0,23 |- | [[Бошњаци]] | 17 | 0,03 |- |други | 226 | 0,34 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|97.62}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|1.62}} {{Столбен постоток|други|grey|0.28}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.25}} {{Столбен постоток|турски|orange|0.18}} {{Столбен постоток|албански|black|0.03}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.02}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''64.669''' | 97,62 |- | [[албански]] | 19 | 0,03 |- | [[турски]] | 117 | 0,18 |- | [[ромски]] | 1.072 | 1,62 |- | [[влашки]] | 10 | 0,02 |- | [[српски]] | 163 | 0,25 |- | [[бошњачки]] | 8 | 0,01 |- |други | 188 | 0,28 |} ;Вероисповед Во Прилеп се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|91.56}} {{Столбен постоток|Ислам|green|6.55}} {{Столбен постоток|други|grey|1.79}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.10}} {{Столбен постоток|Протестантство|yellow|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''60.655''' | 91,56 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 4.338 | 6,55 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 63 | 0,10 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 6 | 0,01 |- | други | 1.186 | 1,79 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Прилеп: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1921|18.508 |1931|22.821 |1948|24.816 |1953|29.776 |1961|37.459 |1971|48.202 |1981|60.464 |1991|66.817 |1994|64.897 |2002|66.246 |2021|63.308 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-04-11 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> |23.268 |9 |1.207 |1.799 |14 |284 | — |208 | — |'''26.789''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 24.772 | 28 | 2.408 | 1.903 | 9 | 317 | — | 339 | — | '''29.776''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 33.608 | 38 | 884 | — | — | 377 | — | 2.552 | — | '''37.459''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 43.924 | 28 | 2.464 | 201 | — | 471 | — | 1.114 | — | '''48.202''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 55.342 | 31 | 566 | 2.463 | 8 | 391 | — | 1.663 | — | '''60.464''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 61.245 | 29 | 254 | 4.384 | 7 | 305 | — | 593 | — | '''66.817''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 60.786 | 24 | 172 | 3.566 | 7 | 172 | — | 170 | — | '''64.897''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 61.320 | 21 | 123 | 4.372 | 16 | 151 | 17 | 226 | — | '''66.246''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 54.028 | 106 | 82 | 3.966 | 30 | 107 | 14 | 283 | 4.692 | '''63.308''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Населби и маала во Прилеп == [[Податотека:Споменик на Прилепско Езеро.jpg|мини|десно|Прилепско Езеро]] * Али Чаир *Багеска Ограда * Бончејца * [[Варош]] * Вишне * Ѓогдере * Ѓоре Спиркоски - Леништанец * Жабино Маало *Карабдалица * Козле * Марино * Ново Корзо *Поткасарни *Поткупи * Рид * Сарика * Старо Корзо[[Податотека:Prilepski_ploštad.JPG|мини|Плоштадот во Прилеп]] *[[Сточен Пазар (Прилеп)|Сточен Пазар]] *Табана * Типски * Точила *[[Тризла]] *Центар * Чачорица *[[Шарена Чешма (Прилеп)|Шарена Чешма]] == Стопанство == Прилеп е центар на производство на висококвалитетен тутун и цигари, металопреработувачка, електронска, дрвна, текстилна, прехранбена и мермерна индустрија (рудникот „Сивец“). [[Податотека:Tobacco field, Prilep.jpg|мини|десно|Нива со тутун во близина на Прилеп]] [[Тутун]]от е еден од прилепските традиционални култури што успева во македонската клима. Многу од големите светски производители на цигари го користат прилепскиот тутун откако ќе се обработи во нивните локални фабрики. Кога во Прилеп бил основан Институтот за тутун за создавање на нови видови тутун, тоа било прв пример за примена на генетиката во земјоделството на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Повеќето жители на Прилеп опстојуваат со производство на тутун, кој потоа се откупува од [[Тутунски комбинат АД Прилеп]] во Прилеп. Во 2017 година во [[Прилепско Поле]] (општините: Прилеп, Долнени и Кривогаштани) биле произведени 9867 тони тутун,<ref>{{наведена книга|title=Полјоделство, овоштарство и лозарство, 2017|publisher=Државен завод за статистика на Република Македонија|year=2018|isbn=9786082272948|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/5.4.18.01.pdf|last=|first=|location=|pages=}}</ref> што претставува 43% од вкупното количество тутун произведено во Македонија. Покрај тутунопроизводството во Прилеп, од големите индустриски претпријатија работат и [[Прилепска пиварница]], мермерниот комбинат, индустријата за висока технологија „Микросам“ која е позната во светот по големиот број произведени роботи и разни технолошки изуми, повеќе фабрики за мебел, градежни материјали и воена опрема. Во градот функционираат и јавните претпријатија: ЈКП Комуналец, ЈКП Водовод и канализација, ЈКП Пазари и ЈП за просторни и урбанистички планови. [[Податотека:Panorama_of_Prilep,_2019.jpg|алт=Panorama of Prilep from Hotel Kristal Palas, 2019|мини|Панорама на Прилеп]] {| class="wikitable" |'''Претпријатие''' |'''Дејност''' |'''Вработени''' |- |[http://tkprilep.com.mk/ Тутунски комбинат Прилеп] |тутунска |1200 |- |[http://www.mermeren.com/ Мермерен комбинат] |рударство |585 |- |[http://www.vitaminka.com.mk/ Витаминка] |прехранбена |560 |- |[http://www.eurokompozit.mk/mk/frontpage/ Еурокомпозит] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140423025849/http://www.eurokompozit.mk/mk/frontpage/ |date=2014-04-23 }} |Наменска |383 |- |[http://www.comfy-angel.com.mk/index-mk.html Комфи Ангел] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120111113515/http://www.comfy-angel.com.mk/index-mk.html |date=2012-01-11 }} |Текстилна |300 |- |[http://www.metalecprilep.com.mk/ Металец] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130530172548/http://metalecprilep.com.mk/ |date=2013-05-30 }} |Метална |253 |- |[http://prilepskapivarnica.com.mk/index.php/mk Прилепска пиварница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130721064904/http://www.prilepskapivarnica.com.mk/index.php/mk |date=2013-07-21 }} |Производство на пијалаци |250 |- |[http://www.pec11okt.com.mk/mk/index-mk.html 11 октомври] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120109075752/http://www.pec11okt.com.mk/mk/index-mk.html |date=2012-01-09 }} |Печатарска |170 |- |[http://www.zitoprilep.com.mk Жито Прилеп] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181004233310/http://www.zitoprilep.com.mk/ |date=2018-10-04 }} |Прехранбена |150 |- |[http://www.mikrosam.com/ Микросам] |Композитни материјали |80 |} == Образование == [[Податотека:Prilepska shkola od 1893.jpg|мини|десно|Фотографија од 1893 година, од битолскиот фотограф [[Анастас Лозанчев]]. Претставува група ученици од Француското училиште во Прилеп]] [[Податотека:Споменици на паднатите борци - Прилеп.jpg|мини|лево|[[Могила на непобедените]]]] [[Податотека:Куќата на Бектешоски, Прилеп.JPG|мини|лево|[[Куќа на Бектешовци|Куќата на Бектешовци]] изградена во 1923 г. и прогласена за споменик на културата.]] Образованието во Прилеп се одвива во повеќе училишта. Основни училишта се: [[ОУ „Блаже Конески“ - Прилеп|ОУ „Блаже Конески“]], [[ОУ „Гоце Делчев“ - Прилеп|ОУ „Гоце Делчев“]], [[ОУ „Добре Јованоски“ - Прилеп|ОУ „Добре Јованоски“]], [[ОУ „Кире Гаврилоски Јане“ - Прилеп|ОУ „Кире Гаврилоски Јане“]], [[ОУ „Климент Охридски“ - Прилеп|ОУ „Климент Охридски“]], [[ОУ „Кочо Рацин“ - Прилеп|ОУ „Кочо Рацин“]] и [[ОУ „Рампо Левката“ - Прилеп|ОУ „Рампо Левката“]]. Во составот на основните училишта функционираат и повеќе подрачни училишта во градот и околните села. Средните училишта се: [[Гимназија „Мирче Ацев“ - Прилеп|Гимназијата „Мирче Ацев“]], а од стручните: [[СОЕПТУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Прилеп|СОЕПТУ „Кузман Јосифовски Питу“]], [[СОУ „Ѓорче Петров“ - Прилеп|СОУ „Ѓорче Петров“]], [[СОУ „Ристе Ристески - Ричко“ - Прилеп|СОУ „Ристе Ристески - Ричко“]] и [[СУ „Орде Чопела“ - Прилеп|СУ „Орде Чопела“]], на кои постојат голем број на стручни насоки. Од високото образование постои [[Економски факултет - Прилеп|Економскиот факултет]], како и дисперзирани студии за информатика и компјутерска техника и земјоделство,<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uklo.edu.mk/categories/view/91 | title = Додипломски студии | publisher = УКЛО | accessdate = 2010-04-13 | archive-date = 2010-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100805051703/http://www.uklo.edu.mk/categories/view/91 | url-status = dead }}</ref> производство и преработка на тутун,<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fznh.ukim.edu.mk/mk/20100912286/proizvodstvo-i-prerabotka-na-tutun.html | title = Производство и преработка на тутун (Дисперзирана настава во Прилеп) | publisher= Факултет за земјоделски науки и храна, Скопје }}</ref> рударство, [[геологија]] и инженерство на природни ресурси. Исто така, во Прилеп функционираат и постдипломски студии при Институтот за композитни материјали и [[роботика]].<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.iacr.edu.mk/pages/postgraduate-studies/| title = Постдипломски студии| publisher= Институт за композитни материјали и роботика - Прилеп| language = англиски }}</ref> == Култура == * [[Институт за старословенска култура]] - ИСК генерално се занимава со етногенезета на старите Словени, преку истражувањата на археолозите, историчарите на уметност, етнолозите, лингвистичарите и други помошни историски науки. Формиран е како Центар за истражување на старословенската култура при Музејот на град Прилеп, а во 1980 година се осамостојува како институција од научен карактер. Негов основач е тогашниот директор на Музејот на град Прилеп - проф. д-р. Бошко Бабиќ, а подоцна и негов директор од 1980 година. {{double image|right|Прилепски бранители.JPG|120|Прилепски бранители (2).JPG|240|Споменици посветени на десетте прилепски бранители кои во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|конфликтот во 2001 година]] загинаа кај месноста Карпалак}} * [[Центар за современа ликовна уметност]] (ЦСЛУ) - Уметничка колонија, којашто секоја година (во летниот период во месеците јули и свгуст) се одржува во центарот на градот Прилеп, за време на Прилепското културно лето. Основана е во 1957 година, од страна на историчарот на уметност и археолог - проф. д-р. Бошко Бабиќ (директор на ЦСЛУ до 1981 година, а потоа и нејзин доживотен почесен претседател), по негова иницијатива и исто така по иницијатива на неговиот пријател и долгогодишен соработник на ЦСЛУ - академскиот сликар Ристо Лозановски. Уметничката колонија е една од најстарите во Југоисточна Европа, а е најстара на Балканот. Секоја година, се одржуваат, редовни четири работилници: „Интернационалната сликарска колонија'' (започната 1957&nbsp;г.), „Интернационален вајарски симпозиум „Мермер"'' (1963&nbsp;г.), „Интернационално студио за пластика во дрво'' (1971) и ''Интернационално ателје за скулптура во метал'' (1984). Периодично се одржуваат и други работилници, како: „Уметничка Фотографија, Керамика, Витраж, Мозаик, Графика'', а од 2005 година и „Студиото за пластика во пластика'', основано по инцијатива на директорот на ЦСЛУ Диме Јанески (на функција од 1981 година до денес) и академскиот вајар Предраг Јаневски.'' * [[Македонски театарски Фестивал „Војдан Чернодрински"]] - кој се одржува во чест на првиот модерен македонски автор на драми, [[Војдан Чернодрински]], кој е роден во село Селци, Струшко во 1875&nbsp;г. Основан е во 1965 година, од страна на познати македонски глумци, кои ја дале целата нивна поддршка, како што се: [[Нада Гешоска]], [[Димче Гешоски]], режисерот [[Мирко Стефановски|Мирко Стефаноски]] и други. Овој театарски Фестивал е најголемиот и најзначајниот за македонската театарска дејност, како и пошироко на Балканот, чии признанија се од голема важност во животот на глумците. Се одржува секоја година, во првата недела од јуни. * [[Манастир]]от во [[Зрзе]] и манастирот „[[Св. Архангел Михаил]]“, кои имаат фрески од XII и XIV век, се значајни знаменитости на културата во Прилеп. * Исто така е важен манастирот „[[Трескавец]]“, кој се наоѓа на падините под врвот Златоврв каде се снимени дел од сцените на филмот „[[Пред дождот]]“ на [[Милчо Манчевски]]. == Уметност и архитектура == [[Податотека:Црква “Благовештение“.jpg|мини|десно|[[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|Црквата „Св. Благовештение“]]]] [[Податотека:Храм „Св. Кирил и Методиј“ 1.JPG|мини|десно|Црквата „Св. Кирил и Методиј“]] Постојат неколку антички знаменитости во Прилеп, вклучувајќи една кај [[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]], црквата „Св. Никола“ од XIII век, црквата „Св. Успение Богородично“ („[[Трескавец]]“), црквата „[[Црква „Свето Преображение“ - Прилеп|Св. Преображение]]“ и „[[Могилата на непобедените]]“, споменик во чест на жртвите од фашизмот кој се наоѓа во централниот парк на Прилеп. Познато е дека постои голема римска [[некропола]] каде се најдени голем број на ѕидини. Римски урнатини се наоѓаат и блиску до [[Варошки Манастир|Варошкиот Манастир]], изграден на стрмните падини на ридот, каде подоцна е населена средновековна заедница. Голем број на раноримски гробници, некои со скулптурни релјефи на починатите или од „тракискиот јавач“ и други споменици од официјална природа, се наоѓаат во двориштето на црквата под јужната падина на [[Варош]]. Некои од најголемите споменици биле изградени во ѕидовите на црквата. Најважниот антички споменик е стариот град [[Стибера]] ситуиран на ридот Бедем близу [[Чепигово]], во централниот дел на [[Пелагонија]]. Манастирот [[Трескавец]], е изграден во XII век во планините на 10км северно од Прилеп, под Златоврв, на работ на мала висорамнина на околу 1100 метри надморска висина. Други инскрипции во Трескавец вклучуваат неколку римски творби од I век посветени на [[Аполон]]. Старата [[тврдина]] била користена од Римјаните, а подоцна Византијците. Во средновековието, [[Крале Марко]] ја обновил цитаделата, правејќи ја важна воена тврдина. Дури и [[Самуил|Цар Самуил]] дошол таму по поразот на [[Беласица]] во [[1014]] година. Од Прилеп потекнуваат ликовните уметници: [[Ѓорѓи Ачески]], [[Јордан Грабулоски]], [[Рубенс Корубин]], [[Боро Митриќески]], [[Борко Лазески]], [[Ангеле Иваноски]], [[Ристо Калчевски]]. ;Цркви *[[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|Црква „Св. Благовештение“]] - позната како Стара Црква; *[[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Прилеп|Црква „Св. Кирил и Методиј“]] - црква градена во периодот 1926-1936 <ref name="олд">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oldprilep.com/prilepska-crkovna-opstina/crkva-sveti-kiril-i-metodij.html|title=ЦРКВА „СВЕТИ КИРИЛ И МЕТОДИЈ“ – ПАРАКЛИС|accessdate=2012-04-25|archive-date=2014-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308001704/http://www.oldprilep.com/prilepska-crkovna-opstina/crkva-sveti-kiril-i-metodij.html|url-status=dead}}</ref>; *[[Црква „Св. Преображение“ - Прилеп|Црква „Св. Преображение“]] - се наоѓа во самиот центар на градот; *[[Црква „Св. Петка“ - Прилеп|Црква „Св. Петка“]] - црква од поново време. Се наоѓа во населбата Точила<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kurir.mk/republika/opstini/57798-Donirani-sredstva-za-izgradba-na-crkvata-Sv-Petka-vo-Prilep|title=Донирани средства за изградба на црквата Св. Петка во Прилеп|last=|first=|date=20 јануари 2012|work=|publisher=Курир|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314115632/http://kurir.mk/republika/opstini/57798-Donirani-sredstva-za-izgradba-na-crkvata-Sv-Petka-vo-Prilep|archive-date=2012-03-14|dead-url=|accessdate=2012-04-25|url-status=dead}}</ref>; *[[Црква „Св. Троица“ - Прилеп|Црква „Св. Троица“]] - гробјаснка црква која се наоѓа се наоѓа на Песјобрдо; *[[Црква „Св. Константин и Елена“ - Прилеп|Црква „Св. Константин и Елена“]] - се наоѓа во населбата Аличаир. Поставени темели во 2012;<ref name="дневник">{{цитирање вести|url=http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=D853FCF2D38F2143821411470E2699F7|title=Осветени темели на уште на една црква во Прилеп|last=|first=|date=24 април 2012|work=|accessdate=2012-04-25|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Дневник}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Црква „Св. Пантелејмон“ - Прилеп|Црква „Св. Пантелејмон“]] - се наоѓа во дворот на градската болница. Поставени темели во 2012<ref name="дневник" />; *[[Црква „Св. Наум Охридски“ - Прилеп|Црква „Св. Наум Охридски“]] - се наоѓа покрај спортската сала „Македонија“. Поставени темели во 2012<ref name="дневник" />; *[[Црква „Покров на Пресвета Богородица“ - Прилеп|Црква „Покров на Пресвета Богородица“]] - се наоѓа на три километри од Прилеп, кај месноста Кула,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.mk/?ItemID=49D1E4C0C25C064BAC3A5ED3F377869F |title=''Сонуваниот храм се издигна кај Кула'' |accessdate=2014-10-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192750/http://dnevnik.mk/?ItemID=49D1E4C0C25C064BAC3A5ED3F377869F |url-status=dead }}</ref> осветена на 13 октомври 2018 година<ref>[https://sitel.com.mk/dvajca-brakja-od-prilepsko-sekoj-den-11-godini-gradele-crkva-deneska-beshe-osvetena ''Двајца браќа од прилепско секој ден 11 години граделе црква, денеска беше осветена'']</ref>; *[[Црква „Св. Трифун“ - Склештен Мост|Црква „Св. Трифун“]] - се наоѓа во месноста Склештен Мост и традиционално се посетува за време на закројувањето на лозјето на Трифуновден<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prilep.gov.mk/news/mk/gradonacalnikot-risteski-gi-zakroi-lozite-vo-mesnosta-skleshten-most/|title=Градоначалникот Ристески ги закрои лозите во месноста Склештен мост|date=10 февруари 2016|publisher=Општина Прилеп|accessdate=2017-02-26|archive-date=2017-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609094744/http://www.prilep.gov.mk/news/mk/gradonacalnikot-risteski-gi-zakroi-lozite-vo-mesnosta-skleshten-most/|url-status=dead}}</ref>; ;Археолошки наоѓалишта *[[Али Чаир (Прилеп)|Али Чаир]] — населба од неолитското и римското време; *[[Баба (Прилеп)|Баба]] — тврдина и депо на монети од доцноантичкото време; *[[Бакалница (Прилеп)|Бакалница]] — некропола од доцноантичкото време; *[[Болница (Прилеп)|Болница - Учителско Училиште]] — населба од неолитското, некропола од железното и осамен наод од римското време; *[[Бончеица (Прилеп)|Бончеица]] — населба и некропола од доцноантичкото време; *[[Долно Садово (Прилеп)|Долно Садово]] — населба од неолитското време; *[[Илино (Прилеп)|Илино]] - средновековна некропола *[[Каменица (Прилеп)|Каменица]] — населба од бакарното време; *[[Караташ (Прилеп)|Караташ]] — некропола од римското време; *[[Касарни (Прилеп)|Касарни]] — некропола од железното време; *[[Кладенец (Прилеп)|Кладенец]] — случајни наоди - монети од римското време; *[[Крклари (Прилеп)|Крклари]] — некропола од хеленистичкото време; *[[Кукул (Прилеп)|Кукул]] — населба од римското време; *[[Куршумли-ан (Прилеп)|Куршумли-ан]] — осамени наоди од римското време; *[[Параклис (Прилеп)|Параклис]] — осамен наод од римското време; *[[Поводеници (Прилеп)|Поводеници]] — случаен наод од римското време; *[[Силос (Прилеп)|Силос]] — некропола од римското време; *[[Тополка (Прилеп)|Тополка - Шилево]] — некропола од доцноантичкото време; *[[Тражица (Прилеп)|Тражица]] — фурна од римското време; == Редовни настани == * „[[Пиво фест]]“ - фестивал на [[пиво]]то со голема посетеност и разни домашни и странски естрадни гости. * Интернационални сликарски и вајарски работилници во организација на ЦСЛУ-Прилеп, основано уште од далечната 1957 година. == Личности од Прилеп и околината == {{Div col|cols=2}} * ([[1300]] - [[1349]]), [[Григориј Акиндин]], книжевник и теолошки мислител, прогласен за еретик; * ([[1320]] - [[1406]]), [[Никодим Тисмански]], преподобен, светец, книжевник, исихаст, црковен политичар; * ([[1335]] - [[1395]]), [[Крале Марко]], [[среден век|средновековен]] владетел; * ([[1829]] - [[1920]]), [[Марко Цепенков]], македонски преродбеник, еден од најголемите собирачи на народно творештво; * ([[1860]] - [[1908]]), [[Атанас Бадев]], композитор, хорски и музички теоретичар; * ([[1864]] - [[1921]]), [[Ѓорче Петров]], македонски револуционер, еден од раководителите на ЦК на [[ВМРО]]; * ([[1865]] - [[1912]]), [[Пере Тошев]], македонски револуционер, еден од најзначајните членови на ЦК на [[ВМРО]]; * ([[1868]] - [[1962]]), [[Крсто Гермов]] (''Шаќир Војвода''), илинденски војвода и прв претседател на Народното собрание на асномска Македонија; * ([[1877]] - [[1939]]), [[Петар Ацев]], македонски револуционер за време на владеењето на [[Отоманското Царство]] со Македонија; * ([[1880]] - [[1943]]), [[Али Фетхи Окјар]], премиер на Република Турција и претседател на турскиот парламент; * ([[1897]] - [[1944]]), [[Методија Шаторов - Шарло]], македонски комунист, национален деец; * ([[1898]] - [[1966]]), [[Димитар Талев]], бугарски писател; * ([[1902]] - [[1957]]), [[Методија Андонов - Ченто]], прв претседател на [[АСНОМ]]; * ([[1909]] - [[1944]]), [[Круме Волнароски]], народен херој на Југославија; * ([[1909]] - [[1942]]), [[Рампо Левков]], народен херој на Југославија; * ([[1909]] - [[1988]]), [[Круме Кепески]], автор на првата книга за граматика за македонски јазик * ([[1912]] - [[1942]]), [[Борка Велески]], народен херој на Југославија; * ([[1912]] - [[1942]]), [[Јордан Чопела]], народен херој на Југославија; * ([[1915]] - [[1944]]), [[Кузман Јосифоски - Питу]], организатор на антифашистичкото ослободително движење за време на [[НОБ]], познат како вториот Гоце Делчев, народен херој на Југославија; * ([[1915]] - [[2004]]), [[Илија Џувалековски]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец, режисер и педагог.; * ([[1915]] - [[1943]]), [[Мирче Ацев]], народен херој на Југославија; * [[Алекса Гаврилоски]], соработник со илинденските револуционери и учесник во заднината на НОВ на Македонија * ([[1918]] - [[1944]]), [[Кире Гаврилоски]], народен херој на Југославија; * ([[1927]] - , [[Загорка Гаврилоска]], учесник во НОВ на Македонија * ([[1918]] - [[2002]]), [[Илија Милчин]], македонски глумец, режисер, јазичар и преведувач, почесен член на ДПМ; * [[Блага Ристеска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Спасија Ангелоска]] (р.1921) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Стојчева]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Милка Богданоска]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Аргида Андреевска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Ачкоска]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија и дел од редакцијaта на списанието [[Македонка (списание)]] * [[Цветанка Антулеска]] (р.1912) — учесник во НОВ на Македонија * [[Васе Аполеска]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Олга Аризаноска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Маре Бајрамческа]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Весела Беличанец]] (р.1912) — учесник во НОВ на Македонија * [[Симка Белазелкоска]] (р. 1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цветанка Блажеска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Божиноска]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марија Боцеска]] (р.1870) — учесник во НОВ на Македонија * [[Илка Василеска]] (1923-1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Илка Везироска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Еленица Велеска]] (р.1930) — учесник во НОВ на Македонија * [[Велика Венкоска]] (р.1898) — учесник во НОВ на Македонија * [[Стеве Грижоска|Стеве Стеваноска Грижоска]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Фанче Дамеска|Фанче Николова Дамеска]] (р.1918) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица 1941 * [[Богданка Данеска]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Весела Димитроска]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија * [[Благородна Димитрова|Благородна Алексова Димитрова]] (р.1898) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добра Димитроска|Добра Богоева Димитроска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Стевка Димова|Стевка Рампова Димова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Мара Димоска|Мара Михајлоска Димоска]] (1920 — 1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Димоска|Вера Ангелова Џамбазова Димоска]] (1918-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Донеска|Блага Милеска Танева Донеска]] (1914-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Љуба Зисова|Љуба Ташкова Зисова]] (1927-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Стева Ѓорѓиеска]] (р.1900) — учесник во НОВ на Македонија * [[Сотир Ѓорѓиевски-Сотката|Сотир Ѓорѓиески - Сотката]] (1921-1944 ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цвета Вујанац|Цвета Мирисалоска-Наскова Вујанац]] (р.1929) — учесник во НОВ на Македонија * [[Пара Андреевска (Прилеп)|Пара Андреевска]] (р.1888) — учесник во НОВ на Македонија * [[Пандора Тодева]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска Споменица 1941 година * [[Стева Бојкоска]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска Споменица 1941 година * [[Јулка Бешироска]] (р.1919) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добрила Делова|Добрила Кузева Делова]] (р.1914) — учесник во НОВ на Македонија * [[Милица Димеска]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Спасија Димеска|Спасија Андонова Димеска]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мара Димеска|Мара Михајлова Димеска]] (1926 — 1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Василка Георгиева]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добрила Жереска|Добрила Балент Жереска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Јорданка Златеска|Јорданка Бошкова Златеска]] (1 јули 1922 — 3 мај 1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Тодорка Зуграфоска-Илијоска]] (р.1922 ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Менка Иванова|Менка Димова Иванова]] (р.1927) — учесник во НОВ на Македонија * [[Менка Иваноска|Менка Игеска Иваноска]] (9 февруари 1923 — ) — учесник во НОВ на Македонија и носител на [[Партизанска споменица 1941]] * [[Павлина Иваноска|Павлина Тодороска Иваноска]] (р.1921) — учесник во НОВ на Македонија * [[Боца Иваноска]] (1923 — 1959) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Спасија Иваноска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Илиеска|Блага Рампова Илиеска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Љубица Илиоска|Љубица Јорданоска Илиоска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Јанакиева|Блага Димитрова Јанакиева]] (р.1909) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мира Јанеска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Јанеска|Блага Орданоска Јанеска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Даница Орданоска-Оровчанец|Даница Јанкова Орданоска-Оровчанец]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Гена Орданова|Гена Јанковска Орданова]] (р.1893) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вета Јанкулова|Вета Костова Јанкулова]] (р.1871) — учесник во НОВ на Македонија * [[Даница Јанкулоска|Даница Петрева Јанкулоска]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Спасија Јованова|Спасија Георгиева Јованова]] (р.1899) — учесник во НОВ на Македонија * [[Верка Јованова|Верка Колиштркоска Јованова]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цена Ристеска|Цена Ристеска - Џинорозо]] (? — 1944) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Милка Јованоска]] (1924 —) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добра Јованоска|Добра Цекова Јованоска]] (1923 — ) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица 1941 * [[Елена Јованоска|Елена Кусеска Јованоска]] (1920 — ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Весела Јорданова|Весела Коцева Јорданова]] (1926 — ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добрица Јорданова]] (1918 — ) — учесник во НОВ на Македонија и е носител е на Партизанска споменица 1941 * [[Горица Кајџаноска]] (1928-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Васа Капчева]] (р.1916-) — учесник во НОВ на Македонија и носител е на Партизанска споменица 1941 * [[Анѓа Кимова|Анѓа Јованова Кимова]] (р.1887) — учесник во НОВ на Македонија * ([[1926]] - [[2003]]), [[Тодорка Кондова-Зафировска]], македонска театарска, филмска и телевизиска глумица и режисер; * ([[1946]] - [[2015]]), [[Благоја Спиркоски-Џумерко]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец * ([[1948]] - [[2011]]), [[Кирил Ристоски]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец; * ([[1919]] - [[2006]]), [[Вера Ацева]], народен херој на Југославија; * ([[1919]] - [[2001]]), [[Борко Темелковски]], народен херој на Југославија; * ([[1921]] - [[2001]]), [[Крсте Црвенковски]], народен херој на Југославија; * ([[1921]] - [[1993]]), [[Блаже Конески]], македонски преродбеник, поет и татко на македонскиот јазик и литература; * ([[1921]] - [[1942]]), [[Борка Талески]], народен херој на Југославија; * ([[1921]] - ), [[Илија Јовановски]], с. [[Топлица]], народен херој на Југославија; * ([[1922]] - [[1995]]), [[Ѓоре Дамевски]], народен херој на Југославија; * ([[1925]] - [[2013]] ), [[Атанас Забзаноски]], народен херој на Југославија; * ([[1932]] - [[1984]]), [[Дарко Дамески]], македонски глумец; * ([[1930]] - [[2003]]), [[Нада Гешоска]], македонска театарска, филмска и телевизиска глумица; * ([[1945]] - [[2021]]), [[Трајче Иваноски]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец; * ([[1943]] - ), [[Ненад Милосављевиќ]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец; * ([[1947]] - ), [[Блага Петреска]], македонска фолк пејачка; * ([[1980]] - ), [[Елена Велевска]], македонска фолк пејачка; {{Div col end}} :''Поврзано целосна [[Список на личности од Прилеп]], [[:Категорија:Родени во Прилепско]], [[:Категорија:Починати во Прилепско]]'' == Збратимени градови == Градот Прилеп е збратимен со градовите<ref>http://www.prilep.gov.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=261</ref>: {{Div col|cols=2|small=yes}} * [[Податотека:Flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Асеновград]], [[Бугарија]] * [[Податотека:Flag of China.svg|20px]] [[Дејанг]], [[Кина]] * [[Податотека:Flag of Poland.svg|20px]] [[Радом]], [[Полска]] * [[Податотека:Flag of the United States.svg|20px]] [[Гарфилд]], [[САД]] * [[Податотека:Flag of Slovakia.svg|20px]] [[Тополчани (Словачка)|Тополчани]], [[Словачка]] * [[Податотека:Flag of Australia.svg|20px]] [[Винсент]], [[Австралија]] * [[Податотека:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Тире]], [[Турција]] * [[Податотека:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Чернигов]], [[Украина]]<ref>[http://www.plusinfo.mk/vest/25740/Prilep-se-zbratimi-so-ukrainski-Chernigov Прилеп се збратими со украински Чернигов]</ref> * [[Податотека:Flag of Slovenia.svg|20px]] [[Копер]], [[Словенија]] {{Div col end}} ==Прилеп како мотив во уметноста== * „Хроника на Прилеп“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, ''Црн овен''. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 16.</ref> == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Prilep spomenik Aleksandar Makedonski).JPG|Споменикот на Александар Македонски Податотека:Clock Tower Prilep.jpg|[[Саат-кула (Прилеп)|Саат-кулата]] Податотека:Sušenje duvana u Prilepu.JPG| Сушници со тутун Податотека:Ulaz u Prilepsku pijacu.JPG|Влез во прилепскиот пазар Филип II Податотека:Pogled na Markovi kuli (Markovu tvrđavu) iz Prilepske ulice.JPG|Поглед кон Маркови Кули Податотека:Prilep 023.JPG|Поранешниот хотел „Југославија“ Податотека:Економски факултет - Прилеп.jpg|[[Економски факултет - Прилеп|Економскиот факултет]] во Прилеп Податотека:Prilep 03.JPG|Дом на културата „Марко Цепенков“ Податотека:Prilep 042.JPG|Улица во Старата чаршија Податотека:Inv br 137.jpg|Експонати во [[Музеј на тутун|Музејот на тутун]] во Прилеп Податотека:Osloboduvanje na Prilep, 1944.jpg|Свечен пречек на раководители на НОВ и ПОМ по повод ослободувањето на Прилеп. (3 ноември 1944) Податотека:Могила на Непобедените - Прилеп......jpg|Спомен комплекс „[[Могила на непобедените]]“ Податотека:Споменик на паднатите борци - Прилеп 1.JPG|Споменик посветен на паднатите борци од [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] Податотека:Споменик на Пеце Атанасоски во Прилеп (2).JPG|Споменик на [[Пеце Атанасовски|Пеце Атанасоски]] Податотека:Црква Св. Димитрија, Варош, Прилеп IMG 4659.jpg|Црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Варош|Свети Димитрија]]“ во [[Варош]] Податотека:Споменик на Кузман Јосифовски Питу во Прилеп (2).JPG|Споменик на [[Кузман Јосифоски - Питу|Кузман Јосифовски - Питу]] </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Prilep}} * [http://www.prilep.gov.mk/ Официјална страница на општината Прилеп] * [http://www.oldprilep.com/ Стар Прилеп - Да се потсетиме, да не заборавиме!] * [http://gradskiprevozprilep.com/ Јавен градски превоз - Прилеп] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140420130402/http://gradskiprevozprilep.com/ |date=2014-04-20 }} * [http://www.isk.edu.mk/ Институт за старословенска култура - Прилеп]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://markocepenkov.org/ Национална установа центар за култура „Марко Цепенков“ - Прилеп] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131107043453/http://markocepenkov.org/ |date=2013-11-07 }} * [http://www.komunalecprilep.com.mk/ ЈКП Комуналец - Прилеп] * [http://www.tkprilep.com.mk/?jazik=2&id=01 Тутунски комбинат АД Прилеп] * [http://www.pivofestival.mk/ Пиво фест] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220520000851/http://pivofestival.mk/ |date=2022-05-20 }} {{Населби во Прилеп}} {{Општина Прилеп}} {{Градови во Македонија}} {{Градови-херои на СФРЈ}} [[Категорија:Прилеп| ]] osbmi42v6yqivw0wblzt9xg70hexx2f 0 1154 5583062 5579339 2026-06-26T20:30:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583062 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Велес (појаснување)}} {{Инфокутија Населено место | name = Велес | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Град | image_skyline = Veles X19.jpg | image_alt = | image_caption = Поглед на Велес | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Велес во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 43 |lats = 00 |latNS = N | longd = 21 |longm = 47 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Вардарски Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Велес]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| established_title = | established_date = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 206 | population_footnotes = | population_total = 40,664 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = [[Список на луѓе од Велес|Велешани]] (мн.) | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +389 043 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = VE | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [https://veles.gov.mk/ www.veles.gov.mk] | footnotes = }} '''Велес''' — [[Градови во Македонија|град]] во Средишна Македонија и седиште на [[Општина Велес|истоимената општина]]. Тој е [[Градови во Македонија|седми град по број на жители]] во Македонија со вкупно население од 40.664 жители (2021 г.). На северозапад од Велес се наоѓа главниот град на Македонија, [[Скопје]] (54 км), на североисток се наоѓа градот [[Свети Николе]] (34 км), на исток се наоѓа градот [[Штип]] (43 км), на југозапад се наоѓа [[Прилеп]] (79 км) и на југоисток се наоѓаат [[Кавадарци]] (43 км) и [[Неготино]] (40 км). Велес има мошне поволна географска положба бидејќи е крстопат на меѓународни патни и железнички правци и еден од поглавните транзитни центри во Македонија. Велес низ историјата се нарекувал со различни имиња, од кои три се најмногу користени. Од самото основање на градот, Велес се нарекувал со името '''[[Билазора|Вилазора]]'''. Подоцна во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] градот се преименувал со името '''Ќупурли''', кое подоцна било заменето со денешниот назив. За време на [[СР Македонија]], но и во првите години од самостојноста на државата, Велес се нарекувал со името '''Титов Велес''', во чест на маршалот [[Јосип Броз - Тито]]. Велес како населба постоел уште од 168 година п.н.е. и се наоѓал нешто поисточно од денешната локација. Бидејќи градот има стратешка позиција, тој бил често мета на различни странски инвазии и окупации и бил дел од различни балкански кралства и држави, почнувајќи од [[Пајонија]], па завршувајќи со [[СФРЈ]]. Велес е значаен и познат по голем број работи. Градот бил дом на голем број македонски преродбеници, револуционери, писатели и поети и тој е една од лулките на македонската култура, а низ историјата се среќава како град на првиот театар во Македонија, град каде што настапила првата глумица, учителката Тенка А. Коларова во популарната мелодрама „Многустрадалната Геновева“ во 1875 година, град на првата библиотека, првата гимназија, првото музичко училиште, како и првиот музеј. Градот е карактеритичен по својата типична велешка и староградска архитектура. Велес е еден од индустриските центри на Македонија и значаен трговски, транспортен и економски центар. == Потекло на поимот == [[Податотека:Veles panoram.JPG|мини|Поглед кон Велес]] [[Податотека:Veles, razglednica, maalo Brzorek.jpg|мини|Разгледница од Велес, маало „Брзорек“, 1920-те години]] Велес како урбана населба датира уште од 168 година п.н.е. Првичните стари антички населби биле источно од градот во однос на денешната положба на градот. Со подоцнежното населување на Словените, градот бил сместен на денешната положба и го добил денешното име - Велес. Во текот на историјата градот често го менувал името, па така бил познат како '''Вила Зора''', '''Ќупурли''', '''Титов Велес''' и '''Велес'''. Денешното име го добил во [[VII век]] со доаѓањето на [[Словени]]те на [[Балкански Полуостров|Балканот]], од словенското '''В ЛЕС''' што значи „в шума“, име кое било дадено поради густите шуми што го опкружувале градот. Но некои слависти сметаат поради голите тревнати ридишта и реката [[Вардар]] местото го населувале сточари чиј словенски бог на стадата бил ''[[Велес (бог)|Велес]]''. == Историја == === Праисториски период === Наоѓалиштата на [[фосил|фосилни остатоци]] во околината на Велес во селото [[Мамутчево]], како и оние во глиништето во фабриката „Киро Ќучук” во самиот град, само ја потврдуваат теоријата дека овој простор отсекогаш бил населен со жив свет. Еволуирањето и појавата на човекот се следат преку бројните траги низ времето од старата камена епоха - [[палеолит]]от па сè до денес. Единствените истражувања од времето на палеолит во Македонија се вршени во непосредна близина на Велес, во месноста наречена ''Пешти'', која се наоѓа 110 метри над десниот брег на реката [[Бабуна]] во пештерата [[Макаровец]]. Според научниците пештерата датира од 70.000 до 10.000 години п.н.е., а пронајдената фосилна фауна укажува дека на просторот живееле цицачи од ова време како што се пештерска мечка, пештерска хиена, пештерски лав, козорог, волци и лисици. Пронајдените артефакти од камен упатуваат на доцен палеолит. Во [[бронзеното време]], кога се карактеристични почетоците на формирање етнички заедници, реонот на [[Повардарие]]то го населувале [[Пајонци]]те, [[Бриги]]те и [[античките Македонци]]. За Велес и околината се претпоставува дека живеело пајонско население во текот на целиот I милениум п.н.е. и дека од IV до III век п.н.е. формирало кралство. Траги од вакви населби се присутни во наоѓалиштето ''Теќе'', кое се наоѓа на 2 километри оддалеченост од [[Башино Село]], во близина на вливот на [[Отовичка Река]] во езерото [[езерото Младост|Младост]]. Наоѓалиштата од железното време придонесуваат за формирање на сликата на животот во првите векови од I милениум п.н.е. Такви се сместени во селото [[Долно Оризари]] во наоѓалиштето ''Свилара'' каде се пронајдени некропола, могилите во с. [[Иванковци]] во наоѓалиштето ''Инчерлак'' како и остатоците пронајдени во месноста ''Тумба'' во с. [[Караслари]]. Организираниот живот на Пајонците овозможил подоцна на оваа територија да се развијат поорганизирани форми на општествено живеење. === Антички период === ;Вила Зора {{главна статија|Вила Зора}} За време на раниот антички период, територијата на Велес влегувала во составот на пајонската држава, која се претпоставува дека ја сочинувале голем број градски населби. Хелинистичкиот слој јужно од градот кај наоѓалиштето ''[[Велешка тврдина|Кале]]'' при влезот во [[Велешка Клисура|Велешката Клисура]] покрива плато од 3,5 хектари површина оградена со бедем, на кој бил сместен најголемиот пајонски град [[Вила Зора]] (''Била Зора''). Вила Зора се наоѓала на самиот влез од [[Дарданија]] во Македонија ([[Пајонија]]) така што [[Филип V]] освојувајќи ја во [[217 п.н.е.|217 година пред н.е.]], ја одбранил својата држава од упадот на [[Дарданци]]те. Вила Зора бил значаен воен центар сè до последните години на македонското владеење. За последен пат се споменува во [[168 п.н.е.|168 година пред н.е]]. Континуитетот на името ''Вила Зора'' и ''Велес'' тешко може да се одреди, зашто Велес се спомнува дури во [[1018]] година. Се претпоставува дека во оваа временска празнина моќта на Вила Зора во римското владеење опаднала или пак нејзината локација треба да се бара на друго место. Во пошироката околина на Велес има повеќе траги кои укажуваат на античкиот град [[Аргос]] поврзан со територијата на Македонија. ;Стоби {{главна статија|Стоби}} [[Податотека:Stobi.jpg|десно|300п|мини|Стоби - значаен стар пајонски и македонски град.]] Античкиот град Стоби бил пајонски, македонски и римски град. Првиот документиран спомен за Стоби потекнува од [[197 п.н.е.|197&nbsp;г. п.н.е.]], кога на тоа место македонскиот крал [[Филип V]] ја поразил дарданската војска. Во изворите каде што римскиот историчар [[Тит Ливиј]] го споменува овој податок, Стоби носи епитет на „стар град”. Урбаниот дел на Стоби се наоѓа опкружен со бедеми на вливот на ''Еригон'' во ''Аксиос'', денес познати под името [[Црна река|Црна Река]] и [[Вардар]]. Градот зафаќал мошне важна трговска и воена позиција. Променливите борби на [[антички Македонци|Македонците]] со северните соседи биле судбоносни за Стоби. Стоби со околината дефинитивно потпаднал под македонска власт во [[217 п.н.е.|217&nbsp;г. п.н.е.]] за време на владеењето на Филип V. Кога во [[168 п.н.е.|168&nbsp;г. п.н.е.]] Римјаните го поразиле македонскиот крал [[Персеј]] кај [[Пидна]], македонското кралство се распаднало. Македонија била поделена на четири независни административни области под римска контрола, а Стоби станува центар на трговијата со сол на третата област. Во [[148 п.н.е.|148&nbsp;г. п.н.е.]] Македонија станува римска покраина. Судејќи според спорадичните наоди, Стоби во пред-римско време било мало гратче со површина од 2,5 хектари. Дури од времето на преминот од старата во новата ера во градот настануваат значајни промени. Новиот град бил испланиран и зачнат, на терен што бил осум пати поголем од дотогашната населба кој бил населен најверојатно со голем број нови жители. Привлечени од Римјаните и нивната стопанска и политичка моќ, во Стоби се населувале истовремено и жители од околината и деселеници од хеленистичкиот свет. Интензивното проширување на градот може да се поврзе со подигнувањето на неговиот статус на ранг на [[муниципиум]] што Стоби го имал уште од [[69]] година. Прераснувањето на Стоби во град со самоуправувачки статус го посведочуваат епиграфските споменици и ковањето на локалните монети со натпис „Муниципиум Стобенсиум” кои го опфаќаат времето од [[Веспазијан]] 69&nbsp;г. до [[Елагабал]] [[222]] год. н.е. === Средновековен период === ;Склавинии Местоположбата на Велес како главна раскрсница балканските патишта [[Вија Егнација]] и [[Виа Милитарис]] и многуте други локални комуникациски врски, била интересна за [[македонски словени|словенското население]] кое во [[6 век|VI век]] навлегло на [[Балканскиот Полуостров]]. Походите најпрво биле пајонски, а дури потоа кога грото од староседелците (романизирано население од македонско, пајонско и римско потекло) се повлекло кон приморјето и во планинските предели, а Словените почнале да ги населуваат. Границата помеѓу античкиот и средновековниот перио на тлото на велешкиот регион може да се определи конкретно во 70-тите и почетокот на 80-тите години на VI век. Тогаш се создадени првите [[склавинии]] на територијата на Македонија. Тие ги зафаќале низинските плодни области покрај Вардар, [[Тополка]] и [[Бабуна]] при што ги разурнувале градовите и крепостите. Тогаш се изменил и етничкиот состав на населението, како и [[топонимија]]та на регионот. Тие станале доминантана етничка група и по својот говор ги именувале местата. Главниот градски центар, тврдината на вливот на реката Тополка во Вардар која била позната како ''Вила Зора'', го добил името ''Велес''. Велес припаѓал на склавинијата [[Верзитија]] која се протегала на територијата помеѓу Велес, [[Охрид]], [[Битола]] и [[Кичево]] и била населена со [[Брсјаци]]. Иако ја признавала византиската номинална власт, Верзитија се наоѓала надвор од сферата на непосредната управна власт на царството. Она што не и успеало на [[Византија]], му успеало на [[Бугарски владетели|бугарскиот кнез]] [[Борис I|Борис]] кој во средината на [[9 век|IX век]] ја освоил Верзитија. Тогаш, велешкиот регион морал да ја признае бугарската врховна власт. Со неа се вратил и подемот на [[христијанство]]то, кое иако не сосем уништено, било во стагнација со доаѓањето на Словените. Воспоставувањето на бугарска власт придонело до интензиривање на процесот на [[феудализација]]. Ваквата состојба довела до заострена социјална борба и до појава на широко, антицрковно, антифеудално ослободително движење чии корени се токму на пошироката велешка територија - [[богомилство|Богомилското движење]]. Неговите приврзаници подоцна биле нарекувани ''Бабуни'' (според реката Бабуна), а името го добило по основачот ''попот Богомил''. По својата суштина, Богомилството е дуалистичко учење за вечната борба меѓу доброто и злото, светлината и темнината, олицетворени во [[Господ]] и [[Сатана]]та. Тие ги отфрлале црковните обреди и култови, [[крст]]от како симбол, празниците и [[икони]]те. Учењето на Богомилите е израз на незадоволство на населението од световната и духовната власт. ;Самоилово Царство и Византија Со освојувањето на [[Скопје]] од страна на Византија, во [[1004]] година, велешката област станала гранична територија на македонската држава и добила улога на заштитник на нејзините цетрални делови. [[Царот Самоил]] се обидувал да го запре византиското навлегување на македонска територија, но во [[битката на Беласица]] во [[1014]] година доживеал катастрофален пораз. Со освојувањето на [[Прилеп]] и [[Штип]], Велес останал отсечен од Македонија. Успевал да опстои само до [[1018]] година кога за првпат од доаѓањето на Словените бил принуден да потпадне под директна византиска власт т.е. да стане дел на византиското царство. Воено-административно, Велес во Византиското владеење припаѓал на [[Тема Бугарија|темата Бугарија]], но начинот на живот, даноците и религиската припадност останалене непроменети. Велес сѐ уште бил дел на Битолската епархија во составот на [[Охридската патријаршија]] на која подоцна ѝ бил одземен рангот и црковниот статус. === Отомански период === [[Податотека:Weles1863.jpg|thumb|300px|десно|Велес во [[1863]] година.]] Веднаш по потпаѓањето под турска власт во [[1395]] година, Велес потпаднал под управата на [[Румелиски беглербеглак|Румелискиот беглербеглак]]. До 60-тите години на [[14 век|XIV век]] областа го носела името ''Велешки Вилает'', а потоа и ''Велешка Нахија'' како најниска управно територијална единица. На чело на вилаетот се наоѓал [[субашија]]та кој живеел во Велес и заповедал со [[спахии]]те кои по правило живееле во селата. Паралелно со ова Велес станал центар на Велешката каза или ''кадилак'' со што прераснал во многу значајна управно-судска единица. [[Турци]]те градот го нарекле '''Ќупурли,''' што во превод значи "град на мостови". Турскиот патописец [[Евлија Челебија]] го опишал Велес од тоа време. Главен објект тогаш бол мостот на [[Вардар]] кого го објаснил како нов, дрвен мост со четири отвори, додека неговиот современик Хаџи Калфа забележал: „Ќупурли се наоѓа во карпеста клисура и има камен мост по кој го добил името. Сепак и двајцата биле во право, бидејќи едниот зборува за мостот кај стариот дел од Велес, а другиот за мостот на местото каде Вардар се преминувал со сплав. [[File:Велес 1910г.jpg|thumb|мини|лево|Панорамска слика на Велес (1910 г.)]] Строго централизираното државно уредување на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] ја спречувало прекумерната експлоатација на рајата, но пишаните закони не можеле да ја спречат злоупотребата на позициите на феудалците и великодостојниците. Најупотребувана форма на експлоатација на населението било наметнувањето бројни даноци. Мал бил бројот на привелигирани граѓани кои имале специјални задолженија како ''соколари'' (фаќање и одгледување соколи), ''оризари'', ''коњари'' итн. Сето ова предизвикувало незадоволство и отпор кај народот кој во почетокот на [[17 век|XVII век]] почнал да се организира во вооружени групи, со што се појавило [[ајдутство]]то. Во велешката околина имало идеални услови за негов развој поради густите шуми и бројните патишта преку кои ги вршеле нападите. Појавата на ајдутските дружини предизвикала додатни репресии врз народот, а тоа пак уште поголема причина за бунтови и востанија. Во средината на [[19 век|XIX век]] Велес бил поделен на 12 маала, а Велешката каза ја сочинувале 93 села. Тешката феудална анархија и сè поголемиот занаетчиски развој од [[18 век|XVIII век]] ги дополниле терзискиот, кираџискиот, бавчаванџискиот, калајџискиот, брашнарскиот, лебарскиот, аџискиот, воденичарскиот, папуџискиот, абаџискиот, бојаџискиот, самарџискиот, дулгерскиот, сарачкиот, ситничарскиот и останати занаети. [[File:Pogled na Veles od Sv.Nedela nad Topolka.jpg|thumb|300px|Поглед на градот Велес од југ, од ридовите над реката [[Тополка]] и црквата Св. Недела на велешкото кале]] Реформите во турскиот државно-правен, политички, економски, верско-просветен и војнички систем од [[1839]] година популарно наречени „[[Гилхански хатишериф]]” или „''Акт на справедливост и благодејанија''”, поволно се одразиле врз граѓанството на Велес. Според овој акт се воведувала еднаквост меѓу [[муслимани|муслиманското]] и [[христијани|христијанското население]], се зголемувале гаранциите и неприкосновеноста на личноста, честа и имотот, еднаквоста пред судот и законот. Тоа овозможувало отворање на училишта на [[македонски јазик]], изградба и реконструкција на цркви и манастири и слободна трговија и производство. Во [[1831]] и повторно во [[1840]] година, Велес го зафатил заразната болест [[колера]] (чума), во [[1833]] година го зафатиле незапамтени студови, во [[1835]] година замрзнала реката Вардар, а во [[1847]] година му се случиле големи поплави. И покрај сè, првата половина на [[19 век|XIX век]] е најзначајна за подемот на Велес. Во ова време отпочнува обновување и изградба на многу цркви и манастири во Велес и [[Велешко]]. === Балканските војни и Првата светска војна === [[Податотека:Spomenik na Ilindencite vo Veles.jpg|мини|десно|300п|Споменик на Илинденците во Велес.]] Со нападот на балканските сојузници во [[1912]] година конечно е ставен крај на турското владеење во Македонија, а Велес се нашол под [[Вардарска Бановина|српска власт]]. Вештачки повлечените граници низ природната целина на Македонија го нарушило вековното единство на територијата. Тоа придонело до нагло опаѓање на занаетчиството, стопанството, трговијата и транспортот до солунското пристаниште. Употребата на македонскиот јазик и македонскиот фолклор биле забранети, а наставата во народните училишта парализирана. Со почетокот на [[Првата светска војна]], во [[1914]] година Велес и околината биле цел на регрутација, мобилизација и реквизиција на населението. По окупацијата на [[Бугарија]], една година подоцна, економската положба на населението уште повеќе се влошила. Со потпишувањето на примирјето во [[1918]] година [[вардарска Македонија|вардарскиот дел на Македонија]] ѝ бил доделен на [[Србија]]. Војната што се водела на територијата на велешко нанела многу штети на инфраструктурата, верските објекти и уметничките вредности. Населението било во социјален колапс. Најдоследните приврзаници за национално и социјално ослободување и обединување на Македонија ја продолжиле својата борба преку организацијата [[ВМРО]]. Велешката околија, согласно [[Видовденски устав|Видовденскиот устав]] од [[1921]] година му припаѓа на ''скопскиот округ''. Намалувањето на бројот на жители во текот на цели 20 години (до [[1941]] година) ја отсликува тешката економска состојба. Миграционите движења, војните, епидемиите, малата индустриска развиеност придонеле за опаѓање на бројот на жителите во градот. И селата не биле поштедени од промени, на кои им престоела аграрна реформа и колонизација. Паралелно со економскиот, Велес меѓу војните го живеел и својот општествен и политички живот. октомвриската револуција и движењето во Европа за ослободување на малите народи, кај велешката интелигенцијата и прогресивните сили створиле можност за создавање [[КПЈ|Социјалистичка работничка партија]]. Основачкото собрание е одржано во кафеаната „Солун” на [[24 април]] [[1919]] година, а за претседател бил избран учителот [[Коста Минциќ]] од [[Башино Село]]. Организацијата броела 40-тина комунисти и социјалисти меѓу кои и [[Панко Брашнаров]]. [[File:Vardar vo Veles i Kosturnica.jpg|thumb|300px|left|Мостот „Гемиџии“ на реката Вардар во Велес, во позадината е Спомен Костурницата]] Една година подоцна, Социјалистичката работничка партија во Велес се проширила во селата и се зајакнала кадровски. Од нејзините редови произлегле имиња кои трајно ја обележале велешката историја од овој период. Политичкиот живот го иницирал синдикалното организирање во индустриските и државните претпријатија за заштита на правата на работниците. Најмасовен бил железничкиот синдикат кој во [[април]] [[1919]] година го организирал ''Штрајкот на железничарите'' на кој му се придружило и останатото население во протестите против власта. По примерот на железничарите, монополските и другите индустриски работници формирале синдилани организации. Вака организираниот општествено-политички живот овозможил во [[1920]] година, на општинските избори да победи Комунистичката партија, а Велес станал ''„Црвена комуна“''. Комунистичката власт успеала да се одржи од [[август]] 1920 година до [[март]] [[1921]] година. Ова значело крај на демократското владеење, но не ги поколебало револуционерно-социјалистичките елементи кои во ова време на апсења и прогони ја чинеле суштината на организацијата. Идејата особено била широко прифатена од младите работници и ученици во гимназијата кои членувале во младинската комунистичка организација (СКОЈ). Најпрогресивни претставници на [[СКОЈ]] во Велес и негови организатори биле: [[Тодор Шоптрајанов]], [[Лазе Богданов]] и [[Ганчо Хаџипанзов|Ганчо Хаџи Панзов]]. Како резултат на големата пропагандна активност на КП во Велес било издавањето на илегалниот весник „''Искра''” и печатењето на летоци за празнувањето на ''Празникот на трудот'' и учество на сите конгреси на партијата. На конгресот во [[1926]] година претставник од Велес бил [[Панко Брашнаров]]. На засилената партиска активност и консолидирањето на партијата [[ВМРО (Обединета)]] и зајакнатата национална свест, властите одговориле со бројни политички убиства и апсења. Од година на година во партиските редови се појавувале нови имиња меѓу кои и името на [[Кочо Рацин]], кој бил претставник од Македонија на Конгресот на партијата во [[Дрезден]] [[1928]] година. И додека КП јакнела, ВМРО, поради внатрешни разидувања и надворешни влијанија го губела своето значење. Во [[1925]] година во [[Виена]] се одржала основачката конференција на ВМРО (Обединета) во чиј Централен комитет влегле и [[Димитар Влахов]], Панко Брашнаров и [[Ризо Ризов]]. Новата платформа ги привлекла левоориентираните напредни македонски сили. По притисокот на режимот од 1928 година активноста на ВМРО (Обединета) постепено опаѓала и нејзиното членство преминало во КП. [[Податотека:Veles, razglednica, od 1930ti.jpg|мини|Велес во 1930-те години]] Шестојануарската диктатура ([[1929]] година) ја разнишала партиската активност во Велес. Честите провали резултирале со бројни апсења и прогони. Дури во [[1932]] година се оформиле вистински месни комитети со нова генерација приврзаници - [[Страхил Гигов]], [[Васил Ѓоргов]], [[Јовче Патлиџанков]], [[Бане Андреев]], [[Боте Чкорков]], [[Орце Сребров]], [[Тодор Џипунов]] и др. Велес станал „комунистичка тврдина во Македонија”. Од [[1934]] до [[1937]] година следеле нови провали и нови апсења. После секоја провала, после секој терор МК на КП јакнел со нови имиња кои уште повеќе ја ширеле неговата активност. Се јавувале млади жени и девојки кои ја ширеле идејата за национално осознавање и меѓу женската популација. Годините пред [[Втората светска војна]] се период на широка мрежа на партиски активности низ градот и околината. Паралелно со партиската, јакнела и синдикалната организираност која се одвивала преку формирање на културно-уметнички секции, подружници и агитациони групи преку кои се организирале штрајкови и демонстрации. Борбата за национална слобода и рамноправност биле изразени и преку движењето именувано како [[Македонски народен покрет]] (МАНАПО) за чие создавање и популаризација придонеле културно-просветните друштва на македонските студенти од „Вардар” на Белградскиот и Загребскиот универзитет. Во нив членувале велешаните: [[Коста Урумов]], [[Борис Рибаров]], [[Борис Шукарев]] и др. Политичката платформа на МАНАПО се темелела на будење на националната свест на македонскиот народ и афирмација на народниот јазик, борба против српската хегемонизација и борба против [[фашизам|фашизмот]]. === Втора светска војна === [[Податотека:Veles Memorial Ossuary 02.jpg|мини|десно|Спомен костурница на загинатите борци во НОВ од Велес и велешко]] Германските продирања на територијата на Македонија биле проследени со воздушни напади. Уште на [[6 април]] [[1941]] година, Велес 13 пати бил надлетуван од германски авиони. Страв и паника се населиле во градот од плитар. Којник, Бузаана, Мегдан, Сармаале, Варналиите, железницата, мостот и центарот ги потресле силни детонации на [[7 април]] рано наутро. Цели семејства го завршиле својот животен пат во тоа априлско утро. Другиот ден градот го зазеле окупаторските единици и бил блокиран целокупниот економски и културен живот. Изменетите воено-политички услови придонеле за воведување на воена управа со строго пропишани правила на живеење и однесување. Ова ја отежнувало политичката активност на КП како единствена политичка сила. Ангажирањата се насочиле кон прибирање оружје и создавање услови за вооружено востание. Воено-полициските органи во Велес ѝ биле доделени на бугарската сојузничка држава која целокупната активност ја насочувала кон откривање и оневозможување на делувањето на КП. Покрај редовните мерки на насилство, апсења и прогони, формирала профашистички организации во интелектуалните јадра со тенденција за национална асимилација со фалсификување на македонската национална историја, преименување на историските личности во бугарски и слично. Бугарската власт мошне успешно и систематски го спроведувала пљачкањето и теророт врз населението. Реквизицијата и ограбувањето предизвикале недостиг од стоки за широка потрошувачка и воведување на купонски систем. Овие услови го зголемувале незадоволството на народот кој единствен излез и помош барал во делувањето на партијата. Кон членовите на партијата се придружиле членовите од ВМРО. Бане Андреев-Ронката и Панко Брашнаров формирале местен воен комитет и создавале услови за почеток на вооружена борба. Комитетот го сочинувале, покрај нив, и [[Никола Кирков]], [[Борис Гонев]], [[Благојка Демниева]], [[Коло Бабунски]], [[Јовче Ќучук]], [[Димко Митрев]], [[Јовче Матев]] и [[Страхил Гигов]]. Набрзо активноста се проширила и во велешката околија, [[Азот]] и [[Клепа]] преку [[Трајче Петкановски]], [[Стоилко Ивановски-Планински]], [[Боро Мокров]], [[Димче Мирчев]], [[Трајко Капчев]], [[Орце Лазов]] и други. Во месните комитети огромна помош и поддршка добивале од народот. Кон крајот на [[септември|септрември]] [[1941]] година се формирале првите партизански чети за до [[пролет]]та [[1942]] година се исфрли и велешкиот партизански одред ''„Димитар Влахов”''. Организираниот отпор на територијата на Велес најголеми размери добил во [[1942]] година, кога е организиран и штрајкот на учениците од Велешката гимназија во знак на протест против бугарската асимилаторска политика. Штрајкот е инициран од Одлуката на директорот на Гимназијата за исклучување на учениците за кои постоел сомнеж дека се членови на [[СКОЈ]]. На [[14 март]] [[1942]] година учениците демонстративно ги напуштиле училниците, а ним спонтано им се придружиле и другите ученици. Утредента штрајкот од гимназискиот двор се префрлил на улиците на Велес. На учениците им се придружиле родителите и граѓани на Велес. Како знак на револт за регрутацијата на велешаните во редовите на бугарската војска, партиското раководство организирало протест на жените. Преку 200 жени утрото на [[11 мај]] [[1942]] година пред општинската зграда извикувале пароли против бугарската власт. Најсложената и најконспиративна дејност во илегала била печатење на летоци и билтени. Неколку машини за пишување и преса за умножување биле целата печатарска техника со која располагала илегалната печатница сместена во куќата на [[Нада Бутникошарева]] и во куќите на [[Димко Митрев]] и [[Јовче Ќучук]]. Во работата на печатницата биле ангажирани членовите на овие семејства. [[Кочо Рацин]] пишувал статии за весникот „[[Народен билтен]]”, а му помагале и [[Данчо Зографски]], [[Јордан Тодоровски]], [[Љубомир Босилков]], [[Никола Кирков]] и други. Во [[1942]] година со изградба на скривница во куќата на Митреви се зголемила дејноста на илегалната печатница. Тогаш се умножувале брошури и летоци, се печателе списанијата „Пролетер” и „Искра”. Со печатен материјал се снабдувале партиските организации ширум Македонија. Со упадот во печатницата во декември 1942 година се разоткрила илегалната дејност на КП. Одредот „Трајче Петкановски” се појавил во многу специфични услови на [[23 април]] [[1944]] година во месноста [[Кадиица]] составен од борци од Велешко и [[Прилепско]]. Одредот во почетокот го сочинувале 26 борци за до [[1 септември]] [[1944]] година достигне бројка од 500 борци. Во своето 5-месечно делување не дал ниту една жртва. Од него и од новопристигнати борци на [[2 септември]] [[1944]] година во с. [[Отиштино]] била формирана ''Осмата (македонска) велешка бригада''. Нејзините дејствија биле насочени кон целосно ослободување на Македонија од фашистичкиот агресор. Ноќта меѓу 8 и [[9 ноември]] бригадата пристигнала на територијата на Велес, поточно во с. [[Горно Оризари]]. Во 4 часот наутро на [[9 ноември]] ги запоседнале борбените позиции за напад и ослободување на Велес. Во попладневните часови градот бил ослободен. ===Послевоен Велес=== По ослободувањето, со Законот за преименување на името на град Велес во Титов Велес, донесен на [[10 октомври]] [[1946]] година, Велес бил преименуван во Титов Велес.<ref>{{нмс | author= | title=Закон за преименуењето името на град Велес во Титов - Велес | url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/561D856CACDE47A384149DDCCF5D5599.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305180902/http://www.slvesnik.com.mk/Issues/F061B7888CAE4809AEE33286897B5A52.pdf | work= | pages=357 | issue=31 | publisher=[[Службен весник на Република Македонија|Службен весник на Народна Република Македонија]] | archivedate=2016-03-05 | date=15 ноември 1946 | accessdate=3 септември 2023 | url-status=live }}</ref> На [[15 јануари]] [[1945]] без јавно судење, од страна на [[ОЗНА]] [[Масакр во Велес|биле масакрирани 53 затвореници од велешкиот затвор]], родољубни лица, а некои и членови на [[Ванчо Михајлов|Ванчомихајловистичката]] [[ВМРО]] (меѓу кои и познатиот велешки лекар [[Богдан Поп Ѓорчев]]) за кои имало сомневање дека биле озлогласени противници на [[НОБ]], соработници со окупаторот, а дел од нив и директни извршители на грозоморни убиства врз македонското население и македонските партизани.<ref>{{Наведена книга|title=Во интерес на вистината|first=|publisher=Семејствата на загинатите борци, осуденици и жртви на фашизмот од НОБ|year=1997|isbn=|location=Велес|pages=}}</ref> Без заокружена истражна постапка и без јавно судење за докажување на нивната вина, биле групно стрелани, а потоа и закопани во заедничка гробница. Масовната гробница била пронајдена дури 1996 година во месноста Пуста Кула во атарот на селото [[Летевци]]. Според обдукцијата, затворениците биле усмртени на најсвиреп начин со токмаци и железа, со удари по главата.<ref>{{Наведена мрежна страница|date= 13 април 2009|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=08&y2=2018&all=1&fulltext=1&timeup=2&show=1&q=%D0%BC%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%20%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0&read=deb7400044560f0|title=Токмаци удрија врз стреланите велешани|publisher=Дневник|}}</ref> Ова претставува најголем масакр врз цивили извршен од [[ОЗНА]] во ослободена [[Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=23 јануари 2013|url=https://www.mn.mk/istorija/7284-Masakrot-vo-Veles|title=Масакрот во Велес|publisher=Македонска нација|5=|accessdate=2018-10-03|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528002953/http://www.mn.mk/istorija/7284-Masakrot-vo-Veles|url-status=dead}}</ref> Во наредниот период од [[1946]] – [[1990]] година, со Велес, како и со државата на која и припаѓал, раководела [[КПЈ|Комунистичката партија]]. Еднопартискиот систем во првите 30 години јакнел, за потоа да отпочне неговото постепено слабеење. Во [[1990]] година, се реализирани првите повеќепартиски парламентарни избори во рамките на независна Македонија. === Велес денес === [[Податотека:Sts. Cyril and Methodius Church (Veles)9.jpg|мини|лево|Новоизградената црква „Св. Кирил и Методиј“ во младинскиот парк во Велес]] [[File:Споменик на Оливер Китановски во Башино Село.jpg|thumb|Споменик на бранителот [[Оливер Китановски]] - Млеко во родното [[Башино Село]], припадник на [[Единица за специјални задачи „Тигар“|ЕСЗ Тигар]], загинат во [[Битка во Арачиново|Битката за Арачиново]].]] Од осамостојувањето на Македонија на [[8 септември]] [[1991]] година Велес се соочил со многу кризи. Стопанството, големите капацитети со стари и непродуктивни технологии не ја издржале конкуренцијата на пазарот. Социјалните стеги, падот на стандардот, невработеноста се сѐ уште проблем со кој се соочува градот. Официјално името од ''Титов Велес'' било сменето во ''Велес'' на [[14 септември]] [[1996]] година со ''Законот за територијлната поделба на Република Македонија'' и одредување на единиците на [[локална самоуправа|локалната самоуправа]] на Македонија. Покрај економските и социјалните проблеми, Велес се соочува и со еколошките проблеми, особено со загадувањето од страна на топилницата која се наоѓа во самиот град. Поради топилницата, Велес важел за „''најзагаден град во Македонија''“. Кога Македонија се соочувала со [[Воен конфликт во Македонија, 2001|војната во 2001 година]], во одбрана на територијалниот суверентитет и интегритет голем придонес дале и Велешани. Вкупно 6 бранители од Велес загинале, од кои: [[Оливер Китановски|Оливер Китановски - Млекото]], [[Душко Гочевски]], [[Сашко Манасков]], [[Дејанчо Богданов]], [[Александар Стојановски]] и [[Ќамуран Шакиров]]. Сите биле посмртно одликувани со [[Медал за храброст (Македонија)|Медал за храброст]] од [[Претседател на Македонија|Претседателот на Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 август 2012|url=http://www.mkd.mk/52147/makedonija/medal-za-hrabrost-za-vojnici-na-arm|title=Медал за храброст за сите загинати припадници на вооружените сили на Република Македонија|publisher=MKD.mk|accessdate=2018-01-07|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329211258/https://www.mkd.mk/52147/makedonija/medal-za-hrabrost-za-vojnici-na-arm|url-status=dead}}</ref> Тие биле дел од т.н. „Велешка бригада“, која во текот на седумте месеци воени операции била распоредена низ [[Рашче]], [[Матка (село)|Матка]], [[Карпалак]], [[Кучково]], [[Слупчане]], [[Ваксинце]], [[Танушевци]]. Со новата територијална организација на Македонија на [[16 август]] [[2004]] година намалена е [[Општина Велес]]. Во 2016 година Велес станал познат во светските медиуми поради трендот кој се појавил меѓу дел од младата популација на ширење лажни вести. Тие ја искористиле политичката ситуација во [[САД]] и [[Претседателски избори во САД (2016)|претседателските избори]] на кои победил [[Доналд Трамп]] со тоа што создале стотина мрежни места за вести на кои објавувале вести со лажна содржина и истите ги споделувале на социјалните мрежи како [[Фејсбук]]. Потоа преку системот на [[Гугл]] за платени реклами заработувале пари од посетеноста на нивните мрежни места.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Велес се загрева за 2020 година|url=https://www.dw.com/mk/%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81-%D1%81%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-2020-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0/a-40942570|work=Дојче Веле|date=14 октомври 2017|accessdate=13 декември 2018}}</ref> == Местоположба == Велес има централна местопололжба во [[Македонија]]. Недалеку од Велес во југозападен правец се наоѓа централната точка на [[Македонија]]. Градот Велес претставува значаен сообраќаен јазол каде се вкрстуваат најважните патни и железнички сообраќајни правци на меѓународниот сообраќаен коридор кој ја поврзува [[Европа]] со [[Блискиот Исток]] и [[Северна Африка]]. Градот е сместен во долината на реката [[Вардар]], на нејзините два брега во малата Велешка Котлина над [[Велешката клисура]] на надморска височина од 206 метри. {{wide image|Панорама на Велес со црквата Св.Пантелејмон.jpg|1100px|Панорама на Велес со [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]].}} == Население == Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Велес имал 190 христијански семсјтва, 12 неженети , 35 вдовици христијани, како и 12 муслимански семејства. Градот се делел на неколку маала и тоа: Булиман, Кокора, Јован, Радослав, Стале, Доброслав и Дабижив.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Во средината на [[16 век|XVI век]] во Велес живееле 214 христијански и 35 муслимански семејства. Социјалната и професионалната структура на населението била обратна од етничката. На горните општествени скалила било турската, а на дното македонската градска сиромаштија. Меѓу нив се наоѓал најбројниот слој на средноимотни граѓани од двата етноса. Во редината на [[XIX век]], националниот состав на жителите го сочинувале 2/3 христијани ([[Македонци]] и [[Власи]]) и 1/3 муслимани (турско исламизирано население). Во околината на Велес живеала и помала група [[Роми]]. [[Податотека:Veles - nov stamben del na gradot.jpg|мини|десно|Поглед на поновиот дел на Велес со станбени згради и висококатници]] Од поновата историја констатиран е значаен пораст на [[миграција]]та од село во град до 90-тите години на 20 век, а во последните десетина години има обратна миграција, особено на постарата популација. Констатиран е и значаен пораст на миграција на работоспособно население од општината надвор од границите на Македонија. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, Велес бил еден од најголемите градови во Македонија со 19.700 жители, од кои 12.000 [[Македонци]], 6.600 [[Турци]], 600 [[Роми]] и 500 [[Власи]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_07.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.156.]</ref> Заедно со приградската населба [[Превалец]] (2.974 ж.) која статистички се води како одделна од градот Велес, иако урбанистички е дел од градот, Велес има 46.690 жители (од кои 43.197 — 92,52 % се [[Македонци]]). Градот Велес има неповолна демографска слика бидејќи бројот на неговото население константно опаѓа. [[Општина Велес]] брои 55.108 жители од кои 46.767 (84,86 %) се [[Македонци]]. ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 43.716 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Според последниот попис на населението на Македонија од [[2021]] година, Велес брои 40.664 жители и претставува седмиот град во Македонија и воедно на [[Вардар]]. Етнички гледано, населението (без [[Превалец]]) е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=11 март 2016}}</ref> {{bar box |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |float=right |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|red|92.12}} {{Столбен постоток|[[Македонски Турци|Турци]]|orange|3.88}} {{Столбен постоток|[[Македонски Роми|Роми]]|cyan|1.83}} {{Столбен постоток|[[Македонски Власи|Власи]]|yellow|0.78}} {{Столбен постоток|[[Македонски Срби|Срби]]|blue|0.68}} {{Столбен постоток|други|grey|0.43}} {{Столбен постоток|[[Македонски Албанци|Албанци]]|green|0.21}} {{Столбен постоток|[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]]|black|0.08}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''40.269''' | 92,12 |- | [[Албанци]] | 91 | 0,21 |- | [[Турци]] | 1.694 | 3,88 |- | [[Роми]] | 799 | 1,83 |- | [[Власи]] | 340 | 0,78 |- | [[Срби]] | 297 | 0,68 |- | [[Бошњаци]] | 36 | 0,08 |- |други | 190 | 0,43 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[македонски јазик|македонски]]|red|92.82}} {{Столбен постоток|[[турски јазик|турски]]|orange|3.94}} {{Столбен постоток|[[ромски јазик|ромски]]|cyan|1.55}} {{Столбен постоток|[[влашки јазик|влашки]]|yellow|0.63}} {{Столбен постоток|[[српски јазик|српски]]|blue|0.52}} {{Столбен постоток|други|grey|0.30}} {{Столбен постоток|[[албански јазик|албански]]|green|0.17}} {{Столбен постоток|[[бошњачки јазик|бошњачки]]|black|0.07}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски јазик|македонски]]''' | '''40.576''' | 92,82 |- | [[албански јазик|албански]] | 76 | 0,17 |- | [[турски јазик|турски]] | 1.724 | 3,94 |- | [[ромски јазик|ромски]] | 676 | 1,55 |- | [[влашки јазик|влашки]] | 277 | 0,63 |- | [[српски јазик|српски]] | 228 | 0,52 |- | [[бошњачки јазик|бошњачки]] | 30 | 0,07 |- | други | 129 | 0,30 |} ;Вероисповед Во Велес се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[православие]]|red|91.81}} {{Столбен постоток|[[ислам]]|green|6.21}} {{Столбен постоток|други|grey|1.84}} {{Столбен постоток|[[Апостолски егзархат во Македонија|католицизам]]|orange|0.13}} {{Столбен постоток|[[Протестантство во Македонија|протестантство]]|orange|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|православни]]''' | '''40.135''' | 91,81 |- | [[ИВЗ|муслимани]] | 2.714 | 6,21 |- | [[Апостолски егзархат во Македонија|католици]] | 58 | 0,13 |- | [[Протестантство во Македонија|протестанти]] | 6 | 0,01 |- | други | 803 | 1,84 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Велес:{{#tag:ref|Податоците за населеното место [[Бабуна]], согласно важечките територијални организации, во пописите од 1948 и 1953 година, се вклучени во податоците за населеното место Велес (тогаш Титов Велес).|group="заб"}}{{#tag:ref|Податоците за населеното место [[Превалец]], согласно важечките територијални организации, во пописите од 1948, 1953 и 1961 година, се вклучени во податоците за населеното место Велес (тогаш Титов Велес).|group="заб"}} {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|15.350 | 1953|19.373 | 1961|27.050 | 1971|35.980 | 1981|42.557 | 1991|45.037 | 1994|44.149 | 2002|43.716 | 2021|40.664 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-04-11 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> |13.296 |51 |588 |767 |47 |304 | — |303 | — |'''15.356''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 16.846 | 106 | 1.594 | 281 | 54 | 203 | — | 289 | — | '''19.373''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 24.570 | 69 | 1.532 | — | — | 437 | — | 442 | — | '''27.050''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 32.555 | 75 | 2.035 | 57 | — | 702 | — | 556 | — | '''35.980''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 38.622 | 64 | 2.206 | 188 | 194 | 592 | — | 691 | — | '''42.557''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 41.245 | 94 | 1.919 | 470 | 263 | 473 | — | 573 | — | '''45.037''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 41.219 | 97 | 1.572 | 421 | 303 | 334 | — | 203 | — | '''44.149''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 40.269 | 91 | 1.694 | 799 | 340 | 297 | 36 | 190 | — | '''43.716''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 33.956 | 127 | 1.018 | 506 | 266 | 198 | 55 | 264 | 4.274 | '''40.664''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948 — 2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Стопанство == Градот имал средна економска развиеност обично со трговијата која се обавувала со сплавови по [[Вардар]] кон [[Солун]] и [[Скопје]]. Меѓутоа Велес доживеал вистински економски развиток преку изградбата на Вардарската железничка линија „Солун-Скопје“ кон крајот на XIX век, а подоцна и со железничката пруга кон [[Прилеп]] и [[Битола]] во 30-тите години на XX век. Велес е значаен идустриско-стопански центар и сообраќајно-железничка крстосница на Македонија. Од Велес се двојат железничките пруги кон Кочани и Битола и продолжува меѓународниот коридор кон Солун. Уште во минатото Велес бил развиен занаетчиски град со голем број на занаети како на пример грнчари, калајџии, ковачи, јорганџии, дограмаџии, касапи и многу други, а своите производи велешките занаетчии отпрвин ги превезувале преку сплавови (гемии) преку реката [[Вардар]] до [[Солун]], а подоцна со изградбата на пругата замрел овој вид транспорт. Во Велес почнале да се градат првите фабрики меѓу кои ''„Маслодајна“'' или денешен ''„Благој Ѓорев“'', Фабриката за грнчарски производи ''„Вила Зора“'' и други. Од занаетчиски во индустриски град Велес преминува по втората светска војна. Велес денес е втор град со најголем број индустриски капацитети во [[Македонија]], веднаш зад [[Скопје]]. Од индустриските капацитети поважни се ''Топилницата за олово и цинк „МХК Злетово“'' , ''Фабриката за вештачки ѓубрива „[[Хемиска индустрија Велес]]“'', ''Фабриката за вагони и шински возила „Колска“'', фабриката за бојлери и апарати за домаќинство ''„Динамо — Леов“'', металната и металопрепработувачката индустрија ''„БРАКО“'' (некогашно ''„Браќа Кошулчеви“''), текстилната индустрија ''Нонча Камишова'' (денес „Ветекс“, „Нокатекс“), индустријата за порцелан и керамика (денешна ''„Керамика Нова“'' или поранешна „Порцеланка“), индустријата за ќерамиди и цигли ''„Киро Ќучук“'', кожарско-крзнарската индустрија ''„Димко Митрев“'', земјоделскиот комбинат ''„Лозар“'' (денес приватизиран и поделен на неколку фирми), најголемата фабрика за масло во Македонија ''„Благој Ѓорев“'', мелничко-пекарскиот комбинат ''„Жито Вардар“'' кој поседува и свињарски и живинарски фарми, фабриката за медицинска опрема и пластика „Вемед“, свињарската фарма и месна индустрија „Агрија“, тутунскиот комбинат "А.Д Велес Табак" ( поранешно "Југотутун" ) и др. Туристички објекти во градот се хотелите „Романтик“ и „Монтенегро“, како и бродот „Хотел Панини“. Во Велес, силно се развива туризмот на вештачкото езеро Младост кое се наоѓа помеѓу Велес и Скопје. Угостителството е на среден степен на развиеност. Застапени се кафеани, ресторани, пицерии, ноќни клубови, дискотеки и друго. Посебен белег остава угостителствово во зимниот период кога од цела Македонија доаѓаат гости за проба на пита пастрмајлија, еден од заштитните знаци на велешката кујна. Финансискиот сектор е развиен на ниво на експозитури на банки и осигурителни компании кои нудат кредитирање, лизинг, осигурување и друго. Со тоа се постигнува поголем развој на велешката економија, пред сè на малите и средни претпријатија. [[Податотека:Veleshko Ezero 4.JPG|мини|десно|Езерото [[Младост (езеро)|Младост]]]] === Туризам === {{Главна статија|Младост (езеро)}} Најголема туристичка атракција во блиската околина на Велес е античкиот град [[Стоби]]. Покрај него, значајни се и наоѓалиштето Бреза и наоѓалиштето [[Пешти]], кој изобилува со пештери со археолошки остатоци од неолитот, ранохристијански пештери. Надвор од градот се наоѓа и тврдината [[Велешко кале]]. == Култура == Во [[среден век|средниот век]] Велес е лулка на културата на [[Балкан]]от. Тука е напишан првиот драмски текст на македонски јазик од преродбеникот и учител [[Јордан Хаџи Константинов Џинот]], во Велес на театарската сцена првпат настапила жена, првата гимназија на Балканот е во Велес, првата библиотека, првото училиште, првиот музеј, првиот фотограф, социјалист итн. Познати велешки културни дејци се [[Коле Неделковски]], роден во село [[Војница]], близу до Велес, потоа бесмртниот поет [[Кочо Рацин|Коста Солев-Рацин]], кој со својата појава засекогаш го измени лицето на македонската и светската поезија и кој остави длабк траг на поезијата заветувајќи ги своите идни поколенија да се држат до јасно зацртаната патека која тој ја трасираше. Потоа овде мора да се споменат големите имиња кои ја одржуваа и негуваа културата и литературата во Велес како [[Јордан Леов]], [[Тихо Најдовски]] и [[Македонка Јанчевска]]. Од современиците, се издвојува појавата на поетот и писател [[Игор Крајчев]], кој како млад писател е основополжник на епската фантастика во македонската книжевност, жанр што досега беше непознат и неискористен во нашата книжевна ризница. === Културно-општествените установи === ;'''Театар „''Јордан Хаџи-Константинов Џинот''“''' Познатиот антички – римски театар кој функционирал во древниот град [[Стоби]] пред две илјади години е дел од театарската традиција на овие простори. Традицијата ја продолжува просветителот и преродбеник [[Јордан Хаџи-Константинов Џинот]] чии напишани драмски текстови во [[1845]] година му го обезбедија приматот на основоположник на современиот театарски текст. Во познатиот центар на вековната театарска традиција, во градот Велес, од [[1948]] година работи професионален театар, односно [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Народниот театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“]]. Театарот денеска е стожер на културниот живот во Велес, со во просек, шест премиери годишно. Особено внимание кај тетарската публика привлекува постојаната глумечка екипа која досега има освоено награди на бројни домашни и меѓународни фестивали. Малубројниот, но компактен ансамбл негува различни театарски жанрови и е носител на активностите за враќање на театарската традиција на сцената во древниот Стоби. Со цел да се зачува долгата театарска традиција и да се обезбедат услови за работа на новите генерации глумци, режисери и сценски уметници, изготвен е проект за изградба на комплексен објект— Центар за култура, во кој ќе биде сместен новиот театар.<ref>[http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=4&pid=11&ppid=149&tid=1845 ''Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“'']</ref> ;'''Матична библиотека „''Гоце Делчев''“''' Некогаш првата библиотека во Македонија, денес матична библиотека „Гоце Делчев“ — Велес, веќе од 1978 година е сместена во центарот на градот, во простор поделен на два дела. Во едниот дел се сместен библиотечниот фонд за возрасни и е поставена импровизирана читална, а во вториот дел се наоѓа одделението за деца. Матичната библиотека располага со библиотечен фонд од околу 10.000 книги и публикции. Библиотеката се грижи за набавка, обработка и одржување на библиотечниот фонд, негово користење и издавање. Покрај бисерите на македонската, европската и светската литература, таа располага и со мало роднокрајно одделение во кое се чуваат сите значајни досега објавени дела посветени на Велес низ историјата. За своите читатели, библиотеката нуди и дневни весници и списанија. Во моментов матичната библиотека „Гоце Делчев“ има 3.500 редовни читатели, а нејзините услуги ги користат околу 10.000 граѓани од сите националности и возрасти. Библиотеката располага и со литература на [[англиски]] и [[француски јазик]]. Со цел матичната библиотека во Велес да се приближи до европските стандарди за библиотечно работење во [[Европа]], тековно се работи на обезбедување на нов простор за вршење на библиотечната дејност, компјутеризација и создавање на основа на податоци за библиотечниот фонд. Во тек е и проект за отворање на точка за бесплатен пристап до Интернет за граѓаните на Велес, со што ќе се осовремени информативната дејност на библиотеката. Исто така во плане изградба на нова зграда на библиотеката.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://velesonline.com/index.php?option=com_content&task=view&id=18&Itemid=40 |title=''Велес ќе добие современа библиотека'' |accessdate=2009-02-14 |archive-date=2020-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610172707/http://velesonline.com/index.php?option=com_content&task=view&id=18&Itemid=40 |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:National Museum - Veles 4.jpg|мини|лево|Зградата на Народниот музеј]] ;'''Народен музеј''' Објектот со специфична градска архитектура што го краси центарот на Велес, е седиште на велешката историја и култура. Овој прв повоен музеј во Македонија е отворен во далечната [[1946]] година. Сите посетители секој ден од 8 до 12 и од 16 до 20 часот имаат можност да ги видат вредните експонати изложени во археолошкото, историското, етнолошкото и одделението за историја на уметноста. Музејот располага со околу 3000 експонати од кои во постановките се изложени 1000. Особен интерес привлекува етнолошкото одделение каде се изложени раскошни градски и селски носии како и ентериери уредени според старата велешка архитектура. Интерес привлекуваат и останатите поставки, особено археолошкото одделение кое изобилува со експонати пронајдени на археолошките наоѓалишта во регионот на Велес.<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=EE99187E8092F84D9ECA1EC1657823BE&arc=1 ''Подновена археолошката поставка во велешкиот музеј'']</ref> Народниот музеј располага и со три спомен куќи, меморијален комплекс во село [[Горно Врановци]] и спомен костурница. Во рамките на стратегијата за развој музејот предвидува отворање и на палеонтолошко одделение во кое ќе бидат конзервирани експонати од времето на палеолитот со кои изобилува регионот на Велес. [[Податотека:Stanbeni-zgradi-Veles-MK.jpg|мини|десно|Станбени згради во новиот дел на Велес]] ;'''Кино „''11 октомври“''''' Љубителите на филмската уметност, во Велес имаат можност да ги проследат најновите филмски хитови, но и евергрините во киното '''11 октомври'''. Киното располага со сала со капацитет од 550 седишта. Во летните периоди, кино проекциите се одвиваат на летна кино тераса адаптирана за овој период од годината. Филската уметност има долга историја во Велес. Во градот работеле и денес работат неколку режисери аматери кои претежно реализираат документарни и кратки филмови. Во Велес се реализирани и 7 проекта од македонската кинематографија. ;'''Центар за детско творештво „''Ѓоре Органџиев''“''' Во прилог на развојот на креативноста на децата и младите како и реализацијата на вонучилишни активности, во Велес работи Центарот за детско творештво „''Ѓоре Органџиев''“. Во центарот функционираат повеќе секции меѓу кои играорната група „''Буба Мари''“, балетската група „''Црни мачиња''“, ликовната секција и литературната секција. Овде децата имаат можност да изучуваат повеќе странски јазици и компјутерски вештини. Центарот кој располага со привлечен простор и сала за јавни настани е организатор на традиционалната манифестација „''Детски Рацинови средби''“.<ref>[http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2624&stID=44601 ''Детски Рацинови средби'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ;'''Стрип центар на Македонија''' Со цел да се афирмира културата на стрипот и уметноста во [[Република Македонија]] како и да се организираат авторите на стриповите во нивните креативни активности, во [[2003]] година, во Велес е отворен ''Стрип центарот на Македонија''. Библиотеката на стрипови која располага со 6000 наслови на македонски, француски, англиски и српско хрватски јазик опфаќа повеќе од сто активни членови. Во центарот се организираат образовни работилници за почетниците, но и за еминентните цртачи. Често се организираат и изложби на стрипови. Центарот издава списанија за стрипови, а периодично издава и книги на стрипови засновани на народното творештво. Секоја година, во текот на ноември центарот организира меѓународен салон на стрипови.<ref>[http://www.ngocenters.org.mk/novosti_detail.asp?lang=mak&id=30 ''Изложба во Стрип Центар на Македонија'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Споменици === [[Податотека:Varnaliite vo Veles 025.JPG|мини|десно|Детаљ од куќа во комплексот Варналии]] ;'''[[Спомен-куќа на Кочо Рацин]]''' Куќата на еден од најголемите поети во периодот помеѓу двете светски војни [[Кочо Рацин|Коста Солев-Рацин]] во [[1962]] година е целосно реставрирана. Приземјето е изградено од камен, на катот доминира фасада со бела боја, а покривот е висок и покриен со ќерамиди. Двокрилна порта од дрво води во тремот решен како мал простор кој ги спојува катот, фурната, чардаците и грнчарската работилница. Работилницата има голема површина, а во нејзинот под има мала скривница. Чардакот на куќата е споен со фурната. На спротивниот крај чардакот со скали води кон повисок чардак. Во спомен куќата на Рацин денеска се наоѓаат негови оригинални ракописи и голем број други спомени за неговиот живот и дело.<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=8DDD804F14F3E44ABF9F714914D15994&arc=1 ''Обновени куќата и поставката на Кочо Рацин'']</ref> ;'''[[Спомен-куќа на Васил Главинов]]''' [[Спомен куќа]]та на првиот [[пропагатор]] на социјалистичките [[Идеја|идеи]] во [[Македонија]] [[Васил Главинов]], денес е [[музеј]] посветен на неговиот живот и дело. [[Куќа]]та се смета за еден од најубавите белези на старатa велешка [[архитектура]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.kontrapunkt-mk.org/slevanje/arhiva/20031224/maraton2.htm |title=''Велес, Спомен куќа на Васил Главинов: Александар Ботев, Вид(ови), изложба, промоција на "Елементи"'' |accessdate=2009-02-15 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106135906/http://www.kontrapunkt-mk.org/slevanje/arhiva/20031224/maraton2.htm |url-status=dead }}</ref> На првиот кат од куќата се наоѓа чардакот кој од левата страна продолжува во гостинска одаја. Од десната страна на [[чардак]]от има две други простории. Гостинската одаја има врата со правилна форма. [[Прозорец|Прозорците]] се со хоризонтални и вертикални пречки, а завршуваат во [[Барок|баркона]] [[форма]]. На вториот кат се наоѓа чардак со неправилна форма. ;'''[[Спомен-куќа на Јордан Хаџи-Константинов Џинот|Спомен-куќа на Јордан Хаџи Константинов-Џинот]]''' Спомен куќата на еден од најзначајните македонски [[Просветителство|просветители]] и [[Преродбеник|преродбеници]] [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] е изградена на левата страна на [[река]]та [[Вардар]], во велешкиот [[сокак]]. Куќата се одликува со специфична [[староградска архитектура]] во која доминираат ѕидови од кршен камен, жолта фасада, дрвени столбови и [[Дрво|дрвена]] ограда со тобозани. Чардакот е динамичен, на три нивоа и во квадратна форма се надвиснува над високиот камен. Поради специфичната [[староградска архитектура]] и [[Историја|историското]] значење на куќата на еден од најголемите преродбеници, [[Министерство за култура|Министерството за култура]] и Заводот за заштита на спомениците на културата оваа куќа ја прогласија за [[споменик на култура]]та. Општина Велес тековно работи на реставрација на куќата која ќе биде претворена во спомен музеј посветен на животот и делото на Јордан Хаџи Константинов-Џинот.<ref>[http://www.porta3.com.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=748&Itemid=46 ''Внатрешно уредување на спомен-куќата на Јордан Хаџи Константинов-Џинот во Велес'']</ref>[[Податотека:Clock tower (Veles) X5.JPG|мини|десно|Улица во Велес со градскиот саат]] ;'''[[Градски саат (Велес)|Градски саат]]''' Изградена во првата половина на [[18]] [[век]], [[кула]]та во централното градско подрачје на Велес служела како осматрачница за отоманските власти. Кон крајот на [[18]] век, во периодот на преродбата во Велес, кулата била претворена во градски саат. Оттогаш камбанаријата на часовникот е постојан потсетник за времето за граѓаните на Велес. Со својата специфична [[архитектура]], оваа градба од камен со раскошен врв денес е неодминлив симбол на Велес, присутен и на [[грб]]от и [[знаме]]то на [[град]]от. [[Кула]]та овозможува убав поглед на централното градско подрачје.<ref>[http://galerija.velesonline.com/displayimage.php?album=3&pos=32 ''Галерија на слики од кулата'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Ентериер]]от кој е израз на древната игра на дрвото и каменот ја прави оваа туристика атракција уште поинтересна. Градскиот саат кој им одолеал на вековите, веднаш го привлекува вниманието на љубителите на специфичната урбана [[архитектура]]. ;'''Спомен костурница''' Импозантниот споменик изграден во [[1979]] година веднаш над влезот во Велес, од неговата десна страна, е вечен дом на стотина велешки борци кои во втората светска војна загинале за остварување на вековниот сон за слобода на македонскиот народ. Споменикот, изграден во форма на [[афион]]ов цвет е дело на академскиот вајар [[Љубомир Денковиќ]] и архитектoт [[Саво Суботин]] од [[Србија]]. Во централниот дел на внатрешноста е поставен симболот на слободата во форма на расцветано дрво, додека по сите страни од ѕидовите е распослан најголемиот мозаичен комплекс во Македонија, дело на академскиот сликар [[Петар Мазев]]. На вкупна површина од 220 м², преку една композиција составена од пет слики, авторот ја насликал историјата на македонскиот народ од Илинденската епопеја преку социјалните превривања меѓу двете светски војни,периодот на народно ослободителната војна и сенародното востание, сè до победата над фашистичкиот окупатор, повоената изградба на Македонија и слободата како врвна придобивка. Мозаикот е направен од природен и вештачки камен од венецијанска паста, во повеќе бои, преку кои едни од други се одвојуваат симболите и формите. [[Податотека:Spomenik na Gemidžiite vo Veles 07.jpg|алт=Спомен обележје посветено на Гемиџиите|лево|мини|272x272пкс|Спомен обележје посветено на [[Солунски атентати|Гемиџиите]]]] '''Споменик на Гемиџиите''' На левиот брег на реката [[Вардар]], на уредено плато на кејот се издига споменикот посветен на Гемиџиите. Споменикот е поставен во чест на големиот јубилеј „100 години Илинденско востание - 100 години македонска државност“. Импозантниот споменик висок 6,5 метри, претставува сплет од 12 зраци што ги симболизираат дванаесетмината [[Гемиџии]], кои во предвечерјето на [[Илинденското востание]] ги извршија познатите [[Солунски атентати]], во обид да го свртат вниманието на [[Европа]] кон [[македонското прашање]]. Споменикот е дело на академскиот вајар [[Станко Павлевски]]. Крај споменикот е поставена плоча со имињата на гемиџиите на која е испишана нивната историска порака „'''''Се арчиме за Македонија'''''“.[[Податотека:Кочо Рацин -Велес.jpg|алт=Споменик на Кочо Рацин во Велес|мини|Споменик на [[Кочо Рацин]] во Велес]] ;'''Споменици на Кочо Рацин''' Во чест на патронот на велешката Гимназија, во [[1968]] година на [[Кочо Рацин|Кочо Солев Рацин]] во неговиот роден град за првпат му е поставен споменик. Споменикот е дело на академскиот вајар [[Димко Тодоровски]] кој преку преку натприродната големина на фигурата на Рацин направил обид за претставување на големината на македонскиот народ. Изработен е од глина и излиен во бронза. Традиционално пред него секоја година во Велес започнува меѓународната средбата на поетите посветена на делото на ненадминливиот поет и револуционер. И во центарот на Велес, наспроти градскиот саат се издига споменик на основоположникот на современата македонска поезија Кочо Солев Рацин. Споменикот поставен во [[2002]] година е дело на акдемик [[Томе Серафимовски]]. Висок е 2,80 метри и тежок 500 килограми. Фигурата на Рацин е излеана во бронза. Споменикот е донација на македонскиот стопанственик [[Трифун Костовски]]. === Културно-општествени манифестации === ;'''Меѓународна поетска манифестација „''Рацинови средби''“''' Од [[1964]] година, Велес е домаќин на поетите од [[Балкан]]от кои, во родниот град на основоположникот на современата македонска поезија и литература [[Кочо Рацин]], го слават битот на поетскиот збор.<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=80339 ''Во Велес се одржуваат 44-тите Рацинови средби''] -А1 Телевизија</ref> Покрај презентацијата на поетското творештво во рамките на манифестацијата „Рацинови Средби“ се одржуваат и научни собири посветени на животот и творештвото на Рацин. На манифестацијата традицинално се доделува [[Рациново призние]] за најуспешно литературно остварување помеѓу две манифестации како и почесното Рациново признание кое се доделува за научни трудови, преводи и други дела посветени на творештвото на Кочо Рацин. Секоја година манифестацијата се збогатува со разни содржини како настапи на истакнти музички уметници, изложби, саеми на книги. На нив учествуваат музичари и групи од Македонија и од соседството. ;'''Мегународен фестивал на античка драма „''Стоби''“''' Со цел да се зачува традицијата на античкиот театар, со изведба на антички театарски текстови на древната сцена во [[Стоби]], од [[1992]] година, на иницијатива на глумците при велешкиот театар, во летните периоди се одржуваат претстави во античкиот амфитеатар.<ref>[http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=4&pid=11&ppid=152&tid=1852 ''Меѓународен фестивал на Античка драма „Стоби“'']</ref> Од [[2001]] година оваа традиција прерасна во '''''Меѓународен фестивал на античка драма''''', која секоја година привлекува сè поголем број на театарски уметници од светот. Фестивалот е атракција не само за велешани, туку и за љубителите на театарот од целата држава за што сведочи огромниот број на посетители кој се движи од 2500 до 3000 по претстава. На фестивалот традиционално се доделува '''наградата за најдобра претстава''', '''наградата за режија''' како и наградите '''најдобри глумци'''.<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=66337 ''Доделени наградите на фестивалот на античка драма „Стоби“'']</ref> Древната сцена во Стоби е особено привлечна за театарските уметници поради можноста за создавање на вистински спектакли во древниот амбиент на античкиот амфитеатар и оживување на текстовите на [[Софокле]], [[Аристофан]], [[Еврипид]] и други [[антички писатели|антички автори]]. [http://kadmusarts.com/festivals/5244.html Мрежно место на фестивалот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090323000659/http://kadmusarts.com/festivals/5244.html |date=2009-03-23 }} ;'''Меѓународен фолкорен фестивал „''Велес''“''' Долгата традиција на негување на македонскиот фолклор во Велес ги поттикна културните работници да го основаат Меѓународен фолклорен фестивал „Велес“. Првото издание на фестивалот се одржа во '''2004''' година со учество на фолклорни ансамбли од Македонија, [[Република Бугарија]], [[Словенија]], [[Србија]] и [[Црна Гора]]. Фестивлот го привлече интересот на јавноста со богатиот фолклорен колорит на народите и убавината на народното музичко творештво што фолклорните ансмбли ги презентираат на повеќе локации во градот. Особено внимание кај посетителите привлекува дефилето на учесниците на фестивалот низ велешките улици.<ref>[http://www.culture.in.mk/story_mk.asp?id=14849&rub=44 Министерство за култура на Македонија]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ;'''Сликарска колонија „''Еко-Арт''“''' Од [[1998]] година, на иницијатива на домот на културата во Велес, во живописните предели на село [[Горно Врановци]], традиционално се одржува меѓународната сликарска колонија „Еко арт“. Оваа меѓународна ликовна мнифестација е поттикната од желбата на уметниците да помогнат во решавањето на еколошките проблеми на велешани. Учесниците на колонијата имаат можност во услови на крактеристични природни амбиенти да создаваат дела со длабока еколошка порака, вградувајќи во нив елементи од непосредниот урбан и природен амбиент на градот и околината. Колонијата го привлекува интересот на голем број уметници од Балканот и пошироко чии дела се изложуваат на постановка посветена на делата создадени на оваа сликарска колонија. === Културно-уметнички друштва === ;'''Ансамбл „''Распеани Велешани''“''' Ансамблот „Распеани Велешани“ е основан во [[1971]] година. Пејачката група на ансамблот денеска брои 30 активни членови, а музичката група-чалгијата, шестмина. Ансамблот ја негува [[староградската песна]] од Велес и велешко, како и од повеќе региони на Република Македонија. Музичката група на ансамблот свири на оригинални инструменти меѓу кои преовладуваат [[кларинет]], [[виолина]], [[дајре]], [[џумбуш]] и [[ут (музички инструмент)|ут]]. Ансамблот „Распеани Велешани“ учествувал на повеќе реномирани фестивали во земјава и на просторите на поранешна [[Југославија]]. Тој има освоено повеќе престижни награди меѓу кои и прва награда grand prix на фестивалот „[[Илинденски денови]]“ одржан во [[Битола]], во [[2002]] година. „Распеани Велешани“ имаат издадено две лонг плеј плочи и едно цд со изведба на староградски песни.<ref>[http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2442&stID=32875 ''Чалгијата го одушевила и султанот'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ;'''КУД „''Керамичар''“''' Ансамблот Керамичар е основан во [[1954]] година. Денес тој брои 250 членови, повеќето ученици и студенти. Ансамблот Керамичар досега одржал повеќе од 3.500 концерти. Има учествувано на голем број фестивали, културни манифестации, прослави и ревии на музика. Благодарение на квалитетот на неговата програма, тој е добитник на многу награди, признанија и плакети. За својот настап на манифестацијата ММФ, во [[Дижон]], [[Франција]], ансамблот ја доби наградата сребрен гердан. Керамичар има објавено неколку плочи на народни песни и ора. Во рамките на своите настапи, ансамблот ги презентира нарродните носии кои се одликуваат со богат колорит. На носиите, доминираат црвената и црната боја кои се исткаени на бела основа. Македонскиот народ ги зачувал овие носии низ својата историја. Со голем ентузијазам, младите луѓе учествуваат во активностите на ансамблот и се грижат за ритмот и народните песни и ора на македонскиот народ.<ref>[http://www.lisica.mk/?statija=84 ''Играорците од КУД Керамичар заминаа за Хрватска'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ;'''КУД „''Коле Неделковски''“''' Културно уметничкото друштво „Коле Неделковски“ кое го носи името на еден од најеминентните велешки поети и револуционери, постои и работи повеќе од 18 години. Денес ова друштво опфаќа повеќе од 250 активни членови кои работат во неколку секции. Во рамките на друштвото работи и балетската група „'''Анабела'''“ која негува модерен балет. КУД „Коле Неделковски“ има учествувано на голем број фестивали во повеќе земји меѓу кои [[Шпанија]], [[Германија]], [[Турција]], [[Романија]], [[Словачка]], [[Бугарија]] како и во [[Словенија]], [[Србија]], [[Црна Гора]], [[Босна и Херцеговина]], [[Хрватска]] и др. Репертоарот на друштвото ги опфаќа ората [[Комитско]], [[Калајџиско]], ората од источниот регион на [[Повардарие]]то, егејски ора, [[Водарки]], [[Бувчанско оро]] и голем број други ора и песни.<ref>[http://www.lisica.mk/?statija=475 ''Во Велес се пее, игра и танцува'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Архитектура == Од крајот на [[XVIII век|XVIII]] до почетокот на [[XX век]], како резултат на развојот на трговијата и миграцијта на неимарските тајфи, во Велес се развива специфична градска архитектура. === Комплекс „Варналиите“ === [[Податотека:Varnaliite vo Veles 02.jpg|мини|десно|Куќа од комплексот Варналиите]] ;'''Куќата на Паунови''' Изградена е во [[1868]] година, во месноста Варналиите. Основата на куќата е правилна и се развива во три нивоа. Куќата е пространа, составена од приземје и два ката. На неа доминира чардакот и прозорците. Особено е впечатлив е ентериерот во кој доминираат детали од традиционалното градителство. Со цел да се долови впечатокот на традиционалната градска архитектура општина Велес ја реставрираше фасадата на куќата на Паунови. ;'''Куќата на Тренчови''' Изградена е истовремено со куќата на Паунови. Поради специфичниот терен, куќата е отворена кон улицата со тесна фасада и покрај приземјето има уште два ката. Приземјето и првиот кат се направени од камен. На вториот кат доминираат прозорците, архитектонската графика и опшивниот венец. Архитектонското решение на вториот кат е особено впечатливо и во него доминира одаја со седум прозорци свртени кон улицата. Фасадата на куќата чиј ентериер е исполнет со традициолно изработена покуќнина е реставрирана. ;'''Куќата на Прнарови''' Изградена е во [[1868]] година на три нивоа со специфична неправилна форма во основата. Поплочениот двор на приземјето е отворен простор поврзан со улицата. Централно место во архитектонското решение зазема чардакот кој ги спојува сите одаи . На вториот кат доминираат големи прозорци и исфрлена стреа со декоративни елементи на флора и фауна која завршува во покривот. Обновената фасада на куќата на Прнарови се одликува со [[еркер]]но исфрлени катови. === Останати позначајни архитектонски белези === ;'''Куќите на Ѓоргови''' Сместена во центарот на Велес, куќата на семејството Ѓоргови е изградена во [[1930]] година по примерот на европскиот модел на градска куќа од тој период. Куќата има јавно приземје, два приватни станбени катови и мансарда. Веднаш до неа се наоѓа втората куќа на семејството Ѓоргови, изградена во [[1928]] година, исто така, по европски модел на градска куќа со приземје и два ката. Основата на куЌата е асиметрична , а фасадата симетрична и убаво обликувана, со венец околу прозорците. ;Куќата на Шукареви Изградена е во [[1927]] година во центарот на Велес и се смета за еден од најубавите објекти во Велес. Оваа куќа се одликува со симетрична фасада, со специфични декоративни елементи. Во централниот дел доминираат завршните елементи со декоративна пластика, полна ѕидана ограда и ковано железо. Денеска фасадта на куќата е обновена. Куќата има јавно приземје во кое се сместени продавници и приватни станбени катови со завршеток од таван или мансарда. Малтерисаната фасада во окер жолти тонови е обновена. === Велешко кале === Повеќе од две илјади години имало живот на велешкото Кале, од рано христијанскиот период, па сѐ до средината на [[19 век|XIX век]], покажуваат археолошките истражувања на овој простор. Тој не е така познат како другите слични простори во земјава, но наспроти нив тука имало богат живот кој е малку истражуван. Наоѓалиштето лежи над манастирот Св. Димитрија, а под него се реките Вардар и Тополка и според археолозите, најстарите велешани потекнуваат од овде. Првата населба или стариот град Велес датира од раноримскиот период. Подоцнежните истражувања говорат дека на овој простор имало жители до [[19 век|XIX век]], кога според пишаните податоци се иселува последниот човек. Се смета дека ова место во почетокот се нарекувало [[Волос]], по словенскиот [[Велес (бог)|бог на шумите]], кои ги имало во изобилие во неговата околина, така и спротивниот рид го добил името поврзано со дрвјата и огнот Св.Илија - громовник. Каде има и шума, има и стока, па како остаток на тоа време, половина град и денес го одбележува христијанскиот празник Св.Никола кој во словенската митологија бил заштитник на стоката. Во калето се одвивал богат живот, разбирливо бидејќи бил на крстосница и на важно стратешка локација. Тој може да биде многу посетено туристичко место. Има проект и елаборат, но досега не се обезбедени средства за негова реализација. Ова се смета како контра тврдење дека градот Вила Зора се наоѓал во [[Овче Поле|Овчеполието]], а не тука. == Општествени установи == === Образование === Во Велес има [[:Категорија:Основни училишта во општина Велес|6 основни училишта]], [[:Категорија:Средни училишта во Велес|4 средни училишта]] во кои годишно се образуваат околу 3.176 ученици и едно училиште за образование на деца со лесни пречки во развојот. Потреба од проширување на образовните капацитети постои во насока на високото образование. Во градот делува и работнички универзитет за дообразование, учење на занаети, странски јазици и нижо музичко училиште, а постои и интернат за сместување на ученици од средното образование. За предучилишно образование постојат и работат 6 организациони единици на предучилишната установа „Димче Мирчев“. Во градинките се опфатени околу 650 деца, а просториите во кои престојуваат се естетски уредени, адекватни и и одговараат на педагошките барања и норми. ==== Високо образование ==== Установи за високо и више образование во Велес, за првпат се отворени по Втората светска војна, кога била отворена и вишата хемиска школа. Во денешно време со политика на дисперзирање на студии на македонските универзитети во Велес, работат дисперзирани студии на Правниот Факултет „Јустинијан Први“ од [[Скопје]], како и на факултетот за туризам и техничко-технолошкиот факултет при универзитетот „Св. Климент Охридски“ од [[Битола]]. ==== Средно образование ==== * [[Гимназија "Кочо Рацин" - Велес|Гимназија "Кочо Рацин"]] * [[ОСУ "Јовче Тесличков" - Велес|ОСУ "Јовче Тесличков"]] * [[УСО "Коле Неделковски" - Велес|УСО "Коле Неделковски"]] * [[ССОУ "Димитрија Чуповски" - Велес|ССОУ "Димитрија Чуповски"]] ==== Основно образование ==== * [[ОУ "Благој Кирков" - Велес|ОУ "Благој Кирков"]] * [[ОУ "Блаже Коневски" - Велес|ОУ "Блаже Коневски"]] * [[ОУ "Васил Главинов" - Велес|ОУ "Васил Главинов"]] * [[ОУ "М. Овчарова" - Велес|ОУ "М. Овчарова"]] * [[ОУ "Трајко Андреев" - Велес|ОУ "Трајко Андреев"]] * [[ОУ "Кирил и Методиј" - Велес|ОУ "Кирил и Методиј"]] * [[ОУ "Јордан Хаџи-Константинов Џинот" - Велес|ОУ "Јордан-Хаџи Константинов Џинот"]] === Цркви и манастири === [[Податотека:St Panteleimon Church Veles.jpg|мини|десно|250п|Градската [[соборна црква]] Св. Пантелејмон]] Од досегашните познати историски податоци се дознава дека Велес имал свој епископ за време на [[Охридска архиепископија|Охридскиот архиепископ]] [[Димитар Хоматијан]] ([[1216]] — [[1234]]). Сепак до [[1661]] г. нема сигурни податоци за другите велешки епископи. Постојат повеќе причини зошто е тоа така: на прво место е влијанието на политичките околности, а потоа, се разбира и црковните состојби во Охридската архиепископија. Епископите често биле присилно сменувани, од кои некои биле само по една година. Но од втората половина на [[17 век|XVII век]] веќе се познати приличен број имиња на велешки епископи. Најстар историски извор за антитурското раздвижување во Велес постои од крајот на [[16 век|XVI век]]. Бунтот бил предводен од страна на тогашниот Охридски архиепископ [[Варлаам]], кој на Архиепископскиот престол дошол по смртта на [[Атанасиј I]], познатиот организатор за кревање на општобалканско востание за чија реализација барал помош од европските држави. Архиепископот Варлаам по сè изгледа активно продолжил по стапките на својот претходник, но сето тоа било со краток век. Во [[1598]] година, бил фатен и погубен од [[јаничари]]те во Велес. Денес градот Велес е седиште на [[Повардарска епархија|Повардарската епархија]] при [[МПЦ]]. ;'''Св. Пантелејмон''' {{Главна статија|Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес}} Градската [[соборна црква]] Св.Пантелејмон се наоѓа југозападно од градот, на неколку стотини метри оддалечена од последните куќи во една длабнатина. Теренот, на кој е поставена, прилично е стрмен, особено од западната страна, каде што над црквата високо се издига ридот [[Вршник]], а од источната стрмо се спушта во [[Велешка Клисура|Велешката клисура]], дури до брегот на [[Вардар]] и главниот пат кон југ. Заради тоа соѕидана е подлога за црквата, а како бедем од источната страна изграден е потпорен ѕид од деклан камен, како кај одбранбените тврдини. Во дворот на црквата, при самиот влез, поставена е камбанаријата, а десно од неа во правец на црквата се изградени неколку зградички, кои служат за разни потреби. Камбанаријата е подигната во 1904-1905 година, за која цел дотогаш служеле црковните клепала. Црквата има два влеза: еден од север, а другиот од југ. Што се однесува до постанокот на црквата Св.Пантелејмон има повеќе верзии. Тие се засноваат, главно, на народното кажување и на извесни предметни сведоштва. На прво место, како непобитен факт, е тоа дека денешната црква е од поново време, а старата, која постоела како мала црквичка, можно е во старо време да служела како манастир на Стар Велес. Во секој случај, нејзиниот денешен изглед датира од [[1837]]-[[1940]] година. Идејата за обновување на црквата се родила од самата потреба. За време околу 4 години (1837-1840) црквата била оспособена за богослужба. Во таа година црквата била осветена од велешкиот владика Игнатиј. При осветувањето на црквата, извршено на [[9 август]] [[1840]] година, на владиката му помагал месниот свештеник '''поп Грујо''', кој во исто време заедно со '''Хаџи Ѓорѓи Дрндар''' бил најзаслужниот човек за изградбата на црквата. Дефинитивното довршување на црквата траело сè до [[1847]] година, а во [[1849]] година е поставено клепалото. ;'''Успение на Пресвета Богородица''' {{Главна статија|Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Велес}} [[Податотека:Crkva-Sveta-Bogorodica-Veles-MK.jpg|мини|десно|Црквата „Успение на Пресвета Богородица“]] Црквата Св.Богородица се наоѓа на источната страна од градот во месноста '''Дервен''', каде што порано живееле извесен број [[власи|влашки семејства]], така што и нивната улица почнале да ја викаат “''Влашко маало''”. Надворешниот изглед на црквата не е впечатлива архитектура, повеќе личи на поголема зграда, отколку на црква, па според тоа и не припаѓа на некој посебен црковен стил. Најболно прашање за Власите било тоа што тие немале своја црква. Бидејќи во [[1874]] година не успеале на присилен начин да ја присвојат црквата Св. Спас, во [[1882]] година започнале со градењето на своја црква- Св. Богородица. Оваа година е втисната и на сребрениот крст за рачна употреба, а кој подолго време се наоѓа на светиот престол во олтарот на црквата, како дар од некој член на влашкото семејство Дочеви, кои имале аптека во Велес. На завршните работи во [[1905]] година и овде работела тајфата на прочуениот мајстор Дамјан, синот на Андреја, мајстор градител од семејството Рензовци-Зографовци во Велес. Најпосле Власите се здобиваат со своја црква, Св.Богородица, која населението ја нарекло “Влашка црква”. Уште од самиот почеток богослужението во неа се вршело на грчки јазик со одобрение и благослов од владиката во Велес. За прв парохијски свештеник бил поставен Димитриј Бога, член на семејството Бога, од кое потекнува и добротворот Чекрдак. На тоа место како протојереј, Димитриј останал сè до [[1915]] година. Инаку, грчката служба во црквата престанала уште во [[1912]] година по одењето на [[Турци]]те од [[Македонија]], бидејќи новопоставените свештеници не знаеле грчки. За успехот на црквата и нејзиниот углед најголема заслуга има нејзиниот голем добротвор Михајло Чекрдак. Потоа треба да се спомнат имињата на питропите, кои секогаш совесно ја вршеле својата работа и секогаш биле активни соработници на црковните лица. ;'''Црква Св. Спас''' {{Главна статија|Црква „Св. Спас“ - Велес}} Во подножјето на ридот [[Рамина]] е изградена црквата Св.Спас. Таа е во непосредна близина на градот, југоисточно, само на стотина метри оддалечена од последните градски куќи. Како таква, таа има отоврен видокруг кон долината на [[Вардар]] од задната страна и претставува спротивност на црквата Св.Пантелејмон, која се наоѓа на западната страна преку Вардар. [[Васил К’нчов]] вели дека на местото на Св.Спас некогаш постоела мала црквичка, односно да служела и како манастир. И во Енциклопедијата на лексикографскиот завод се спомнува дека таа потекнува уште од [[14 век|XIV век]], а била обновена во [[19 век|XIX век]]. [[Христо Чочков]] подолго време се занимавал со историјата на овој град, и според него црквата Св.Спас потекнува од [[17 век|XVII век]] како претходница на спротивната црква Св.Пантелејмон. ;'''Црква Св. Никола''' {{Главна статија|Црква „Св. Никола“ - Велес}} [[Податотека:Црква “Св.Никола”, Велес.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Никола“]] Малата црквичка Св. Никола е доградена на околу стотина метри јужно од манастирот Св. Димитрија, над висната над самиот пат, кој кривулесто се провлекува кон [[Градско]]. Како и другите мали храмови, така и овој, посматран од надворешната страна ни малку не прилега на црква, туку како на некоја одбранбена тврдина, чија големина изнесува околу 20 м². Според мислењето на постарите Велешани, слични црквички по облик и димензија, постоеле и по други места на Велешко како и во Стариот Град. Инаку ни за овој храм како и за спомнатите не постојат историски податоци.Се смета дека и оваа црква му припаѓала на некој манастир, а веројатно на манастирот Св. Димитрија, во чија близина и се наоѓа. Инаку, што се однесува до нејзиното потекло, ако овој храм се спореди со другите од оваа област и нивните фрески по ѕидовите, може да се констатира оти храмот потекнува веројатно уште од [[10 век|X век]], или нешто подоцна. До таков заклучок доаѓаат уметниците и археолозите, кои црквичката ја идентификуваат со [[Маркова Меана]]. ;'''Манастир Св. вмч. Димитрија''' {{Главна статија|Манастир „Св. вмч. Димитрија“ - Велес}} [[Податотека:Црква “Св.Димитрие”, Велес (2).jpg|мини|десно|Црквата „Св. Димитриј“]] Манастирот Св.„Димитрија“ се наоѓа на околу два километра јужно од градот, на десната страна од реката Вардар, под реката [[Тополка]], која се влева во Вардар. Во секој случај постанокот на манастирот датира од постаро време, за коешто ни сведочат извесни историски податоци, запишани од повеќе патописци, историчари, археолозии раскажување на постари луѓе. Но, како и да е, предност за постанокот на манастирот му се дава на средновековието.Не може да се негира и претпоставката оти овој храм потекнува од многу постаро време, кога уште постоел стариот град Вилазора. Само, се разбира, тогашното постоење на манастиорот, не можело да ги има денешните димензии, од [[14 век|XIV век]], кога го обновил властелинот на [[цар Душан]], Раденко со својата мајка. До таков заклучок се доаѓа преку арехеолошките и други наоди во [[5 век|V]] и [[6 век|VI век]], кога во близината на Вилазора постоеле и други храмови, како што е епископската базилика во Стоби, потоа и базиликата Св. Јован Крстител која потекнува, можеби и од поранешното време. Интересна појава кај овој манастир претставува и самата камбанарија, која е поврзана со манастирската црква и изгледа како да е нејзин составен дел од западната страгана.До средината на овој век, нешто по завршувањето на [[Втората светска војна]], споредните манастирски згради во дворот, служеле како конаци и магацински простории. Од источната страна по сета должина на манастирскиот двор север-југ постоеле две згради составени од приземје и кат. Во приземјето се засолнувала стоката на селските гости, кои доаѓале на манастирската слава Св. Димитрие, првиот петок по [[Велигден]], и во други поголеми празнични денови. ;'''Црква Св. Петка''' {{Главна статија|Црква „Св. Петка“ - Велес}} [[Податотека:Sveta Petka - Veles.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Петка“]] Се наоѓа на југ од градот, од десната страна на патот за Градско. Ова здание првин, беше Параклис, за некаде во деведесеттите години од минатиот век да се преуреди и догради во помала црква. Постоењето на Параклисот не е точно утврден, но се претпоставува дека е од понов период. ;'''Црква Св. Недела''' {{Главна статија|Црква „Св. Недела“ - Велес}} Оваа црква добро е запазена, така што голем дел од градското население ја посетува, главно на [[Цветници]], [[Велики Петок]] и секоја не дела во времето од [[Велигден]] до [[Спасовден]]. Црквата се наоѓа на десната страна од реката Тополка, при нејзиното устие во Вардар, а на околу 300 метри северозападно од манастирот Св. Димитрија. Поставена е на една нерамна карпеста височина, прилично стрма над брегот од реката. Во однос на „Калето" од Стариот Град, таа се наоѓа на неговиот северен крај, на кој, изгледа, во свое време му служела како храм, за кој биле изградени и многу други верски објекти, од кои денес нема ни трага, а само спомени кај народот дека тие постоеле. И овој изгледа како нов поради зачуваноста и надворешииот облик, така што по се личи оти, како и двата спомнати, потекнува од време на византискиот период. И тој, е граден на ист начин и од таков материјал како и другите такви цркви. ;'''Црква Св. Ѓорѓи''' {{Главна статија|Црква „Св. Ѓорѓи“ - Велес}} [[Податотека:Sv. Georgij vo Veles 07.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Ѓорѓи“]] Се наоѓа на северно-источната страна од градот, во месноста [[Прцорек]]. Таа по надворешниот изглед не се разликува од куќите околу неа додека внатрешноста целосно личи на црковен објект, бидејќи има олтар, иконостас и повеќе икони. За времето кога е направена нема точни податоци. Според едни извори таа е направена во [[1740]] година, а според други [[1766]]. Вториот податок е земен од годината на една икона во црквата Св. Богородица за која се смета дека е најстара икона во Велес. Оваа црква служела и како училиште во кое се изучувал македонскиот јазик и писмо кои во тоа верме биле забранувани и напаѓани од грчката, турската, бугарската интелегенција која пак имала цел да го претопат македонското население. Се наоѓа на околу 2 километри јужно од градот , на десната страна од реката Вардар, под реката Тополка која се влева во Вардар. *[[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Велес|Црква „Св. Кузман и Дамјан“]] — се наоѓа во дворот на градската болница; *[[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Велес|Црква „Св. Кирил и Методиј“]] — се наоѓа во Младинскиот парк во центарот на Велес; *[[Црква „Св. Јован Крстител“ - Велес|Црква „Св. Јован Крстител“ (Маркова Меана)]] — најстарата средновековна црква која се наоѓа крај Вардар во дворот на крзнарската фабрика „Димко Митрев“ на јужниот излез на Велес; *[[Црква „Св. Наум Охридски“ - Велес|Црква „Св. Наум Охридски“]] — се наоѓа во непосредна близина на црквата „Успение на Пресвета Богородица“;<ref>[http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=1643&Itemid=32 ''Започна изградбата на храмот „Св. Наум“'']</ref> *[[Црква „Св. Јован Крстител“ - Тунел|Црква „Св. Јован Крстител“]] — се наоѓа во наделбата Тунел. Камен темелник осветен на [[30 август]] [[2015]];<ref>[http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe/index.php?option=com_content&task=view&id=1800&Itemid=104 ''Слово на освет на камен темелник, Велес'']</ref> *[[Црква „Св. Климент Охридски“ - Велес|Црква „Св. Климент Охридски“]] — епархиски параклис. Се наоѓа во епархиското седиште;<ref>[http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=1834&Itemid=32 ''Прослава на патронот во епархискиот параклис'']</ref> *[[Црква „Св. Гаврил Лесновски“ - Велес|Црква „Св. Гаврил Лесновски“]] — прва црква посветена на [[Свети Гаврил Лесновски]] во Македонија; == Археолошки наоѓалишта во градот == * [[Винарска Визба (Велес)|Винарска Визба]] — некропола од римско време * [[Велешка тврдина]] (Кале) — градиште од доцноантичко време * [[Петрова Чешма (Велес)|Петрова Чешма]] — могила од римско време == Населби и урбани заедници == Согласно Законот за локална самоуправа досегашните месни заедници се организираат како урбани заедници. За да може да се организираат за решавање на заедничките потреби на граѓаните, мора точно да се утврди опфатот на урбаните заедници, па дури потоа да пристапи кон формирање на Совети на урбани заедници и Совети на месните заедници. Во Велес постојат вкупно 14 урбани заедници. Велес е составен од следните населби: *[[Којник (Велешка населба)|Којник]], *[[Сар Маале (Велешка населба)|Сар Маале]] *[[Бузаана (Велешка населба)|Бузаана]], *[[Солено Чешмиче (Велешка населба)|Солено Чешмиче]], *[[Долни Дуќани (Велешка населба)|Долни Дуќани]], *[[Црна Џамија (Велешка населба)|Црна Џамија]], *[[Прцорек (Велешка населба)|Прцорек]], *[[Поток (Велешка населба)|Поток]], *[[Тунел (Велешка населба)|Тунел]], *[[Влашка Чешма (Велешка населба)|Влашка Чешма]], *[[Ќерамидна (Велешка населба)|Ќерамидна]], *[[Превалец]], *[[Рамина (Велешка населба)|Рамина]]. === Урбанистички развој на Велес === [[Податотека:Велес во Општина Велес.svg|мини|десно|300п|Велес со својата тековна урбана површина (бело) и принедлежното подрачје (сино), прикажани во рамките на [[Општина Велес]]]] Според урбанистичкиот развој градот може да се подели во два дела: стар и нов. Старото градско јадро на градот Велес се наоѓа на двата брега на реката [[Вардар]]. Овде може да се забележат старата карактеристична архитектура и познатите куќи, тесните, кривулести и стрмни улички, куќите начичкани по ридовите и двете најстари и главни велешки цркви. Новиот дел на градот се наоѓа на десната страна на реката [[Вардар]], северно и западно од старото градско јадро. Во овој дел се повеќе застапени станбените згради и висококатници, плански изградените семејни куќи, широките улици, индустриските и образовните установи. Изградбата на новиот дел започнала кон средината на шеесеттите години на XX век, во екот на индустријализацијата и преселбата село-град. Во најново време градот започнува да се шири и во рамнината на левиот брег на [[Вардар]] помеѓу [[Башино Село]] и населбата [[Прцорек (Велешка населба)|Прцорек]]. Овој предел се нарекува Речани или Шорка и во него раскошни куќи градат најбогатите велешки семејства. == Познати личности од Велес == {{Div col|cols=2}} * [[Кочо Рацин]] (1908 — 1943) — македонски поет, комунист и учесник во НОБ * [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — македонски револуционер и учител кој го отворил Првото заседание на [[АСНОМ]] * [[Тодор Христов - Офицерчето]] (1878 — 1903) — македонски револуционер, бугарски офицер, член и раководител на Македонската револуционерна организација, [1] учесник во Илинденското востание * [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно двиежење, член и војвода на Македонската револуционерна организација. * [[Миле Поп Јорданов]] (1877 — 1901) — македонски револуционер и просветен деец, учесник во македонското револуционерно движење, член, секретар и војвода на Македонската револуционерна организација * [[Љубомир Весов]] (1892 — 1922) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, деец на Македонската револуционерна организација * [[Рајко Жинзифов]] — македонски преродбеник од XIX век * [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] — македонски национален просветител, учител и прв драмски писател од XVIII век * [[Иван Георгов]] — педагог, научник, филозоф и историчар, четири пати ректор на [[Софиски универзитет|Софискиот универзитет]], основач и прв претседател на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] * [[Васил Главинов]] — основоположник на социјалистичкото движење во [[Македонија]] * [[Димитар Матов]] — фолклорист и етнограф * [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал на бугарската армија, началник на коњичката дивизија со која учестува во Битката кај Велес, [[Прилеп]] и [[Битола]] во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] * [[Андон Шулев]] (1874 — 1956) — правник и социјалист * [[Ѓошо Бојаџиев]] (1848 — 1878) — учител и собирач на народно творештво * [[Иван Крајничанец]] (1869 — 1942) — фармацевт, преведувач и собирач на народни умотворби * [[Алексо Мартулков]] (1878 — 1965) — социјалист и народен пратеник на македонското прогресивно движење во бугарското собрание * [[Милан Војницалија]] (1874 — 1939) — поет * [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — македонски револуционер, велешки војвода на Внатрешната македонска револуциона организација, член на Македонското студентско друштво „Вардар“. * [[Петар Михов]] (? — 1902) — член на [[ТМОРО]] * [[Ганчо Хаџи Панзов]] (1900 — 1936) — револуционер и поет * [[Богдан Поп Ѓорчев]] (25 мај 1904 — 15 јануари 1945, Велес) — македонски лекар, деец на ММТРО, соработник со фашистичкиот окупатор и жртва на комунистичкиот режим * [[Ризо Ризов]] (1878 — 1956 ) — дееец на [[ВМОРО]] * [[Бане Андреев-Ронката]] (1905 — 1980) — активист на комунистичкото, работничкото и студентското движење во Југославија и Македонија меѓу војните * [[Јордан Леов]] (1920 — 1998) — македонски раскажувач, романописец и драмски автор. * [[Цвета Илиева]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Коца Алчева - Новакова]] (р.1917) — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Борисова]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Веска Дусниева]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Бабунска]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Галаба Бабунска]] (р.1906) — учесник во НОВ на Македонија * [[Павлина Бабунска]] (р.1904) — учесник во НОВ на Македонија * [[Васка Гачева|Васка Николова Гачева]] (1903 — 1961) — учесник во НОВ на Македонија * [[Костадинка Арсова|Костадинка Арсова Кусева]] (р.1916) — учесник во НОВ на Македонија * [[Маца Аџиристова]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија * [[Стојна Бисинова]] (р.1918 — учесник во НОВ на Македонија * [[Савка Бондиќева]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Родна Боцева - Филипова]] (р.1914) — учесник во НОВ на Македонија * [[Трајанка Бошковска]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марика Бунибарова]] (р.1918) — учесник во НОВ на Македонија * [[Слоботка Варналиева]] (р.1916) — учесник во НОВ на Македонија * [[Анѓа Вишинова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Менка Вучковиќ]] (р.1914) — учесник во НОВ на Македонија * [[Лилјана Гаврилска]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Александра Гашева]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Драга Гонева]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Грозда Гонева]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Деса Гочева]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Родна Давкова]] (р.1898) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марика Дамкова]] (р.1909) — учесник во НОВ на Македонија * [[Рахилка Данаилова]] (1912 — 1976) — учесник во НОВ на Македонија * [[Менка Данаилова]] (1919 — 2005) — учесник во НОВ на Македонија и прва генерација повоени наставници * [[Депа Депинова]] (р.1906) — учесник во НОВ на Македонија * [[Маца Димова]] (р.1908) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Деспотовска|Вера Никола Деспотовска]] (р.1916 — ) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Марија Димова|Марија Лефкова Димова]] (1885 — 1966) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Васа Димова (Велес)|Васа Тодорова Димова]] (р.1890) — учесник во НОВ на Македонија * [[Никодинка Димчева]] (р.1916) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ленче Домазетова]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Василка Дуракова|Василка Димева Дуракова]] (1900 — 1969) — учесник во НОВ на Македонија * [[Родна Ѓоргова|Родна Илиева Ѓоргова]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Есенчева|Вера Ристова Есенчева]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Румена Зафирова|Румена Љубева Зафирова]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Николина Здравева|Николина Бочварова Здравева]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марика Здравева-Манева]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цвета Зафирова|Цвета Илиева Зафирова]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Слоботка Игнова]] (р.1929) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Илиева|Вера Андова Илиева]] (15 декември 1918-) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Руса Јанева-Гулистојанова]] (1891 — 1966) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марија Јанковиќ|Марија Митрева Jанковиќ]] (р.1915) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ленче Јованова-Журиќ]] (1921 — 1967) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марика Јованова|Марика Караѓорѓева Јованова]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Роза Јованова]] (р.1914) — учесник во НОВ на Македонија * [[Александра Јорданова|Александра Капчева Јорданова]] (1915 - ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Рада Јорданова]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Коца Јорданова]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Сава Јосифова]] (р.1900) — учесник во НОВ на Македонија * [[Зора Капчева]] (р.1919-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Катарина Капчева]] (1883-1942) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марија Каракостева]] (р.1905-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Борис Мајсторов]] (1935 — 2008) — македонски глумец, режисер и драматург. * [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски деец, глумец, режисер, бекетолог, основач и уметнички раководител на ''Младинско Драмско Студио - Велес'', основач и уметнички раководител на ''Театар Чекори - Скопје'' * [[Петре Прличко]] (1907 — 1995) — доајен на македонската глума * [[Васил Зафирчев]] (1980) — глумец и режисер<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vasilzafircev.com.mk/?ItemID=D3DAB0F827C71E4CACDCB0AB6EC66616 |title=''Биографија на Зафирчев'' |accessdate=2009-02-18 |archive-date=2008-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907220847/http://www.vasilzafircev.com.mk/?ItemID=D3DAB0F827C71E4CACDCB0AB6EC66616 |url-status=dead }}</ref> * [[Оливер Китановски]] ([[1980]] - [[2001]]), [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]], припадник на [[Единица за специјални задачи „Тигар“|ЕСЗ Тигар]] * [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]] — глумец * [[Јордан Витанов]] — глумец и режисер * [[Зоран Љутков]] — глумец * [[Кирил Гравчев]] - глумец * [[Александар Ѓорѓиев]] - глумец * [[Игор Крајчев]] (1981) — поет и писател, основоположник на епската фантастика во Македонија * [[Јордан Поп Јорданов - Орцето]] — македонски револуционер, водач на [[Гемиџиите]] * [[Константин Кирков]] — македонски револуционер, член на [[Гемиџиите]] * [[Илија Трчков]] — македонски револуционер, член на [[Гемиџиите]] * [[Владимир Пингов]] — македонски револуционер, член на [[Гемиџиите]] * [[Димитар Мечев]] — македонски револуционер, член на [[Гемиџиите]] * [[Георги Богданов]] — македонски револуционер, член на [[Гемиџиите]] * [[Милан Арсов]] — македонски револуционер, член на [[Гемиџиите]] *[[Александар Ацев]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Александар Митрев]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Алексо Демниевски - Бауман]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во Шпанската граѓанска војна и учесник во НОВ *[[Трајко Мишковски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во Шпанската граѓанска војна и учесник во НОВ *[[Мино Богданов]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и раководител во НОАВМ *[[Ванчо Хаџипанзов]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Благој Ѓорев]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Десанка Ѓорева-Кепева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Вера Бабунска]] — македонска партизанка, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Никола Бабунски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Марија Камишова - Нонча]] — македонска партизанка, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Савка Манеска]] — македонска партизанка, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Маца Карбева]] — македонска партизанка, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ и на Првото заседание на [[АСНОМ]] *[[Благој Кирков]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Боро Коробар]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Миле Михајловски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Димче Мирчев]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Димко Митрев]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Ангел Мојсовски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Никола Оровчанец]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Панче Јордашевски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Панче Пешев]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, композитор и учесник во НОВ *[[Трајче Петкановски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Славчо Деловски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Благој Страчковски]] — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ ;Спортисти *[[Пепи Манасков]] — ракометар *[[Панче Ќумбев]] — фудбалер *[[Владимир Темелков]] — ракометар *[[Дејан Манасков]] — ракометар ;Уметници * [[Ангел Димовски - Чауш]] (1952) — академски вајар * [[Александар Сашко Попов]] (1933) — академски сликар * [[Војко Јаневски]] (1940) — академски сликар * [[Атанас Талевски]] (1954) — фотограф * Д-р [[Фехим Хусковиќ]] (1967) — академски графичар * [[Ангел Коруновски]] (1979) — академски вајар * [[Спасе Перовски]] (1971) — академски сликар * [[Живко Пренџов]] (1957) — академски графичар * [[Борче Стојанов]] (1972) — академски сликар * [[Илчо Стојанов]] (1973) — академски вајар и вајар * [[Славе Петков]] — копаничар * [[Љубомир Бисинов]] — копаничар * [[Светозар Богдановски]] — изработувач на музички инструменти * [[Миле Манчевски]] (1963) — карикатурист * [[Ристо Јанев]] (1929 — 2016) — академски вајар и сликар{{Div col end}}'''Починати во Велес:''' * [[Лела Дакиќ]] — учесник во НОВ на Македонија (загината во битките за [[ослободување на Велес]]) == Збратимени градови == * [[Податотека:Flag of Bulgaria.svg|20px|Бугарија]] [[Перник]], [[Бугарија]] * [[Податотека:Flag of Bulgaria.svg|20px|Бугарија]] [[Свиштов]], [[Бугарија]] * [[Податотека:Flag of Romania.svg|20px|Романија]] [[Слобозија]], [[Романија]] * [[Слика:Flag of Serbia.svg|20п|Србија]] [[Сомбор]], [[Србија]] <ref>[http://www.soinfo.org/vesti/tag/veles/ Напис за збратимувањето на Сомбор и Велес] - Информативен портал на градот Сомбор {{sr}}</ref> * {{знамеикона|Croatia}} [[Самобор]], [[Хрватска]] * {{знамеикона|Croatia}} [[Пула]], [[Хрватска]] (документ за партнерство) * [[Податотека:Flag of Poland.svg|20px|Полска]] [[Новогард]], [[Полска]] ==Велес како мотив во уметноста== * „Велешката градска кафеана“ — песна на македонскиот писател [[Васил Тоциновски]] од 2023 година.<ref>Никола Алтиев, „Поезија со докажани вредности“, ''Современост'', број 3, 2023, стр. 114.</ref> == Поврзано == * [[Велес (бог)|Бог Велес]] * [[Македонија]] * [[Градови во Македонија]] * [[Општина Велес]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{рв|Veles}} * [http://www.veles.gov.mk/ Службен портал на Општина Велес] * [http://teatarveles.mk/ Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“ — Велес] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130317025640/http://teatarveles.mk/ |date=2013-03-17 }} * [http://www.derven.mk/ ЈКП „Дервен“ — Велес] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130520075920/http://www.derven.mk/ |date=2013-05-20 }} * [https://macedoniafromabove.mk/veles/index.htm?language=mk Велес на дланка - 360° виртуелен водич] {{ГеоКомпас |hub = Велес |type = ex |С = [[Отовица]] |СЗ = [[Катланово]] |СИ = [[Лозово]] |З = [[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари]] |И = [[Штип]] |Ј = [[Сирково]] |ЈЗ = [[Извор (Велешко)|Извор]] |ЈИ = [[Градско]] }} {{Градови во Македонија}} {{Општина Велес}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Велес| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] [[Категорија:Општина Велес]] 6l2su935aop37qfbwsx2bty5yvfaex1 0 1304 5583014 5579722 2026-06-26T18:52:55Z Gurther 105215 5583014 wikitext text/x-wiki ''За истоимената населба, видете [[Јане Сандански (населба)]].'' {{Инфокутија Воено лице | име = Јане Сандански | живеел = [[18 мај]] [[1872]] — [[22 април]] [[1915]] | слика = [[Податотека:Яне Сандански (1872-1915).jpg|250п]] | опис = македонски револуционер | прекар = ''Сандан-паша'' {{•}} ''Пиринскиот цар'' {{•}} ''Старикот'' | роден-место = [[Влахи]], [[Горноџумајско]], [[Османлиско Царство]] | починал-место = [[Попови Ливади]], [[Неврокопско]], [[Царство Бугарија]] | држава = [[Македонско национално движење]] | гранка = | служба-време = [[1895]] — [[1915]] | чин = војвода на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] | единици = [[Четнички институт на ТМОРО|Четнички институт]] | командувал = [[Македонска револуционерна организација]] | битки = [[Борба за Македонија]] {{•}}[[Илинденско востание]] {{•}} [[Прва балканска војна]] {{•}} [[Втора балканска војна]] | одличја = | занимања = чирак {{•}} молбописец {{•}} управник на затвор }}{{Јане}} [[Податотека:Yane Sandanski Signature (vectorized).svg|300px|мини|десно|Потпис на Сандански]] [[Податотека:Yane Sandanski dead place.JPG|300px|мини|десно|Местото на кое починал Сандански]] '''Јане Сандански''', познат како '''''Пиринскиот Цар''''', '''''Сандан-паша''''' и '''''Старикот'''''<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://www.scribd.com/full/47608518?access_key=key-qs0wta5vf8jbe9zptkd|title=Јане Сандански|last=[[Павел Делирадев|Делирадев, Павел]]|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=1946|pages=}}</ref>{{Rp|2-3}} ([[18 мај]] [[1872]] — [[22 април]] [[1915]]) — македонски национален херој, војвода и водач на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Роден е во селото [[Влахи]], [[Пиринска Македонија]], во семејството на Иван Сандански. Во текот [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]] од 1877 година неговите родители и соселани биле принудени да избегаат во [[Горна Џумаја]]. Неговиот татко бил знаменосец на една од македонските чети во [[Кресненско востание|Кресненското востание]]. По задушувањето на востанието, семејството Сандански се засолнало во [[Дупница]], каде Јане го минал детството. Таму, тој завршил основно училиште и два класа од прогимназијата, а подоцна станал кондураџиски чирак и му помагал на својот татко во полските работи. Во 1892 година бил регрутиран во бугарската армија. По завршувањето на воената служба станал молбописец кај својот чичко Спас Харизанов, адвокат и поранешен македонски учител. Во 1895 година дошло до раздвижување на [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција во Бугарија]] и, под налет на настаните, Сандански како четник активно учествувал во [[Мелничко востание|Мелничкото востание]]. Во текот на [[Грчко-турска војна (1897)|Грчко-турската војна]] од 1897 година, [[ВМОК|Врховниот комитет]] режирал втора прошетка по Македонија. Притоа била формирана чета под водство на [[Крсто Захариев]], а Сандански бил еден од четниците кои требале да навлезат во Македонија. По враќањето во Бугарија, тој влегол во друштвото ''Младост'' кое имало за цел самообразование на своите членови и будење на регионот. Во февруари 1899 година бил назначен за управник на дупничкиот затвор. Истата година, [[Никола Малешевски]] го детално го информирал за дејноста на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и ја организирал првата негова средба со [[Гоце Делчев]]. Малешевски и Гоце успеале да го привлечат Сандански кон Внатрешната организација и нејзините цели. Заедно со [[Димо Хаџи Димов]], тој го реорганизирал дупничкото македонско друштво на [[ВМОК|Врховниот комитет]] од Софија и започнал активност за приближување кон Внатрешната организација. Во април 1901 година, за првпат, со осумчлена чета, Сандански агитирал во името на Организацијата. Истата година, тој и [[Христо Чернопеев]] во околината на [[Разлог]] решиле да го грабнат д-р Хаус, [[Протестантство|протестантски]] мисионер од [[Солун]]. Меѓутоа, д-р Хаус го одложил патувањето, па затоа се решиле да ја киднапираат протестантската мисионерка [[Мис Стон]], која се наоѓала во Банско. Целата акција се усложнила и траела шест месеци. На 31 јануари 1902 година бил платен откупот, а на 23 февруари грабнатите биле ослободени од [[Андон Ќосето]] во селото [[Градошорци]]. Внатрешната организација презела енергични мерки против врховистичката агитација. Од левата страна на [[Струма]], околу Пирин, борбата против врховизмот ја предводел Сандански. Во [[Делвино (Пиринско)|Делвино]], тој пред селаните кристално јасно ги претставил идејните разлики помеѓу двете организации. Истата агитација Сандански ја повторил и во селата [[Марлево]] и [[Хрсово]]. Но, и покрај силниот отпор на Внатрешната организација, на 22 септември (стар стил) 1902 година започнало т.н. [[Горноџумајско востание]]. Подготовките за востанието во [[Серски револуционерен округ|Серскиот револуционерен округ]] ги започнал [[Гоце Делчев]], а по неговата смрт тие продолжиле под раководство на Сандански. На Крстовден, 27 септември, здружените сили на Јане Сандански и Цончев се нашле пред [[Сандански|Свети Врач]] со намера да го нападнат турскиот гарнизон. Меѓутоа, тие биле следени од аскер и башибозук од 2.000 души и затоа се утврдиле за да започнат битка. Одредот на Сандански и Цончев бил обиколен од сите страни и затоа ноќта се повлекле. Планот за напад на гарнизонот во Свети Врач пропаднал, а Сандански се повлекол кон [[Кресна]]. По востанието, во [[Софија]] се одржале првите повостанички советувања на Организацијата. На овие советувања дошло до оформување на две гледишта од кои подоцна ќе произлезат две струи. Кризата и поделбите кои се појавиле по [[Илинденско востание|Илинденското востание]], во текот на 1904 и 1905 година се продлабочиле. Во април 1905 година, здружените врховистички чети под команда на капетанот го започнале походот во [[мелничко]]. Врховистите биле начекани во заседа од Сандански. Во престрелката загинале седум врховисти, а шест биле ранети. За време на [[Рилски конгрес|Рилскиот конгрес]], истакнал дека во минатото сите грешеле, дека е потребно сплотување и помирување. Во летото 1906 година започнале подготовките за вториот редовен конгрес, меѓутоа тој пропаднал. На 28 ноември 1907 година, по наредба на Сандански, [[Тодор Паница]] ги убил [[Борис Сарафов]] и [[Иван Гарванов]]. По ликвидацијата, бугарските судови ги осудиле на смрт Сандански и Паница, откако ги прогласиле за разбојници. Во втората половина на мај 1908 година се одржал [[Мајски конгрес|Мајскиот конгрес]] каде било решено да се формира нова организација под името [[Македоно-одринска револуционерна организација]]. Во јулските денови на 1908 година, приврзаниците на Јане се легализирале и влегле во градовите каде што биле пречекани од младотурските комитети со свечени собири и масовно учество на населението. Јане најпрво влегол во Неврокоп, каде што од балконот на општинската заграда одржал револуционерен говор пред околу 15.000 луѓе. На 15 јули 1908 година, Јане со воз пристигнал во Солун. На железничката станица бил пречекан од специјална младотурска делегација предводена од [[Енвер Беј]], а на 18 јули 1908 година, Јане излегол со познатиот манифест до сите народности во империјата. Во последните денови од октомври 1912 година, уште пред доаѓањето на силите на Седмата бугарска дивизија, четата на Сандански, во содејство со востанатите селани, организирани и вооружени како селска милиција под раководство на Сандански, по кратка борба со османлискиот аскер, на 27 октомври 1912 година го ослободиле [[Мелник]]. Триста четници од одредот на Јане Сандански, во содејство со бугарската коњичка група на мајорот Цонев, на 8 ноември 1912 година, влегле во [[Солун]], пред влегувањето на главнината на бугарската војска. По [[Балкански војни|Балканските војни]], Сандански се вклучил во политичкиот живот на [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Во јули 1914 година, по иницијатива на Демократската партија, Народното собрание го изгласал т.н. ''Закон за простување на македонските револуционери''. Во есента 1914 година, во полниот разгор на австриско-српскиот судир, Сандански и неговите соборци решиле да се организираат преку собирање на свои приврзаници и евентуални сојузници за борба против политиката на [[Фердинанд I|Фердинанд]], меѓутоа заговорот пропаднал. По неуспешната акција, Сандански западнал во разочараност и се вратил во [[Роженски манастир|Роженскиот манастир]] кај [[Мелник]]. На 10 април, кај месноста ''Блатата'' била поставена заседа во која Сандански бил убиен. Неговото тело било пронајдено од еден караван, по што било пренесено во [[Роженски манастир|Роженскиот манастир]]. Неговите останки се наоѓаат во црквата ''Св. Св. Кирил и Методиј''. Веднаш по ослободувањето и создавањето на современата македонска држава, македонскиот народ му оддал видно признание на својот голем син. Јаневата личност и дело редовно се одбележува на свечените академии и други собири, во печатот, радиото и телевизијата. Голем број на училишта, улици, културно-уметнички друштва го носат неговото име. ==Потекло== {{quote|'''''Потеклото и семејната средина се фундаментален елемент во биографијата на една личност. Тие го обусловуваат неговиот живот во неговата најрана фаза, а оставаат траги во целокупната негова натамошна дејност.'''''|''Христо Андонов-Полјански'' <ref>[https://books.google.mk/books?redir_esc=y&id=cysBAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%22%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%BE+%D0%B8+%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%98%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%22 Гоце Делчев и неговото време] (1978) од Христо Андонов Полјански, страна 65. Издадено од [[Култура (издавачка куќа)|Култура]]</ref>}} [[Податотека:Ilio voivoda.jpg|200px|мини|лево|Иљо Малешевски]] [[Податотека:Bashlijski chukar.jpg|343x343px|мини|десно|Поглед на врвот Башлиски Чукар во северниот дел на Пирин]] Во западните падини на [[Пирин]], околу бујните и пенести води на [[Влахина Река]] (Кркиица) се наоѓа селото [[Влахи]]. [[Павел Делирадев|Делирадев]] истакнува дека еден дел од селото се нарекувало ''Санданското маало'', зошто така се викала така никој не можел да објасни, ниту народот, ниту научната етимологија.<ref name=":0" />{{Rp|1}} Другите маала во Влахи се нарекувале: Вачковци, Дебел Даб, Дранолово, Клегиште, Косовец, Ново Село (порано се сметало за посебно село), Полена (исто како Ново село) и Шемето.<ref name=":0" />{{Rp|1}} Над Влахи се издигаат снежни врвови, а под него се наоѓа проломот на [[Струма]] - [[Кресненска Клисура|Кресненската Клисура]]. Меѓу населението биле раширени приказни и песни за вили од сините езера, а речиси сите раскажувале за подвизите на [[Дедо Иљо Малешевски]], прочуениот ајдутин. Во таа сиромашна несреќа и поетичен мир на [[18 мај]] 1872 година во семејството на Иван Сандански се родило момченце кое го крстиле Јане.<ref name=":0" />{{Rp|2}} Ова име е видоизменица на Иван или Јоан. Кога малиот Јане имал четири или пет години, започнала [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]] од 1877 година, а неговите родители и соселани биле принуден да избегаат во [[Горна Џумаја]]. Малиот Јане бил пренесен во мајчините раце, а семејната бедна покуќнина од облека, ќебиња и постелнина - натоварени на коњ биле пренесени во градот. [[Горна Џумаја]], испразнета од [[Османлии]]те под налетите на руската армија, му давала бедно гостопримство на Јане, а неговиот татко Иван, исто како и на [[Пирин]], се мачел да го прехрани своето семејство. Јане растел сред бегалската несреќа.<ref name=":0" />{{Rp|3}} На [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] било решено Македонија да остане во рамките на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] спротивно на надежите на македонскиот народ за слобода, без разлика на политичката и административна форма, под која таа требало да биде дадена.<ref name=":0" />{{Rp|4}} Македонците, жестоко излажани во своите надежи, на [[5 октомври (настани)|5 октомври]] (стар стил) 1878 година го кренале [[Кресненско востание|Кресненското востание]], познато уште како и ''Македонско востание''. Главните подготовки за подигнување на востанието биле водени од повеќемина видни [[Македонци]] - учители, трговци, свештеници итн. Најангажирани во подготовките биле охридскиот митрополит [[Натанаил Охридски]] и познатиот македонски револуционер учителот [[Димитар Поп-Георгиев Беровски]] кој две години претходно бил главен водач на [[Разловечко востание|Разловечкото востание]], познатиот македонски војвода од тој период [[Стефо Николов]], познатиот македонски револуционер од тоа време [[Коста Буфски|поп Коста Буфски]] од с. [[Буф]]-[[Лерин]]ско и неколкумина македонски војводи. Голема улога во подготовките и одвивањето на востанието ќе имаат и штотуку формираните т.н. благотворителни комитети Единство, кои ги организирале мирните но и вооружените протести и акции против решенијата на Берлинскиот конгрес кои имале главно негативен карактер во однос на [[Санстефански мировен договор|Санстефанскиот мировен договор]] кој во целост бил во корист на [[Бугарија]]. Најважни од нив биле Софискиот и Џумајскиот комитет кои всушност играле и раководна улога во востанието. Знаменосец на една од македонските чети кои учествувале во востанието, бил таткото на Јане, Иван Сандански.<ref name=":0" />{{Rp|5}} По задушувањето на востанието и приближувањето на османлиските сили во Џумајската област, семејството Сандански се засолнало во [[Дупница]], Бугарија.<ref name=":0" />{{Rp|5}} == Младост == {{quote|''''' Уште од малечок, кога маало со маало се тепавме со камења, секогаш ја земав ролјата на комита. '''''|''Јане Сандански'' <ref>''[https://www.strumski.com/books/jane_sandanski_spomeni_1995.pdf Спомени на Јане Сандански]'' (1995) од [[Љубомир Милетич]], страна 201. Издадено од [[Култура (издавачка куќа)|Култура]]</ref>}} [[Податотека:Vasil Levski portrait.jpg|150px|мини|лево|Портрет на [[Васил Левски]]]] [[Податотека:Dupnitsa izgled ot segashnia lovnia dom 1908god.png|350px|мини|десно|[[Дупница]] во почетокот на XX век]] Во [[Дупница]], пограничен град и преполн со бегалци, Јане го минал детството. Судбината на неговото семсјтво, не се разликувала од останатите бегалски семејства, а Иван Сандански започнал да се занимава со земјоделство за да ги прехрани своите блиски.<ref name="PavelDel2">[http://www.scribd.com/full/47608518?access_key=key-qs0wta5vf8jbe9zptkd Павел Делирадев, Јане Сандански, Македонски научен институт], Софија, 1946.</ref> Јане завршил основно училиште и два класа од прогимназијата. Потоа станал кондураџиски чирак, околу 2-3 години. Истовремено му помагал на својот татко во полските работи. Уште како мал, Јане читал сè што му било на дофат на неговите раце, но претпочитал револуционерна литература: ''Под ропство'' на [[Иван Вазов]], ''Записите на бугарските востанија'' на [[Захариј Стојанов]], биографиите на [[Васил Левски]] и [[Христо Ботев]]. Во своите спомени, Јане истакнува дека биографијата на Левски му оставила најсилен впечаток <ref name="PavelDel2" /><ref name="SpomeniJane">[http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/Knigi/spomjs01.html Спомени на Јане Сандански]</ref>. Во 1892 година, Јане бил регрутиран во бугарската армија, а својот воен рок го отслужил во 13-от пешадиски полк во Ќустендил. Во касарната, како бугарски граѓанин исполнил еден долг кон државата во која живеел <ref name="PavelDel2" />, меѓутоа уште позначајно било стекнатото воено искуство за неговата идна дејност како четник и војвода за слободата на Македонија. Во 1894 година, бил ослободен од воената служба и се вратил во [[Дупница]], каде што кај својот чичко [[Спас Харизанов]], адвокат и поранешен македонски учител, станал молбописец - работа која ја извршувал во следните две и пол години, а по завршувањето на стажот станал самостоен молбописец. Во овој период се одржувал контакти со дупничката градска интелигенција - учителите, чиновниците и адвокати, кај кои бил омилен соговорник <ref name="PavelDel2" />. ==Идеологија, погледи и организациски способности== {{Главна|Идеологија, погледи и организациски способности на Јане Сандански}} {{quote|'''''Сандански, по потекло од Пиринска Македонија, им припаѓаше на таканаречените словеногласни Македонци. Тој тврдеше дека како што се ослободија од турскиот јарем грчката нација, српската и бугарската, дојде часот да се ослободи и македонската нација. За да Македонија стане цела и сосем независна држава, Сандански проповедаше дека сите жители, без исклучок, не се ниту Бугари, ниту Грци ниту Куцовласи, макар и да зборуваат на македонски славјански дијалект како и самиот тој, или на грчки или на куцовлашки идиом, сите жители на Македонија се чисти Македонци, потомци на античките Македонци на Филип II и на Александар... Бугарските шовинисти решија да го ликвидираат бидејќи неговите проповеди не им одеа во прилог, зошто тој се противеше на присоединувањето на Македонија кон Бугарија. Тој го спречуваше славофонското население на Македонија да се смета себеси за бугарско и култивираше македонска национална свест. Сандански заедно со Делчев, протагонисти и двајцата за време на Илинденското востание, стана опасен за Бугарија и бугарските шовинисти решија да го ликвидираат, бидејќи неговата агитација не одеше во прилог на присоединувањето на Македонија кон Бугарија, зашто тој култивираше кај Словеномакедонците македонска национална свест. И неговото убиство, всушност, беше извршено од самите Бугари.'''''|''Елефтериос Ставридис'' <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://macedonianspark.com/mk/istorijaideologija/makedonskaistorija/666-2011-11-11-18-45-49 |title=Елефтериос Ставридис |accessdate=2013-04-08 |archive-date=2012-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820032013/http://macedonianspark.com/mk/istorijaideologija/makedonskaistorija/666-2011-11-11-18-45-49 |url-status=dead }}</ref><ref>Елефтериос Ставридис, Завесата на КПГ, 1953</ref>}} [[Податотека:Jane Sandanski 2.jpg|200px|мини|лево]] [[Податотека:Sandanski&chernopeev.JPG|350px|мини|десно|Сава Михајлов, Јане Сандански, Крсто Асенов и Христо Чернопеев]] Јане немал широко образование, поради сиромаштијата одвај завршил прогимназија. Но по природа бил надарен со ум, снаодливост и впечатливост. Со својот ум, правилно ги проценувал случувањата и донесувал правилни одлуки. Еден дел од старите војводи имал одбивен однос кон учителите и воопшто кон интелигенцијата, меѓутоа Сандански се опкружил со великолепни интелектуалци кои ги виделе неговите дарби на водач и му помогнале во неговата револуционерна дејност. Меѓу нив биле: [[Чудомир Кантарџиев]], [[Александар Бујнов]], [[Стојо Хаџиев]], [[Таската Серски]], [[Димо Хаџи Димов]] и други, а имал блиски контакти и со [[Никола Харлаков]], иако не бил негов четник <ref name="HristoK">[http://www.scribd.com/fullscreen/59185920?access_key=key-8z1c4aeyfwmqil91anw Биографија на Јане Сандански од Христо Константинов, Софија, 1939]</ref>. Јане Сандански не бил основоположник на главните идеолошки и политички линии на македонското револуционерно ослободително движење. Такви биле [[Ѓорче Петров]] и [[Гоце Делчев]], кои ги поставиле основните принципи на македонската борба: ''1) зачувување на внатрешниот карактер на борбата: самостојност 2) државна обособеност на Македонија'' <ref name="HristoK" />. Меѓутоа, тој се пројавил како најфанатичен приврзаник и најдоследен спроведувач на таа внатрешна идеологија <ref name="HristoK" />. Јане не бил социјалист, туку национален револуционер со радикални разбирања <ref name="HristoK" />, какви што биле насекаде сите национални револуционери. Поголемиот дел од неговите соработници од интелигенцијата биле под влијание на социјализмот, меѓутоа тоа не влијаело врз неговата дејност. Ставовите на Јане многу јасно се определени од [[Христо Силјанов]], учесник и историчар на македонското револуционерно движење. Меѓу останатото тој напишал: ''Јане ја разви тезата дека е погубно за македонското население и за самата Бугарија, македонското прашање да се третира во смисла на национално обединување со Бугарите... Сите кои агитираат било во Македонија, било надвор од неа на база: ослободување и обединување со Бугарија, треба непријателски да бидат пречекани од ВМОРО, така како што се пресретнуваат од Организацијата српските и грчките агитации и чети'' <ref name="HristoS">[http://www.promacedonia.org/obm2/index.html "Освободителнитѣ борби на Македония", том II Следъ Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1943.</ref>. Според истиот автор, Јане објаснувал дека: треба да се работи за пробудување на сознанието кај масите, ''дека тие се самостоен народ'', дека имаат право на самостоен живот и треба да се борат за извојување на своја слобода, без да се потпираат на туѓа помош, зашто тие кои би дошле да ги ослободат, всушност ќе дојдат да ги поробат <ref name="HristoS" />. Овие погледи на Јане се потврдуваат од голем број на различни извори. Оттука, Родолофо Фоа во весникот ''Л'Италија ал'Естро (L’Italia all’Estro)'', пишува дека Јане проповедал дека: {{Цитат|'''''Македонците ќе ја ослободат Македонија без мешање на соседните држави: во Македонија не треба да има ниту Бугари, ниту Грци, ниту Срби, ниту Романци, ниту Турци, туку само Македонци'''''<ref>Марко Дого, Динамитот и полумесецот - Јазикот на националноста во Македонија. (Избор и редакција: Цветан Станоевски), Скопје, 1990, 189</ref>}} Јане ја бранел и ја афирмирал политичката и националната посебност на Македонија и Македонците <ref name="VancoG" />. Овие констатации на научниците се изведени од сведоштвата пред сè на идејните противници Јане и од други независни извори од различна провиниенција. Низ нив може да се проследат ставовите на Јане за политичката и за националната посебност на Македонија и Македонците во однос на Бугарија. Меѓутоа, борбата на Јане против врховизмот треба да се толкува како борба на две спротивни поимања за решавање на македонското прашање, ''од кои во она на врховизмот значајно влијание имала бугарската политика, додека спротивставеноста со бугарската политика била политички и национално принципиелна'' <ref name="VancoG" />. Во сите објаснувања со врховистите, Јане потенцирал разликата помеѓу врховниот комитет и Внатрешната организација. Тој истакнувал дека врховистите се орудие на бугарскиот кнез и заробеници на бугарската политика. Ставовите на Јане не биле насочени против Бугарија и бугарскиот народ, туку против бугарската политика кон Македонија <ref name="VancoG" />. Сред македонската борба, Јане се пројавил и како организатор од голем ков <ref name="HristoK" />. Таа негова особина блеснала со [[Афера мис Стон|аферата Стон]]. Но тој не бил само организатор во тесна смисла на зборот: на конспирации и атентати. Подоцна се пројавил како одличен организатор на народните маси. Во времето на [[Гоце Делчев]], Внатрешната организација брзо растела и земала масовен карактер, меѓутоа најмасовна, најдисциплинирана и најборбената организација имало во [[Серски револуционерен округ|Серскиот револуционерен округ]], под водството на Јане <ref name="HristoK" />. Според доктор [[Зоран Тодоровски]], тезата дека Сандански сметал што треба да се работи меѓу Македонците и да им се објаснува дека тие се посебна нација е наводна. Тој имал исти погледи и ставови како и другите македонски дејци од левицата и десницата, т.е. се сметал себеси за Бугарин.<ref>Уште робуваме на старите поделби, Разговор со д-р Зоран Тодоровски, директор на Државниот архив на Република Македонија, 27.06.2005.</ref> Истото го потврдува и академикот [[Иван Катарџиев]] кој смета дека ни левицата ни десницата на ВМОРО не ја доведувала во прашање својата бугарска провениенција.<ref>Академик Иван Катарџиев, „Верувам во националниот имунитет на Македонецот“, интервју, "Форум": "форум - Дали навистина Делчев се изјаснувал како Бугарин и зошто? Катарџиев - Ваквите прашања стојат. Сите наши луѓе се именувале како „Бугари“...".</ref> Постојат и броjни податоци, кои ги потврдуваат овие ставови.<ref>"''Сите сме Бугари Тасо, а се тепаме непотребно. Тежи ми таа бескорисна крвнина.''" Овие зборови се цитирани во спомените на неговиот соработник Атанас Јанев и се објавени во списанието „Ехо“, бр. 5 од 26.05.1972 година.</ref><ref>"''За да се бориме за слободата со успех, ние тука секогаш го разбираме ова, дека треба да работиме и како националисти, и како Бугари да организираме и подигаме бугарскиот елемент - најдобре погодниот за организација и работа.''" Из интервју со Јане Сандански за весникот "Камбана", бр. № 325, 16 септември 1908 година.</ref><ref>"''Ако не се задоволат интересите на Бугарите во Македонија, јас ќе ја бранам Екзархията со оружје во рака.''" Зборови на Јане Сандански, изречени пред дописникот на весникот "Дневник", за време на формирањето на "Народно-федеративна партија (Бугарска секција)", во Солун и објавени на страниците на весникот на 11 август 1909 година.</ref><ref>Објаснувајки го својот идеал за слободна Македонија по повод окупацијата на Вардарска и Егејска Македонија од Србија и Грција, Јане Сандански рекол во 1913 година пред италијанскиот весник “Секуло“ во Тирана: Македонските револуционери, кои по долга и жестока борба со турската тиранија доживеаја да го видат својот копнеж-извојување слобода на Татковината, не можат да допуштат таа да попадне под српско и грчко владение. Тие нема да се повлечат и пред најстрашните терористички средства,за да го реализираат најдлабок копнеж - слободна бугарска Македонија.</ref> ==Кон македонскиот пантеон== {{quote|'''''Вмешувањето на врховистите во македонското ослободително дело дало повод да се мисли дека тоа се поттикнува и раководи од надвор, Кнезот Фердинанд и бугарската влада преку врховистичките чети сакаат да ја обезличат Организацијата и да ја искористат за свои цели. Ние решително се спротивставивме на Вашите офицери зашто го знаевме нивното воспитание, нивните интимни замисли. Тие се луѓе кои дале клетва за верност на бугарскиот кнез и на бугарската држава, затоа тие не можат да бидат друго, освен нивни слепи и послушни орудија. А, пак ние не сакаме да ја замениме турската тиранија и турските султани со други такви, дури ни со бугарската тиранија и бугарскиот кнез. Ние сакаме Македонија да биде автономна, независна, слободна, Македонија на Македонците... вие ја сакате слободата на Македонија... како средство, како етапа за идно завојување и присоединување, а кај нас слободата, автономијата на Македонија е легална во основа како цел. Ете каде е големата разлика меѓу Нас - внатрешните и Вас - врховистите'''''|''Јане Сандански'' <ref name="GIB">[https://www.scribd.com/doc/311012844/%D0%9D%D0%B0-%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D1%98-%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%98%D0%B7-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%9D%D0%B0-%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D1%83-%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8 Г. Ив. Белевъ, На гости у Сандански, Из живота на четите, Ил. Илинденъ, V/6 (46), София, 1933, 5-6.]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} === Мелничко востание === {{Главна|Мелничко востание}} {{quote|''Тогаш од Рилскиот манастир дојде една организирана чета, што ја водеше Стојо од с. Скрижево (Драмско), што порано девет години едноподруго бил ајдук во Македонија, та во 1892 г. дошол во Бугарија и во Дупница се зафатил со трговија. Кога решиле во 1895 г. да се кренат на востание, му доверија една чета, во која влегов и јас. Четата набројуваше околу двестемина, со 12-мина офицери, меѓу кои беа Давидов, Жостов, Атанасов, Димитров. Имаше и студенти - Прличев, Мирасчиев и др.''|'''''Јане Сандански''''' <ref name="SpomeniJane" />}} [[Податотека:Sandanski 3.jpg|мини|150п|лево|Сандански, како војник во бугарската армија, 1892 година]] {{Македонски Пантеон на бессмртните предводници на македонската револуционерна епопеа}} Во 1895 година, дошло до раздвижување на [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција во Бугарија]], под налет на настаните, Јане зел активно учество. Првата провокација била направена околу година дена по основањето на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и затоа таа сѐ уште не можела сериозно да се спротивстави. Организатор на првите чети во [[Македонија]] бил [[Македонски комитет|Македонскиот комитет]] подоцна познат како ''Врховен комитет'' од [[Софија]] на чело со [[Трајко Китанчев]]. Овој Комитет бил организација на [[Македонска емиграција во Бугарија|македонска емиграција]] која се залагала автономија за Македонија и тие сакале да го привлечат вниманието на Големите сили за решавање на [[Македонското прашање]] но целата акција била злоупотребена од бугарскиот двор и влада <ref name="ZPBDiV">''Независно од злоупотребите на бугарскиот двор и влада, македонскиот комитет е организација на македонската емиграција во Бугарија. Во неа членувале Македонци, а помалку Бугари. Повеќето од нив биле искрени македонски патриоти. Меѓутоа, во МК се вовлекле доверливи луѓе на бугарската политика, разни профитери, кариеристи, авантуристи, случајни сопатници, квазипатриот, дури и арамии. Инволвирањето на таквиот профил во МК, се одразило на неговата активност, а посебно врз македонското ослободително дело и МРО''.... види Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт...187</ref>. За акцијата биле ангажирани 40 офицери од Бугарската армија, меѓу нив се нашле: [[Стојчо Гаруфалов]], [[Антон Бозуков]], [[Петар Начев]], [[Васил Мутафов]], [[Борис Сарафов]], [[Димитар Атанасов]], [[Димитар Жостов]], [[Јордан Венедиков]] и други. Офицерите биле поставени за командири на одредите. Како водачи на теренот, кој го познавале, биле поставени старите арамиски војводи, како: [[Кочо Љутата]], [[Дедо Димо]]то, [[Никола Геројот]], [[Кочо Мустракот]], [[Дончо Златков]], Дедо [[Анго Константинов]] и други <ref>Г.Ив.Белев, Въстанието в Североизточна България през 1895&nbsp;г.Софија 1935,12</ref>. Војводите добиле строги упатства да не го напаѓаат мирното турско население, да не преземаат самоволни акции, да не вршат грабежи и да си ја плаќаат храната. Биле формирани четири поголеми одреди и неколку помали чети. Акција станала позната како [[Мелничко востание]], на воен план завршила катастрофално имало голем број на загинати, ранети и заробени. Во текот на [[Мелничко востание|Мелничкото востание]] бил во третиот одред, познат како Серска дружина и се состоел од 200 души. Негов командир бил резервниот капетан Ст. Димитров, а војвода бил Стоју Костов Скрижовски познат како Дедо Стоју. Во одредот се нашле и Георги Иванов Геројски (подоцна познат како [[Марко Лерински]]), [[Кирил Прличев]] и [[Димитар Мирасчиев]]. Одредот немал конкретна задача, според Јане Сандански во одредот имало 13 офицери кои не сакале да навлезат длабоко во османската територија и затоа се движеле по границата.<ref>Спомени на Јане Сандански...,12.</ref> По акцијата бугарската влада ја откажала поддршката за [[Македонски комитет|Македонскиот комитет]] и почнала да ги собира плодовите од оваа авантура. Имено во почетокот на [[1896]] година кнезот [[Фердинанд I]] бил признат за законски владетел на [[Бугарија]] од [[Русија]], западноевропските држави како и од [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], а [[Бугарија]] себеси се претставила како фактор од кој зависи безбедноста и мирот на [[Балканскиот Полуостров]] <ref name="KiBv">''За некој, Кнезот и владата биле измамници, а Македонците измамени, Фердинанд и владата си подиграле со патриотските чувства на Македонците... Ванчо Ѓорѓиев,Слобода или Смрт... 202''</ref>. Меѓутоа таа авантура била преседан за идните акции или како што истакнал Крум Христов: {{Цитат|'''''Трајко Китанчев со својот авторитет ја покривал подготовката на првата престапна авантура на дворот, која отвора цела ера на врховистички престапи кон Македонија'' <ref>''Крум Христов,Гоце Делчев,Софија 1955,109''</ref><ref name="TK">''Според некои смрта била придизвикана од сознанието дека македонското дело со кое раководел Китанчев е злоупотребено и изманипулирано од бугарскиот кнез. Навистина тоа се случило откако бугарските власти ја затвориле границата и почнале преследување на македонските чети'''''</ref>}} ===Втора врховистичка провокација=== {{quote|''Јас пак си се вратив во писарницата кај вујко ми во Дупница. Оттогаш се заинтересирав посериозно да навлезам во делото, но беше тешко, не знаев ништо поодредено. Знаев само за Комитетот во Софија. Дури во 1896 година разбрав дека и внатре во Македонија има револуционерна организација. Во 1897 година, во текот на грчко-турската војна, некои офицери - капетан Венедиков и Морфов, не подлагаа, велејќи ни: „Одете сега во Македонија, а потем ќе дојдеме и ние" (разбравме дека тоа се однесува за бугарската армија).''|'''''Јане Сандански''''' <ref name="SpomeniJane" />}} [[Податотека:Yordan Venedikov.JPG|150px|мини|лево|Јордан Венедиков]] [[Податотека:Venedikov Nachev Sarafov Lukov Mutafov Garufalov.JPG|350px|мини|десно|Потпоручник Јордан Венедиков (1), поручник Петар Начев (2), потпоручник Борис Сарафов (3), поручник Хараламби Луков (4), поручник Васил Мутафов (5), поручник Стоjчо Гаруфалов (6).]] Во текот на [[Грчко-турска војна (1897)|Грчко-турската војна]] од 1897 година, [[ВМОК|Врховниот комитет]] режирал втора прошетка по Македонија. Офицерите [[Јордан Венедиков]] и Морфов во Бугарија успеале да заведат повеќе Македонци и да ги наговорат да влезат во Македонија. Била формирана чета под водството на [[Крсто Захариев]] од село [[Ореховец]]-Серско. Најголемиот дел од четниците кои биле врбувани за акцијата, своите пушки ги добиле од офицерите. Јане Сандански бил еден од четниците кои требало да навлезат во Македонија, тој својата пушка ја купил од браќата Иванови. Венедиков и Морфов, пред заминувањето на четниците им се обратил со следните зборови: ''Одете сега во Македонија, а по вас и ние ќе тргнеме'' <ref name="Sloboda ili smrt" />. Тие алудирале на бугарската армија. Врховистичката чета најпрво поминала низ [[Кресна]], а над селото [[Пирин (село)|Пирин]] имала судир со аскерот. Без жртви успеала да се повлечат кон [[Неврокопско]] и [[Банска Река]], каде што имале уште еден судир, повторно без жртви. Четата својот последен судир го имала кај селото [[Љапово]]. Во овој судир Јане Сандански бил ранет во левата рака, а четникот Никола од [[Петрич]]ко загинал. По оваа борба, четата се вратила во Бугарија. Целата акција била отрезнувачка за Сандански, кој се зарекол дека додека не дознае како стојат работите со македонското дело, нема да станува никому орудие <ref name="Sloboda ili smrt" />. Акцијата на офицерите немале реална шанса за успех. Бугарската влада во тој период не го поддржувала Врховниот комитет, а во текот на војната прокламирала неутралност. Овој обид за реприза на мелничката авантура ги освестил заведените Македонци. Оваа акција била пресвртница во животот на Јане, кој својата револуционерна дејност ја започнал како активист на Врховниот комитет. Впрочем, Јане подоцна се пројавил како најголем непријател на врховистите и бескомпромисен борец против големобугаризмот. === Освестување === {{quote|''Во тоа време мене веќе работите во Македонија ми беа прилично ујаснети; многу работи узнав од Малешевски, а од друга страна и од Делчев, со кого за првпат се сретнав во 1899&nbsp;г. во Дупница, дома кај мене. Делчев убаво ми ги објасни целите на внатрешната организација. Тој беше дојден во Дупница како претставник на внатрешната организација. Веднаш разбрав дека Делчев е навистина човек што потенко и подробно знае за Организацијата и сè за неа и каква цел си поставува таа.''|'''''Јане Сандански''''' <ref name="SpomeniJane" />}} [[Податотека:G Delchev.jpg|150px|мини|лево|Гоце Делчев]] [[Податотека:Petrov, maleshevski, delchev.jpg|350px|мини|десно|Ѓорче Петров, Никола Малешевски и Гоце Делчев]] По враќањето во [[Бугарија]], Сандански бил разочаран од својата дотогашна дејност . Тој веќе знаел повеќе за постоењето на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Сандански бил убеден дека треба целосно да ја испита состојбата во македонската ослободителна борби и само потоа повторно да се вклучи во македонското дело. Во овој период, Сандански влегол во друштвото ''Младост'' околу учителот [[Иван Димитров]], кое се спротивставило на конзервативниот круг на [[Димитар Радев]]. Друштвото имало за цел самообразование на своите членови и будење на регионот. Друштвото имало читална и библиотека, а во еден период Сандански бил одговорен за нив. Во ноември 1897 година, друштвото со облека, храна и домување им помага на бегалците од [[Виничка афера|Виничката афера]] и организира протестен митинг против посетата на премиерот [[Константин Стоилов]] во [[Цариград]]. По штрајкот на дупничките наставници во декември 1899 година, шестмина наставници биле отпуштени и протерани од [[Дупница]], а претседателското место во ''Младост'' го презел Сандански. Како раководител на ''Младост'', Сандански одржувал контакти со [[Димо Хаџи Димов]] <ref>Макдермот, Мерсия. За свобода и съвършенство. Биография на Яне Сандански, Наука и изкуство, София, 1987, стр. 41-44.</ref>. Во февруари 1899 година Јане Сандански бил назначен за управник на дупничкиот затвор. Истата година, [[Никола Малешевски]] го детално го информирал за дејност на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и ја организирал првата Јанева средба со [[Гоце Делчев]]. Малешевски и Гоце успеале да го привлечат кон Внатрешната организација и нејзините цели. Заедно со [[Димо Хаџи Димов]] го реорганизирал дупничкото македонско друштво на [[Врховен македонски комитет]] од Софија и започнал активност за приближување кон Внатрешната организација. Во почетокот, Сандански бил потпретседател, Георги Паничаревски - претседател, а Хаџи Димов секретар, меѓутоа по отпуштањето на учителите, раководењето со друштвото го презел Сандански <ref>Макдермот, Мерсия. За свобода и съвършенство. Биография на Яне Сандански, Наука и изкуство, София, 1987, стр. 46-49.</ref>. Во јули 1900 година, Сандански заедно со Малешевски бил делегат на дупничкото друштво на [[VІІ македонски конгрес]] во Софија <ref>Билярски, Цочо. Княжество България и македонският въпрос, т.1. Върховен македоно-одрински комитет 1895 - 1905 (Протоколи от конгресите), Българска историческа библиотека, 5, Иврай, София, 2002, стр. 169.</ref>. На Конгресот, Сандански бил против промената на членот четири од Статутот на [[Врховен македонски комитет|Врховниот македонски комитет]], според кој македонското прашање требало да се реши со дипломатија, а не со револуција. Набргу потоа дошло до заладување на [[односите помеѓу ТМОРО И ВМК]], а во редовите на самиот [[Врховен македонски комитет]] дошло до судир и расцеп на две крила [[сарафисти]] и [[цончевисти]]. Во текот на судирот помеѓу приврзаниците на Борис Сарафов и Иван Цончев, Сандански имал иста позиција како и Внатрешната организација <ref>Макдермот, Мерсия. За свобода и съвършенство. Биография на Яне Сандански, Наука и изкуство, София, 1987, стр. 54-56.</ref>. На [[VІІІ македонски конгрес]], повторно со Малешевски бил делегат и ја поддржал резолуцијата на [[Никола Габровски]] за соработка помеѓу двете организации <ref>Макдермот, Мерсия. За свобода и съвършенство. Биография на Яне Сандански, Наука и изкуство, София, 1987, стр. 59-60.</ref>, меѓутоа без мешање на Врховниот комитет во работите на Внатрешната организација. Во своите спомени, Јане за овие настани истакнува: {{Цитат|'''''Со Ѓорче Петров се запознав во 1899&nbsp;г. во Софија. Во 1900&nbsp;г., кога почна борбата против Сарафов, тогаш веќе застанав на страна на внатрешната организација. Врховниот комитет имаше купено тогаш 500 долги и 75 куси манлихерки. Нив ги испратија до мене, како претседател на друштвото, за да ги скријам. Јас ги сокрив. Потем се скаравме, бидејќи Врховниот комитет тогаш си правеше собрание со Цончев и др.''''' <ref name="SpomeniJane" />}} Во април 1901 година, [[Христо Чернопеев]] со својата чета влегол во Горноџумајско. Тој требало да им се спротивстави на сарафистите и да го подготви населението да не се подава никому освен на внатрешните и Гоце Делчев. Во истиот период, Јане Сандански, за првпат, со 8-члена чета агитирал во името на Организацијата. Јане со својата чета навлегол на исток од Струма и во текот на три месеци ги обиколил селата: [[Бистрица]], [[Хрсово]], [[Марлево]], [[Градлево]], [[Србиново]], [[Мечково]] и други. === Аферата Мис Стон === {{Главна|Афера Мис Стон }} {{quote|''Веќе обземени од мислата да грабнеме некого, намислив да отидеме во Разлог, па некако да ги натераме протестантите од Организацијата, без да се сетат зошто, да сторат така, што од Солун да дојде мисионерот доктор Хаус. Отидовме двајцата во Банско, момчињата ги оставивме во планината, едно поради тоа што во селото имаше војска, а пак второ и поради тоа што во селото имаше малцина членови на Организацијата. Од разговорите со протестантите разбравме дека би било тешко да се доведе Хаус во Банско, но узнавме дека токму во тоа време дошла некоја Американка, на име мис Стон. Јас се пораспрашав и разбрав дека таа е важна личност. Му кажав на Чернопеева, и тој се согласи да ја грабнеме.''|'''''Јане Сандански''''' <ref name="SpomeniJane" />}} [[Податотека:Елена Цилка на 23 месеци.jpg|мини|лево|150п|Елена Цилка на 23 месеци]][[Податотека:Мис Стон по враќањето во Америка.jpg|мини|десно|350п|[[Мис Стон]] по враќањето во Америка]] По [[Солунска афера|Солунската провала]], [[ТМОРО]] се нашла во тешка положба, голем дел од организациската мрежа била разоткриена, комитетите посебно во Солунскиот окружен комитет биле обезглавени, а речиси целиот [[Централен комитет на МРО|Централен комитет]] бил фатен и осуден. Затоа по [[Солунска афера|Солунската провала]] се преземени дејствија за закрепнување на организацијата, а како главно прашање се наметнале финансиските средства. Во [[лето]]то [[1901]] година се одржало советување во [[Ќустендил]] на кое присуствувале [[Гоце Делчев]], Јане Сандански и [[Христо Чернопеев]] и тие заклучиле дека: ''ситните грабежи само го нарушуваат престижот на Организацијата, а не придонесуваат за нејзино финансиско закрепнување'' <ref name="Sloboda ili smrt">[[Ванчо Ѓорѓиев]], Слобода или Смрт, Македонското револуционерно националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893 - 1903, Табернакул - Филозофски факултет, Скопје, 2003</ref>. Оттука, Сандански предложил да го киднапира кнезот [[Фердинанд I|Фердинад]] при неговата посета на [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]] но оваа иницијатива на Сандански била отфрлена од страна на [[Гоце Делчев]] и предложил војводите да спроведат акции за собирање на пари но надвор од границите на [[Бугарија]]. Во [[1901]] година некаде околу [[Петровден]], Јане Сандански, [[Христо Чернопеев]] и [[Сава Михајлов]] подготвиле план за киднапирање на Сулејман-бег од [[Горна Џумаја]] но поради болест на бегот таквата акција била откажана. Бидејќи таа акција била одложена Сандански и Чернопеев се нашле во [[Разлог|Разлошко]] и решиле да го грабнат д-р Хаус кој бил протестантски мисионер од [[Солун]]. Меѓутоа тој го одложил патувањето и затоа тие решиле да ја киднапираат протестантската мисионерка [[Мис Стон]] која се наоѓала во [[Банско]]. Грабнувачите биле облечени во турска облека и требало меѓу себе да говорат на [[турски јазик]] за да се остави впечаток дека грабнувањето го направиле [[Турци]]. Во караванот кој бил чекан се наоѓале: [[Мис Стон]], Катерина Ушева, Катерина Цилка со нејзиниот маж Григор, три учителки, две ученички и други <ref name="Sloboda ili smrt" />. Четата од безбедносни причини се движела ноќе и постојано го менувала правецот на движење за да не бидат откриени. Кај селото [[Сушица]] третиот ден на жените им било откриено дека се грабнати за откуп, а Чернопеев ги предупредил дека ако се обидат да избегаат ќе ги убијат. Од своја страна [[Мис Стон]] истакнала дека нема да им даде повод за такво нешто меѓутоа кога дознала колкава сума на пари бараат за неа таа се исплашила, имено станувало збор за 25.000 лири односно 101.000 долари. Јане Сандански, [[Христо Чернопеев]] и [[Крсто Асенов]] не очекувале дека сета акција ќе се усложни и дека таа ќе трае 6 месеци <ref name="Sloboda ili smrt" />. Како главен проблем се јавило чувањето на заложниците на безбедно место и за тоа бил задолжен Сандански. Опасности доаѓале од османлиските потери во [[Пирин]], дејствијата на бугарските сили во пограничните делови со што престојот на бугарска територија бил оневозможен, а како дополнителна опасност претставувала врховистичката чета на [[Дончо Златков]] . Затоа четата морала постојано и брзо да се движи меѓутоа таквото движење било отежнато од фактот што станувало збор за жени, а [[Мис Стон]] тогаш имала 55 години додека пак Цилка била бремена во петти месец што било откриено по грабнувањето. Дополнителен проблем претставувал врховистичкиот војвода Дончо Златов кој сакал да им ги одземе жените на комитите и притоа се обидел со разни дејствија да го оствари тоа. Во село [[Тросково]], каде Јане Сандански со жените и дел од четата престојувал, дошло до престрелка со Дончо и неговите 78 четници <ref name="Sloboda ili smrt" />. На [[22 декември]] [[1901]] година ([[Јулијански календар|стар календар]]), Цилка се породила, а бебето било крстено Елена во чест на [[Мис Стон]]. Четата се здобила со нов член, а бројот на заложничките се зголемил на три со што положбата станала покомплицирана. На [[20 јануари]] [[1902]] година од [[Цариград]] тргнал специјален вагон со обезбедување во кои се наоѓале парите. Американското дипломатско претставништво вршело притисок да биде прекратено движењето на турската војска во [[Горна Џумаја|Горнаџумајско]], а обезбедувањето да ги остави парите таму каде што Гарџиоло ќе побара. Кога турските власти насетиле дека парите ќе бидат предадени на нејзина територија ја прекратиле соработката со американското претставништво, а по престигнувањето на парите во [[Демир Хисар]] дошло до засилување на турските сили. Од [[Демир Хисар]], Пит и Гарџиоло се упатиле кон [[Горна Џумаја|Горнаџумајско]], обезедувањето ги оставило во [[Разлог]], а тие заминале во [[Банско]]. На [[31 јануари]] [[1902]], во куќата на Константин Петканчин имало средба меѓу Јане Сандански, [[Христо Чернопеев]], [[Крсто Асенов]] и преговарачите. На оваа средба Хаус во името на владата на [[САД]] ги прифатиле барањата. Откако биле извршени сите подготовки, 104 килограми на злато биле предадено. На 23 [[февруари]] [[1902]] година грабнатите биле ослободени од [[Андон Ќосето]] во село [[Градошорци]], во непосредна близина на [[Струмица]] <ref name="Sloboda ili smrt" />. Сандански, [[Крсто Асенов]] и [[Сава Михајлов]] со чета преку Разлошко и [[Доспат (планина)|Доспат]], парите ги префрлиле во [[Бугарија]]. За нивно трошење била формирана четиричлена комисија. Дел од парите добиле учесниците во акцијата, а комитетот во Горна Џумаја добил 150 лири. Tреба да се истакне дека најголемиот дел од парите добиени од оваа афера биле потрошени во борбата против [[Врховизам|врховизмот]]. Целата афера извршила голема афирмација на македонското револуционерно дело во меѓународната јавност и дипломатија. Тоа се случило уште првиот ден од нивното ослободување во [[Струмица]]. Во тамошната протестантска црква [[Мис Стон]] рекла: {{Цитат|'''''Да се помолиме за тие браќа во гората, кои работат за слободата на своите браќа и кои покажаа кон нас поголеми грижи, отколку што покажаа нашите родители. Тие ги изложија своите животи за да нè заштитат''''' <ref name="Sloboda ili smrt" />}} === Борбата со цончевистите === {{quote|''Планот беше на народот да му се објаснува целта на Организацијата, за што се подготвува, да се објасни дека не е вистина оти Организацијата не мисли за востание, меѓутоа, не тогаш кога сакаат врховистите. Им објаснувавме во што се разликуваат врховистите од нас. Им велевме, дека тие се луѓе на дворецот, дека сакаат да ги предберат во свои раце нишките на Организацијата, за да можат да си играат како сакаат со ослободителното дело.''|'''''Јане Сандански''''' <ref name="SpomeniJane" />}} [[Податотека:Jane Sandanski 3.jpg|мини|лево|200п|Јане Сандански во комитска носија]] [[Податотека:Chernopeevs band.jpg|400px|мини|десно|Четата на Христо Чернопеев]] Очекуваната пенетрација од страна на Сарафовиот комитет, била реализирана од страна на Комитетот Михајловски-Цончев. Генералот веднаш по Деветтиот македонски конгрес започнал со организирање и вооружување на врховистичките чети. Во летото 1901 година, од левата страна на реката [[Струма]] се нашла врховистичката чета на капетанот [[Јордан Стојанов,]] а од десната страна четата на Пашалијата. Затоа, Јане и [[Сава Михајлов]] ги обиколиле селата во Горноџумајско, Мелничко и Разлошко. Од десната страна на Струма, агитирале Крсто Асенов и Чернопеев. Внатрешните дејци ги повикале првите врховистички чети на јавен двобој пред населението, меѓутоа тие го одбиле предлогот <ref name="Sloboda ili smrt" />. Врховистичката пенетрација во Македонија била олеснета поради зафатеноста на војводскиот и четничкиот кадар на Организацијата со грабнувањето на Мис Стон. Во текот на врховистичката пенетрација, на виделина излегле значајните разлики помеѓу ТМОРО и ВМОК. [[Христо Силјанов]] истакнува дека причина за судирот помеѓу двете организации е незадоволството на надворешните од дејците на Внатрешната организација, затоа што тие не им дозволувале ни најмало учество во македонското револуционерно движење. Понатаму, Силјанов заклучува дека: ''Единствен начин да се избегне судирот беше Внатрешната организација наскоро да одлучи за востание - едно востание со сите изгледи да биде режирано и раководено оттука (Бугарија б.н)'' <ref name="HSOB1" />. Меѓутоа, разликите помеѓу двете страни биле посуштински. Иван Цончев, Стојан Михајловски, дури и тогашниот претседател на ЦК на ТМОРО биле Бугари. Сите тие, македонското дело го гледале низ бугарска призма. Цончев не бил Македонец и верно ја исполнувал задачата што му ја доверил кнезот Фердинанд. По преземањето на ВМОК од страна на Цончев и неговите приврзаници, Комитетот станал предводник на дворската политика и сака да го заземе полното раководство на македонското движење, за да го искористи за политички цели на големобугаризмот и на круната. Кон крајот на 1901 година, врховизмот пуштил корења во Македонија и покрај жилавиот отпор на Внатрешната организација. ВМОК успеал да создаде свои бази во Серскиот и Струмичкиот револуционерен округ. Силјанов истакнува дека:''... кон крајот на летото 1901 година врховистите веќе ги контролирале Џумајско, Петричко и Малешевско, со исклучок на неколку села, Врховниот комитет веќе имаше и внатрешна основа за востание. Растројството и деморализацијата зафатија делови и во други соседни и подалечни реони, но тие беа зачувани од врховистичката контрола. Разлошко, Мелничко, Неврокопско и Демирхисарско со својата издржливост најмногу помогнаа врховистите да се ограничат на споменатите реони. Пионер на врховизмот во Македонија бил арамијата Дончо Златков. Цончевиот комитет се декларирал како бранител на моралот и чистотата на делото, а во Македонија користел арамии, контрабандити и разни други отпадници од Внатрешната организација. Без помошта на тие внатрешни пионери... помачно би проникнал и едвај ли некогаш би успеал (Врховниот комитет б.н)... Дончо и неговите колеги се претходници и патоводители, кои ги отворија дверите на Пиринското царство за капетан Јурдан Стојанов, Софрониј Стојанов, Тодар Саев, Лефтеров и други офицери... за да го подготват востанието'' <ref name="HSOB1" />. Цончевистите биле опасни непријатели, не само на Организацијата туку и на целото македонско дело. Оттука, внатрешните дејци решиле да придобијат што поголем број на сојузници во борбата против Цончев. Во овој период, своите услуги ги понудил Борис Сарафов. На [[25 март (настани)|25 март]] 1902 година, Сарафов преку писмо до Задграничното претставништво побарал средба со Гоце. Тој потенцирал дека во минатиот период потполно се согласувал со Гоце и Ѓорче Петров, ''а сега некаков си нов фактор, Гарванов, заседнал во Солун, кому вие му ги исполнувате заповедите и кому ќе треба и ние да му палиме свеќи преку вас, за да станеме добри работници'' <ref name="VMRODOK">Ванчо Ѓорѓиев, ВМРО 1893-1903. Поглед низ долументи, Матица Македонска - Скопје, 2013</ref> На крајот од писмото, Сарафов запрашал: ''... дали ние сме македонски револуционери или бугарски патриоти?'' <ref name="VMRODOK" />. На Организацијата и биле потребни сите кои можеле да го поматат планот на Цончев. Оттука, Сарафов успеал да се доближи до Организацијата, бил тивко прифатен и рехабилитиран преку [[Ѓорче Петров]] и Гоце. Против рехабилитацијата на Сарафов, истапил ЦК на [[Иван Гарванов]]. На [[4 јули (настани)|4 јули]] 1902 година, ЦК испратил писмо до Задграничното претставништво во кое известил дека гемиџиите, кои биле под влијание на Сарафов, со својата дејност правеле проблеми за Организацијата, затоа било потенцирано: ''Ако Принцот, мисли со тукашните Орцевци да ја ослободува Македонија, тешко нему и нам'' <ref name="Sloboda ili smrt" />. На вклучувањето на Сарафов во Организацијата, како и на неговиот план да замине за Пирин, остро се спротивставил Јане Сандански, кој се заканил дека ќе се отцепи <ref name="Sloboda ili smrt" />. ===Горноџумајското востание=== {{Главна|Горноџумајско востание}} {{quote|'' Го запрашав, како смета тој, дали разликите меѓу нас и врховистите се само во тоа, дали да биде едниот или другиот. Тој не веруваше во агитациите на врховистите, што стасуваа дотаму да им велат дека при осветувањето на Шипченскиот храм ќе дојдат руски војски и сл.. Овој Мицо добро ги разбираше нештата, не се заведе од врховистите. Сенокос беше единствено село што не беше заведено и не востана.''|'''''Јане Сандански''''' <ref name="SpomeniJane" />}} [[Податотека:Anastas Jankov.jpg|200px|мини|лево|Атанас Јанков]] [[Податотека:Anastas yankov cheta.jpg|350px|мини|десно|Четата на Атанас Јанков, мај 1901]] Во мај 1902 година, ВМОК имал конкретен план за делување: ''1) Стојан Михајловски и Иван Цончев документирано да ја изложат неодржливата положба на населението во Горноџумајско и Малешевско пред министер-претседателот на Бугарија Стојан Данев и министерот за внатрешни работи Александар Људсканов; со што била побарана согласност на бугарската влада за претстојното врховистичко востание. 2) Цончев и потполковникот Стефан Николов да влезат во Македонија и да извршат инспекција до Вардар, по што требало да се одлучи дали ќе се објави востание. 3) Полковникот Атанас Јанков веднаш да замине со чета во Битолскиот револуционерен округ'' <ref name="Sloboda ili smrt" />. Јанков требало да ја пресече Македонија од [[Горна Џумаја]] до [[Костурско]], неговото крајно одредиште. Неговата мисија била добро осмислена и имала повеќе цели. Со продорот во Македонија требало да се одвлече вниманието на ТМОРО и истовремено да се истошти, со што би се олеснило предвиденото Горноџумајско востание. Полковникот [[Атанас Јанков]] требало да го одвлече и вниманието на османлиските војски, со што повторно се олеснувал продорот во Горноџумајско. Со разбранувањето на македонското население, требало да се остави впечаток пред меѓународната јавност дека целото движење е резултат на лошата турска власт. Зад целото врховистичко востание стоеле бугарските фактори. Министерот за внатрешни работи,Људсканов, на прашањето на српскиот дипломатски претставник, колку има вистина во гласовите дека при прославата на Шипка, ВМОК ќе организира востание во Македонија, тој одговорил дека според неговите сознанија ќе има некој обид, но тоа нема да биде во септември, туку во август, веднаш по завршувањето на Конгресот. Тој потенцирал дека бугарската влада презела мерки за да го неутрализира движењето. Људсканов сметал дека целото движење ќе биде неуспешно, меѓутоа дека бугарската влада не може да ги спречи луѓето да не направат некаква будалштина. Но, всушност бугарската влада и Фердинанд стоела зад таа будалштината <ref name="Sloboda ili smrt" />. Бугарскиот двор, преку некои институции, главно преку Военото министерство и армија, ги насочувал дејствата на Цончевиот комитет. Во практика бугарскиот кнез ги реализирал своите планови во владата и армијата по линијата на Военото министерство. Фердинанд во ВМОК дејствувал преку генералот Иван Цончев, а како клучен координатор на Фердинандовата политика се јавува воениот министер, генералот Паприков. Според [[Димитар Димески]]: ''Неговата (Паприков б.н) улога на поттикнувач на Горноџумајската авантура на генерал Иван Цончев... е несомнена'' <ref>имитар Димески, Гоце Делчев, Јубилејно издание 100 години од смрта на Гоце Делчев (1903-2003), Матица македонска, Институт за историја - Филозофски факултет Скопје, 2003</ref> Според [[Ѓорче Петров]], врховистичкото востание на Цончев било со поддршка на кнезот со две цели: ''1) Да се испрати еден фишек за да може подготвуваното востание од Организацијата, да се искористи на дипломатски план. 2) Владата на Радославов на лесен начин да го привлече патриотскиот елемент на своја страна, за да го искористи во партиски цели, без да мисли дека е можно едно сериозно востание'' <ref name="Sloboda ili smrt" />. Полковникот Јанков на [[29 мај (настани)|29 мај]] (стар стил) 1902 година од [[Софија]] заминал за Македонија, а на [[4 јули (настани)|4 јули]] ја минал границата. Со неговото навлегување во Македонија, започнала врховистичката агитација за востание. Тој бил придружува од офицери и подофицери од бугарската армија. Секаде каде што минал; Џумајско, Малешевско, Струмичко, Гевгелиско, Воденско, па до Костурско, оставал свои приврзаници и сеел раздор, истовремено повикувал на востание. Христо Силијанов истакнува: ''Настојувајќи да се наложи во цела Македонија, Врховниот комитет кон крајот на летото го испрати отаде Вардар полковникот Јанков со голема чета. Тоа беше дрзок и безумен обид да се искористат надве-натри, за бунтарската политика на врховизмот'' <ref name="HSOB1">[http://www.promacedonia.org/obm1/index.html "Освободителнитѣ борби на Македония", том I Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1933.</ref> Мисијата на Јанков во југозападна Македонија била неуспешна, ТМОРО успеала да спречи една поголема врховистичка провокација во овој дел на Македонија, но работите во Серскиот револуционерен округ се одвивале поинаку. Внатрешната организација презела енергични мерки против врховистичката агитација. Од левата страна од Струма, околу Пирин, борбата против врховизмот ја предводел Јане Сандански. Во Делвино, Јане пред селаните кристално јасно ги престтавил идејните разлики помеѓу двете организации. Тој потенцирал дека врховистите се луѓе на бугарскиот двор и дека тие сакаат да ги фатат нишките на Организацијата за да можат да си поиграат со македонското дело. Јане го посочил примерот од 1895 година, кога кнезот издејствувал сопствено признавање и укажал дека ТМОРО се токми за востание, кога сите ќе бидат подготвени и без да се надеваат на надворешна помош. Јане укажал и на врховистичката агитација: ''Вие станувајте, од таму иде Русија, од тука иде Бугарија. Според Сандански, македонското прашање не е бугарско, туку европско и дека Бугарија и да сака да го решава сама, не може. Ние треба да го поставиме на меѓународна почва'' <ref name="Sloboda ili smrt" />. Истата агитација, Сандански ја повторил и во селата [[Марлево]] и [[Хрсово]]. Но и покрај силниот отпор на Внатрешната организација, на [[22 септември (настани)|22 септември]] (стар стил) 1902 година започнало т.н. [[Горноџумајско востание]]. Христо Силјанов истакнува: ''Борбата беше релативно куса, но страдањата - многу долги. Маките на населението започнаа од првиот ден: селото Железница беше запалено уште со доаѓањето на аскерот. Пожарите, измачувањата, обесчествувањата и грабежите опфатија 15 села во Горно-џумајската и во Разлошката околија. Во првата околија најмногу настрадаа селата-Железница, Србиново, Градево, а во втората: Елешница, Долна Драглишта и др. Убиени беа 37 мажи и 8 жени, измачувани 304 мажи и 134 жени, силувани 111 моми и жени, ограбени 807 куќи, запалени 67'' <ref name="HSOB1" />. Горноџумајското востание од 1902 година и најавените врховистички акции за наредната година, влијаеле и во друг правец. Тие го предизвикале решението за Илинденското востание од 1903 година. ===Илинденското востание=== {{Главна|Јане Сандански и Илинденското востание}} {{quote|''Позборував со Делчева за востанието. Му реков: „Многу сте подраниле да кревате востание!" Му го реков тоа со иронија. Делчев одговори: „Што да се прави, излегоа многу бегалци од Петричко и др., и врховистите ќе ги употребат пак да се води борба со нив, а од друга страна и другарите сакале да се крене востание, на пр. Стефан Димитров, бившиот делегат, се откажал да се занимава со македонското прашање, штом не се решава за кревање востание. Затоа требало да се преземе барем терористичка акција". Јас му приговорив дека терористичка акција ќе повлече одмазди од страна на Турците и ете ти пак востание. „Ами ние зошто агитиравме против врховистите и зошто пред народот зборувавме поинаку?!" Освен тоа силно го прекорив Делчева што го прибрале и Сарафов, толку компромитиран и сл. Јас се согласив на терористички акции во смисла да се преземаат само од четите, и тоа на пруги и мостови, далеку од селата. Најпосле со Делчев постигнавме согласност против секакво кревање востание и тој и Коштанов останаа да напишат во таа смисла.''|'''''Јане Сандански''''' <ref name="SpomeniJane" />}} [[Податотека:Ivan Tsonchev mlad.jpg|мини|лево|150п|Иван Цончев]][[Податотека:Yane Sandanski cheta imaro.JPG|мини|десно|400п|Четата на Јане Сандански за време на востанието]] Подготовките за востанието во [[Сер]]ско ги започнал [[Гоце Делчев]], а по неговата смрт тие продолжиле под раководство на Јане Сандански. Сандански се нашол во [[Бугарија]] за да се снабди со воени материјали и за да собере чета. Во [[Бугарија]] Јане Сандански се задржал еден месец. Откако собрал 50 души кој биле вооружении со манлихери и берданки, се вратил во Серски револуционерен округ, а со него биле [[Пејо Јаворов]], [[Никола Наумов]], [[Димитар Стефанов (бугарски општественик)|Димитар Стефанов]] и други. Во [[Мелник|Мелничко]] Сандански одвои околу 8 души под водство на Мирчо Кипров и ги испратил за [[Драма (град)|Драмско]]. Во меѓувреме дошло до недоразбирање помеѓу Сандански и [[Пејо Јаворов]]. Последниот сметал дека тоа било поради соперништво. Самиот Јаворов инсистирал да се постигне спогодба со [[врховизам|врховистот]] [[Јурдан Стојанов]] кој се зацврстил во [[Благоевград|Горноџумајско]]. Сандански од своја страна пак сакал да го разоружа <ref name="Sloboda ili smrt" />. Во август 1903 година, со претходна дозвола на ЗП, започнале да навлегуваат првите врховистички чети. Првата поголема врховистичка групација броела 160 души и била под раководство на капетанот Јурдан Стојанов и Љубомир Стоенчев. По нив, пристигнале Цончев и Атанас Јанков со околу 350 до 400 души. Во Серскиот револуционерен округ се нашле околу 500 до 600 души под команда на врховистичките војводи. И покрај договорот за соработка, повторно на виделина излегле идејните разлики помеѓу двете страни. Цончев, иако ги прифатил условите на Внатрешната организација, не можел да се ослободи од своите бугарски видувања на нештата. Иван Цончев во преписката со Пржеваљски истакнал: ''Целта е оваа, Македонија со своите партизански дејствија да ја исцрпи Турција, а потоа слободна Бугарија да удри со својата свежа, добро организирана армија'' <ref name="Sloboda ili smrt" />. И повторно, како и во минатото, Сандански при средбата со врховистите ги претставил разликите помеѓу внатрешните и надворешните. Јане истакнал дека: {{Цитат|'''''вмешувањето на врховистите во македонското ослободително дело дало повод да се мисли дека тоа се поттикнува и раководи од надвор, Кнезот Фердинанд и бугарската влада преку врховистичките чети сакаат да ја обезличат Организацијата и да ја искористат за свои цели. Јане продолжил: Ние решително се спротивставивме на Вашите офицери зашто го знаевме нивното воспитание, нивните интимни замисли. Тие се луѓе кои дале клетва за верност на бугарскиот кнез и на бугарската држава, затоа тие не можат да бидат друго, освен нивни слепи и послушни орудија. А, пак ние не сакаме да ја замениме турската тиранија и турските султани со други такви, дури ни со бугарската тиранија и бугарскиот кнез... Ние сакаме Македонија да биде автономна, независна, слободна, Македонија на Македонците... вие ја сакате слободата на Македонија... како средство, како етапа за идно завојување и присоединување, а кај нас слободата, автономијата на Македонија е легална во основа како цел. Ете каде е големата разлика меѓу Нас - внатрешните и Вас – врховистите''''' <ref name="Sloboda ili smrt" />}} На [[Крстовден]], 27 септември, здружените сили на Јане Сандански и Цончев се нашле пред [[Сандански|Свети Врач]] со намера да го нападнат турскиот гарнизон. Меѓутоа тие биле следени од аскер и башибозук од 2.000 души и затоа се утврдиле за да започнат битка. Но одредот на Сандански и Цончев бил обиколен од сите страни и затоа ноќта се повлекле. Планот за напад на гарнизонот во [[Сандански|Свети Врач]] пропаднал, Сандански се повлекол кон [[Кресна]], а Цончев кон [[Разлог|Разлошко]] <ref name="Sloboda ili smrt" />. ===Расцепот на Македонската револуционерна организација=== {{Главна|Расцеп на Македонската револуционерна организација}} {{quote|''Решението на македонското прашање се гледа преку оформување на Македонија како самостојна политичка единица во рамките на една балканска федерација, затоа да се агитира врз меѓународна основа и да се неутрализираат пропагандите, обединување на населението во Македонија околу идеалите на Организацијата со што ќе се отстрани опасноста од поделба на Македонија од страна на балканските држави.''|'''''Директива за идната дејност на Организацијата''''' <ref>Димо Хаџи Димов, Одбрани дела, уредник Манол Пандевски, Скопје, 1984</ref>}} [[Податотека:Dimo Hadhidimov IMARO.jpg|150px|мини|лево|Димо Хаџи Димов]] [[Податотека:Vidni deici na VMORO i VMOK.JPG|350px|мини|десно| '''Горе:''' Стефан Чавдаров, Добре Даскалов, Мише Анчев, Иван Караџов, Запранов, Михаил Дорев, Борис Мончев. '''Средина:''' Петар Ацев, Петар Кушев, Христо Матов, Тодор Лазаров, Тодор Александров. '''Долу:''' Стојан Мишев, Григор (Гешо) Илиев, Петко Пенчев, Христо Саракинов и Георги Занков.]] По востанието во [[Софија]] се одржале првите повостанички советувања на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]]. Овие советувања се одржале во периодот од [[декември]] [[1903]] до [[февруари]] [[1904]] година, на нив учествувале истакнати раководители, војводи и началници, главно прашање кое било разгледувано е каков да биде правецот на делување по неуспешното востание. На овие советувања дошло до оформување на две гледишта, од кои подоцна ќе произлезат две струи, едната концепција била претставена од [[Христо Матов]] кој се залагал за зачувување на централистичкиот принцип, а другата струја се залагала за децентрализација и демократизација на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]]. На советувањата преовладала концепцијата за децентрализација и демократизација предводена од [[Серска група|серчани]]<ref name="DD">''Димитар Димески, Македонската револуционерна организација по Илинден (во пресрет на окружните конгреси), Годишен заборник на Филозофски факултет, книга, 19 (45), Скопје, 1992''</ref>. Оттука произлегла [[Директива за идната дејност на Организацијата|Директивата за идната дејност на Организацијата]] изработена од [[Димо Хаџи Димов]], [[Димитар Мирасчиев]] и [[Димитар Стефанов (бугарски општественик)|Димитар Стефанов]] со што биле поставени основите на [[Радикална - реформска струја|Реформска струја]]. Како одговор на Директивата, [[Христо Матов]] ја создал брошурата [[Основите на Организацијата од Брут]] (бг. основитѣ на Организацията отъ Брутъ) во мај 1904 година. Во брошурата биле претставени пет принципи околу кој ќе се групира [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|Конзервативна струја]]. Главните прашања околу кој се судриле дејците на Организацијата, се прашањето за централизација или децентрализација, односно демократизирање, како и крајната цел на самата Организација, односно ''автономна Македонија'' или оформување на ''Македонија како самостојна политичка единица во рамките на една балканска федерација''. Кризата и поделбите кој се појавиле по [[Илинденско востание|Илинденското востание]], во текот на 1904 и 1905 година се продлабочиле. Во овој период дошло до прегрупирање на силите, најистакнатите дејци на македонското револуционерно движење тргнале во барање на сојузници и приврзаници за наметнување на сопственото влијание. Влијанието на Даме во ''Битолскиот револуционерен округ'' по [[Илинденското востание]] опаднало, тој презел и една обиколка низ Солунскиот Округ и пошироко за наметнување на своето влијание, но ова обиколка не ги постигнала посакуваните резултати. [[Прилепски конгрес|Прилепскиот конгрес]] покажал дека Даме има различни погледи од [[Пере Тошев]] и [[Ѓорче Петров]], по прашањето за идното устројство на Организацијата. Даме бил во лоши односи и со [[Борис Сарафов]], кој преку поедини војводи го ширел своето влијание во Македонија. Поради централистичките погледи, Даме бил на спротивната страна од Јане Сандански и [[Серска група|серчани]], како и со дејците на ''Струмичкиот револуционерен округ''. Тој ги расипал односите и со [[Атанас Лозанчев]], со него во ноември 1904 година имал и физички судир <ref>''Даме Груев, Живот и дело, част I,..., 305''</ref><ref name=" KP" />. Во август 1904 година во Софија се вратил [[Ѓорче Петров]]. Тој истакнал дека Даме е уморен и дека е потребна негова замена ако сакаат да ја продолжат и завршат борбата на Организацијата. Петров тогаш бил во коалиција со [[Петар Поп Арсов]], [[Пере Тошев]] и Јане Сандански. Оваа групација се залагала за демократизација на Организацијата, прекинување на врските со било која бугарска влада и распуштање на актуелното [[Задгранично претставништво]]. Според српскиот дипломатски претставник во Софија - Симиќ, во декември 1904 година македонското револуционерно движење било поделено на 4 групи, една околу [[Борис Сарафов]], кон неа клонеле [[Ѓорче Петров]] и [[Васил Чакаларов]], друга околу Матов - Татарчев, трета околу Даме и четврта анархистичка, околу која се вртеле [[Петар Поп Арсов]], [[Михаил Герџиков]], [[Димитар Мирасчиев]] и други, тие биле групирани околу весникот [[Револуционерен лист]]. Симиќ истакнал дека највлијателна група била онаа на Даме, а нејзин најекспониран претставник во [[Бугарија]] бил [[Иван Гарванов]] <ref name="SIme">''Ристовски Блаже, Даме Груев во извештаите на српскиот дипломатски застапник во Софија во 1905 година, Зборник - Даме Груев 1871-1906, истражувања и материјали, Битола, 1981''</ref>. Симиќ исто така истакнал дека дошло до зближување меѓу Даме, Гарванов и [[Иван Цончев]], а на спротивната страна дошло до зближување меѓу [[Пере Тошев]], Лозанчев, Сарафов и [[Ѓорче Петров]] <ref name="SIme" />. === Кашинскиот настан === {{Главна|Кашински настан}} {{quote|''Организацијата не предвидува скорешен крај на непријателствата. Напротив, судејќи според врховистичките подготовки и закани за одмазда на Кашина, таа предвидува дека борбата сè повеќе се засилува... резервниот полковник Јанков, штом влегол во внатрешноста, до своите истомисленици испратил окружно писмо да се убива секој повиден член на Организацијата. Од своја страна, и Организацијата е подготвена да прибегне кон најголемите крајности - убиствата во Кашина тоа го покажуваат - дури да оди дотаму, борбата да ја пренесе овде, во Софија, од каде што се испраќаат и инспирираат агентите на врховистите во Македонија.''|'''''Христо Силјанов''''' <ref name="HS2" />}} [[Податотека:Yurdan Stoyanov.JPG|мини|лево|200п|Јордан Стојанов]] [[Податотека:JANE SANDANSKI SO GRUPA VOS.jpg|350px|мини|десно|Сандански и негови приврзаници]] Серскиот револуционерен округ на Внатрешната организација по востанието не случајно бил зафатен од нов бран на врховистичка пенетрација. Серскиот Округ бил тврдина на Сандански и неговите приврзаници, најголемите непријатели на врховизмот и јадрото на реформската струја која се појавила во Организацијата по востанието. Врховистите сметале дека со завладувањето на Серскиот Округ, ќе можат полесно да навлезат во останатите револуционерни окрузи во Македонија. По новата врховистичка пенетрација, повторно на виделина излегле идејните разлики помеѓу двете страни. Како најголема врховистичка пречка за освојувањето на Серскиот Округ се покажал Јане Сандански. [[Иван Цончев]] и неговите приврзаници, со поддршка на бугарскиот кнез Фердинанд, презел иницијатива за освојување на Мелничкиот револуционерен реон и ликвидирање на ''Старикот'' <ref name="KASINA">Јане Сандански и македонското национално ослободително движење, Институт за национална историја, Скопје, 1976, Димитар Димески, Кашина-симбол на непомирливата антиврховистичка борба на Јане Сандански</ref>. Мелничкиот револуционерен реон се наоѓал во рацете на Јане и неговите приврзаници, истовремено тој бил тврдина на серчани и имал стратешко значење во Серскиот револуционерен округ. Врховистичката тенденција за ликвидирање на Јане произлегувала од надежта дека со отстранувањето на најопасниот и најогорчениот противник на врховизмот ќе се постигнат две цели: ''создавање на поволни услови за освојување на Серскиот револуционерен округ и обезглавување на реформската струја во ТМОРО, со што дополнително Организацијата однатре ќе ослабела'' <ref name="KASINA" />. [[File:BASA-1782K-3-211-1.JPG|right|thumb|350px|Одзади: [[Петко Пенчев]], Јане Сандански, [[Георги Моаџирчето]]. Напред: [[Михаил Даев]], [[Лопово]], јануари 1905 г.]] Реализацијата на овој план му била доверена на капетан [[Јордан Стојанов]]. Во април 1905 година, здружените врховистички чети под команда на капетанот го започнале походот во Мелничко. Кашинчани, од врховистичките четници Димитар Филчев од [[Кашина]] и Златан од [[Игралиште]], го дознале времето и правецот на врховистичкото заминување. Оваа информација, му помогнала на Јане навремено да ја постави заседата. Во ноќта помеѓу 6/7 април (стар стил) 1905 година, врховистите заминале од Кашина и се упатиле кон селото Ковачево. Во 23 часот и 30, врховистите биле начекани од Јане Сандански <ref name="KASINA" />. Во заседата учествувале четата на Јане во јачина од 30-35 души, четата на [[Таската Серски]] во јачина од 15 четника и четата [[Атанас Тешовалија]] со 15 четника и 4-5 селани, сè на сè околу 70 души. Врховистите биле 54 души. Во престрелката загинале 7 врховисти, а 6 биле ранети. Од заседата успеале да се извлечат Јордан Стојанов и Иван Господарев. Другите врховисти се предале и биле разоружени. Следниот ден, 6-мина од врховистите што биле заробени, биле изведени пред револуционерниот суд поради своите злосторства кон населението. Од нив, четворица биле осудени на смрт и на 8 април (стар стил) 1905 година биле ликвидирани. Останатите двајца биле ослободени. Веднаш по погубувањето, Јане одржал говор пред другите врховисти и остро ја осудил нивната дејност. Меѓу останатото, рекол: ''дека сме иделе во Македонија само да си го поминеме времето и сме биле плаќани од кнезот и поддржувани од владата, дека нашата цел била да ја освоиме нивната татковина Македонија, и да го направиме кнезот крал, дека тие не сакале Македонија да ги плаќа долговите на Бугарија и сл. Им рекол дека се тие Внатрешна организација и дека нив не ги сака народот и дека немаат потреба од бугарски пушки, бугарска помош, од егзархијата, пцуел (ругал) сè бугарско и сл.'' <ref name="KASINA" />. === Рилскиот конгрес === {{Главна|Рилски конгрес}} {{quote|''Организацијата за напред по никаков начин не може да трпи на своја територија никакви други групи и корпорации... Таа ќе ги прогонува по секоја цена и со сите сили активните дејци на таквите групи и корпорации како опасни непријатели на ослободителното дело, а нивните водачи подлежат на сите строгости на Уставот и Правилникот, предвидени за пакосниците на ослободителното дело и злосторниците на нашата татковина, каде и да се наоѓаат тие, биле членови на Организацијата или не... Организацијата со своите нови наредби дава широка слобода за членување во неа... без разлика на народност, место на раѓање и убедување... гореизложеното решение му отвора пристап во Организацијата на секого и со секого се надева да ги види во своите редови обединети силите на сите искрени и вистински приврзаници на ослободителната револуционерна борба против турскиот режим во Македонија и Одринско.''|'''''Соопштение до групата македонски дејци наречени Врховисти'''''}} [[Податотека:Yane Sandanski 1900.jpg|200px|мини|лево|Портрет на Сандански]] [[Податотека:Rila Monastery interior view.jpg|мини|десно|350п|Рилски манастир]] И покрај поделбата и диференцирањето на фракциите во Организацијата, најголемиот дел од дејците биле на став дека излезот од таквата состојба може да се најде само преку еден општ конгрес, кој би го воспоставил повторно единството во македонското револуционерно движење. Меѓутоа патот до општиот конгрес траел 2 години. Нему му претходеле [[Струмички конгрес од 1904|Струмичкиот конгрес од 1904 година]], [[Прилепски конгрес|Прилепскиот конгрес]] и [[Прв скопски конгрес|Скопскиот конгрес]] од јануари 1905 година. Во летото 1905 година се одржале два конгреса на Солунскиот револуционерен округ, [[Солунски конгрес од јуни 1905|конгресот од јуни]] и [[Солунски конгрес од август 1905|конгресот од август]]. Потоа се одржал [[Струмички конгрес од 1905|Струмички конгрес од 1905 година]] и [[Серски конгрес|Серскиот конгрес]]. Со тоа се создале услови за свикувње на општиот конгрес. Кон крајот на [[септември]] [[1905]] година во [[Софија]] се собрал најголем број од делегатите кои требало да присуствуваат на Конгресот. Во главниот град на Бугарија биле извршени дополнителни советувања на кои дошло до недоразбирање околу местото за одржување на Конгресот. Јане Сандански побарал Конгресот да се одржи во Македонија и на тој начин да се повлече: ''чисто внатрешниот карактер и полната независност на Организацијата'' <ref name="HS2">''[[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", [http://www.promacedonia.org/obm2/index.html том II Следъ Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1943. {{bg}}''</ref>. Сепак најголемиот број од делегатите посочиле дека Конгресот не треба да биде вознемируван од никого и затоа предложиле тој да се одржи надвор од границите на Македонија. По преговорите било постигнато компромисно решение Конгресот да се одржи во [[Рилскиот манастир]], во близината на македонската граница.<ref name="HS2" />. Конгресот го имал следниот дневен ред: :1. ''Извештај за минатата дејност и сегашната положба во Организацијата по окрузи и околии'' :2. ''Идната дејност на Организацијата'' :3. ''Устројство и управа на Организацијата''; ::а) ''административен оддел'' ::б) ''судски оддел'' ::в) ''финансиски оддел'' ::г) ''културно - економски оддел'' :4. ''Литература и печат'' :5. ''Односот и поведението на Организацијата спрема разните теченија; a) спрема сите пропаганди б) спрема бугарскиот државнички национализам и егзархија в) спрема врховистите, емиграцијата и јавноста во Бугарија г) спрема одделни организациски групи внатре и надвор'' :6. ''Тактика на Организацијата'' :7. ''Отчет за дејноста на ЦК и Задграничното претставништво''<ref name="HS2" /> Најдолго време распрвале, дваесет дена, за точката три, односно идното устројство на Организацијата. Според [[Христо Силјанов]] по ова прашање дошле во судир две струи кои имале различна концепција по ова прашање. Двете струи Силјанов ги нарекува: ''радикално-реформска'' и ''умерено-конзервативна'' <ref name="HS2" />. На овој Конгрес најистакнати претставници на првата групација биле [[Пере Тошев]], [[Ѓорче Петров]] и Јане Сандански, тие ја имале наклонетоста на најголемиот број на делегати. Ова крило се залагало за децентрализација и демократизација на Организацијата, широка примена на изборното начело. На страната на оваа група застанал и [[Борис Сарафов]] сакајќи на тој начин да добие амнестија од обвиненијата. На чело на другата групација застанал Даме кои се залагал за зачувување на централистичкиот хиерархиски поредок. Меѓутоа тој ја немал поддршката на најголемиот број на делегати и затоа бил подготвен на компромис, а зад него застанале [[Аргир Манасиев]], [[Борис Мончев]], [[Лазар Маџаров]], [[Стамат Икономов]] и [[Добри Даскалов]].<ref name="HS2" /> По дваесетдневна расправа меѓу двете групи, Конгресот ги прифатил новиот [[Устав на ВМОРО|Устав]] и [[Правилник на ВМОРО|Правилник]] на Организацијата. [[Христо Силјанов]] истакнува дека новоусвоените акти биле компромисно решение меѓу двете групации: ''со чувствително наклонување на лево''<ref name="HS2" /> и дека отстапките за компромисот биле направени од ''умерено-конзервативното крило''. Иако [[Христо Силјанов]] истакнува дека бил постигнат компромис, во постарата литература преовладува ставот дека влијанието на ''левицата'' преовладал на овој конгрес. Дополнителна конфузија е поделбата на левица и десница, кога е познато дека [[Борис Сарафов]] застанал на страната на ''радикално-реформското крило'' кое во постарата литература се нарекува како ''лево крило'', а Даме бил на чело на ''умерено-конзервативната струја'', во постарата литература познато како ''десно крило''. И покрај струењата бил постигнат компромис и бил усвоен новиот Устав и Правилник според кој Организацијата добила ново официјално име: ''Внатрешна македоно-одринска револуционерна организација (ВМОРО)''<ref name="HS2" />. Врз основа на штотуку усвоените нови акти за членови на [[Централен комитет на МРО|ЦК]] биле избрани: [[Дамјан Груев]], [[Пере Тошев]], [[Тодор Поп Антов]], во Претставничкото тело влегле - [[Ѓорче Петров]], [[Петар Поп Арсов]] и [[Димитар Стефанов (бугарски општественик)|Димитар Стефанов]], за уредник на [[Револуционерен лист]] бил избран [[Димо Хаџи Димов]]. За ревизори на Организацијата биле избрани [[Иван Гарванов]], [[Никола Пушкаров]] и [[Борис Сарафов]], меѓутоа тие не ја прифатиле должноста.<ref name="KP">''36 години во ВМРО - Спомени на Кирил Прличев, издателство ВЕДА-МЖ, 1999, ISBN 954-8090-01-5''</ref>. [[Податотека:Dame Gruev Portrait.jpeg|150px|мини|лево|Даме Груев]] [[Податотека:Stone affair persons.jpg|350px|мини|десно|Христо Чернопеев, Сандански и Крсто Б’лгаријата]] Одговорноста на [[Борис Сарафов]] како и на другите дејци на Организацијата биле оставени на крајот од дневниот ред, бидејќи ова прашање било најделикатно. Сарафов бил обвинуван од сите страни и за секакви дејствија, дека земал пари од српската влада, за пропуштање на српски чети, за препраќање на свои чети во [[Македонија]], давање пари на разни службеници со што предизвикувал раскол и расипништво. Според [[Христо Силјанов]] фактите биле толку силни што Сарафов: ''не можел, а да не се чувствува за грешник''<ref name="HS2" />. Главни обвинители на Конгресот биле Јане Сандански и серчани. Тие биле поддржани од струмичаните како и од реформските делегати, а против Сарафов биле и делегатите од Битолскиот и Солунскиот Округ под влијание на Даме, нивен гласноговорник бил [[Борис Мончев]] <ref name="HS2" />. Сарафов морал да се брани и затоа го обвинил Јане Сандански за пасивност при [[Илинденското востание]], а на [[Дамјан Груев]] му дофрлил што дозволил да биде грабнат од просрпскиот војвода [[Мицко Крстевски]]. Единствен кој застанал на страната на Сарафов бил [[Ѓорче Петров]] кој пак добил поткрепа од страна на Пере Тошев дека амнестирањето на обвинетите е најдобро решение со што би се разрешило заплетканото прашање. Улогата на миротворец требало да ја одигра непомирливиот противник на Сарафов, самиот Јане Сандански. На изненадување на многумина Сандански истакнал дека во минатото сите грешеле, дека е потребно сплотување и помирување, да се остави минатото. Во тој дух се изјаснил и [[Ѓорче Петров]], а поддршка дал и Даме. На крај конгресот изгласал општа амнестија за сите обвинети вклучително и за Сарафов <ref name="HS2" />. На конгресот преовладал духот за постигнување на компромис и возобновување на единството. Со новиот устав и правилник во Организацијата требало да се воведе широка децентрализација и демократизација од највисоките до најниските раководни тела. Mеѓутоа единството кое било воспоставено траело кратко. ===Вториот редовен конгрес=== {{quote|''Избраните делегати се собраа на договореното место, но конгресот не се одржа. Се одржаа само неколку подготвителни состаноци, колку да се констатира непомирливоста на двата блока и да се доведат работите до целосен расцеп. Улогата на малото камче, кое ја превртува претоварената кола, во дадениот случај ја одигра спорот за местото на конгресот.''|'''''Христо Силјанов''''' <ref name="HS2" />}} [[Податотека:Ѓорче Петров.jpg|150px|мини|лево|Ѓорче Петров]] [[Податотека:Стојо Хаџиев, Петар Поп Арсов и Таската Серски.JPG|250px|мини|десно|Стојо Хаџиев, Петар Поп Арсов и Таската Серски]] Составот на новиот централен комитет бил компромис помеѓу фракциите во самата Организација. Даме како член ''ЦК'' ја претставувал [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|Конзервативната струја]], а [[Пере Тошев]] [[Радикална - реформска струја|Реформската струја]], додека пак [[Тодор Поп Антов]] бил близок со [[Серска група|серчани]]. Даме и [[Пере Тошев]] стоеле на различни стојалишта во поглед на многу прашања и тоа го отежнувало функционирањето на Централниот комитет и самата Организација. [[Тодор Поп Антов]] бил легален член, за разлика од останатите кои биле нелегални, тоа придонело да биде отежната комуникацијата помеѓу нив. Недоразбирањата помеѓу членовите на ЦК, особено меѓу Даме и Пере Тошев, биле пречка за повторното воспоставување на единство во Организацијата. [[Ефтим Спространов]] истакнува дека и по [[Рилскиот конгрес]], дејците во Организацијата се делат на три групи: [[Ѓорче Петров]]-[[Борис Сарафов]], [[Даме Груев]]-[[Христо Матов]] и трета околу [[Пере Тошев]], [[Петар Поп Арсов]] и [[Димитар Стефанов (бугарски општественик)|Димитар Стефанов]]. Според Спространов: ''Првите се за интереси и сакаат да се држат за да јадат, вторите за стариот ред во управувањето на Организацијата, а последните - за новиот Правилник''<ref>Евтим Спространов. Дневник, Т.I (1901-1907), Предговор Александър Гребенаров, Съставители: Гребенаров, Ал., Милкана Бошнакова, Георги Царев. С. 1994</ref>. Српскиот дипломатски претставник во Софија, Св. Симиќ во својот извештај од 3 ноември 1905 година, соопштил дека [[Петар Поп Арсов]] и [[Димитар Стефанов (бугарски општественик)]] припаѓале на т.н. ''слободномисливи'' и се ''приврзаници на Сандански'' <ref name="PPArsov">[[Ванчо Ѓорѓиев]], Петар Поп Арсов. Прилог кон проучувањето на македонскотонационалноослободително движење, Матица Македонска, Скопје, 1997</ref>. Во еден друг извештај од 30 мај 1906 година Симиќ истакнува дека Борис Сарафов и Ѓорче Петров ''нерадо се сретнуваат'' со Поп Арсов, Груев, Гарванов и другите и дека меѓу нив сè поголем замав зема старата недоверба па секоја група работи сама за себе <ref name="PPArsov" />. Разликите биле преголеми, оттука Организацијата и по една година од [[Рилскиот конгрес]] се наоѓала во старата состојба на внатрешни поделби и расправии <ref>Вътрешното състояние на Организацията (II), Революционненъ листъ, No. 6, 14. X 1906, 2</ref>. Причините за разединувањето помеѓу Петар Поп Арсов и Димитар Стефанов (бугарски општественик) на една страна и Ѓорче Петров на друга, лежеле во слабостите на Ѓорче кон Борис Сарафов <ref name="PPArsov" />. Поп Арсов и Стефанов биле незадоволни од сојузот помеѓу Ѓорче и Сарафов, оттука тие сè повеќе се свртувале кон серчани и струмичани со кои идејно биле блиски и ја зацврстиле својата соработка со Јане Сандански <ref name="PPArsov" />. Во услови на поделби и разединувања, во летото 1906 година започнале подготовките за Вториот редовен конгрес на ВМОРО кој требало да се одржи до крајот на тековната година. Во рамките на подготовките, Серскиот Округ го одржал својот Втор редовен конгрес во селото [[Ловча]]. Кон крајот на ноември во Софија почнале да пристигнуваат делегати од цела Македонија за одржување на неопходните претконгресни средби. За време на советувањата дошло до целосно слевање на веќе покојниот Даме Груев, Иван Гарванов и Борис Сарафов, кои заемно си ги признале своите делегати <ref name="PPArsov" />. Имено, Сарафов, Гарванов, Христо Матов, Христо Татарчев и Петко Пенчев го имале изгубено правото да бидат делегати на предвидениот конгрес, затоа што долго време биле надвор од територијата на ВМОРО. Во претходниот период помеѓу конзервативните групи постоела извесна нетрпеливост и соперништво, но во овој момент заедничката омраза кон Јане Сандански ги обединила <ref name="PPArsov" />. Во текот на советувањата во Софија, серчани го наметнале прашањето за местото на одржување на претстојниот конгрес, истовремено инсистирале тој да се одржи во Македонија. Од своја страна, конзервативната група побарала да се предаде оружјето и муницијата од пограничните пунктови, кои биле под контрола на Јане Сандански, на една мешовита комисија. Предлогот бил одбиен. Петар Поп Арсов и Сандански биле непопустливи пред барањата на конзервативците, а Пере Тошев се држел резервирано <ref name="PPArsov" />. [[Податотека:Stoyo Hadzhiev Leshko IMARO.JPG|150px|мини|лево|Стојо Хаџиев]] [[Податотека:Mihail Daev IMARO Balchik.jpg|250px|мини|десно|Михаил Даев]] Во текот на советувањата во Софија спорни биле три прашања: 1) местото на одржување на конгресот 2) предавање на оружјето од пограничните пунктови 3) верификација на делегатските мандати како најспорно прашање <ref name="PPArsov" />. На едно собрание околу полноќ, дошло до заострени дискусии околу последното прашање, а дошло и до демонстративно напуштање на седницата од страна на Петар Поп Арсов, [[Христо Чернопеев]], [[Крсто Б’лгаријата]], [[Стојо Хаџиев]], А. Станоев, Д. Икономов и други. Меѓутоа сепак бил постигнат компромис, било одлучено конгресот по вторпат да се одржи во [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]] <ref name="PPArsov" />. На првиот ден од Коледе, [[Задгранично претставништво|Претставништвото]] испратило покани до сите делегати повикувајќи да заминат за Рилскиот манастир, но многумина делегати од конзервативното крило ги вратиле назад поканите<ref name="PPArsov" />. И покрај оваа постапка на конзервативците, припадниците на реформската група на чело со Сандански, заминале за Рилскиот манастир. Непосредно пред манастирот, [[Михаил Даев]] во полупијана состојба предизвикал инцидент, во текот на кој двајца месни врховисти биле убиени, а еден бил ранет <ref name="PPArsov" />. Оваа случка и послужила на бугарската полиција како повод за блокада на Рилскиот манастир. Сандански и останатите делегати ја согледале стапицата, по што го напуштиле местото и ја минале границата. Следниот ден, 2 јануари 1907 година, во селото Рила пристигнал Петар Поп Арсов и тука дознал за инцидентот и веднаш се вратил во Софија. Борис Сарафов и Михаил Даев уште во Софија планирале да направат некоја провокација со која требало да се спречи одржувањето на конгресот <ref name="PPArsov" />, затоа што нивното мнозинство на Конгресот не било сигурно <ref name="PPArsov" />. [[Христо Силјанов]] тенденциозно тврди дека реформската група била во малцинство и се состоела од 12 делегати и затоа го напуштиле местото. Заминувањето на Сандански и неговите приврзаници од Рила го искористиле конзервативците за да ги обвинат серчани дека го провалиле Конгресот. По ова прашање, [[Ванчо Ѓорѓиев]] истакнува: ''Меѓутоа, провалувањето дошло од самите конзервативци. Тие дури и не се појавиле на местото закажано за одржување на Конгресот. Предизвиканиот инцидент од страна на М. Даев, враќањето на поканите за учеството на Конгресот, непојавувањето на местото на одржување на Конгресот, и секако, појавата на бугарската полиција кај Рилскиот манастир, не биле случајни. Тоа била смислена саботажа од страна на конзервативците со цел да го прикријат своето отсуство од Конгресот'' <ref name="PPArsov" />. По пропаѓањето на Конгресот, конзервативците се собрале во Ќустендилско и конституирале свое ''советодавно собрание''. Тие во своето изложение ги прогласиле за непрактични и неприменливи нормативните акти на ВМОРО од [[Рилски конгрес|Рилскиот конгрес]] од 1905 година. На крајот, си избрале свои задгранични претставници: Иван Гарванов, Борис Сарафов и Христо Матов за Солунскиот, Битолскиот и Скопскиот револуционерен округ <ref name="PPArsov" />. === Советувања === {{quote|''Навистина, Ѓорче и Пере, поблиски до серчани во однос на реформаторството можеа на почетокот да го спречат Јане да го направи фаталниот чекор и да застанат како посредници и помирувачи меѓу едните и другите. Но, тие не го направија тоа. Скруполозниот П. Тошев, молчеливо ја поддржа акцијата на серчани.''|'''''Христо Силјанов''''' <ref name="HS2" />}} [[Податотека:Пере Тошев.jpg|150px|мини|лево|Пере Тошев]] [[Податотека:Sandanisti IMARO.JPG|мини|десно|350п|Од лево кон десно: Чудомир Кантарџиев, Стоју Хаџиев, Јане Сандански, Георги Скрижовски, непознат]] Речиси истовремено, реформската група на ВМОРО одржала свое советување во почетокот на февруари 1907 година. Советувањето се одржало на чифлигот на браќата Башавелови во [[Големо Село]], Дупничко. На Советувањето учествувале: [[Петар Поп Арсов]], [[Димитар Стефанов (бугарски општественик)]], [[Пере Тошев]], Јане Сандански, [[Крсто Б’лгаријата]], [[Христо Чернопеев]], С. Хаџиев, М. Даев, П. Китанов, Д. Икономов и др. На собирот биле разгледани три генерални прашања: 1) како да се попречи врховистичкото влијание 2) што да се преземе во Скопскиот, Солунскиот и Битолскиот округ што биле зафатени од српската и грчката пропаганда 3) внатрешните разногласија <ref name="PPArsov" />. На Советувањето се појавиле два предлога. Првиот бил од Јане Сандански кој побарал серчани да испратат свои чети во Скопскиот затоа што таму имале луѓе кои биле пријателски наклонети кон нив и оттаму да се изврши влијание во Битолско и Солунско. Од друга страна, Христо Чернопеев поаѓал од фактот дека тие се дејци на Внатрешната организација, а не само на одделни окрузи и оттука предложил самиот да замине за Битолско, а Сандански по сопствен избор, да замине за Солунско или Скопско, каде што требало лично да ја поведе борбата против надворешните влијанија <ref name="PPArsov" />. Предлогот на Чернопеев бил поддржан од страна на Петар Поп Арсов и шестмина учесници. На крајот не било донесено единствено решение. Во пролетта 1907 година во Софија било одржано советување на кое присуствувале: Петар Поп Арсов, Јане Сандански, Стоју Хаџиев, Крсто Б’лгаријата, Петар Ангелов, Лазар Плавев и Алексо Мартулков. На ова советување било решено да се вооружат две чети кои требало да заминат за Скопскиот округ. Крсто Б’лгаријата и Петар Ангелов требало да останат во Скопско, а Алексо Мартулков и Лазар Плавев требало да заминат за Велешко и да го поддржат реонскиот војвода Дачо Јотов Крсто <ref name="PPArsov" />. Учесниците на советувањето тргнувале од становиштето дека од Велешко лесно може да се изврши влијание во Втората револуционерна област на Македонија <ref name="PPArsov" />. За овие настани, [[Ванчо Ѓорѓиев]] истакнува: {{Цитат|'''''Неодржувањето на Вториот општ конгрес на ВМОРО, како и постапките и одлуките на двете јасно издиференцирани крила кои меѓусебно се нарекле лево и десно, претставува почеток на крајот на постоењето на единствената македонска револуционерна ослободителна организација на единствената и цела македонска територија'''''<ref name="PPArsov" />}} === Кулминацијата на судирот=== {{quote|''За жал, а можеби и за среќа на организацијата истовремено, истакнатите разлики не сè повеќе од една етикета. Практиката кај Пелистер и на Пирин е еднаква. Ако сакате, примената на револуционизмот и интернационализмот во границите на можноста ќе ја сретнете секаде на друго место, но не и на Пирин. Таму владее еден грозен терор од цели 5 години и таму организацијата се крепи предимно на играта на мечот. Да се убиваат секоја година со десетици невини селани и истовремено да се врши мирна културна работа, - тоа е противречно. Сандански вешто ги крие под маската на тие идеи своите амбиции да ја игра ролјата на Делчев и Груев, но за несреќа, тој е мошне малечок и по ум, и по срце за слична улога. Посебно за неговите другари. Тие можеби се вдахновуваат од поискрени намери, но голем дел од нив се робови не на реалноста, туку на своите доктринерски апстракции. Тие прават обиди на грбот на македонското население.''|'''''Христо Матов''''' <ref name="Matov" />}} [[Податотека:MichailRazvigoroffBGrevolutionary.jpg|150px|мини|лево|Мише Развигоров]][[Податотека:Petar Angelov Krastyo Bulgariata Nikola Zhekov.JPG|мини|250п|[[Петар Ангелов (ВМРО)|Петар Ангелов]], [[Крсто Б’лгаријата|Крсто Б'лгаријата]] и [[Никола Лековиќ|Никола Жеков]]]] Во почетокот на 1907 година, судирот меѓу конзервативната и реформската струја на ВМОРО добил нова димензија, а кон крајот на истата година ја достигнал и својата кулминација. Времето на заемни отстапки и компромиси веќе било само минато <ref name="PPArsov" />. Решенијата сега се барале преку нишанот на оружјето. Првите вооружени инциденти биле предизвикани од страна на конзервативците. На [[26 јануари (настани)|26 јануари]] 1907 година, [[Мише Развигоров]] го нападнал ќустендилскиот пунктовен началник Петар Ангелов, кој бил приврзаник на Сандански и Петар Поп Арсов <ref name="PPArsov" />. Истовремено, Борис Сарафов и Иван Гарванов започнале со отворено поттикнување на војводите во Македонија, од типот на воденскиот војвода [[Тодор Иванов]], ''да се удри со куршум по сите душмани'' <ref name="PPArsov" />. Како такви биле именувани: Поп Арсов, Александар Станоев, Стефан Димитров и особено, Сандански и Чернопеев <ref name="PPArsov" />. Во мај 1907 година, приврзаниците на Сарафов и Иван Гарванов, во содејство со бугарската полиција, во ќустендилско го разоружале Крсто Б’лгаријата и го спровеле во Софија. Овие провокации биле прифатени од Јане Сандански, само што тие во своите планови предвидувале ликвидирање на самите инспиратори на судирите. За тоа дознаваме од едно писмо на П. Христов до П. Ацев од [[26 мај (настани)|26 мај]] 1907 година. Во него било истакнато дека Сандански и Христо Чернопеев во тоа време јавно биле поттикнувани од [[Петар Поп Арсов]], а потајно од [[Пере Тошев]] и [[Ѓорче Петров]], да донесат решение за ликвидација на Гарванов и Сарафов <ref name="PPArsov" />. Во овој период официјалните бугарски фактори, ги согледале непријателствата помеѓу двете крила и последиците што можат да произлезат од тоа, а со цел да не ја испуштат севкупната контрола врз македонското револуционерно движење, во март 1907 година презеле чекори за помирување помеѓу сите групи на Внатрешната организација, но тоа било безуспешно <ref name="PPArsov" />. Во октомври 1907 година, за да ги придобијат автономистите на Петар Поп Арсов на своја страна, бугарските власти во Софија вработиле неколкумина од нив како државни службеници. Претседателот на бугарското Народно собрание Добри Петков, во договор со Поп Арсов, вработил неколку Македонци во собранието со месечна плата од 60 лева. Бугарските фактори сметале дека со овие мерки ќе ги придобијат овие луѓе за бугарските интереси и дека ќе го елиминираат постојниот страв од оваа, за нив ''сепаратистичка струја'' <ref name="PPArsov" />. Овие постапки на бугарските власти за наводно измирување меѓу групациите, не предизвикале никаква промена во односите меѓу двете спротивставени страни. Всушност, односите уште повеќе се заостриле меѓу групациите на ВМОРО. ===Ликвидацијата на Борис Сарафов и Иван Гарванов === {{Главна|Ликвидација на Борис Сарафов и Иван Гарванов}} {{quote|''Имено, убиството е акт на амбицијата на Сандански да ја заземе организацијата. Покојните му беа пречка на неговиот пат и тој требаше да ја отстрани. Сандански залудно се обиде да се наложи по легален начин. На вториот конгрес Сарафов дејствуваше самостојно и Сандански откако се виде во незначително малцинство, го осуети конгресот. Оттогаш датира неговото фактичко отцепување и неговото завршно решение да ги убие своите противници.''|'''''Христо Матов''''' <ref name="Matov" />}} [[Податотека:Тодор Паница.jpg|100px|мини|лево|Тодор Паница]] [[Податотека: Killed Garvanov and Sarafov.jpg|мини|десно|350п|Телата на Борис Сарафов и Иван Гарванов]] Во почетокот на ноември 1907 година, Сандански пристигнал во Софија каде што одржал неколку советувања со своите сомисленици. Едно од главните прашања на овие собири, бил односот кон Сарафов и неговите приврзаници. На советувањата учествувале: Петар Поп Арсов, Ѓорче Петров и Димитар Стефанов (бугарски општественик) (тројцата легитимни претставници), Пере Тошев (член на ЦК на ВМОРО), Христо Чернопеев, Димо Хаџи Димов, Иван Харизанов и други. Јане Сандански доминирал на овие советувања. Според Ќамилов, ''Старикот'' истакнал: {{Цитат|'''''треба да се работи за пробудување на сознанието на масите, дека тие се самостоен народ, дека имаат право на слободен живот и дека за извојување на својата слобода треба да се борат без да се потпираат на туѓа помош, зашто тие кои би дошле да ги ослободат, всушност ќе дојдат да ги поробат'''''<ref name="HristoS">[http://www.promacedonia.org/obm2/index.html "Освободителнитѣ борби на Македония", том II Следъ Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1943.</ref>}} Сандански укажал дека: ''сите што агитираат било во Македонија, било надвор од неа на база: ослободување и обединување на Бугарите, од ВМОРО треба да бидат дочекани непријателски, така како што се дочекуваат од Организацијата српските и грчките агитации и чети'' <ref name="HristoS"/>. Оваа алузија се однесувала на Сарафов и Гарванов <ref name="PPArsov" />. На советувањата имало одделни предлози за помирување, меѓутоа Сандански не се откажал од своите намери. Вечерта на [[28 ноември (настани)|28 ноември]] 1907 година, самопрогласените задгранични претставници во домот на ''Принцот'', на улица Осогово, 36, договориле средба со Тодор Паница, нивниот нов ''приврзаник'' <ref name="HristoS"/>. Кога Сарафов ја привршувал својата вечера, пристигнал [[Иван Гарванов]]. Малку подоцна пристигнал Тодор Паница, вооружен со два наганта. На гостинот му биле понудени мезе и чаша вино, но Паница одбил. Во разговорот со Сарафов и Гарванов, дознал дека Христо Матов нема да присуствува на средбата <ref name="HristoS"/>. Матов ги известил дека поради неодложна работа нема да дојде на средбата. Сарафов и неговите двајца гости се повлекле во друга соба, каде што разговорот меѓу нив течел спокојно. Околу 11 часот, Паница станал да си оди, а Сарафов и Гарванов станале да го испратат. Кога пристигнале до влезната врата, се слушнале зборовите: ''Уште едно прашање?'' а во истиот момент се слушнале два истрела. Веднаш дотрчале домашните кои се стаписале од ужасот: ''Сарафов и Гарванов, облеани во крв, умираа. И двајцата беа погодени со по еден смртоносен удар. Сарафов беше застрелан во левото слепо око, а Гарванов во левото уво'' <ref name="HristoS"/>. Тодор Паница веднаш го напуштил местото, а набргу во домот на Сарафов пристигнале еден полициски инспектор и судски истражувач, во придружба на еден софиски репортер, кој вака ја опишал глетката која ја затегнал: {{Цитат|'''''Во антрето, до влезната врата, Сарафов паднал, потпрен на левиот ѕид, со спуштена глава вдесно, со раширени нозе и раце - една отворена, другата со свиткани прсти. Гарванов паднат на грбот, со главата легната на десната нога на Сарафов, испружен во ходникот со раширени нозе кон внатрешноста. И двајцата со бледи лица изгледаат како заспани... Под труповите и наоколу големи локви крв која продолжуваше да тече. Околу безживотните трупови горко плаче остарениот татко на Сарафов, неговата мајка, неговите браќа, сестра му, снаа му и неговите блиски''''' <ref name="HristoS"/>}} По двојното убиство, бугарските власти уапсиле околу 50 души. Меѓу нив биле: Чернопеев, Крсто Б’блгаријата, Пере Тошев, Ѓорче Петров, Стојно Стојнов, Ст. Кемилев, д-р К. Д. Списаревски, Ал. Радославов, браќата Харизанови и други. Неколку дена подоцна, со одлука на бугарското Народно собрание бил затворен [[Антон Страшимиров]], народен пратеник од редовите на радикалната партија, тој бил обвинет како ''интелектуален соучесник'' <ref name="HristoS"/>. На [[13 декември (настани)|13 декември]] 1907 година, софискиот градоначалник наредил: ''да се фатат и да се затворат, каде и да се наоѓаат: Јане Сандански, Чудомир Кантарџиев, Александар Бујнов и Тодор Паница'' <ref name="HristoS"/>. На крај бугарските судови ги осудиле на смрт Сандански и Паница, откако ги прогласиле за разбојници. [[Податотека:Hristo Matov.jpg|150px|мини|лево|Христо Матов]] [[Податотека:Todor Alexandrov as youngster.jpg|140px|мини|десно|Тодор Александров]] По убиството на Сарафов и Гарванов, утрото на [[29 ноември (настани)|29 ноември]] 1907 година Христо Матов ги собрал повидните војводи и раководители на [[Умерено-конзервативна струја (МРО)|конзервативната струја]] кои се наоѓале во Софија, за да ја разгледаат новонастанатата состојба. Со двојното убиство се срушиле сите мостови и опции за соработка помеѓу двете групи во [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Матов веднаш презел мерки за продолжување на работата на самопрогласеното [[Задгранично претставништво]] и по телефон го повикал [[Тодор Александров]] од [[Бургас]], доверувајќи му ја благајничката работа, која претходно ја вршел Гарванов <ref name="HristoS"/>. Александров станал десна рака на Матов, ''и оттогаш почнува неговото брзо искачување'' <ref name="HristoS"/>. Главната задача која си ја поставил Матов била свикување на нов конгрес. ''Конгресот требаше да се свика по секоја цена и во најкус рок'' <ref name="HristoS"/>. Подготовките за [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскиот конгрес]] завршиле релативно брзо и се одржал во првите денови на март 1908 година во селото [[Жабокрт]], Ќустендилско. На него присуствувале: [[Христо Татарчев]], [[Петар Ацев]], [[Ефрем Чучков]], [[Христо Шалдев]], [[Тодор Александров]], [[Васил Чакаларов]], [[Климент Шапкарев]] и други <ref name="HristoS"/>. Едногласно за претседател на конгресот бил избран [[Христо Матов]], а за секретари Климент Шапкарев и [[Петко Пенчев]]. Делегатите разгледале повеќе прашања, а кон крајот на март Бирото на конгресот објавил една ''Декларација'' <ref name="HristoS"/>. Во неа биле објавени решенија за повеќе прашања кои се однесувале на Македонија и македонското револуционерно движење. По прашањето за ''убиствата на Сарафов, Гарванов и Даев'' било одлучено: ''Откако ги разгледаа фактите за убиствата на Гарванов, Сарафов и Даев, а имајќи ги во вид и самопризнанијата и објаснувањата на виновниците, содржани во нивното отворено писмо, Конгресот заклучи дека убиството е мотивирано со стремежот на неговите автори да ѝ се наметнат со недопустливи средства на Организацијата. Сакајќи да ги зачува единството и дисциплината во Организацијата и да го искорени системот на самоволијата и заканите во отвореното писмо за нови убиства, Конгресот одлучи потписниците на отвореното писмо, како и физичките убијци да се исклучат од редовите на Организацијата и да се сметаат за нејзини непријатели'' <ref name="HristoS"/>. Со [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскиот конгрес]] се ставил крај на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и се поставиле темелите на идната [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|Внатрешна македонска револуционерна организација]], позната како ''Автономистичка''. Сандански и серчани биле обвинети за непријатели на Организацијата поради убиството на Сарафов и Гарванов, меѓутоа разликите биле посуштински. Двете страни имале дијаметрално различни концепти за решавање на македонското прашање. [[Христо Силјанов]] истакнува дека во преден план на конзервативците била целосната воена подготовка на населението и дека не треба да се троши време и сили за неважни работи <ref name="HristoS"/>, односно дека ''Еволуционизмот на серчани е побиен'' <ref name="HristoS"/>. Меѓу останатото, конзервативците истакнале дека не можат да ѝ го одречат ''природното право на Бугарија да се грижи за судбината на своите сонародници во Турција'' <ref name="HristoS"/> и дека: ''Нашите патишта со МладоТурците не се сретнуваат... Нас иднината на турската држава не нè интересира и не можеме да ја врзуваме судбината на нашата татковина со судбината на разноверните и разнојазичните племиња, народи и раси...'' <ref name="HristoS"/>. Овие погледи на [[Христо Матов]] биле во целосна спротивност со стремежот на Сандански и неговите приврзаници за зачувување на целосна Македонија преку реорганизација на [[Османлиското Царство]] и сочувување на нејзиниот територијален интегритет. ===Нова програма=== {{quote|'' Ние навистина не можеме да ѝ го одземеме правото на Бугарија да се грижи за своите сопствени собраќа зад Рила, но ние ја сакаме хармонијата на нејзината политика со нашата. Особено, по таа точка не можат да се изнесат никакви конкретни обвинувања, освен земањето или неземањето на средства од официјални извори, кое што не ја условува самостојноста. ''|'''''Христо Матов''''' <ref name="Matov">{{Наведена мрежна страница |url=http://cane.georgievski.angelfire.com/Publik/pismo-hm.html |title=Разговор со Христо Матов по отвореното писмо на Сандански |accessdate=2013-09-23 |archive-date=2016-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310214737/http://cane.georgievski.angelfire.com/Publik/pismo-hm.html |url-status=dead }}</ref>}} [[Податотека:Chudomir Kantardzhiev.JPG|150px|мини|лево|Чудомир Кантарџиев]] [[Податотека:Deliradev.jpg|250px|мини|десно|Павел Делирадев, Сандански и Тодор Паница, Банско, 1908]] Меѓутоа левицата во македонското ослободително движење не се откажала од борбата. Серчани и струмичани се договориле за свикување во внатрешноста на конференција или конгрес на Серскиот и Струмичкиот револуционерен округ за изработка на општа платформа за понатамошната дејност. Во втората половина на мај 1908 година, во [[Банско]], а потоа во [[Пирин]] во месноста ''Ечмиште'' се одржал [[Мајски конгрес|Мајскиот конгрес]] <ref name="PavelDel2" />, познат и како ''Ечмишки советувања''. Работата на Конгресот траела десет дена, а на него присуствувале истакнати претставници на [[Радикална - реформска струја|реформската струја]] на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Меѓу нив биле: [[Христо Чернопеев]], [[Павел Делирадев]], [[Мишо Шкартов]], Г. Огњанов, Сандански, [[Александар Бујнов]], [[Чудомир Кантарџиев]], [[Георги Скрижовски]] и др. Во текот на Конгресот, Јане се осврнал на сите проблеми пред кои било исправено македонското револуционерно движење. Во стремежот да се објаснат позициите на двете групации, да се откријат причините за судирот, да се расветли неуспехот за зачувување на целоста на движењето за кое Јане ги обвинил [[Борис Сарафов|Сарафов]], [[Христо Матов|Матов]] и [[Иван Гарванов|Гарванов]] како и сите оние што ги поддржувале, во своето излагање Јане направил ретроспективен осврт на развојот на Внатрешната организација <ref name="IvanKatar" />. Задржувајќи се на проблемите за соработка со другите струења и групи во револуционерното движење, Јане истакнал дека серчани се подготвени за соработка и борба за преовладување на постојните недоразбирања и за воспоставување на единство. Меѓутоа, кога ја истакнал таа подготвеност, Јане јасно нагласил дека серчани не се за соработка по секоја цена. За нив таквата соработка можела да се воспостави само врз принципите на независност на организацијата и бескомпромисната борба против надворешните влијанија. На Конгресот бил формулирана јасна политика кон Бугарија и нејзиното мешање во внатрешните работи на целото македонско револуционерно движење. Конгресот заклучил: {{Цитат|'''''Како силно заинтересирана по своите длабоки економски и политички цели при решавањето на македонското прашање, Бугарија прва започнала со исползување на ослободителното дело за своите државнички и династички интереси. На тој начин таа уште од самиот почеток ја компромитира независноста на Организацијата и го предизвикува вооружениот курс на туѓите пропаганди, од што земјата се претвори во арена на постојани пустошења. За да ја намали важноста на револуционерната Организација и да ја оттргне од нејзиниот природен развој, Бугарија ги употребува сите средства да сее раздор меѓу дејците во внатрешноста, стремејќи се со тоа да ја претвори во свое орудие... Ценејќи ја високо својата независност, Организацијата се објавува најкатегорично против таа политика на Бугарија, третирајќи ги нејзините орудија, подеднакво со орудијата на другите пропаганди''''' <ref name="IvanKatar">Иван Катарџиев, Борба до победа, том еден, Пирин се буди и буни, Мисла, 1983</ref>}} Крајно недоверливи кон надворешните сојузници и окупирани со секојдневните практични проблеми на борбата, реформистите имале потреба од изградување на политика за кардиналното прашање, ослободувањето на Македонија и нејзините идни односи со соседните држави. Оттука, на Конгресот било поставено прашањето за Балканска федерација. Делегатите сметале дека само во рамките на една федерација може да се решат сите проблеми на Балканот, а истовремено ќе дојде до економско и културно издигање на балканските народи. Тие во федерацијата гледале лек за лекување на сите болести на Балканот и затоа заклучиле дека ''тоа обединување на балканските народи ќе се реши на лесен начин без секакви потреси'' <ref name="IvanKatar" />, а во тоа Македонија ќе послужи како главен јазол за балканското сојузување. Од јаболко на раздор таа ќе стане помирувач на закараните нации <ref name="IvanKatar" />. По прашањето на организациски план, било решено да се формира нова организација под името [[Македоно-одринска револуционерна организација]] и распуштање на [[Четнички институт на ТМОРО|четничкиот институт]]. Идејата за ''Балканска федерација'' и новата организација, по два-три месеца станале основа за формирање на легалната [[Народна федеративна партија]] <ref name="PavelDel2" />. ===Јане Сандански и Младотурската револуција === {{Главна|Јане Сандански и Младотурската револуција }} {{quote|''Драги сотатковинци,Толку долго очекуваниот зрак на слободата изгреа. Нашата измачена татковина се прероди. Срамниот апсолутизам е во агонија. Против него востана целиот народ во лицето на сите нации што го составуваат. Револуционерниот повик на нашата братска Младотурска револуционерна организација наиде на радосен одѕив во душата на толку измачениот народ. И народот-роб стана господар. И неговата света пресуда е: Смрт на апсолутизмот! Смрт на угнетувачите!''|'''''Јане Сандански''''' <ref name="manifest">{{Наведена мрежна страница |url=https://mk.wikisource.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B4%D0%BE_%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%B2%D0%BE_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0 |title=Манифест до сите народности во Османлиското Царство 31 јули 1908 г. |accessdate=2026-05-13 }}</ref>}} [[Податотека:Ahmed Niyazi Rsneli.jpg|мини|лево|150п|Ахмед Нијази-бег]][[Податотека:Sandanski, Dimo Hadzhi Dimov, Todor Panitsa with Young Turks.jpg|мини|десно|350п|Санданисти и младотурски офицери. Стојат: Мицо Врански, непознат турски чиновник, Таската Серски, д-р Авди-бег и Димо Хаџи Димов, седат: Л. Козарев, Ахмед Нијази-бег, Сандански, Тодор Паница и Георги Казепов]] [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] од 1908 година создала услови за крупни внатрешни промени во животот на [[Османлиското Царство]]. Новите власти сакале да ја трансформираат Империјата во уставно-парламентарна држава и да ја интегрираат во европските заедници на слободните народи. По јули 1908 година, месеците биле исполнети со бурни политички манифестации: братимење на Македонците и Турците, амнестирање на илјадници македонски политички затвореници, ликвидација на [[Странски пропаганди во Македонија|странските вооружени пропаганди]] и др. Решителното застанување на Јане на страната на младоТурците, наеднаш и многукратно му ја зголемила популарноста, значењето, политичката тежина и влијание. Тој бил постојано следен од дипломатско-конзуларните претставници и новинарски известувачи, кои воедно испраќање информации за него. Во јулските денови на 1908 година, приврзаниците на Јане се легализирале и влегле во градовите каде што биле пречекани од младотурските комитети со свечени собири и масовно учество на населението. Јане најпрво влегол во [[Неврокоп]], каде што од балконот на општинската заграда одржал револуционерен говор пред околу 15.000 луѓе. На 15 јули 1908 година, Јане со воз пристигнал во [[Солун]]. На железничката станица бил пречекан од специјална младотурска делегација предводена од [[Енвер Беј]] <ref name="ManolP2">Јане Сандански и македонското национално ослободително движење, Институт за национална историја, Скопје, 1976,Манол Пандевски-Обидите за убиство и убиството на Јане Сандански во 1915 година.</ref>, а на 18 јули 1908 година, Јане излегол со познатиот ''Манифест до сите народности во империјата''. Манифестот бил лично потпишан и прочитан од Јане Сандански. Меѓутоа, Јане не се ограничил само на соработката со младоТурците. Во веќе споменатиот весник ''Дневник'' била објавена статијата ''Јане и Грците'', во која биле пренесени интересни фрагменти од грчкиот весник ''Кери'', во кој од грчки аспект биле апострофирани неколку ставови на Јане. Во бројот од [[1 август (настани)|1 август]] 1908 година, во ''Кери'' меѓу останатото било напишано дека: [[Податотека:Интервју на Бранислав Нушиќ со Јане Сандански.jpg|мини|десно|Интервју на [[Бранислав Нушиќ]] со Јане Сандански во весникот ''[[Политика (весник)|Политика]]'', 21 јули 1908]] {{Цитат|'''''Сандански... е носител на голема идеја, која треба да ни го привлече вниманието нам, на Грците. Тој секогаш се борел за слободата на Македонија, а никогаш не настојувал да работи за Сан-стефанскиот договор и за присоединување на Македонија кон Бугарија. Едноподруго обнародува прокламации, со кои ги исмева... самите славјаногласни Македонци, кои се стремат за присоединување на македонските земји кон Бугарија... сега Сандански, кој нема никакви односи со луѓето во Софија... се наоѓа во Солун, учи и држи проповеди за заемна дејност на Елините и славјаногласните Македонци. Како што вели, тој ја подава својата десница за соработка помеѓу Елините и славјаногласните за македонската татковина... Македонскиот елинизам има потреба од време и спокојство, за да се развие, а за тие две нешта може да помогне Сандански, кој ќе ги помири Елините Македонци со славјаногласното македонско население. Тој може да помогне... да се вратат тие под Вселенската патријаршија, откако ќе ја напуштат Бугарската егзархија, да го изучуваат елинскиот јазик и елинската книжевност, да се уништат бугарските училишта и да се отворат други, во кои ќе се изучува славјаногласниот македонски јазик заедно со елинскиот. Тие нешта не се мачни и лесно може да се убеди Сандански бидејќи се надеваме во неговите македонски погледи и неговото конечно одделување од бугарската борба''''' <ref name="VancoG" />}} ===Јане Сандански и Балканските војни=== {{Главна|Јане Сандански и Балканските војни}} {{quote|''Ако ги кренеше четите и милицијата во помош на бугарската армија, тоа би значело дека се става под команда на царските генерали и дека го поткрепува бугарскиот цар!... Кога собираше потписи од кметовите на селата во Мелничко и испраќаше писмо до големиот везир, Јане сè уште веруваше дека злосторствата на младотурската власт се само одделни изолирани предизвикувања. Сега сфаќаше дека се лажел. Новото потисништво (на МладоТурците б.н) можеше да се премавне или преку револуција или преку војна... Во средина не може да останеме... Од двете зла треба да го избереме помалото - да ја помогне царската армија! ''|'''''М. Николов''''' <ref>Миладин Апостолов, Јане Сандански, Софија, 1966, 302-303</ref>}} [[Податотека:Georgi Todorov.jpg|150px|мини|лево|Генерал-мајор Георги Тодоров, командант на Седмата рилска дивизија]] [[Податотека:Sandanski2.jpg|мини|десно|350п|Сандански со бугарски офицери од претходницата на Седмата рилска дивизија]] [[Серска група|Серските револуционери]] на чело со Јане Сандански во источна Македонија, како и други македонски револуционерни национални сили, биле против војната, затоа што знаеле дека војната ќе доведе до ново поробување и поделба на Македонија <ref name="PetarSto" />. Меѓутоа, не можејќи да ја спречат војната, а при непостоење, за тоа време, на друг начин за ослободување на Македонија од османлиската власт, биле принудени и сами активно да се вклучат во војната против Империјата <ref name="PetarSto">Јане Сандански и македонското национално ослободително движење, Институт за национална историја, Скопје, 1976, Петар Стојанов - Односот на Јане Сандански кон Првата балканска војна</ref>. Оттука, Јане Сандански и другите македонските револуционери станале субјект, односно конкретен сојузник на српските, грчките и бугарските војски. Веднаш по создавањето на [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] и првите подготовки за војната против Империјата, Јане Сандански и неговите приврзаници во источна Македонија разбрале дека: ''тие, во дадениот судбоносен момент за животот на македонскиот народ, не би можеле да останат надвор од настаните. Иако санданистите знаеја дека војната што ја готват сојузниците нема да донесе ослободување, туку освојување и поделба на Македонија, тие не можеа, а да не се придружат кон Балканскиот сојуз и да не учествуваат во прогонувањето на Турците од Македонија и од Балканот'' <ref name="PetarSto" />. Во јуни 1912 година во Солун било одржано советување во кое учествувале Јане, [[Александар Бујнов]], [[Тодор Паница]], [[Таската Серски]] и други раководители од Серскиот Округ. Советувањето имало за цел да го определи ставот и односот на серчани кон војната. На собирот било одлучено тие да земат активно учество во идните воени дејствија и со таа цел заминале во источна Македонија, за да се подготват за претстојната војна. Организирањето на населението во Серскиот Округ се одвивало во специфични услови, имено во истиот момент се уфрлувале македонски чети од [[Бугарија]], кои биле организирани и раководени од [[Тодор Александров]], [[Александар Протогеров]] и други. Во последните денови на октомври 1912 година, уште пред доаѓањето на силите на Седмата бугарска дивизија, четата на Јане Сандански, во содејство со востаните селани, организирани и вооружени како селска милиција под раководство на Сандански, по кратка борба со османлискиот аскер, на [[27 октомври (настани)|27 октомври]] 1912 година го ослободите [[Мелник]]. Додека османлиските сили се подготвувале за борба кај [[Рупелска Клисура|Рупелската Клисура]], Сандански со своите чети и вооружени селани ги зазел сите доминантни точки на теснината и се подготвувал за напад врз османлиските сили. Од еден извештај на началникот на Седмата рилска дивизија дознаваме дека Јане со својот одред бил целосен господар на Струмската долина, од Мелник до Рупелската Клисура. Триста четници од одредот на Јане Сандански, во содејство со бугарската коњичка група на мајорот Цонев, на [[8 ноември (настани)|8 ноември]] 1912 година, влегле во [[Солун]], пред влегувањето на главнината на бугарската војска, а заедно со грчките трупи на престолонаследникот [[Константин I (крал на Грција)|Константин]], веднаш по предавањето на Солун од страна на османлискиот командант Таксим-паша <ref name="PetarSto" />. Подоцна Сандански е вклучен во штабот на новоформираната 15-та Штипска дружина на [[Македонско-одринско ополчение|Македонско-одринското ополчение]].<ref>"Македонско-одринското ополчение 1912-1913 година Личен состав" Главно управување со архивите, 2006, стр. 602 - 603, 894.</ref> Во пролетта 1913 година, таа учествува во акциите на бугарската армија во [[Одринско]]. Во истото време претставници на Привремената албанска влада ѝ прават предлог на Бугарија за почеток на заеднички дејствија против српската окупаторска власт во Македонија. Потпирајќи се на Бугарско-српскиот договор од пред војната, бугарската влада не поддржува унија со Албанците против Србија. Во мај 1913 година, сепак се разбира дека Србите се откажале од договорот и не отстапуваат на Бугарија дури неприкосновената зона во Македонија, што ја направило војната неизбежна. Како резултат на ароганцијата на српските и грчките окупаторски сили, сериозни сомнежи за иднината на Македонија го потиснуваат Сандански и тој се става целосно во служба на бугарската влада. Како резултат, тој бил испратен како специјален полномошник на Бугарија, да преговара со новоформираното албанска влада за заедничката борба против Србија и Грција. Но, во меѓувреме во јуни почнува Втората балканска војна и Сандански ја прекинува својата мисија, и се враќа во Софија. По враќањето, тој ја известува владата дека успеал да се договори за заеднички воени дејствија со Албанците против српските окупатори. За да го потопат договорот на Сандански, Србија и Грција веднаш испраќаат свои амбасадори во Албанија, нудејќи им територијални придобивки во замена за откажување од борбата. При овие ветувања Албанците се откажуваат. Во меѓувреме, по Битката кај Кукуш, Бугарите се повлекуваат безредно на север. Тогаш четата на Јане Сандански ја зазема [[Рупелска Клисура|Рупелската Клисура]] и со тоа ги прекинува врските на грчката војска. Ова овозможува бугарската армија да се прегрупира да се зајакне во Горноџумајско, каде ги запрела Грците. По Втората балканска војна и поделбата на Македонија Сандански се повлекува во Бугарија. ===Амнестија === {{quote|''Се дава амнестија на македонските револуционери: Јане Сандански, Александар Бујнов, Чудомир Кантарџиев, Георги Скрижовски и Тодор Паница за сите престапни дејствија поврзани со нивната досегашна револуционерна дејност извршени од нив до 17 септември 1912 година во пределите на Бугарија и Европска Турција.''|'''''Законот за простување на македонските револуционери'' <ref name="VancoG" />. }} [[Податотека:BASA-313K-1-2536-7-Vasil Radoslavov.jpg|150px|мини|лево|Васил Радославов]] [[Податотека:Hadzhidimov Kantardzhiev Kazepov and others1.jpg|350px|мини|десно|Чудомир Кантарџиев (седи во средина), Димо Хаџи Димов (третиот што седи) и други серчани]] По [[Балкански војни|Балканските војни]], Сандански се вклучил во политичкиот живот на [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Иако прифатил добар дел од теоријата на [[социјализмот]], не станал социјалист. Пред 1912 година, Сандански клонел кон Либералната партија на [[Васил Радославов]]. Меѓутоа, по дефинитивната поделба на Македонија и поразот на Бугарија во [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], Радославов предводел една коалициска влада и се залагал за зближување на Бугарија со [[Троен Сојуз|Тројниот Сојуз]]. Оваа политика предизвикала разочарување кај Сандански. Подоцна поранешните серчани, кои веќе биле бугарски граѓани, го поткрепувале [[Александар Малинов]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makedonskatribuna.com/Tylekov_vmro_in_pirin.htm |title=Обречено родолюбие, ВМРО в Пиринско 1919-1934, Димитър Тюлеков, ISBN 954 – 81 – 87 – 56 – 6, Благоевград 2001. |accessdate=2013-08-12 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930235819/http://www.makedonskatribuna.com/Tylekov_vmro_in_pirin.htm |url-status=dead }}</ref>. Во 1913 година се одрежале избори за бугарското народно собрание, а серчани и струмичани ја поддржале списокот на Демократската партија и нивните кандидати. Во јули 1914 година, по иницијатива на Демократската партија, Народното собрание го изгласал т.н. ''Законот за простување на македонските револуционери'' <ref name="VancoG" />. По амнестијата, Јане имал средба со Павел Делирадев на која истакнал: {{Цитат|'''''Черњо (Христо Чернопеев кој во тоа време бил бугарски пратеник б.н) си го исполни ветувањето, но амнестијата никако не ме радува. Види ќе се поопуштам малку и фердинандовите мекерата (подлеци, подлизурковци б.н) ќе ме пречукаат. Тој насекаде расправа дека ми бил вечен голем доброжелател и пријател, но јас му верувам, колку што му верував на Абдул Хамид. Крунисани подлеци се тие''''' <ref name="PavelDel2" />}} За овие случувања, [[Ванчо Ѓорѓиев]] истакнува: ''Евидентно, Сандански со своите ставови бил голема пречка за бугарската политика кон Македонија. Оттука бугарскиот прогон против него бил неминовен. Убиството на Сарафов и Гарванов послужило како параван за официјализирање на прогонот. Подоцнежната амнестија на Сандански, прокламирана со Законот за простување на македонските револуционери... претставува само пародија'' <ref name="VancoG" />. === Заговорот против Фердинанд === {{quote|''Некаква историја пишуваат оние револуционери (врховистите од Софија) и не се срамат да прескокнат цели настани само поради тоа што треба да го спомнат омразеното име на палачот Јане Сандански. Тој не постои за нивната историја. Епохата и борбите, кои ги создаде тој заедно со своите приврзаници, исто така не постојат. Населението кое како бог го сакаше својот Старик и трчаше по него и неговите другари со занес и во голем број како што ретко голем општествен деец можел да собере околу себе и да го приврзе за себе, за револуционерните историчари исто така не постои. Неговиот надгробен крст го гледаме исправен и во самата историја.''|'''''Димо Хаџи Димов''''' <ref>Димо Хаџи Димов, Ангел Динев, Политичките убиства во Бугарија, НИП "Илинден", Скопје 1951</ref> }} [[Податотека:Mihail Gerdzhikov.jpg|мини|лево|150п|Михаил Герџиков]][[Податотека:Yane Sandanski i Taskata Serski.jpg|мини|десно|350п|Сандански и Таската Серски]] Во есента 1914 година, во полниот разгор на австриско-српскиот судир, кога [[Пиринска Македонија]] била во составот на Бугарија, мнозина македонски револуционери и Јане Сандански, токму во подготовките и почетокот на четнички акции во Македонија под Србија и Грција под раководство на [[Обиди за возобновување и реосновање на ВМОРО|ВМРО]] на Александров, биле во своите родни краеви во Македонија под Бугарија, или во [[Софија]]. Во тоа време Јане Сандански главно живеел во [[Мелник]], како легален граѓанин. Во периодот од есента 1914 и зимата и пролетта 1914/1915 година имало чести средби помеѓу Сандански и македонските револуционери. Тие дискутирале околу неколку најболни прашања, и тоа: прво, за политиката на Фердинанд и неговиот круг кои готвеле нова авантура за Македонија, со цел да ја завладеат во целост, второ, за страдањата на Македонците под српскиот и грчкиот терор и нивното масовно мигрирање во Бугарија и трето, за очајната положба во која се нашле македонските емигранти во Бугарија, речиси без никаква егзистенција. Тргнувајќи од таквата неснослива положба во која се нашол македонскиот народ, овие револуционери барале начини како да ја сопрат новата реваншистичка војна и интервенционистичката четничка акција. Јане Сандански и неговите соборци решиле да се организираат преку собирање на свои приврзаници и евентуални прогресивни сојузници за борба против политиката на [[Фердинанд I|Фердинанд]] и на неговите помагачи во лицето на владата на Радославов. Сандански и неговите другари се поврзале со некои одрински револуционери, кои во однос на реваншистичката големобугарска политика имале исти погледи, барајќи патишта и начини ''по кои да се избегнат нови катастрофи и разурнувања''. Сметајќи го Фердинанд за носител на политиката на погроми и катастрофи, одлучиле ''Фердинанд да биде ликвидиран и новиот режим во Бугарија да биде прокламиран во името на народновластието и против империјалистичката војна и реваншот'' <ref name="GER">Герджиков И. Михаил, Един малък спомен, "Вгъпоменателен лист" Яне Сандански, София, 23 април 1946</ref>. Ликвидацијата на Фердинанд требало да ја извршат македонските и тракиските револуционери, додека воведувањето на народовластието требало да го спроведат политичките партии на Бугарија, кои зад себе имале поголема маса приврзаници. Заради преговори со водачите на политичките партии во Бугарија била избрана тричлена делегација во состав: Јане Сандански - претставник на македонските револуционери, [[Михаил Герџиков]] - претставник на одринските и [[Крсто Станчев]] - претставник на бугарските новинари и општественици - левичари. Разговорите со водачите на политичките партии во Бугарија дале поразителни резултати. Дел од нив биле вчудовидени, дел уплашени, а дел малодушни и не го одобрувале тој, според нив, анархистички чин. Најголемо изненадување, според пишувањето на Михаил Герџиков, им приредил бугарскиот егзарх [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] кој пред изненадената делегација: ''ги заредил лошотиите кои Фердинанд ѝ ги нанел на Бугарија... и дека истиот сè додека е жив „нема да дозволи на бугарските воени и граѓански водачи да се еманципираат од неговото (Фердинандовото б.н.) туторство, од неговото влијание, од моралниот гнет во кој ги држел"'' <ref name="GER" />. И затоа, на крајот, егзархот рекол: ''Благословена да е раката која ќе го кутне Фердинанда. Кој ќе го стори тоа ќе биде најголем добротвор на Бугарија'' <ref name="GER" />. И покрај ваквиот став на егзархот, на Сандански му станало јасно дека акцијата на неговите и тракиските истомисленици останала тесен заговор без поширока политичка поддршка. Бугарските владејачките фактори веќе разбрале за планираната акција и започнале со прогон и затворање на луѓето кои го планирале убиството на Фердинанд, односно кои се приклучиле кон обидот да се изгради блок од претставници на разни граѓански политички партии што го поддржувале ликвидирањето на Фердинанд. По тој повод биле обвинети и затворени и [[Александар Стамболиски]], водачот на Бугарскиот земјоделски национален сојуз и други видни бугарски општественици. Ова се совпаѓа со [[Валандовска афера од 1915 година|Валандовската афера]], на кои настани Сандански бил огорчен противник. === Убиството на Сандански === {{Главна|Убиство на Јане Сандански}} {{quote|''Одвај ли може да дојде под сомневање како фактот дека убиството е извршено од политички побуди, така и тоа дека в гроб легна извонредно силна и крупна фигура, можеби една од најблескавите фугури кои во последните две децении работеа на Балканот.''|'''''Василиј Василевич Водовозов''''' <ref>В. В. Водовозов, Јане Сандански, Современост, Скопје, бр. 5, 1970</ref>}} [[Податотека:Boris III jeune homme.jpg|150px|мини|лево|Борис III во 1910 година]] [[Податотека:Телото на Јане Сандански.jpg|мини|десно|350п|Телото на Сандански]] По неуспешниот заговор против бугарскиот цар, Сандански западнал во разочараност и се вратил во својот манастир кај [[Мелник]]. Тука се случил еден настан кој претходел на убиството на ''Старикот''. Кога Бугарија го барала виновникот за она што станало по завршетокот на [[Втората балканска воjна]], еден познат младич со својот автомобил го прелетал пиринското царство на Сандански, наоѓајќи за потреба да му испрати ''многу поздрави'' со зборовите: ''Речете му на Сандански дека за сето што стана мојот татко не е виновен!''<ref name="MItreD">Јане Сандански и македонското национално ослободително движење, Институт за национална историја, Скопје, 1976, Димитар Митрев-Јане Сандански во светлината на реалистичката револуција</ref> Она што е интересно е фактот дека младичот кој го прелетал пиринското царство со автомобил бил синот на бугарскиот цар, [[Борис III]] <ref name="MItreD" />. [[Димитар Митрев]] истакнува дека:''... поздравот до Сандански, е само обланда на константниот страв од акциите на човекот што беше најопасниот Фердинандов противник, и не само обланда, но и една перфидија...''<ref name="MItreD" />. На [[20 април (настани)|20 април]] 1915 година, Сандански заминал од [[Роженски манастир|Роженскиот манастир]] за [[Неврокоп]]. По пат преспал во родното село [[Влахи]]. Следното утро продолжил сам, без придружба и заштита. Кај месноста ''Блатата'', била поставена заседа и бил отворен оган врз него. Јане Сандански паднал од коњот и ја скршил ногата, меѓутоа престрелката продолжила. Нападот бил извршен од околу седум до осум души вооружени со пушки. Напаѓачите биле од неврокопската реонска чета на [[Обиди за возобновување и реосновање на ВМОРО|ВМРО]] на [[Тодор Александров]]. Еден од нив успеал од зад грб да го застрела Сандански<ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893-1934). Биографично-библиографски справочник, София, 2001, стр. 147-148.</ref>. Според некои извори, организатор на убиството на Сандански бил [[Стојан Филипов]], а како физички убиец се посочува [[Андон Качарков]]. Подоцна судот ги ослободил поради недостиг на докази. Јаневото тело било пронајдено од еден караван, по што било пренесено во [[Роженски манастир|Роженскиот манастир]]. На околу 200 метри источно од овој манастир се наоѓа црквата ''Св. Св. Кирил и Методиј'' изградена во 1914 година, под ктиторство на самиот Сандански. Во близината на црквата се наоѓа неговиот гроб, а на надгробна мермерна плоча се читаат неговите зборови: {{Цитат|'''''Да живееш значи да се бориш. Робот - за слобода, а слободниот - за совршенство'''''}} [[Податотека:Rozhen Monastery TodorBozhinov (39).JPG|350px|мини|десно|Црквата Св. Св. Кирил и Методиј]] По известувањето за заговорот против него, Фердинанд веројатно ја поддржал идејата Јане да биде ликвидиран, но на погребот испратил венец кој бил поставен од [[Јонко Вапцаров]]. Во своите спомени, [[Ванчо Михајлов]] приложува едно писмо за кое тврди дека е испратено од Иван Балабанов. Од него дознаваме: ''Не беше за мене тајна дека Сандански влегуваше многу често во Дворецот (т.е. кај Фердинанд) преку северната врата и мене ми правеше впечаток дека таму влегуваше со револвер во џебот... Дали тој се сметал за лошо платен за тоа што го извршувал и станал непријател на Фердинанд ќе можете вие подобро да оцените... Чудни се - да го употребам најмекиот израз - тие средби на Сандански со царот, - тој Сандански, кој се истакнуваше како заколнат непријател на врховизмот... Голема недоумица и сомничави прашања кај многу современици предизвикувал фактот што цар Фердинад испратил венец за да биде положен врз гробот на Сандански, наскоро откако бил убиен. Венецот е положен од Иван Вапацаров, родум од Банско (таткото на поетот Никола Вапцаров, четникувал во четата на Ј.Сандански б.н). Самиот Вапцаров повторуваше дека таа работа никако не може да ја разбере - цар Фердинанд испраќа венец за Сандански...'' <ref>''Ванчо Михајлов, Спомени II. 253-255'''''</ref>. [[Дарко Митревски]] во својата колумна под наслов ''Санданиста!'' истакнува: ''Кој точно стои зад убиството на првенецот на републиканската мисла и огорчениот антимонархист, можеме само да нагаѓаме. Извесно е дека кнезот (во тоа време веќе цар) Фердинанд бил меѓу првите што испратиле венец на неговиот гроб. А како што рекол дон Вито Корлеоне: Варди се од оној што прв ќе ти изрази сочувство'' <ref>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=62912216343&id=13&setIzdanie=22618 Санданиста!]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На [[15 април (настани)|15 април]] 1915 година весникот ''Народ'', под наслов ''Јане Сандански убиен'', напишал: ''Сандански претставуваше во својот карактер едно високо совпаѓање на смелост и далеквидост, на благородството и непроменлива тврдост, на здрав практички разум и на пламено револуционерно чувство. Тие негови квалитети беа направиле од него еден предводник на револуцијата што го слушаат и што без прекин го следат сите, кои го сакаат и неминовно го засакуваат сите што вистински го познаваат како човек и револуционер. И не е лесно да се класифицира еден самостоен општественик, еден оригинален ум, еден голем човек каков што беше Сандански. Не би се рекло дали смееме да го наречеме демократ или социјалист... Но во целост тој беше она што беше, тој беше Сандански. Колку и да позајмуваше од лево, тој беше самосвесен и самобитен создател на едно самостојно револуционерно движење, кое фаќаше длабоки корени во свеста на поробениот македонски народ'' <ref name="MItreD" />. ==Чествување== {{Главна|Чествување на ликот и делото на Јане Сандански}} {{quote|'''''Околу името на Сандански - уште во времето на животот - грее орелот на легендата. Но тоа е легенда неоптоварена со елементи на митоманија и ослободена од секаква апстрактност. Легенда, која крие во себе еден целосно непринуден масовен пиетет кон човекот што во својата длабоко свесна револуционерна повест знаеше да биде и беше незаменлив народен предводник. И не е никаква иронија што неуморниот борец против тиранијата на султани и цареви ја доби симболичната определба - Пирински цар. И во неа стана сенародна легенда. Определувајќи го така - народот го потцртуваше неговото превосходство над крунисаните туѓинци. Превосходство на оној чие живеење се оствари како длабоко слевање со народот.'''''|''Димитар Митрев'' <ref name="MItreD" />}} [[Податотека:Јане 1.JPG|150px|мини|лево|Детаљ од споменикот]] [[Податотека:Јане 10.JPG|350px|мини|десно|Поглед кон споменикот на Јане Сандански, Скопје]] Веднаш по ослободувањето и создавањето на современата македонска држава, македонскиот народ му одал видно признание на својот голем син. Јаневата личност и дело, редовно се одбележува на свечените академии и други собири, во печатот, радиото и телевизијата. Голем број на училишта, улици, културно-уметнички друштва го носат неговото име: [[СУ „Јане Сандански“ - Струмица]], [[СУ „Јане Сандански“ - Битола]], [[ЖС „Јане Сандански“]], [[ОУ „Јане Сандански“ - Чаир]] и др. Во [[Македонија]] тој се слави како еден големите чинители во создавањето на македонската национална држава. Во 2011 година, бил поставен [[Споменик на Јане Сандански (Скопје-Аеродром)|споменик на Јане Сандански]] во истоимена населба во скопската општина Аеродром, [[Скопје]]. Споменикот е излеан е во бронза, а идејното решение е на авторот [[Гоце Давидов]]. По повод дваесет години од прогласувањето на независноста на [[Република Македонија]] бил официјално отворен [[Музеј на македонската борба|Музејот на македонската борба]], во кој меѓу останатото се наоѓа и една восочна фигура на Сандански <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mmb.org.mk/w/?page_id=4478 |title=МАКЕДОНИЈА ЗА ВРЕМЕ НА МЛАДОТУРСКИОТ РЕЖИМ |accessdate=2013-09-24 |archive-date=2015-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150309094025/http://mmb.org.mk/w/?page_id=4478 |url-status=dead }}</ref>. Во [[Бугарија]] Јане се смета за еден од контроверзните бугарски револуционери. Во периодот помеѓу [[1944]]-[[1957]] година од страна на бугарската држава бил почитуван како македонски национален херој <ref>Ванѓа Чашуле, Од признавање до негирање. Бугарски ставови за македонското прашање. Статии, говори, документи. Култура, Скопје, 1970</ref>. Во Бугарија во чест на Јане во 1949 година е преименуван градот Свети Врач во [[Сандански]]. На неговиот гроб во [[Роженски манастир|Роженскиот манастир]] се организираат комеморативни настани по повод годишнината од неговата смрт. Во научната историографија се објавени поголем број на документи и друг пишан материјал за животот и револуционерната дејност на Јане, придружени со по некоја [[фотографиј]]а како историско-илустративен изворен материјал. Денес, науката располага со мал број на тридимензионални предмети<ref>како што се нарекуваат во музеолошката наука</ref> што му припаѓале на Јане Сандански. Во [[Музеј на Македонија|Музејот на Македонија]] се чуваат и се заштитуваат неколку предмети кои му припаѓале на овој македонски револуционер.<ref name="GorgeM">Јане Сандански и македонското национално ослободително движење, Институт за национална историја, Скопје, 1976, Ѓорѓе Миљковиќ-За неколку предмети на Јане Сандански како непосредни и автентични вредности</ref> Јане Сандански е опеан во повеќе македонски народни песни. Така, неговата смрт се оплакува во песната „[[Кога падна на Пирина]]“.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=S6Fy1CWhbjQ YouTube, Vaska Ilieva - Koga padna na Pirina (пристапено на 13.11.2019)]</ref> Исто така, тој се споменува и во песните „Буките развиват браќа“<ref>''Macedonian Folklore Classics'', Kiril Mančevski. Macedonian Radio and Television, MP 41035.</ref> и во „[[Песна за Крушевската Република]]“: : ''Во илјада деветсто и третата година,'' : ''се создаде република во славно Крушево,'' : ''македонска република прва на Балканот.'' : ''Претседател први беше'' : ''тој Никола Карев,'' : ''со македонски војводи сите Илинденци,'' : ''Даме Груев, Питу Гули и'' : ''Јане Сандански.'' ==Спомени, биографии, архивски материјали и печат== {{Главна|Спомени, биографии, архивски материјали и печат за Јане Сандански}} {{quote|''''' Јас повеќепати сум се среќавал со Сандански во различни моменти од неговиот живот. Малкумина луѓе на Балканскиот Полуостров ми имаат оставено таков силен, таков целосен и таков длабок впечаток каков што ми има оставено овој поборник за македонската независност. Од него зрачеше најпотполна храброст, самоконтрола, и огромна, непоколеблива енергија. Се чувствуваше дека со својот тивок, длабок глас, тој умее да дава наредби, кои во критичните моменти никој не се решаваше да не ги исполни. Неговото огромно честољубие беше совршено видливо… Макар што му недостигаше сериозно образование, тој беше човек со голем ум, со превосходно познавање на Македонија и македонскиот народ, и со истенчено чувство да се ориентира во политичките прашања на секој даден момент. Сред македонското селанство, Сандански уживаше огромна популарност…'''''|''Василиј Василевич Водовозов'' <ref>[https://www.scribd.com/doc/252163148/%D0%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%AF%D0%BD%D1%8A-%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BAi%D0%B9 "Янъ Санданскiи", Василиј Василевич Водовозов]</ref>}} [[Податотека:Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary B82 23-5.jpg|150px|мини|лево|Василиј Василевич Водовозов]] [[Податотека:1-6d9e2f4bdc.jpg|250px|мини|десно|''Старика'' од Христо Константинов]] Спомените на Јане биле објавени на бугарски јазик <ref>[http://www.promacedonia.org/bmark/lm_voevodi/index.html "Движението отсамъ Вардара и борбата съ върховистите по спомени на Яне Сандански, Черньо Пеевъ, Сава Михайловъ, Хр. Куслевъ, Ив. Анастасовъ Гърчето, Петъръ Хр. Юруковъ и Никола Пушкаровъ; съобщава Л. Милетичъ"], София, Печатница П. Глушковъ, 1927, поредица "Материяли за историята на македонското освободително движение", Издава "Македонскиятъ Наученъ Институтъ", Книга VII.</ref>, а подоцна биле преведени на македонски јазик <ref>Спомени на Јане Сандански, Сава Михјалов, Христо Куслев, Иван Анастасов - Грчето, Материјали за македонската национал-револуционерната историја, ИНИ-скопје, Новинско издавачко претпријатие Илинден - Скопје, Скопје, 1951</ref><ref>[http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/Knigi/spomjs.html Спомени - Јане Сандански]</ref>. Овие спомени настанале со примена на диктатот како методски пристап кон земање на сеќавања, односно со усно диктирање на запишувачот. Јане своите спомени му ги изнел на бугарскиот филолог [[Љубомир Милетиќ|Љубомир Милетич]] во неколку наврати, непосредно по неуспешниот крај на [[Илинденско востание|Илинденското востание]], почнувајќи од 14 јануари 1904 година. Јане Сандански како еден од главните двигатели на македонското револуционерно движење во голема мера го привлекол вниманието на македонската и странската историографија, особено бугарската. Тој како револуционер и човек оставил длабоки траги во македонската и балканската стварност и силно ехо кај неговите следбеници <ref name="Katica">Јане Сандански и македонското национално ослободително движење, Институт за национална историја, Скопје, 1976, Катица Јосифовска - Осврт на неколку книги за Јане Сандански</ref>. За неговиот живот и револуционерна дејност се објавени повеќе дела во македонската и странската историографија. За Јане пишувале и неговите најблиски соработници во нивните спомени. Името и делото на Јане се содржи во разни документи, заеднички усвоени програми, решенија, писма, кои можат да послужат како изворен материјал за историјата на Македонија и Сандански <ref name="Katica" />. Во текот на Јаневата револуционерна активност биле печатени повеќе весници кои биле органи на неколку организации и политички партии: [[Револуционерен лист]], [[Конституциона зора]], [[Македонски глас]] и др. По повод 90 години од убиството на Јане Сандански во Скопје на 20 и 21 октомври 2005 година бил одржан научен собир под наслов: ''Јане Сандански и македонското ослободително дело'', nа собирот биле поднесени реферати и соопштенија кои подоцна биле поместени во истоимен зборник, објавен во 2007 година <ref>Јане Сандански и македонското ослободително дело : зборник од научниот собир по повод 90 години од убиството на Јане Сандански одржан во Скопје на 20 и 21 октомври 2005 година / [уредувачки одбор Иван Катарџиев претседател, Гане Тодоровски, Крсте Битовски] Скопје : Макаденска академија на науките и уметностите, 2007 (Скопје : Југореклам)</ref>. Во овој научен зборник беа објавени неколку нови документи кои открија нови сегменти од револуционерната дејност на Јане кои дотогаш беа непознати во историската наука. Од овој зборник може да се издвои статијата ''Јане Сандански и посебноста на Македонија и Македонците'' од [[Ванчо Ѓорѓиев]]. Овој автор објавува повеќе документи и други публикации поврзани со дејноста на Јане. Меѓу нив е и написот на д-р Карло Блинд објавен во лондонскиот ''Пал мал газета'' на 5 јули 1905 година. Во написот, меѓу останатото, дознаваме дека: {{Цитат|'''''Сандански се претставува како единствен претставник - Македонец. Тој си поставил за цел од Македонија да создаде независна држава... Учените од Комитетот на Сандански создаваат граматика на македонски јазик како јазик на целата област. Дијалектот на Битолскиот вилает се зел за основа на тој нов experanto. Новиот македонски јазик требало да ги истисне српскиот и бугарскиот јазик кој се зборувал во Бугарија и Србија.''''' <ref name="VancoG">[http://www.scribd.com/doc/80034917/%D0%92%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%BE-%D0%83%D0%BE%D1%80%D1%93%D0%B8%D0%B5%D0%B2-%D0%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B8-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5 ''Јане Сандански и посебноста на Македонија и Македонците'', Ванчо Ѓорѓиев]</ref>}} Ако се анализираат бугарските публикации, од релативно поново време, може да се заклучи дека тие се контрадикторни и противречни. Речиси истовремено бугарските автори го оценуваат Јане како една од најспорните фигури во македонското ослободително движење, личност која е виновна за започнувањето на физичките пресметки помеѓу македонските револуционери <ref>[http://www.krumblagov.com/fifty/27.php Убийството на Яне Сандански]</ref>. Бугарските автори не забораваат да му дофрлат: ''Дејноста на Јане роди (македонски б.н) национален сепаратизам, познат како македонизам, којшто дава отровни плодови и до денес'' <ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2010/01/istinskia-lik-na-yane-sandanski.html Стоян Г. Бояджиев: Истинският лик на Яне Сандански. София, 1994 г.]</ref>. Меѓутоа, бугарскиот историчар Цочо Билјарски има сосема различни погледи. Тој во предговорот на ''Јане Сандански: Спомени'' објавени во 2007 година истакнува: ''Децении веќе личноста и делото на бугарскиот револуционер Јане Сандански ја возбудува нашата и странската јавност. Неговото име се користи како знаме на антибугарската пропаганда, поради непознавањето не само на неговото дело, туку и на неговите спомени, како и на сеќавањата на неговите другари и соборци... Интересно во овој случај е дека еден од најкоравите и непопустливи Бугари, дисциплиниран до педантизам, ригорозен кон другите, но уште повеќе строго кон себе, стана знаме на антибугаризмот и на македонизмот'' <ref>Яне Сандански - Спомени, Синева, 2007, Цочо Билярски, съавтор с Ива Бурилкова</ref>. ==Мисли== [[Податотека:Sandanski i negovata grupa, statija od vesnik Kambana, 1908.pdf|мини|Исечок од весникот „Камбана“ со напис под наслов „Сандански и неговата група“, од С. Радев. (Софија, 1908)]] * „''Да живееш значи да се бориш: робот за слобода, а слободниот - за совршенство''" * „''Не бугарска Македонија сакаме ние, туку Македонија на Македонците, Македонија ослободена од тиранијата.''" - Писмо до Грците, жители на Мелник, 1904 година. * „''Јас не го чекам брзото ослободување на Македонија. Тоа може да не дојде дури и во моите денови, но јас сакам да го запазам народот и да го организирам, и ако тоа се случи тој ќе ја добие својата слобода.''" *''„Ние треба да работиме за будење на сознанието кај македонските маси дека се тие самостоен народ, дека имаат право на слободен живот и дека треба да се борат за извојување на својата слобода, без да се потпираат на туѓа помош, зашто оние што би дошле да не ослободат, ќе дојдат всушност, да не поробат".'' *''„Вие (врховистите) ја сакате слободата на Македонија и Одринско како етапа на идните Ваши завојувања и анексии, додека кај нас слободата е легната во основата како цел. Ете каде лежи големата разлика меѓу нас - Внатрешните и Вас - Врховистите"!'' *''“Да, Македонија не треба да бара помош надвор од себе, туку во самата себе. Нејзината слобода не ќе биде подарок, туку крвав откуп, платен со илјадници жртви, какви што ние дадовме и продолжуваме да даваме".'' *''„Првпат агитирав во смисла да се постави Организацијата самостојно, да се почувствува населението слободно, на тој начин што ќе се отстранува од турските власти и што ќе се концентрира власта во рацете на Организацијата, така што населението на дело да види малку слобода, да ја осети таа слобода и да ја засака".'' *„Ние не сакаме да ја замениме турската тиранија, турските султани со други тирани, па ни со бугарска тиранија и бугарскиот кнез. Ние се бориме Македонија да стане автономна, независна, слободна држава, Македонија на Македонците!". *''„Јас не очекувам брзо ослободување на Македонија. Тоа може дури и да не дојде додека сум жив, но јас сакам да го зачувам народот и да го организирам и ако тоа стане, тој сам ќе си ја извојува својата слобода".'' *''“Ние не ја мразиме Бугарија и нејзиниот народ, туку се спротивставуваме на нејзината политика, која е спротивна на нашите идеали и интереси".'' *''"Да пиеме за слободна и автономна Македонија за која се бореа и дадоа скапи жртви сојузените балкански народи" - на банкетот во Солун, по повлекувањето на Турците 1912 година.'' *''„Ние водиме борба против вас, врховистите, затоа што сакате да ја потчините Организацијата и да ја направите орудие на бугарскиот дворец. Со вашата оружена интервенција во Џумајско, вие на ослободителната борба и придадовте карактер на вештачко движење кое се инспирира од вас од официјална Бугарија, а не од внатрешноста и од самиот поробен народ. Со тоа вие и го убивате престижот и оставате впечаток дека ние сме орудие на бугарската држава, и со сето тоа му пречите на ослободителното дело. Ние решително им се спротивставивме на вашите офицери зашто го знаеме нивното воспитување, нивните интимни замисли. Тие се луѓе што дале клетва за верност на бугарскиот кнез и на бугарската држава, и тие не можат да бидат ништо друго освен нивни слепи и послушни орудија. А пак ние не сакаме да ја замениме турската тиранија, турските султани со други такви, па ни со бугарската тиранија и бугарскиот кнез. Ние сакаме Македонија да биде автономна, независна, слободна, Македонија на Македонците. Вие ја барате слободата на Македонија како средство, како етапа на идни освојувања и присоединувања, додека кај нас слободата, автономијата на Македонија се положени во основата, како цел. Ете каде лежи големата разлика меѓу нас, внатрешните и вас-врховистите. Ако ги пуштевме вашите другари-офицери во ТМОРО, тие ќе ја водеа оружената борба, тие ќе ги имаа во своите раце четите, бојните јатки, Организацијата, и по таков начин, при слободна Македонија тие ќе му се наложеа на македонското население, тие ќе му диктираа да го бара приклучувањето на Македонија кон Бугарија, како што стана со Источна Румелија во 1885 година. Ние ја месевме погачата, вие ќе ја јадевте."'' *''„Ние сакаме Македонија да биде автономна, независна, слободна, Македонија на Македонците. Вие ја барате слободата на Македонија како средство, како етапа на идни освојувања и присоединувања, додека кај нас слободата, автономијата на Македонија се положени во основата, како цел. Ете каде лежи големата разлика меѓу нас, внатрешните и вас-врховистите. Ако ги пуштевме вашите другари-офицери во ТМОРО, тие ќе ја водеа оружената борба, тие ќе ги имаа во своите раце четите, бојните јатки, Организацијата, и по таков начин, при слободна Македонија тие ќе му се наложеа на македонското население."'' *„''Ние имаме своја аграрна програма тесно поврзана со нашата општа политичка програма: првата се изразува низ барањето за доделување на земја на селаните, а втората, политичката, се содржи во барањето од Македонија да се создаде автономна област во рамките на Отоманското Царство. А најмногу од се друго се плашиме од тоа нашите „мили пријатели" Бугарите, Србите и Грците, да не дојдат да не „ослободуваат", зошто тие, всушност, ќе дојдат да не поробат."'' == Рекоа за него == :* „''Јане ја разви тезата, дека е погубно за македонското население и за самата Бугарија, македонското прашање да се третира во смисла на национално обединување на Бугарите и дека луѓето на другото течение се предале на бугарската влада. Тој објаснуваше во општи линии, дека треба да се работи за будење на сознанието на масите, дека тие се самостоен народ, дека имаат право на слободен живот и дека треба да се борат за извојување на својата слобода без да се потпираат на туѓа помош, затоа што тие кои би дошле да ги ослободат, всушност ќе дојдат да ги заробат. ''“ - '''''Стефан Кемилев''''' :* „''...бугарските шовинисти решија да го ликвидираат бидејќи неговите проповеди не им одеа во прилог, зошто тој се противеше на присоединувањето на Македонија кон Бугарија. Тој го спречуваше славофонското население на Македонија да се смета себеси за бугарско и култивираше македонска национална свест''“ - '''''Елефтериос Ставридис''''' :* „''Тој е најпознатиот револуционерен водач во Македонија, а неговото најпознато дело е киднапирањето на Мис Стон и барањето откуп за неа. Неговиот полковник Паница го уби Сарафов. На организацијата на Сандански со право и се припишува тоа убиство. Сандански го контролираше македонскиот регион на Сер, а неговата власт беше толку силна што ниту една друга соперничка организација не можеше да влезе таму.''“ - '''''Вашингтон хералд, 25 октомври 1908 година''''' == Поврзано == * [[Борис Сандански]] * [[Петар Сандански]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рв|Yane Sandanski}} * [http://www.scribd.com/doc/80034917/%D0%92%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%BE-%D0%83%D0%BE%D1%80%D1%93%D0%B8%D0%B5%D0%B2-%D0%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B8-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5 Јане Сандански и македонското ослободително дело] од Ванчо Ѓорѓиев * [http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/Knigi/spomjs.html Спомени на Јане Сандански] {{mk}} * [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_voevodi/index.html Спомени на Јане Сандански] {{bg}} * [http://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5%20%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8 Ванчо Ѓорѓиев „Јане Сандански и посебноста на Македонија и Македонците“, МАНУ] * [http://1.bp.blogspot.com/_Z8Ay6gxUZ3o/TRRtRn1YK8I/AAAAAAAAGvg/MTN0PiiO_-k/s1600/Noted%2BBandit%2BSlain.png „Њујорк тајмс“ за убиството на Сандански] {{en}} * [https://www.scribd.com/doc/252163148/%D0%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%AF%D0%BD%D1%8A-%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BAi%D0%B9 Кратка биографија на Јане Сандански од Василий Васильевич Водовозов] во книгата [http://militera.lib.ru/prose/russian/vodovozov_vv01/index.html "На Балканах"], Петроград: Огни, 1917. {{ru}} * [http://www.scribd.com/fullscreen/59185920?access_key=key-8z1c4aeyfwmqil91anw Биографија на Јане Сандански од Христо Константинов], Софија, 1939. {{bg}} * [http://www.scribd.com/full/47608518?access_key=key-qs0wta5vf8jbe9zptkd Биографија на Јане Сандански од Павел Делирадев], Софија, 1946. {{bg}} * [http://www.scribd.com/fullscreen/48186687?access_key=key-8e9an7rj9j0pjcvfpe5 Биографија на Јане Сандански од Ангел Динев], Скопје, 1948. {{mk}} * [http://www.scribd.com/fullscreen/63604644?access_key=key-d0u8mshnpx6jrp7x5lb „Пирин пее за Гоце и Јане“], Народни песни со кратка историја на родот Сандански, од [[Борис Сандански]], внук на Јане Сандански. * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=475C3A871436364692370EEEC469C615 Македонско-бугарски историски контроверзии] * [http://www.youtube.com/watch?v=U4ZbpI3-QBU Makedonija i Bugarija zaedno go posetija grobot na Jane Sandanski] * [http://www.sitel.com.mk/mk/odbelezhani-97-godini-od-ubistvoto-na-jane-sandanski-vo-rozhen-i-vo-melnik Одбележани 97 години од убиството на Јане Сандански во Рожен и во Мелник]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=010CF897BFAAE74CAED8B5046DD397D5 МАКЕДОНЦИТЕ ЌЕ ЗАВИЈАТ ОРО ВО МЕЛНИК]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.dw.de/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D1%98-%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8/a-2535704 Нова провокација кај гробот на Сандански] * [http://www.sandanisti.org Санданисти]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - страница за Јане Сандански {{Дејци на МРО}} {{Нормативна контрола}} {{Избрана}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сандански, Јане}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО|Сандански Јане]] [[Категорија:Дејци на ВМОК|Сандански Јане]] [[Категорија:Јане Сандански| ]] [[Категорија:Убиени по наредба на Тодор Александров]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Родени во 1872 година]] [[Категорија:Починати во 1915 година]] [[Категорија:Луѓе од Влахи]] [[Категорија:Починати во Попови Ливади]] ntx7kqfuarqzbq3o36ox9lh4c9fjoja 0 1749 5583158 5541921 2026-06-27T09:02:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583158 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Glacial iceberg in Argentina.jpg|мини|десно|250п|Водата во трите агрегатни состојби: течна, цврста (мраз) и гасна (водни испарувања во воздухот). Облаците се акумулација капки, собрани од воздухот заситен со пареа]] '''Вода''' (хемиска формула: '''H2O''') — [[супстанца]] чии молекули се составени од два атома на [[водород]] и еден атом на [[кислород]], а истата е важна за сите познати форми на [[живот]].<ref>[http://www.un.org/waterforlifedecade/background.html Организација на Обединети нации] {{en}}</ref> [[Податотека:Hydrogen-bonding-in-water-2D.svg|мини|десно|250п|Две молекули на вода, поврзани со водороден мост]] Во најчеста употреба, водата се јавува во [[течност|течна агрегатна состојба]], но таа има и [[цврста состојба]] (мраз) и [[гас|гасна агрегатна состојба]] (водни испарувања или пареа). Водата покрива 71% од површината на планетата [[Земја]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Geo|title=CIA- The world fact book|publisher=Central Intelligence Agency|accessdate=20 декември 2008|archive-date=2010-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Geo|url-status=dead}}</ref> На Земјата, најчесто се наоѓа во океаните и другите големи водни тела, со 1,6% вода под површината во [[издан|водоносни слоеви]] и 0,001% во воздухот како пареа, облаци (оформени од цврсти и течни водни честички кои лебдат во воздухот) и кондензација.<ref>[http://www.agu.org/sci_soc/mockler.html Water Vapor in the Climate System] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070320034158/http://www.agu.org/sci_soc/mockler.html |date=2007-03-20 }}, Special Report, [AGU], December 1995 (linked 4/2007). [http://www.unep.org/dewa/assessments/ecosystems/water/vitalwater/ Vital Water] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090708023755/http://www.agu.org/sci_soc/mockler.html |date=2009-07-08 }}, UNEP.</ref> Океаните содржат 97% од површинската вода, ледниците и поларните [[ледена покривка|ледени покривки]] 2,4% и другите површински води како реки, езера и езерца 0,6%. Многу мала количина од Земјината вода се содржи во биолошките тела и во вештачки изработените производи. Водата на Земјата постојано се движи во циклус на испарување или [[транспирација]] (евапотранспирација), [[кондензација]] и истечни води кои најчесто стигнуваат до [[море|морињата]]. Над површината, испарувањето и транспирацијата придонесуваат за кондензацијата врз земјата. Чистата, свежа вода за пиење е неопходна за човекот и другите форми на живот. Пристапот до безбедна вода за пиење во последнава декада сигурно и значително се подобрува скоро во секој дел на светот. Постои јасна врска меѓу пристапот до безбедна вода за пиење и [[Бруто-домашен производ|БДП]] по глава на жител.<ref>[http://www.gapminder.org/videos/gapcasts/gapcast-9-public-services/ "Public Services"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120407031727/http://www.gapminder.org/videos/gapcasts/gapcast-9-public-services/ |date=2012-04-07 }}, Gapminder video</ref> Но, некои набљудувачи предвидуваат дека до 2025 повеќе од половина од [[Список на држави по население|светското население]] ќе се соочи со ранливост поврзана со вода.<ref>{{наведено списание|author = Kulshreshtha, S.N|year = 1998|title = A Global Outlook for Water Resources to the Year 2025|journal = Water Resources Management|volume = 12|issue = 3|pages = 167–184| doi=10.1023/A:1007957229865 }}</ref> Во извештај од ноември 2009 се предвидува дека до 2030, во некои региони на светот кои се во развој, побарувачката за вода ќе ги надмине резервите за 50%.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mckinsey.com/App_Media/Reports/Water/Charting_Our_Water_Future_Full_Report_001.pdf |title="Charting Our Water Future: Economic frameworks to inform decision-making" |accessdate=2010-04-18 |archive-date=5 јули 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100705072816/http://www.mckinsey.com/App_Media/Reports/Water/Charting_Our_Water_Future_Full_Report_001.pdf }}</ref> Водата има важен дел во светската економија, бидејќи функционира како растворувач за голем број различни хемиски материи и го олеснува индустриското ладење и транспорт. Приближно 70% од свежата вода се користи во [[земјоделство]]то.<ref name=Baroni2007>{{наведено списание|DUPLICATE_author = Baroni, L|author = Cenci, L.; Tettamanti, M.; Berati, M.|year = 2007|title = Evaluating the environmental impact of various dietary patterns combined with different food production systems|journal = European Journal of Clinical Nutrition|volume = 61|pages = 279–286|pmid = 17035955|issue = 2| doi=10.1038/sj.ejcn.1602522 }}</ref> == Имиња == Водата може да биде именувана и со некои други имиња во склад со [[IUPAC номенклатура|хемиската номенклатура]]: * водородоксид; * диводородомонооксид; * водородхидрооксид; * диводородоксид. == Хемиски и физички својства == === Основни својства === [[Податотека:Water_droplet_blue_bg05.jpg|мини|150п|Судар со капка вода предизвикува нагорен повратен млаз опкружен со капиларни бранови]] Водата е [[хемиска супстанца]] со хемиска формула '''H₂O''': една молекула на вода содржи два атома на [[водород]], [[ковалентна врска|ковалентно]] поврзани со еден атом на [[кислород]]. Во природата, водата се јавува во трите агрегатни состојби и на Земјата може да заземе многу различни форми, како што се водните испарувања и [[облак|облаците]] на небото, [[морска вода|морската вода]] и сантите [[мраз]] во поларните океани, [[ледник|ледниците]] и реките во планините и течноста во Земјините водоносни слоеви. Главните хемиски и физички својства на водата се следните: [[Податотека:2006-01-15 coin on water retouched.jpg|мини|150п|Површинска густина на водата]] * Водата е течност која на [[нормални услови|нормална температура и притисок]] нема ни вкус ни мирис. Природната боја на водата и мразот има светлосина нијанса, иако во мали количини изгледа безбојна. Мразот, исто така изгледа безбоен, а водните испарувања се невидливи како гас.<ref>{{наведено списание|last=Braun|first=Charles L|author2=Sergei N. Smirnov|title=Why is water blue?|journal=J. Chem. Educ.|volume=70|issue=8|pages=612|date=1993|doi=10.1021/ed070p612 |url=http://www.dartmouth.edu/~etrnsfer/water.htm|access-date=2010-04-18|archive-date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525162353/http://www.dartmouth.edu/~etrnsfer/water.htm|url-status=dead}}</ref> * Водата е проѕирна и поради тоа водните растенија можат да живеат во неа бидејќи [[сончева светлина|сончевата светлина]] може да стигне до нив. Само силна УВ светлина се впива во помал интензитет. * Бидејќи молекулата на водата не е линеарна и атомот на кислородот има поголема [[електронегативност]] од водородниот атом, носи мал негативен напон, додека водородните атоми имаат мал позитивен напон. Како резултат на ова, водата е [[поларна молекула]] со [[електричен диполен момент]]. Мрежната интеракција меѓу диполите на секојa молекулa предизвикуваат ефикасен кожа-ефект на поврзувањето на водата со други субстанци, или воздух на површината, последното ако има покачување на високиот површински притисок на водата. Оваа диполарна природа придонесува до склоноста на молекулата на водата да оформува водородни врски кои ги предизвикуваат специјалните својства на водата.<ref>{{наведена книга|last = Campbell|first = Neil A|author = Brad Williamson; Robin J. Heyden|title = Biology: Exploring Life|publisher = Pearson Prentice Hall|date = 2006|location = Boston, Massachusetts|url = http://www.phschool.com/el_marketing.html|isbn = 0-13-250882-6|access-date = 2010-04-18|archive-date = 2014-11-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20141102041816/http://www.phschool.com/el_marketing.html|url-status = dead}}</ref> Поларната природа придонесува и за прилепувањето кон други материјали. [[Податотека:Watermolecule.png|мини|десно|150п|Геометриска на молекулата на водата]] * Секое водородно јадро е поврзано со централниот кислороден атом со пар електрони кои се заеднички. Хемичарите овој зеднички пар електрони го нарекуваат ковалентна хемиска врска. Во формулата H₂O, само два од шесте кислородни електрони од надворешната обвивка се употребуваат за оваа намена, оставајќи четири електрони кои се поделени во два пара слободни електрони. Четирите пара електрони кои го опкружуваат кислородот имаат склоност да се наредат што подалеку меѓусебе за да се намали одбивноста помеѓу овие облаци од негативен напон. Ова најчесто резултира со тетраедална геометрија во која аголот меѓу паровите електрони (од таму Н–О–Н е агол на поврзување) е 109,5°. Но, бидејќи двата пара слободни електрони остануваат поблиску до кислородниот атом, овие употребуваат поголемо одбивање против двата ковалентни споени пара, со што ги туркаат двата водородни атоми поблиску еден до друг. Како резултат на тоа се добива искривен тертаедарен поредок во кој Н-О-Н аголот е 104,5°<ref>{{Наведена мрежна страница|last= Lower|first=Stephen|title=Water and its structure|url= http://www.chem1.com/acad/sci/aboutwater.html|date= 13 ноември 2009|accessdate= 2 јануари 2010}}</ref> [[Податотека:Liquid water hydrogen bond.png|мини|десно|150п|Синџир на молекулите на водата поврзани со водородни мостови]] * Како резултат на заемното дејство на овие својства, капиларното дејствување се однесува на својството на водата да се движи нагоре во тесна цевка спроти [[гравитација|гравитациската сила]]. На ова својство се потпираат сите васкуларни растенија, како на пример дрвјата. * Водата е добар [[раствор]]увач и често се нарекува универзален растворувач. Супстанците кои се раствораат во вода, како на пр. соли, шеќери, киселини, бази и дури и некои гасови, особено кислород, јаглерод диоксид (газирање) се познати како [[хидрофилична материја|хидрофилични]] (водо-љубни) материи, додека тие што не се мешаат со вода, на пр. масти и масла се познати како [[хидрофобна материја|хидрофобни]] (кои се плашат од вода) материи. * Сите главни составни делови во клетките ([[белковина|белковини]], [[ДНК]] и [[полисахарид]]и), исто така се раствораат во вода. * Чистата вода има ниска [[електрична спроводливост]], но таа значајно се зголемува со [[растворање]] на мало количество јонски материјал како на пример [[натриум хлорид]]. * Точката на вриење на водата (и сите други течности) зависи од барометарскиот притисок. На пример, на врвот од [[Монт Еверест]], водата врие на околу 68&nbsp;°C , во споредба со 100&nbsp;°C на морското ниво. Обратно, водата во океанот близу геотермалните отвори може да достигне температура од стотици степени и да остане течна. [[Податотека:Capillarity.svg|мини|150п|Капиларно дејствување на водата во споредба со жива]] * Водата го има највисокиот специфичен топлински капацитет од која било позната супстанца после [[амониум]]от, како и висока топлина на испарување (40.65 kJ•mol−1), што се резултат на многубројните водородни врски меѓу молекулите. Овие две невообичаени својства ѝ дозволуваат на водата да ја регулира Земјината [[клима]] со придушување на големи промени во температурите. [[Податотека:Label for dangerous goods - class 4 март svg|мини|150п|АДР етикета за пренос на добра опасни кога ќе дојдат во контакт со вода|врска=Special:FilePath/Label_for_dangerous_goods_-_class_4_март_svg]] * Водата, најголемта густина ја достигнува на 3,98&nbsp;°C.<ref>{{наведена книга| author = Kotz, J. C., Treichel, P., & Weaver, G. C.|year = 2005|title = Chemistry & Chemical Reactivity |publisher= Thomson Brooks/Cole| isbn = 053439597X}}</ref> Таа станува дури поретка кога ќе замрзне, проширувајќи се за 9%. Ова е резултат на еден необичен феномен: цврстата форма на водата (мраз), лебди во течна вода со што дозволува организмите да преживеат во делумно замрзнато водно тело бидејќи водата на дното има температура од околу 4&nbsp;°C. * Водата може да се меша со многу други течности, како на пример [[етанол]]от, притоа формирајќи хомогена течност. Од друга страна, водата и повеќето масла се немешливи, најчесто формирајќи слоеви со густина која се зголемува од врвот. Како гас, водената пареа е целосно мешлива со [[воздух]]. * Водата оформува [[азеотроп]] со многу други раствори. * Водата, со [[електролиза]], може да се подели на водород и кислород. * Како оксид на водородот, водата се формира кога водородот или водородните соединенија горат или реагираат со кислород или кислородни соединенија. Водата не е гориво, таа е краен производ на согорување на водородот. [[Енергија]]та потребна да се подели водата во водород и кислород со електролиза или на друг начин, е поголема од енергијата која се испушта кога водородот и кислородот повторно се спојуваат.<ref>{{Наведена мрежна страница|last= Ball|first=Philip|title=Burning water and other myths|url= http://www.nature.com/news/2007/070910/full/070910-13.html|work= Nature News|date= 14 септември 2007|accessdate= 14 септември 2007}}</ref> * Хемиските елементи кои се повеќе електропозитивни од водородот, како на пр. [[литиум]]от, [[натриум]]от, [[калциум]]от, [[патасиум]]от и [[цезиум]]от го истиснуваат водородот од водата, создавајќи [[хидроксид]]и. Како запаллив гас, водородот кој се испушта е опасен и реакцијата на водата со елементите, кои се повеќе електропозитивни од водродот, може да доведе до голема експлозија. == Синтеза, електролиза и хемиска употреба == [[Податотека:Hofmann voltameter.svg|мини|125п|Опис на работата на Хофмановиот волтметар]] Како [[хемиско соединение]], водата за првпат била синтетизирана од страна на [[Хенри Кевендиш]] во 18. век, кој експериментирал со мешавина од [[водород]] и [[воздух]], која резултирала со [[експлозија]]. Во иднина водородот треба да стане создавач на енергија. Тој не создава примарна енергија, туку служи како пренесувач на енергијата. Добиениот водород со [[електролиза]] на водата содржи значително повеќе примарна енергија од примарната енергија што се добива со водородот. Сончевата енергија ја разделува водата на соодветен [[катализатор]] на кислород и водород, што лабораториски е докажано<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://idw-online.de/pages/de/news227387 |title=архивска копија |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2011-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110505114154/http://idw-online.de/pages/de/news227387 |url-status=dead }}</ref>. За демонстрација, електризита на вода со помош на [[Хофманов волтметар|Хофмановиот волтметар]] е претставена со следната [[хемиска равенка]]: :<math> \mathrm{ 2\ H_2O \rightarrow 2\ H_2 + O_2 }</math> == Вкус и мирис == Водата може да раствори различни материи, што ѝ дава различни вкусови и мириси. Луѓето и другите животни имаат развиено сетила, кои повеќе или помалку им овозможуваат да проценат дали водата е погодна за пиење, па според тоа избегнуваат вода која е пресолена или гнила. Луѓето, исто така, предпочитаат ладна вода наместо млака, бидејќи ладната вода содржи помалку микроби. Вкусот на изворската вода или [[минерална вода|минералната вода]] зависи од [[минерал]]ите кои се растворени во неа. Чистата вода (H₂O) е без вкус и мирис. Чистотата на изворската и минералната вода зависи од неприсутноста на токсини, загадувачи и микроби. == Дистрибуција на водата во природата== === Вода во универзумот === Поголемиот дел од водата во универзумот може да се добие како нус-производ на [[формирање на ѕвезда|формирањето на ѕвездите]]. Кога се раѓа ѕвездата, нејзиниот зачеток е придружен со силен ветар од гас и прашина насочен нанадвор. Кога овој излив на материјали ќе се судри со околниот гас, создадените ударни бранови ги притискаат топлината и гасот. Водата се формира во овој топол густ гас.<ref>{{наведени вести| title=Discover of Water Vapor Near Orion Nebula Suggests Possible Origin of H20 in Solar System (sic)| publisher=The Harvard University Gazette| date=23 април 1998| url=http://www.news.harvard.edu/gazette/1998/04.23/DiscoverofWater.html}} {{наведени вести| title=Space Cloud Holds Enough Water to Fill Earth's Oceans 1 Million Times| publisher=Headlines@Hopkins, JHU| date=9 април 1998| url=http://www.jhu.edu/news_info/news/home98/apr98/clouds.html| access-date=2010-04-21| archive-date=2007-11-09| archive-url=https://web.archive.org/web/20071109171410/http://www.jhu.edu/news_info/news/home98/apr98/clouds.html| url-status=dead}} {{наведени вести| title=Water, Water Everywhere: Radio telescope finds water is common in universe| publisher=The Harvard University Gazette| date=25 февруари 1999| url=http://news.harvard.edu/gazette/1999/02.25/telescope.html}}</ref> Вода се забележува и во [[небула|меѓуѕвездените облаци]] (небули) во [[Млечен Пат|Млечниот Пат]]. Најверојато, водата постои во изобилие и во другите галаксии, бидејќи нејзините состојки, водородот и кислородот се меѓу најчестите елементи во универзумот. Небулите се згуснуваат во сончеви маглини и сончеви системи како нашиот. Водната пареа е присутна во: * атмосферата на [[Мерку]]р: 3.4% и големо количество вода во [[егзосфера]]та на Меркур;<ref name="planetary society">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.planetary.org/news/2008/0703_MESSENGER_Scientists_Astonished_to.html |title=MESSENGER Scientists 'Astonished' to Find Water in Mercury's Thin Atmosphere |accessdate=5 јули 2008 |publisher=Planetary Society |date=3 јули 2008 |archive-date=2008-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080707035106/http://www.planetary.org/news/2008/0703_MESSENGER_Scientists_Astonished_to.html |url-status=dead }}</ref> * атмосферата на [[Венера]]: 0,002%; * атмосферата на [[Земја]]та: ~0,40% низ целата атмосфера, најчесто 1%-4% на површината; * атмосферата на [[Марс]]: 0,03%; * атмосферата на [[Јупитер]]: 0,0004%; * атмосферата на [[Сатурн]] – само [[мраз]]; * [[Енкелад (месечина)|Енкелад]] (месечина на планетата Сатурн): 91%; * [[Вонсончева планета|вонсончевите планети]] [[HD 189733 b]] и [[HD 209458 b]]. Течната вода е присутна на: * [[Земја]]та: 71% од површината; * [[Месечина]]та – најдени се мали количества вода (во 2008) во внатрешноста на вулканските бисери донесени од Месечината на Земјата од страна на екипажот на Аполо 15 во 1971 година;<ref>[http://www.spiegel.de/wissenschaft/weltall/0,1518,564911,00.html Versteckt in Glasperlen: Auf dem Mond gibt es Wasser – Wissenschaft – Der Spiegel – Nachrichten]</ref> Во септември 2009 НАСА извести за наоѓањето молекули на вода од страна на минеаролошкиот пресликувач на месечината на НАСА кој се наоѓа на вселенско летало на индиската организација за испитување на вселената Шандрајан-1 (Chandrayaan-1).<ref>[http://science.nasa.gov/headlines/y2009/24sep_moonwater.htm Water Molecules Found on the Moon] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090927092541/http://science.nasa.gov/headlines/y2009/24sep_moonwater.htm |date=2009-09-27 }}, NASA</ref> Цврсти докази посочуваат дека течната вода е присутна под површината на сателитот на Сатурн, [[Енкелад (месечина)|Енкелад]], и на сателитот на Јупитер, [[Европа (сателит на Јупитер)|Европа]], каде можеби постои како океан длабок 100 километри, кој ја покрива целата површина на сателитот, што е повеќе вода од сите океани на Земјата. Воден мраз е присутен на: * Земјата – најчесто како прекривки од мраз; * поларните [[ледена покривка|ледени покривки]] на Марс; * [[Месечина]]та; * [[Титан (сателит на Сатурн)|Титан]]; * [[Прстени на Сатурн|прстенита на Сатурн]]<ref name="Sparrow">{{наведена книга|last = Sparrow|first = Giles|title = The Solar System|publisher=Thunder Bay Press|date =2006|pages =|isbn =1592235794}}</ref>; * [[Европа (сателит на Јупитер)|Европа]]; * [[Енкелад (месечина)|Енкелад]]; * [[Плутон]] и [[Харон]];<ref name="Sparrow"/> * [[Комета|Комети]] и тела од изворите на комети (предмети од [[Кајперов Појас|Кајперовиот Појас]] и [[Ортов Облак|Ортовиот Облак]]); Водениот мраз можно е да постои и на [[Церера (џуџеста планета)|Церера]] и [[Тетида (планета)|Тетида]]. Водата и други лесно испарливи материи најверојатно се составен дел од внатрешната структута на [[Уран (планета)|Уран]] и [[Нептун (планета)|Нептун]]. === Вода на местата погодни за живот === Постоењето на течна вода, и во помал обем во гасна и цврста агрегатна состојба на Земјата, е неопходна за опстанокот на животот. Земјата е сместена во зона од сончевиот Систем која е погодна за живеење. Ако беше малку поблиску или подалеку од Сонцето (околу 5% или околу 8 милиони километри), условите кои дозволуваат трите форми да бидат присутни во исто време не би постоеле.<ref>{{наведена книга|department= J. C. I. Dooge. "Integrated Management of Water Resources"| editor = Ehlers, E.; Krafft, T|title = Understanding the Earth System: compartments, processes, and interactions| publisher= Springer|year = 2001| page = 116}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница| title =Habitable Zone|url =http://www.daviddarling.info/encyclopedia/H/habzone.html|publisher= The Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy and Spaceflight}} </ref> [[Гравитација]]та на Земјата ѝ дозволува да ја задржи [[атмосфера]]та. Водното испарување и јаглерод диоксидот во атмосферата прават амортизер за [[темература]] (ефект на стаклена градина) кој помага да се одржи прилично стабилна површинска тепмература. Ако Земјата беше помала, со поретка атмосфера би дошло до температурни екстреми, со што би се спречило насобирањето на вода, освен на поларните ледени покривки (како на Марс). Површинската температура на Земјата е релативно постојана низ геолошкото време и покрај различните нивоа на сончево зрачење (изложување на сонце), што покажува дека со Земјината температура управува динамичен процес преку комбинација на гасови и површинско или атмосферско [[алабедо]]. Ова е познато како [[хипотеза Геа]]. Состојбата на водата на [[планета]] зависи од амбиентскиот притисок, кој е одреден од гравитацијата на таа планета. Ако планетата е доволно голема, водата на неа може да биде во цврста состојба, дури и на високи температури, поради високиот притисок предизвикан од гравитацијата. Денес, постојат различни теории за настанокот на водата на Земјата. == Вода на Земјата == {{главна|Хидрологија}} [[Податотека:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|мини|десно|200п|Водата покрива 71% од површината на Земјата; океаните содржат 97,2% од водата на Земјата. Поларните ледени покривки, кои содржат 90% од целокупната свежа вода на Земјата можат да се видат на дното. Кондензираната атмосферска вода може да се види во форма на облаци, што придонесува за Земјиното албедо]] Хидрологијата е наука на движењето, дистрибуцијата и кавалитетот на водата на Земја. Науката за дистибуција на водата се нарекува [[хидрографија]]. Науката за дистрибуција и движењето на подземните води е [[хидрогеологија]], за ледниците е [[глациологија]], за внатрешните води се нарекува [[лимнологија]] и поделбата на океаните е наречена [[океанографија]]. Еколошките процеси со хидрологија се фокусот на [[екохидрологија]]та. Збирната маса од вода најдена на, под и над поршината на планетата се нарекува [[хидросфера]]. Приближниот волумен на Земјината вода (целосната резерва на вода за светот) е {{км3|1.360.000.000}}. Подземните води и свежата вода се корисни или потенцијално корисни за луѓето како водни ресурси. Течната вода се наоѓа во водни тела како океани, мориња, езера, реки, потоци, канали, езерца или бари. Најголемиот дел од Земјината вода е морска вода. Водата е присутна и во атмосферата, во цврста, течна и гасовита состојба. Постои и како подземна вода во водоносните слоеви. Водата е важна за многу геолошки процеси. Таа е сеприсутна во камењата, и притисокот на овие подземни води влијае врз начинот на раседнување. Водата во [[Земјина кора|Земјината кора]] го причинува топењето кое создава вулкани во зоните на подвлекување. На Земјината површина водата е важна и за хемиските и за физичките елувијални процеси. Водата, но и мразот во помал но значаен дел, се одговорни и за преносот на седименти кој се одвива на површината на земјата. Таложењето на пренесените седименти формира голем број видови на [[Седиментна карпа|седиментни карпи]], кои ја сочинуваат геолошката евиденција на Земјината историја. [[Податотека:Earth%27s_water_distribution.gif|мини|230п|Графички приказ на дистрибуцијата на водата на Земјата]] === Воден циклус === {{главна|Воден циклус}} Водениот циклус (научно познат како хидролошки циклус) се однесува на постојаната размена на вода во хидросферата, меѓу атмосферата, водата во почвата, површинската вода, подземните води и растенијата. Водата, постојано се движи низ секој од овие региони во водениот циклус кој се состои од следиве процеси на пренос: * [[Испарување]]то од океаните и други водни тела во воздухот и [[транспирација]]та од копнени растенија и животни во воздухот. * [[Врнежи]], од водни испарувања кои се [[кондензација|кондензираат]] во воздухот и паѓаат на земјата или во океаните. * Истечни води од копното кои најчесто се влеваат во морињата. [[Податотека:Watercyclemacedonianhigh.jpg|мини|лево|250п|Приказ на водениот циклус]] Повеќето водни испарувања над океаните се враќаат во океаните, но ветровите можат да ги однесат врз копното со иста брзина како истечните води во морето, со околу 36 Тт (тератони) годишно. Над копното, испарувањето и транспирацијата придонесуваат за уште 71 Тт годишно. Врнежите, со степен од 107 Тт годишно на копно, имаат неколку форми: [[дожд]], [[снег]] и [[град (метеорологија)|град]], со појава на [[магла]] и [[роса]]. Кондензираната вода во воздухот може да ја прекрши сончевата светлина со што настануваат [[виножито|виножита]]. Истечните води, најчесто се собираат врз водопади кои се влеваат во реки. Математичкиот модел кој се употребува да се симулира река или проток на вода и да се пресметаат параметрите за квалитет на водата се нарекува хидролошки модел за пренос. Дел од водата е пренасочена за наводнување во земјоделството. Реките и морињата нудат можности за патување и трговија. Преку [[ерозија]], истечните води ја оформуваат околината создавајќи долини и делти кои даваат богата почва и рамно земјиште за основање центри за населување. До поплави доаѓа кога дел од земјиштето, најчесто под водното ниво, е покриено со вода. Се случува кога реките се излеваат од своето корито или при поплави од морињата. Сушата е подолг период, кој трае со месеци или години, при која во некој регион се забележува недостаток од резервите со вода. До ова доаѓа кога некој регион постојано има потпросечни врнежи. === Складирање на свежата вода === [[Податотека:StrokkurBubble3.jpg|мини|десно|170п|Воден меур, кратко по избивањето на гејзир]] {{главна|Водни ресурси}} Некои истечни води се заробени за одреден период на време, како што е на пример водата во езерата. На голема надморска височина, снегот се собира на ледените капи, снежните бали и ледниците. Водата се впива во земјата и се движи до водоносните слоеви. Овие подземни води подоцна повторно избиваат на површината во изворита или поспектакуларно како топли извори и [[гејзер]]и. Подземните води можат да се извлечат и вештачки со [[бунар]]и. Складирањето на водата е важно, бидејќи чистата, свежа вода е неопходна за човекот и другите копнени форми на живот. Во многу делови на светот таа е во недостаток. === Морска вода === {{главна|Морска вода}} Морката вода содржи околу 3,5% [[сол]] плус помали количини на други материи. Физичките својства на морската вода се разликуваат од тие на свежата вода по неколку работи. Морската вода смрзнува на пониски температури (околу -1,9&nbsp;°C) и нејзината густина се зголемува со намалувањето на температурата до точката на замрзнување, наместо да достигне најголема густина на температури на замрзнување. Соленоста на водата во поголемите мориња се разликува од околу 0,7% во [[Балтико Море|Балтичкото Море]] до 4,0% во [[Црвено Море|Црвеното Море]]. === Плими === {{главна|Плима}} Плимите се кружно паѓање и кревање на Земјините води, предизвикани од приливните сили на Месечината и Сонцето, кои влијаат на океаните. Плимата предизвикува промени во длабочината на морските и речните водни тела и произведува осцилирачки струи познати како плимни струи. Плимата која се менува на некоја локација е резултат на замената на местата на Месечината и Сонцето во однос на Земјата, заедно со влијанието на ротацијата на Земјата и локалната [[изобати|батиметрија]]. Делот од морскиот брег кој се наоѓа под вода за време на висока плима и е изложен за време на ниска плима, е важен еколошки производ на океанските плими. == Влијание врз животот == [[Податотека:Oasis_in_Lybia.JPG|мини|десно|200п|[[оаза|Оазите]] се пустински области во кои има одредено количество на вода]] Од [[биологија|биолошка]] гледна точка, водата има многу различни особености кои се важни за размножувањето на видовите, што ја разликува од другите материи. Тоа е затоа што им овозможува на органските соединенија да реагираат на начин кој би им дозволил размножување. Сите познати форми на живот зависат од водата. Водата е важна и како растворувач во кој големиот број раствори на телото се раствораат и како неопходен дел од многуте метаболички процеси во телото. [[Метаболизам|Метаболизмот]] е збир од анаболизмот и катаболизмот. Во анаболизмот, водата се отстранува од молекулите (преку енергија за која се потребни хемиски реакции на ензимите) со цел да се добијат поголеми молекули (на пр. скробови, триглицериди и белковини за складирање на гориво и иформации). Во катаболизмот, водата се употребува да ги разруши врските со цел да се создадат помали молекули (на пр. гликоза, масни киселини и аминокиселини за гориво за енергија и други намени). Поради тоа, водата е незаменлива и главна за овие метаболички процеси. Оттаму, без вода, овие метаболички процеси би престанале да постојат, што би нѐ оставило да размислуваме кои процеси би ги замениле, како на пример апсорпција на гас, собирање на прашина и сл. Водата е главна за процесот на [[фотосинтеза]] и за [[дишење]]то. Фотосинтетичките клетки ја користат енергијата од сонцето за да ги разделат водородот и кислородот од водата. Водородот е комбиниран со CO₂ (апсорбиран од воздух или вода) да создаде гликоза и да испушти кислород. Сите живи клетки користат такви горива и го оксидираат водородот и јаглеродот за да ја искористат сончевата енергија и да ја преобразат водата и CO₂ (клеточно дишење). Исто така, водата е важна и за киселинско базната неутралност и работата на [[ензим]]ите. [[Киселина]]та се состои од водороден јон (H+, дел) дарител, кој може да биде неутрализиран од страна на [[база (хемија)|базата]], која претставува делумен акцептор како јон на хидроксид (OH−), со цел да се создаде вода. Водата се смета за неутрална, со [[Водороден показател|pH вредност]] (негативниот дел од концентрацијата на водородниот јон) од 7. Киселините имаат pH вредност помала од 7, додека базите имаат вредност поголема од 7. Стомачната киселина (HCl) е корисна за варењето на храната. Но нејзиното корозивно дејство врз хранопроводот за време на одливот на храна може привремено да се неутрализира со внесување на основа како алуминиум хидроксид за да се создадат неутрални молекули на вода и солта алуминиум хлорид. Човековата биохемија која вклучува ензими, најчесто најоптимално работи на билошки неутрална pH вредност од околу 7,4. На пример, клетка од бактеријата ''[[Escherichia coli]]'' содржи 70% вода, човековото тело 60-79% вода, растително тело содржи и до 90% вода и телото на возрасна медуза содржи 94-98% вода. === Водни форми на живот === [[Податотека:Diatoms_through_the_microscope.jpg|мини|лево|180п|Морски силикатни алги - клучна фитопланктонска група]] Водите на Земјата се полни со живот. Најраните форми на живот се појавиле во вода. Речиси сите риби живеат исклучиво во вода, а постојат и многу морски видови на [[цицачи]], како делфините и китовите кои исто така живеат во вода. Некои видови на животни, како водоземците, поминуваат дел од нивниот живот во вода и дел на копно. Растенијата како морската трева и алгите растат во вода и се основа на некои подводни екосистеми. Планктоните се главната основа на океанскиот [[синџир на исхрана]]. Водните цицачи мора да добијат кислород за да преживеат, а тоа го прават на неколку различни начини. Рибите имаат [[жабри]] наместо [[бели дробови]], иако некои видови риби, како дводишалката, ги имаат и двете. Морските цицачи, како делфините, китовите, видрите и фоките, мораат повремено да испловат на површината за да вдишат воздух. Помалите форми на живот се способни да впиваат кислород преку кожата. == Влијание врз човековата цивилизација == Историски гледано, цивилизацијата најмногу напреднала околу реките и големите водни патишта. [[Месопотамија]], која се смета за лулка на цивилизацијата била сместена меѓу теченијата на плодните реки [[Тигар (река)|Тигар]] и [[Еуфрат]]. Животот на населението во [[Древен Египет]] било целосно зависно од течението на реката [[Нил]]. Големите пристанишни градови како [[Ротердам]], [[Лондон]], [[Монтреал]], [[Париз]], [[Њујорк]], [[Буенос Ариес]], [[Шангај]], [[Токио]], [[Чикаго]] и [[Хонгконг]], делумно го должат својот развој и проширување поради лесната пристапливост преку вода и зголемувањето на трговијата, што е директен резултат на тоа. Островите со безбедни пристаништа, како [[Сингапур]] напреднале поради истата причина. Во делови од [[Северна Африка]] и [[Блиски Исток|Блискиот Исток]], каде водата е поретка, пристап до чиста вода за пиење бил и е главен фактор за човековиот развој. === Здравје и загадување === [[Податотека:Brunnen im palmengarten.jpg|мини|180п|Фонтаната претставува украс создаден со употреба на вода]] Водата погодна за човекова употреба се нарекува вода за пиење или вода погодна за пиење. Водата, која не е за пиење може да се направи погодна за пиење со филтрација или дестилација (да се загрее додека нѐ испари и после пареата да се собере без нечистотиите кои ги остава) или на други начини (хемиска или топлинска преработка која ги убива бактериите). Понекогаш, изразот „безбедна вода“ важи за водата погодна за пиење од понизок квалитет (на пр. успешно се користи за исхрана кај луѓе кои имаат слаб пристап до процеси за прочистување на вода и прави повеќе добро отколку штета). Водата, која не е погодна за пиење, но не е штетна за луѓето кога се употребува за пливање или капење се нарекува со повеќе имиња, покрај вода погодна за пиење и понекогаш се нарекува „безбедна вода“ или „вода безбедна за капење“. [[Хлор]]от, кој ги иритира кожата и мукозната мембрана, се користи да ја направи водата безбедна за капење или пиење. Неговата употреба е строго техничка и најчесто се контролира со владини прописи (најчесто еден дел од милион од водата за пиење и 1-2 дела од милион хлор кој сè уште не реагирал со нечистотиите за вода за капење). [[Податотека:Water_quality.jpg|мини|лево|170п|Процент од населението кое користи подобрени извори на вода по држава]] Овој природен ресурс станува сè поредок на одредени места и неговата достапност е голем социјален и економски проблем. Моментално, околу 1 милијарда луѓе ширум светот редовно пијат загадена вода. На 29. средба на [[Г8]] средбата во 2003 година, повеќето земји ја прифатија целта до 2015 да се преполови бројот на луѓе ширум светот кои немаат пристап до безбедна вода за пиење и санитација.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.g8.fr/evian/english/navigation/2003_g8_summit/summit_documents/water_-_a_g8_action_plan.html |title=G8 "Action plan" decided upon at the 2003 Evian summit |accessdate=2010-04-22 |archive-date=2010-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100823212526/http://www.g8.fr/evian/english/navigation/2003_g8_summit/summit_documents/water_-_a_g8_action_plan.html |url-status=dead }}</ref> Иако ова е цел која тешко може да се достигне, веројатно е дека повеќе од половина милијарда луѓе ќе останат без пристап до безбедна вода за пиење и повеќе од милијарда луѓе без пристап до соодведна санитација. Слабиот квалитет на водата и лошата санитација се смртоносни. Околу 5 милиони смртни случаи се последица поради загадена вода за пиење. [[Светска здравствена организација|Светската здравстена организација]] проценува дека безбедната вода би можела да спречи 1,4 смртни случаи на деца од [[дијареја]] секоја година.<ref>[http://www.who.int/features/qa/70/en/ World Health Organization. Safe Water and Global Health.]</ref> Но, водата не е исцрплив ресурс, туку се рециклилира како вода погодна за пиење преку дождови во многу поголеми количества од човековата потрошувачка. Поради тоа, прилично малото количество на водни резерви на Земјата (околу 1% од нашата вода за пиење, која се надополнува преку водоносни слоеви секои 1 до 10 години) е необновлив ресурс. Поретка е дистрибуцијата на вода погодна за пиење и наводнување отколку количеството кое постои на Земјата. Земјите кои немаат вода го користат увозот на добра како првичен начин за увоз на вода, бидејќи производствениот процес користи околу 10 до 100 пати вода од масата на производите. Во земјите во развој, 90% од отпадите води сè уште непреработени се влеваат во локалните реки и потоци. Околу 50 држави, со одприлика третина од светското население, исто така страдаат од среден или висок воден притисок и 17 од нив годишно извлекуваат повеќе вода од колку што се надополнува со природниот воден циклус.<ref>{{наведена книга |title=Climate Change and Developing Countries |last=Ravindranath |first=Nijavalli H|author2=Jayant A. Sathaye |year=2002 |publisher=Springer |isbn=1402001045 |oclc=231965991}}</ref> Притисокот дејствува не само врз телата со свежа вода како реки и езера, туку и го намалува квалитетот на подземните водни ресурси. === Човекова употреба === ==== Земјоделство ==== Најважната употреба на водата во земјоделството е за наводнување, што е клучен фактор за производството на храна. Наводнувањето зазема до 90% од повлечената вода во некои земји во развој<ref>[https://gradesfixer.com/free-essay-examples/the-analysis-of-groundwater-potential/ The Analysis Of Groundwater Potential]</ref> и значајни размери во земји со поголем економски развој.<ref name="Water Use in the United States">[http://nationalatlas.gov/articles/water/a_wateruse.html Water Use in the United States], National Atlas.gov</ref> ==== Водата како научен стандард ==== На 7 април 1795, во [[Франција]] било одлучено грамот да биде еднаков на „апсолутната маса на волумен чиста вода, еднаков на куб од стотинка од метар и на температурата на мраз кој се топи“.<ref>[http://smdsi.quartier-rural.org/histoire/18germ_3.htm Decree relating to the weights and measurements]</ref> За практични цели, потребен бил метален стандард за пример, илијада пати поголем. Поради тоа било потребно точно да се одреди масата на еден литар вода. И покрај фактот дека дефиницијата за грамот ја специфицирала водата на 0&nbsp;°C, температура која лесно може да се добие одново, научниците одлучиле да го редефинираат стандардот и да ги изведат нивните мерки на температурата кога водата е најгуста, што тогаш била 4&nbsp;°C.<ref>''[http://histoire.du.metre.free.fr/fr/index.htm here L'Histoire Du Mètre, La Détermination De L'Unité De Poids]''</ref> Температурната скала на [[Вилијам Томсон Келвин|Келвин]] од меѓународниот систем се основа на трите точки на водата, дефинирани на точно 273,16 К или 0,01&nbsp;°C. Скалата е попрецизна од Целзиусовата температурна скала, што првично била дефинирана според точката на вриење (100&nbsp;°C) и точката на топење (0&nbsp;°C) на водата. Природната вода главно се состои од изотопите на водород-1 и кислород-16, но постои и мало количество на потешки изотопи како водород-2 ([[деутериум]]). Количеството на деутериум оксиди или тешка вода е многу мало, но сепак влијае врз својствата на водата. Водата од реките и езерата содржи помалку деутериум од морската вода. Поради тоа, стандардната вода е дефинирана во спецификацијата на Виенскиот стандард за океански води. ==== Вода за пиење ==== [[Податотека:Stilles Mineralwasser.jpg|мини|десно|170п|Минерална вода]] [[Податотека:DIN_4844-2_D-P005.svg|мини|десно|170п|Знак за опасност - ''Водата не е за пиење'']] {{главна|Вода за пиење}} Во зависност од големината на човечкото тело, истото се состои од 55% до 78% од вода.<ref>[http://www.madsci.org/posts/archives/2000-05/958588306.An.r.html Re: What percentage of the human body is composed of water?], The MadSci Network</ref> За да функционира правилно, на телото му се потребни меѓу еден и седум литри вода дневно за да се избегне [[дехидратација]]. Точното количество зависи од степенот на активност, температурата, влажноста, но и други фактори. Поголемиот дел од ова се внесува преку храна или пијалаци, наместо пиење чиста вода. Не е јасно колку вода е потребно да се внесе од страна на здрави луѓе, иако повеќето се согласуваат дека 6 до 7 чаши вода (отприлика 2 литри) дневно, најмалку е потребо за да се одржи соодветна хидратација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/health/healthy_living/nutrition/drinks_water.shtml|title=Healthy Water Living|last=|first=|date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=1 февруари 2007}}</ref> Медицинската литература претпочита помало внесување, обично 1 литар вода за просечен маж, исклучувајќи ги дополнитлните потреби кои се резултат на губитокот на течности заради вежбање или топло време.<ref name=Rhoades_2003>{{наведена книга|author = Rhoades RA, Tanner GA|title = Medical Physiology|publisher= Lippincott Williams & Wilkins|edition=2|location = Baltimore|year = 2003|isbn = 0781719364|oclc = 50554808}}</ref> За тие што имаат здрави [[бубрег|бубрези]], тешко е да се исие премногу вода, но опасно е да не се испие доволно. Луѓето можат да испијат повеќе вода од потребното за време на вежбање што ги доведува до ризик од труење од вода (хиперхидратација), што може да биде смртоносна. Фактот дека еден човек треба да испие 8 чаши вода дневно не може да се препише на ниту еден научен извор.<ref>[http://www.taratur.com/node/12593 Осум чаши вода дневно? Заблуда!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100117074931/http://www.taratur.com/node/12593 |date=2010-01-17 }}, Таратур, 12 февруари 2009</ref> Постојат и други митови, како на пример влијанието на водата за спречување на дебелеењето.<ref>[http://www.panoptikum.com.mk/2009-11-08-15-10-52/wellness-lifestyle/776-2010-03-30-22-40-45.html Здравје-Вода]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, panoptikum.com.mk</ref> Водата од телото се лачи на повеќе начини: преку урина и фецес, преку потење и преку издишување на водни испарувања во здивот. Со физичко исцрпување и изложување на топлина, губитокот на вода ќе се зголеми и дневните потреби за вода исто така ќе се зголемат. На луѓето им е потребна вода која не содржи премногу нечистотии. Чести нечистотии се металните соли и оксидите (вклучувајќи бакар, железо, калциум и олово)<ref>''Conquering Chemistry'', четврто издание, 2008</ref> и/или штетни бактерии како на пример [[бактерија]]та ''[[Vibrio]]''. Некои раствори се прифатливи и дури пожелни за подобрување на вкусот и за добивање на неопходните електролити. Најголемиот извор на вода погодна за пиење е [[Бајкалско Езеро|Бајкалското Езеро]], кое содржи многу малку сол и калциум и затоа ѝ се смета за многу чисто. ==== Хигиена ==== Способноста на водата да прави [[раствор]]и и [[емулзија|емулзии]] се користи за миење. Голем број индустриски процеси зависат од реакциите добиени со хемикалии растворени во вода, како на пример лебдењето на цврсти честички во водена кашеста маса или употребата на вода за да се растворат и извлечат материите. ==== Хемиска употреба ==== Водата има широка употреба во хемиските реакции како растворувач или реактант и поретко како раствор или катализатор. Во неорганските реакции, водата најчесто е растворувач, кој разградува многу јонски соединенија. Во органските реакции, не се користи како растворувач во реакцијата бидејќи не ги разградува добро реактантите и е [[амфотерност|амфотерна]] (киселинска и базна) и [[нуклеофилна супституција|нуклеофилна]]. Но и покрај тоа, овие својства се пожелни. Исто така, забележано е и забрзување на Диелс-Алдеровите реакции. Суперкритичната вода, неодамна стана тема на истражување. Суперкритичната вода заситена со кислород успешно ги согорува загадувачите. ==== Течност која пренесува топлина ==== Водата и пареата се користат како течности во различни системи за пренос на [[топлина]], поради нивната достапност и високиот топлински капацитет, и за ладење и за затоплување. Ладната вода може да биде и природно достапна од езерата или од морињата. Згуснатата пареа е прилично ефикасна течност за загревање поради големата топлина на испарувањето. Недостаток е тоа што водата и пареата се малку корозивни. Скоро во сите централи за елекртична енергија, водата која се користи за ладење испарува и ги придвижува парните турбини кои ги напојуваат генераторите. Во индустријата за [[атомска централа|производство на јадрена енергија]], водата може да се користи и како [[модератор на неутрони]]. Во реактори на вода под притисок, водата се користи и за ладење и како модератор. Ова е пасивна сигурносна мерка, бидејќи отстранувањето на вода од реакторот ја намалува јадрената реакција. ==== Гаснење на пожари ==== [[Податотека:MH-60S_Helicopter_dumps_water_onto_Fire.jpg|мини|лево|170п|Водата се употребува за гаснење на диви пожари]] Водата се користи за гаснење на диви пожари. Таа има висока температура на испарување и е прилично инертна, што ја прави добра како течност за гаснење на пожари. Испарувањето на водата ја носи топлината подалеку од пожарот. Но, водата не може да се употеби за гаснење на пожари од електрична опрема, бидејќи нечистата вода е спроводлива, или за пожари од масла или органски раствори, бидејќи тие лебдат над водата и експлозивното вриење на водата ја шири запалената течност. Употребата на водата за гаснење на пожари треба да ја земе предвид и опасноста од [[парна експлозија]], до која може да дојде кога водата се користи за гаснење на многу жешки пожари во затворени простории и [[водородна експлозија]], кога материите реагираат со вода, како на пример одредени метали или топол графит, ја разградуваат водата создавајќи [[водороден гас]]. Силата на таква експлозија е видена во [[Чернобилска несреќа|Чернобилската катастрофа]], иако водата за која станува збор не беше од гаснење на пожари туку од системот за ладење на реакторот. До парна експлозија дојде кога претераното затоплување на јадрото предизвика водата да се претвори во пареа. До водородна експлозија може да се дојде и како резултат на реакцијата помеѓу пареата и жешкиот [[циркониум]]. ==== Рекреација ==== Луѓето ја користат водата за многу рекреациони цели, како и за вежбање и за [[спорт]]. Денес, многу познати водени спортови се [[пливање]], [[скијање на вода]], [[веслање]], [[сурфање]] и [[нуркање]]. Некои спортови како [[хокеј на мраз|хокеј]] и [[лизгање]] се одвиваат на мраз. Езерските брегови, плажите и водните паркови се популарни места за одмор и рекреација. Многу луѓе звукот и изгледот на водата што тече го сметаат за смирувачки. Некои чуваат риби и други видови на водни суштества во аквариуми или езерца за украс, забава или за друштво. Луѓето ја користат водата и за спортови на снег, како на пр. [[скијање]], [[санкање]], [[моторно санкање]] или за [[скијање на даска]] за кои водта треба да е замрзната. Водата може да се искористи и за борбени игри, како што се гаѓање со снежни топки, пушки на вода и балони полни со вода. ==== Водна индустрија ==== [[Податотека:TapWater-china.JPG|мини|десно|200п|Рачна пумпа за вода во [[Кина]]]] {{главна|Водна индустрија}} Водната индустрија обезбедува услуги за вода за пиење и отпадни води (вклучувајќи ја и преработката на канализациските води) за домаќинствата и индустријата. Средствата кои се користат за снабдување со вода вклучуваат бунарни цистерни за собирање на дождовна вода, мрежи за снабдувње со вода, постојки за прочистување на вода, резевоари за вода, кули за вода, цевки за вода ([[аквадукт]]и). Генераторите за атмосферска вода се во фаза на развивање. Водата за пиење често се собира од извори, се црпи од вештачки јами ([[бунар]]и) или се пумпа од езера и реки. Изградбата на повеќе бунари на соодветни места е можен начин да се добие повеќе вода, ако се претпостави дека водоносните слоеви можат да обезбедат доволен доток. Друг извор на вода е собирањето на дождовна вода. За да биде погодна за човечка употреба, можно е водата да треба да биде прочистена. [[Податотека:Usine_Bret_MG_1648.jpg|мини|лево|180п|Постојка за прочиствување на вода]] Дистрибуцијата на водата за пиење се прави преку општински водни системи, достава со танкери или како флаширана вода. Владите во многу земји имаат програми за дистрибуција на вода до сиромашните, без наплата. Други сметаат дека пазарниот механизам и слободната трговија се најдобриот начин да се управува со овој ресурс и да се финансира дупчењето на бунари и изградбата на брани и рзервоари. Друг начин за намалување на потрошувачката е со употреба на водата за пиење само за човечка употреба. Во некои градови како [[Хонгконг]], морската вода има широка употреба, за пуштање вода во тоалетите низ градот со цел да се зачуваат ресурсите на свежа вода. Загадувањето на водата е најголемата злоупотреба на водата, до тој степен што загадувачите ја ограничуваат употребата на вода за други потреби, при што доаѓа до непотребно трошење на ресурсите, без разлика на придобивките на тој што загадува. Како и другите видови на загадување, ова не влегува во стандардното пресметување на пазарните трошоци, бидејќи се сметаат за надворешни одлики за кои пазарот не може да води сметка. Поради ова други ја плаќаат цената на загадувањето на водата, додека добивките од приватните фирми не се распределуваат до месното население кое е жртва на ова загадување. [[лек|Фармацевтските производи]] кои се користат од страна на луѓето често завршуваат во водните патишта и можат да имаат штетно влијание врз водниот живот ако се биоакумулираат и ако не се биолошки разградливи. Постојките за отпадна вода се одводни канали и фабрики за преработка на отпадна вода. Друг начин да се отстрани загадувањето од површинските истечни води се биоканалите. ==== Индустриска употреба ==== Водата се користи за добивање [[енергија]]. Хидроелектричната енергија е енергија добиена со силата на водата. Таа се добива од вода која придвижува турбина на вода поврзана со [[генератор]]. Хидроелектричната енергија е евтин извор на енергија, кој не загадува и е обновлив. Всушност, енергијата се добива од сонцето, под чие дејство водата испарува и кондезира како дожд на големи височини од каде се враќа назад. Водата под притисок се користи за водни детонации и сечачи со воден млаз. Исто така, за прецизно сечење се употребуваат и пушки кои работат на висок [[воден притисок]]. Тие работат добро, прилично се безбедни и не ѝ штетат на околината. Исто така, се употребува и за ладенње на машинеријата за да се спречи прегрејување на сечилата од пили. Водата, се користи и во многу идустриски процеси и машини, како на пример парната турбина и разладувачот како додаток на нејзината употреба како растворувач. Испуштањето на непреработена вода од индустриска употреба се смета за [[загадување]]. За загадување се сметаат и испуштени раствори (хемиско загадување) и испуштена вода за ладење (термално загадување). На индустријата и е потребна чиста вода за многу употреби и се користи во различни техники за прочистување и во набавката на вода и во испуштањето на истата. ==== Преработка на храна ==== [[Податотека:Cuisson des pates.jpg|мини|десно|170п|Во водата се варат некои прехранбени производи, како што се [[шпагети]]те]] Водата има важна улога на полето на преработката на храна. За прехранбен научник важно е да ја разбере улогата која ја има водата во преработката на храна за да обезбеди производство на здрави производи. Растворите како [[соли]]те и шеќерите кои се наоѓаат во водата и влијаат врз нејзините физички својства. Точките на вриење и замрзнување, исто така се под влијание на растворите во водата. Еден мол [[сахароза]] ([[шеќер]]) на килограм вода ја крева точката на вриење за 0,051&nbsp;°C, и еден мол сол на килограм ја крева точката на вриење за 1,02&nbsp;°C. Слично, зголемениот број на растворени честички ја намалува точката на замрзнување на водата.<ref name="vaclacik">{{наведена книга|title= Essentials of Food Science|url=https://books.google.com/books?id=iCCsvwZrguUC|year=2007|author= Vaclavik, Vickie A. and Christian, Elizabeth W|publisher=Springer|isbn=978-0387699394}}</ref> Тврдоста на водата е исто така важен фактор во преработката на храна. Тврдоста на водата може да има големо влијание врз квалитетот на производот и врз санитацијата. Таа се класифицира врз основа на количината на [[калциум карбонат]] кој може да се отстрани од водата. Тврдоста се мери во [[гранула|гранули]]. Во 0,064 грама калциум карбонат е содржана гранула.<ref name="vaclacik"/> Водата се класифицира како мека ако содржи 1 до 4 гранули, средна ако содржи 5 до 10 гранули и тврда ако содржи 11 до 20 гранули.<ref name="vaclacik"/> Тврдоста на водата може да се промени или да се преработи со помош на систем за измена на јони. Тврдоста на водата влијае и врз pH рамнотежата која има важен удел во преработката на храна. Така на пример, тврдата вода го спречува успешното производство на безбојни пијалаци. Тврдоста на водата влијае и врз јавната хигиена. Колку е поголема тврдоста на водата толку е помала нејзината делотворност како средство за дезинфекција.<ref name="vaclacik"/> Вриењето, испарувањето и тлеењето се популарни методи за кои е потребно храната да се покрие со вода или со пареа. == Политика за вода == [[Податотека:Access_to_drinking_water_in_third_world.svg|мини|250п|Најдобра проценка на бројот на луѓе од земјите во развој кои имаат пристап до вода за пиење 1970-2000]] [[Политика за вода|Политиката за вода]] е [[политика]] која се занимава со искористувањето на водата и водните ресурси. Поради оваа причина, водата е стратешки ресурс во светот и важен елемент во многу политички спорови. Таа влијае врз здравјето и ја оштетува биоразновидноста. Бројот на лица со пристап до здрава вода во земјите во развој се зголемил од 30% во 1970 година<ref name=lomborg>{{наведена книга|author =Lomborg, Björn|year =2001|title =The Skeptical Environmentalist|publisher =Cambridge University Press|isbn =0521010683|url =http://www.lomborg.com/dyn/files/basic_items/69-file/skeptenvironChap1.pdf|page =22|access-date =2010-04-23|archive-date =2013-07-25|archive-url =https://web.archive.org/web/20130725173040/http://www.lomborg.com/dyn/files/basic_items/69-file/skeptenvironChap1.pdf|url-status =dead}}</ref> на 71% во 1990 година и 84% во 2004. Овој тренд се очекува да продолжи и во иднина.<ref name=UN>{{Наведена мрежна страница |url=http://mdgs.un.org/unsd/mdg/Resources/Static/Products/Progress2008/MDG_Report_2008_En.pdf#page=44 |title=MDG Report 2008 |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2010-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827045721/http://mdgs.un.org/unsd/mdg/Resources/Static/Products/Progress2008/MDG_Report_2008_En.pdf#page=44 |url-status=dead }}</ref> Со цел да се преполови бројот на лица без пристап до здрава вода до 2015 година, беше одлучено проблемот да биде дел од [[Милениумски цели за развој|Милениумските цели за развој]]. Се проценува дека оваа цел ќе биде остварена. Од 1990 година, 1,6 милијарда луѓе добија пристап до безбеден извор на вода за пиење.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mdgs.un.org/unsd/mdg/Resources/Static/Products/Progress2008/MDG_Report_2008_En.pdf#page=44 |title=The Millennium Development Goals Report |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2010-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827045721/http://mdgs.un.org/unsd/mdg/Resources/Static/Products/Progress2008/MDG_Report_2008_En.pdf#page=44 |url-status=dead }}</ref> Во извештај на [[Организација ан обединетите нации|Обдинетите нации]] од 2006 година стои дека „има доволно вода за сите„, но дека пристапот до неа е попречен заради погрешно управување и корупција.<ref>[[УНЕСКО]], (2006), [http://unesdoc.unesco.org/images/0014/001444/144409E.pdf Water, a shared responsibility. The United Nations World Water Development Report 2]</ref> Светскиот извештај за развој на вода на Обединетите нации од 2003 година за проценка на водата посочува дека во наредните 20 години, количеството вода достапна за сите ќе се намали за 30%. Моментално 40% од населението на Земјата немаат доволно свежа вода за минимална хигиена. Повеќе од 2,2 милиони луѓе во 2000 умреле од болести преносливи преку вода (поврзано со потрошувачката на загадена вода) или од суша. Во 2004 година, британската добротворна организација [[WaterAid]] соопшти дека на секои 15 секунди по едно дете умира од болести поврзани со вода кои лесно може да се спречат.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sierraclub.org/population/world_water_day/RunningDryFilmScreening.pdf |title="Worldwide, a child dies every 15 seconds from water related diseases."-Running Dry, Executive Summary |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2011-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917033643/http://www.sierraclub.org/population/world_water_day/RunningDryFilmScreening.pdf |url-status=dead }}</ref> Најчесто до ова доаѓа поради недостаток на систем за отстранување на канализациски отпад. Во светот постојат голем број на организации, кои се ангажираат во заштитата на водата, како што се: [[Меѓународно здружение за вода|Меѓународното зружение за вода]], WaterAid, Water 1st и др. Од страна на Обединетите нации се донесени и неколку конвенции кои директно се однесуваат на водата. Светскиот ден на водата е [[22 март]].<ref>[http://www.iph.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=126%3A-22-&lang=mk Светски ден на водата – 22 март] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090417193346/http://www.iph.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=126%3A-22-&lang=mk |date=2009-04-17 }}, Институт за јавно здравје, 19 март 2009</ref> == Водата како тема во уметноста и културата == === Водата како тема во религијата === Водата во повеќето религии се смета за прочистувач. Во големите религии како [[христијанство]]то, [[хнидуизмот|хиндуизмот]], [[ислам]]от, [[шинтоизам|шинтоизмот]], [[таоизам|таоизмот]] и [[јудаизам|јудаизмот]] постојат ритуали со миење со вода. Потопувањето (прскање со света вода или крштевање) е главен религиозен обред во христијанството, а исто така е дел и од обредите во други религии, вклучувајќи го [[јудаизмот]] (миква) и [[сикизмот]] (Амрит Санскар). Исто така, во многу религии вклучувајќи ги и јудаизмот и исламот се применува и ритуално капење на мртвите во чиста вода. Во исламот, петте дневни молитви најчесто се исповедатат по миење на одредени делови од телото со чиста вода. Во шинтоизмот, водата се употребува во скоро сите ритуали за прочистување на луѓе или места. Водата се споменува во [[Библија]]та 442 пати. Впечатливо е тоа што во неа пишува: {{cquote|„...земјата е создадена од вода и со вода.“<ref>[http://www.biblegateway.com/passage/?search=2%20Peter%203:5(b)&version=TNIV 2 Петар 3:5]</ref>}} Во [[Куран]]от рајот често се опишува со зборовите: {{cquote|„...живите суштества се направени од вода.“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://muslim-responses.com/Jinn_Creation/Jinn_Creation_ |title=What were Jinn's created from? |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2010-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100926034923/http://muslim-responses.com/Jinn_Creation/Jinn_Creation_ |url-status=dead }}</ref>}} === Водата како тема во филозофијата === Античкиот филозоф [[Емпедокле]] сметал дека водата е еден од четирите класични елементи заедно со [[оган|огнот]], [[земја]]та и [[воздух]]от и се сметала за „илем“ или материја на универзумот. Водата се сметала за ладна и влажна. Во теоријата за четирите телесни течности кои го одредуваат расположението, водата се поврзувала со секретот. Класичниот елемент вода исто така е и еден од [[Петте елементи (кинеска филозофија)|петте елементи во традиционалната кинеска филозофија]], заедно со [[земја]]та, [[оган|огнот]], [[дрво]]то и [[метал]]от. Во некои делови од азиската традиционална и популарна филозофија водата е земена како пример. Во преводотот на ''[[Тао Те Чинг]]'' од страна на [[Џејмс Лег]] од 1891 година се вели: <blockquote>„Највиското совршенство е како тоа на водата. Совршенството на водата се појавува како доброто за сите нешта и во нејзината окупација без стремеж (туку напротив), на ниското место кое сите луѓе го презираат. Оттаму нејзиниот пат е сличен како на тој на Тао„ и “На светот не постои ништо помеко и послабо од водата, но за напаѓање на нешта кои се силни и цврсти не постои ништо што би ја заменило-бидејќи не постои ништо толку делотворно со што би можела да се замени.“<ref>[http://www.sacred-texts.com/tao/taote.htm Internet Sacred Text Archive Home]</ref></blockquote> === Водата како тема во книжевноста === Во литературата, водата се користи како симбол за прочистување. Пример за ова е важноста на реката во [[роман]]от ''[[Додека лежев умирајќи]]'' од [[Вилијам Фокнер]] и давењето на [[Офелија]] во ''[[Хамлет]]''. [[Шерлок Холмс]], лик измислен од [[Артур Конан Дојл]], вели: {{cquote|„Од капка вода, логичарот може да ја одреди веројатноста дали е од [[Атлантскиот Океан]] или од [[Нијагара]], без да ја види или чуе едната или другата.“<ref>Arthur Conan Doyle, ''A Study in Scarlet'', втор дел.</ref>}} Водата се јавува како тема во дела од бројни книжевни дела, како: * „Воздухот на водата“ - поетска збирка на францускиот писател [[Андре Бретон]] од 1934 година.<ref>„Белешка на составувачот на изборот“, во: Андре Бретон, ''Рајот не е наполно загубен''. Скопје: Култура, 1989, стр. 104.</ref> * „Смрт од вода“ - песна од поемата на [[Томас Стернс Елиот]], „[[Пуста земја]]“ од [[1922]] година.<ref>T. S. Eliot, ''Izabrane pesme''. Beograd: Rad, 1977. Beograd: Rad, 1964, стр. 51.</ref><ref>T. S. Eliot, ''Selected Poems''. Harmondsworth, Middlesex: Penguin Books in association with Faber and Faber, 1952, стр. 61.</ref> * „Песна за лебот и за водата“ — песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1967 година.<ref>Славко Јаневски, ''Црни и жолти'', Скопје: Просветно дело АД, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 47-48.</ref> * „Земја, оган и вода“ - кус расказ на ирскиот писател [[Вилијам Батлер Јејтс]] од 1902 година.<ref>Вилијам Батлер Јејтс, ''Келтскиот самрак''. Скопје: Бегемот, 2014, стр. 91-92.</ref> * „Повикување на водата“ (италијански: ''Il richiamo dell'acqua'') - расказ на италијанскиот писател [[Итало Калвино]].<ref>Italo Kalvino, ''Pre nego što kažeš „halo“''. Beograd: Rad, 2001, стр. 90-94.</ref> * „Дрвостојот на водата“ - песна на полскиот поет [[Тимотеуш Карпович]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 197-198.</ref> * „[[Жива вода]]“ - [[роман]] на бразилската писателка [[Кларис Лиспектор]] од 1973 година.<ref>''Антoлогија на бразилскиот расказ'', Три, Скопје, 2012, стр. 279-280.</ref> * „Балада за морската вода“ (шпански: ''La balada del aaqua dela mar'') - песна на шпанскиот поет [[Федерико Гарсија Лорка]] од 1919 година.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Неверна жена''. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 9-10.</ref> * „Кругови на водата“ - песна на рускиот поет [[Леонид Мартинов]] од 1962 година.<ref>''Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига II: Прва четвртина – средина XX века (авангарда и социјалистички реализам)''. Београд: Paidea, 2007, стр. 210.</ref> * „Низводно“ - песна на српскиот поет [[Бранко Миљковиќ]].<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 100.</ref> * „Песни за водата“ (српски: ''Pesme o vodi'') - песна на српскиот поет [[Миодраг Павловиќ]].<ref>Miodrag Pavlović, ''Izabrane pesme''. Beograd: Rad, 1979, стр. 130-131.</ref> * „[[Преминување преку водата]]“ (англиски: ''Crossing the Water'') - поетска збирка на американската писателка [[Силвија Плат]] од 1971 година.<ref>Vladislava Gordić Petković, „Opasno leto 1953: lekcije o suicidu“ во: Silvija Plat, ''Stakleno zvono''. Beograd: Laguna, 2017, стр. 16.</ref> * „Лирика за водата“ ([[Српски јазик|српски]]: ''Лирика о води'')— песна на српскиот поет [[Стеван Раичковиќ]].<ref>Stevan Raičković, ''Pesme''. Rad, Beograd, 1977. стр. 13.</ref> * „Вода“ — песна на македонскиот писател [[Бошко Смаќоски]].<ref>Бошко Смаќоски, ''Модричка тетратка''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 30.</ref> * „Вода“ - кус расказ на македонската писателка [[Анета Попова]].<ref>''Летаат приказни''. Скопје: Темплум, 2019, стр. 42-43.</ref> * „Кап! И пак.“ — краток расказ на македонскиот писател [[Бранко Прља]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 242.</ref> * „[[Големата вода (роман)|Големата вода]]“ - роман на македонскиот писател [[Живко Чинго]] од 1971 година. * „Вода“ - песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 77-78.</ref> ===Водата како тема во музиката=== * „Водата во морето“ (српски: ''Voda u moru'') - песна на српската рок-група [[Електрични оргазам]] од 1981 година.<ref>[https://www.discogs.com/Elektri%C4%8Dni-Orgazam-Elektri%C4%8Dni-Orgazam/master/146866 DISCOGS, BElektrični Orgazam ‎– Električni Orgazam (пристапено на 24.6.2021)]</ref> * „Тажна вода“ ([[англиски]]: ''Sad Waters'') - песна на [[Рок-музика|рок-групата]] ''Nick Cave And The Bad Seeds'' од 1986 година.<ref>[https://www.discogs.com/Nick-Cave-The-Bad-Seeds-Your-Funeral-My-Trial/release/1215199 Discogs, Nick Cave & The Bad Seeds ‎– Your Funeral... My Trial (пристапено на 25 април 2020)]</ref> * „Не ти недостига твојата вода“ (англиски: ''You Don't Miss Your Water'') - песна на американскиот [[Соул-музика|соул]]-пејач [[Отис Рединг]] (''Otis Redding'') од 1965 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1Lf0kdI_QYQ YouTube, Otis Redding - Otis Blue (full album) (пристапено на 19 февруари 2018)]</ref> * „Нечиста вода“ (англиски: ''Dirty Water'') - песна на американската рок-група ''The Standells''.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8z5i36RjlDA&t=334s YouTube, Nuggets: Original Artyfacts from the First Psychedelic Era, 1965-1968 CD 1 ALBUM COMPLETO (пристапено на 8 декември 2018)]</ref> * „Одење по водата“ (англиски: ''Walk On The Water'') - песна на американската рок-група ''Creedence Clearwater Revival'' од 1968 година.<ref>[https://www.discogs.com/Creedence-Clearwater-Revival-Creedence-Clearwater-Revival/master/55267 DISCOGS, Creedence Clearwater Revival ‎– Creedence Clearwater Revival (пристапено на 23 декември 2017)]</ref> * „Чад на водата“ (англиски: ''Smoke on the Water '') - песна на британската [[хард рок]]-група [[Дип Парпл]] (''Deep Purple'')“ од 1972 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zUwEIt9ez7M YouTube, Deep Purple - Smoke on the Water (пристапено на 21 декември 2017)]</ref> * „Да ја направиме водата црна“ (англиски: ''Let's Make The Water Turn Black'') — песна на американскиот рок-музичар [[Френк Запа]] (''Frank Zappa'')<ref>[https://www.discogs.com/Frank-Zappa-Strictly-Commercial-The-Best-Of-Frank-Zappa/release/1661029 DISCOGS, Frank Zappa – Strictly Commercial (The Best Of Frank Zappa) (пристапено на 31.5.2021)]</ref> * „Под вода“ (српски: ''Pod vodom'') - песна на македонската рок-група [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]] од 1978 година.<ref>[https://www.discogs.com/Leb-I-Sol-Leb-I-Sol/release/4090031 Discogs, Leb I Sol ‎– Leb I Sol (пристапено на 30 јули 2019)]</ref> * „Вода“ (англиски: ''Water'') - песна на британската рок-музичарка [[П Ј Харви]] (''P J Harvey'') од 1992 година.<ref>[https://www.discogs.com/P-J-Harvey-Dry/release/884515 DISCOGS, P J Harvey* ‎– Dry (пристапено на 2 декември 2019)]</ref> * „Виски и вода“ (англиски: ''Whiskey and Water'') - песна на рок-групата ''Tindersticks'' од 1993 година.<ref>[https://www.discogs.com/Tindersticks-Tindersticks/release/389316 DISCOGS, Tindersticks ‎– Tindersticks (пристапено на 19 август 2018)]</ref> * „Немирни води“ (англиски: ''Restless Waters'') - песна на американската рок-група ''Tortoise'' од 1996 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Y3SnYHXYccg&index=9&list=PL58392C9969643734 YouTube, Tortoise - Restless Waters (пристапено на 15 декември 2016)]</ref> * „Шеќерна вода“ (англиски: ''Sugar Water'') - песна на американското дуо ''Cibo Matto'' од 1996 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rkc7qcsDonU YouTube, Cibo Matto - Viva! La Woman (Full Album) (пристапено на 22 април 2017)]</ref> * „Бистра вода“ - песна на македонската рок-група [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=mgqpoVowdq0 YouTube, Leb i sol - Bistra voda (пристапено на 13 март 2018)]</ref> * „Преку водата“ (унгарски: ''Túl a vízen'') – хорска песна на унгарскиот [[композитор]] [[Тамаш Калман]].<ref>Охридски хорски фестивал – Ohrid Choir Festival 2005.</ref> * „Нема вода за пиење“ (германски: ''Kein Trink Wasser'') — песна на британското [[Техно музика|техно]]-дуо [[Орбитал]] (''Orbital'') од 1994 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/22929-Orbital-Snivilisation Discogs, Orbital – Snivilisation (пристапено на 3.6.2023)]</ref> * „На водите вавилонски“ (англиски: ''By the Waters of Babylon'') – песна на композиторот [[Едвин Фисингер]].<ref>Охридски хорски фестивал – Ohrid Choir Festival 2005, стр. 25.</ref> * „Голтка ладна вода“ (англиски: ''Cool Drink Of Water'') — песна на американскиот блуз-музичар Томи Џонсон (''Tommy Johnson'').<ref>[https://www.discogs.com/release/518321-The-Gun-Club-Fire-Of-Love Discogs, The Gun Club – Fire Of Love (пристапено на 7.11.2022)]</ref> * „Да сум бистра вода“ - македонска народна песна.<ref name="ReferenceA">''Macedonian Folklore Classics'', Anka Gieva. Macedonian Radio and Television, MP 41048.</ref> * „Дотекла вода студена“ - македонска народна песна.<ref name="ReferenceA"/> ===Водата како тема во филмот=== * „[[Големата вода (филм)|Големата вода]]“ - [[филм]] на македонскиот [[режисер]] [[Иво Трајков]] од [[2004]] година. == Наводи == {{наводи|2}} == Користена литература == {{sisterlinks|Вода}} * OA Jones, JN Lester and N Voulvoulis, Pharmaceuticals: a threat to drinking water? ''TRENDS in Biotechnology'' 23(4): 163, 2005 * Franks, F (Ed), Water, A comprehensive treatise, Plenum Press, New York, 1972–1982 * PH Gleick and associates, The World's Water: The Biennial Report on Freshwater Resources. Island Press, Washington, D.C. (published every two years, beginning in 1998.) * Marks, William E., The Holy Order of Water: Healing Earth's Waters and Ourselves. Bell Pond Books ( a div. of Steiner Books), Great Barrington, MA, ноември 2001, ISBN 0-88010-483-X * Debenedetti, P. G., and Stanley, H. E.; "Supercooled and Glassy Water", ''Physics Today'' '''56''' (6), p.&nbsp;40–46 (2003). [http://polymer.bu.edu/hes/articles/ds03.pdf Downloadable PDF (1.9 MB)] * {{наведена книга|title=Water Rights: Scarce Resource Allocation, Bureaucracy, and the Environment|year=1991| author=Anderson|publisher=Pacific Institute for Public Policy Research |isbn=0884103900}} * {{наведена книга|title=Blue Gold: The Fight to Stop the Corporate Theft of the World's Water|author=Maude Barlow, Tony Clarke|year=2003|publisher=The New Press |isbn=1565848136}} * {{наведена книга|title=The World's Water: The Biennial Report on Freshwater Resources|first=Peter H.|last=Gleick|date=June 2000 |location=Washington|publisher=Island Press|isbn=1559637927}} (10 ноември 2006)| ISBN 978-1-59726-105-0] * {{наведена книга|title=Water and Power: The Politics of a Scarce Resource in the Jordan River Basin|year=1995| author=Miriam R. Lowi|publisher=Cambridge University Press |isbn=0521431646}} (Cambridge Middle East Library) * {{наведена книга|title=The Holy Order of Water: Healing Earths Waters and Ourselves|author=William E. Marks|year=2001}} * {{наведена книга|title=Last Oasis: Facing Water Scarcity|date=1997, second edition| first=Sandra|last=Postel|location=New York|publisher=Norton Press|isbn=0393034283}} * {{наведена книга|title=Cadillac Desert: The American West and Its Disappearing Water|year=1993|first=Marc|last=Reisner|publisher=Viking |isbn=0670199273}} * {{наведена книга|title=Water Wars: Privatization, Pollution, and Profit|author=Vandana Shiva|year=2002|isbn=0-7453-1837-1|publisher=Pluto Press [u.a.]|location=London}} * {{наведена книга|title=Troubled Water: Saints, Sinners, Truth And Lies About The Global Water Crisis|author=Anita Roddick |display-authors= et al|year=2004|isbn=095439593X}} * {{наведена книга|title=Water: The Fate of Our Most Precious Resource|date=2003, revised edition| author=Marq de Villiers|isbn=0618030093}} * {{наведена книга|title=Water Wars: Drought, Flood, Folly and the Politics of Thirst|year=2002|author=Diane Raines Ward|isbn=1573222291}} * {{наведена книга|title=Rivers of Empire: Water, Aridity, and the Growth of the American West|year=1992|first=Donald|last=Worster|publisher=Pantheon Books |isbn=039451680X}} == Надворешни врски == * [http://stats.oecd.org/wbos/Index.aspx?DataSetCode=ENV_WAT/ oecd.com]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://twt.mpei.ac.ru/mas/worksheets/VTP_wsp.mcd Property of Water and Water Steam with Thermodynamic Surface] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070912040546/http://twt.mpei.ac.ru/mas/worksheets/VTP_wsp.mcd |date=2007-09-12 }} {{Избрана}} {{Соединенија на водородот}} {{Соединенија на кислородот}} {{Оксиди}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Вода| ]] [[Категорија:Природни ресурси]] [[Категорија:Оксиди]] [[Категорија:Соединенија на кислородот]] [[Категорија:Соединенија на водородот]] jm5m58atuyty5r1ezuit2i3a52ij19g 0 2051 5583192 5576921 2026-06-27T10:43:23Z Forbidden History 89259 /* Познати личности */ 5583192 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Град Скопје}} {{Инфокутија Населено место |name =Скопје |settlement_type = [[Главен град|Главен]] [[Список на градови во Македонија|град]] |website = |image_skyline =Skopje landmarks.jpg |image_caption =<center>Од горе надолу, од лево кон десно: [[Камен мост (Скопје)|Камен мост]] • [[Македонски народен театар]] • [[Сули ан]] во [[Стара скопска чаршија|Старата чаршија]] • [[МРТВ]] • [[Порта „Македонија“]] • [[Воин на коњ (Скопје)|Воин на коњ]] • [[Скопско кале]]</center> |imagesize =250px |image_flag =|flag_link= |image_shield = |shield_link= |image_map = {{ Maplink|frame=yes|raw={"type": "ExternalData","service": "geoshape","ids": "Q384"}|plain=y|frame-width=325|frame-height=325|zoom=11|frame-lat=42|frame-long=21.433|stroke-width=1|stroke-color=#333333|id=Q384|title=Скопје}} <!-- Остави простор помеѓу "{{" и "Maplink", а во "ids" додај го "id" за други градови со Json проблем. Копирај го целиот "|raw:" после "|frame:"--> |subdivision_type =[[Список на држави во светот|Земја]] |subdivision_name =[[Македонија]] |subdivision_type1 =[[Региони во Македонија|Регион]] |subdivision_name1 = [[Скопски Регион|Скопски]] |subdivision_type2 =Општ. целина |subdivision_name2 =[[Град Скопје]] |subdivision_type3 =[[Општини во Македонија|Општини]] |subdivision_name3 = [[Општина Аеродром|Аеродром]], [[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Гази Баба|Гази Баба]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Општина Карпош|Карпош]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]], [[Општина Сарај|Сарај]], [[Општина Центар|Центар]], [[Општина Чаир|Чаир]], [[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]]. |government_type = |governing_body = |leader_title =[[Градоначалник на Град Скопје|Градоначалник]] |leader_name =[[Орце Ѓорѓиевски]] ([[ВМРО-ДПМНЕ]]) |area_magnitude = |area_total_km2 =571.46 |area_urban_km2 =337.80 |area_metro_km2 =1854.00 |population_as_of =2021 |population =422.540 |population_footnotes =<ref name="макстат база 2021">{{нмс | author= | title=Вкупно резидентно население, домаќинства и станови во Република Македонија по населени места, Попис, 2021 | url=https://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__Popis2021__NaselenieVkupno__PodatociNaselenie/T1501P21.px/table/tableViewLayout2/ | archiveurl= | work= | publisher=[[Државен завод за статистика]] | archivedate= | date= | accessdate= 26 септември 2024}}</ref> |population_density_km2 =auto |population_demonym=скопјанец, скопјанка, скопјани<ref>{{ОДРМЈ|Скопје}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Скопје}}</ref> |timezone =[[средноевропско време|CET]] |utc_offset =+1 |timezone1_DST =[[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset1_DST =+2 |latd =42|latm =0 |lats =|latNS =N |longd=21|longm=26|longs=|longEW=E |pushpin_map =Македонија |map_caption =Местоположба на Скопје во [[Македонија]] |coordinates_type =type:city(650,000)_region:MK |coordinates_display =inline,title |elevation_m =240 |postal_code_type =Пошт. бр. |postal_code =1000 |area_code =+389 02 |blank_name_sec1 = Рег. таб. |blank_info_sec1 =SK |blank_name_sec2 = [[Светец заштитник|Светица заштитничка]] |blank_info_sec2= [[Пресвета Богородица]] |blank1_name=[[Индекс на човековиот развој]]|blank1_info=0.802<ref>{{Наведено списание|date=2023-09-27|title=List of regions of North Macedonia by Human Development Index|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_regions_of_North_Macedonia_by_Human_Development_Index&oldid=1177298913|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> {{fontcolor|Darkgreen|Многу Висок}}|population_metro=607.007|population_metro_footnotes=<ref name="макстат база 2021"/>|population_density_metro_km2=auto}} '''Скопје''' — [[главен град|главен]] и најголем град во [[Македонија]], кој воедно претставува административен, политички, стопански, културен, образовен и научен центар. Се наоѓа во северниот дел на државата, а во средишниот дел на [[Балкан|Балканскиот Полуостров]] распространет на бреговите на реката [[Вардар]]. [[Камен мост (Скопје)|Камен мост]] се наоѓа крај реката [[Вардар]]. [[Македонски народен театар]] се наоѓа на булевар [[Свети Климент Охридски|Св. Климент Охридски]]. [[Сули ан]] е тој сарај, кој се наоѓа во [[Стара скопска чаршија|Старата чаршија]] во Скопје. [[Македонска радиотелевизија|МРТВ]] е приватна телевизиска станица во Македонија, а потоа [[Порта Македонија|Порта „Македонија“]], [[Воин на коњ (Скопје)|Воин на коњ]] и [[Скопско кале]] се наоѓаат. Подоцна во 84 или 85 година царот [[Домицијан]] основал колонија [[Скупи|Флавија Скупи]], град со римски самоуправни права кој бил најголем на просторот од [[Солун]] на југ до [[Дунав]] на север. Во тоа време Скопје доживува голем развој и станува град со свој бискуп. Во Втората светска војна Скопје повторно е окупирано од Бугарија, сојузник на [[нацистичка Германија]]. На [[22 април]] [[1941]] година бугарската Петта армија го окупира Скопје и остана во градот сè до [[9 септември]] [[1944]] година. На [[13 ноември]] 1944 година борците од 42-та и 50-та народноослободителна дивизија на македонската војска и 16-та македонска бригада го ослободуваат Скопје од германската фашистичка окупација. Скопје е [[Градови во Македонија|прв по големина град]] во Македонија според бројот на жители ([[2015]] г.). На 6 август 2016 година Скопскиот Регион го зафати големо [[Невреме во северозападна Македонија 2016|невреме]], што резултира со силен ветар и полави. Во невремето животот го загубија 22 лица. == Име == [[Податотека:Arheo Museum of Macedonia (12).JPG|мини|лево|Зградата на [[Археолошки музеј на Македонија|Археолошкиот музеј]] и [[Државен архив на Македонија|Државниот архив]]. Во преден план е [[Мост на цивилизациите|Мостот на цивилизациите]] кој води до зданието.]] Градот Скопје во текот на своето постоење во зависност од историските прилики бил именуван со различни имиња. Античкото име е [[Скупи]] ([[латински јазик|латински]]: ''Scupi'').<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://skopje.com/page.php?id=48 |title=Податоци за Скопје |accessdate=2010-11-24 |archive-date=2011-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110202164720/http://skopje.com/page.php?id=48 |url-status=dead }}</ref> Името на градот Скопје има различна [[транскрипција (лингвистика)|транскрипција]] на различни јазици и култури. Градот е познат како Shkupi (Шкупи) на [[албански јазик|албански]], Скопље/ Skoplje на [[српски јазик|српски]]/[[хрватски јазик]], Scupi (Скупи) на [[латински јазик|латински]], Скопье на [[руски јазик|руски]], Skopiye (Скопије) на [[Ромски јазик|ромски]], Σκόπια (Скопија) на [[грчки јазик|грчки]], Skopje на [[романски јазик]], Üsküp (Ускуп) на [[турски јазик|турски]], итн. Во византиските документи градот е забележан како Скопија, а [[Словени]]те го означувале и како Скопiе, Скопје, Скопље. За време на владеењето на цар [[Самоил]], Скопје станува дел од [[самоилово царство|Самоиловото Царство]]. Во подоцнежниот период градот потпаѓа под власт на [[Византија]], [[Бугарија]] и [[Србија]], а на [[19 јануари]] [[1392]] градот го зазеле [[Османлии]]те и го добил името Ускуп (Üsküp). == Историја == === Праисторија и антички период === Најстарите сведоштва и археолошки пронајдоци тврдат дека Скопје е населен уште од 4000 г.п.н.е.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=46 |title=архивски примерок |accessdate=2009-01-01 |archive-date=2009-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090512232543/http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=46 |url-status=dead }}</ref> Скопје за првпат во документи се споменува од [[Клавдиј Птоломеј]] под древното име [[Скупи]]. Името Скупи (колиба, засолниште, стреа) за првпат се јавува кај [[Пајонци|пајонското]] племе [[Агријани]] (Граи), кои живееле на овие простори. Според историските податоци, во времето на царот [[Октавијан Август]], од 13 до 11 година пред нашата ера, Скупи од логор ([[каструм]]) на двете македонски легии - 5-та македонска и 4-та скитска легија прераснал во [[град]]. Подоцна во 84 или 85 година царот [[Домицијан]] основал колонија [[Скупи|Флавија Скупи]], град со римски самоуправни права кој бил најголем на просторот од [[Солун]] на југ до [[Дунав]] на север. Во тоа време Скопје доживува голем развој и станува град со свој бискуп. === Средновековна историја === [[Податотека:Fortaleza de Skopie, Macedonia, 2014-04-17, DD 88.JPG|мини|лево|[[Скопско кале|Скопското кале]]]] За првпат градот е разурнат во катастрофалниот земјотрес на [[28 април]] [[518]] година. По земјотресот Скупи веќе не се споменува, а скопската котлина добива нов град со името „Јустинијана Прима“. На 16 април 1346 година во Скопје [[Стефан Душан]] бил крунисан за цар во присуство српскиот патријарх Јоаникиј и во него го донел познатиот Душанов законик. === Османлиски период === Градот потпаѓа под османлиска власт во 1392 година и набргу Скопје добива турско ориентално обележје. Во [[1555]] година градот повторно е разурнат од катастрофален земјотрес, но набрзо е обновен и станува турско воено упориште. Стопански брзо се развива особено во XVI и XVII век кога после Цариград станал еден од најразвиените и најголеми градови во европскиот дел на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], како и значаен занаетчиски и трговски центар. За сместување на трговците и нивната стока биле подигнати повеќе [[карвансарај|карвансараи]] и [[ан]]ови како Куршумли-ан, Сули-ан, Капан-ан и др. Патописецот [[Евлија Челебија]] ја споредил скопската чаршија со таа во [[Цариград]]. Според него во 1660-61 Скопје имало 12.000 куќи со околу 60.000 жители, потоа 2.150 дуќани, еден безистен, 70 јавни амами (бањи), 120 џамии, повеќе беговски конаци и сараи. Трговските карвани редовно одржувале врски со [[Солун]], [[Белград]] и [[Дубровник]].<ref>Стојмилов, А., (2005), Социоекономска географија на Република Македонија, ПМФ, Скопје</ref> За скопската чаршија [[Евлија Челебија|Евлија Челевија]] запишал: : „''Таа [чаршијата] брои 2.150 дуќани. Тука има [[плоштад]]и и [[пазар]]и, со [[свод]]ови и [[Купола|куполи]]. Од сите најубави се: чаршијата на безазите (памучни ткаенини), чадорџиите, папуџиите, бојаџиите и ткајаџиите (капи). Тоа се големи чаршии изработени по план. Сокаците им се чисти и калдрмисани. Секој дуќан го красат [[зумбул]]и, [[Темјанушка|темјанушки]], [[Роза|рози]], [[босилек]], [[јоргован]] и [[Лилјани|крин]] во вазни и саксии. Тие со својата миризба просто го опиваат мозокот на посетителите и трговците. Тука има образовани и многу чесни луѓе. За време на летните жеги сиот скопски пазар личи на багдадските сенки, зашто сите негови чаршии се со наткривени капаци и сводови како во [[Сараево]] и Халеп.''“ На [[25 октомври|25]] и [[26 октомври]] [[1689]] година градот го освоил [[Австрија|австрискиот]] [[генерал]] [[Силвио Пиколомини]] кој подоцна го запалил Скопје поради [[епидемија]] на [[чума]] и за да не им остави ништо на непријателите. Градот горел цели два дена и бил скоро целосно уништен.<ref>{{Цитирање | last=Поњавиќ | first=Кики Мангова | title=Пиколомини и Скопје - градот феникс | newspaper=Утрински весник | issue=3118 | date=26 октомври 2009 | year=2009 | url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=575E0685BBFCB54182D35C72AB491374 | accessdate=2010-04-20 | archive-date=2011-07-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110709084637/http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=575E0685BBFCB54182D35C72AB491374 | url-status=dead }}</ref> Голем дел од населението го напуштило градот, при што едни, главно [[Турци]] се населиле дури во [[Цариград]] каде го основале Ускуб Маалото, а други најголем дел [[Македонци]] се придружиле на миграцискиот бран на Арсение Црноевиќ и се отселиле далеку на север во [[Панонска Низина|Панонската Низина]]. Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, градот Скопје го сочинувале 46 маала. Пет маала биле целосно христијански: Суќутли, Кади Чаирли, Булбул Заим, [[Ново Маало|Јени Маало]] и [[Топанско Поле|Топхане]]. 19 маала биле мешани со христијанско и муслиманско население: Џами Атик, Ине Бег, Ибни Омер, Хаџи Балабан, Егит Паша, Џедид Иса-Бег со шеик Рамазан, Хаџи Јонус, Капуџи Хамза, Искендер Гази, Ибни Коџаџик, Кебир Мехмед Челеби, Ибни Мухтесеб, [[Пајко Маало|Ибни Пајко]], Хаџи Лала, Дубаг Шахин, Ќатиб Шахин, Дервишан, Гази Ментеш и Хараџи Салахедин. Додека пак останатите 22 маала биле чисто муслимански: [[Скопско Кале|Кале]], Хоџа Шемс, Мурадије, Ибни Чини, Худаверди, Ибни Меџри, Хатунџиклер, Исакие, Хаџи Гази, Хаџи Таџедин, Кара Капуџу, Хаџи Мудидин, Касим Гази, Исмаил Војвода, Емир Хоџа, Хазнедар Исмаил, Ибни Шахин, Хаџи Касим, Уруч Паша, Пазар Баши, Мухидин Челеби и Хаџи Хајредин. Во овој период во градот Скопје биле забележани 1.230 муслимански домаќинства и 578 христијански домаќинства. Во 1832/33 година биле родени 556 новороденчиња во градот, а вкупното население достигнувало и до 10.262 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на христијанското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2021|location=Скопје}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на муслиманското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2020|location=Скопје}}</ref>[[Податотека:Skopje-Jour de marché 1919.jpg|мини|десно|Пазарен ден во Скопје во почетокот на XX век]]Во [[XIX век]] Скопје станало важен [[Сообраќај|сообраќаен]] центар каде што почнува да цвета [[занаетчиство]]то. Првата [[електрична светилка]] во Скопје засветила во [[1909]] година, со помош на мала дизел електрична централа, која служела за напојување на пумпната станица за потребите на градскиот водовод.<ref>„ХЕЦ Козјак – производство на електрична енергија и намалување на штетите од поплави“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 217/218, јули/август 2016, стр. 26-27.</ref> На [[25 октомври]] [[1912]] година, по 520-годишно владеење, [[Османлии]]те го напуштиле Скопје, а веќе наредниот ден во градот влегла Моравската дивизија на српската војска, со што градот потпаднал под српска власт. Набрзо, Скопје било седиште на [[Град Скопје|истоимената општина]], посебната единица Окружен Град Скопје, и Скопскиот Округ. Скопје било единственото населено место во рамки на општината.<ref name="попис 1913">{{наведена книга |last1=Вујичиќ |first1=Милорад Ант. |authorlink1= |last2= |first2= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Речник места у ослобођеној области Старе Србије по службени подацима |url=https://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1914/pdf/G191411001.pdf?fbclid=IwAR1t8Bh7wvIKbfeY3N8EsTS32O9ZWXJixlEoxWCH39WNdkhq7N8ow8fSBk0 |format= |accessdate=9 декември 2024 |edition= |series= |volume= |date= |year=1914 |month= |origyear= |publisher=Државна печатница на Кралство Србија |location= |language= |isbn= |oclc= |doi= |id= |page=133 |pages= |chapter= |chapterurl= |quote= |ref= |bibcode= |laysummary= |laydate= |separator= |postscript= |lastauthoramp=}}</ref> [[Податотека:Oficerski dom.jpg|мини|лево|Старо Скопје - Офицерскиот дом на главниот плоштад во раните 1930-ти]] [[Податотека:Do Kameni most.jpg|мини|лево|Дел од Скопје, до Камениот мост.]] [[Податотека:Upravata na Skopje od 1927.jpg|мини|десно|Управата на градот Скопје, од 1927 година.]] === Првата и Втората светска војна === За време на [[Првата светска војна]] Скопје се наоѓа под окупација на бугарските и австроунгарските сили, а по завршување на војната станува дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Во Втората светска војна Скопје повторно е окупирано од Бугарија, сојузник на [[нацистичка Германија]]. На [[22 април]] [[1941]] година бугарската Петта армија го окупира Скопје и остана во градот сè до [[9 септември]] [[1944]] година. На [[13 ноември]] 1944 година борците од 42-та и 50-та народноослободителна дивизија на македонската војска и 16-та македонска бригада го ослободуваат Скопје од германската фашистичка окупација. {{Главна|Ослободување на Скопје}} По ослободувањето од фашистичкиот окупатор на [[13 ноември]] [[1944]] година, градот брзо се развива и станува индустриски, културен и административен центар на [[Социјалистичка Република Македонија]] која е во составот на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]]. === Земјотресот од 1963 === {{повеќе|Скопски земјотрес}} [[Податотека:Hotel Makedonija i plostad, poplava.jpg|мини|лево| Хотел Македонија, кон плоштадот, ул. Никола Вапцаров, поплавата од 1962 во Скопје]] [[Податотека:Gragjanite vo akcija, baraat preziveani.jpg|мини|Земјотресот во Скопје од 1963 година: Самоиницијатвно граѓаните бараат затрупани и ранети]] Во почетокот на ноември [[1962]] поради обилни дождови, реката Вардар го поплави Скопје. Поплавени беа околу 5000 куќи. Поплавата беше предвесник на една поголема трагедија неколку месеци подоцна. На [[26 јули]] [[1963]] година во 5:17 часот Скопје беше разурнато од [[земјотрес]] со јачина од 9 степени по Меркалиевата скала (6,1 според Рихтеровата сеизмичка скала). Под урнатините животот го загубија 1.070 негови граѓани, беа повредени над 4.000 граѓани. Повеќе од 90 отсто од зградите во градот беа урнати и над 20.000 граѓани оставени без покрив над главата. По земјотресот градот почна да се гради по урнек по проектите на [[Кензо Танге]] и [[Адолф Циборовски]]. [[Стара железничка станица|Старата железничка станица]], денес е музеј на градот Скопје и симбол на големиот земјотрес. Часовникот на станицата е засекогаш сопрен на фаталните 5 часот и 17 минути изутрина. Првата помош за граѓаните на Скопје дојде од војската и граѓаните на тогашните [[СФРЈ|југословенски]] републики, а неколку дена по земјотресот започна да пристигнува и помош и спасувачки екипи од целиот свет. Точно 87 нации во светот испратија некаква помош во Скопје и помогнаа тој да се изгради повторно, и поради тоа градот го носи и епитетот „град на солидарноста“. === Современа историја === На 6 август 2016 година Скопскиот Регион го зафати големо [[Невреме во северозападна Македонија 2016|невреме]], што резултира со силен ветар и полави. Во невремето животот го загубија 22 лица. == Географски податоци == Скопје се наоѓа на 21° 26' [[географска должина]] и 42° северна [[географска ширина]]. Надморската височина во центарот на градот изнесува 240 м. Се простира на {{км2|1.818}} во широчина 9 км ([[Водно]]-[[Радишани]]) и во должина 23 км (Драчево - Ѓорче Петров). Градското подрачје зафаќа површина од {{км2|225}}. Климата во Скопје ја карактеризира средна годишна температура од околу 12,4&nbsp;°C. Летата се долги суви и жешки, а зимите ладни со многу магловити денови. Низ скопската котлина протекуваат реката [[Вардар]] со своите притоки: [[Треска]], [[Пчиња (река)|Пчиња]], [[Маркова Река]], [[Лепенец]] и [[Кадина Река]]. [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]] ја опкружуваат планините: [[Водно]], [[Караџица]], [[Осој]], [[Жеден]] и [[Скопска Црна Гора]]. {{Weather box |location= Скопје |metric first= y |single line= y |Jan record high C = 18.7 |Feb record high C = 24.2 |Mar record high C = 28.8 |Apr record high C = 32.4 |May record high C = 35.2 |Jun record high C = 41.1 |Jul record high C = 42.8 |Aug record high C = 43.2 |Sep record high C = 37.0 |Oct record high C = 33.9 |Nov record high C = 28.2 |Dec record high C = 22.1 |year record high C = 43.2 |Jan high C= 4.5 |Feb high C= 8.3 |Mar high C= 14.0 |Apr high C= 19.1 |May high C= 24.4 |Jun high C= 28.8 |Jul high C= 31.4 |Aug high C= 31.5 |Sep high C= 26.5 |Oct high C= 19.8 |Nov high C= 11.5 |Dec high C= 5.5 |year high C= 18.8 |Jan mean C = 0.1 |Feb mean C = 2.6 |Mar mean C = 7.6 |Apr mean C = 12.1 |May mean C = 17.3 |Jun mean C = 21.5 |Jul mean C = 23.8 |Aug mean C = 23.8 |Sep mean C = 18.8 |Oct mean C = 13.1 |Nov mean C = 6.5 |Dec mean C = 1.7 |year mean C = 12.4 |Jan low C= -3.8 |Feb low C= -2.3 |Mar low C= 1.6 |Apr low C= 5.4 |May low C= 10.0 |Jun low C= 13.7 |Jul low C= 15.8 |Aug low C= 15.7 |Sep low C= 11.6 |Oct low C= 7.2 |Nov low C= 1.8 |Dec low C= -1.8 |year low C= 6.2 |Jan record low C = -25.6 |Feb record low C = -21.8 |Mar record low C = -10.8 |Apr record low C = -5.8 |May record low C = -1.0 |Jun record low C = 3.0 |Jul record low C = 7.0 |Aug record low C = 7.0 |Sep record low C = -2.0 |Oct record low C = -6.4 |Nov record low C = -12.2 |Dec record low C = -22.9 |year record low C = -25.6 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm= 30 |Feb precipitation mm= 29 |Mar precipitation mm= 38 |Apr precipitation mm= 40 |May precipitation mm= 43 |Jun precipitation mm= 54 |Jul precipitation mm= 38 |Aug precipitation mm= 36 |Sep precipitation mm= 34 |Oct precipitation mm= 49 |Nov precipitation mm= 45 |Dec precipitation mm= 48 |year precipitation mm= 483 |humidity colour = green |Jan humidity= 83 |Feb humidity= 75 |Mar humidity= 68 |Apr humidity= 66 |May humidity= 66 |Jun humidity= 61 |Jul humidity= 56 |Aug humidity= 56 |Sep humidity= 63 |Oct humidity= 74 |Nov humidity= 82 |Dec humidity= 85 |year humidity= 70 |Jan precipitation days= 10 |Feb precipitation days= 9 |Mar precipitation days= 10 |Apr precipitation days= 10 |May precipitation days= 11 |Jun precipitation days= 10 |Jul precipitation days= 7 |Aug precipitation days= 6 |Sep precipitation days= 6 |Oct precipitation days= 7 |Nov precipitation days= 9 |Dec precipitation days= 11 |Jan snow days = 5 |Feb snow days = 5 |Mar snow days = 3 |Apr snow days = 0.2 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0.1 |Nov snow days = 2 |Dec snow days = 5 |year snow days = 20 |Jan sun = 86.9 |Feb sun = 112.5 |Mar sun = 161.1 |Apr sun = 198.4 |May sun = 245.2 |Jun sun = 276.3 |Jul sun = 323.0 |Aug sun = 305.4 |Sep sun = 247.5 |Oct sun = 188.2 |Nov sun = 114.8 |Dec sun = 79.6 |year sun = 2338.9 |source 1=Pogoda.ru.net,<ref>{{нмс | url = http://pogoda.ru.net/climate2/13586.htm | title = Клима на Скопје | publisher = pogoda.ru.net | accessdate = 11 ноември 2012 | archive-date = 2018-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181224212724/http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/13586.htm | url-status = dead }}</ref> [[Светска метеоролошка организација]] (денови со врнежи)<ref name=WMO>{{нмс | url = http://worldweather.wmo.int/090/c00199.htm | title = Светска метеоролошки информативна служба – Skopje | publisher = Светска метеоролошка организација | accessdate = 11 ноември 2012 | archive-date = 2018-07-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180731213214/http://worldweather.wmo.int/090/c00199.htm | url-status = dead }}</ref> |source 2 = [[NOAA]] (сонце, 1961–1990)<ref name=HKO>{{нмс | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/MC/13591.TXT | title = Климатолошки информации за Скопје, Македонија | publisher = [[NOAA]] | accessdate = 10 декември 2013}}</ref> |date=July 2012 }} === Скопски населби и маала === ''Видете: [[Скопски населби и маала]]'' === Територијална организација на Скопје === :''Главна статија: [[Град Скопје]]'' Во градот Скопје има 10 [[општина|општини]]: [[Општина Аеродром|Аеродром]], [[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Гази Баба|Гази Баба]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Општина Карпош|Карпош]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]], [[Општина Сарај|Сарај]], [[Општина Центар|Центар]], [[Општина Чаир|Чаир]] и [[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]]. Според бројот на жители, најголема општина е Аеродром со 98.382 жители, а најмала е Шуто Оризари со 17.357 жители. Според површината, најголема општина во градот Скопје е Сарај со 229 км², а најмала е Чаир со 3,5 км². == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1856 |20800 |1858 |21000 |1878 |30000 |1888 |22250 |1892 |33291 |1913 |47384 |1919 |51758 |1921 |32249 |1926 |69269 |1931 |64807 |1935 |70716 |1948 |87654 |1953 |119134 |1961 |165529 |1971 |312980 |1981 |408143 |1994 |429964 |2002 |283146 |2004 |386000 |2021 |422540}} Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Скопје било центар на Скопскиот Вилает и имал вкупно 1.006 семејства, од кои 634 муслимански семејства, 299 христијански семејства и 73 вдовици христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 424</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика]]) од [[1900]] година, во Скопје живееле 31.900 жители, од кои 13.000 [[Македонци]], 15.000 [[Турци]], 1.920 [[Роми]], 800 [[Евреи]], 450 [[Власи]], 150 [[Албанци]] христијани, 50 [[Грци]], 30 [[Черкези (народ)|Черкези]] и околу 500 останати.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_26.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 205]</ref> Според [[Кралство Србија|српскиот]] [[попис]] од 1913 година, спроведен после [[Втората балканска војна]], Скопје имало 47,384 жители.<ref name="попис 1913"/> Во 1921 година, Скопје имало 32,249 жители. Во 1931 година, Скопје имало 64,807 жители, од кои 35,967 мажи и 29,740 жени, сите сместени во 13,939 домаќинства и 8,958 згради.<ref name="ВМ381">{{нмс | author=Виктор Манакин | title=Opšta državna uprava - Banovine - Srezovi, opštine i gradovi - Sastav, statistika i šematizam svih državnih ustanova| url=https://www.sistory.si/publication/4766 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20241226162124/https://www.sistory.si/publication/4766 | work=Almanah Kraljevine Jugoslavije | publisher=Главно уредништво на Алманахот на Кралство Југославија |page=381| archivedate=26 декември 2024 | date=1932 | accessdate=26 декември 2024 |location=[[Загреб]]}}</ref> Од гледна точка на демографските движења на населението Скопје има позитивна популациона слика. Населението на градот постојано се зголемува пред сè поради големиот број доселувања (најчесто од градовите и селата од внатрешноста на [[Македонија]]), но и поради наталитетот. Мора да се спомене дека како и во целата земја и во Скопје бројот на раѓањата (наталитетот) драстично опаѓа меѓутоа како најголем и најразвиен град во државата стапката на раѓање сепак е највисока. Доселувањата во Скопје се во постојан подем и континуитет од крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Во периодот од [[1948]] до [[1981]] година бројот на жителите во градот се зголемил за повеќе од трипати. Луѓето денес во Скопје пред сè, се доселуваат поради стопанско-економски причини или поради продолжување на своето образование. Пописот од [[1991]] година не бил целосно одржан во градот Скопје, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.<ref>Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.</ref> Според новата територијална организација од [[2004]] година (припојување на општините [[Општина Сарај|Сарај]] и [[Општина Кондово|Кондово]]) во градот се регистрирани 506.926 жители (66,75% [[Македонци]]), меѓутоа околу 15% од тоа претставува селско население поради големиот број на села во составот на [[Општина Сарај]]. Според [[Попис на населението во Македонија (2021)|последниот попис на населението на Македонија]] од 2021 година, Скопје има 422.540 жители. ===Народности во Скопје=== На табелата е прикажан [[Народност|народносниот]] состав на населението во Скопје низ пописните години во периодот 1948 - 2021:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/macedonia-census.htm |title=архивски примерок |accessdate=30 септември 2024 |archive-date=2024-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422063858/http://pop-stat.mashke.org/macedonia-census.htm |url-status= }}</ref> {| class="wikitable" !Години !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !Останати !Вкупно !Навод !Забелешки |- |1948 |51.819 |5.209 |13.928 |5.796 |665 |5.872 |405 |3.960 |'''87.654''' |<ref name="попис1948">{{наведена книга |title=Стално становништво по народности |last= |first= |authorlink= |author= |editor-first= |editor-last=|year=1954 |publisher= |location=[[Белград]] |volume= |isbn= |page= |pages=6 |url=https://publikacije.stat.gov.rs/G1948/Pdf/G19484001.pdf |accessdate=3 октомври 2024 |ISBN=}}</ref> |Ги вклучува и жителите на селата [[Горно Водно]] и [[Долно Водно]]. Бошњаците во оваа табела се заведени во графата „Неопределени [[Муслимани (народ)|муслимани]]“. Во графата „Останати“ на оваа табела, се сместени: [[Македонски Хрвати|Хрвати]] (986), [[Македонски Словенци|Словенци]] (425), [[Македонски Црногорци|Црногорци]] (770), [[Македонски Бугари|Бугари]] (275), [[Чеси]] (74), [[Словаци]] (11), и останати (1,419). |- |1953 |72.477 |2.975 |22.491 |7.588 |438 |8.407 |align=center|― |4.758 |'''119.134''' |<ref>{{нмс | author= | title=Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) | url=https://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/table/tableViewLayout2/ | archiveurl= | work= | publisher=[[Државен завод за статистика]] | archivedate= | date= | accessdate= 29 септември 2024}} Во бројката се вклучени жителите на селото Горно Водно. Бројката на жители на населеното место Скопје (и [[Горно Водно]]) е добиена со одземање на бројката на Македонците од селата [[Бутел]] (194), [[Маџари]] (1,231), и [[Трубарево]] (748) (населени места кои биле дел од [[Град Скопје]] во тоа време) од бројката на Македонци од Град Скопје (74,686); со одземање на бројката на Албанците од селата Бутел (111), Маџари (10), и Трубарево (171) од бројката на Албанци од Град Скопје (3,166); со одземање на бројката на Турците од селата Бутел (60), Маџари (9), и Трубарево (2) од бројката на Турци од Град Скопје (22,562); со одземање на бројката на Ромите од селата Бутел (97), Маџари (144), и Трубарево (0) од бројката на Роми од Град Скопје (7,829); со одземање на бројката на Србите од селата Бутел (10), Маџари (162), и Трубарево (71) од бројката на Роми од Град Скопје (8,650); со одземање на бројката на останатите од селата Бутел (1), Маџари (33), и Трубарево (20) од бројката на останати од Град Скопје (4,812). Бројката на Власите во Скопје и Град Скопје е иста (438) бидејќи Власи немало во Бутел, Маџари и Трубарево.</ref> |Ги вклучува и жителите на селото Горно Водно. Бошњаците во оваа табела се заведени во графата „Останати“. |- |1961 |109.799 |11.151 |align=center|― |10.135 |align=center|― |12.550 |520 |21.374 |'''165.529''' |<ref name="попис1961">{{наведена книга |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova 1961.godini - Nacionalni sastav stanovništva FNRJ Jugoslavije - Podaci po naseljima i opštinama |last= |first= |authorlink= |author= |editor-first= |editor-last=|year= |publisher=Сојузен завод за статистика |location=[[Белград]] |volume=3 |isbn= |page= |pages=249, 250, 261 |url=https://publikacije.stat.gov.rs/G1961/Pdf/G19614001.pdf#:~:text=gorci%20!%20!%20donci%20!%20mani%20!%20venci%20!%20! |accessdate=1 октомври 2024 |ISBN=86-7479-023-2}}</ref> |Турците и Власите биле заведувани во службената графа „Останати“. Бошњаците биле заведувани во графата „[[Муслимани (народ)|Муслимани]]“. Во графата „Останати“ на оваа табела, се сместени: Хрвати (1,851), Словенци (623), Црногорци (1,727), [[Македонски Унгарци|Унгарци]] (112), [[Југословени]] (456), и останати (16,055; вклучувајќи ги Турците и Власите). |- |1971 |215.578 |28.705 |align=center|― |16.164 |align=center|― |17.422 |297 |34.814 |'''312.980''' |<ref name="попис1971">{{наведена книга |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova 1971.godini - Nacionalni sastav stanovništva SFRJ Jugoslavije - Podaci po naseljima i opštinama |last= |first= |authorlink= |author= |editor-first= |editor-last=|year= |publisher=Сојузен завод за статистика |location=[[Белград]] |volume=2 |isbn= |page= |pages=229-230 |url=https://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf#:~:text=ivani]%20grad%2024565%2018%2023459%2019%2032%2065%20433%2036 |accessdate=1 октомври 2024 |ISBN=86-7479-022-4}}</ref> |Ги вклучува и жителите на тринаесетте селa од Општина Кале: [[Бутел]], [[Визбегово]], [[Горно Оризари (Скопско)|Горно Оризари]], [[Долно Оризари (Скопско)|Долно Оризари]], [[Инџиково]], [[Маџари]], [[Гоце Делчев (село)|Гоце Делчев]], [[Синѓелиќ]], [[Смиљковци]], [[Стајковци]], и [[Трубарево]]; дванаесетте села од Општина Идадија: [[Бардовци]], [[Влае]], [[Волково]], [[Глумово]], [[Горно Нерези]], [[Долно Нерези]], [[Злокуќани]], [[Матка (село)|Матка]], [[Ново Село (Скопско)|Ново Село]], [[Оризари (Скопје)|Оризари]], [[Сарај (населба)|Сарај]] и [[Шишево]]; засебната населба [[Драчево (населба)|Драчево]] и трите села во Општина Кисела Вода: [[Горно Лисиче]], [[Долно Лисиче]], и [[Драчево]].<ref name="пописи1948-2002"/> Турците и Власите биле заведувани во службената графа „Останати“. Бошњаците биле заведувани во графата „Муслимани“. Во графата „Останати“ на оваа табела, се сместени: Хрвати (2,229), Словенци (491), Црногорци (1,803), Унгарци (119), Југословени (1,918), и останати (28,254; вклучувајќи ги Турците и Власите). |- |1981 |281.796 |46.880 |13.534 |22.947 |1.247 |18.021 |8.470 |15.248 |'''408.143''' |<ref name="пописи1948-2002"/><ref name="попис1981">{{наведена книга |title=Nacionalni sastav stanovništva SFRJ Jugoslavije - Podaci po naseljima i opštinama |last= |first= |authorlink= |author= |editor-first= |editor-last=|year= |publisher=Сојузен завод за статистика |location=[[Белград]] |volume=2 |isbn= |page= |pages=258-259 |url=https://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf#:~:text=u%20gradskim%2023558%20171%202852%2020%208822%2016%206091%2054 |accessdate=1 октомври 2024 |ISBN=}}</ref> |Ги вклучува и жителите на седумте селa од Општина Гази Баба: Инџиково, Маџари, Гоце Делчев, Синѓелиќ, Смиљковци, Стајковци и Трубарево; дванаесетте села од Општина Карпош: Бардовци, Влае, Волково, Глумово, Горно Нерези, Долно Нерези и Злокуќани, Матка, Ново Село, Оризари, Сарај, и Шишево; засебната населба Драчево и трите села во Општина Кисела Вода: Горно Лисиче, Долно Лисиче, и Драчево; четирите села од Општина Чаир: Бутел, Визбегово, Горно Оризари и Долно Оризари.<ref name="пописи1948-2002"/> Бошњаците биле заведувани во графата „Муслимани“. Во графата „Останати“ на оваа табела, се сместени: Хрвати (1,950), Словенци (395), Црногорци (2,319), Унгарци (148), Југословени (7,235), и останати (3,201) |- |1991 |308.616 |11.899 |8.900 |24.201 |1.741 |17.172 |align=center|— |23.234 |'''395.763''' |<ref name="пописи1948-2002"/> | Ги вклучува и жителите на седумте селa од Општина Гази Баба: Инџиково, Маџари, Гоце Делчев, Синѓелиќ, Смиљковци, Стајковци и Трубарево; дванаесетте села од Општина Карпош: Бардовци, Влае, Волково, Глумово, Горно Нерези, Долно Нерези и Злокуќани, Матка, Ново Село, Оризари, Сарај, и Шишево; засебната населба Драчево и трите села во Општина Кисела Вода: Горно Лисиче, Долно Лисиче, и Драчево; четирите села од Општина Чаир: Бутел, Визбегово, Горно Оризари и Долно Оризари. Бројката на жители е намалена поради бојкотот на албанското население. Бошњаците биле заведувани во графата „Останати“. |- |1994 |309.683 |59.728 |9.201 |19.800 |2.096 |15.771 |align=center|— |13.685 |'''429.964''' |<ref name="пописи1948-2002">{{нмс | author= | title=Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) | url=https://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/table/tableViewLayout2/ | archiveurl= | work= | publisher=[[Државен завод за статистика]] | archivedate= | date= | accessdate= 1 октомври 2024}}</ref> |Ги вклучува и жителите на седумте селa од Општина Гази Баба: Инџиково, Маџари, Гоце Делчев, Синѓелиќ, Смиљковци, Стајковци и Трубарево; дванаесетте села од Општина Карпош: Бардовци, Влае, Волково, Глумово, Горно Нерези, Долно Нерези и Злокуќани, Матка, Ново Село, Оризари, Сарај, и Шишево; засебната населба Драчево и трите села во Општина Кисела Вода: Горно Лисиче, Долно Лисиче, и Драчево; четирите села од Општина Чаир: Бутел, Визбегово, Горно Оризари и Долно Оризари. Бошњаците биле заведувани во графата „Останати“. |- |2002 |192.244 |44.656 |6.643 |18.224 |1.980 |9.305 |4.476 |5.618 |'''283.146''' |<ref name="попис2002">{{нмс | author= | title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 година (Книга 10) | url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324050205/http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf |pages=62-65 | work= | publisher=[[Државен завод за статистика]] | archivedate=24 март 2012 | date= | accessdate= 26 септември 2024}}</ref> | |- |2004 |272.144 |58.074 |8.024 |20.599 |2.352 |11.983 |5.748 |7.076 |'''386.000''' | | |- |2021 |263.711 |72.841 |7.913 |17.117 |2.682 |8.363 |5.739 |44.174 |'''422.540''' |<ref>{{нмс | author= | title=Вкупно резидентно население на Република Македонија според етничката припадност, по населени места, Попис, 2021 | url=https://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__Popis2021__NaselenieVkupno__PodatociNaselenie/T1503P21.px/table/tableViewLayout2/ | archiveurl= | work= | publisher=[[Државен завод за статистика]] | archivedate= | date= | accessdate= 26 септември 2024}}</ref> |Во графата „Останати“ на оваа табела, се сместени: „Други неспомнати (народности)“ (5,207), „Не се изјасниле“ (237), „Непознато“ (226), и „Лица за кои податоците се преземени од административни извори“ (38,504). |} ===Број на жители во Скопје по општина=== {| class="wikitable" !Општина ![[Попис на населението во Србија (новоосвоени територии, 1913)|1913]] ![[Попис на населението во Југославија (1921)|1921]] ![[Попис на населението во Југославија (1931)|1931]] ![[Попис на населението во Македонија (1948)|1948]] ![[Попис на населението во Македонија (1953)|1953]] ![[Попис на населението во Македонија (1961)|1961]] ![[Попис на населението во Македонија (1971)|1971]] ![[Попис на населението во Македонија (1981)|1981]] ![[Попис на населението во Македонија (1991)|1991]] ![[Попис на населението во Македонија (1994)|1994]] ![[Попис на населението во Македонија (2002)|2002]] !2004 ![[Попис на населението во Македонија (2021)|2021]] |- |[[Општина Аеродром|Аеродром]] | rowspan=13|Скопје<br />припаѓа под<br />унитарната<br />едмини.<br />единица<br />[[Град Скопје|Општина<br /> Скопје]] | rowspan=13|Скопје<br />припаѓа под<br />унитарната<br />едмини.<br />единица<br />[[Град Скопје|Општина<br /> Скопје]] | rowspan=13|Скопје<br />припаѓа под<br />унитарната<br />едмини.<br />единица<br />[[Град Скопје|Општина<br /> Скопје]] | rowspan=13|Скопје<br />припаѓа под<br />унитарната<br />едмини.<br />единица<br />[[Град Скопје|Окружен<br />Народен<br />Одбор<br />Скопје]] | rowspan=13|Скопје<br />припаѓа под<br />унитарната<br />едмини.<br />единица<br />[[Град Скопје]] |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |69.569 |75.108 |- |[[Општина Бутел|Бутел]] |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |20.943 |24.391 |- |[[Општина Гази Баба|Гази Баба]] |align=center|― |align=center|― |56.064 |52.728 |58.458 |15.182 |28.056 |38.426 |- |[[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |9.041 |24,822 |34.040 |- |[[Општина Идадија|Идадија]] |49.161 |102.181 |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |- |[[Општина Кале|Кале]] |41.065 |125.695 |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |- |[[Општина Карпош|Карпош]] |align=center|― |align=center|― |100.826 |97.161 |102.409 |37.162 |57.880 |61.288 |- |[[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]] |40.473 |85.104 |87.792 |119.158 |116.877 |84.625 |47.750 |51.357 |- |[[Општина Саат Кула|Саат Кула]] |34.830 |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |- |[[Општина Сарај|Сарај]] |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |5.232 |6.265 |- |[[Општина Центар|Центар]] |align=center|― |align=center|― |93.614 |67.968 |85.021 |82.604 |45.412 |43.893 |- |[[Општина Чаир|Чаир]] |align=center|― |align=center|― |69.847 |58.748 |67.199 |39.179 |64.773 |62.586 |- |[[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]] |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |15.353 |21.563 |25.186 |- |'''Вкупно''' |'''47.384''' |'''32.249''' |'''64.807''' |'''87.654'''<sup>1</sup> |'''119.134'''<sup>2</sup> |'''165.529''' |'''312.980'''<sup>3</sup> |'''408.143'''<sup>4</sup> |'''395.763'''<sup>5</sup> |'''429.964'''<sup>6</sup> |'''283.146''' |'''386.000'''<sup>7</sup> |'''422.540''' |- |Навод | | | |<ref name="попис1948"/> |<ref>{{нмс | author= | title=Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) | url=https://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/table/tableViewLayout2/ | archiveurl= | work= | publisher=[[Државен завод за статистика]] | archivedate= | date= | accessdate= 29 септември 2024}} Во бројката се вклучени жителите на селото Горно Водно. Бројката на жители на населеното место Скопје (и [[Горно Водно]]) е добиена со одземање на бројката на жителите на селата [[Бутел]] (373), [[Маџари]] (1,589), и [[Трубарево]] (1,047) (населени места кои биле дел од [[Град Скопје]] во тоа време) од бројката на жители на Град Скопје (122.143).</ref> |<ref name="попис1961"/><ref>{{нмс|url=https://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/table/tableViewLayout2/|title=Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година)|author=|date=|work=|publisher=[[Државен завод за статистика]]|archiveurl=|archivedate=|accessdate=30 септември 2024}} Бројката на жители на населеното место Скопје во рамки на [[Општина Идадија]], е добиена со одземање на бројката на жителите на селата [[Горно Нерези]] (229), [[Долно Нерези]] (2,889) (населени места кои биле дел од Општина Идадија во тоа време) од бројката на жители на Општина Идадија (52,279); бројката на жители на населеното место Скопје во рамки на [[Општина Кале]], е добиена со одземање на бројката на жителите на селото [[Нерези]] (150) (населено место кое било дел од Општина Кале во тоа време) од бројката на жители на Општина Кале (41,215); бројката на жители на населеното место Скопје во рамки на [[Општина Кисела Вода]], е добиена со одземање на бројката на жителите на селата [[Горно Лисиче]] (2,608), [[Усје]] (944) (населени места кои биле дел од Општина Кисела Вода во тоа време) од бројката на жители на Општина Кисела Вода (44,025); бројката на жители на населеното место Скопје во рамки на [[Општина Саат Кула]], е добиена со одземање на бројката на жителите на селата [[Арачиново]] (1,037), [[Брњарци]] (341), [[Инџиково]] (1,067), [[Маџари]] (3,246), [[Мојанци]] (392), [[Орланци]] (319), [[Синѓелиќ]] (1,399), [[Стајковци]] (500), [[Страчинци]] (541), [[Трубарево]] (1,078) (населени места кои биле дел од Општина Саат Кула во тоа време) од бројката на жители на Општина Саат Кула (44,750).</ref> |<ref name="попис1971"/> |<ref name="попис1981"/> |<ref name="пописи1948-2002"/> |<ref name="пописи1948-2002"/> |<ref name="попис2002"/> | |<ref name="макстат база 2021"/> |} <small>1 Ги вклучува и жителите на селата [[Горно Водно]] и [[Долно Водно]]. 2 Ги вклучува и жителите на селото Горно Водно. 3 Ги вклучува и жителите на тринаесетте селa од Општина Кале: [[Бутел]], [[Визбегово]], [[Горно Оризари (Скопско)|Горно Оризари]], [[Долно Оризари (Скопско)|Долно Оризари]], [[Инџиково]], [[Маџари]], [[Гоце Делчев (село)|Гоце Делчев]], [[Синѓелиќ]], [[Смиљковци]], [[Стајковци]], и [[Трубарево]]; дванаесетте села од Општина Идадија: [[Бардовци]], [[Влае]], [[Волково]], [[Глумово]], [[Горно Нерези]], [[Долно Нерези]], [[Злокуќани]], [[Матка (село)|Матка]], [[Ново Село (Скопско)|Ново Село]], [[Оризари (Скопје)|Оризари]], [[Сарај (населба)|Сарај]] и [[Шишево]]; засебната населба [[Драчево (населба)|Драчево]] и трите села во Општина Кисела Вода: [[Горно Лисиче]], [[Долно Лисиче]], и [[Драчево]].<ref name="пописи1948-2002"/> 4 Ги вклучува и жителите на седумте селa од Општина Гази Баба: Инџиково, Маџари, Гоце Делчев, Синѓелиќ, Смиљковци, Стајковци и Трубарево; дванаесетте села од Општина Карпош: Бардовци, Влае, Волково, Глумово, Горно Нерези, Долно Нерези и Злокуќани, Матка, Ново Село, Оризари, Сарај, и Шишево; засебната населба Драчево и трите села во Општина Кисела Вода: Горно Лисиче, Долно Лисиче, и Драчево; четирите села од Општина Чаир: Бутел, Визбегово, Горно Оризари и Долно Оризари.<ref name="пописи1948-2002"/> 5 Ги вклучува и жителите на седумте селa од Општина Гази Баба: Инџиково, Маџари, Гоце Делчев, Синѓелиќ, Смиљковци, Стајковци и Трубарево; дванаесетте села од Општина Карпош: Бардовци, Влае, Волково, Глумово, Горно Нерези, Долно Нерези и Злокуќани, Матка, Ново Село, Оризари, Сарај, и Шишево; засебната населба Драчево и трите села во Општина Кисела Вода: Горно Лисиче, Долно Лисиче, и Драчево; четирите села од Општина Чаир: Бутел, Визбегово, Горно Оризари и Долно Оризари. Бројката на жители е намалена поради бојкотот на албанското население. 6 Ги вклучува и жителите на седумте селa од Општина Гази Баба: Инџиково, Маџари, Гоце Делчев, Синѓелиќ, Смиљковци, Стајковци и Трубарево; дванаесетте села од Општина Карпош: Бардовци, Влае, Волково, Глумово, Горно Нерези, Долно Нерези и Злокуќани, Матка, Ново Село, Оризари, Сарај, и Шишево; засебната населба Драчево и трите села во Општина Кисела Вода: Горно Лисиче, Долно Лисиче, и Драчево; четирите села од Општина Чаир: Бутел, Визбегово, Горно Оризари и Долно Оризари. 7 Бројките се од пописот од 2002, но се прераспоредени според променетата територијална поделба и границите на населеното место Скопје во 2004 година. Со новите граници на Скопје, дошло до зголемување на населението. Тогаш во Скопје биле припоени (и преобразени во статус на населби во Скопје) селата: Горно Лисиче во Општина Аеродром; Бутел во Општина Бутел; Маџари во Општина Гази Баба; Оризари во Општина Ѓорче Петров; Влае, Долно Нерези, и Злоќуќани во Општина Карпош; населбата Драчево во Општина Кисела Вода; Сарај во Општина Сарај; и Долно Оризари во Општина Шуто Оризари. </small> === Поделба на урбани и рурални населби во Град Скопје === [[File:Skopjenaselbisela.png|400px|thumb|Карта на сите населби и села во Град Скопје]] На територијата на десетте општини кои ја сочинуваат административната единиција Град Скопје, се наоѓаат околу четириесетина села чиј број на жители влегува во вкупното население на Скопје, така што реалниот број на жители е помал. Во составот на Град Скопје влегуваат селата: [[Брњарци]] (395 ж.), [[Булачани]] (1.104 ж.), [[Село Гоце Делчев|Гоце Делчев]] (1.405 ж.), [[Идризово]] (1.589 ж.), [[Колонија (село)|Колонија Идризово]] (451 ж.) [[Инџиково]] (3.343 ж.), [[Јурумлери]] (2.983 ж.), [[Раштак]] (367 ж.), [[Смилковци]] (345 ж.), [[Стајковци]] (3.532 ж.), [[Страчинци]] (1.185 ж.), [[Трубарево]] (2.669 ж.) и [[Црешево]] (1.278 ж.) во [[Општина Гази Баба|Гази Баба]], [[Кучково]] (138 ж.), [[Никиштане]] (1.114 ж.) и [[Орман (Скопско)|Орман]] (461 ж.) во [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Горно Нерези]] (314 ж.) во [[Општина Карпош|Карпош]], [[Долно Лисиче]] (2.440 ж.) во [[Општина Аеродром|Аеродром]], [[Драчево]] (8.641 ж.) и [[Усје]] (845 ж.) во [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]], [[Љубанци]] (928 ж.) и [[Љуботен (Скопско)|Љуботен]] (2.343 ж.) во [[Општина Бутел|Бутел]], [[Горно Оризари (Скопско)|Горно Оризари]] (454 ж.) во [[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]] и сите 22 села во [[Општина Сарај]]. Во сите овие села кои се дел од Град Скопје во 2002 година живееле 68.500 жители, од кои само 30.176 во [[Општина Сарај]]. Според оваа урбана и рурална демографска класификација на Град Скопје, во урбаните населби биле запишани '''428.933''' жители (2002 г.). Исто така поради брзата урбанизација и зголемување на своето население, Скопје постојано се проширува во својата територија, поради што десетина поранешни села веќе се споени со градот и претставуваат приградски населби на Скопје. Некои од нив се помалку, некои повеќе урбанизирани, а заедничкото за сите е што бележат брз развој и претставуваат привлечни имиграциски места, привлекувајќи население од цела [[Македонија]]. Такви поранешни села, а денес скопски населби претставуваат: [[Сингелич]] (23.915 ж.) во [[Општина Гази Баба|Гази Баба]], [[Волково]] (6.750 ж.), [[Ново Село (Скопско)|Ново Село]] (8.349 ж.) и [[Оризари (Скопје)|Оризари]] (15.637 ж.) во [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Бардовци]] (1.472 ж.) и [[Злокуќани (населба во Скопје)|Злокуќани]] (1.635 ж.) во [[Општина Карпош|Карпош]], [[Долно Нерези]] (12.418 ж.) во [[Општина Аеродром|Аеродром]], [[Визбегово]] (2.817 ж.) и [[Радишани]] (9.123 ж.) во [[Општина Бутел|Бутел]], [[Долно Оризари (Скопско)|Долно Оризари]] (1.550 ж.) во [[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]] и [[Сарај (село)|Сарај]] (5.232 ж.) во [[Општина Сарај]]. Во овие приградски населби во 2002 година живееле 88.898 жители, што е 20,7 % од вкупното население во скопското урбано подрачје. == Сообраќај == [[Податотека:Skopje X23.JPG|мини|лево|Автобус во Скопје]] [[Јавен превоз|Јавниот превоз]] во Скопје се одвива со [[такси]] и [[автобус]]и. Постојат приватни и државни превозници, од кои неспоредливо најголем превозник е [[ЈСП-Скопје]] кој го покрива целиот град и неговата поширока околина. Имало планови да се направи лесна градска железница, ама се смениле плановите и не се изградила. На 17 км југоисточно од Скопје се наоѓа [[Аеродром Александар Велики|аеродромот Скопје]]. Во 2017 година, во Скопје се случиле 1.652 сообраќајни несреќи во кои настрадале 2.500 лица. Од нив, 37 загинале, 218 биле тешко повредени, а 2.245 биле полесно повредени.<ref>„Лани загинале 37 лица на скопските улици, полициската превенција слаба“, ''Скопско ЕХО'', бр. 64, 22 март 2018, стр. 3.</ref> == Култура == Во Скопје постојат шест театри кои функционираат како национални установи: * [[Македонски народен театар]] - основан во 1945 година * [[Драмски театар - Скопје|Драмски театар]] - основан во 1946 година * Албански театар - основан во 1950 година * [[Турски театар - Скопје|Турски театар]] - основан во 1950 година (единствениот турски театар во [[Македонија]]) * Театар за деца и младинци - основан во 1990 година * [[Театар Комедија]] - основан во 2012 година == Цркви во Скопје == [[Податотека:St. Clement Church Skopje 3.jpg|мини|десно|Соборниот храм „[[Црква „Св. Климент Охридски“ - Скопје|Св. Климент Охридски]]“ во Центар.]] [[Податотека:Crkva Sveta Bogorodica - Skopje (135).JPG|мини|десно|Црквата „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|Св. Богородица]]“ во Пајко Маало, Центар.]] [[Податотека:Sveti Ilija - Aerodrom (70).jpg|мини|десно|Црквата „[[Црква „Св. Илија“ - Аеродром|Св. Илија]]“ во Аеродром.]] * [[Црква „Св. Климент Охридски“ - Скопје|Соборен храм „Св. Климент Охридски]]“ - [[Центар (населба во Скопје)|Центар]] (најголем соборен храм на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква]]) * [[Црква „Св. Благовештение“ - Скопје|„Св. Благовештение“]] - [[Центар (населба во Скопје)|Центар]] * [[Црква „Св. Димитриј“ - Скопје|„Св. Димитриј“]] - [[Центар (населба во Скопје)|Центар]] * [[Црква „Св. Спас“ - Скопје|„Св. Спас“]] - [[Центар (населба во Скопје)|Центар]] * [[Црква „Св. Константин и Елена“ - Скопје|„Св. Константин и Елена“]] - [[Центар (населба во Скопје)|Центар]] * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|„Рождество на Пресвета Богородица“]] - [[Центар (населба во Скопје)|Центар]], Пајко Маало * [[Црква „Св. Троица“ - Маџир Маало|„Св. Троица“]] - [[Маџир Маало]] * [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Капиштец|„Св. Јован Крстител“]] - [[Капиштец]] * [[Црква „Христос Спасител“ - Карпош III|„Христос Спасител“]] - [[Карпош III]] * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чаир|„Св. Ѓорѓи“]] - [[Чаир]] * [[Црква „Св. Илија“ - Аеродром|„Св. Илија“]] - [[Аеродром (населба во Скопје)|Аеродром]] * [[Црква „Св. Софија“ - Реонски Центар|„Св. Софија“]] - [[Реонски Центар]] * [[Црква „Св. Стефан“ - 13 Ноември|„Св. Стефан“]] - [[13 Ноември (населба)|13 ноември]] * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Ново Лисиче|„Рождество на Пресвета Богородица“]] - [[Ново Лисиче]] * [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|„Св. Апостоли Петар и Павле“]] - [[Горно Лисиче]] * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Кисела Вода|„Св. Ѓорѓи“]] - [[Кисела Вода (населба)|Кисела Вода]] * [[Црква „Св. Никита“ - Кисела Вода|„Св. Никита“]] - [[Кисела Вода (населба)|Кисела Вода]] * [[Црква „Покров на Пресвета Богородица“ - Автокоманда|„Покров на Пресвета Богородица“]] - [[Автокоманда]] * [[Црква „Св. Спас“ - Маџари|„Св. Спас“]] - [[Маџари]] * [[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Триангла|„Св. Кузман и Дамјан“]] - [[Триангла]] * [[Црква „Св. Петка“ - Црниче|„Св. Петка“]] - [[Црниче]] * [[Црква „Св. Преображение Христово“ - Припор|„Св. Преображение Христово“]] - [[Припор]], [[Теферич]] * [[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Ченто|„Св. Кирил и Методиј“]] - [[Ченто (населба)|Ченто]] * [[Црква „Св. Илија“ - Зајчев Рид|„Св. Илија“]] - [[Зајчев Рид]] == Туристички места == [[Податотека:Stonebridgeskopje.JPG|thumb|right|Камениот мост навечер]] [[Податотека:Skopje-Daut Pashin Hamam.jpg|thumb|right|Влезот во стариот дел на Скопје]] Места од интерес за туристички разгледувања се: * [[Камен мост|Камениот мост]], на реката Вардар е симбол на Скопје. Бил преработен во XV век и бидејќи е во централниот дел на градот, тој претставува врска помеѓу новиот и стариот дел. * Тврдината [[Скопско кале|Кале]]. Првите ѕидини биле изградени на истото место, во почетокот на VI век. Калето доминира над левиот брег на реката Вардар со поглед на стариот дел на Скопје. * Православната црква „[[Црква Св. Спас|Св. Спас]]“, во стариот дел од градот е изградена во XIX век. [[Иконостас]]от содржи прекрасни дрвени резби, изрезбани од [[Мијачија|мијачките]] резбари [[Петре Филиповски|Петре]] и [[Марко Филиповски]] и [[Макарие Фрчковски]]. Во дворот на црквата се наоѓа гробот на најголемиот македонски револуционер на XX век - [[Гоце Делчев]]. * [[Стара скопска чаршија|Старата турска чаршија]], каде има стари [[занает]]и, Безистенот, Чивте-амам и други објекти.[[Податотека:Iglesia de San Clemente, Skopie, Macedonia, 2014-04-17, DD 03.JPG|thumb|right|[[Црква „Св. Климент Охридски“ - Скопје|Соборниот храм „Св. Климент Охридски“]]]] * [[Мустафа-пашина џамија|Мустафа-пашината џамија]], изградена во 1492 година е еден од најубавите градби од отоманскиот период на Скопје. * [[Јахја-пашина џамија]] во близината на центарот на Скопје. * [[Даут-пашин амам|Даут-пашината бања]] изградена во XV век како јавна бања. Се наоѓа на влезот на старата скопска чаршија и од 1948 година е адаптирана во уметничка галерија. * [[Феудална кула|Феудалната кула]] крај [[Дом на АРМ|Домот на АРМ]]. * [[Саат-кула (Скопје)|Саат-кулата]] во непосредна близина на [[Султан-муратова џамија|Султан-муратовата џамија]]. *Соборниот храм [[Црква „Св. Климент Охридски“ - Скопје|Св. Климент Охридски]]. Тој се наоѓа во центарот на градот на десната страна на реката Вардар. Соборниот храм беше осветен во [[1990]] година.[[Податотека:Plostad od DARM.jpg|мини|десно|Плоштадот фотографиран од зградата на [[ДАРМ]]]] * [[Стара железничка станица|Старата железничка станица]], завршена во [[1940]]/[[1941|41]] година. Своевремено една од најубавите железнички станици на Балканот. Часовникот на предната страна е застанат на 5:17 минути изутрина, моментот кога Скопје го погоди катастрофален земјотрес. Сега во зградата се наоѓа [[Музеј на Град Скопје|Музејот на Град Скопје]]. * [[Музеј на современата уметност, Скопје|Музејот на современа уметност]], се наоѓа на тврдината Кале. * [[Музеј на македонската борба]], се наоѓа на левиот брег од реката Вардар, официјално отворен на 8 септември 2011 година, по повод 20 години од независноста на Македонија. Се состои од 13 хронолошки подредени одделенија и секое од нив ја претставува историјата на македонскиот народ од повеќе периоди. Музејската презентација е реализирана на интерактивен начин преку комбинирање на многу различни форми. Прегледот на историските настани, процеси, личности од XIX и XX век, се надополнува со автентичната колекција на 2.749 музејски предмети - оружје, документи, фотографии, мапи, медали, весници, документарен материјал, помошни материјали – 153 восочни фигури, 109 масовни сцени и портрети, како и амбиентални диорами збогатени со аудио-визуелни ефекти. Музејските фондови постојано се збогатуваат и преку донации или откуп. *[[Меморијален центар на холокаустот на Евреите од Македонија]] *[[Музеј на илегалните работилници за време на НОВ]] * [[Милениумски крст|Милениумскиот крст]], се наоѓа на врвот на планината Водно непосредно над градот. Крстот е направен од челик со висина од 67 м и распон на краците од 46 m. Подигнат е по повод 2000-годишнината од раѓањето на христијанството. * Местото на родната куќа на познатиот светски хуманитарец, [[Мајка Тереза]] близу плоштадот „Македонија“. [[Податотека:Millennium Cross Cableway Skopje 2.jpg|мини|Поглед на Скопје од планината [[Водно]]]] * Во близина на градот Скопје, покрај патот Скопје-Качаник се наоѓа стар [[Аквадуктот кај Скопје|аквадукт]] изграден од камен и тули со 55 лакови што се потпираат на масивни столбови. Тој служел за снабдување со вода на античкиот град Скупи кој се наоѓа во непосредна близина до Скопје. * Улицата Македонија која е со прекрасна архитектура и каде што се наоѓа феудалната кула која што денес е музеј. * Градскиот ѕид кој се состои од верижно поврзани блокови со висина од 24 метри и кули високи 45 метри - еден вид на ѕид-тврдина во модерна интерпретација, тој е изграден по земјотресот во 1963 и кој е проектиран од познатиот јапонски архитект [[Кензо Танге]]. Тој го обиколува центарот на градот од десната страна на реката Вардар. Кензо Танге исто така проектирал уште многу други градби кои не се реализирале. * [[Куршумли ан]] датира од XVI и се наоѓа во старата чаршија. Тоа е еден од најубавите стари места во Скопје. Куршумли ан во минатото се користел како бања каде сто се бањале голем дел од населението. == Познати личности == * [[Јустинијан I]], [[византиски цар]], роден во [[Тауресиум]] (денешно село [[Таор]]) * [[Константин Тих - Асен]] (XII век - [[1277]], [[Бугарија]]) — скопски благородник, подигнат од Великиот болјарски совет во Трново за цар на [[Второто Бугарско Царство]] * [[Мајка Тереза]] ([[Агнеза Бојаџиу]]) ([[26 август]] [[1910]] – [[5 септември]] [[1997]], [[Калкута]], [[Индија]]) — позната хуманистка, добитничка на [[Нобелова награда за мир]] во 1979 година *[[Славко Јаневски]] ([[11 јануари]] [[1920]] — [[20 јануари]] [[2000]], Скопје) — истакнат македонски раскажувач, романописец, поет, филмски сценарист, есеист и сликар *[[Кемал Сејфула]] ([[2 февруари]] [[1921]] - [[1978]], Скопје) — македонски политичар и учесник во [[НОБ]] *[[Ружа Анѓел]] (1920 - 1943) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во [[Холокауст]]от *[[Дука Вајнштајн]] (1922 - 1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во [[Холокауст]]от *[[Маргарета Бојовиќ|Маргарета Сергеј Димоска Бојовиќ]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија *[[Перса Боцеска|Перса Блажева Боцеска]] (р.1900) — учесник во НОВ на Македонија *[[Даница Боцеска|Даница Николиќ Боцеска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија *[[Цана Бошкова|Цана Стојанова Бошкова]] (р.1909) — учесник во НОВ на Македонија *[[Перса Гривчева|Перса Б. Петрова Гривчева]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија *[[Загорка Димитрова|Загорка Милошевска Димитрова]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија *[[Костанца Димитрова|Костанца Панкова Димитрова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љупка Димитровска (партизан)|Љупка Јакимовска Димитровска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Јулка Димитровска-Јовческа]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Невена Димитровска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Денка Димова|Денка Младена Димова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Даница Димчева|Даница Тодорова Димчева]] (1924- ) — учесник во НОВ на Македонија *[[Загорка Дуковска|Загорка Алексова Цветковиќ Дуковска]] (1925-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Санда Ѓурчинова]] (1905-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Савка Иванова]] (1918-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Васка Иванова|Васка Трпевска Иванова]] (1900-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Матилда Даса]] (1913 - 1943) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во [[Холокауст]]от *[[Марија Жабевска|Марија Бошкова Жабевска]] (1926-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] *[[Марина Илиевска|Марина Михајлова Илиевска]] (1901-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Марица Илиевска|Марица Трајкова Илиевска]] (1900-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Ангелина Илиќ - Димитрова]] (1923-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Луиза Камхи]] (1920-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во [[Холокауст|Холокаустот]] *[[Евгенија Кацаволу|Евгенија Димитар Кацаволу]] (1921-) — учесник во НОВ на Македонија и носител на [[Орден на заслуги за народот|Орден заслуги за народ со сребрен венец]] *[[Васка Илиева]] ([[21 декември]] [[1923]] - [[4 мај]] [[2001]], Скопје) — македонска пејачка, доајен на македонската народна песна *[[Гого Ивановски]] ([[18 јануари]] [[1925]] - [[15 декември]] [[2004]]) — македонски [[поет]] и [[раскажувач]] *[[Љутви Сејфула]] ([[15 јануари]] [[1926]] - [[26 јуни]] [[2005]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец *[[Неџати Зекерија]] ([[11 ноември]] [[1928]] - [[10 јуни]] [[1988]], [[Нови Сад]], [[Србија]]) — [[поет]], [[раскажувач]], [[Детска книжевност|писател за деца]] *[[Гане Тодоровски]] ([[11 мај]] [[1929]] - [[22 мај]] [[2010]], Скопје) — [[Македонци|македонски]] [[поет]], [[преведувач]], професор, [[есеист]], [[книжевен критичар]], [[историчар]] и [[публицист]] *[[Драги Крстевски]] ([[1930]] - [[18 септември]] [[1987]], Скопје) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец *[[Ацо Јовановски]] ([[31 декември]] [[1930]] - Скопје, [[18 март]] [[2016]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец *[[Џемаил Максут]] ( [[8 мај]] [[1933]] - [[28 декември]] [[2001]], Скопје) — македонски [[театар]]ски и [[филм]]ски глумец *[[Славка Арсова]] ([[3 јули]] [[1934]]) — македонски поет и писател за деца *[[Коле Ангеловски]] ([[14 март]] [[1943]]) — македонски театарски и филмски [[актер]], театарски и филмски [[режисер]] и [[сценарист]], како и [[писател]] и [[раскажувач]] *[[Јоана Поповска]] ([[1943]]) — македонска театарска, филмска и телевизиска глумица *[[Димче Мешковски]] ([[31 октомври]] [[1945]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец и хуморист *[[Сабина Ајрула-Тозија|Сабина Ајрула - Тозија]] ([[17 април]] [[1946]]) — [[Македонија|македонска]] глумица *[[Владимир Ангеловски|Владимир Ангеловски - Дади]] ([[22 мај]] [[1946]] - [[15 ноември]] [[2012]], Скопје) — македонски театарски и телевизиски глумец *[[Велко Неделковски]] ([[28 октомври]] [[1946]]) — современ македонски раскажувач, романописец, драмски писател *[[Трифун Костовски]] ([[27 декември]] [[1946]]) — познат македонски стопанственик, дарител и поранешен [[градоначалник на Град Скопје]] *[[Саво Климовски]] ([[13 јуни]] [[1947]]) - македонски правник, професор по уставно право и политички систем на [[Правен факултет Скопје|Правниот факултет во Скопје]] *[[Гоце Николовски]] ([[1947]] - [[19 декември]] [[2006]], Скопје) — познат македонски пејач на [[народна музика]] *[[Тодор Бојаџиев]] ([[25 ноември]] [[1948]] - [[30 декември]] [[2009]], Скопје) — македонски композитор, аранжер и пијанист *[[Срѓан Керим]] ([[12 декември]] [[1948]]) — [[Претседател на Генералното собрание на Обединетите нации]] 2007/2008 *[[Гоце Влахов]] ([[12 мај]] [[1949]] - [[28 јули]] [[2019]], Скопје) - македонски театарски и телевизиски глумец *[[Борис Чоревски]] ([[15 септември]] [[1949]]) - македонски театарски и телевизиски глумец *[[Столе Попов]] ([[20 април]] [[1950]]) — еден од најзначајните македонски [[филм]]ски [[режисер]]и *[[Мајда Тушар|Мадја Тушар]] ([[24 јуни]] [[1950]]) — македонска театарска и филмска глумица *[[Ванчо Петрушевски]] ([[19 април]] [[1951]] - [[25 август]] [[2018]], с. [[Орешани]], [[Скопско]]) — македонски театарски и телевизиски глумец *[[Ѓокица Лукаревски]] ([[29 април]] [[1951]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец *[[Ненад Стојановски]] ([[19 август]] [[1952]] - [[14 јули]] [[1998]], Скопје) — македонски [[театар]]ски, [[филм]]ски и [[Телевизија|телевизиски]] глумец *[[Бранимир Штулиќ - Џони]] ([[11 април]] [[1953]]) — познат [[Рок-музика|рок-музичар]], член на групата „[[Азра]]“ *[[Мајк Зафировски]] ([[1954]]) — стопанственик, менаџер и советник на американскиот претседател [[Џорџ В. Буш]] *[[Иван Џепароски]] ([[9 мај]] [[1958]]) — македонски поет, есеист и преведувач *[[Катерина Коцевска]] ([[11 април]] [[1959]]) — македонска театарскa, филмскa и телевизискa глумица *[[Милчо Манчевски]] ([[18 октомври]] [[1959]]) — македонски [[филм]]ски [[режисер]], сценарист, писател, фотограф *[[Тихомир Бачовски]] ([[16 февруари]] [[1960]] — [[3 септември]] [[2018]], Скопје) — македонски режисер *[[Силвија Стојановска]] ([[1960]]) - македонска театарска, филмска и телевизиска глумица *[[Драган Спасов - Дац]] ([[20 април]] [[1963]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец *[[Игор Џамбазов]] ([[15 јули]] [[1963]]) — македонски [[глумец]], шоумен, ТВ водител, [[музичар]], [[писател]], [[режисер]] на музички спотови и [[текстописец]] *[[Сузана Спасовска]] ([[24 август]] [[1964]]) — [[Македонци|македонска]] фолк пејачка *[[Марија Кондовска]] (родена на [[20 јануари]] [[1965]]) — македонска театарскa, филмскa и телевизискa глумица *[[Сенко Велинов]] ([[15 мај]] [[1965]]) — македонски глумец *[[Дарко Панчев]] ([[7 септември]] [[1965]]) — фудбалер *[[Сашо Гигов - Гиш]] ([[5 декември]] [[1968]]) — [[Република Македонија|македонски]] [[Поезија|поет]], [[Есеј|есеист]] и естраден уметник *[[Милчо Манчевски]] ([[18 октомвр]]) [[1969]]) — македонски [[филм]]ски [[режисер]], сценарист, писател и фотограф *[[Никола Груевски]] ([[31 август]] [[1970]]) — [[Македонци|македонски]] политичар и поранешен премиер на [[Македонија|Република Македонија]] *[[Симон Трпчески]] ([[18 септемвр]]) [[1979]]) — истканат македонски класичен пијанист *[[Андријана Јаневска]] ( [[6 декември]] [[1981]]) — позната [[Македонци|македонска]] [[пејач]]ка и [[музичар]]ка '''Доселени во Скопје:''' * [[Олга Давидовиќ|Олга Александрова Давидовиќ]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Јулијана Календери]] (1898-197?) — учесник во НОВ на Македонија ==Флора и фауна== Според пописот на [[Бел штрк|бели штркови]], организиран на цела територија на [[Македонија]] во 2024 година,<ref>{{нмс | author= | title=Заврши пописот на штркови | url=https://mes.org.mk/blog/%d0%b7%d0%b0%d0%b2%d1%80%d1%88%d0%b8-%d0%bf%d0%be%d0%bf%d0%b8%d1%81%d0%be%d1%82-%d0%bd%d0%b0-%d1%88%d1%82%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d0%b8/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240907111902/https://mes.org.mk/blog/%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D1%80%D1%88%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D1%88%D1%82%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8/ | work= | publisher=Македонско еколошко друштво | archivedate=7 септември 2024 | date= | accessdate= 23 септември 2024}}</ref> во Скопје имало шест гнезда во кои биле забележани 3 возрасен штрк и 3 млади единки. Поточно, во [[Горно Лисиче]] имало четири гнезда во кои биле забележани 1 возрасен штрк и 2 млади единки, додека во населбата [[Драчево (населба)|Драчево]] имало 2 гнезда со 2 возрасни штркови и 1 млада единка.<ref>{{нмс | author= | title=Прикажи гнезда од штркови | url=https://ptici.mk/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240916173859/https://ptici.mk/ | work= | publisher=ptici.mk | archivedate=16 септември 2024 | date= | accessdate= 23 септември 2024}}</ref> ==Скопје како мотив во уметноста и во популарната култура== ===Скопје како мотив во книжевноста=== * „Ќе те питам, бабо“ — македонска народна песна.<ref>''Народна поезија'', „Кочо Рацин“, Скопје, 1964, стр. 37.</ref> * „[[Стар сум во Скопје]]“ - книга на српскиот писател [[Давид Албахари]].<ref>Пандалф Вулкански, ''Текстилна поема''. Темплум: Скопје, 2017.</ref> * „Скопје сонува“ — песна на македонскиот поет [[Јозо Т. Бошковски - Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 40.</ref> * „Партизанската улица“ — песна на Јозо Т. Бошковски од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 41.</ref> * „Водно“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 67-68.</ref> * „Скопје“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески од 1953 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 29.</ref> * „Што е Скопје?“ — краток расказ на македонската писателка [[Оливера Ќорвезироска]] од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 12-13.</ref> * „Камениот мост-постела“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 20-21.</ref> * „Вечности долги по 45 минути“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 434-436.</ref> ===Скопје како мотив во музиката=== * „Скопје“ — песна на македонската [[Рок-музика|рок]]-група [[Леб и Сол]] од 1987 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lJj0L9rbiI8 YouTube, Leb i Sol - SKOPJE (пристапено на 30.11.2017)]</ref> * „Скопјанка“ — песна на македонската група [[ПМГ Колектив]] од 2007 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=NmdXQelKqhk YouTube, PMG Kolektiv - Skopjanka | official video (пристапено на 30.11.2017)]</ref> * „Ние сме од Скопје“ — песна на македонската група [[ПМГ Колектив]] од 2008 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150&id=29 |title=www.pmgrecordings.com (пристапено на 3.12.2017) |accessdate=2017-12-03 |archive-date=2020-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701171320/http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150&id=29 |url-status=dead }}</ref> * „Скопје“ - музички албум на македонската група ПМГ Колектив од 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150 |title=www.pmgrecordings.com (пристапено на 3.12.2017) |accessdate=2017-12-03 |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215043036/http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150 |url-status=dead }}</ref> * „Песна за Скопје“ — македонска детска песна од 1974 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_oi_MpIllrY YouTube, Zlatno Slavejce - Pesna Za Skopje ( 1974 ) (пристапено на 11.11.2019)]</ref> * „Зборувај за Скопје“ — песна на [[Нина Спирова]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nV38RaE7vO4 YouTube, Nina Spirova - Zboruvaj za Skopje (пристапено на 11.11.2019)]</ref> * „Песна за Скопје“ — песна на [[Велко Трпчевски]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=QCK424j8H-k YouTube, Велко Трпчевски - Песна за Скопје (пристапено на 11.11.2019)]</ref> * „Архив на Град Скопје“ — песна на македонската рок-група [[Funk Shui (рок-група)|Funk Shui]].<ref>Funk Shui, ''Aether'', IM0018, ИнтерМедиа, 2012.</ref> * „Рапсодија за Скопје“ — композиција на македонскиот композитор [[Александар Џамбазов]].<ref>„Музиката на Александар Џамбазов“, 62 фестивал Охридско лето, 19.8.2022.</ref> == Збратимени градови == Скопје е [[збратимен град|збратимено]] со следниве градови<ref>http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=69 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131024131101/http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=69 |date=2013-10-24 }} Збратимени градови на Скопје</ref>: {|width=100% |valign=top| * {{знамеикона|Croatia}} [[Загреб]], [[Хрватска]] * {{знамеикона|Germany}} [[Нирнберг]], [[Германија]] * {{знамеикона|Spain}} [[Сарагоса]], [[Шпанија]] * {{знамеикона|Slovenia}} [[Љубљана]], [[Словенија]] * {{знамеикона|Turkey}} [[Анкара]], [[Турција]] * {{знамеикона|Germany}} [[Дрезден]], [[Германија]]<ref name="Dresden">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dresden.de/en/02/11/c_03.php|title=''Дрезден - Партнетски градови''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Landeshauptstadt Dresden|accessdate=29 декември 2008|archive-date=2007-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071023054628/http://www.dresden.de/en/02/11/c_03.php|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|USA}} [[Темпи]], [[Аризона]], [[САД]] * {{знамеикона|Italy}} [[Лече]], [[Италија]] * {{знамеикона|Canada}} [[Ист Јорк]], [[Канада]] * {{знамеикона|Poland}} [[Вроцлав]], [[Полска]] |valign="top"| * {{знамеикона|Bosnia and Herzegovina}} [[Сараево]], [[БиХ]] * {{знамеикона|Montenegro}} [[Подгорица]], [[Црна Гора]] * {{знамеикона|China}} [[Нанчанг]], [[Кина]] * {{знамеикона|Turkey}} [[Истанбул]], [[Турција]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm|title=Збратимен градови на Инстанбул|accessdate=8 септември 2007|archive-date=2009-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090527130230/http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=94185|publisher=Радикал|language=турски|date=2003-11-03|quote=49 збратимени града во 2003|title=İstanbul'a 49 kardeş|last=Erdem|first=Selim Efe}}</ref> * {{знамеикона|Croatia}} [[Загреб]], [[Хрватска]] * {{знамеикона|Belgium}} [[Варем]], [[Белгија]] * {{знамеикона|Serbia}} [[Ниш]], [[Србија]] * {{знамеикона|USA}} [[Питсбург]], [[САД]] * {{знамеикона|UK}} [[Брадфорд]], [[Англија]], [[Велика Британија]] |valign="top"| * {{знамеикона|Romania}} [[Крајова]], [[Романија]] * {{знамеикона|France}} [[Дижон]], [[Франција]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Софија]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Serbia}} [[Белград]], [[Србија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Перник]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Egypt}} [[Суец]], [[Египет]] * {{знамеикона|Turkey}} [[Маниса]], [[Турција]] * {{знамеикона|Uzbekistan}} [[Ташкент]], [[Узбекистан]] * {{знамеикона|France}} [[Рубе]], [[Франција]] * {{знамеикона|Albania}} [[Тирана]], [[Албанија]] |} == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Црква св. Богородица во Скопје.jpg|[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|Црквата „Рождество на Пресвета Богородица“]] во Скопје Податотека:Trijumfalna vrata, Skoplje06644.JPG|[[Порта Македонија]] Податотека:Makedonski Naroden Teatar 2013 13.JPG|[[Македонски народен театар]] Податотека:Philip II Arena 2017.jpg|Националната арена „Филип II“ Податотека:Krzyz na Wodno.jpg|[[Милениумски крст]] Податотека:Skopje, Stará železniční stanice, dnes muzeum.jpg|Старата железничка станица, денес [[Музеј на Град Скопје]] Податотека:Monument to Fallen heroes for Macedonia (11).jpg|Споменик на паднатите борци за Македонија во Скопје Податотека:Osloboditelite na Skopje, Macedonia.jpg|[[Споменик „Ослободители на Скопје“|Споменик на ослободителите на Скопје]] Податотека:Panorama so Zelezen most.jpg|Слики од старо Скопје: Панорама на Скопје, во преден план се гледа Железниот мост. Податотека:Evrejsko maalo, del.jpg|[[Еврејско Маало (Скопје)|Еврејско маало]], улица Маршал Тито Податотека:Novo maalo, Skopje.jpg|Ново маало, 1960-те години Податотека:Pajko maalo, kej.jpg|Пајко маало, кеј Димитар Влахов Податотека:Krangova palata, pred rusenje.jpg|Крангова палата, пред рушење, оштетена од земјотресот во 1963 година Податотека:Centarot na Skopje pred zemjotresot.jpg|Поглед кон центарот на Скопје меѓу двете светски војни Податотека:Kameni Most, Skopje.tif|[[Офицерски дом (Скопје)|Офицерскиот дом]] и [[Камен мост (Скопје)|Камениот мост]] за време на српската управа на Скопје. Податотека:Градот Убав.jpg|alt=Галерија на отворено „Градот Убав“ во ГТЦ|Галерија на отворено „Градот убав“ во сутеренот на [[Градски трговски центар (Скопје)|Градскиот трговски центар]]. Податотека:Саат-кула во Скопје.jpg|[[Саат-кула (Скопје)|Саат-кулата]] во [[Стара скопска чаршија|Старата скопска чаршија]] Податотека:Panoramic view of Skopje from Vodno mountain.jpg|Панорама на Скопје, гледано од Водно </gallery> </center> == Поврзано == * [[Град Скопје]] * [[Градоначалник на Град Скопје]] * [[Почесни граѓани на Град Скопје]] * [[Данило Коцевски]] - историчар на градот Скопје == Наводи == {{наводи|2}} ; Забелешки # [[Струга#cite ref-5|Следно↑]] Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот. == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Skopje}} ;Општо * [http://strumski.com/biblioteka/?id=598 "Скопье. Исторически бележки"] - Историја на градот Скопје од ВМОРО револуционерот од с. Ваташа Димитар Попандов * [http://www.skopje.gov.mk/ Официјална страна на Град Скопје] * [http://grad.sk/ град.ск] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131010104521/http://grad.sk/ |date=2013-10-10 }} — мултимедијален портал на Скопје * [http://makedonija.name/cities/skopje-earthquake-1963 Скопје пред земјотресот] на англиски јазик. * [http://www.skopjeodspomeni.com.mk/ Историски и денешни аспекти на Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090413181031/http://www.skopjeodspomeni.com.mk/ |date=2009-04-13 }} * [http://www.staroskopje.vestel.com.mk/sites/c01kratok_istorijat/01Kratok_ist.html Старо Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090902060834/http://www.staroskopje.vestel.com.mk/sites/c01kratok_istorijat/01Kratok_ist.html |date=2009-09-02 }} * [http://www.mgs.org.mk/ Музеј на Град Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100220090430/http://www.mgs.org.mk/ |date=2010-02-20 }} * [http://www.airports.com.mk/ Аеродроми во Македонија- Александар Велики] ;Земјотресот од 1963 * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce474/Tekst38.htm Сеќавања за катастрофалниот земјотрес во Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071010154639/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce474/Tekst38.htm |date=2007-10-10 }} * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce469/Tekst38.htm Страотни слики - сведоци на една голема трагедија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071010155246/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce469/Tekst38.htm |date=2007-10-10 }}, од Милева Лазова, магазин "[[Македонско Сонце]]" * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce470/Tekst38.htm Македонското културно-историско наследство под урнатини] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080119175106/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce470/Tekst38.htm |date=2008-01-19 }}, од Милева Лазова, магазин "Македонско Сонце" * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce471/Tekst38.htm Турските турбиња, анови и џамии станаа само камени купови] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080119175113/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce471/Tekst38.htm |date=2008-01-19 }}, од Милева Лазова, магазин "Македонско Сонце" * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce472/Tekst38.htm Само пукнатини и руини од монументалните градби] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080119175141/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce472/Tekst38.htm |date=2008-01-19 }}, од Милева Лазова, магазин "Македонско Сонце" * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce473/Tekst38.htm Значајни архитектонски објекти-жртви на природната сила] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080119175205/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce473/Tekst38.htm |date=2008-01-19 }}, од Милева Лазова, магазин "Македонско Сонце" * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce474/Tekst38.htm Неколку дена по трагедијата на македонското тло] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071010154639/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce474/Tekst38.htm |date=2007-10-10 }}, од Милева Лазова, магазин "Македонско Сонце" ;Туризам и комплетен преглед на градот * [http://www.sk.com.mk/ Скопје - туристички портал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091218074939/http://sk.com.mk/ |date=2009-12-18 }} * [http://www.skopje.com.mk/prva.asp Страница за Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091008174603/http://www.skopje.com.mk/prva.asp |date=2009-10-08 }} * [http://www.virtualtourist.com/travel/Europe/FYR_of_Macedonia/Skopje-451990/TravelGuide-Skopje.html Туристички водич за Скопје] на англиски. * [https://macedoniafromabove.mk/skopje/ 360° Визуелна прошетка низ Скопје] * [https://www.skopje.in/ Туристички водич за Скопје] {{en}} ;Слики * [http://mitatos.deviantart.com/gallery Галерија слики за Скопје од mitatos] * [http://www.deviantart.com/view/10113485/ Разгледница од Скопје, по повод земјотресот 1963 година], Слободан Јаќоски * [http://www.360macedonia.com/macedonia/mk/vrtour.php?macedoniatown_ID=1 Слики за Скопје] * [http://www.world66.com/europe/macedonia/skopje/lib/gallery Фото галерија за Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091103114938/http://www.world66.com/europe/macedonia/skopje/lib/gallery |date=2009-11-03 }} {{Населби во Скопје}} {{Идејни урбанистички проекти за Скопје}} {{Градови во Македонија}} {{Историски главни градови на Македонија}} {{Главни градови во Европа}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Главни градови во Европа]] [[Категорија:Скопје|*]] o1t4bllsh29hv9b8omgc1iowm3nws44 0 2084 5583264 5579539 2026-06-27T11:02:24Z Forbidden History 89259 /* Познати личности */ 5583264 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Штип | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Град | image_skyline = Štip 23.JPG | image_alt = | image_caption = Панорама на Штип | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Штип во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 44 |lats = 00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 11 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Источен Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Штип]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 340 | population_footnotes = | population_total = 42,000 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = штипјанец, штипјанка, [[Список на луѓе од Штип|штипјани]]<ref>{{ОДРМЈ|Штип}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Штип}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +389 032 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = ST | blank1_name = [[патрон (светител)|Патрон]] | blank1_info = [[Свети Никола]] | iso_code = | website = [http://www.stip.gov.mk/ www.stip.gov.mk] | footnotes = }} '''Штип''' — град во источниот дел на [[Република Македонија]], распространет по долините на [[река|реките]] [[Брегалница]] и Отиња. Според пописот на [[население]]то од [[2002]] година, градот имал 40.016 (43.625 со [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]]) жители и претставува најголемиот град во [[Источна Македонија]] и седми град по големина во [[Македонија]] (со 42 000 жители според [[Попис на населението во Македонија (2021)|Пописот од 2021]] година). Штип е седиште на [[Општина Штип|Штипската Општина]] и центар на Источнопланскиот Регион. Штип е еден од најстарите градови во [[Република Македонија|Македонија]]. Во [[2008]] година, [[Свети Никола]] бил прогласен за заштитник на градот.<ref name="XVIII 2014">Љ.Ш., „Утре во Ново Село ќе биде отворен музеј со восочни фигури на револуционери“, ''Дневник'', година XVIII, број 5646, петок, 19 декември 2014, стр. 21.</ref> == Историја == Во пишуваните документи, името [[Астибо]] за првпат го споменува античкиот хроничар Полиен во [[3 век]] пр. н.е, кој известувал дека во [[река]]та [[Астибо]] (денешна [[Брегалница]]), биле крунисувани [[Пајонци|пајонските]] [[крал]]еви. Македонскиот крал [[Александар|Александар Први]] околу [[360]] година п.н.е. го приклучил ова подрачје кон [[Античка Македонија|античко-македонското царство]]. Штип се спомнува во [[1 век]] од н.е., во време на [[Стар Рим|римскиот]] цар [[Тибериј]] ([[14]]-[[37]] година) како [[Пајонија|пајонскиот]] град [[Астибо]] и се вбројувал меѓу поголемите и позначајни старопајонски градови во источна Македонија. Научниците го лоцираат Астибо на просторот од денешниот стар дел на градот Штип, на источните падини на ридот Исар и местата Стар Конак, Тузлија и Горно Маало. Градот е забележен и во [[Табула Појтингемијана]] (античка карта од [[4 век]]) како населба, една од станиците на патот за [[Стоби]]-Пауталија ([[Ќустендил]]) – [[Сердика]] ([[Софија]]).<ref name="ReferenceA">Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со карта на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 7.</ref> [[Податотека:Stip-kraiXIXv.jpg|мини|лево|Штип кон крајот на XIX век]] Во доцната [[антика]] и во раниот византиски период, населбата постоела под името [[Стипеон]], а во средниот век, околу [[6 век|6]] и [[7 век]], таа го добила денешното име Штип. Во средниот век, некаде кон крајот на [[4 век]] и во текот на [[7 век]], за време на освојувањата на [[Авари]]те и [[Словени]]те на [[Балкан]]от настрадале речиси сите доцноантички и рановизантиски градови, вклучувајќи го и Стипеон. Штип постоел и во времето на [[Самоилово Царство|Самуиловото Царство]], во периодот меѓу [[976]] и [[1014]] година, а подоцна го освоиле [[Византија|Византијците]]. Во [[9 век]], градот бил под [[Бугарија|бугарска]] власт, а по [[Битка кај Велбужд|Битката кај Велбужд]] крај ([[Ќустендил]]), Штип потпаднал под [[Србија|српскиот]] владетел [[Стефан Дечански]]. === Османлиски период === Во [[1395]] година, Штип конечно паднал под власта на [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]] и станал каза (нахија) во составот на Ќустендилскиот санџак. Оттогаш, па сè до [[17 век]], постојат малку пишувани документи за судбината на Штип. Со [[шпанска инквизиција|шпанската инквизиција]] во почетокот на XVI век голем број на [[Евреи]] - [[Сефарди]] побегнале на територијата на Османлиското Царство, а дел од нив се населиле во Штип, што може да се забележи од турските извори од 1519 година кога во Штип живееле 38 еврејски семејства или 200 души.<ref>{{Наведена книга |title= Штип од 1900 до 1912 година |last= Цацков |first= Оливер |year= 2013 |publisher= Организација на резервните офицери на Република Македонија |location= Скопје |isbn= 9789989211225 |page= 77}}</ref> Во еден документ од [[1620]] година, градот е спомнат како [[епископ]]ско седиште, а во [[1661]] година низ Штип поминал познатиот турски патописец [[Евлија Челебија]]. Тој го опишал градот со следниве зборови:<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 4-7.</ref> [[Податотека:Štip stara razglednica.jpg|мини|лево|Пазарот и градскиот часовник во Штип во почетокот на XX век]] [[Податотека:Emir Kucuk Sultanov Most vo 1919.jpg|мини|лево|Емир Ќучук Султанов мост на реката Брегалница во почетокот на XX век (изграден во 1672 година)]] "''Штип е кадилак со тврдина на ридот што чува стража. Во градот има џамии, бањи, голем карван-сарај и мала река''." Евлија Челебија запишал дека Штип имал 2.240 куќи, 24 муслимански храмови (џамии и месџети), седум теќиња, седум ана, два амама, еден карван-сарај, единаесет мектеби и една медреса. Градот имал чаршија со 450 занаетчиски и трговски дуќани, со безистен полн со скапоцена стока од сите седум подрачја на светот.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр. 85</ref> Францускиот конзул Божур забележал дека во 1800 година градот имал од 3 до 4.000 жители.<ref>Стојмилов, А., (2005), Социоекономска географија на Република Македонија, ПМФ, Скопје</ref> За време на австриско-турската војна, во [[1689]] година, Штип бил освоен од [[Австроунгарија|Австроунгарците]], но во [[1691]] година повторно го зазеле Турците.<ref name="ReferenceA"/> Во времето на Австриско-турската војна, градот претрпел големи оштетувања. Имено, при навлегувањето во градот, есента 1689 година, по наредба на генералот Пиколомини, најпрво го ограбиле, а потоа го запалиле. По овие страдања, Штип не можел да закрепне сè до XIX век, по што повторно се враќа во поранешниот сјај. Познатиот француски балканолог - Ами Буе (1794-1881), го посетил Штип во средината на XIX век и го нарекол златен град, кој тогаш имал околу 20.000 жители, од кои повеќето од половината биле христијанско население, град со развиена градска чаршија, со убави џамии, многу јавни чешми итн. Во овој период, Штип претставувал економски и културен центар во Источна Македонија. Во градот имало развиено занаетчиство од кое се издвојувале: кожарството, којунџиството, бочварството, чевларството и други. Штипските трговци-пазарџии, своите стоки натоварени на коњи ги разнесувале по околните кази. Токму во Штип, постоеле шарлаганџиски работилници во кои се преработувал афион.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 86</ref> [[File:Книгата на Петър Завоев Град Щип.jpg|thumb|мини|Книгата на писателот од Штип Петар Завоев "Град Штип"]] Во [[1830]] година, во Штип било отворено првото училиште на народен јазик, а во [[1868]] година, [[Јосиф Ковачев]] ([[1839]]-[[1898]]) го отворил првото педагошко училиште. Нешто подоцна, во [[1872]] година започнало со работа првото народно читалиште "Дејателност". При крајот на [[XIX век]], од [[1894]] до [[1896]] година, во училиштето (изградено во [[1872]] година) во [[Ново Село (Штип)|Ново Село]] предавал [[Гоце Делчев]], идеологот на македонското национално ослободително движење.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 9-10.</ref><ref name="Историја на Штип">[http://www.stip.gov.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=102&Itemid=243 Историја на Штип]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Балканските и светските војни === За време на [[Балканските војни]], Штипската област била окупирана од бугарските и српските војски, а демаркационата линија помеѓу двете војски е повлечена по реката Брегалница, така што Штип и селата од левата страна ги окупирала Бугарија, која овде започнува да воведува своја администрација. Териториите од десната страна на реката ги окупира Србија. Истата судбина на овој народ му се случува и за време на [[Првата светска војна]]. Меѓу 58 000 војници од Македонија опфатени со мобилизацијата има и многу штипјани кои учествуваат на многуте фронтови, како: Криволак 1915-1916, на Добруџанскиот фронт 1916 година и [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] од 1916 година. Меѓу другите ужаси и последици од Првата светска војна во Штип и Штипско се појавата на заразни болести, меѓу кои маларијата, пегавиот тифус, колерата и страотниот шпански грип. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], на 6 април 1941 Штип бил бомбардиран од страна на германски авиони што полетале од бази од Бугарија. Во првиот налет била бомбардирана Соколаната во која биле сместени две воени единици на Кралска Југославија, а во вториот налет Исарот и куќите од околните маала, како и градската болница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dnevnik.mk/default.asp?ItemID=2465AFAA2867D349982667BBBB283DF9|title=Штип чествуваше за загинатите во шестоаприлското бомбардирање|date=6 април 2013 |publisher=Дневник|accessdate=2017-06-10}}</ref> На 7 април 1941 година градот бил заземен од страна на 73-та пешадиска германска дивизија, а на 18 април истата година бугарскиот Генералштаб добил известување од командата на 12-та германска армија дека им се одобрува на единиците на Првата бугарска армија да навлезат во еден дел од Македонија.<ref name=kire_filov>{{наведена книга| last = Филов| first = Кире| title = Политичките и економските промени во Штип и Штипско низ архивската документација: 1944-1946 година| publisher = Национална Установа - Универзитетска Библиотека „Гоце Делчев“ - Штип| year = 2011| isbn = 9789989147722| page = 13}}</ref> Бугарската окупаторска власт во Штип била воспоставена на [[26 април]] [[1941]] година.<ref name=kire_filov /> На [[11 март]] [[1943]] година, штипските [[Евреи]] (551 лице од 131 семејство) биле депортирани во [[концентрационен логор|концентрациониот логор]] „[[Треблинка]]“, каде што речиси сите биле убиени, а успеале да се спасат само седуммина. Веднаш по депортацијата на Евреите, фашистите го разурнале Еврејското маало во центарот на Штип, заедно со еврејското училиште, синагогата и другите објекти.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 9-10 и 40-41.</ref><ref>„Евреите умееја да заработат и од она што другите го фрлаа“, ''Дневник'', година XIX, број 5715, петок, 13 март 2015, стр. 9.</ref> На [[8]] [[ноември]] [[1944]] година, единиците на [[НОБ]] го ослободиле градот. Штипјани учествувале активно во НОБ, при што во отпорот против окупаторите се вклучиле околу 2 000 борци. За време на окупацијата, 814 жители ги загубиле животите, од кои, 88 во директна борба против окупаторите. == Географија == [[Податотека:ЖС Штип (3).JPG|мини|десно|Железничката станица во Штип]] Градот Штип се наоѓа во централниот дел на [[Источна Македонија]]. Се протега на [[површина]] од 13,5 км² и лежи на [[надморска височина]] од 300 m. Градот е поделен на многу маала, меѓу нив се [[Леваците]] и [[Деснаците]], ситуирани на левата и десната страна од горниот тек на [[река]]та [[Отиња]]. Градот е сместен меѓу висините на Исарот, Мерите и Кумлакот. Малата река [[Отиња]] (долга 3 км) тече низ центарот на Штип и го дели на два дела. Исто така, низ Штип поминува и реката [[Брегалница]]. Отиња се влева во реката [[Брегалница]], во југозападниот дел на градот, во Штипско [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]]. Составен дел на градот Штип е [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], кое се наоѓа во јужниот дел на градот, во клисурата на Брегалница, веднаш зад Исарот, на патниот правец кон [[Радовиш]]. Ново Село продолжува во Кежовица Маало, кое се простира до [[минерал]]ните геотермални [[извор]]и [[Кежовица]] и Л'џи (со температура на водата меѓу 58 и 62 степени).<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 8-9.</ref> === Населби и маала === Центарот на градот се простира помеѓу ГТЦ и градската црква Св. Никола. Исарот е маало на падините на истоимениот рид. Во маалото наречено Радански пат, претежно живеат граѓани од ромскиот етникум. Од останатиот дел од Штип, од постарите маала се: Стар Конак, Кадидере, Тузлија, Горно маало и Ново Село. Од поновите населби претежно изградени после Втората светска војна се: Осми Ноември (според денот на ослободувањето), Сењак (1-4), Пребег, Дузлак, Пелтеково Имање, Баби (1-6), Леваци, Деснаци, Македонка, Балканска, Суитлак, Автокоманда, Пролет, Железничка, Каленица, Сончев град, Плуждино и други. == Население == Според пописот на [[Ќустендил]]скиот [[санџак]], во чиј состав влегувала Штипската [[нахија]], во [[1519]] година, Штип имал околу 2.700 жители, т.е. 201 турско семејство, 6 христијански маала со 333 семејства и едно еврејско маало со 15 семејства. Во [[1797]] година, Штип имал 3.000 жители, а во [[1807]] година, двојно повеќе. Во [[1837]] година, Штип веќе имал 17.000 жители, а во [[1899]] година, 20.900 жители.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 40 и 46.</ref> Според пописот од [[2002]] година, градот Штип (без [[Ново Село (Штипско)|Ново Село]]) броел 40.016 жители. Заедно со Ново Село, населението на Штип изнесувало 43.652 жители, од кои, 38.323 (87,85%) се [[Македонци]].<ref name="Историја на Штип"/> ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот Штип (заедно со [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]]) имало 43.652 жители и спаѓал во групата на средни градови, а бил седми град по големина во [[Македонија|Република Македонија]].<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=23 август 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|87.79}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|5.00}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|3.96}} {{Столбен постоток|Турци|orange|2.01}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.64}} {{Столбен постоток|други|grey|0.56}} {{Столбен постоток|Албанци|black|0.03}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.03}} }} {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 | '''Националност''' | '''Вкупно''' |- | [[Македонци]] | 38 323 |- | [[Турци]] | 887 |- | [[Роми]] | 2 184 |- | [[Албанци]] | 12 |- | [[Власи]] | 1 727 |- | [[Срби]] | 272 |- | [[Бошњаци]] | 11 |- | Други | 246 |- |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|88.99}} {{Столбен постоток|турски|orange|4.18}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|3.28}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|2.63}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.49}} {{Столбен постоток|други|grey|0.41}} {{Столбен постоток|албански|black|0.01}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''38.846''' | 88,99 |- | [[албански]] | 4 | 0,01 |- | [[турски]] | 1.825 | 4,18 |- | [[ромски]] | 1.146 | 2,63 |- | [[влашки]] | 1.431 | 3,28 |- | [[српски]] | 214 | 0,49 |- | [[бошњачки]] | 5 | 0,01 |- |други | 181 | 0,41 |} ;Вероисповед Во Штип се застапени следните религиски групи:<ref name="попис"/> {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|89.63}} {{Столбен постоток|Ислам|green|7.20}} {{Столбен постоток|други|grey|2.98}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.17}} {{Столбен постоток|[[Протестантство во Македонија|протестантсво]]|orange|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''39.127''' | 89,63 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 3.145 | 7,20 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 74 | 0,17 |- | [[Протестантство во Македонија|протестанти]] | 5 | 0,01 |- | други | 1.301 | 2,98 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Штип: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|11.361 | 1953|13.845 | 1961|20.269 | 1971|27.224 | 1981|36.230 | 1991|42.826 | 1994|41.730 | 2002|43.652 | 2021|42.000 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-04-11 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> |9.050 |21 |977 |606 |3 |441 | — |263 | — | '''11.361''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 11.258 | 34 | 1.426 | 653 | 7 | 226 | — | 241 | — | '''13.845''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 17.527 | 71 | 783 | — | — | 483 | — | 1.405 | — | '''20.269''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 23.845 | 43 | 1.862 | 178 | — | 469 | — | 827 | — | '''27.224''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 31.359 | 65 | 1.473 | 1.029 | 955 | 472 | — | 877 | — | '''36.230''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 37.235 | 32 | 1.156 | 1.518 | 1.484 | 515 | — | 886 | — | '''42.826''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 37.136 | 18 | 877 | 1.449 | 1.694 | 283 | — | 273 | — | '''41.730''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 38.323 | 12 | 877 | 2.184 | 1.727 | 272 | 11 | 246 | — | '''43.652''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 32.658 | 29 | 1.022 | 2.293 | 1.389 | 163 | 12 | 288 | 4.146 | '''42.000''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Стопанство == [[Податотека:Куќата на Тодор Александров.jpg|300px|мини|десно|Стара штипска куќа]] Од [[Втора светска војна|Втората светска војна]] наваму, Штип важи за центар на [[текстил]]ната индустрија во [[Република Македонија|Македонија]] со 60 модни конфекции, кои вработуваат околу 6 000 [[луѓе]]. Така, во [[1952]] година започнала со работа текстилната фабрика „Македонка“, со 60 работници, а само три години подоцна, тој број се зголемил на 1 224. На врвот од своето постоење, во [[1987]] година, во „Македонка“ работеле дури 5 900 работници, со што таа претставувала заштитен знак на текстилната индустрија во Штип. Во [[1962]] година била формирана уште една модна конфекција - „Астибо“, со 119 вработени. Во [[1972]] година, фабриката „Астибо“ вработувала 2 000 работници, а во [[1987]] година - 4 800 работници.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 46.</ref> Текстилната индустрија сè уште е столб на штипското стопанство, бидејќи во [[2011]] година, оваа индустрија вработувала 5 610 работници, т.е. 40% од сите вработени во Штип. Некогашните текстилни комбинати-гиганти како „Македонка“ и „Астибо“ по распадот на [[СФРЈ]] и паѓањето во стечај, денес се поделени на повеќе приватни текстилни конфекции (вкупно 58 текстилни фирми), како што се: „Семак Фешан компани“, „Текстил Логистик Македонија“, „Албатрос“, „[[Модена]]“, „Мавис“, „Максима“, „Грација“, „Беас-АБС“, „Бритекс“, „Штипко“, „Штип-текс“, „Вивенди“, „Милано“, „Фам мода“ итн.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 13, 25 и 46.</ref> Во Штип е развиена чевларската [[индустрија]], во која се истакнува фабриката за чевли „Баргала“, како и неколку помали чевларски фирми. Исто така, во градот се развиени и прехранбената индустрија, градежништовото, телекомуникациите, производството на вино, металната индустрија итн. Во градот работат и неколку сместувачки капацитети (хотели и мотели), како што се: „Оаза“, „Изгрев“, „Гарни“, „Ким“ и „Ваго“. Во контекст на развојот на туризмот, важно е работењето на бањата „Кежовица“. Во Штип се регистрирани вкупно 4 387 [[Претпријатије|претпријатија]]. Поважни стопански претпријатија во Штип се:<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 16 и 24.</ref><ref>[http://www.stip.gov.mk/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=253&Itemid=250 Стпански развој во Штип]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Фабриката за масло „Брилијант“, *фабриката за кондиторски производи „Мултикрем“, *фабриката за прехранбени производи „Макпромет“, * фабриката за безалкохолни пијалаци „Синада“, * Винарската визба „Имако“, * Винарската визба „Езимит вино“, * Винарската визба „Аневски“, * Фабриката за обувки „Мар Ева Мар“, * Градежното претпријатие „[[Актива]]“, * Градежното претпријатие „Бетон“, * Градежното претпријатие „[[Пелагонија]]“, * Градежното претпријатие „Коинг“, * Дрвната индустрија „[[Бреза]]“, * Дрвната индустрија „Мебел Инженеринг“, * Дрвната индустрија „Радодизајн“, * Металната индустрија „Метална и биротехника“, * Кабелскиот оператор „Телекабел“ итн. Исто така, во Штип делуваат две јавни претпријатија: „Исар“ и „Штип-проект“. == Култура, спорт, образование и администрација == [[Податотека:НУ Центар за култура „Ацо Шопов” - Штип.JPG|мини|десно|Центарот за култура „Ацо Шопов“]] {{Listen | filename = Štip – Kočani dialect speech - Štip.ogg | title = За свадбените обичаи во Штип | description = Говор на жена од Штип на месниот [[штипско-кочански дијалект]] }} === Култура === Штип е познат по тоа што првата [[опера]] во Македонија е прикажана токму во овој град. Тоа била операта "Палјачи", изведена во [[1924]] година од страна на рускиот музиколог Сергеј Михајлов. Почнувајќи од [[1989]] година, секој ноември, во Штип се одржува најголемиот фестивал на забавна [[музика]] во Македонија, „[[Макфест]]“. Исто така, почнувајќи од [[1987]] година, во градот се одржува „[[Штипско Културно Лето]]“ - фестивал кој трае еден [[месец]] и се одржува од [[1 јули]] до [[1 август]] во културниот центар „[[Ацо Шопов]]“. Домот на младите е организатор на [[џез]]-фестивалот „Астибо“. Најпосле, секоја година, на [[8 ноември]], во Штип се одржува манифестацијата "Пастрмалијада".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stip.gov.mk/?jazik=1&id=020401|title=Cultural Manifestations|date=2007-09-13|accessdate=2007-09-13}}</ref> Поважни културни установи во Штип се:<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 11.</ref> * Завод и Музеј, * [[Народен театар - Штип|Народен театар]], * Народна и универзитетска библиотека “[[Гоце Делчев]]“, * Центар за култура "Ацо Шопов", * Дом на млади, * Уметничка галерија "Безистен", и * Државен архив. ''Заводот и Музеј'' е формиран во [[1950]] година како градска установа, а од [[1953]] година прераснал во Музеј на штипскиот крај. Во негови рамки има повеќе збирки и фондови од областа на [[археологија]]та, [[историја]]та, [[етнологија]]та и [[современа македонска уметност|современата македонска уметност]]. Во музејскиот комплекс Аневи-Гочеви е поставена археолошка збирка со над 1 200 експонати, од [[неолит]]от до [[XVIII век]].<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 36-37.</ref> ''Народниот театар'' започнал со работа во [[1951]] година, а првите [[театар]]ски дејци биле учителите кои приредувале претстави со своите ученици. Оттогаш, театарот приредил над 300 премиери и над 5 000 репризни претстави, при што гостувал во над 100 градови низ [[Македонија]] и во странство, а неговите претстави ги посетиле околу еден милион гледачи.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 37-38.</ref> Корените на ''Народната и универзитетска библиотека "Гоце Делчев"'' датираат од [[1872]] година, кога штипските еснафи, со свои лични средства и преку донирање книги од домашните библиотеки, го помогнале отворањето на читалиштето "Дејателност". Во [[1941]] година, читалиштето го добило името "Гоце Делчев", а во [[1946]] година била формирана Народната библиотека "Гоце Делчев", која од [[2003]] година работи со статус на национална установа. Во рамките на библиотеката работи литературниот клуб "Искра", како и американско катче, во соработка со American Corner.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 38-39.</ref> ''Центарот за култура „Ацо Шопов“ е изграден во [[1979]] година и располага со корисна површина од 3 100 м², од кои 410 м² отпаѓаат на сценскиот простор. Центарот располага со голема сала, со 615 седишта, и со мала сала, со 120 седишта. Во составот на Центарот за култура работат: Драмско студио, Ликовно студио и Хармоникашки оркстар. Секоја година, Центарот организира околу 130 културни настани од областа на музичко-сценската драмската, ликовната и литературната уметност, како и форуми, предавања, трибини итн. Притоа, како традиционални манифестации, Центарот е домаќин на: Биеналното студио за цртеж „Во чест на поетот“, Музичкиот фестивал „Макфест“ итн.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 39.</ref> === Спорт === Штип е познат и како спортски град. Градскиот стадион со капацитет од 6 000 гледачи е домаќин на фудбалскиот клуб [[ФК Брегалница|Брегалница]], кој е формиран во [[1921]] година. Останати фудбалски клубови се [[ФК Баби|Баби]] и [[ФК Астибо|Астибо]]. Втор најпознат спортски клуб е кошаркарскиот клуб [[КК Универзитет „Гоце Делчев“|„Гоце Делчев“]]. Други позначајни клубови се: боречкиот клуб „[[Балканец]]“, кој е добитник на бројни трофеи, ракометниот клуб „Текстилец“, боксерскиот клуб „Баргала“, [[пинг-понг]] клубот при Универзитетот „Гоце Делчев“ итн.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 15.</ref> === Образование === Градот има пет основни училишта: * [[ОУ "Славејко Арсов - нас. Баби Штип|ОУ „Славејко Арсов“]] *[[ОУ "Димитар Влахов" - Штип|ОУ „Димитар Влахов“]], * [[ОУ "Ванчо Прке" - Штип|ОУ „Ванчо Прке“]], * [[ОУ "Гоце Делчев" - Штип|ОУ „Гоце Делчев“]], и * [[ОУ "Тошо Арсов" - Штип|ОУ „Тошо Арсов“]]. Во Штип работат шест средни училишта: * [[Гимназија "Славчо Стојменски" - Штип|Гимназија СОУ „Славчо Стојменски“]], * [[СОУ "Јане Сандански" - Штип|Медицинското училиште СОУ „Јане Сандански“]], * ДСУ-РЦСОО [[ДЕМУ "Коле Нехтенин" - Штип|„Коле Нехтенин“]], * [[СУ "Димитар Мирасчиев" - Штип|Текстилното училиште СОУ „Димитар Мирасчиев“]], * ДМУЦ [[Музички образовен училиштен центар "Сергеј Михајлов" - Штип|„Сергеј Михајлов“]], * [[СУ "Искра" - Штип|Средно насочено образование за деца со хендикеп „Искра“]], * ПСУ ,,Саба‘‘ [[Податотека:Stip_Macedonia_-_Panorama_from_Isar_Hill_1.jpg|алт=Stip Macedonia - Panorama from Isar Hill 1.jpg|мини|Поглед на Штип од тврдината [[Штипска тврдина|Исар]]|лево|215x215пкс]]Во [[2007]] година, во Штип бил отворен четвртиот државен универзитет во Македонија - [[Универзитет Гоце Делчев|Универзитетот „Гоце Делчев“]]. Во составот на овој универзитет во [[2012]] година имало 13 факултети со околу 16.000 студенти. Универзитетот се состои од следниве факултети: Факултет за природни и технички науки, Факултет за образовни науки (поранешен Педагошки факултет), Филолошки факултет, Земјоделски факултет, Факултет за информатика, Правен факултет, Економски факултет, Факултет за музичка уметност, Факултет за медицински науки, Технолошко-технички факултет, Електротехнички факултет, Машински факултет, и Факултет за туризам и бизнис логистика. Во состав на Универзитетот се вклучени и повеќе центри и институти: Центар за меѓууниверзитетска соработка, Центар за електронско учење, Центар за обезбедување квалитет, Центар за кариера и развој, Центар за односи со јавноста, Универзитетски спортски центар, Универзитетски културен центар, Центар за доживотно учење, ИТ центар, Институт за [[археологија]] и [[историја]], Институт за исхрана, гастрономија и диететика и Институт за информатика. Универзитетот „Гоце Делчев“ - Штип има дисперзирани студии во градовите: [[Струмица]], [[Радовиш]], [[Кавадарци]], [[Прилеп]], [[Гевгелија]] и [[Скопје]]. Како најголем град, а воедно и центар на источниот дел на Македонија, во Штип е седиштето на Основниот и Апелациониот Суд со апелационо подрајче над повеќе судови во градовите во источна Македонија. Исто така, Штип е седиште и на секторот за внатрешни работи (СВР) кој го покрива подрачјето на средишниот дел на [[Источна Македонија]]. === Орден „Св. Никола“ === Во чест на св. Никола, кој е прогласен за заштитник на градот, во 2008 година, Штип започнал да го доделува орденот „Св. Никола“ на луѓе кои дале придонес за развојот на Штип и на источниот регион, а кои потекнуваат или некогаш живееле или работеле во Штип. Добитници на овој орден се:<ref name="XVIII 2014"/> * [[Податотека:Saat-kulata vo Shtip.jpg|мини|Саат-кулата во Штип|Саат-кулата во Штип]][[Архиепископ Охридски и Македонски г.г. Стефан|Архиепископот Охридски и Македонски г.г. Стефан]], * Митрополитот Иларион, * [[Сашко Кедев]], * [[Методија Чепреганов]], * [[Срѓан Керим]], * [[Никола Груевски]] ([[2014]]), * Киро Глигоров (постхумано), * Ацо Шопов (постхумано). == Културно-историски знаменитости == Тврдината ''[[Штипска тврдина|Исарот]]'' е главното обележје на овој град и воодушевува со прекрасната панорама на целиот град. Таа се наоѓа на истоименото возвишение, кое се издига на 120 метри над устието на [[Отиња]] во [[Брегалница]], на западната периферија на градот. На ридот се најдени камени споменици кои потекнуваат од [[2 век]] до [[6 век]], како и остатоци од ранохристијанска базилика од [[6 век]]. Во воените походи против [[цар Самуил|царот Самуил]], [[Византија|византискиот]] цар [[Василиј II]] ја освоил тврдината Стипеон, а по освојувањето на Штип од страна на Турците, во текот на најмалку два века, тврдината била користена како нивно упориште. Денешниот изглед на тврдината потекнува од [[14 век]]. Тврдината се состоела од два дела: дворец (замок) со должина од 160 метри и најголема широчина до 20 метри, и стопански дел, со должина од 250 метри и широчина од 50 метри. Во [[2009]] година, откриени се 30 метри од тунелот што води од реката до врвот на Исарот, со што се потврдила легендата дека Штип бил освоен од Османлиите преку таен тунел под Исарот. Инаку, во своите патописи, [[Евлија Челебија]] и Џаџи Калфа сведочат дека веќе во [[17 век]], Исарот бил запустен.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 9 и 28-29.</ref>[[Податотека:Štip, na razglednica so Markovo Kale, 1930ti.jpg|мини|десно|Разгледница од Штип, од 1930-те години]] ''Саат-кулата'' во Штип потекнува од [[17 век]], веројатно од [[1650]] година, а денес, таа претставува споменик на културата, заштитен од државата. Иако е позната како Саат-кула, всушност, таа претставува бегова кула, подигната за одбрана на имотот од некој турски [[бег]], чие име не е познато. Првобитно, на кулата имале пушкарници и балкон, а еден век подоцна бил поставен часовник. Еден дел од кулата бил урнат во [[1934]] година.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 29.</ref> ''Хуса Медин Пашина џамија'' или ''Црква Свети Пророк Илија'' е изградена на ридот, над јужниот брег на [[Река Отиња|реката Отиња]]. Местоположбата е на доминантна позиција над градот, поради тоа црквата во [[1882]] година била разурнета и претворена во џамија.<ref name="епархија">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=50%3A2010-01-14-16-08-48&catid=35%3A2010-01-15-21-58&Itemid=55%7C%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0 |title=епархија |accessdate=2013-02-24 |archive-date=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415113808/https://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=50:2010-01-14-16-08-48&catid=35:2010-01-15-21-58&Itemid=55%7C%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0 |url-status=dead }}</ref> Црквата била позната како поп Стариева црква, изградена од Константин Дејановиќ во [[1381]] година.<ref name="епархија"/> Според некои извори џамијата потекнува од [[17 век]], додека [[Брегалничка епархија|брегалничката епархија]] наведува дека таа била изградена во [[1882]] година. Веднаш до храмот се наоѓа гробот на Хуса Медин Паша. За објектот се води и судски спор за сопственост.<ref name="епархија"/><ref name="ReferenceB">Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 30.</ref> Во центарот на Штип се наоѓа Безистенот, кој порано била затворен пазар, но сега е уметничка галерија. Нема прецизни податоци за неговата градба, но се претпоставува дека потекнува од [[16 век]] или [[17 век]], а бил уништен за време на австриско-турската војна. Тој е граден од полн, масивен камен, има правоаголна основа и три издвојувања во висина, од кои, последната ја претставува куполата. Внатре, има три простории и голема купола, а на ѕидовите има мали прозорци.<ref name="ReferenceB"/> ''Емир Ќучук Султанов мост'' се наоѓа на влезот од Штип, а бил изграден во [[1672]] година. За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], преку мостот поминувала демаркационата линија, која го делела градот на српски дел (населбите од десната страна на Брегалница) и бугарски дел (левата страна на градот).<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 32.</ref> Во Ново Село, во дворот на црквата [[св. Богородица]] се наоѓа училиштето во кое две години ([[1894]] - [[1896]]) работел [[Гоце Делчев]]. Денес, тоа е реновирано и во него се наоѓа ректоратот на универзитетот „Гоце Делчев“. На едната страна од зградата, која е свртена кон црквата, поставен е релјеф во спомен на Гоце Делчев.<ref name="ReferenceC">Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 31.</ref> Во Штип постојат и неколку споменици посветени на важни историски настани од поново време. Таков е Меморијалниот споменик на паднатите борци од [[НОБ]], кој се наоѓа на источната страна на Исарот. Споменикот е дело на архитектот [[Богдан Богдановиќ]], а е подигнат во [[1974]] година од страна на Собранието на Општина Штип. Во близина на зградата на музејот се наоѓа ''Споменикот на [[Евреи]]те'', изграден во [[1985]] година, во спомен на Евреите кои биле депортирани во нацистичките концентрациони логори. Споменикот е дело на уметникот Методи Андонов. Најпосле, во чест на војниците загинати за време на војната од [[2001]] година, во месноста Суитлак и во дворот на штипската касарна се подогнати спомен-обележја.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 40-42.</ref> === Знаменитости === [[Податотека:Sv. Nikola - Štip 10.JPG|мини|десно|Црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Штип|Св. Никола]]“ во Штип]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> Во Штип и околината се регистрирани над 300 цркви, а гордост на градот е црквата [[Црква „Св. Никола“ - Штип|Св. Никола]], која е седиште на [[Брегалничка епархија|Брегалничката епархија]]. Според староста, особено се истакнува црквата [[Свети Јован Крстител]], која потекнува од [[1350]] година. *'''''Црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Штип|Св. Никола]]“''''' е една од најрепрезентативните сакрални објекти во Штип. Црквата е изградена од [[Андреја Дамјанов]] на местото на постара црква од [[1341]] година. Според натписот над главниот западен влез, црквата била завршена на [[10 мај]] [[1867]] година.34 Црквата се одликува со грандиозен [[иконостас]] којшто содржи бројни вредни [[икона|икони]]. На северниот дел од иконостасот има 16 икони, а на главниот иконостас се наоѓаат дури 67 икони, најголем дел од нив насликани во [[1890]] година од страна на [[Димитар Папрадишки]]. Во [[1990]] година, во рамките на црквата е отворена [[Галерија на икони (Штип)|галерија на икони]] изработени од познати зографи меѓу 17 и 19 век. Исто така, во галеријата има и стари книги, сребрени крстови, чаши за богослужби, венчални круни, [[псалми]], евангелија и други сакрални предмети. Во јужниот дел на галеријата има 29 икони од [[XVIII век]] и [[XIX век]], изработени од зографите: Џико од селото [[Осој]], [[Константин Новев|Константин]] и [[Петре Новев]] од [[Тресонче]], [[Крсте Зографот]] од [[Велес]] итн. Во западното крило на галеријата има 32 икони од [[XIX век]], дело на [[Данаил Коцов]] од Штип и на други зографи. Во северниот дел на галеријата има 31 икона, изработени од [[Петре Новев]], [[Исаија Дебарлија]], [[Константин Андонов]] итн.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 32-33.</ref> *'''''Црквата св. Спас''''' се наоѓа на левата страна на реката [[Отиња]]. Таа претставува еднокорабна црква за која се смета дека ја подигнал војводата Димитар во [[1369]] година. Оригиналниот живопис на црквата не е сочуван, а по вторпат, таа била живописана во [[1601]] година од зографот Јован.<ref name="ReferenceC"/> [[Податотека:Св. Троица - Населба Баби (3).JPG|мини|десно|Црквата „Св. Троица“ во населбата Баби]] *'''''Црквата св. [[Богородица]]''''' се наоѓа во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]] и претставува едно од ремек-делата на познатиот македонски мајстор [[Андреја Дамјанов]] и, според кажувањата, таа била градена 31 година. Според знакот што се наоѓа над влезот од јужната страна, црквата била реновирана во [[1850]] година. Црквата има голем иконостас со 90 икони.<ref name="ReferenceC"/> Во рамките на црквата, во [[1972]] година била отворена галерија на икони која содржи дури 132 дела, изработени меѓу [[1861]] и [[1866]] година од сликарот [[Станислав Деспотоски]] од [[Самоков]].<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 34.</ref> *'''Еднокорабната ''црква [[св. Архангел Михаил]]''''' се наоѓа на патот што води кон [[Исар]]от. Подигната е во првата половина на [[14 век]] од протосевастот Хрелја, а во [[1334]] година била приложена кон [[Хиландар]] од страна на [[цар Душан|царот Душан]].<ref name="ReferenceD">Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 35.</ref> *'''''Црквата [[св. Јован Крстител]]''''' се наоѓа на десната страна на реката [[Отиња]], на јужната страна на [[Исар]]от, а изградена е во [[1350]] година со поддршка на [[Јован Пробиштиповиќ]], во времето кога сопственик на земјиштето бил [[деспот Оливер|деспотот Оливер]]. Од оригиналниот фрескопис, денес се видливи само фрагменти, како што е [[фреска]]та на царот [[цар Константин|Константин]] и [[царица Елена|царицата Елена]] на јужниот ѕид на црквата.<ref name="ReferenceD"/> *'''''Црквата [[Свети Илија|св. Пророк Илија]]''''' се наоѓа на јужната страна на реката [[Отиња]], изградена е во [[1381]] од [[Константин Дејановиќ]] и приложена на манастирот Хиландер. Во 1822 година била срушена, односно од истата црква е адаптирана џамија, наречена Хуса Медин Пашина џамија. Во историските извори оваа црква се спомнува како црква на поп Старие. На празникот Св.Пророк Илија на 2. Август во црквата се одржува богослужба.<ref name="епархија"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.kanal5.com.mk/default.aspx?egId=13&eventId=63381&mId=37&tip=video&AspxAutoDetectCookieSupport=1 |title=Канал 5 телевизија |accessdate=2013-02-24 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507172018/https://kanal5.com.mk/default.aspx?egId=13&eventId=63381&mId=37&tip=video&AspxAutoDetectCookieSupport=1 |url-status=dead }}</ref> *[[Црква „Св. Константин и Елена“ - Штип|'''Св. Константин и Елена''']] - на 2 јуни 2013 година поставен [[камен-темелник]]. Припаѓа на населбата Македонка, веднаш до споменикот на протераните Македонци од Егејскиот дел на Македонија.<ref>[http://www.sitel.com.mk/mk/postaven-kamen-temelnik-za-nova-crkva-vo-shtip-0 ''Поставен камен темелник за нова црква во Штип'']{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Црква „Св. Недела“ - Штип|'''Св. Недела''']] - се наоѓа во истоимената населба; *Св. Климент Охридски и Св. Петка - манастирска црква во населбата [[Сењак]];<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/773-2014-08-08-13-38-05 |title=''ЛИТУРГИЈА НА „СВ. ПРЕПОД. МЧ –ЧКА ПАРАСКЕВА“ ВО ПАРАКЛИСОТ „СВ. ПЕТКА“ ВО НАС. СЕЊАК ВО ШТИП'' |accessdate=2014-11-23 |archive-date=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415141342/https://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/773-2014-08-08-13-38-05 |url-status=dead }}</ref> *[[Црква „Св. Архангел Гаврил“ - Штип|'''Св. Архангел Гаврил''']] - се наоѓа во населбата [[Пролет (Штип)|Пролет]]. Камен темелник удрен на 19 јуни 2016 година;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/984-2016-06-19-13-05-12 |title=''ПЕДЕСЕТНИЦА И КАМЕН – ТЕМЕЛНИК ЗА ИЗГРДБА НА ПАРАКЛИС НА „СВ. ГАВРИЛ“ ВО НАС. ПРОЛЕТ ВО ШТИП'' |accessdate=2016-09-23 |archive-date=2021-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926193623/https://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/984-2016-06-19-13-05-12 |url-status=dead }}</ref> *[[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Штип|'''Св. Кузман и Дамјан''']] - црква во клиничкиот центар. Камен темелник удрен на 14 ноември 2016 година;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/1028-2016-11-14-15-40-01 |title=''КАМЕН ТЕМЕЛНИК ЗА ИЗГРАДБА НА ЦРКВА ВО КЛИНИЧКАТА БОЛНИЦА ВО ШТИП'' |accessdate=2016-11-18 |archive-date=2022-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417152826/https://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/1028-2016-11-14-15-40-01 |url-status=dead }}</ref> *'''[[Црква „Св. Иларион“ - Штип|Св. Иларион]] Мегленски''' - се наоѓа во населбата [[Железничка (Штип)|Железничка]];<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.televizijastar.com/2016/11/03/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B8-%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD-%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0-%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%83-%D0%BD/ |title=''Свети Иларион Мегленски собра многу народ на Железничка во Штип'' |accessdate=2017-10-29 |archive-date=2017-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329015640/http://www.televizijastar.com/2016/11/03/%d1%81%d0%b2%d0%b5%d1%82%d0%b8-%d0%b8%d0%bb%d0%b0%d1%80%d0%b8%d0%be%d0%bd-%d0%bc%d0%b5%d0%b3%d0%bb%d0%b5%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d1%81%d0%be%d0%b1%d1%80%d0%b0-%d0%bc%d0%bd%d0%be%d0%b3%d1%83-%d0%bd/ |url-status=dead }}</ref> *[[Црква „Воскресение Христово“ - Штип|'''Црква „Воскресение Христово“''']] — манастирска црква во месноста Семеница, на поголемо растојание источно од градот *[[Црква „Благовештение“ - Штип|'''Црква „Благовештение“''']] - единствена католичка црква во градот; *'''Св. Петка''' - се наоѓа од десната страна на реката Брегалница, од спротивна страна на ректоратот на УГД. ;Џамии *[[Кадан Ана џамија - Штип|Кадин Ана џамија]] - главна градска џамија; *[[Џамија Хусамедин Паша - Штип|Хусамедин-пашина џамија]] - повремена џамија, која работи 2 дена во неделата;{{Се бара извор}} ;Теќиња *[[Ашај Теќе]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|page=446|volume=II|isbn=9989649286}}</ref> *[[Астибо|Астибо - Стар Конак]] — населба од римското време; *[[Бабите (Штип)|Бабите]] — тумули од железното време; *[[Штипска тврдина|Исар]] — средновековна тврдина; *[[Кемер (Штип)|Кемер]] — аквадукт од римското време; *[[Св. Архангел Главатов (Штип)|Св. Архангел Главатов]] — средновековна црква; *[[Св. Архангел Михаил (Штип)|Св. Архангел Михаил (Фитија)]] - средновековна црква со некропола; *[[Св. Власиј (Штип)|Св. Власиј]] — средновековна црква; *[[Св. Илија (Штип)|Св. Илија]] — средновековна црква; *[[Св. Јован Крстител (Штип)|Св. Јован Крстител]] — средновековна црква; *[[Трговски Центар (Штип)|Трговски Центар]] — рудник од римското време; *[[Тузлија (Штип)|Тузлија]] — некропола од римското време. == Медиуми == Штип има различни [[медиум]]ски установи. Првата приватна [[телевизија]] во [[Република Македонија|Македонија]] (и во поранешна [[Југославија]]) беше формирана во овој град од [[Миле Кокотов]] во [[1989]] година. Оваа приватна телевизија беше наречена „[[ТЕКО ТВ]]“ но, денес повеќе не постои. Во Штип, активни телевизиските станици се „[[ТВ Ирис]]“ и „[[ТВ Стар]]“. Штип има и повеќе [[радио]] станици, меѓу кои се истакнува „[[Канал 77]]“, првата приватна радио станица која има проширена мрежа низ североисточниот дел на [[земја]]та. Други поважни станици се "[[Радио Штип]]", радио '[[Angelsfm]]' и непрофитната радио станица „УГД-ФМ“ која работи во состав на Универзитетот „Гоце Делчев“. Во градот се печати локалниот весник, „[[Штипски Весник]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://iris.com.mk/ |title=Тв Ирис |accessdate=2009-02-18 |archive-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228180556/http://iris.com.mk/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.radiostip.com.mk/ Радио Штип]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cerenja.com.mk/ |title=Радио Черења |accessdate=2008-03-05 |archive-date=2011-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110415011316/http://www.cerenja.com.mk/ |url-status=dead }}</ref> ==Штип како тема во уметноста и во популарната култура== * „Штип“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, 'Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 43.</ref> * „Во Штип и во Жоал“ — песна на македонскиот поет [[Ацо Шопов]].<ref>Ацо Шопов, ''Песни''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 120.</ref> == Познати личности == :''За автоматски создадени списоци на лица родени или починати во Штип, погледнете: [[:Категорија:Родени во Штип]] и [[:Категорија:Починати во Штип]]'' :''За рачно одржувани списоци на лица родени или починати во Штип, погледнете ги статиите: [[Список на луѓе родени во Штип]] и [[Список на луѓе починати во Штип]]'' {{Div col|cols=2}} * [[Станислав Лесновски]] — македонски книжевник од XIV век * [[1863]] - [[1937]], [[Љубомир Милетиќ]] — научник, бугарски фалсификатор<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=aEif5hY18Hg|title=Изјави по промоцијата на книгата "Писма на Љубомир Милетич до Афанасиј М. Селишчев"}}</ref>, филолог, ректор на [[Софиски универзитет|Софискиот универзитет “Св. Климент Охридски”]], претседател на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академија на науките]] од [[1926]] до [[1937]] година и претседател на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]]<ref name="ReferenceE">Љупчо Шатевски, „Штипјани неколку децении раководеле и со Бугарската академија на науките“, ''Дневник'', година XVIII, број 5553, петок, 29 август 2014, стр. 18.</ref> * [[1890]] - [[1977]], [[Тодор Павлов]], [[комунизам|комунист]], политичар и научник, [[регент]] на [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]] во периодот [[1944]]-[[1946]] и претседател на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академија на науките]] од [[1947]] до [[1962]] година<ref name="ReferenceE"/> * [[1881]] - [[1924]], [[Тодор Александров]] — револуционер, водач на [[ВМРО]] од [[1911]] до [[1924]] * [[1896]] - [[1990]], [[Ванчо Михајлов]], познат и како „Радко“ — бугаромански револуционер во [[Македонија]], водач на про-бугарското крило на ВМРО * [[1900]] - [[1988]], [[Славјанка Влахчева]] - прва медицинска сестра во Македонија, борец во [[НОБ]] * [[1901]] - [[1967]], [[Емануел Чучков]] - член на президиумот на [[АСНОМ]], доктор по [[географија|географски]] науки * [[1906]] - [[1987]], [[Михајло Апостолски]] - македонски генерал, командант на партизанските одреди во Македонија за време на [[НОБ]] и претседател на [[МАНУ]] од [[1976]] до [[1983]] година<ref name="ReferenceE"/> * [[1912]] - [[1999]], [[г.г. Михаил]] - [[Охридска архиепископија|Архиепископ охридски]] и македонски, поглавар на [[МПЦ]] * [[1917]] - [[2012]], [[Киро Глигоров]] - македонски политичар, прв претседател на независна [[Република Македонија]] * [[1923]] - [[1982]], [[Ацо Шопов]] - академик на [[МАНУ]], [[македонски поети|македонски поет]] и преведувач * [[1927]] - [[2008]], [[Никола Кљусев]] - академик на МАНУ, [[Премиер на Република Македонија]] * [[Јордан Поп Јорданов]] - претседател на МАНУ од [[1983]] до [[1991]] година<ref name="ReferenceE"/> * [[Ванчо Прке]] - македонски народен херој од [[НОБ]] * [[1961]], [[Жан Митрев]], лекар кардиохирург * [[1962]], [[Сашко Кедев]], лекар-[[кардиологија|кардиолог]] и политичар * [[1966]], [[Љубчо Георгиевски]] - прв претседател на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Премиер на Република Македонија]] * [[1972]], [[Стојанче Ангелов]] - македонски полициски генерал, бранител и учесник во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт во 2001]], претседател на партијата [[Достоинство (политичка партија)|Достоинство]] * [[Раде Рогожаров]] - глумец * [[Дуле]] и [[Коки]] - музичари * [[Зоран Шоров]] - борач, трикратен олимпиец * [[Ферус Мустафов]] - музичар, [[саксaфон]]ист * [[Кирил Рибарски]] - музичар, [[тромбон]]ист * [[Цвета Апостолска]] - македонски учесник во НОВ * [[Голуба Брашнарска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Поликсена Воинска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Стојка Воинска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ленка Бражанска]] — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Павлина Давиткова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Стојка Доганџиска]] — учесник во НОВ на Македонија и носител на Орден заслуги за народ III ред * [[Голуба Донева]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Бојка Доновска|Бојка Босотова Доновска]] (р.1928) — учесник во НОВ на Македонија * [[Павлина Ежова]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Викторија Каева-Беговска]] (1926-1973) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ванчо Апостолски]] - бил македонски политичар и учесник во НОВ * [[Љупчо Арсов]] - македонски партизан од НОБ и Претседател на СР Македонија * [[Софија Арсова]] — учесник во НОВ на Македонија. * [[Тодор Арсов]] - македонски партизан, партиски и воен раководител во НОВ * [[Олга Арсова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Марија Арсова|Марија Арсова Методиева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Николина Велева|Николина Спасова Велева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Бота Бочварска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ленка Георгиева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Глигорова|Нада Дојранска Глигорова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Марика Георгиева|Марика Пецева Георгиева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Сава Глигорова - Димитрушева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Катерина Глигорова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Стојка Грнева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Грујоска|Нада Икономова Михајлова Грујоска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Милка Димитровска|Милка Недева Димитровска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Николина Дачева|Николина Панчева Дачева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Васка Донева|Васка Арсова Донева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Дончева-Гашиќ]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Иванка Дубарџиска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ленче Ѓорѓевиќ|Ленче Манева Ѓорѓевиќ]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ванѓа Ефремова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Вида Жежова|Вида Донева Жежова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Васа Ивчева|Васа Б. Ивчева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Димче Беловски]] - македонски партизан од НОБ и политичар * [[Димитар Митевски]] - македонски партизан од НОБ и политичар * [[Бранка Ѓорческа]] - учесник во НОБ, носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Павлина Зенделска-Брашнарска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Благородна Златева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Асанда Златевска]] (1887 — 1955) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Иванова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Стевка Кантарџиска|Стевка Манчева Кантарџиска]] (р.1918- ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ана Јакар]] (1923 — 1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот * [[Катерина Јакоска]] (1915 — ?) — учесник во НОВ на Македонија * [[Панда Јорданова|Панда Заркова Јорданова]] (1892 — 1951) — учесник во НОВ на Македонија * [[Лазо Гачов]] - македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Панче Санев]] - македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Исак Сион]] - учесник во НОБ, делегат на Првото заседание на АСНОМ и носител на Партизанска споменица 1941 * [[Иван Прилепчански]] - македонски микробиолог и партизан * [[Панче Санев]] - македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Јованка Караѓозова|Јованка Јовева Караѓозова]] (р.1918-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ана Караѓозова]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Веса Кашикова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Влатко Петров]] - македонски бранител, припадник на Скорпионите при АРМ * [[Александар Донски]] - литературен преведувач, раскажувач и историчар * [[Драгослав Шекуларац]] - поранешен македонски и југословенски фудбалер * [[Ванче Стојчев]] - македонски историчар, професор на Воената академија на АРМ {{Div col end}}'''Доселени во Штип:''' * [[Благородна Димитрова|Благородна Алексова Димитрова]] (р.1898) — учесник во НОВ на Македонија ==Галерија== <center><gallery> Податотека:Саат-кула-Штип.jpg| Саат-кулата во Штип Податотека:Штип-центар.jpg| Панорама на Штип Податотека:Monument to fallen soldiers - Štip 16.JPG|Споменик на паднатите борци од [[НОБ]] во Штип Податотека:Sv. Kliment Ohridski - Stip 02.JPG|alt=Црквата „Св. Климент Охридски“|Црквата „Св. Климент Охридски“ Податотека:Споменикот на депортираните Евреи (Штип).jpg|alt=Споменик посветен на холокаустот на штипските Евреи од Втората светска војна|Споменик посветен на холокаустот на штипските Евреи од Втората светска војна Податотека:Безистен (Штип).jpg| Безистенот во Штип </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Štip}} * [http://www.stip.gov.mk/ Општина Штип] * [http://jpisar.com.mk/jpisar/ ЈП Исар - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130510045824/http://jpisar.com.mk/jpisar/ |date=2013-05-10 }} * [http://www.stipmuzej.com.mk/ Завод и Музеј - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130214013219/http://www.stipmuzej.com.mk/ |date=2013-02-14 }} * http://www.domnamladi.com/istorijat.asp {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140217233446/http://www.domnamladi.com/istorijat.asp |date=2014-02-17 }} * [http://strumski.com/biblioteka/?id=342 "Град Щип"], Книга од писателот Петар Завоев роден во Штип * [http://strumski.com/biblioteka/?id=695 Петар А. Чачаров од Штип — „Народни клетви; клетви и благословии“, објав. во „Зборник за народни умотворби, Наука и книжнина", број VI и VIII, Софиja, 1891 г.] {{Градови во Република Македонија}} {{Општина Штип}} [[Категорија:Штип| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] [[Категорија:Општина Штип]] fwix4yjzfc71m4aph8z1gtj1mwf5mfz 0 2153 5583109 5550688 2026-06-26T22:39:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583109 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |name = Виена |native_name =Wien |image_skyline = {{multiple image |total_width = 305 |border = infobox |perrow = 1/2/3/2 |caption_align = center |image1 = Vienna Austria Skyline Aerial, October 2024.jpg |caption1 = Панорама на Виена |image2 = Schoenbrunn philharmoniker 2012.jpg |caption2 = [[Шенбрун|Дворецот Шенбрун]] |image3 = Wien - Stephansdom (1).JPG |caption3 = [[Црква Свети Стефан (Виена)|Катедралата Св. Стефан]] |image4 = 20180109 Vienna State Opera at blue hour 850 9387.jpg |caption4 = [[Виенска државна опера]] |image5 = Merry Christmas (189581451) (cropped).jpg |caption5 = [[Градски дом (Виена)|Градски дом]] |image6 = Wien, Hofburg -- 2018 -- 3185.jpg |caption6 = [[Хофбург]] |image7 = Karlskirche Vienna, September 2016.jpg |caption7 = [[Карлова црква]] |image8 = Palacio Belvedere, Viena, Austria, 2020-02-01, DD 93-95 HDR.jpg |caption8 = [[Белведере]] }} |imagesize =290px |image_caption = |image_flag =Flag of Wien.svg |image_shield =Wien Wappen.svg |shield_size =80px |image_seal =Vienna seal 1926.svg |image_map = |map_caption =Местоположба на Виена во Австрија |pushpin_map =Австрија |pushpin_label_position= лево |coordinates_region=AT |subdivision_type=Country |subdivision_type1=[[Административна поделба на Австрија|Држава]] |subdivision_name=[[Австрија]] {{знамеикона|Austria}} |subdivision_name1= Виена |leader_title = Градоначалник |leader_name =[[Михаел Хојпл]] ([[Социјалдемократска партија на Австрија|СПА]]) |leader_title1 =Заменик-градоначалник |leader_name1 =[[Марија Василаку]] ([[Зелените - Зелена алтернатива|Зелени]]) |area_magnitude = |area_total_km2 =414.65 |area_land_km2 =395.26 |area_water_km2 =19.39 |population_as_of=2011 |population_total=1731236 {{increase}} |population_density_km2= 4002.2 |population_urban =1983836 |population_metro =ca. 2419000 |population_note =Statistik Austria,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html |title=STATISTIK AUSTRIA – Bevölkerung zu Quartalsbeginn seit 2002 nach Bundesland |publisher=Statistik.at |date=20 октомври 2010 |accessdate=19 јануари 2011}}</ref> VCÖ – Mobilität mit Zukunft<ref name="nahverkehrsoffensive1">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vcoe.at/start.asp?ID=4176&b=92 |title=VCÖ.at: VCÖ fordert Nahverkehrsoffensive gegen Verkehrskollaps in den Städten |publisher=vcoe.at |year=2008 |accessdate=5 август 2009 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706095150/http://www.vcoe.at/start.asp?ID=4176&b=92 |url-status=dead }}</ref> |timezone =[[Средноевропско време|CET]] |utc_offset =+1 |timezone_DST =[[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST =+2 |latd=48|latm=12|lats=32|latNS=N |longd=16|longm=22|longs=21|longEW=E |elevation_m = 151 ([[Лобау]]) – 542 ([[Херманскогел]]) |elevation_ft = 495–1778 |website =[http://www.wien.gv.at/ www.wien.gv.at] |footnotes = <br /> {{designation list|embed=yes |designation1 = WHS |designation1_offname = Историски центар на Виена |designation1_date = 2001 (XXV [[Одбор на светското наследство|заседание]]) |designation1_type = Културно |designation1_criteria = ii, iv, vi |designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/1033 1033] |designation1_free2name = UNESCO Region |designation1_free2value = |designation1_free3name = |designation1_free3value = }} }} '''Виена''' ([[Германски јазик|германски]]: ''Wien'') — [[главен град]] на [[Австрија|Република Австрија]] и е една од деветте сојузни покраини на државата. Виена е главен град на Австрија, со население од 1,7 милиони<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/index.html |title=STATISTIK AUSTRIA - Bevölkerung zu Jahres-/Quartalsanfang |publisher=Statistik.at |date=2009-02-13 |accessdate=2009-05-06}}</ref> (2,3 милиони во [[Метрополитенска област|метрополитенската област]], повеќе од 25% од населението на Австрија) и моментално е најголемиот град во државата и нејзин културен, економски и политички центар. Градот е [[Најголеми градови на Европската Унија|десетти по големина]] во [[Европска Унија|Европската Унија]]. Виена, како центар на Австрија, која во текот на [[Студена војна|студената војна]] се сметаше за неутрална земја <ref>Со влегувањето на Австрија во Европската Унија де факто земјата отстапи од неутралноста.</ref>, е домаќин на голем број меѓународни организации како што се [[Обединети Нации|Обединетите Нации]] и [[Организација на земји извознички на нафта|ОПЕК]]. Виена се наоѓа во источна Австрија, блиску до [[Словачка]], [[Чешка|Чешката Република]] и [[Унгарија]]. Овие региони работат заедно во централниот европски граничен регион. Поради нејзината близина со [[Братислава]], Виена образува метрополитански регион од 3 милиони граѓани. Во [[2001]] година, центарот на градот стана дел од [[# Список на светско и културно наследство на Европа|Светското Наследство]] на [[УНЕСКО]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=1033 |title=Historic Centre of Vienna |date= |publisher=[[UNESCO]]}}</ref> Во една студија од [[2005]] година, помеѓу 127 светски градови, градот Виена заедно со [[Ванкувер]] се наоѓа на прво место според квалитет на животот.<ref>{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4306936.stm |title=Vancouver is 'best place to live' |date=October 4, 2005 |publisher=BBC}}</ref> Ова го потврдиле и студиите на ''Mercer Survey'' во 2009 и 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/2009/04/27/cities-best-live-lifestyle-real-estate-best-places-to-live.html?feed=rss_popstories |title=Forbes Magazine 2009 |publisher=Forbes.com |date=2009-04-27 |accessdate=2010-06-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1173105#Top_50_cities:_Quality_of_living |title=Mercer's Survey 2010 |date=26 May 2010 |publisher=[[Mercer (consulting firm)|Mercer]] }}</ref> Исто така, градот бил рангиран на првото место според културата и иновацијата во [[2007]] и [[2008]], и на второ место, глобално во [[2009]], според мислењата на анкетирани граѓани на прашања кои содржеле 162 индикатори, вклучувајќи ги културата, инфраструктурата и др.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.innovation-cities.com/2thinknow-innovation-cities-global-256-index/ |title=архивски примерок |accessdate=2010-09-08 |archive-date=2010-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100911231656/http://www.innovation-cities.com/2thinknow-innovation-cities-global-256-index/ |url-status=dead }}</ref> Виена редовно е домаќин на конференции за урбано планирање.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wieninternational.at/en/node/19728 |title=архивски примерок |accessdate=2010-09-08 |archive-date=2010-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100915154650/http://www.wieninternational.at/en/node/19728 }}</ref> Според магазинот ''Monocle'', градот зазема високи места според стандардите за живеење, односно се наоѓа на петтото место во [[2010]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.monocle.com/sections/affairs/Magazine-Articles/Top-20-liveable-cities---05-Vienna/ |title=архивски примерок |accessdate=2010-09-08 |archive-date=2010-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421152230/http://www.monocle.com/sections/affairs/Magazine-Articles/Top-20-liveable-cities---05-Vienna/ |url-status=dead }}</ref> == Име == [[Македонски јазик|Македонското]] име ''Виена'', официјалното [[Германски јазик|германско]] име ''Wien'', [[Англиски јазик|англиското]] ''Vienna'', како и имињата на градот во повеќето јазици, најверојатно се добиени од [[Келти|келтското]] име на населбата. Според некои името доаѓа од зборот ''Vedunia'' што во превод би значело ''шумски поток'', коешто подоцна мутирало во Виена, Vienna и Wien. Според друга теорија името доаѓа од [[Стар Рим|староримската]] населба Виндобона, што најверојатно значи ''бел под'', од коешто подоцна настанале Vindovina, Vídeň ([[Чешки јазик|чешки]]) и Wien.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wieninternational.at/en/node/3857 |title=Wien International website: History |accessdate=2010-06-12 |archive-date=2010-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327041726/http://www.wieninternational.at/en/node/3857 |url-status=dead }}</ref> Името на градот на [[Унгарски јазик|унгарски]] e ''Bécs'', на [[Босански јазик|босански]], [[Хрватски јазик|хрватски]] и [[Српски јазик|српски]] e ''Beč'', на [[Отомански турски јазик|отомански турски]] е ''Beç''. Овој назив на градот има поинакво потекло, најверојатно [[Словени|словенско]] потекло.<ref>[http://www.1911encyclopedia.org/Vienna Encyclopedia Britannica 1911 edition]</ref> На [[Словенечки јазик|словенечки]] градот се вика ''Dunaj'' што истовремено во словенечкиот јазик е називот на реката [[Дунав]]. == Историја == [[Податотека:Michaelerplatz Vienna romain ruins Sept 2007.jpg|thumb|left|145px|[[Стар Рим|Римски]] урнатини кај Мишалерплац.]] [[Податотека:Nuremberg chronicles f 098v99r 1.png|thumb|Виена во 1493.]] Градот е основан во [[6 век п.н.е.|500 п.н.е.]], и претставува [[Келти|келтска]] населба. Во [[15 п.н.е.|15&nbsp;г. п.н.е.]], градот станал [[Стар Рим|римски]] стратешки град (во тоа време бил нарекуван ''Виндобона'') кој бил важен за одбраната на Царството од [[Германи|Германските племиња]] на север. Во [[XIII век]] Виена влегла во судир со [[Монголско Царство|Монголското Царство]], која се простирала главно на територијата на денешните [[Русија]] и [[Кина]]. Сепак, поради смртта на монголскиот водач, [[Угедеј Кан]], армијата на [[Монголци]]те се откажала од еврпоскиот фронт и не се вратила на таа територија никогаш повеќе. За време на [[среден век|средниот век]], Виена претставувала дом на Бабенгерската династија, а во [[1440]] година градот станал престолнина на [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]]. Со текот на времето градот се развил и станал главен град на [[Свето Римско Царство|Светото римско Царство]] и центар за уметноста и науката и на добрата кујна. Бил окупиран од страна на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] во периодот од [[1485]] до [[1490]]. Во [[XVI век|XVI]] и [[XVII век]], [[Отоманско Царство|отоманската]] војска двапати не успеала да го [[Опсада на Виена|освои градот]] во [[1529]] и во [[1683]] година. Во [[1679]] година Виена била зафатена од голема [[чума]] која успеала да однесе во смрт една третина од населението во градот.<ref>{{Наведена книга|last=Spielman|first=John Philip|title=The city & the crown: Vienna and the imperial court, 1600-1740|publisher=Purdue University Press|location=West Lafayette, Indiana|year=1993|isbn=1557530211|page=141}}</ref> Во [[1804]] година градот станал главен град на [[Австриско Царство|Австриското Царство]] и продолжил да игра важна политичка улога како седиште на државата која била прв одбранбен бедем на европската цивилизација од Отоманското Царство. Таа била домаќин и на конгресот од [[1814]] година. По австроунгарскиот компромис од [[1867]] година, Виена продолжила да биде главен град, но тогаш на [[Австроунгарија]]. Градот станал центар на класичната музика, па поради тоа за првата музичка школа некогаш се користи насловот ''Прва Виенска школа''. Во втората половина на [[XIX век]], градот почнал забрзано да се развива. Бил изграден голем булевар околу стариот град, поранешните населби биле поврзани во градот. Заедно со развојот се зголемувало и неговото население. Во [[1918]], по [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Виена станала [[главен град]] на Првата Австриска Република. Од доцниот [[XIX век]], па сè до [[1939]] година градот продолжил да биде центар на високата култура и доцниот [[модернизам]]. Како светски главен град на музиката, градот бил родно место на композитори [[Јоханес Брамс]], [[Антон Брукнер]], [[Густав Малер]] и на [[Рихард Штраус]]. Виена, исто така, била позната и по убавата архитектура, во која главно преовладува [[ренесанса|ренесансниот стил]]. Ширум територијата на [[Австрија]], градот се сметал за центар на [[Социјализам|социјалистичката политика]], па поради тоа бил нарекуван и ''Црвената Виена''. Во 1938 година кога триумфално навлегол во Австрија, [[Адолф Хитлер]] им се обратил на [[Австријци]]те од балконот на Ненбург, дел од Палатата [[Хофбург]] кај [[Хелденплац]]. Помеѓу 1938&nbsp;г. и крајот на Втората светска војна, Виена го изгубила статусот на главен град и неа ја заменил [[Берлин]]. Тоа се случило како резултат на аншлусот кој [[Нацистичка Германија]] го извршила врз Австрија и со ја припоила, оваа како што тогаш сметале ''германска територија'', кон нејзината територија. [[Податотека:Josephinische Landaufnahme Vienna.jpg|right|250px|thumb|Мапа на Виена, [[1773]]-[[1781]].]] [[Податотека:Canaletto (I) 058.jpg|thumb|Поглед на Виена од 1758 година, дело на Бернардно Белото.]] На [[2 април]] [[1945]] година, [[Советскиот Сојуз]] ја започнал ''Виенската офанзива'' против [[Германци]]те, при тоа градот бил под опсада сѐ додека не паднал две недели подоцна. Австрија повторно станала независна држава на [[27 април]] [[1945]] година, а Виена повторно го добила статусот главен град. Четирите армии кои учествувале во опсадата на градот ја поделиле Виена на четири сектори, кои биле надгледувани од страна на Командата на сојузниците за Австрија. [[Велика Британија|Британските]] и [[Соединети Американски Држави|американските]] воздушни напади и артилериски двобои со Вехрмахтот, како и [[Црвена армија|Црвената Армија]] ја раздориле [[инфраструктура]]та на градот, најмногу во делот на трамвајските услуги и водата, но и во дистрибуцијата на електрична енергија.{{факт}} Биле уништиле и голем број на јавни и приватни згради. Дури во [[1955]] година, по долги години на реконструкција ''Државната опера'' и „Бург театарот“ биле повторно отворени. Окупацијата на Виена од страна на Сојузниците, се разликувала од онаа на [[Берлин]]. Централната област на градот и првиот округ претставувале меѓународна зона во која четирите сили ја менувале контролата еднаш месечно. Сепак, и покрај стравовите и некои други проблеми, [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] не извршил целосна блокада на градот, како што го направил тоа со [[Берлин]]. За време на 10-те години туѓа окупација, Виена станала епицентар за меѓународната шпионажа помеѓу Западниот и [[Источен блок|Источниот блок]]. Во 1970-тите, австрискиот канцелар [[Бруно Крајски]] го отворил „Виенскиот меѓународен центар“, нов дел од градот во која се планирало да се изградат и сместат меѓународни институции. Виена повторно го враќа својот дух на меѓународен центар со тоа што станува домаќин на многу меѓународни организации како [[Обединети Нации|Обединетите Нации]], [[Меѓународна агенција за атомска енергија|Меѓународната агенција за атомска енергија]], [[Организација на земји извознички на нафта|Организацијата на земји извознички на нафта]] и [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка на Европа]]. === Историско население === [[Податотека:Vienna-inhabitants.gif|thumb|right|Жители на Виена според официјалните пописи: од 1800 до 2005.]] Поради индустријализацијата и имиграцијата од другите делови на Царството, населението во Виена нагло се зголемило во периодот кога била главниот град на [[Австроунгарија]] (1867–1918). Во [[1910]] година, Виена имала население поголемо од 2 милиона и во тој период тој бил [[Лист на најголемите градови според население|еден од шесте најголемите градови]] во [[свет]]от. На крајот на векот, Виена бил втор град по бројот на [[Чеси|Чешко население]] во светот, веднаш после [[Прага]].<ref>[http://www.wieninternational.at/en/node/3586 Czech and Slovak roots in Vienna] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140512221406/http://www.wieninternational.at/en/node/3586 |date=2014-05-12 }}, wieninternational.at</ref> Сепак, после [[Прва светска војна|Првата светска војна]], многу [[Чеси]] и [[Унгарци]] се вратиле назад во нивните родни земји, со што бројот на жители на Виена се намалил. Кога станува збор за етничките групи, околу една третина од население на градот биле луѓе со [[Словени|словенско]] или [[Унгарија|унгарско]] потекло.{{факт}} Во [[1923]] година, имало околу 201,513 Евреи кои живееле во Виена, со што била трета најголема еврејска заедница во [[Европа]].<ref>"[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0020_0_20409.html Vienna]". [[Jewish Virtual Library]].</ref> Од [[2001]] година, 16% од луѓето кои живеат во Виена не се [[Австријци]] по националност, скоро половината од нив биле од поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]], главно [[Срби]];<ref>Statistik Austria, [http://www.statistik.at/web_de/static/bevoelkerung_2001_nach_umgangssprache_staatsangehoerigkeit_und_geburtsland_022896.pdf Bevölkerung 2001 nach Umgangssprache, Staatsangehörigkeit und Geburtsland]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5096611,00.html?maca=ser-TB_ser_politka1-3157-html-cb |title=Beč: Božić na gastarbajterski način &#124; Evropa &#124; Deutsche Welle &#124; 7 јануари 2010 |publisher=Dw-world.de |date= |accessdate=2010-01-22}}</ref> по нив следуваат [[Турци]]те (39,000 или 2.5%), [[Полјаци]]те (13,600 или 0.9%) и [[Германци]]те (12,700 или 0.8%).<ref name="census">{{Наведена книга |url=ftp://www.statistik.at/pub/neuerscheinungen/vz01wien_web.pdf |format=PDF |publisher=Statistik Austria |year=2003 |title=Volkszählung. Hauptergebnisse I - Wien |language=de}}</ref> Според статистиките во 2011 година, населението во градот Виена е нешто помало од 1,8 милиони жители, од кои околу 30% имаат странско потекло. Најголема странска етничка заедница претставуваат населението од Србија и Косово (преку 120 000), Германци (преку 120 000), население од Босна и Херцеговина (преку 100 000), Турци (преку 80 000), Унгарци, Хрвати и други. <center> :{| class="wikitable" style="text-align: center;" ! Година | 1754 || 1800 || 1850 || 1900 || 1910 || 1923 || 1939 |- ! Вкупно<br />население | 175,460 || 271,800 || 551,300 || 1,769,137 || 2,083,630 || 1,918,720 || 1,770,938 |- | colspan="8" | |- ! Година | 1951 || 1961 || 1971 || 1981 || 1991 || 2001 || 2008 |- ! Вкупно<br />население | 1,616,125 || 1,627,566 || 1,619,885 || 1,531,346 || 1,539,848 || 1,550,123 || 1,678,435 |} </center> == Географија и клима == Виена е сместена во североисточна Австрија, на најисточниот продолжеток на [[Алпи]]те во [[Виенска Котлина|Виенската Котлина]]. Најраната населба, на територијата на денешниот современ град, била јужно само на јужниот брег на [[Дунав]], додека денеска градот се простира на двете страни од реката. Надморската висина се движи од 151 до 524 м. Виена има [[морска клима]] според класификацијата на ''Köppen''. Градот има топли лета со средни високи температури од 22 до 26&nbsp;°C, со максимални достигнувања преку 30&nbsp;°C и најниски со околу 15&nbsp;°C. [[Зима|Зимите]] се релативно студени со средни температури кои достигнуваат [[Точка на топење|точка на замрзнување]], а исто така врне и [[снег]] најчесто од [[декември]] до [[март]]. [[Пролет]]та и [[есен]]та во главно се пријатни и благи. [[Врнежи]]те генерално се умерени во текот на годината и нивниот просек изнесува 620&nbsp;mm. <center> {| class="wikitable" style="font-size:90%; width:80%; border:0; text-align:center; line-height:120%;" |- ! style="background:#f5f5f5; color:#000; height:17px;"|Месец ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Јан ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Фев ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Мар ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Апр ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Мај ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Јун ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Јул ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Авг ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Сеп ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Окт ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Нов ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Дек ! style="background:#f5f5f5; color:#000;"| Годишно |- ! style="background:#f5f5f5; color:#000; text-align:left;"|<small>Средна висока температура (°C)</small> | style="background:#fc6; color:navy;"| 2.9 | style="background:#fc6; color:navy;"| 5.1 | style="background:#fc6; color:navy;"| 10.3 | style="background:#fc6; color:navy;"| 15.2 | style="background:#fc0; color:navy;"| 20.5 | style="background:#fc0; color:navy;"| 23.4 | style="background:#f90; color:navy;"| 25.6 | style="background:#f90; color:navy;"| 25.4 | style="background:#fc0; color:navy;"| 20.3 | style="background:#fc0; color:navy;"| 14.2 | style="background:#fc6; color:navy;"| 7.5 | style="background:#ff9; color:navy;"| 4.0 | style="background:#ffffff; color:navy;"| 14.53 |- ! style="background:#f5f5f5; color:#000; text-align:left;"|<small>Минимална температура (°C)</small> | style="background:#ffc; color:black;"| -2.0 | style="background:#ff9; color:black;"| -0.9 | style="background:#ff9; color:black;"| 2.4 | style="background:#ff9; color:black;"| 5.8 | style="background:#fc6; color:black;"| 10.5 | style="background:#fc6; color:black;"| 13.5 | style="background:#fc6; color:black;"| 15.4 | style="background:#fc6; color:black;"| 15.3 | style="background:#fc6; color:black;"| 11.7 | style="background:#fc6; color:black;"| 7.0 | style="background:#ff9; color:black;"| 2.4 | style="background:#ffc; color:black;"| -0.5 | style="background:#ffffff; color:navy;"| 6.72 |- ! style="background:#f5f5f5; color:#000; text-align:left;"|<small>[[Врнежи]] (mm)</small> | style="background: #6FFFFF; color: black;" | 37.2 | style="background:#6ff; color:black;"| 39.4 | style="background:#6ff; color:black;"| 46.1 | style="background: #333FFF; color: black;" | 51.7 | style="background:#03f; color:black;"| 61.8 | style="background:#6cf; color:black;"| 70.2 | style="background: #666CFF; color: black;" | 68.2 | style="background:#6ff; color:black;"| 57.8 | style="background:#6ff; color:black;"| 53.5 | style="background:#6cf; color:black;"| 40.0 | style="background:#6cf; color:black;"| 50.0 | style="background: #666CFF; color: black;" | 44.4 | style="background:#ffffff; color:black;"| 620.3 |} </center> == Окрузи и проширување == {{Главна|Окрузи во Виена}} [[Податотека:Vienna districts large numbers.gif|thumb|Мапа на окрузите на Виена со броеви.]] [[Податотека:Vienna 20021024.JPG|thumb|Сателитски поглед на Виена.]] Виена е составена од [[Окрузи во Виена|23 окрузи]] (на [[Германски јазик|германски]]: ''Bezirke''). Канцелариите на управните окрузи во Виена, служат слично како и оние во другите држави, полицајците се главен предмет на градоначалникот; со исклучок на полицијата која во Виена е предводена од Министерот на Полицијата (во исто време и еден од деветте директори на Министерството за безбедност), сојузна канцеларија, директно одговорна на Министерот за внатрешни работи. Како што било планирано во [[1919]] година, за цела [[Австрија]], но не било воведено, населението во округот Виена (Австрија, како и граѓаните на [[ЕУ]] со целосен престој овде) ја бираат општината на округот, која пак го бира шефот, како и политички претставник на округот на ниво на градот. Општината на округот има некои права во политичката моќ од областа на планирањето, градењето и сообраќајот. Историскиот град во Виена, кој всушност го претставува срцето на денешниот град, некогаш бил опкружен со ѕидови и отворени полиња со мета, со цел градот да биде одбранет од потенцијалните напаѓачи. Во 1850 година, Виена заедно со 34 села<ref>Felix Czeike: ''Historisches Lexikon Wien'', volume 5, Kremayr & Scheriau, Vienna 1997, ISBN 3-218-00547-7, p. 289</ref> се викала Ворстадте, во границите на градот. Поради тоа, ѕидовите се срушени после 1857,<ref>Decision of Emperor Franz Joseph I, published in the official newspaper ‘‘Wiener Zeitung’’ on 25 December 1857, p. 1</ref> што овозможило центарот на градот да се прошири. На нивно место бил изграден широк булевард кој се вика [[Рингштрасе]], в долж кој се изградени јавните и приватните згради во градот како и спомениците и парковите. Во изградените згради спаѓаат [[Градски дом (Виена)|Градскиот дом]], [[Бургтеатар]], [[Виенски универзитет|универзитетот]], [[Австриски парламент|парламентот]], различни музеи како и [[Државна Виенска Опера|Државната Виенска Опера]]. Исто така тоа и местото на новото крило од палатата [[Хофбург]], поранешниот царски дворец, како и царското и кралско Министерство за Војна завршени во [[1913]] година. Во главно со [[Готика|готска архитектура]], катедралата [[Црква Свети Стефан (Виена)|Свети Стефан]] е сместена во центарот на градот во [[Стефансплац]]. == Политика == [[Податотека:Rathaus Vienna June 2006 165.jpg|thumb|[[Градски дом (Виена)|Градскиот дом]] служи како седиште на градоначалникот во градот и општина на град Виена.]] До [[1918]] година, политика била предводена само до [[Христијанска Социјалистичка Партија (Австрија)|Христијанската Социјалистичка Партија]], а долгогодишен градоначалник бил Карл Лугер. Виена денес се смета за центар на [[Социјалдемократска партија на Австрија|Социјалдемократската партија на Австрија]]. За време на периодот на првата република ([[1918]]–[[1934]]), виенските социјалдемократи преземале и извршиле голем дел од социјалните реформи. Во тоа време, во Виена општинската политика била гледана со восхит низ цела [[Европа]]. Во февруари [[1934]] војници на Конзервативната Австриската Федерална Влада и паравоени социјалистички организации биле ангажирани во австриската граѓанска војна, која довела до забрана на Социјалдемократската партија. Во поголемиот дел од времето во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], градот бил предводен од страна на Социјалдемократската партија со апсолутно мнозинство во градското собрание. Само помеѓу [[1934]] и [[1945]] година, кога Социјадемократската партија била прогласена за нелегална, градоначалниците биле назначувани од страна на Австро-фашистичката партија, а подоцна од [[Нацизам|нацистичките]] власти. Сегашен [[градоначалник]] на Виена е Михаил Хаупл. Социјадемократите моментално имаат 55% од местата, со удел од 49% на гласовите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wien.gv.at/wahl/NET/GR051/GR051-109.htm |title=Gemeinderatswahl 2005 |publisher=wien.at}} {{de}}</ref> Поголемиот број од австриските политички експерти веруваат дека ако не постоела Социјалдемократската партија на Австрија, нивниот главен соперник Австриската Народна Партија ќе доминирала во австриската политика. Еден пример на многуте градски социјалдемократски реформи и политики е ниската цена на недвижностите за домување. Откако Виена добила статус на сојузна покраине (''Bundesland'') во рамките на Автрија (во [[1921]] година), градоначалникот исто така има улога и на гувернер на покраината (''Landeshauptmann''). Во Градскиот дом се сместени канцелариите на градоначалникот и на покраинската влада (''Landesregierung''). Градот е предводен од мноштво на одделенија (''Magistratsabteilungen''). Во [[1996]] година, во изборите спроведени во градската општина, ''[[Социјалдемократска партија на Австрија|SPÖ]]'' го изгубиле целосното мнозинство и добиле само 43 седишта и 39.15% од гласовите, додека ''[[Партија на слободата (Австрија)|Партијата на слободата (FPÖ)]]'', предводена од [[Јерг Хајдер]], добила 29 од седиштата и успеала да ја победи [[Народна Партија на Австрија|ÖVP]] која завршила на третото место. Од периодот [[1996]]-[[2001]], ''SPÖ'' била на власт на Виена заедно во коалиција со ''ÖVP''. Во [[2001]] година, ''SPÖ'' го добија целосното мнозинство со 52 седишта и 46.91% од гласовите; во [[октомври]] [[2005]] ова мнозинство пораснало понатаму на 55 седишта (49.09%). == Религија == [[Податотека:Stephansdom 1905.jpg|thumb|[[Црква Свети Стефан (Виена)|Катедралата Св. Стефан (Стефансдом)]] во [[1905]].]] Виена е седишта на виенската [[Римокатоличка црква|римокатоличка]] архиепископија и сегашниот архиепископ e [[кардинал]]от Кристоф Шенборн. Според пописот од 2001 година во Виена, религијата на виенското население е поделена на:<ref name="census"/> {| |- |[[Римокатоличка црква|католици]] |49,2% |- |[[Атеизам|атеисти]] |25,7% |- |[[Ислам|муслимани]] |7,8% |- |[[Православие|православни]] |6,0% |- |[[Протестантство|протестанти (главно лутеранци)]] |4,7% |- |[[Евреи]] |0,5% |- |Други или незаведени |6,3% |} Многу римокатолички цркви во центарот на Виена исто така настапуваат на религиска или друг тип на музика, вклучувајќи и такви кои изведуваат [[Класична музика|класична]] и оргулска музика. Некои од најзначајните историски згради на Виена се римокатолички цркви, вклучувајќи ги [[Црква Свети Стефан (Виена)|Катедралата Св. Стефан (Стефансдом)]], [[Карлова црква|Карловата црква]] и [[Заветна црква (Виена)|Заветната Црква]]. == Култура == === Музика, театар и опера === [[Податотека:Opera-Vienna-Austria-2005.jpg|thumb|Националната опера (Стаатсопер).]] [[Податотека:Burgtheater Vienna June 2006 397.jpg|thumb|[[Бургтеатар]]от.]] [[Податотека:Maria-Theresien-Platz in Wien.jpg|thumb|[[Уметничкоисториски музеј|Уметничкоисторискиот музеј]] во Виена, сместен на плоштадот Марија Тереза.]] [[Култура]]та и [[уметност]]а имаат дола традиција во Виена, вклучувајќи ги [[театар]]от, [[опера]]та, класичната музика и [[ликовна уметност|ликовната уметност]]. [[Бургтеатар]]от се смета за еден од најдобрите театри во [[Германски јазик|германскиот свет]], заедно со неговата гранка Академитеатарот. [[Народен виенски театар|Народниот виенски театар]] и театарот [[Театар ин дер Јосефстадт|ин дер Јосефстадт]] исто така имаат добра репутација. Исто така има и голем број на помали театри, каде што во најголем дел од нив се изведуваам помалку барани форми на уметности, како модерни, експериментални претстави или [[кабаре]]. Виена исто така е и дом на голем број на оперски куќи, вклучувајќи ги [[Театар на виенската река|театарот на виенската река]], [[Национална опера на Виена|Националната виенска опера]] и [[Народната Опера на Виена]] каде што се изведува типична виенска оперета. Класичните концерт се изведувани во добри познатите арени како [[Музикфераин]], кој всушност претставува седиште на виенскиот филхармониски оркестар, како и [[Конзертхаус]]. Многу концертски сали можат да им понудат концерти на туристите со добро познатите виенски звуци (посебно делата на [[Моцарт|Волфанг Амадеус Моцарт]] и [[Јохан Штраус]]). Во последните години, Театарот на виенската река стана доста популарен поради тоа што е домаќин на различни мјузикли, иако повторно се врати на работа со операта. Најпознатио мјузикал во Виена досега бил „Елизабет“, којшто подоцна бил преведен на неколку јазици и изведуван низ целиот свет. Куќата на музиката била отворена во [[2000]] година. === Музеи === Историски најзначајните музејски експонати денеска се чуваат во палатата [[Хофбург]]. Меѓу најзначајние е ризницата на [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]], дел на целосни збирки од собрани експонати од првостепено значење меѓу кои се издвојува круната на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], како и царската круна на Австриското Царство. Тука се наоѓа и таканаречениот Музеј „Сиси“ кој е посветен на [[Австроунгарија|австроунгарската]] кралица [[Елизабета (Австроунгарија)|Елизабета]], како и [[Национална библиотека на Австрија|Национаната библиотека на Австрија]]. Прочуената [[Албертина]] исто така припаѓа на дворскиот комплекс [[Хофбург]]. Овој музеј опфаќа импозантна збрика на графики со околу 65.000 цртежи и преку милион графики, што го прави најголем во светот. Во новиот дел на [[Хофбург]] се наоѓа и Ефејскиот музеј, кој претставува дел од збирката на стари музички инструменти, како и збирка на дворски ловечки трофеи. На спротивната страна на булеварот Ринг (кој го опколува строгиот центар на градот), во близина на [[Хофбург]] се наоѓа плоштадот на [[Марија Тереза]] и две скоро идентични музеja: [[Природонаучен музеј (Виена)|Приронаучниот музеј]] и [[Уметничкоисториски музеј|Уметничкоисторискиот музеј]]. Второспоменатиот музеј поседува голема збирка на слики од времето на ренесансата, ремек-дела на [[Питер Бројгел Постариот|Бројгел]], [[Рембрант ван Рајн|Рембрант]], [[Петар Паул Рубенс|Рубенс]], [[Тицијан Вечели|Вечели]] и други. Додека, пак, во Природонаучниот музеј се чува статуа на [[Вилендорфска Венера]], ремек-дело на [[палеолит]]ската уметност. Виенскиот Кварт на музеи претставува еден од најголемите културни, музејски комплекси во светот. Тој ги опфаќа Музејот на современа уметност (МУМОК), музејот „Леополд“ во кој се наоѓа импозантна збирка на дела од [[Егон Шиле]] веднаш до колекијата на дела од виенскиот сецесионизам, виенскиот модернизам и австрискиот експресионизам. Палатата Лихтенштајн ја содржи една од најголемите светски приватни уметнички збирки од времето на барокот. Во замокот Белведере, изградена од принцот Ојген, се наоѓа галерија во која се наоѓаат слики од [[Густав Климт]] (помеѓу кои и познаата слика [[Бакнеж (Густав Климт)|Бакнеж]] - ''Der Kuss''), од [[Егон Шиле]], и од други сликари од почетокот на XX век. Посетителите, исто така, ги привлекува и куќата на [[Моцарт]], каде што тој искомпонирал неговата најпозната опера „Свадбата на Фигато“ (поради тоа поранешното име на куќата било Фигарова куќа). На Карловиот плоштад се наоѓа Виенскиот музеј (гер. ''Wien Museum'') кој документира различни епохи во историјата на градот, низ многубројните сезонски поставки и експонати. Од другите музеи, треба да се споменат Музејот на применета уметност (гер. ''МАК''), Еврејскиот музеј, Техничкиот музеј, Музеј на часовници, Музејот на Сигмунд Фројд, Военоисторискиот музеј, Музејот на трамваи и Криминалистичкиот музеј. === Архитектура === [[Податотека:IMG_0178_-_Wien_-_Peterskirche.JPG|мини|десно|Внатрешноста на црквата Св. Петар во [[Рококо стил|рококо]] стил.]] Виенската архитектура се одликува со шареноликост на различни стилови кои датираат од многубројните историски епохи, почнувајќи од романската [[Рупретова црква]], преку готстката [[Црква Свети Стефан (Виена)|Катедрала Св. Стефан]], до градбите од времето на [[Класицизам|класицизмот]] и модернизмот. Посебно треба да се издвои архитектурата на историзмот (во Австрија нарекуван ''Време на создавање'', на [[Германски јазик|гер]]. ''Grunderzeit'') која била активна сè до крајот на XIX век и која во други градови монархии како [[Прага]] и [[Будимпешта]] оставила автентично архитектонско обележје. Примери од овој период се [[Готика|неоготската архитектура]], како и посебната интересна и ретка уметност на неорококо, која главно се употребувала во внатрешноста на градбите за обработка на ентериерот. [[Југендстил]]от е најдобро воочлив на прочуената зграда Сецесија, станицата на подземната железница ''Карлов плоштад'', како и црквата Св. Леополд на [[Ото Вагнер]]. [[Податотека:Penzing (Wien) - Kirche am Steinhof (5).JPG|мини|лево|Куполата на црквата Св. Леополд во Штајнхоф.]] Во Виена се состанувале и школувале многу светски познати архитекти, а всушност ги обликувале нивните идеи скоро секогаш по примерот на виенската архитектура. Некои од нив се: Адолф Лос, [[Ото Вагнер]], Јоже Плечник, Рихард Нојтра, Јозеф Франк и други. После [[1990]] година, настанала цела низа на нови градски квартови, од кои се издвојуваат Винерберг (гер. ''Wienerberg'') на [[југ]]от на градот и Донау Сити (гер. ''Donau City'') на северниот брег на [[Дунав]]. Милениумската кула која е висока 202 метри од 1999 година, станала највисоката зграда во Виена,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.skyscraperpicture.com/vienna.htm |title=Vienna's 10 tallest skyscrapers |publisher=Skyscraperpicture.com |date=13 мај 2008 |accessdate=13 јуни 2010 |archive-date=2010-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130015638/http://skyscraperpicture.com/vienna.htm }}</ref> која како симболика го има почетокот на нови архитектонски иновации во градот. Во последните години, во виенската архитектура е впечатливо комбинирањето на стари градби со модерната архитектура. Класичен пример е реконструкцијата на Гасометарот во 2001 година, која со своите интересни решени го привлече светското внимание. Статистички, Виена има помалку високи градби во споредба со другите метрополи. Моментално во градот постоја 40 облакодери, високи преку 40 метри. Со тоа Виена e еден од ретките градови кој примарно гледа на квалитетот на станување наспроти квантитетот. Целта на градските власти е зачувување на зеленилото околу зградите и културно-историската целина, посебно јадрото на стариот град кој е заштитен од страна на [[УНЕСКО]]. Во минатото имало повеќе обиди за градење и пренамена на старите градби во високи станбени и деловни згради, што довело до остри полемки и критики од страна на градската управа. Како резултат на тоа денеска постои строга регулатива,<ref>''[http://www.wien.gv.at/stadtentwicklung/grundlagen/hochhauskonzept/ Hochhauskonzept – Städtebauliche Leitlinien für die Planung von Hochhausprojekten] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100913142747/http://www.wien.gv.at/stadtentwicklung/grundlagen/hochhauskonzept/ |date=2010-09-13 }}'', Magistrat der Stadt Wien, MA 41</ref> која недвосмислено го регулира градењето на облакодерите пред сè во централните зони на градот. === Виенски бал === Виена е последниот главен град на деветнаесет вековниот [[бал]]. Денеска во Виена постојат околу 200 значајни балови во годината, некои од нив вклучуваат и изведби на околу 9 живи оркестри. Баловите се одржуваат на различни убави палати во Виена, како принципална арена за нив сметајќи се дворецот [[Хофбург]] на Хелденплац. Додена оперскиот бал е најдобро интернационално познат од сите австриски балови, други балови како ''Kaffeesiederball'', ''Jägerball'' и ''Rudolfina Redoute'' се балови кои се познати на територијата на цела [[Австрија]] и се прифатени многу добро поради атмосферата во која се играни. Виенците кои се од средната класа имаат можност да посетат бал за време на нивниот живот. Виенскиот бал е атракција која трае цела ноќ. Главно, повеќе од виенските балови започнуваат во 21:00 [[час]]от и траат до 05:00, иако многу од гостите ја продолжуваат прославата и наредниот ден. == Образование == Виена исто така е главен центар на австриското образование и дом на многу [[универзитет]]и, професионални колеџи и гимназии. [[Податотека:Universität Vienna June 2006 164.jpg|left|thumb|210px|Државниот виенски универзитет.]] [[Податотека:ABK, Vienna June 2006 592.jpg|thumb|210px|Академијата на уметностите.]] === Факултети === * „Академија на уметностите“ * „Дипоматска академија на Виена“ * „Медицински виенски универзитет“ * „Приватен универзитет за Менаџмент“ * „Академија на применети уметности“ * „Факултет за музика“ * „Факултет за ветеринарна медицина“ * „Виенски државен универзитет“ * „Виенски универзитет за економија и бизнис“ [[Податотека:Neue Favorita Vienna Sept. 2006 005.jpg|left|thumb|210px|Дипломатската академија е сместена во палатата Neue Favorita.]] * „Универзитетот за природни суровини и применета хемија“ * „Технички универзитет Виена“ * „Универзитет Webster“ === Интернационални училишта === * „Американско интернационално училиште“ * „Дунавско интернационално училиште“ * „Интернационален виенски универзитет“ * „Француска академија“ * „Виенско христијанско училиште“ * „Виенска интернационална школа“ == Сообраќај == ==== Јавен Транспорт ==== Ултра ниските трамваи, дизајнирани од [[Порше]], а изградени од [[Сименс]], им овозможуваат на патниците лесно качување со висина од само 180&nbsp;mm – со тоа се најниски трамваи во светот. Околу 150 од овие возила се моментално во употреба во Виенската трамвајска мрежа, заедно со некои 400 постари (и повисоки) модели. Виена има голема јавна транспортациска мрежа: * Виенскиот [[С-Бан]] (надземна метро железница) * Виенскиот [[У-Бан]] (подземна метро железница) * Локалната железница * Виенските линии (компанија која управува со виенскиот У-Бан, трамваите и автобуските рути) [[Податотека:U3 Volkstheater 5-4-2008.jpg|thumb|250px|right|Станица на линијата U3 кај Народната Опера.]] Виена има голема трамвајска мрежа, која што со 172 км 28 линии и преку 1000 станици, е петта по големина во светот (после Мелбурн, Ст. Петербург, Берлин и Москва), а исто така има и голем број на автобуски рути. Како и сите автобуски рути, во сите густо населени зони, виенските рути функционираат во густи интервали, и дури во часовите кога нема голем сообраќај, многу лесно се наоѓаат трамваи и автобуси. Затоа јавниот транспорт е користен многу. Виенскиот јавен транспорт е поврзан со железнички и автобуски служби коишто оперираат и во полупречник од 50&nbsp;км во околните селски населби, линии коишто го користат истиот систем на билети. Јавниот транспорт претежно прекинува со работа за време на ноќните часови, но има специјална авотобуска служба наречена „ноќната линија“ која што оперира по најглавните рути. Во секој случај, тие се обраќаат на интервал од триесет минути. Иако нема кондуктери и проверки при качувањето во автобус или трамвај, сепак проверки се случуваат често, и тоа најчесто од вработени во цивилни униформи. Доколку сте фатени да „се возите на црно“ – односно да се возите без билет, тогаш ќе бидете приморани да платите дебела сума пари, или пак во најблаг случај, ќе бидете слезени на следната станица. Во секој случај, непожелно е да се стекнете со епитетот „контролиран“. Во Виена, постојат две железници во паркот: „Лилипутанската“ – во виенскиот парк, и „Дунавската“ во паркот на [[Дунав]]. ==== Авионски сообраќај ==== Југоисточно од Виена се наоѓа меѓународниот аеродром на Виена – [[Швехат]]. Во 2005, имаше повеќе од 230.900 летови (дојдовни и појдовни) и аеродромот беше искористен од преку 15,86 милиони патници. [[Аеродром Александар Велики|Скопскиот аеродром]] е поврзан со виенскиот преку секојдневните летови на [[Austrian Airlines]]. ==== Воден сообраќај ==== Виена е водно поврзана преку [[канал]]от [[Рајна-Мајна-Дунав]] со ротердамското пристаниште и нему блиските германски индустриски зони, како и источноевропските земји сè до [[Црно Море|Црното Море]]. Планираниот канал [[Дунав-Одра]] останува недовршен. Дванаесет моста на реката Дунав го поврзуваат градот, кој е поделен од реките [[Дунав]] и [[Нов Дунав]]. ==== Патен сообраќај ==== [[Податотека:T-mobil center wien.jpg|thumb|200px|left|Патот во близина на Т-mobile центарот во Виена.]] Како и железничките линии, така и бундес-улиците го напуштаат градот во ѕвездовиден шаблон. Некои се именувани според нивното историско конечно одредиште (прашката улица – до [[Прага]], Линцката улица – до [[Линц]], Тршката улица – до [[Трст]] и Брнската до [[Брно]]). Бундес-улиците може да се споредат со [[федерален автопат|Федералните автопати]]шта во [[САД]], односно со две патеки во рурални области, и со поголем број патеки во урбаните области. Три национални автопатишта ја напуштаат Виена во западна (А1), јужна (А2) и источна (А4) насока. Слично како и железничките линии, автопатиштата често се именуваат според нивната излезна локација (западен автопат, јужен автопат, источен автопат). Покрај нив, постојат и неколку кружни и разгранети автопатишта кои ги обиколуваат јужните и источните делови на градот. Западните и северните делови останале, претежно недопрени поради заштитената ''[[Виенска Шума]]''. ==== Железнички сообраќај ==== [[Податотека:Vienna U-Bahn U1.jpg|thumb|200px|right|Воз на линијата U1-станицата Кагран.]] Историски, сите сообраќајници се ориентирани кон најглавните градови и резиденцијалните палати на австроунгарската монархија. Следбено, Виена има неколку железнички станици кои го формираат почетокот на неколку железнички линии. * Виенската станица Франц Јосиф е почетна точка на истоимената линија. * Виенската Западна станица е почетна точка на западната линија. * Виенската Јужна станица (поранешната Јужна и Источна станица) е почетна точка за јужната и источната линија. Помеѓу сиве овие, постојат огромен број на помали станици коишто се особено важни за локалниот патнички сообраќај. Уште од деведесеттите, Западната и Јужната станица се справуваат со сите долги релации. Со цел да ги спојат целиот сообраќај на долги релации, стана потребно да се изгради тунел – колоквијално познат како тунелот на диви свињи, под Лајнцката зоолошка градите, поврзувајќи ја западната со јужната железница. Новата споена линија ќе се поврзи со нова станица наречена Виена - Средна Европа која што ќе се гради на југ од сегашната Јужна станица. Оваа нова станица ќе ѝ даде на Виена главна железничка станица за првпат во нејзината историја. === Велосипед === [[Податотека:Citybike Station, Walensteinplatz, Wien.JPG|мини|лево| Еден од ''Citybike'' пунктовите во градот.]] Процентот на искористеност на [[велосипед]]от наспроти другите видови на сообраќајни средства во Виена е околу 5%. До 2015 година, според планот<ref>[http://www.wien.gv.at/verkehr/radfahren/radnetz/index.html Das Wiener Radwegnetz (MA 46)]</ref> на надлежните служби тој треба да се зголеми на 8%. Во поединечни делови на градот, претежно во централните, тој процент е значајно поголем како на пример на ''Мариахилферштрасе''(''Mariahilferstraße'') каде што изнесува 20%. Мрежата на јавните велосипедски патеки и правци во градот моментално опфаќа 1.100 километри<ref name="Radverkehrsnetz">[http://www.wien.gv.at/verkehr/radfahren/radnetz/fakten.html Zahlen und Fakten zum Wiener Radverkehrsnetz]</ref> од кои 21%<ref name="Radverkehrsnetz"/> потполно независно од [[автомобил]]скиот сообраќај. Како алтернатива за градски превоз, постои единствен систем за изнајмување на велосипеди кој се вика ''Citybike''. Овој систем е замислен како алтернативна можност за брзо преоѓање од едниот на другиот дел од центарот на градот и евентуално можни трансфери на одередена линија на јавниот транспорт, која може да донесе до целта. Поради тоа, првиот час возење со велосипедот е бесплатен, додека следниот се наплаќа по цена од 1[[Евро|€]]. Пред првата употреба на велосипедот, потребно е да се регистрира и плаќањето доколку корисникот ќе го задржи велосипедот повеќе од еден [[час]]. Плаќањето може да се изврши на автоматите со кредитни картички на секој пункт каде што велосипедот може да се изнајми. Целиот систем е компјутеризиран и функционира единствено така што корисникот може да го изнајми велосипедот на еден пункт во градот, а да го врати на било кој друг од околу 60 постоечки пунктови. Спрема податоците од статистиката, најголем број од корисниците го користат велосипедот помалку од еден час со што се избегнува плаќањето. Во [[2009]] година, биле регистирани 210.000 корисници кои со градските велосипеди поминале 1.317.000 километри.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.flipmag.com/swf/U0afMy111A/16 |title=Gewista Magazin - Eine Erfolgsstory - Citybike Wienü |accessdate=2010-09-14 |archive-date=2010-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122124351/http://www.flipmag.com/swf/U0afMy111A/16 |url-status=dead }}</ref> == Активности == === Виенски паркови и градини === {{Wide image|Panorama Vienna.jpg|1000px|<center>Панорама на Виена.</center>}} [[Податотека:Alte Donau.jpg|thumb|Алте Донау, едно од најдобрите места за бањање и рекреација.]] Виена е составена од многу паркови, вклучувајќи ги Стадпаркот, Бургартен, Волксгартен (дел од Хофбург), Склошпарк - дел од Белведере (дом на Виенските ботанички градини), Дунавски Парк, Шенбрунер Склошпарк, Пратер, Аугартен, Ратхауспарк, Лејнзер Тиергартен, Денхерпарк, Реселпаркот, Вотивпарк, Курпарк Оберла, Аур-Велсбакј и Туркеншац. Зеленилото преовладува насекаде низ паркот и тоа е едно од главните нешта на кое внимаваат надлежните. Многу од најпознатите виенски паркови вклучуваат монументи, како Стадпаркот со неговата статуа на [[Јохан Штраус (помладиот)|Јохан Штраус II]], и градинит на [[барок]]ната Белведере палата каде што Државниот договор бил потпишан. Примарен парк на градот е Пратер, во кој всушност се наоѓа Риесенрад кое претставува воздушно тркало. Дворецот [[Шенбрун]] има парк од [[XVIII век]] кој ја вклучува најстарата светска зоолошка градина отворена во [[1752]] година. Донауинсел претставува 21&nbsp;км долг вештачки [[остров]] кој се наоѓа помеѓу Дунав и Нов Дунав и служи за извршување на лежерни активности. === Спорт === [[Податотека:EHStadion040606w.jpg|thumb|Стадионот Ернст Хапел во Пратер, најголемиот стадион во Австрија.]] Виена е домаќин на различни [[спорт]]ски настани, вклучувајќи го и Виенскиот градски маратон, кој привлекува повеќе од 10,000 учесници секоја година. Се одржува на годишно ниво во месец [[мај]]. Во 2005 година, во [[Австрија]] се одржа Светското првенство во хокеј на мраз, а финалето на првенството беше одиграно во Виена. Ернст Хапел стадионот е еден од четирите арени во кои се играле финалињата на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на Шампиони]] и Европските Шампионски клубови ([[1964]], [[1987]], [[1990]], [[1995]]). На 29 јуни, градот беше домаќин на финалето на [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство во фудбал 2008]] на кое [[Шпанија]] ја порази [[Германија]] со 1-0. Столицата на Австрија е дом на неколку тимови. Најдобро се познати локалните [[фудбал]]ски клубови СК Рапид Виена, ФК Австрија Виена и најстариот тим ФК Прва Виена. Други значајни спортски клубови се Рајфајзен Викинзи Виена (амеркански фудбал), кој ја имаше титулата ''Eurobowl'' помеѓу [[2004]] и [[2007]] година, 4 пати по ред, Хот Волејс Виена, едни од европските прваци во [[одбојка]], Суперфунд Вандерерс (бејзбол) кои беа шампиони во Првенството на австриски безјбол во 2009 и Виена Капиталс (хокеј на мраз). Виена е исто така местото каде што Европската ракометарска федерација била создадена. == Кулинарски специјалитети == === Храна === [[Податотека:Wiener-Schnitzel02.jpg|thumb|[[Шницла|Виенска шницла]].]] Виена е добро позната по [[Виенска шницла|Виенската шницла]] (во [[Македонија]], нарекувана и позната само како [[шницла]]), која претставува котлет од [[теле]]шко месо измешан во брашно и трошки од [[леб]] и пржен во путер. Вакво јадење може да се најде скоро во секој [[ресторан]] што служи храдана која потекнува од виенската кујна. Други примери на јадења што потекнуваат од кујната на градот се: ''Тафелспистз'' (многу тенко парче на варено телешко месо) кое традиционално се служи со ''Геростете Ердапфел'' (варен [[компир]] (пире), а подоцна и пржен), ''Апфелкрен'' (мешавина од [[рен]], павлака и [[јаболко]]) и ''Шнитлаушаус'' ([[лук]] во сос, направен од мајонез и стар леб) [[Податотека:Sachertorte DSC03027.JPG|left|thumb|[[Торта Захер|Захер торта]].]] Виена има долга традиција во произведување на слатки торти и десерти. Следните десерти имаат потекло од виенска кујна: Штрудла од [[јаболка]], Палачинки (слатки) и кнедли (''Кнодел'') често исполнети со [[овошје]] како на пр. [[Кајсија|кајсии]]. [[Торта Захер|Захер тортата]], која претставува [[Чоколадо|чоколадна]] торта со џем од кајсија била создадена во Хотелот Сакер, кој е светски познат. Во зима, малите улични штандови традиционално продаваат ''Марони'' (топли костени и [[Компир|помфрит]]) Колбасите се популарни и најчесто може да се најдат на уличните штандови во текот на [[ден]]от, како и во [[ноќ]]та. Колбасот познат како ''Виенер'' (на германски би значело виенец) во [[САД]] и [[Германија]] е нарекува ''Франкфуртер''. Други популарни видови на колбаси се: ''Буренвурст'' (зачинет бифтек и свински колбас, во главно варена), ''Касекраинаер'' (свински колбас со мали парчина на [[кашкавал]]) и ''Братвурст'' (бел свински колбас). Најчесто се нарачуваат со леб (''мит Брот'') или како [[хот-дог]]. Сенфот е традиционална состојка која се јаде со колбаси и најчесто го има во две форми: благ (суш) или лут (шарф). Ќебапите, гирото, [[пица]]та, како и грицките кои најчесто се набавуваат од малите штандови, исто така се популарни. Нашмаркетот е маркет во кој може да се набави: [[овошје]], [[зеленчук]], зачини, [[Риби|риба]], месо и др. од целиот свет. Исто така во центарот на градот има многу деликатесни продавници каде што може да се набават прехранбени производи. === Пијалаци === Виена, заедно со уште [[Париз]], [[Прага]], [[Братислава]], [[Варшава]] и [[Лондон]] е една од малкуте останати светски метрополи кои сѐ уште имаат лозја. [[Вино]]то се служи во мали виенски пабови познати како ''Хеуригер'' кои најчесто и најмногу ги има во области каде што преовладува грозјето како: Дублинг, Флоридсдорф и Лизинг. Виното најчесто со пие како [[Шприцер]] (бело вино помешано со [[минерална вода]]). Најпознатото австриско вино е Грунер Велтлајнер. Тоа претставува бело суво вино. Според значењето, веднаш после виното доаѓа [[пиво]]то. Во Виена се наоѓа пиварницата ''Отакрингер'', како и повеќе од десетина микропивници кои се поддржани од државата. === Виенски кафулиња === [[Податотека:Wien Cafe Central 2004.jpg|thumb|Кафулето ''Централ''.]] Виенските кафулиња имаат екстремно долга [[историја]] која води наназад неколку векови и кофеинските состојки на некои познати историски патрони од најстари времиња претставуваат локална легенда. Традиционално, шолјата [[кафе]] се служи со чаша [[вода]]. Виенските кафулиња сметаат дека тие го измислиле процесот на филтрирање на кафе, односно тоа го измислил заробен човек од вториот [[Опсада на Виена (1683)|Отомански напад]] на Виена од [[1683]] година. Некои пак од виенските кафулиња велат дека кога [[Турци]]те [[Османлии]] ја напуштиле Виена, оставиле стотици семиња на кафе. Императорот му дал некои од овие семиња на Франз Џорџ Кулицки, како награда што тој им дал информации на [[Австријци]]те кои им послужиле да ги победат Турците во битката. После тоа Кулицки го отворил првиот дуќан за кафе. == Туристички атракции == Најголеми [[Туризам|туристички атракции]] во Виена се царските дворци [[Хофбург]] и [[Шенбрун]] (во кој е сместена и најстарата зоолошка градина во светот, ''Тиегартен Шенбрун'') и панорамата во забавниот парк Пратер од која може да се види целата панорама на градот. Други познати содржини на градот се: [[Бургтетар]], Државната опера на Виена, липицанските коњи и виенскиот машки хор како и екскурзиите до виенскиот хеуригенски округ Дублинг. Во градот постојат повеќе од 100 уметнички музеи, кои сите заедно привлекуваат околу 8 милиони посетители годишно.<ref name="population">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wien.gv.at/statistik/pdf/viennainfigures.pdf (page 10)|format=PDF|title=Vienna in figures: Special Issue for the EU Presidency 2006|publisher=City of Vienna|accessdate=2010-09-14|archive-date=2015-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501085024/http://www.wien.gv.at/statistik/pdf/viennainfigures.pdf|url-status=dead}}</ref> Најпопуларни се [[Албертина]], [[Белведере]], Леополдовиот музеј, Уметничкоисторискиот музеј (''Kunsthistorisches Museum''), Природонаучниот музеј (''Naturhistorisches Museum'') и Теничкиот музеј (''Technisches Museum''), од кој секој годишно добива околу двестапедесет илјади посетители.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wien-tourismus.at/data/Besucherstatistik-2005.xls |format=[[Microsoft Excel|xls]] |title=Top 30 Sights, Museums, Exhibition Halls 2005 |publisher=Vienna Tourist Board |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071009071553/http://www.wien-tourismus.at/data/Besucherstatistik-2005.xls |archivedate=2007-10-09 |accessdate=2010-09-14 |url-status=live }}</ref> Постојат многу туристички атракции кои се поврзани со композитори кои живееле во Виена, вклучувајќи ги неколкуте резиденции и гробот на [[Бетовен]] кој се наоѓа на централните гробишта, најголеми во градот и место каде што почиваат многу познати луѓе. [[Моцарт]] има меморијален гроб во Хабсбуршките градини и на гробиштата Св. Маркс (каде што неговиот гроб бил изгубен). Многуте цркви на Виена привлекуваат големи метежи од кои најпознати се: [[Црква Свети Стефан (Виена)|Катедралата Свети Стефан]] (или како што уште се нарекува ''Штефансдом''), [[Језуитска црква|Језуитската црква]], [[Црква Свети Чарлс (Виена)|Црквата Свети Чарлс]], [[Црква Свети Петар (Виена)|Црквата Свети Петар]], [[Црква Свети Руперт (Виена)|Свети Руперт]], [[Вотивна црква|Вотивната црква]] и други. Денешни атракции кои и припаѓаат на модерната доба се [[Хундертвасер]], зградите [[Обединетите Нации]], како и погледот од [[Дунавска кула|Дунавската кула]]. === Галерија === <gallery> Податотека:Schloss Schoenbrunn August 2006 406.jpg|Дворецот [[Шенбрун]]. Податотека:Belvedere Vienna June 2006 010.jpg|[[Белведере|Палатата Белведере]]. Податотека:IMG 0169 - Wien - Hofburg.JPG|Царската палата [[Хофбург]] гледана од Плоштадот на хероите. Податотека:Naturhistorisches Museum Vienna June 2006 241.jpg|Природнонаучниот музеј. Податотека:Austria_Parlament_Athena.jpg|Статуа на [[Атина Палада]] пред [[Зградата на австрискиот парламент|Австрискиот парламент]]. Податотека:Secession Vienna June 2006 006.jpg|Зградата на [[Виенска сецесија|Виенската сецесија]]. Податотека:Wiener Riesenrad dsc02961.jpg|Панорамата во забавниот парк Пратер. Податотека:T-mobil center wien.jpg|Модерна Виена. </gallery> == Интернационални организации во Виена == [[Податотека:Vereinte Nationen in Wien.jpg|thumb|Комплексот на [[Обединети Нации|ООН]] во Виена.]] Виена е седиште на многу канцеларии на [[Обединети Нации|Обединетите Нации]] и на неколку интернационални институции и компании, вклучувајќи ги [[Меѓународна агенција за атомска енергија|Меѓународната агенција за атомска енергија]] (МААМ), Организацијата на Обединети Нации за индустриско развивање (ООНЗУР), [[Организација на земји извознички на нафта|Организацијата на земји извознички на нафта]] (ОЗИН), Јадрената организација, [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка на Европа]] (ОБСЕ) и Канцеларијата на Обединетите Нации за работа надвор од вселената (КОНРНВ). Моментално Виена е 4-ти град на ООН (после [[Њујорк]], [[Женева]] и [[Хаг]]). Исто така Виена е и седиште на Комисијата за меѓународна размена на производи на ООН. Неколку дипломатски состаноци биле одржани во Виена за време на втората половина на [[XX век]]. Денеска тие документи што биле создадени за време на конвенциите се обележани со реченицата ''Виенска конвенција'' или ''Виенски документ''. == Хуманитарни организации во Виена == Освен интернационалните и невладините организации, исто така има и хуманитарни организации чие седиште е во Виена; тие организации им овозможуваат материјални добра на беспомошни деца и други луѓе кои имаат потреба од материјални средства, храна и облека, главно во неразвиените земји. Една таква организација е мрежата од СОС детски села, која била пронајдена од страна на Херман Гмајнер во [[1949]] година. Денеска, детските села се активни во 132 земји и територии на светско ниво, вклучувајќи ја и [[Македонија]]. Други хуманитарни организации се ПАШДО и Детскиот мост на надежта. == Интернационални врски == === Збратимени градови === [[Податотека:Hermesvilla.JPG|thumb|Вилата Хермес во Хиецинг.]] Виена е збратимена со следниве градови: {| cellpadding="10" |- style="vertical-align:top;" | * {{знамеикона|Serbia}} '''[[Белград]]''', [[Србија]] * {{знамеикона|Slovakia}} '''[[Братислава]]''', [[Словачка]]<ref name="Bratislava">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bratislava-city.sk/bratislava-twin-towns|title=''Bratislava City - Twin Towns''|publisher=[[авторски права|©]] 2003-2008 Bratislava-City.sk|accessdate=2008-10-26}}</ref> * {{знамеикона|Czech Republic}} '''[[Брно]]''', [[Чешка]]<ref name="Brno">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brno.cz/index.php?nav02=1985&nav01=34&nav03=1010&nav04=1016&nav05=1249&nav06=1272|title=Brno - Partnerská města|publisher=[[авторски права|©]] 2006-2009 [http://www.brno.cz/index.php?nav01=70&nav02=2224 City of Brno]|language=cs|accessdate=2009-07-17}}</ref> * {{знамеикона|Hungary}} '''[[Будимпешта]]''', [[Унгарија]] * {{знамеикона|Turkey}} '''[[Истанбул]]''', [[Турција]] <small>''(since 2007)''</small> * {{знамеикона|Ukraine}} '''[[Киев]]''', [[Украина]] * {{знамеикона|Slovenia}}''' [[Љубљана]]''', [[Словенија]] * {{знамеикона|Russia}} '''[[Москва]]''', [[Русија]] * {{знамеикона|Iran}} '''[[Тебриз]]''', [[Иран]] <small>''(since 2009)''</small><ref name="Tabriz">[http://www.shahryarnews.com/news1/tabid/53/articleType/ArticleView/articleId/1336/--------------------.aspx Agreement between Vienna and Tabriz Municipality ''in '']{{Мртва_врска|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''[[Persian language|Farsi]]''{{Мртва_врска|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> || || * {{знамеикона|Israel}} '''[[Тел Авив]]''', [[Израел]] * {{знамеикона|Tunisia}} '''[[Тунис (град)|Тунис]]''', [[Тунис]] * {{знамеикона|Poland}} '''[[Варшава]]''', [[Полска]] <small>''(since 2001)''<ref>{{pl icon}} {{Наведена мрежна страница |author= |url=http://um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci&ak_id=3284&kat=11 |title=Miasta partnerskie Warszawy |work=um.warszawa.pl |publisher=Biuro Promocji Miasta |pages= |page= |date=2005-05-04 |accessdate=2008-08-29 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011111033/http://um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci&ak_id=3284&kat=11 |url-status=dead }}</ref></small> * {{знамеикона|Croatia}} '''[[Загреб]]''', [[Хрватска]] <small>''(since 1994)''<ref name="Zagreb Twinning">{{Наведена мрежна страница|url=http://www1.zagreb.hr/mms/en/index.html|title=Intercity and International Cooperation of the City of Zagreb|publisher=© 2006-2009 City of Zagreb|accessdate=2009-06-23|archive-date=2017-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707200910/http://www1.zagreb.hr/mms/en/index.html|url-status=dead}}</ref></small> |} Други форми на соработка и градско пријателско Виена дели со: * {{знамеикона|Serbia}} [[Ниш]], [[Србија]] ==Виена како тема во уметноста и во популарната култура== Виена се јавува како мотив во уметноста и во популарната култура, како: * „Виена“ (англиски: ''Vienna'') — песна на американскиот поп-пејач [[Били Џоел]] (''Billy Joel'') од 1977 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Bj5OyjnE8Jw YouTube, Billy Joel - Vienna (пристапено на 14 декември 2017)]</ref> * „Виена“ (англиски: ''Vienna'') — песна на британската [[Поп-музика|поп]]-група [[Алтравокс]] (''Ultravox'') од 1981 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=3DuCIGvsbMA YouTube, Ultravox Vienna (пристапено на 14 декември 2017)]</ref> * „Виенска шницла“ (германски: ''Wienerschnitzel'') — песна на американската [[Хардкор панк|хард-кор]] група [[Дисендентс]] (''Descendents'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=c3JKJjAriWk YouTube, Descendents Wienerschnitzel (пристапено на 14 декември 2017)]</ref> Во кусиот расказ „Гениј“, австрискиот писател [[Томас Берхнард]] ја опишува Виена како град со „безглава нечовечност“, во кој владее „непријателска атмосфера за интелектот“ и каде што „безобѕирноста кон мислителите и уметниците отсекогаш била најголема“, нарекувајќи ја „најголеми гробишта на фантазиите и идеите“.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 156-157.</ref> == Поврзано == * [[Австрија]] * [[Австроунгарија]] * [[Австријци]] * [[Германски јазик]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Wikivoyage|Vienna}} '''Официјални портали''' * [http://www.wien.info Wien.info] - Официјален портал за туризмот: настани, разгледување, информации од културата, итн. * [http://www.wien.gv.at/english/ Wien.gv.at] - Официјална страна на општината, со интерактивна мапа. * [http://www.vho.at/embassy.en.html Лист на амбасади во Виена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060113060112/http://www.vho.at/embassy.en.html |date=2006-01-13 }} '''Слики и видеа од Виена''' * [http://www.surfvienna.net surfvienna.net - Виртуелна тура на стариот град на Виена и др.] * [http://viennaexpert.com/photos.html Слики - Виена (www.viennaexpert.com)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100828012939/http://www.viennaexpert.com/photos.html |date=2010-08-28 }} * [http://very-bored.com/index.php?option=com_content&task=view&id=102&Itemid=1 Ноќни слики на Виена (very-bored.com)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100101195832/http://very-bored.com/index.php?option=com_content&task=view&id=102&Itemid=1 |date=2010-01-01 }} * [http://www.zoomvienna.com/thumbnails.php Фотографии - Виена (zoomvienna.com)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131025105825/http://www.zoomvienna.com/thumbnails.php |date=2013-10-25 }} * [http://www.photoglobe.info/hl_vienna/ PhotoGlobe Виена] - Збирка на геоозначени фотографии] * [http://willypuchner.com/en/wien/wien/wien_index1englisch.htm Vienna. Задоволство и меланхолија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081220223226/http://willypuchner.com/en/wien/wien/wien_index1englisch.htm |date=2008-12-20 }} — Збирка на фотографии на Виена (willypuchner.com) * [http://www.wienkultur.info/ Панорами на Виена (wienkultur.info)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100712121157/http://www.wienkultur.info/ |date=2010-07-12 }} * [http://vrvienna.com/iview_quicktime/index.html 360º виртуелна тура на Виена, Австрија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120328035719/http://www.vrvienna.com/iview_quicktime/index.html |date=2012-03-28 }} (VRVienna.com) * [http://www.butkaj.com/visit/thumbnails.php?album=57 Божиќен виенски маркет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100219211851/http://www.butkaj.com/visit/thumbnails.php?album=57 |date=2010-02-19 }} "Wiener Christkindlmarkt" (butkaj.com) * [http://www.butkaj.com/visit/thumbnails.php?album=55 Фотографии на Виена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100219193329/http://www.butkaj.com/visit/thumbnails.php?album=55 |date=2010-02-19 }} Sightseeings (butkaj.com) '''Историја на Виена''' * [http://postrealism.com/vienna.htm Илјадници статии за историските згради на Виена: Цркви, палати, уметност, култура и Историја на Виена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171011222843/http://postrealism.com/vienna.htm |date=2017-10-11 }} * [http://www.geschichteinchronologie.ch/oe-index.htm#06 Евреи во Виена (од Енциклопедија Judaica 1971)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140606000651/http://www.geschichteinchronologie.ch/oe-index.htm#06 |date=2014-06-06 }}. * [http://www.battlefieldsww2.com/Vienna.html Германски кули во Виена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140417204730/http://www.battlefieldsww2.com/Vienna.html |date=2014-04-17 }} '''Повеќе за Виена''' * [http://www.wien.city-map.at/ Информации - Виена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100107022631/http://www.wien.city-map.at/ |date=2010-01-07 }} По категории. Одбери од 5 јазика. * [http://www.concertvienna.com/ Настани во Виена] {{Template group |title = Виена |list = {{Најважни градови во Австрија}} {{Сојузни покраини во Австрија}} {{Главни градови во Европа}} {{Главни градови на ЕУ}} {{Дунав}} }} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Виена|*]] [[Категорија:Градови во Австрија]] [[Категорија:Сојузни покраини во Австрија]] [[Категорија:Светско наследство во Австрија]] [[Категорија:Главни градови во Европа|Виена]] [[Категорија:Населени места на Дунав]] lorbs3ljm1abs6aheujv4gqui0nqxor 0 3081 5583172 5582003 2026-06-27T09:38:33Z Forbidden History 89259 /* Револуционерна дејност */ дообјаснување 5583172 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = Ѓорче Петров | image = Ѓорче Петров.jpg | order1 = Кмет на [[Драма (град)|Драма]] | termstart1 = 1916 | premier1 = | termend1 = 1918 | predecessor1 = | succeeded1 = | birth_name = Георги Петров Николов | birth_date = 2 април 1865 | birth_place = [[Варош]], [[Битолски Вилает]], [[Отоманска Империја]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1921|06|28|1865|04|02}} | death_place = [[Софија]], [[Царство Бугарија]] | restingplace = [[Централни софиски гробишта]] | signature = Gyorche Petrov Signature (vectorized).svg }} '''Ѓорче Петров''', целосно име '''Георги Петров Николов''' ([[2 април]] [[1865]], с. [[Варош]], [[Прилепско]] - [[28 јуни]] [[1921]], [[Софија]], [[Бугарија]])<ref name=datum>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=4411725249&id=9&setIzdanie=22248 Нови откритија за Ѓорче Петров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110407100019/http://novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=4411725249&id=9&setIzdanie=22248 |date=2011-04-07 }} [[Нова Македонија]]. ''Д.Ј.; 04-04-2011''<br>"Денес, како точен датум на раѓањето и смртта на Ѓорче Петров се земаат 2 април 1865 година и 28 јуни 1921 година“, заклучува д-р Трајановски."</ref> — [[Македонци|македонски]] професор, публицист, историчар, идеолог на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Се школувал во [[Прилеп]], [[Битола]], [[Солун]] и во [[Пловдив]]. Бил учител во Штип (1886-1887). Како учител во [[Скопје]] (1888–1891) соработувал со митрополитот [[Теодосиј Гологанов]] и ја поддржувал неговата идеја за возобновување на [[Охридската архиепископија]]. Бил професор во Битола (1891–1895) и во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Егзархиската гимназија во Солун]] (1895–1897). Основал повеќе револуционерни групи и кружоци на [[МРО]] ([[Штип]], [[Битола]], [[Прилеп]], [[Охрид]], [[Крушево]], [[Кичево]], [[Ресен]], [[Леринско]] и [[Костурско]]). Член на [[Централен комитет на МРО|Централен комитет]] на МРО. Учествувал на [[Солунски конгрес од 1896 година|Солунскиот конгрес (1896)]] и бил еден од составувачите на [[Устав на ТМОРО|Устав]]от и на [[Правилник на ТМОРО|Правилникот на ТМОРО]]. Ја објавил книгата ''[[Материјали по изучувањето на Македонија]]'' (Софија, 1896). Бил [[Задгранично претставништво|задграничен претставник]] на ТМОРО, заедно со [[Гоце Делчев]], во [[Софија]] (1897–1901). Учествувал во уредувањето на револуционерниот хектографиран весник [[На оружје (весник)|На оружје]]. Во [[Илинденското востание]] предводел чета во [[Прилепско]] и во [[Мариово|Мариовско]]. По востанието останал во Македонија и работел на обновувањето на организационата мрежа, учествувал на [[Прилепски конгрес|Прилепски]]от, [[Струмички конгрес од 1905|Струмички]]от и [[Рилскиот конгрес|Рилскиот општ конгрес]]. На Рилскиот конгрес бил повторно избран за задграничен претставник на Организацијата во Софија. Го уредувал списанието ''[[Културно единство]]'' (Солун, 1908–1909). Во времето на [[Балканските војни]] и на [[Првата светска војна]] бил на служба во [[Сер]], [[Битола]] и [[Драма]]. Член на [[Привремено претставништво на „поранешната Внатрешна организација“|Привременото претставништво на бившата ВМРО]], противник на [[Врховизам|врховизмот]] и на делбите на Македонија на [[Версајски договор|Версајската конференција]]. Убиен по наредба на [[Тодор Александров]]. == Животопис == === Ран живот и образование === [[Податотека:Ѓорче Петров како ученик, последниот во првиот ред - десно.JPG|лево|мини|Ѓорче Петров како ученик, последниот во првиот ред - десно.]] Роден во денешното прилепско предградие [[Варош]] на 2 април 1865 година од неодамна преселениот, од село [[Тројаци]], Петре Николов и мајка варошанка Злата Тоскова, Ѓорче Петров го завршил основното образование и долните класови на [[Прилепско класно училиште|гимназијата во Прилеп]] и [[Битолска машка гимназија|Битола]], а трите горни класа во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солун]].<ref>{{Наведено списание|last=Лапе|first=Љубен|author-link=Љубен Лапе|date=1986|title=Животот и делото на Ѓорче Петров|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|pages=186}}</ref> Во солунската гимназија останал до [[1885]] година кога поради учество во ученичкиот бунт бил исклучен со група од 12 македонски ученици меѓу кои и еден друг иден револуционер, [[Пере Тошев]].[[Податотека:Giorche petrov svidetelstvo.jpg|мини|200п|Гимназиското свидетелство на Ѓорче Петров од [[Пловдив]] (1885 год.).]] Престојувал во [[Источна Румелија]] каде собирал финансиски средства за набавка на оружје за идните востанички акции во [[Македонија]]. Во 1885 година завршува 6-ти клас во обласната гимназија во [[Пловдив]]. === Учителска дејност во Македонија === Поради слабото здравје се вратил во татковината како [[Бугарска егзархија|егзархиски]] учител во [[Штип]], од 1885 до 1887 година. Во [[1888]] година заминал во [[Солун]] како коректор во основаната печатница на [[Коне Самарџиев]]. Значаен период од дејноста на Ѓорче Петров претставува неговото учителствување во скопската прогимназија почнувајќи од 1888 година. За време на престојот во Скопје, Ѓорче се спријателил со митрополитот [[Теодосиј Гологанов]], кој всушност го поттикнал да почне со собирање материјали за географијата и етнографијата на Македонија. Во тој период од неколку години, тој се посветил на опсежни истражувања, објавени во 1896 година во Софија под наслов „''Материјали по изучувањето на Македонија''“. Тие материјали се од исклучителна важност како појдовна точка за натамошни географски, историски и етнолошки истражувања за Македонија.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=155 години од раѓањето на Ѓорче Петров: историја-традиција-култура|last=Илиевска|first=Анче|last2=Трпевски|first2=Бојан|publisher=НУ Музеј на македонската борба за самостојност|year=2020|isbn=9786086641122|location=Скопје|pages=8}}</ref> [[Податотека:Bulgarian school personal in Macedonia.jpg|лево|мини|Учители и ученици во Машкото IV-класно училиште во Битола во 1891/92 година.{{Br}} ''Прв ред'': [[Ахил Минџов]], [[Антон Кецкаров]], [[Антон Наследников]], [[Ѓорче Петров]], [[Васил Дудев]]{{Br}} ''Втор ред'': [[Леонид Спасов]], [[Евгени Попсимеонов]], [[Илија Тошев]], Стефан Тафчиев, Михаил Николов, Васил Кртев, [[Крсто Јосифчев]], [[Јанаки Москов]], [[Симеон Радев]], [[Кирил Христов Совичанов]];{{Br}}''Трет ред'': [[Васил Попдимитров]], [[Владимир Робев]], Вангел Поптрајков, [[Аристид Дамјанов]], Васил Здравев, [[Васил Константинов]], Наум Иванов, [[Георги Попхристов]], Михаил Солунов, [[Тодор Златков]].]] Клучен период за почнување на револуционерното дејствување на Петров претставува неговото учителствување во [[Битолска машка гимназија|Битола]], каде што бил назначен и за егзархиски училиштен инспектор. Во Битола активно работел против туѓите пропаганди во Македонија за постепено тоа дејствување да прерасне во револуционерно, предводено од македонската учителска интелигенција, меѓу кои и Ѓорче.<ref name=":0" /> === Револуционерна дејност === [[File:Материјали по изучувањето на Македонија - корица.jpg|thumb|Корицата на книгата „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“, за која се претпоставува дека напишана од Ѓорче Петров во 1896, бидејќи истата не е потпишана.|223x223пкс]] Потоа заминал во Бугарија, време кое се покажува решавачко за создавање на [[ВМРО]]. Тој учествувал во испраќањето на ќирџијата [[Дончо Штипјанчето|Доне]] со пратки бомби од [[Штип]] до [[Битола]]. Во март [[1895]] година во [[Солун]] бил кооптиран за член на ЦК на [[ВМРО]] каде на [[Солунски конгрес|Солунскиот конгрес]] [[1896]] година заедно со [[Гоце Делчев]] добиле задача да го изготват уставот на организацијата. Подоцна со налог на организацијата занимал како задграничен претставник во [[Софија]] каде имал средби со [[Ризо Ризов|Ризов]] и [[Андреј Лапчев|Лапчев]] кои го уверувале дека населението во [[Македонија]] не била подготвено само да се бори, да крева востание и дека им била потребна помош од врховниот комитет и од бугарските власти. Единствено тој и [[Гоце Делчев]] се спротивставиле за кревање на [[Илинденско востание|Илинденското востание]] поради неговата неподготвеност и избрзаност. Во [[1896]] година кога во [[Македонија]] пристигнале претставници од македонскиот врховен комитет на чело со Луков и [[Борис Сарафов|Сарафов]] тој рекол: ''„Ги пречекавме како Господ, за да потоа заклучиме дека не заслужуваат никакви почести. Станува збор за сосема друга спротивна политика кои ја воделе отцепените претставници, наречени врховисти.“'' Своите погледи ги образложувал во својот весник ''„[[Бунтовник (весник)|Бунтовник]]“'' каде во средиштето на неговата идеологија лежеле паролата ''„Македонија на Македонците“''. === Илинден 1903 === [[Податотека:1-Гьорче Петров, 2-Никола Малашевски и 3-Гоце Делчев.jpg|лево|мини|Ѓорче Петров, [[Никола Малешевски]] и [[Гоце Делчев]], сликани во Софија, март 1903]] Во јануари 1903 година Ѓорче Петров учествувал на советувањето во Софија по прашањето за востание, заедно со група најистакната македонски интелектуални водачи, меѓу кои [[Гоце Делчев]] и [[Пере Тошев]]. На советувањето се водела жестока расправа бидејќи имало спротивставени ставови. Имено, Ѓорче Петров, Гоце Делчев и Пере Тошев биле категорично против востание во тој момент, наспроти ставовите на тофашните задгранични претставници, под влијание од ЦК на Гарванов – [[Христо Матов|Матов]] и [[Христо Татарчев|Татарчев]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=155 години од раѓањето на Ѓорче Петров: историја-традиција-култура|last=Илиевска|first=Анче|last2=Трпевски|first2=Бојан|publisher=НУ Музеј на македонската борба за самостојност|year=2020|isbn=9786086641122|location=Скопје|pages=18}}</ref> На советувањето Ѓорче Петров одржал шестчасовен говор образложувајќи го неговото размислување по прашањето за востанието. Тој со голем број аргументи докажал дека востанието би било предвремено, затоа што населението не било доволно подготвено за востание, а исто така укажал и на неповолната меѓународна констелација за македонското прашање. Откако, сепак, била донесена одлука за востание од страна на ЦК, Ѓорче Петров почнал со агитации за отповикување на таа одлука, но на крајот се помирил со состојбата и ја прифатил идејата на Гоце Делчев за водење на т.н. „перманентно востание“.<ref name=":1" />[[Податотека:Georche petrov2.JPG|мини|Ѓорче Петров со четата во востаничката 1903 година]]Во текот на [[Илинденското востание]] Ѓорче Петров зел учество како водач на чета во прилепскиот крај, каде што учествувал во повеќе битки против османлсиката војска, особено истакнувајќи се како воен стратег во [[Битка кај Маргара|битката кај с. Чаништа]], Мариовско, на 20 октомври/2 ноември 1903 г. Во текот на Илинденското востание, тој бил дел и од реонскиот Горски штаб во Прилепско.<ref name=":1" /> === Активноста во поилинденскиот период === По Илинденското востание, Ѓорче останал на територијата на Македонија со цел средување на состојбите во Организацијата и обиколки во реоните. Во мај 1904 година зел учество на [[Прилепски конгрес|Прилепскиот „подвижен“ окружен конгрес]], на кој биле водени дискусии за идното уредување на Организацијата, при што зазел став за идна поголема демократизација и децентрализација. Откако мнозинството ја прифатило таа идеја, Ѓорче се вклучил во преработување и приспособување на стариот Правилник на ТМОРО за новонастанатите услови.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=155 години од раѓањето на Ѓорче Петров: историја-традиција-култура|last=Илиевска|first=Анче|last2=Трпевски|first2=Бојан|publisher=НУ Музеј на македонската борба за самостојност|year=2020|isbn=9786086641122|location=Скопје|pages=21}}</ref> Во поилинденскиот период Ѓорче се активирал преку пишаниот збор, бранејќи ги идеалите за самостојност на ТМОРО преку печатот. Така, во 1905 година ја објавил својата студија под наслов: „''Македонското ослободително дело. Цел, средства и задачи''“ во списанието „Македонски преглед“. Во октомври 1905 година учествувал на [[Рилски конгрес|Рилскиот општ конгрес]] на Организацијата во [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]], како делегат на Битолскиот револуционерен округ. Ѓорче Петров бил еден од предводниците на крилото што се застапувало за промени и воведување децентрализација.<ref name=":2" /> На Рилскиот конгрес бил избран повторно како задграничен претставник на [[ВМРО]] во [[Софија]]. Во текот на Балканските војни Ѓорче Петров учествувал како доброволец во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринското ополчение]], по што добил работа во [[Сер]] во секторот за култура, а во текот на Првата светска војна извршувал повеќе функции, меѓу кои и кмет на градот [[Драма (град)|Драма]] во Егејска Македонија.<ref>{{Наведена книга|title=155 години од раѓањето на Ѓорче Петров: историја-традиција-култура|last=Илиевска|first=Анче|last2=Трпевски|first2=Бојан|publisher=НУ Музеј на македонската борба за самостојност|year=2020|isbn=9786086641122|location=Скопје|pages=23}}</ref> === Атентат === Откако престанала активноста на Привременото претставништво, Ѓорче Петров останал да живее во Софија бидејќи од српските власти не му било дозволено да се врати во родниот крај поради неговите револуционерни активности во претходниот период.<ref name=":3">{{Наведена книга|title=155 години од раѓањето на Ѓорче Петров: историја-традиција-култура|last=Илиевска|first=Анче|last2=Трпевски|first2=Бојан|publisher=НУ Музеј на македонската борба за самостојност|year=2020|isbn=9786086641122|location=Скопје|pages=27}}</ref>[[Податотека:Од лево на десно, прв Ѓорче Петров, четврт Тодор Александров, шести Андреј Љапчев, седми Симеон Радев, осми Војвода Стаматов.jpg|мини|Од лево на десно, прв Ѓорче Петров, четврт [[Тодор Александров]], шести [[Андреј Љапчев]], седми [[Симеон Радев]], осми Војвода Стаматов]]По [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]], Ѓорче Петров како еден искусен револуционер, но и познавач на политиката на големите сили, ја прифатил новонастанатата констелација, сметајќи дека во иднина преку легален политички пат може да се продолжи почнатата борба. Така почнал соработка со владата на Земјоделската партија на [[Александар Стамболијски]] и бил назначен за началник на Бирото (Одделението) за бегалците од Македонија и Тракија, односно раководител на Бегалската комисија при Министерството за внатрешни работи на [[Александар Димитров (Ќустендил)|Александар Димитров]] што било во спротивност со политиката на [[Тодор Александров]]. Оттогаш се засилила омразата на Александров кон Ѓорче, особено затоа што се плашел од неговиот авторитет меѓу македонската емиграција во Бугарија. Истовремено Тодор Александров го обвинил Ѓорче Петров дека тој влијаел на бугарската влада во нејзината политика за подобрување на односите со [[Кралство СХС|Кралството СХС]] и прекин на вооружените акции преземени од [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО]] на Тодор Александров. Во писмо упатено од Александров до министерот Димитров во 1920 година Ѓорче е наречен „самонаречен претставник на некогашната ВМОРО“ познат како „велзевул (сатана)“. Чувствувајќи се засенет од авторитетот на Ѓорче меѓу емиграцијата и војводите, Александров на тајни состаноци со своите истомисленици испланирал убиство на Ѓорче Петров, сметајќи дека на тој начин ќе му се ослободат патиштата за полесно наметнување врз македонската емиграција.<ref name=":3" /> Атентатот врз Ѓорче Петров бил извршен на 28 јуни 1921 година, во Софија. Бил потребен подолг временски период да се најде извршител кој би се согласил да убие лик како Ѓорче Петров, па така на крајот бил ангажиран турчинот Реџеп, по потекло од Ресенско, кој бил дел од четите на Тодор Александров и со четири истрели од револвер го ликвидирал Ѓорче Петров. Атентаторот Реџеп не ја познавал жртвата, што понатаму станала редовна практика во многубројните меѓусебни ликвидации меѓу македонските емигрантски организации. На крајот, Реџеп бил ликвидиран по наредба на Александров, бидејќи покажал каење за убиството.<ref name=":3" /> Веста за убиството на Ѓорче Петров била жестоко осудена од македонската емиграција и јавноста во Бугарија и, што е најиронично, моралните организатори на атентатот го организирале погребот, злоупотребувајќи го името и авторитетот на Ѓорче за придобивање на македонската емиграција. Меѓу присутните на погребот бил и [[Иван Михајлов]], подоцнежниот наследник на Тодор Александров.<ref name=":3" /> На таков начин завршил животот на еден од идеолозите на македонското револуционерно дело, Ѓорче Петров. ==Мисли== [[Податотека:Споменик на Ѓорче Петров 3.jpg|десно|мини|300п|[[Споменик на Ѓорче Петров (Скопје-Ѓорче Петров)|Споменикот на Ѓорче Петров]] во истоимената скопска населба.]] За природните убавини со кои е надарена [[Македонија]]: {{Quotation|... Благословена земја е Македонија со своите полиња и езера, особено со првите! Заградени со гори и планини, богато напојувани со реки и потоци од окружувачките им водести планини, тие полиња претставуваат места каде што се излеал сиот Божји благослов на земјата. Покриени со бујна, шарена растителност, тие се цветници многу пријатни за гледање, грижливо обработени од густото и трудољубиво население тие се вистински градини! Јас сум уверен, дека и швајцарските полиња би позавиделе на некои од нејзините полиња за плодноста, красотата и нивната свежина<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|editor=превод: Марио Шаревски|title=Материјали по изучувањето на Македонија|edition=2016|year=1896|pages = 146|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref>.|Ѓорче Петров|„[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“, 1896}} За српските и бугарските тврдења во однос на народноста на [[Македонци]]те: {{Quotation|... Денешните историски докажувања и расправии водат кон тоа дека тука владеела Србија, дека српскиот дух е силен и други такви со кои се служат „браќата“ за да докажат дека сме [[Срби]] и обратно, тврдењата на „Новини“ врз основа на некои факти од „Бугарската историја“ и врз мислењата на разни историчари и патописци, дури врз историските спомени на населението за српските владетели на кои спомени многу се силат „браќата“ или големото влијание на мизиските и тракиските [[Бугари]] врз [[Македонци]]те и нивното заемно учество во разни движења, нивната нова заедничка историја, најпосле „славата“ на Милоевиќ и „курбанот“ на г.Шопов, сето тоа се бессодржински докажувања и аргументи кои можат да даваат материјал на секојдневните весници и списанија наменети за масата, но за науката не вредат ни луле тутун<ref name="Оригинално издание">{{наведена книга|last=Петров|first=Гьорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=Материали по изучванието на Македония|year=1896|pages=711-712|publisher=Печатница Вълков|location=София|language=бугарски}}</ref>.|Ѓорче Петров|„[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“, 1896}} == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Ѓорче со сопругата.jpg|Ѓорче Петров со сопругата Јорданка Податотека:Gyorche Petrov Arseni Yovkov Georgi Pophristov.jpg|Ѓорче Петров, [[Арсениј Јовков]] и [[Георги Поп Христов]] Податотека:Gjorce Petrov-Spomenik.jpg|Споменикот на Ѓорче Петров во истоимената населба во Скопје Податотека:Мислителот Ѓорче Петров - свечен собир.pdf|„Мислителот Ѓорче Петров“ научно излагање на акад.Димитар Митрев со воведен говор на [[Блаже Конески]] на свечениот собир во чест на Ѓорче Петров одржан во [[МАНУ]] во 1971 (на 15 страници) Податотека:Gjorce-Petrov-321.jpg </gallery> </center> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Georche Petrov}} *[http://www.musmk.org.mk/mk/oddeli/istorija/134-nacionalno-revolucionerno-dvizenje.html Национално-револуционерно движење] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120114194227/http://www.musmk.org.mk/mk/oddeli/istorija/134-nacionalno-revolucionerno-dvizenje.html |date=2012-01-14 }} *[http://star.vest.com.mk/default.asp?id=127508&idg=6&idb=1933&rubrika=Skopje Коските на Ѓорче Петров од Бугарија да се донесат во Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304200411/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=127508&idg=6&idb=1933&rubrika=Skopje |date=2016-03-04 }} *[http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/Knigi/spomgp04.html Спомени - Ѓорче Петров] * [http://strumski.com/biblioteka/?id=788 "Гоце Делчев и неговото значение во македонската револуционерна организациjа"] {{Дејци на МРО}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Петров, Ѓорче}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Лозарското движење]] [[Категорија:Македонски борци]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Учители во Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Луѓе од Варош]] [[Категорија:Убиени по наредба на Тодор Александров]] [[Категорија:Учители во Скопското педагошко училиште]] [[Категорија:Родени во 1865 година]] [[Категорија:Починати во 1921 година]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Градоначалници на Општина Битола]] [[Категорија:Учители во Битолската машка гимназија]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] [[Категорија:Дејци на Привременото претставништво на поранешната Внатрешна организација]] iyol2xf5i53frzuierzfd5qry4uf2ew 0 4916 5582831 5576901 2026-06-26T12:01:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582831 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Богданци | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Град | image_skyline = Викиекспедиција до Бојмија 185.jpg | image_alt = | image_caption = Панорамски поглед на градот Богданци | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Богданци во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 12 |latNS = N | longd = 22 |longm = 34 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Југоисточен Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Богданци]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| established_title = | established_date = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 80-90 | population_footnotes = | population_total = 5,244 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = богданчанец, богданчанка, богданчани<ref>{{ОДРМЈ|Богданци}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +389 034 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = GE | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [https://bogdanci.gov.mk/ www.bogdanci.gov.mk] | footnotes = }} '''Богданци''' — [[град]] во јужниот дел на [[Република Македонија]]. Сместен е во источниот дел на [[Гевгелиско-валандовска Котлина|Гевгелиско-валандовската Котлина]], односно областа [[Бојмија]], на патот помеѓу [[Гевгелија]] и [[Дојран]]. Има улога на [[административен центар]] на [[Општина Богданци]]. == Географија и местоположба == Градот Богданци се наоѓа во областа [[Бојмија]], на источниот крај на [[Гевгелиско-валандовска Котлина|Гевгелиско-валандовската котлина]], од десната страна на [[Стара Река (Милеткова)|Стара Река]], на надморска височина од околу 80 м. Преку Богданци води регионален пат кој на југозапад го поврзува со [[Гевгелија]] (11 км), а на североисток со [[Нов Дојран]] и [[Дојранското Езеро]]. Климата е изменето средоземна. == Историја == Подрачјето на Богданци е населено уште од [[Римска Македонија|римско време]], за што свеодчи наоѓалиштето [[Барданов Камен (Богданци)|Барданов Камен]] на 500&nbsp;м западно од селото.<ref name="АрхеоКарта" /> Во XIX век, Богданци е големо село во составот на Гевгелиската каза во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Во селото во 1895 – 1896 година е основан комитет на ВМОРО, на чело со учителот Атанас Тодев од [[Мачуково]], а по него учителите Иван Бардаров од [[Штип]], [[Сава Михајлов]], Христо Трајков Лисичков, [[Стефан Попиванов]] и Христо Гонов.<ref>„Борбите в Македония – Спомени на отец Герасим, Георги Райков, Дельо Марковски, Илия Докторов, Васил Драгомиров“, Борис Йорданов Николов, ИК „Звезди“, 2005 г., стр. 49 – 50, [[Специални:Източници на книги/9549514560|ISBN 9549514560]]</ref> Тогашното село било тешко оштетено при [[Валандовски земјотрес (1931)|Валандовскиот земјотрес]] во 1931 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.porta3.mk/razurnuvachkiot-zemjotres-vo-valandovo-od-1931-godina/|title=Разурнувачкиот земјотрес во Валандово од 1931 година|last=Порта3|date=2017-12-21|work=Порта3 - градежништво, архитектура и екологија|accessdate=2021-10-08}}</ref> Вкупно 12 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> На 11 јуни 2017 година граѓаните на Општина Богданци на [[Референдум во Општина Богданци (2017)|референдум]] се изјасниле против отворање на рудници и рударски комплекси за металични минерални суровини. ;Бисти во паркот во Богданци <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 200.jpg| Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 201.jpg| Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 202.jpg| Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 203.jpg| Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 204.jpg| Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 205.jpg| Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 206.jpg| </gallery> == Стопанство == Атарот на Богданци зафаќа површина од 6.700 ха, од кои под обработливи површини се 1.561,4 ха, пасиштата зафаќаат 2.107,7 ха, и на шумите отпаѓаат 2.719,5 ха.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bogdanci.gov.mk/index.php/2013-06-05-17-55-35/2013-06-05-18-47-28 |title=Профил на Општина Богданци |accessdate=2013-09-04 |archive-date=2013-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829012735/http://www.bogdanci.gov.mk/index.php/2013-06-05-17-55-35/2013-06-05-18-47-28 |url-status=dead }}</ref> == Население == Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Богданци живееле 3.560 жители, од кои 2.540 [[Македонци]], 900 [[Турци]] и 120 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_05.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 151.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], во 1905 година во Богданци имало 3.184 [[Македонци]], кои биле поделени на 1.400 под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], 1.480 патријаршисти гркомани, 144 патријаршисти србомани и 144 унијати.<ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 194-195.</ref> Според Димитар Гаџанов во 1916 година во Богданци имало 3.247 жители, од кои 2.510 [[Македонци]] и 737 [[Турци]].<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 2.600 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 6.011 жители и спаѓал во групата на мали градови. Според последниот попис од 2021 година, во градот живееле 5.244 жители. Етнички гледано, населението е составено од:<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref>{{bar box |title=Народи<ref name="попис"/> |float=right |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|red|95.8}} {{Столбен постоток|[[Македонски Срби|Срби]]|blue|2.93}} {{Столбен постоток|[[Македонски Турци|Турци]]|orange|0.8}} {{Столбен постоток|други|grey|0.3}} {{Столбен постоток|[[Македонски Власи|Власи]]|yellow|0.07}} {{Столбен постоток|[[Македонски Албанци|Албанци]]|cyan|0.03}} {{Столбен постоток|[[Македонски Роми|Роми]]|cyan|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" |'''Народ''' |'''Вкупно''' |- |[[Македонци]] | 5 761 |- |[[Македонски Турци|Турци]] | 48 |- |[[Македонски Роми|Роми]] | 1 |- |[[Македонски Албанци|Албанци]] | 2 |- |[[Власи во Македонија|Власи]] | 4 |- |[[Македонски Срби|Срби]] | 176 |- |[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] | 0 |- | други | 19 |- |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=3 март 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[македонски јазик|македонски]]|red|96.7}} {{Столбен постоток|[[српски јазик|српски]]|blue|2.1}} {{Столбен постоток|[[турски јазик|турски]]|orange|0.8}} {{Столбен постоток|други|grey|0.4}} {{Столбен постоток|[[влашки јазик|влашки]]|yellow|0.03}} {{Столбен постоток|[[албански јазик|албански]]|cyan|0.02}} {{Столбен постоток|[[ромски јазик|ромски]]|cyan|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! width="100px" |Јазик!! width="100px" | Говорници!! width="100px" |Удел (%) |- |'''[[македонски јазик|македонски]]''' |'''5.813''' | 96,7 |- |[[албански јазик|албански]] | 1 | 0,02 |- |[[турски јазик|турски]] | 48 | 0,8 |- |[[ромски јазик|ромски]] | 1 | 0,02 |- |[[влашки јазик|влашки]] | 2 | 0,03 |- |[[српски јазик|српски]] | 124 | 2,1 |- |други |22 |0,4 |} ;Вероисповед Во Богданци се застапени следните верски групи:<ref name="попис" /> {{bar box |float=right |title=Вероисповед<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[православие]]|red|95.7}} {{Столбен постоток|[[Гркокатоличка црква во Македонија|католицизам]]|orange|2.7}} {{Столбен постоток|[[ислам]]|green|0.9}} {{Столбен постоток|други|grey|0.7}} {{Столбен постоток|[[Протестантство во Македонија|протестантство]]|orange|0.03}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! width="100px" |Вероисповед!! width="100px" | Верници!! width="100px" |Удел (%) |- |'''[[МПЦ|православни]]''' |'''5.752''' | 95,7 |- |[[ИВЗ|муслимани]] | 54 | 0,9 |- |[[Апостолски егзархат во Македонија|католици]] | 160 | 2,7 |- |[[Протестантство во Македонија|протестанти]] | 2 | 0,03 |- |други |43 |0,7 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Богданци: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|3.027 | 1953|2.951 | 1961|3.290 | 1971|4.152 | 1981|5.361 | 1991|5.911 | 1994|6.031 | 2002|6.011 | 2021|5.244 }} {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | — |'''3.027''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 2.940 | 0 | 0 | 0 | 0 | 8 | — | 3 | — |'''2.951''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 3.253 | 3 | 0 | — | — | 19 | — | 15 | — |'''3.290''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 3.964 | 6 | 0 | 0 | — | 162 | — | 20 | — |'''4.152''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 5.080 | 3 | 34 | 0 | 0 | 214 | — | 30 | — |'''5.361''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 5.606 | 4 | 56 | 1 | 0 | 211 | — | 33 | — |'''5.911''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 5.778 | 3 | 87 | 1 | 0 | 153 | — | 9 | — |'''6.031''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 5.761 | 2 | 48 | 1 | 4 | 176 | 0 | 19 | — |'''6.011''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 4.909 | 1 | 29 | 12 | 3 | 58 | 1 | 36 | 195 |'''5.244''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 195.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната црква]] ;Училишта * [[СОУ „Богданци“ - Богданци|СОУ „Богданци“]] * [[ОУ „Петар Мусев“ - Богданци|ОУ „Петар Мусев“]] ;Верски објекти * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Богданци|Црква „Св. Атанасиj“]] — православна црква * [[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Богданци|Црква „Св. Кирил и Методиј“]] — католичка црква ;Граѓански здруженија * [[Здружение на Антички Македонци]] == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|101}}</ref> * [[Барданов Камен (Богданци)|Барданов Камен]] — населба од римско време * [[Света Гора (Богданци)|Света Гора]] — населба и некропола од доцнантичкото време и старохристијанска базилика * [[Тумба (Богданци)|Тумба]] — некропола од доцноантичкото време ;Реки * [[Луда Мара (Гевгелиска)|Луда Мара]] ;Езера * [[Паљурци (езеро)|Паљурци]] — вештачко езеро на реката Луда Мара источно од градот == Личности == *[[Дељо Калчев]] (1877 - 1917) — македонски револуционер * [[Михаил Сионидис]] (1870 - 1935) — андартски капетан<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.typosfm.gr/news/articles/13435.html?print=Y |title=Η Ελληνικη Αντισταση στη Μακεδονια 1904-1908 |accessdate=2010-04-25 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721083452/http://www.typosfm.gr/news/articles/13435.html?print=Y |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.imma.edu.gr/imma/dbs/Artifacts/index.html?start=110&show=1 |title=Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα |accessdate=2010-04-25 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005213811/http://www.imma.edu.gr/imma/dbs/Artifacts/index.html?start=110&show=1 |url-status=dead }}</ref> * [[Ѓорѓи Богданцалијата]] (? - 1910) — андартски капетан * [[Петар Каркалашев]] (1874 - 1905) — македонски револуционер * [[Стојан Богданцалијата]] — македонски револуционер * [[Петар Мусев – Фидин]] (15 март 1910 - 28 август 1944) — учесник во НОБ * [[Душанка Бардарова]] (р.1923) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Јордана Бојкова]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија * [[Лена Георгиева]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ленка Калчева]] (р.1924-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Тодора Калчева]] (1897-1970) — учесник во НОВ на Македонија * [[Димитар Теменугов|Димитар (Мито) Теменугов - Железни]] ([[1919]] - [[17 септември]] [[2001]]) - учесник во [[НОБ]] и делегат на Првото заседание на [[АСНОМ]] * [[Кирил Петрушев]] (1885 - 1980) — македонски и југословенски политичар, член на АСНОМ, министер на НРМ * [[Коста Бојаџиевски]] (1930 - 2006) — еден од основоположниците на издавачката дејност во Македонија. *[[Атанас Вангелов]] (р. 1946) — македонски писател * [[Ѓорѓи Колозов]] (1948 - 2003) — македонски глумец * [[Ратко Јанев]] — научник со светски углед во областа на атомската физика, член на МАНУ, професор, предавач и консултант на повеќе светски познати универзитети и институти * [[Митко Караделев]] — македонски универзитетски професор, публицист и претседател на Македонското миколошко друштво * [[Софија Семенпеева]] (р. 1982) — македонска сликарка * [[Јова Радевска]] — македонска и британска пејачка == Поврзано == * [[Парк на ветерни електрани „Богданци“]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bogdanci}} * [http://www.bogdanci.gov.mk Портал на Општина Богданци] * [https://macedoniafromabove.mk/bogdanci/ Општина Богданци на дланка - 360° Визуелна прошетка] {{GeoCompass |hub = Богданци |type = ex |С = [[Валандово]] |СЗ = [[Миравци]] |СИ = |З = [[Кованец]] |И = [[Нов Дојран]] |Ј = [[Стојаково]] |ЈЗ = [[Гевгелија]] |ЈИ = [[Стар Дојран]] }} {{Општина Богданци}} {{Градови во Македонија}} [[Категорија:Богданци| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] [[Категорија:Општина Богданци]] 48jgx2js5om8cuitp2815ahzfnjzhr9 0 5235 5583295 5579561 2026-06-27T11:41:25Z Forbidden History 89259 /* Познати личности од Крушево */ 5583295 wikitext text/x-wiki {{About|градот во Македонија|друга употреба}} {{Инфокутија Населено место | name = Крушево | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Град |image_skyline = {{Photomontage|position=center | photo1a = Kruševo northern view.jpg | photo2a = Makedonia.jpg | photo2b = Makedonia_-_14832774920.jpg | photo3a = Крушевско езеро.JPG | photo3b = Makedonia - 14995264826.jpg | photo4a = Makedonia - 14833314110.jpg | size = 280 | spacing = 2 | color = | border = 0 | foot_montage = }} | image_alt = | image_caption = Панорама на Крушево | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Крушево во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 22 |latNS = N | longd = 21 |longm = 14 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Пелагониски Регион|Пелагониски]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Крушево|Крушево]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1350 | population_footnotes = | population_total = 4.104 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = крушевчанец, крушевчанка, крушевчани<ref>{{ОДРМЈ|Крушево}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Крушево}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = 7550 | area_code_type = | area_code = +389 048 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = KS | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [http://krusevo.gov.mk/ www.krusevo.gov.mk] | footnotes = }} '''Крушево''' ({{langx|rup|Crushuva}})<ref name="Kahl47">{{Наведена книга|last=Kahl|first=Thede|title=Ethnizität und räumliche Verbreitung der Aromunen in Südosteuropa|year=1999|publisher=Universität Münster: Institut für Geographie der Westfälischen Wilhelms|isbn=3-9803935-7-7|url=|pages=147}} "Crușuva"</ref> — [[Градови во Македонија|град]], поточно [[паланка]], во западниот дел на [[Република Македонија]], во пазувите на [[Бушева Планина]]. Тој бил седиште на некогашната [[Крушевска Република]]. Над градот се наоѓа познатиот споменик [[Македониум]]. Со 1.220 метри [[надморска височина]], Крушево претставува единствениот планински град во Македонија и највисокиот град на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Градот Крушево претставува административно седиште на [[Општина Крушево|истоимената општина]]. == Историја == [[Податотека:Krushevo 1903 Greek Photo.jpg|мини|лево|Крушево во 1903 година.]] Крушево првпат се спомнува во историските извори од 1467 година, како мезра т.е. село во состав на имотот на Хусеин бег. Во Слепчанскиот кодик што калуѓерите го воделе од 1544&nbsp;г., се споменува името Крушево коешто се однесува на сегашнава населба. За време на турското владеење, Крушево било мало словеногласно село, а на крајот од XVIII век истото припаѓало на Ќерим бег од [[Охрид]], на кого населението на Крушево му плаќало данок сè до 1847 година. Крушево, како развиена и организирана градска населба била создадена во крајот на XVIII век и почетокот на XIX век. За создавањето на Крушево како градска населба, значајно е доселувањето на [[Македонски Власи|Власите]] од [[Москополе]] и неговата околина од 1769 до 1788 година и го основале Влашкото Маало. Во почетокот на XIX век во периодот од 1812 до 1821 година се доселила втора група Власи, но сега не од Москополе, туку од планината [[Грамошта]]. Тие основале ново [[маало]] наречено [[Струнга]]. По занимање главно биле сточари и го развиле [[сточарство]]то. Во исто време од јужна Албанија во Крушево дошле и група [[Православие|православни]] [[Албанци]] кои лево и десно од [[Крушевска Река]] го основале [[Арнаутско Маало|Арнаутското Маало]]. Истовремено од околните села се доселиле и голем број [[Македонци]] сточари од мијачките села: [[Галичник]], [[Лазарополе]], [[Тресонче]], [[Гари]] и др. кои го основале [[Мијачко Маало|Мијачкото Маало]].<ref>Стојмилов, А., (2005), Социоекономска географија на Република Македонија, ПМФ, Скопје</ref> Власите, познати како успешни неимари, трговци, кираџии, занаетчии и печалбари, добро ја организирале својата работа во новата населба, а доселените Мијаци од реканскиот крај, надалеку познати и успешни градители, резбари, зографи и иконописци се вклопиле во процесот на економски и културен развој на населбата. === Крушево во XIX век === Економскиот подем влијаел позитивно и на урбаната заедница, така што во првата половина на XIX век, Крушево добива карактер на градска заедница. До 1845 година, Крушево било чифлик со кој раководеле наследниците на беговите Керим и Рустем од [[Битола]], но истата година неколку богати и угледни крушевчани, собрале околу илјада турски лири и го откупиле чифликот. Според документот за оваа купопродажба, во градот било забрането да се населуваат [[Ислам|муслимански]] семејства.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани. 2004, стр.47</ref> Поради слабата безбедност пред крајот на [[Османлиско Царство|османлиското]] владеење, [[Христијанство|христијанското]] население од околните села, во текот на XIX век континуирано се доселувало во Крушево, зголемувајќи го и на тој начин бројот на населението во веќе формираниот град. Во 1858 година, Крушево веќе имало 1.400 куќи, десет [[ан]]ови, десет ковачници на [[бакар]], [[калај]] и [[железо]], како и осум работилници за обработка на [[лој]] и [[месо]]. Според [[Австриска Империја|Австриецот]] Хан, Крушево за овој период имало специфична физиономија со тринаесет [[Црква (градба)|цркви]], како во градот, така и во блиската околина. Сè до 1870-тите години, без разлика на етничката припадност на населението, сите крушевчани биле православни христијани, кои на црковен план ѝ припаѓале на [[Цариградската Патријаршија]]. Меѓутоа, создавањето на [[Бугарската Егзархија]] во 1870 година ја нарушило црковната унитарност во градот. Дел од македонското население во Крушево постепено започнал да ја прифаќа Егзархијата, да богослужи и да се школува во бугарските црковно–просветни институции. Дополнителен удар на прогрчката Патријаршија ѝ бил зададен во 1876 година, кога Стерју Чона го отворил првото романско училиште во Крушево. Тогаш извесен број од влашкото население во градот се оттргнал од патријаршиската средина и формирал посебна општина.<ref name=minov>Минов, Н. (2017). „Зошто и како беа интернирани крушевските Власи за време на Првата светска војна?“, In Mihailova, J., Nikolova M. (eds.), 100 di anj di proclamarea a Printsipatlui armãnescu Pindu shi 100 di anj di deportarea a Armãnjlor. Skopje: Здружение Интегра Нау, 127-141.</ref> {{multiple image | align = center | total_width = 800 | image1 = Krushevo Arenagogeio Greek Postcard.jpg | caption1 = Грчкото патријаршиско училиште. | image2 = BASA-1932K-1-421-4.jpg | caption2 = Бугарското егзархиско училиште. | image3 = Krushevo Romanian School Postcard.JPG | caption3 = Романското училиште. | footer = Училиштата во Крушево во XIX век }} Кон крајот на 19 век, Крушево било прочуено со кујунџиските, казанџиските и кожарските производи. Покрај ова, во градот било развиено кираџиството. Имало воспоставени каравански врски со [[Прилеп]], [[Битола]], [[Охрид]], [[Солун]] и со други градови од [[Македонија (регион)|Македонија]], што придонело за интензивен развој на трговијата и занаетчиството. Крушевски трговци можеле да се сретнат во: [[Будимпешта]], [[Виена]], [[Лајпциг]], [[Атина]], [[Константинопол]], [[Измир|Смирна]], [[Александрија]], [[Адис Абеба]] и други градови низ целиот свет. Подоцна Крушевчани оделе по трговија дури и во [[Соединетите Држави]] и [[Канада]], тргувале и со [[азиските]] земји [[Британска Индија|Индија]] и [[Персија]] ([[Иран]]). Со ова градот станал познат скоро во целиот свет.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани. 2004, стр.48</ref> Како занаетчиско и трговско средиште градот многу бргу се развивал и веќе во 1883 година во него живееле околу 12.000 жители. === Илинденско востание === [[Податотека:Krushevo, razglednica.jpg|мини|десно|Разгледница од Крушево од 1920-те години.]] За време на [[Илинденското востание]], градот Крушево е ослободен на 2 август 1903 година и тука е формирана [[Крушевската Република]]. Била избрана привремена влада од шест члена и народно собрание со 60 делегати. Републиката постоела до 13 август. Утрото на 12 август градот бил нападнат од 15 000 турски аскер предводен од Бахтијар-паша. Значајни битки за одбрана на Републиката се воделе на [[Битка кај Мечкин Камен|Мечкин Камен]] и кај [[Битка кај Слива|Слива]]. По задушувањето на Илинденското востание, Крушево било запалено, а голем дел од населението од градот и околните села се иселило. === Балканските и Првата светска војна === [[Податотека:Kruševo - Fritz Lach.jpg|мини|лево|''Крушево во 1918'', Фриц Лах]] Со договорот од Букурешт, градот потпаднал под српска власт. Србија сепак немала доволно време да ја зацврсти својата власт во Крушево, бидејќи во 1914 година започнала [[Првата светска војна]]. На 14 октомври 1915 година, Бугарија ѝ објавила војна на Србија, а, до крајот на ноември, српскиот дел од Македонија, вклучително и Крушево, веќе бил во бугарски раце. Новите бугарски власти во четири наврати извршиле интернација на крушевските Власи, и тоа: на крајот на 1915 година, есента 1916, на 13 јули 1917 и непосредно пред Илинден 1918 година. Во овој период вкупно биле интернирани над 200 крушевчани.<ref name=minov/> Причините за интернирањето на крушевските Власи биле разновидни. Дел биле политички и биле органски поврзани со вклучувањето на Романија и Грција во Првата светска војна. Дел биле резултат на нерасчистени имотни, соседски и семејни односи. Дел од причините се должеле на класичен опортунизам, при што некои крушевчани блиски до новата власт се обиделе да им се одмаздат на своите сограѓани со кои што имале нерасчистени сметки.<ref name=minov/> === Втора светска војна === Крушевчани активно зеле учество и во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|Народноослободителната борба]] на [[Македонци|македонскиот народ]]. На 16 април 1942 година<ref>{{наведена книга| title = NOB Makedonije| language = српски| publisher= Народна задруга|location= Скопје| year = 1964| page = 62}}</ref> во месноста Грујова Нива на планината Осој во близина на Крушево формиран е крушевскиот народноослободителен [[Крушевски партизански одред „Питу Гули“|партизански одред „Питу Гули“]]. Одредот извршил повеќе напади и тоа на бугарската општина во [[Прибилци]] (на 6 август), на рудникот Цер-Небојша, кај селата [[Кочишта]], [[Растовица]], [[Журче]], [[Дивјаци]] и др. По нападите биле одржувани и политички собири. Градот бил ослободен на 8 септември 1944 година. == Географија == [[Податотека:Prilepsko Pole - P1100087.JPG|мини|десно|Поглед на [[Бушева Планина]] и Крушево]] === Местоположба === Крушево лежи на западниот планински раб на [[Пелагонија|Пелагониската Котлина]], односно во рамките на [[Пелагониски Регион|Пелагонискиот Регион]], во изворишниот плиток долински дел на Крушевска Река. Оваа река го дели градот на два дела: поголем на левата и помал на десната страна. Куќите во градот се поставени амфитеатрално. Поради специфичната морфопластика, Крушево се смета за типично планинско гратче, кое има просечна [[надморска височина]] од 1350<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://krusevo.gov.mk/investitori-1.html |title=''Општи податоци за Крушево'' |accessdate=2009-07-30 |archive-date=2009-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150028/http://www.krusevo.gov.mk/investitori-1.html |url-status=dead }}</ref> метри, па затоа се смета за највисокото гратче на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]]. Оддалечено е 25 километри североисточно од [[Демир Хисар]], 32 километри западно од [[Прилеп]] и 52,5 километри северозападно од [[Битола]]. Со [[Скопје]] е поврзано преку градовите Прилеп и [[Велес]] и селата [[Кривогаштани]], [[Плетвар]], [[Тројаци]], [[Фариш]], [[Дреново]], [[Градско]], [[Катланово]] и [[Петровец]] во должина од околу 160 километри, кој поминува низ Фаришката и [[Дреновска Клисура|Дреновската Клисура]]. Исто така, со главниот град е поврзано и преку градовите [[Кичево]], [[Гостивар]] и [[Тетово]], пришто должината така изнесува околу 177 километри. === Маала === [[Податотека:Ѓупско Маало - Крушево (3).jpg|мини|десно|Ѓупско Маало.]] {| class="toccolours" style="float:right; font-size:80%; margin-left:10px;" |+ <big>'''Маала во Крушево'''</big> | style="padding-right:1em;" | <ol> <li>[[Стара крушевска чаршија|Чаршија]] <li>[[Влашко Маало (Крушево)|Влашко Маало]] <li>[[Струнга]] <li>[[Арнаут Маало (Крушево)|Арнаут Маало]] <li>[[Горно Маало (Крушево)|Горно Маало]] <li>[[Мијачко Маало]] <li>[[Ѓупско Маало (Крушево)|Ѓупско Маало]] </ol> | style="background:white; padding:0 1em;" class="toccolours"|[[Податотека:Neighborhoods in Kruševo.svg|250px]] |} Во градот Крушево денес постојат 12 маала: [[Влашко Маало (Крушево)|Влашко]] (југ), Таше, [[Струнга]] (исток), Буша, [[Арнаут Маало (Крушево)|Арбинеш]] (запад), Коку, [[Мијачко Маало]] (северозапад), [[Горно Маало (Крушево)|Горно Маало]] (север), Крстот, Матак, Череш и [[Ѓупско Маало (Крушево)|Ѓупско Маало]] (југоисток). Во средиштата на маалата биле создавани и маалски средишта, мали крстосници со фурна и чешма, а во две такви средишта билее изградени и [[Црква (градба)|цркви]]. === Клима === ==== Температура ==== [[Податотека:Makedoniummonument.jpg|мини|лево|[[Споменик „Илинден“|Споменикот „Илинден“]].]] Просечната годишна температура во Крушево изнесува 8,4°С, просечната јануарска температура изнесува -1,3°С, февруарската е - 0,5°С март 2,6°С април 7,1°С мај 12°С јуни 15,6°С во јули 17,9°С август исто 17,9°С септември 14,6 октомври 8,3°С ноември 4,7°С и декември 0,4°С. Температурните инверзии, кои се честа појава во зимските месеци во ова подрачје, се една од причините за релативно високите температури во оваа сезона во Крушево и даваат посебно климатско обележје на ова место од температурен аспект. Инверзиите влијаат во голема мера на зголемување и на средните месечни температури во зимските месеци кои се во однос на Пелагонија пониски, но не толку колку би требало да бидат во однос на разликата во надморската височина. Годишната температурна амплитуда изнесува 19,2°С. Во Крушево есента е значително потопла од [[пролет]]та. Просечната есенска температура изнесува 9,5°С, а пролетната 7,2°С. [[Септември]] е за 2,6°С потопол од [[мај]], [[октомври]] за 2,2 од [[април]] и [[ноември]] за 2,1°С од [[март]]. Меѓумесечната температурна разлика на пролетните и есенските месеци не е битно изразена и преодот од зимата кон летото и од летото кон зимата не е нагол, така што и пролетта и есента се издвојуваат како преодни годишни сезони. Средногодишната минимална температура во Крушево изнесува 4,9°С, а максимална 12,1°С. Просечно годишно во Крушево се јавуваат 178 мразни дена. Просечниот датум на есенскиот мраз е [[25 октомври]] а најраниот есенски мраз е забележан на [[22 септември]]. Просечниот датум на пролетниот мраз е [[21 април]], а најдоцниот пролетен мраз е забележан на [[13 мај]].<ref name="студија">{{наведена книга|last=Друштво за еколошки консалтинг|title=Студија за оцена на влијанието врз животната средина за поставување на ветерници во Крушево|publisher=Деконс-ЕМА|location=Скопје|date=2008}}</ref> ==== Врнежи ==== [[Податотека:Krusevolake3444.jpg|мини|лево|Крушевското Езеро.]] Врнежите во Крушево се доста нерамномерно распоредени преку годината и ова подрачје спаѓа под средоземниот плувиометриски режим. Повеќето паѓаат во ладниот дел од годината, со максимум во ноември и зимските месеци, а минимум во летните месеци. Секундарниот максимум на врнежите е во мај, што води кон заклучок дека во ова подрачје во одредена мера се нарушува искажаниот плувиометриски режим. Просечната годишна сума на врнежите изнесува 798,6&nbsp;мм, со максимум во ноември 97,6&nbsp;мм, а минимум во август 39,3&nbsp;мм. По сезони, најврнежлива е есента, 225,2&nbsp;мм, потоа, пролетта 218,1&nbsp;мм, зимата 213&nbsp;мм и летото 142,3&nbsp;мм. {{double image|right|House in Kruševo in winter.jpg|200|Blue house in Kruševo in winter.jpg|200|Традиционални крушевски куќи во зима.}} Апсолутно максималната дневна количина на врнежите изнесува 139&nbsp;мм, забележано на [[19 ноември]] [[1979]] година. Од вкупниот просечен годишен број на врнежливи денови (124), 85% се врнежливи денови со дневна количина рамна или поголема од 1,0&nbsp;мм, 42% со количина рамна или поголема од 5,0&nbsp;мм, 20% со дневна количина рамна или поголема од 10,0&nbsp;мми 7% со дневна количина рамна или поголема од 20,0&nbsp;мм. Врнежите во Крушево се од дожд но во значителна мера и од снег. Снегот се јавува од септември заклучно со мај. Максималната височина на снежниот покривач изнесува 135&nbsp;см забележана на 6 февруари 1954 година. Просечната годишна сума на сончевото зрачење изнесува 2109 часови, со максимум во јули 295 часови а минимум во декември, 99 часови. Просечната годишна релативна влажност изнесува 73% со максимум во декември 80% и минимум во јули 63%.<ref name="студија" /> ==== Ветрови ==== Подрачјето на Крушево е доста ветровито. Од вкупниот број на измерени случаи претворени во промили, 739‰ се со ветрови од разни правци, а 261‰ е тивко без ветер т.е. со тишини. Со најголема зачестеност е западниот ветер со честина од 151‰, средна брзина на ветерот од 2м/сек и максимална јачина од 9 бофори. Втор по честина е североисточниот ветер со честина од 98‰, кој најчесто дува во доцната пролет и во летните месеци а со голема зачестеност е во зимските и есенските месеци. Средната годишна брзина му изнесува 3,3м/сек, а максималната јачина во Бофори до 10. Југозападниот ветер е со голема зачестеност од ноември до февруари и во април, а со нешто смалена зачестеност е во летните месеци. Годишната честината му е 89‰ средната годишна брзина му е 3,2 а максималната 10 бофори. Источниот ветар дува со честина од 75‰ средна брзина од 1,6&nbsp;м/с и максимална јачина до 9 бофори. Северниот ветер дува со голема зачестеност преку целата година од 108‰. Нешто смалена зачестеност има само во април, мај и јуни а најчесто дува во јануари, март и јули. Средната годишна брзина му изнесува 2,6 а максималната јачина 10 бофори. Југоисточниот дува со честина од 58‰, средна брзина од 2&nbsp;м/с. и максимална јачина до 8 бофори. Јужниот дува најчесто во ноември и декември, а со нешто смалена зачестеност се јавува преку целата година. Честината му е 64‰, средната годишна брзина му изнесува 2,4 а максималната достигнува до 10 бофори. Северозападниот ветар е со честина од 33‰ со средна годишна брзина од 3&nbsp;м/с и со максимална јачина до 10 бофори.<ref name="студија" /> == Културата на Крушево == Крушевските градители, зографи и резбари стануваат познати имиња и во други краишта на [[Македонија (регион)|Македонија]], како и во соседните земји. Меѓу најстарите сакрални објекти, што биле изградени во Крушево, се смета црквата „Свети Никола“ (1832), опожарена за време на Илинденското востание од 1903 година. Оваа главна црква е позната по прочуениот иконостас, работен од тајфата на [[Петре Филиповски|Петре Филиповски - Гарката]], родум од село [[Гари]] и неговиот помошник и зет Димитар Станишев, роден во Крушево. Двајцата резбари работат заедно скоро три децении. По смртта на Петре Филиповски - Гарката во Крушево (1854), Димитар Станишев создава своја тајфа, работејќи во Македонија, [[Отоманска Бугарија|Бугарија]] и [[Кнежевство Србија|Србија]]. Умира на шеесетгодишна возраст (1866) во Крушево, а неговото дело го продолжува неговиот брат Антон Станишев. Во непосредна околина на Крушево, на месноста [[Трстеник (Крушевско)|Трстеник]] е подигната манастирската црква “[[Црква „Вознесение Христово“ - Крушево|Свети Спас]]”. Според една зачувана плоча, тоа станало за време на игуменот Глигорије во 1836 година. Во самиот град се подигнати четири цркви. Тие се дело на домашни мајстори со прилично големи димензии. Црквата “[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Крушево|Успение на света Богородица]]”, во Мијачката Маала, е од 1867 година, како и црквата “[[Црква „Св. Троица“ - Крушево|Света Троица]]”. [[Податотека:Музеј на НОВ - Крушево (1).jpg|мини|десно|[[Музеј на НОВ (Крушево)|Музејот на НОВ]].]] Во центарот на градот Крушево, во 1904/1905 година, е обновена од основа старата црква “[[Црква „Св. Никола“ - Крушево|Свети Никола]]” (1832 г.), но во значително помали димензии. Само многу мал дел од опожарената црква “Свети Никола” денеска има во [[Музеј на Илинденското востание и Крушевската Република|Музејот на Илинденското востание и Крушевската Република]] и е зачуван цифеблатот (бројникот) на тогашната црква, чии камбани, како што се сеќаваа старите крушевчани, при опожарувањето и паѓањето се чуле, наводно до [[Прилеп]]. А во 1904 година во дворот на романското училиште, била подигната црквата „[[Црква „Св. Јован Крстител“ - Крушево|Св. Јован Крстител]]“, позната како Влашка црква. И зографството било во подем во тие години. Според изборни податоци, зачувани пред сè на иконите во црквите, се спомнуваат имињата на повеќемина зографи, дојденци, или на оние од Крушево. Меѓу нив имаме истакнати личности со реноме на извонредни мајстори, чие сликарско дело оставиле трајни уметнички белези во средината каде што создавале. Таков пример се две зографски семејства - Зиси и Атанасови. Посебно Михаил и неговите синови Димитри и Никола (Лаќа). [[Податотека:Krushevo - St Nicholas Church - P1100222.JPG|мини|десно|Црквата [[Црква „Св. Никола“ - Крушево|„Св. Никола“]], од која е означен почетокот на Илинденското востание]] Зографот Димитрие на едно место хроничарот забележал “..искусен во својот занает што во турска земја не може да биде друг…”. Во областа на [[копаничарство]]то, [[фрескосликарство]]то и на традиционалното градителство, со специфичната крушевска куќа, има плејада поединци и дваесетина тајфи што крстареле и твореле не само на овие простори, но и подалеку по [[Балкан]]от. Од архитектурата Крушево особено го трогнало познатиот [[Франција|француски]] архитект Ле Корбизје. Радува податокот дека во оваа област како да се наѕираат и следбеници на истакнатите културни дејци од овој крај. Покрај неколкуте музеи, споменици, спомен-одбележја од подалечното минато, посебно од Илинденскиот период и навака, како: Музејот на Илинденското востание и Крушевската Република (отворен 1953 година), Галеријата на основоположникот на современата македонска ликовна уметност, крушевчанецот [[Никола Мартиноски]] (1968&nbsp;г.); Споменикот на националноослободителната борба и Илинденското востание (1974 г.), Споменикот на Мечкин Камен на авторот Димо Тодоровски (1983 година), Музејот на НОВ (1989 година), Музејот „Леарница“ (свечено отворен на 2 август 2003 година). Покрај овие, тука може да се вбројат: Споменикот на Никола Карев, на Питу Гули, Бистата на Веле Марков, Споменикот на боиштето на Слива. Ликовното и копаничарското дело го продолжуваат сликарите аматери: Перо Начески (професор во пензија), кој ги слика старите куќи од 19 век, кои забот на времето постепено ги подјадува, даровитите природни убавини, што го опкружуваат Крушево, се наоѓаат на платната на сликарот аматер-примариус д-р Матеја Хаџи (Хаѕи) Лега (сега во пензија), чие творештво е инспирирано од неговото Крушево, како и од мотивите на струшкото крајбрежје, а копаничарот Ѓоре Ќискоски кој чекори по даровитоста на Петре Филипович- Гарката, моментално работи на ликот на поглаварот на Македонската православна црква- Неговото блаженство Г.Г. Михаил, кому наскоро ќе му биде предаден овој копаничарски портрет на скопската митрополија. Во исто време добар творец е и Велко Петковски-Шулц. Сите овие, а има интерес и кај помладите, ќе ги надополнуваат и збогатуваат културните содржини на Крушево, а во скорешна иднина, па и сега може да се потврди дека овој град, бележит град по многу нешта и специфичности, го носи името Град Музеј. === Архитектура === Посебно обележје на Крушева е [[Македонска староградска архитектура|староградската архитектура]]. Притоа, крушевската куќа е симбиоза на [[Власи|влашката]] (епирската) и [[Мијаци|мијачката]] ([[Галичник|галичката]]) [[архитектура]]. Еден од ретките описи на крушевската архитектура е даден во спомените на [[Никола Киров Мајски|Никола Киров - Мајски]], кој ги споменува познатите куќи на Ничотовци и на поп Костадин Стариот. Според неговиот опис, куќата на Ничотовци била изградена на три ката, изработена од делкани [[гранит]]ни плочи донесени од [[Прилеп]], а имала дури 60 простории. Таа се одликувала со високи дивани, еркерни балкони, а вратите, таваните, масандрите и долапите биле направени од [[Бука|буково]] и од [[Орев|ореово]] дрво. На најдолниот кат се чувала зимницата, а во дворот имало [[мермер]]на чешма. За нејзината градба биле потрошени дури 1.000 златни [[Турска лира|турски лири]], што во тоа време било голема сума [[пари]]. Во поново време, во Крушево се истакнувале куќите на Нешковци (позната како „Куќата на пашите“), Фундовци, Таховци итн., но голем дел од нив биле уништени при задушувањето на Илинденското востание. Куќата на Нешковци, соѕидана со врела вар, е препознатлива по високите тавани (3,7 метри) и бројните прозорци (дури 24 на предната страна).<ref>Александар Матески, „Традиционална крушевска куќа“, ''Економија и бизнис'', година 19, број 227, мај 2017, стр. 106-107.</ref> <gallery caption="Традиционална крушевска архитектура" class="center" widths="250" heights="200"> House in Kruševo in winter.jpg Куќа на ул. „Партизанска“ бр. 38 - Крушево (2).jpg Kruševo - panoramio (19).jpg Куќа на ул. „Нико Доага“ бр. 68 - Крушево.jpg Куќа на ул. Коча Миленку бр. 13 - Крушево (3).png </gallery> == Население == Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („''[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]''“) од 1900 година, во Крушево живееле 9.350 жители, од кои 4.950 [[Македонци]], 4.000 [[Македонски Власи|Власи]] и 400 [[Македонски Албанци|Албанци]] христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.240.]</ref> Според германска [[Географска карта|карта]] издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, градот имал 1.950 Македонци и 1.550 Власи, односно 3.500 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот во 1994 година во Крушево живееле 5.507 жители. Според пописот од 2002 година било забележано намалување на македонското население од 4.554 на 4.273, а зголемување на влашкото од 891 на 1.020. ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 5.330 жители и спаѓал во групата на [[Паланка|мали градови]].<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, Крушево имал 4.104 жители, од кои 3.053 [[Македонци]], 9 [[Албанци]], 866 [[Власи]], 10 [[Македонски Срби|Срби]], само 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]], 19 останати и 146 лица без податоци. Етнички гледано, населението (според пописот од 2002 година) е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 мај 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|80.17}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|19.14}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.49}} {{Столбен постоток|други|grey|0.21}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|народ!!width="100px"| вкупен број!!width="100px" |% од вкупното население |- | '''[[Македонци]]''' | '''4.273''' | 80,17 |- | [[Власи]] | 1.020 | 19,14 |- | [[Срби]] | 26 | 0,49 |- |други | 11 | 0,21 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|85.59}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|13.96}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.32}} {{Столбен постоток|други|grey|0.13}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|јазик!!width="100px"| вкупен број!!width="100px" |% од вкупното население |- | '''[[македонски]]''' | '''4.562''' | 85,59 |- | [[влашки]] | 744 | 13,96 |- | [[српски]] | 17 | 0,32 |- |други | 7 | 0,13 |} ;Вероисповед Во Крушево се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|98.97}} {{Столбен постоток|други|grey|0.98}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.04}} {{Столбен постоток|Ислам|green|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|религија!!width="100px"| вкупен број!!width="100px" |% од вкупното население |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''5.275''' | 98,97 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 1 | 0,02 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 2 | 0,04 |- | други | 52 | 0,98 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Крушево: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|3.570 | 1953|3.846 | 1961|4.099 | 1971|4.477 | 1981|5.211 | 1991|5.449 | 1994|5.507 | 2002|5.330 | 2021|4.104 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- |1913<ref name=":0">Демографските карактеристики во Вардарска Македонија меѓу двете светски војни (анализа на југословенските пописи од 1921 и 1931 година), Борче Илиевски, 2007</ref> |— |— |— |— |— |— |— |— |— | '''7.941''' |- |1921<ref name=":0" /> |— |— |— |— |— |— |— |— |— | '''3.831''' |- |1931<ref name=":0" /> |— |— |— |— |— |— |— |— |— | '''3.595''' |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — |— | '''3.570''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 2.771 | 2 | 7 | 27 | 1.001 | 15 | — | 23 |— | '''3.846''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 3.012 | 1 | 4 | — | — | 23 | — | 1.059 |— | '''4.099''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 3.518 | 1 | 0 | 23 | — | 28 | — | 907 |— | '''4.477''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 4.301 | 5 | 8 | 48 | 793 | 23 | — | 33 |— | '''5.211''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 4.594 | 0 | 0 | 32 | 789 | 21 | — | 13 |— | '''5.449''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 4.554 | 2 | 0 | 27 | 891 | 23 | — | 10 |— | '''5.507''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 4.273 | 0 | 0 | 0 | 1.020 | 26 | 0 | 11 |— | '''5.330''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 3.053 | 9 | 0 | 0 | 866 | 10 | 1 | 19 | 146 | '''4.104''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Музеи == * [[Споменик Илинден]] ([[Македониум]]) * [[Музеј на Илинденското востание и Крушевската Република]] * [[Музеј на НОВ (Крушево)|Музеј на НОВ]] * [[Галерија Никола Мартиновски]] * [[Леарница (Крушево)|Леарница за лиење на куршуми за време на Илинденското востание]] * Спомен куќа на Тодор (Тоше) Проески == Образование == Во градот постојат едно основно и едно средно училиште. * [[ОУ „Никола Карев“ - Крушево|ОУ „Никола Карев“]] * [[СУ „Наум Наумовски Борче“ - Крушево|СУ „Наум Наумовски Борче“]] == Администрација и политика == Во општината, покрај [[Македонски јазик|македонскиот]], службени се и [[Влашки јазик|влашкиот јазик]] (согласно новата одлука на Советот на Град Крушево од 30.05.2006 година) и [[Албански јазик|албанскиот јазик]]. === Избирачки места=== Во градот постојат избирачките места бр. 1187, 1187/1, 1188, 1189, 1190, 1191 и 1192 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште, општинска зграда и пензионерски дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 4.139 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Познати личности од Крушево == {{Div col}} * [[Стојан Везенков]] ([[1828]], [[19 јануари]] [[1897]], [[Одеса]], [[Руска Империја]]) — познат мајстор и учесник во македонското револуционерно движење * [[Константин Везенков]] ([[1848]] - [[1878]], [[Феодосија]], [[Руска Империја]]) — македонски познат лекар * [[Питу Гули]] ([[1865]] - [[12 август]] [[1903]], Крушево) — македонски револуционер * [[Владимир Руменов]] ([[1 мај]] [[1870]] - [[20 јануари]] [[1939]], [[Софија]], [[Царство Бугарија|Бугарија]]) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење * [[Никола Карев]] ([[23 ноември]] [[1877]] - [[27 април]] [[1905]], с. [[Рајчани]], [[Кочанско]]) — македонски револуционер и претседател на Крушевската Република * [[Дину Вангели]] - премиер на [[Крушевската Република]] * [[Никола Киров Мајски]] ([[28 јуни]] [[1880]] - [[2 август]] [[1962]], [[Софија]], [[НР Бугарија]]) — македонски револуционер и писател * [[Ѓорѓи Мучитанов - Касапчето]] ([[1882]] 2 август 1911, [[Крушари]]) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење и војвода на [[Македонската револуционерна организација]] * [[Иван Котев]] (? - [[12 јули]] [[1913]], [[Журче]], [[Демирхисарско]]) - македонски револуционер, крушевски војвода и терорист на [[Македонската револуционерна организација]] * [[Наум Томалевски]] ([[14 април]] [[1882]] - [[2 декември]] [[1930]], [[Софија]], [[Царство Бугарија|Бугарија]]) — македонски револуционер * [[Васил Мицковски (револуционер)|Васил Мицковски]] ([[18 јануари]] [[1886]] - ?) — македонски револуционер, крушевски војвода на [[Македонската револуционерна организација]] * [[Менча Крничева]] ([[16 март]] [[1900]] - [[10 септември]] [[1964]], [[Рим]], [[Италија]]) — револуционерен деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]], сопруга на [[Иван Михајлов]] * [[Васил Иљоски]] ([[20 декември]] [[1902]] - [[1 ноември]] [[1995]], [[Скопје]]) — македонски писател * [[Никола Мартиноски]] ([[18 август]] [[1903]] - [[7 февруари]] [[1973]], [[Скопје]]) — македонски уметник и академик * [[Наум Наумовски|Наум Наумовски-Борче]] ([[1 мај]] [[1920]] - [[28 септември]] [[1960]], [[Скопје]]) - македонски комунист, учесник во [[НОВ]] и народен херој * [[Манчу Матак]] ([[1920]] - [[25 мај]] [[1944]], [[Витолиште]], [[Мариово]]) — македонски комунистички деец и народен херој * [[Флора Михајлоска]] ([[1908]] - [[1 септември]] [[1944]], [[Кичево]]) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Павле Наранџоски]] ([[1915]] - [[јануари]] [[1945]], [[Кичево]]) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Атанасика Атанасоска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Флорика Бабаровска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Захарија Бербероска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Димитар Бербероски]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Андон Бербероски]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ефигенија Божиноска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Зорка Бочвароска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Велеска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Петра Георгиевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Милка Влаховиќ|Милка Стојанова Влаховиќ]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Гена Дамческа|Гена Јашева Дамческа]] (1894 - 1970) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мена Димитриоска]] (1894 - 1976) — учесник во НОВ на Македонија * [[Андромаха Димитрова]] (р.1895) — учесник во НОВ на Македонија * [[Анушка Димитрова]] (р.1882) — учесник во НОВ на Македонија * [[Фанча Ѓорческа|Фанча Димова Ѓорческа]] (р.1884) — учесник во НОВ на Македонија * [[Роксанда Ивановска|Роксанда Гумешева Ивановска]] (9 септември 1893 — ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Костадина Илиева-Дервенџи]] (р.1919) — учесник во НОВ на Македонија * [[Домника Илиевска]] (р.1892) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мица Јанеска]] (р.1918) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цветанка Јошеска|Цветанка Димитар Јошеска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Јулија Кардула]] (р.1928) — учесник во НОВ на Македонија * [[Константина Кардула-Ќука]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вергула Кардула]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Љубица Каческа]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Александар Матковски]] ([[30 мај]] [[1922]] - [[15 април]] [[1992]]) — доктор на историски науки и историчар ориенталист * [[Гоце Петрески]] ([[1953]]) — македонски економист и поранешен министер за развој во првата влада на [[Република Македонија]]. * [[Петар Мирчевски]] ([[11 ноември]] [[1956]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец * [[Тоше Проески]] ([[25 јануари]] [[1981]] - [[16 октомври]] [[2007]], [[Нова Градишка]], [[Хрватска]]) — македонски пејач {{Div col end}} == Збратимени градови == {{Div col}} * {{знамеикона|Bosnia and Herzegovina}} [[Фоча]], [[Босна и Херцеговина]].<ref>{{наведена книга| title = Весник на Општина Крушево| publisher = Општина Крушево| year = 2011| page = 20| url = http://www.krusevo.gov.mk/republika_files/Informator_OpstinaKrusevo.pdf| access-date = 2012-09-04| archive-date = 2012-03-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20120303094946/http://www.krusevo.gov.mk/republika_files/Informator_OpstinaKrusevo.pdf| url-status = dead}}</ref> * {{знамеикона|Montenegro}} [[Котор]], [[Црна Гора]] * {{знамеикона|Serbia}} [[Ужице]], [[Србија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Банско]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Копривштица]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Каварна]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Albania}} [[Белград (Албанија)|Белград]], [[Албанија]] * {{знамеикона|Croatia}} [[Тињан]], [[Хрватска]] {{Div col end}} == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Kruševo 0028.JPG|Улица во Крушево Податотека:Kruševo 0014.JPG|Градскиот пазар Податотека:Toše memorial.JPG|Спомен куќата на Тоше Проески Податотека:Sliva Monument, Krusevo.jpg|Месноста Слива, каде се одиграла една од најзначајните битки во Илинденското востание Податотека:Sv.Trojstvo -- Krusevo 3.jpg|Црквата „Св. Троица“ во Крушево Податотека:Крушево-црква.jpg|мини|Црквата „Св. Троица“ во близина на Крушево Податотека:Св. Никола-Крушево.jpg|мини|Влезот на црквата „Св. Никола“ во Крушево Податотека:Church of the Ascension of Jesus - Kruševo.jpg|Манастирот „Св. Спас“ во Крушево Податотека:Крушевска женска носија.jpg|Жени од Крушево во народни носии од почетокот на XX век Податотека:Старото крушевско школо.jpg|Старото крушевско училиште Податотека:Makedonium 06.JPG|Споменикот „[[Споменик „Илинден“|Илинден]]“ Податотека:Куќа на ул. Манчу Матак бр. 2 - Крушево (1).png|Куќа во [[Македонска староградска архитектура|староградски стил]] на ул. Манчу Матак Податотека:Куќа на ул. Манчу Матак бр. 2 - Крушево (2).png|Куќа во староградски стил на ул. Манчу Матак Податотека:Крушево2024.jpg|мини|Панорама на Крушево Податотека:Крушево-езеро2.jpg|мини|Езерото во близина на Крушево Податотека:Крушевско езеро2024.jpg|мини|Поглед на Крушевското Езеро Податотека:Крушево-крст.jpg|мини|Крстот во близина на Крушево </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Дополнителна литература == * {{наведена книга |title=Прошетка низ живиот музеј Крушево |last= |first= |authorlink= |author= |year= |publisher=[[Општина Крушево]] |location= |isbn= |page= |pages= |url=http://krusevo.gov.mk/wp-content/uploads/2018/03/Krusevo-MK-final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312233659/http://krusevo.gov.mk/wp-content/uploads/2018/03/Krusevo-MK-final.pdf |archive-date=13 март 2022 |accessdate=13 март 2022}} == Надворешни врски == {{рв|Kruševo}} * [http://www.krusevo.gov.mk/ Службена страница] на [[Општина Крушево]] * [http://www.krusevo.mk/ Крушево „Етно град“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120705063331/http://www.krusevo.mk/ |date=2012-07-05 }} * [http://makedonija.name/cities/krusevo Гратчето Крушево] * [http://www.lovekrusevo.com/index.aspx www.lovekrusevo.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130918203058/http://lovekrusevo.com/index.aspx |date=2013-09-18 }} {{Крушево}} {{Градови во Македонија}} {{Општина Крушево}} {{Историски главни градови на Македонија}} [[Категорија:Крушево| ]] [[Категорија:Општина Крушево]] [[Категорија:Скијачки центри во Македонија]] 1a4uvydl75zrbfrelk2imfmlshccrfu 0 6184 5583098 5530598 2026-06-26T21:30:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583098 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Држава во САД | изворно име = ''State of Vermont'' | име = Вермонт | старо име = ''New Connecticut'' и ''Vermont'' (независна држава) | знаме = Flag of Vermont.svg | старо знаме = Flag of Vermont Republic.svg | печат = Great seal of Vermont bw.png | карта = Map of USA VT.svg | прекар = The Green Mountain State | мото = Freedom and Unity | главен град = [[Монтпилиер (Вермонт)|Монтпилиер]] | официјални јазици = Нема | јазици = | најголем град = [[Берлингтон]] | гувернер = [[Питер Шумлин]] (Д) | сенатори = [[Патрик Лихи]] (Д) <br /> [[Берни Сендерс]] (И) | поштенски кратенки = VT | традиционална кратенка = | површина место = 45 | вкупна површина = 24&nbsp;923 | вода = 3,8 | население место = 49 | 2000 население = 608&nbsp;827 | густина место = 30 | 2000 густина = 25,41 | влез-ред = 14 | влез-датум = [[4 март]] [[1791]] | временска зона = [[Источна стандардна временска зона|Источна]]: [[UTC]]-5/[[UTC]]-4 ([[Летно време|DST]]) | ВЗ1Каде = | временска зона 2 = | ВЗ2Каде = | латитуда = 42° 44′ N до 45° 1′ N | лонгитуда = 71° 28′ W до 73° 26′ W | широчина = 130 | должина = 260 | највисока точка = [[Маунт Мансфилд]]<ref name=usgs>{{Наведена мрежна страница| year =29 април 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| accessdate =8 ноември 2006| archive-date =2008-06-01| archive-url =https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> | највисока височина = 1,340 | најниска точка = [[Чамплен (езеро)|Чамплен]]<ref name=usgs/> | најниска височина = 29 | ISO код = US-VT | веб-сајт = www.vermont.gov | белешки = }} [[Image:Bartonsville Covered Bridge.jpg|thumb|right|250px]] '''Вермонт''' ({{langx|en|State of Vermont}}) — [[сојузни држави на САД|сојузна држава]] во североисточниот дел на [[САД]]. [[Список на главни градови во САД|Главен град]] е [[Монтпилиер (Вермонт)|Монтпилиер]]. Вермонт се наоѓа во областа [[Нова Англија]], на северозападната страна на [[САД]]. По големината на површината Вермонт по ред е 43-та држава во Америка со {{км2|24000|}}. Населението во Вермонт според пописот во 2010 година изнасува 643,503 жители<ref name="census2020">{{cite web |title=2020 Census Apportionment Results |url=https://www.census.gov/data/tables/2020/dec/2020-apportionment-data.html |website=census.gov |publisher=[[United States Census Bureau]] |access-date=April 30, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426210008/https://www.census.gov/data/tables/2020/dec/2020-apportionment-data.html |archive-date=April 26, 2021 |url-status=live }}</ref> и е [[Список на сојузни држави и територии на САД по број на жители|втората најмала земја]] во САД, поголема е само од [[Вајоминг]]. Ова е единствената држава на Америка која не се граничи со [[Атлантскиот Океан]]. Езерото [[Шамплејн (езеро)|Шамплејн]] ја зафаќа половината од западната граница на Вермонт, кој ја дели границата со Њујорк. На југ Вермонт се граничи со [[Масачусетс]], на исток со [[Њу Хемпшир]], на запад со [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] и на север со канадската провинција [[Квебек]]. Вермонт бил населен од две поголеми [[Американски староседелци|Американски племиња]] ([[алгонкински народи|алгонкинско]] племе кое зборувало на јазикот Абенаки и племето Ироквис), поголемиот дел од територијата на денешен Вермонт била освоена од [[Франција]] во раниот [[Колонијализам|колонијален период]] и влегла во составот на [[Нова Франција]]. Многу години, блиските колонии, особено Њу Хемпшир и Њујорк, ја имале контролата врз територијата (тогаш се нарекувала Њу Хемшир Грантс). Доселениците кои живееле на таа територија се избориле и создале една независна држава – [[Република Вермонт]]. Таа била создадена во [[1777]] година за време на [[Американска револуција|Револуционерната војна]] и постоела четиринаесет години. Вермонт е една од седумнаесетте американски држави (заедно со [[Тексас]], [[Хаваи]], [[Република Калифорнија]] и секоја од [[Тринаесет колонии|Тринаесетте колонии]]) која имала [[Монархија|монархистичка влада]]. Во [[1791]] година Вермонт им се придружил на [[Соединетите Американски Држави]] како четиринаеста земја, прва која била надвор од Тринаесетте колонии. Таа не го поддржувала [[Ропството во САД|ропството]]<ref>{{cite web|title=Vermont Constitution of 1777|url=https://www.sec.state.vt.us/archives-records/state-archives/government-history/vermont-constitutions/1777-constitution.aspx|publisher=State of Vermont|access-date=April 12, 2019|location=Chapter I, Section I|quote=Therefore, no male person, born in this country, or brought from over sea, ought to be holden by law, to serve any person, as a servant, slave, or apprentice, after he arrives to the age of twenty-one years; nor female, in like manner, after she arrives to the age of eighteen years, unless they are bound by their own consent, after they arrive to such age, or bound by law for the payment of debts, damages, fines, costs, or the like.|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228110403/https://www.sec.state.vt.us/archives-records/state-archives/government-history/vermont-constitutions/1777-constitution.aspx|archive-date=December 28, 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| first=Lee Ann| last=Cox| title=Patchwork Freedom| url=https://www.uvm.edu/uvmnews/news/patchwork-freedom| publisher=University of Vermont| date=January 29, 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20190702152853/https://www.uvm.edu/uvmnews/news/patchwork-freedom| archive-date=July 2, 2019| url-status=dead}}</ref> додека била независна и по влегувањето во Унијата станала првата земја која го направила тоа. Географијата на државата е обележана со [[Зелени Планини|Зелените Планини]], кои се протегаат од север-југ до средината на државата, одвојувајќи го езерото [[Шамплејн (езеро)|Шамплејн]] и другите долински терени на запад од долината на реката [[Конектикат (река)|Конектикат]] што дефинира голем дел од нејзината источна граница. Поголемиот дел од нејзиниот терен е пошумен со тврдо дрво и четинари. Државата има топли, влажни лета и студени, снежни зими. Економската активност на Вермонт од 40,6 милијарди долари во [[2022]] година се рангирала на последното место на списокот на држави и територии на САД по БДП, но на 21 место по БДП по глава на жител. Позната по својот прогресивизам, државата била една од првите во САД што ги признала [[Истополови бракови|истополовите граѓански заедници и бракови]], има највисок процент на производство на [[електрична енергија]] од обновливи извори со 99,9%, и е една од најмалку религиозните и најмалку расно/етнички различни државите. Млекарството, шумарството, [[јаворов сируп]] и виното се важни сектори во земјоделската економија на Вермонт. Вермонт произведува приближно 50% од националниот јаворов сируп. == Географија == [[File:National-atlas-vermont.png|thumb|Карта на Вермонт на која се прикажени градовите, патиштата и реките]] [[File:Maps of Vermont population.png|thumb|Густина на населението на Вермонт]] [[File:CamelsHumpMT 20150426.jpg|thumb|Западното лице на [[Камелс Хамп]] (висина 1,243 метри<ref name="NGS_data">{{cite web|url=https://www.ngs.noaa.gov/cgi-bin/ds_mark.prl?PidBox=PG1684|title=The NGS Data Sheet|access-date=February 11, 2020|publisher=NOAA—National Geodetic Survey (NGS)|location=Silver Spring, Maryland|date=January 15, 2020}}</ref>]] Вермонт се наоѓа во регионот на [[Нова Англија]], [[Северисток (САД)|источниот дел]] на Америка и зафаќа {{км2|24900}}, со што е и 45-та земја во САД по должина. Копното зафаќа {{км2|24000}} а водата {{км2|950}} и со тоа Вермонт е 43-та по ред за најголема површина на копното и 47-ма според површината на водата. Таа е единствената држава која нема згради повисоки од 38 метри<ref>[https://archive.today/20120731020924/http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100907/NEWS02/100906009/Burlington-high-rise-gets-facelift "Burlington high rise gets facelift"], ''Burlington Free Press''.</ref>. Заедно со водата и копното Вермонт е поголем од [[Ел Салвадор]] а е помал од [[Хаити]]. Вермонт е најмалата земја која е опколена со копно. Географскиот центар на Вермонт е [[Вашингтон (округ во Вермонт)|Вашингтон]], 5 км источно од Роксбури. Потеклото на името Вермонт не е познато со сигурност но најверојатно доаѓа од францускиот ''les Vert Monts'' што во превод значи ''„Зелените Планини''“. [[Томас Јонг]] почнал да го употребува тоа има во [[1777]] година. Некои велат дека планините се наречени зелени бидејќи тие биле повеќе покриени со шума за разлика од [[Бели Планини|Белите Планини]] во [[Њу Хемпшир]]<ref>''[[Vermont v. New Hampshire]]'' {{Ussc|289|593|1933}}</ref> и [[Адирондак]] во [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]. Веригата на Зелените Планини формира таканаречен „’рбет“ од север кон југ, преку целата земја и го зафаќа најголемиот дел од државата, и во средината има блага свиеност кон запад. На југозападниот дел на државата се наоѓаат [[Таконски Планини|Таконските Планини]]<ref>{{cite book|author=Edward Day Collins|title=A History of Vermont: With Geological and Geographical Notes, Bibliography, Chronology, Maps, and Illustrations|url=https://archive.org/details/ahistoryvermont01collgoog|year=1903|publisher=Ginn|page=[https://archive.org/details/ahistoryvermont01collgoog/page/n87 1]}}</ref>; Границките Планини се на североисточната страна. На северозапад, близу до езерото [[Шамплејн (езеро)|Шамплејн]], е богатата долина [[Шамплејн (долина)|Шамплејн]]. На југ од долината се наоѓа езерото [[Бомосин (езеро)|Бомосин]]. Вермонт има 14 окрузи. Само две од нив Лемил и Вашингтон целосно се опколени со територија на Вермонт. Неколку планини имаат шумски појас со деликатен целогодишен алпинистички екосистем, вклучувајќи ги планините [[Маунт Менсфилд]], највисоката планина во државата, [[Килингтон Пик]], втората највисока планина, [[Камелс Хамп]], третата највисока и [[Маунт Абрахам]] со петтиот највисок врв<ref>{{cite web|url=http://www.greenmountainclub.org/page.php?id=217 |author=Green Mountain Club |title=Alpine Tundra |date=April 24, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151119162614/http://www.greenmountainclub.org/page.php?id=217 |archive-date=November 19, 2015 }}</ref>. Околу 77 проценти од земјата е покриена со шума а остатокот е покриен со пасишта, висорамнини, езера, вештачки езера и мочуришта. Некои области на Вермонт како што се Мраш – Билингс Рокфелер Национално Историски Парк (во Вудсток) и Апалациската Национална Живописна Патека се дел од Националниот парк на Вермонт.<ref>{{cite web|title=Vermont |publisher=National Park Service |access-date=July 15, 2008 |url=http://www.nps.gov/state/vt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080616102625/http://www.nps.gov/state/vt/ |archive-date=June 16, 2008}}</ref> === Најголеми градови === Вермонт има десет инкорпорирани градови. Најнаселен град во Вермонт е [[Берлингтон (Вермонт)|Берлингтон]]. Нејзиното метрополитенско подрачје е исто така најнаселено во државата, со проценка од 225,562 заклучно со 2020 година. {{Столбен графикон | title = [[Список на градови во Вермонт|Градско]] население според пописот од 2020 година | data_max = 45,000 | bar_width = 30 | label_type = Град | data_type = Население | label1 = [[Берлингтон (Вермонт)|Берлингтон]] | data1 = 44,743 | label2 = [[Јужен Берлингтон (Вермонт)|Јужен Берлингтон]] | data2 = 20,292 | label3 = [[Рутленд (Вермонт)|Рутленд]] | data3 = 15,807 | label4 = [[Есекс (Вермонт)|Есекс]] | data4 = 10,761 | label5 = [[Баре (Вермонт)|Баре]] | data5 = 8,491 | label6 = [[Монтпилиер (Вермонт)|Монтпилиер]] | data6 = 8,074 | label7 = [[Винуски (Вермонт)|Винуски]] | data7 = 7,997 | label8 = [[Свети Олбанс (Вермонт)|Свети Олбанс]] | data8 = 6,877 | label9 = [[Њупорт (Вермонт)|Њупорт]] | data9 = 4,455 | label10 = [[Верџенес (Вермонт)|Верџенес]] | data10 = 2,553 }} === Клима === [[File:Köppen Climate Types Vermont.png|thumb|[[Кепенова класификација на климата]] на Вермонт]] Вермонт има влажна континентална килма<ref>{{cite web |url=https://en.climate-data.org/north-america/united-states-of-america/vermont-1063/ |title=Climate: Vermont |publisher=Climate-Data.org |access-date=May 29, 2019 }}</ref>, со топли, влажни лета и ладни зими. Вермонт ја има [[Кепенова класификација на климата|Кепеновата климатска класа]] која е слична со онаа на [[Минск]], [[Стокхолм]]. Средната годишна температура за државата е 6 степени.<ref>{{cite EB1911|wstitle=Vermont| volume=27 | page=2016}}</ref> Вермонт е познат по својата врнежливост во пролет, проследено со генерално вражно и рано лето, топол август, разнобојна есен и особено студените зими<ref>{{cite web |url=http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/weather/weather_and_climate_of_vermont.htm |title=accessed September 15, 2007 |publisher=Academics.smcvt.edu |date=July 4, 1911 |access-date=July 31, 2010 |archive-date=August 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100813094937/http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/weather/weather_and_climate_of_vermont.htm |url-status=dead}}</ref>. Руралниот североисточен дел во зима често доаѓа до 5.56 степени целзиусови пониска температура за разлика од јужните делови на земјата. Годишниот просек на паѓање снег изнесува меѓу 153см и 254см зависно од надморската височина. Годишната просечна температура на Вермонт изнесува 6 степени целзиусови. И со тоа тој е седмата најстудена земја во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]].<ref>{{cite web|url=http://www.currentresults.com/Weather/US/average-annual-state-temperatures.php|title=Average Annual Temperatures by State |publisher= Current Results |access-date=January 25, 2012}}</ref> Во есен, како што полека почнува да доаѓа зимата, ридовите на Вермонт се обоени со црвена, портокалова и златна боја на [[јавор]]овата шума<ref>{{cite web|title=Study in Vermont. Universities & Colleges in Vermont|url=https://university.graduateshotline.com/vt.html|website=graduateshotline}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Највисоката температура измерена во Вермонт е 41 степен целзиусов во гратчето Вернон на [[4 јули]] [[1911]] година, додека најниската измерена температура е -46 степени целзиусовиво Блумфилд на [[30 декември]] [[1933]] година; ова е најниската температура измерена и во Нова Англија (Големата Црна Река, Мајна исто така измери -46 степени целзиусови во 2009 година)<ref>{{Cite book|author = Adams, Glenn|title = Maine ties Vt. for record low temperature|publisher = Burlington Free Press|date = February 11, 2009}}</ref>. Земјоделската сезона не ограничува на 0 до 120 до 180 дена.<ref>{{cite web |url=http://www.garden.org/regional/report/description/full/14 |title=National Gardening Association |publisher=Garden.org |access-date=July 31, 2010 |archive-date=June 27, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100627174702/http://www.garden.org/regional/report/description/full/14 |url-status=dead}}</ref> Државата добива помеѓу 2.200 и 2.400 сончеви часови годишно. Нова Англија како целина добива опсег од помалку од 2.000 сончеви часови во дел од Њу Хемпшир до дури 2.600 сончеви часови годишно во Конектикат и Род Ајленд<ref>{{cite web|url=https://eldoradoweather.com/climate/US%20Climate%20Maps/Lower%2048%20States/Sky%20Cover%20-%20Visibility/Mean%20Total%20Sunshine%20Hours/Gallery/mean-total-sunshine-hours.html |title=Mean Total Sunshine Hours |publisher=El Dorado Weather|access-date=May 29, 2019}}</ref> Климатските промени во Вермонт ги опфаќаат [[Последици од глобалното затоплување|последиците од климатските промени]], припишани на антропогените зголемувања на [[Јаглерод диоксид во Земјината атмосфера|јаглерод диоксидот во атмосферата]]. Државата веќе ги гледа последиците од климатските промени кои влијаат на нејзините екосистеми, економијата и јавното здравје. Според државната влада, врнежите значително се зголемиле во последните 50 години, бурите и поплавите се зголемиле, а зимите станале потопли и пократки.<ref>{{Cite web|url=https://climatechange.vermont.gov/|title=Climate Change in Vermont {{!}} Climate Change in Vermont|website=climatechange.vermont.gov|access-date=November 23, 2019}}</ref> Овие промени се одразиле на индустријата за зимски туризам,<ref>{{Cite web|url=https://climatechange.vermont.gov/our-changing-climate/what-it-means/tourism|title=Tourism and Recreation {{!}} Climate Change in Vermont|website=climatechange.vermont.gov|access-date=November 23, 2019|archive-date=May 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506014315/https://climatechange.vermont.gov/our-changing-climate/what-it-means/tourism|url-status=dead}}</ref> и предизвикале пад на критичните земјоделски и шумски индустрии како што е јаворов шеќер.<ref>{{Cite web|url=https://climatechange.vermont.gov/our-changing-climate/what-it-means/farms-forests|title=Farms and Forests {{!}} Climate Change in Vermont|website=climatechange.vermont.gov|access-date=November 23, 2019|archive-date=May 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506004649/https://climatechange.vermont.gov/our-changing-climate/what-it-means/farms-forests|url-status=dead}}</ref> Државата отворено признава и развива програми кои реагираат на [[глобалното затоплување]].<ref name="ccVermont">{{Cite web|url=https://climatechange.vermont.gov/|title=Climate Change in Vermont|website=Vermont Official State Website}}</ref> Вермонт била една од првите држави во САД што ги усвоила целите за емисиите на стакленички гасови во 2006 година. === Геологија === [[File:WaitsRiverXSection.png|thumb|upright|[[Силур]]ска и [[Девон (период)|Девонска]] стратиграфија на Вермонт]] Постојат пет физиографски подрачја во Вермонт<ref>{{cite web |title=Physiographic Regions |url=http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/physiographic/wordphysiomap.doc |access-date=June 3, 2018 |archive-date=November 13, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113013439/http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/physiographic/wordphysiomap.doc |url-status=dead }}</ref> . Категоризирани според геолошките и физичките атрибути тие пет подрачја се: Североисточните Високи земји, Зелените планини, планините Таконик, низините Шамплејин и Вермонт Пиедмонт.<ref>{{cite web|title=Academics Content Server at Saint Michael's|website=The Physiographic Regions of Vermont|url=http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/physiographic/physiographic_regions_of_vermont.htm|access-date=January 3, 2007|archive-date=May 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514235917/http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/physiographic/physiographic_regions_of_vermont.htm|url-status=dead}}</ref> Пред околу 500 милиони години Вермонт бил дел од [[Лаурентија]] и бил сместен во тропските предели.<ref>{{Cite news|first=Joel Banner |last=Baird |title=Tremors of discovery |url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20110724/GREEN01/107240301/Tremors-Discovery-Lone-Rock-Point-bears-scars-ancient-earthly-disruptions |archive-url=https://archive.today/20120723202151/http://www.burlingtonfreepress.com/article/20110724/GREEN01/107240301/Tremors-Discovery-Lone-Rock-Point-bears-scars-ancient-earthly-disruptions |url-status=dead |archive-date=July 23, 2012 |newspaper=[[Burlington Free Press]] |location=Burlington, Vermont |pages=1–3D |date=July 24, 2011 }}</ref> Средишната и јужната верига на [[Зелени Планини|Зелените Планини]] ги вклучува најстарите карпи во Вермонт, настанати пред околу милијарда години за време на првото настанување на планините (или орогенија). Подоцна, пред околу 400 милјарди години, вториот период на настанување на планините ги создале врвовите на Зелените Планини кои биле со 14.600 – 6.100 м надморска височина, три или четири пати ниваната моментална височина е споредувана со [[Хималаите]]. Геолошките притисоци што ги создале тие врвови останале познати како [[Шамплејнови Притисоци]], движејќи се од север до југ, на исток од планините (сега источно крајбрежје на езерото Шамплејн). Како резултат на тектонското формирање, делот од Вермонт кој се наоѓа источно од Зелените Планини е составен од карпи кои настанале во [[силур]]скиот и [[Девон (период)|девонскиот]] период. Западен Вермонт е настанат претежно од постариот материјал [[Пред-Камбриум]] и [[Камбриум]].<ref>{{cite web |url=http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/images/gengeo52.pdf |title=Generalized geologic map of Vermont |access-date=February 23, 2012 |archive-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405135709/http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/images/gengeo52.pdf |url-status=dead }}</ref> Некои згради кои се изградени во [[Германија]], [[Хонгконг]] и [[Абу Даби]] најпрво се конструирани од [[гранит]]от кој го има во Вермонт. Постојат осум различни бои на гранит<ref>{{cite web |title=Granite {{!}} Department of Environmental Conservation |url=https://dec.vermont.gov/geological-survey/resources-energy/minres/granite |website=dec.vermont.gov |publisher=Department of Environmental Conservation |access-date=March 3, 2020}}</ref> кои ги има во Вермонт вклучувајќи ги: сива, светкаво бела, галактички сина, нежно розова, американско црна, гарденикова бела, лаурентијанова розова и сива. Остатоците од Чези настанокот можат да бидат видени на островот Ла Мот. Тој бил еден од првите тропски гребени. Тоа е страната на каменот варовник Фик Квари, кој се состои од антички морски фосили како што се стоматопороидите. Тие фосили датираат уште од пред 200 милијарди години. Се верувало дека во некоја точка Вермонт бил поврзан со [[Африка]] и дека фосилите и карпите пронајдени на бреговите на Африка и Америка се понатамошен доказ на теоријата на [[Панагија]].<ref>{{cite web |url=http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/monkton/monktonmain.htm |title=Geology and Mineral Resources—Vermont Geological Survey |publisher=Anr.state.vt.us |access-date=January 25, 2012 |archive-date=December 30, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230180108/http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/monkton/monktonmain.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|last=Slayton |first=Thomas |url=http://northernwoodlands.org/outside_story/article/vermonts-farmers-have-geology-to-thank |title=The Outside Story &#124; Vermont's Farmers Have Geology to Thank |publisher=Northern Woodlands |date=December 1, 2009 |access-date=January 25, 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.uvm.edu/landscape/learn/Downloads/BRIEFGeologicHistory.pdf |title=Report |website=uvm.edu}}</ref> Во минатите четири векови, Вермонт искусил неколку змејотреси чиј [[епицентар]] ретко се наоѓал на територијата на Вермонт а најсилниот од нив бил во 1952 година со јачина од 6.0 степени според [[Рихтерова скала|Рихтеровата скала]].<ref name="bfp100624">{{cite news|title=Canada quake shakes Vt.|newspaper=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A,4A|date=June 24, 2010}}</ref> === Природознание === Вермонт претежно е составен од мешани шуми. Поголемиот дел од државата, особено Зелените Планини, се покриени со [[зимзелени дрвја]] и со северно тврдо дрво. Западната граница со [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] и областа околу езерото Шамплејн лежи во Источните Големи Езера на низинска шума. Југозападниот агол на државата и делови од реката [[Конектикат (река)|Конектикат]] се покриени со североисточна крајбрежна шума од мешан [[даб]]. Државата содржи 41 вид на [[гуштери]] и [[Водоземци|водоземни животни]], 89 видови на [[Риби|риба]], од кои 12 не се домашни туку се донесени од странство<ref name="c101124">{{Cite news | first=Joseph | last=Gresser | title=How all those fish got to Vermont | publisher=the chronicle | location=Barton, Vermont | page= 17 | date=November 24, 2010 }}</ref>, 193 видови на [[птици]], 58 видови на [[цицачи]], повеќе од 15 000 видови на [[инсекти]] и 2.000 високо растежни растенија<ref>{{cite web|url=http://www.vtfishandwildlife.com/about_history.cfm |title=Vermont Fish and Wildlife Department |publisher=Vtfishandwildlife.com |access-date=July 31, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522031818/http://www.vtfishandwildlife.com/about_history.cfm |archive-date=May 22, 2010 }}</ref>, плус габички, алги и 75 различни видови на природни заедници. Во средината на [[19 век]], дивите гуски биле исфрлени од земјата со лов и со уништување на живеалиштата. Шеснаесет [[гуска|гуски]] биле повторно започнати да се одгледуваат во [[1969]] година и имале пораст од 45.000 во 2009 година.<ref>{{Cite news|title=Hunting Wild Turkeys|publisher=Newport Daily Express|location=Newport, Vermont|pages= THREE, HUNTING GUIDE|date=September 2009}}</ref> Во 2013 година, ловците убиле 6.968 од нив<ref>{{Cite news | last= Fish and Wildlife| title=Turkey hunters had record year | newspaper=The Chronicle | location=Barton, Vermont | pages= 31A | date=January 15, 2014 }}</ref> Од [[1970]] година, намалувањето на фармите резултирало со намалена животна средина и намален број на птици вклучувајќи ги и Американскиот вудкок, кафеавиот трашер и други.<ref>{{cite news|first=Candace|last=Page|title=Saving shrubland|newspaper=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date=July 6, 2010}}</ref>[[Орел-рибар|Орелот-рибар]], чии јајца претходно биле оштетени од [[ДДТ]], почнал повторно да се појавува во 1998 година и до 2010 година, повеќе не биле загрозени во државата<ref>{{cite news|first=Natalie |last=Diblasio |title=Lake Arrowhead failure is first in 12 years |url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100730/NEWS02/100729036/Ospreys-fail-to-reproduce-at-Lake-Arrowhead |newspaper=Burlington Free Press |location=Burlington, Vermont |pages=1B |date=July 30, 2010 }}{{dead link|date=March 2017 |bot=Beta7 |fix-attempted=yes }}</ref> Синдромот бел-нос убил речиси две третини од сите [[лилјаци]] кои се наоѓале во државата од 2008 до 2010 година.<ref>{{cite news|first=Candace |last=Page |title=Bats struggle to survive |url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100727/NEWS02/7270303/Bats-struggle-to-survive |newspaper=Burlington Free Press |location=Burlington, Vermont |pages=1B,4B |date=July 27, 2010 }}{{dead link|date=March 2017 |bot=Beta7 |fix-attempted=yes }}</ref> памучното опавче од Нова Англија, надминато од [[Флоридски зајак|флоридскиот зајак]]<ref>{{Cite news | first=Elizabeth | last=Macalaster | title=New England cottontail: Rabbit, come back! | newspaper=the Chronicle | location=Barton, Vermont | page= 15 | date=April 11, 2012 }}</ref> и бумбарот со жолта лента, како еден од 19-те видови пчели во опаѓање.<ref name="BoBt">{{cite web| title = Bumble bees: yellowbanded bumble bee (Bombus terricola) | publisher = Xerces Society | url = http://www.xerces.org/yellow-banded-bumble-bee/ | access-date = April 5, 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140424192028/http://www.xerces.org/yellow-banded-bumble-bee/ | archive-date = April 24, 2014 | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite news | first=Bethany | last=Dunbar | title=Keep an eye out for rare bumblebees | newspaper=the Chronicle | location=[[Barton, Vermont]] | pages= 2C | date=April 24, 2013 }}</ref> Многу од реките на Вермонт, вклучувајќи ја и реката Винускај, се со регулирани корита со цел да се избегнат поплави. == Историја == === Предколонијален период === [[File:Abenakis.jpg|thumb|left|[[Акварел]] на [[Абенаки]], 1700-ти]] Првите луѓе што го населиле денешен Вермонт пристигнале пред околу 11.000 години, кога [[Ледник|ледниците]] од последното [[ледено доба]] се повлекувале.<ref name="geographic">{{cite web |title=Landscape Lenses |url=https://www.uvm.edu/place/burlingtongeographic/lenses/prehistory.php |publisher=Burlington Geographic |access-date=March 15, 2023}}</ref> Мали групи [[Ловци собирачи|ловци-собирачи]] следелестада [[Ирвас|карибу]], [[Елени|елен]] и [[Мастодонти|мастодон]] низ пасиштата на долината Шамплејн. Во тоа време голем дел од регионот бил мешана [[тундра]]. Најстарите човечки артефакти се проектили стари 11.000 години пронајдени долж источниот брег на Шамплејн.<ref name="arch_review">{{cite book |last1=Thomas |first1=Peter |url=https://outside.vermont.gov/agency/ACCD/ACCD_Web_Docs/HP/Resources_Rules/Digging_Into_Archaeology/Archaeological_Review_of_Vermont's_Past.pdf |title=An Archaeological View of Vermont's Past |last2=Kelley |first2=Lauren |publisher=State of Vermont |location=Montpelier |access-date=March 15, 2023}}</ref> Ова време е познато како [[Палеоиндијанци|палео-индијански период]]. Помеѓу 8.500 и 7.000 година, во времето кога постоело морето Шамплејн, [[Американски староседелци|американците староседелци]] се доселиле и ловеле во Вермонт. За време на древниот период, од 8 милениум пред нашата ера до 1000 година пред нашата ера, американците староседелци мигрирале околу една година. За време на дрвеното време, од 1000 година п.н.е. до 1600 година, се утврдувале нови села и мрежи и била развиена [[керамика]]та и технологијата за [[Лак (оружје)|лак]] и [[стрела]]. Во овој период, на западниот дел на државата живеело мал број население од племето [[Алгонкинци]], вклучувајќи ги и [[Мохиканци]]те и [[Абенаци]]те.<ref>{{Cite web |title=Vermont Indian Tribes and Languages |url=https://www.native-languages.org/vermont.htm |access-date=2024-09-04 |website=www.native-languages.org}}</ref><ref>{{Cite book |last=Swanton |first=John Reed |title=The Indian Tribes of North America |pages=18–19}}</ref> Доаѓањето на европските истражувачи во 1600-тите го означил крајот на периодот Вудлендовиот период и почетокот на [[Абенаки]]. Во тоа време, имало околу 10.000 домородни луѓе во денешен Вермонт, од кои се проценува дека 75-90% биле убиени од европски болести како што е [[Сипаници|сипаница]].<ref>{{Cite web |title=The Abenaki & The Europeans |url=https://vermonthistoryexplorer.org/the-abenaki-and-the-europeans |access-date=May 21, 2023 |website=Vermont History Explorer |language=en }}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |last=Bushnell |first=Mark |date=October 27, 2018 |title=Devastating epidemics European diseases reached Vermont before settlers did |url=https://www.timesargus.com/devastating-epidemics-european-diseases-reached-vermont-before-settlers-did/article_1747be12-38c6-567b-b980-1340f0a33c8d.html |work=Barre Montpelier Times Argus|access-date=May 21, 2023}}</ref> Преживеаните се преселиле на север во [[Нова Франција]] или се асимилирале со европските доселеници.<ref name="arch_review" /> Денес, нема индијански резервации во Вермонт. Во 2021 година, 0,2% од живородените деца во Вермонт биле на американски Индијанци.<ref>{{cite web |title=National Vital Statistics Reports: Births: Final Data for 2021 |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr72/nvsr72-01.pdf |publisher=NVSS |access-date=March 15, 2023}}</ref> Речиси сите информации за предколумбискиот период на Вермонт се од пронајдените артефакти. Во Вермонт се познати околу 750 праисториски локалитети,<ref>{{cite web |title=Vermont Archaeology Heritage Center |url=https://accd.vermont.gov/historic-preservation/archaeology-center |publisher=State of Vermont |access-date=March 15, 2023}}</ref> но малкумина се ископани од археолозите, а оние на приватна сопственост немаат никаква правна заштита.<ref name="faq">{{cite web |title=Vermont Archaeology Frequently Asked Questions |url=https://outside.vermont.gov/agency/ACCD/ACCD_Web_Docs/HP/Resources_Rules/Digging_Into_Archaeology/Vermont_Archaeology_FAQ.pdf |access-date=March 15, 2023 |publisher=State of Vermont}}</ref> Околу 20 домашни топоними преживеале во државата, вклучувајќи ги и езерото Бомосеен, езерото Мемфремагог, реката Мисискои, планината Монаднок и Виноски. === Колонијален период === [[File:ConstitutionHouse WindsorVermont.JPG|thumb|Старата уставна куќа во [[Виндзор (Вермонт)|Виндзор]], каде што [[Устав на Република Вермонт|Уставот на Вермонт]] бил усвоен на 8 јули 1777 година]] [[File:The Green Mountain Boys Flag.jpg|right|thumb|Знаме од 1775 година кое било употребувано од Зелените планински момчиња (Green Mountain Boys)]] За прв европеец кој го видел Вермонт се смета дека бил Жак Картие во [[1535]] година. На [[30 јули]] [[1609]] година францускиот истражувач [[Самуел де Шамплејн]] го присвоил Вермонт како дел од [[Нова Франција]] и во [[1666]] година ја изградил тврдината Ламоткоја која станала прва европска населба во Вермонт.<ref name="nps">{{cite web |title=Fort St. Frederic |url=https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/explorers/sitec45.htm |access-date=March 16, 2023 |publisher=National Park Service}}</ref> Во 1666 година, тие ја изградиле Форт Сент Ана на островот Ла Мот за да ја одбранат [[Канада]] од [[Ирокези]]те. Била напуштен во 1670 година.<ref name="desany">{{cite journal |last1=Desany |first1=Jessica |date=2006 |title=Enshrining the Past: The Early Archaeology of Fort St. Anne, Isle La Motte, Vermont |url=https://www.vtarchaeology.org/wp-content/uploads/v7_ch3_reduced.pdf |journal=The Journal of Vermont Archaeology |volume=7 |access-date=March 16, 2023}}</ref> Краткотрајна населба постоела во Поинте а л'Алгонкин, денес Виндмил Поинт, Албург. На денешното место Свантон постоело село со црква и педесет колиби. Поголемиот дел од источниот брег на езерото Шамплејн било мапиран со сегниории, но доселениците не сакале да ја населат областа, веројатно поради континуираната војна и нападите.<ref>{{Cite book |last=Crockett |first=Walter |title=A History of Lake Champlain |url=https://archive.org/details/HLCC_vtrbms |publisher=Hobart J Shanley & Co. |year=1909 |location=Burlington, Vermont |pages=[https://archive.org/details/HLCC_vtrbms/page/n58 58]–63}}</ref> Во [[1638]] година, земјотрес бил почувствуван во Нова Англија, со центар во долината на св. Лоренс. Ова бил прв сеизмички настан забележан во Вермонт. Во 1690 година, група на Холанско – Британски доселеници од Албани воспоставиле населба и место за тргување на местото Оџак, 13 км западно од денешниот Адисон. Првата постојана Британска населба била формирана во [[1724]] година со конструкцијата на тврдината Дамер, заштитувајќи ги блиските населби<ref>{{cite web |title=Fort Dummer |url=https://vtstateparks.com/fortdummer.html |publisher=Vermont State Parks |access-date=March 16, 2023}}</ref>. Од 1731 – 1734 година, [[Французи]]те ја направиле тврдината Свети Фредерик кој им дал на Французите контрола на граничниот регион на Нова Франција/Вермонт во езерото Шамплејн. Со појавата на [[Француско-индиска војна|Француско-индиската војна]] во 1754 година, Французите започнале изградба на тврдината Карилон денешен Тикондерога, Њујорк во 1755 година. Британците не успеале да ја заземат тврдината Св. Фредерик или тврдината Карилон помеѓу 1755 и 1758 година. Во 1759 година, комбинирана војска од 12.000 британски регуларни и провинциски трупи под водство на [[Џефери Амхерст]], го освоиле Карилон по што Французите ја напуштиле тврдината Св. Фредерик. Амхерс тогаш ја изградил тврдината Круна до остатоците од тврдината Св.Фредерик, обезбедувајќи ја британската контрола на ова место. По поразот на Франција, [[Париски договор (1763)|Договорот во Париз]] во [[1763]] година на британците им дал контрола на земјиштето.<ref name="Colin Gordon Calloway-2006">{{cite book |author=Colin Gordon Calloway |url=https://books.google.com/books?id=XtxG369-VHQC&pg=PA99 |title=The Scratch of a Pen: 1763 and the Transformation of North America |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=9780198041191 |page=99}}</ref> Колонијалната населба била ограничена со освојувањето на земјиштето источно од Апалачии Вермонт бил поделен речиси на половина со една крива линија која се протегала од тврдината Вилијам Хенриво езерото Џорџ дијагонално североисточно до езерото Мемфремагог. Крајот на војната донел нови доселеници во Вермонт. На крајот, Масачусетс, Њу Хемпшир и Њујорк, сите ја освоиле/придобиле оваа предна област<ref name="vhe">{{cite web |title=The New Hampshire Grants |url=https://vermonthistoryexplorer.org/the-new-hampshire-grants |website=Vermont History Explorer |access-date=March 16, 2023 |language=en }}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На [[20 март]] [[1764]] година, кралот [[Џорџ III]]<ref>{{cite journal |journal=The Proceedings of the Vermont Historical Society |title=The Green Mountain Insurgency|date=Fall 1996 |volume=64 |issue=4 |page=217 |url=https://vermonthistory.org/journal/misc/GreenMountainInsurgency2.pdf |access-date=March 16, 2023}}</ref> ја воспоставил границата меѓу [[Њу Хемпшир]] и [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] по западниот брег на реката Конектикат, северна од [[Масачусетс]], и на југ од 45 степени северно ширина. Кога Њујорк не ги прифатил имињата на земјиштето познати како Нов Хемпшир<ref>{{cite web |title=New Hampshire Grants |url=https://www.britannica.com/place/New-Hampshire-Grants |publisher=Encyclopedia Britannica |access-date=March 21, 2023 |language=en}}</ref> (градови создадени со доделување на земјиште продадено од Нов Хемпшир, гувернерот Бенинг Вентборт), незадоволните колонисти се организирале во опозиција, што довело до создавање на независност на Вермонт во [[15 јануари]] [[1777]] година. Во 1770 година, [[Итан Ален]], неговите браќа Ира и Леви и Сет Ворнер регрутирале неформална милиција, позната како [[Зелени Планински Момци]], да ги штитат интересот на оригиналните доселеници од Њу Хемпшир против новите доселеници од Њујорк.<ref name="Rife-1929">{{Cite journal |last=Rife |first=Clarence W. |date=1929 |title=Ethan Allen, an Interpretation |url=https://www.jstor.org/stable/359168 |journal=The New England Quarterly |volume=2 |issue=4 |pages=561–584 |doi=10.2307/359168 |jstor=359168 |issn=0028-4866}}</ref><ref>{{cite web |title=Freedom & Unity: The Green Mountain Boys |url=https://vermonthistory.org/freedom-unity-green-mountain-boys/ |publisher=Vermont Historical Society |access-date=March 16, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Green Mountain Boys {{!}} United States history {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Green-Mountain-Boys |access-date=March 21, 2023 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> [[File:Vermont State House Montpelier October 2021 HDR.jpg|thumb|right|Државниот Дом на Вермонт]] === Независност и државност === На [[15 јануари]] [[1777]] година, претставници на Нов Хемпшир прогласиле независност на Вермонт<ref>{{cite web|title=Second Vermont Republic |website=Vermont's Declaration of Independence (1777) |url=http://www.vermontrepublic.org/vermonts_declaration_of_independence_1777 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927024239/http://www.vermontrepublic.org/vermonts_declaration_of_independence_1777 |url-status=dead |archive-date=September 27, 2007 |access-date=January 17, 2007 }}</ref>. За првите шест месеци од своето постоење, се нарекувала Република Нова Конектикат.<ref name="Esther Munroe Swift">Esther Munroe Swift, ''Vermont Place-Names: Footprints in History'' Picton Press, 1977</ref> На [[2 јуни]] [[1777]] година, втора конвенција од 72 делегати се сретнале за да го усвојат името „Вермонт“. Ова се случило по совет од пријателски настроениот Пенисилван кој им пишал на нив како да постигнат прием во новата независна [[САД]] како 14 држава. На 4 јули, [[Устав на Вермонт|Уставот на Вермонт]] бил избран во таверната Виндзор, бил усвоен од страна на делегатите на 8 јули. Уставот бил меѓу првите пишани устави во [[Северна Америка]] и бил неспорно првиот кој ја укинал институцијата [[Ропството во САД|ропство]],<ref>{{cite web | url = http://www.history.com/this-day-in-history/new-connecticut-vermont-declares-independence | title = New Connecticut (Vermont) declares independence | date = March 5, 2019 | website = History Channel | publisher = A+E Networks | quote = Vermont's constitution was not only the first written national constitution drafted in North America, but also the first to prohibit slavery and to give all adult males, not just property owners, the right to vote.}}</ref> обезбедил право на глас на секој возрасен маж и барал поддршка на јавни училишта<ref>{{Cite web |title=Old Constitution House {{!}} State Historic Sites |url=https://historicsites.vermont.gov/constitution-house |access-date=April 29, 2023 |website=historicsites.vermont.gov}}</ref>. Овој устави бил на сила од 1777 до 1791 година. Ропството било повторно забрането со државен закон на [[25 ноември]] [[1858]] година. === Револуционерна војна === [[Битка кај Бенингтон|Битката кај Бенингтон]] се одвила на [[16 август]] [[1777]] година. Комбинирана американска армија, под команда на генерал [[Џон Старк (американски генерал)|Старк]], ја нападнала [[Кралство Велика Британија|британската]] колонија [[Хосик (Њујорк)|Хосик]], Њујорк, од другата страна на границата од Бенингтон и заробиле речиси цел британски одред. Генералниот Бургон никогаш не закрепнал од оваа загуба и на крај го предал остатокот од неговата 6000 машка сила кај [[Саратога (Њујорк)|Саратога]], Њујорк, на [[17 октомври]]..<ref>{{Cite book |author=Gabriel, Michael P. |url=http://worldcat.org/oclc/765882204 |title=The Battle of Bennington : soldiers & civilians |date=2012 |publisher=History Press |isbn=978-1-60949-515-2 |pages=54 |oclc=765882204}}</ref> Битките кај Бенингтон и Саратога се познати како пресвртна точка во Револузионерната војна бидејќи тие биле првиот голем пораз на британската армија. Годишнината од битката сè уште се слави во Вермонт како државен празник. [[Битка кај Хабартон|Битката кај Хабартон]] (7 јули 1777 година) била единствената битка водена во денешен Вермонт и иако континенталните сили биле технички победени, британските војски биле оштетени до таа точка што не ги бркале [[Американци]]те кои се повлекувале од тврдината Тикондерога. ===Прием во Унијата=== [[File:VTadmissionAct.JPG|thumb|right|[[Конгресен акт]] од 1791 година за примање на Вермонт во Унијата]] Вермонт продолжил да се управува самостојно како суверен ентитет сместен во источниот дел од градот [[Виндзор (Вермонт)|Виндзор]] цели четиринаесет години. Независната држава Вермонт издала свои монети од [[1785]] до [[1788]] година и обезбедувала поштенски сервис насекаде низ државата.<ref>{{Citation |last=Bucholt |first=Margaret |title=An Insider's Guide to Southern Vermont |url=http://www.manchestervermont.net/about.php |year=1991 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206163302/http://www.manchestervermont.net/about.php |url-status=dead |contribution=Manchester and the Mountains Chamber of Commerce |publisher=Penguin |archive-date=December 6, 2013}}</ref>. [[Томас Читенден]] бил гувернер од 1778-1789 година и во 1790-1791 година. Бидејќи државата [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] продолжила да тврди дека Вермонт е дел од Њујорк, Вермонт не можел да биде [[прием во Унијата|примен во Унијата]] според член IV, Дел 3 од Уставот сè додека се согласи законодавниот дом на Њујорк. На [[6 март]] [[1790]] година, законодавците ја условувале својата согласност со договор за преговарање за прецизната граница меѓу двете држави. Кога комесари од Њујорк и Вермонт се состанале за да одлучат за границата, преговарачите на Вермонт инсистирале да се решат и споровите за сопственоста на имотот со жителите на Њујорк, наместо да ја остават таа одлука на федералниот суд.<ref>{{Cite book |last=Mello |first=Robert A. |url=http://worldcat.org/oclc/875404347 |title=Moses Robinson and the founding of Vermont |year=2014 |isbn=978-0-934720-65-6 |pages=260 |publisher=Vermont Historical Society |oclc=875404347}}</ref> Преговорите биле успешно завршени во октомври [[1790]] година со договор дека Вермонт ќе плати 30.000 американски долари на Њујорк за да бидат распределени меѓу Њујорчани кои барале земјиште во Вермонт според њујоршките земјишни патенти.<ref>{{Cite book |last=Mello |first=Robert A. |url=http://worldcat.org/oclc/875404347 |title=Moses Robinson and the founding of Vermont |year=2014 |isbn=978-0-934720-65-6 |pages=264 |publisher=Vermont Historical Society |oclc=875404347}}</ref> Во јануари [[1791]] година, конвенцијата во Вермонт гласала со 105-4 <ref>{{Cite book |last=Mello |first=Robert A. |url=http://worldcat.org/oclc/875404347 |title=Moses Robinson and the founding of Vermont |year=2014 |isbn=978-0-934720-65-6 |pages=270–271 |publisher=Vermont Historical Society |oclc=875404347}}</ref> за да поднесе петиција до [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] да стане држава во сојузната унија. Конгресот дејствувал на [[18 февруари]] [[1791]] година, за да го прими Вермонт во Унијата како 14-та држава од [[4 март]] [[1791]] година; две недели претходно на [[4 февруари]] [[1791]] година, Конгресот одлучил да го прими [[Кентаки]] како 15-та држава од [[1 јуни]] [[1792]] година.<ref>{{cite web|last=First Congress|first=Third Session|title=An Act for the admission of the State of Vermont into this Union|website=The Avalon Project|publisher=Yale Law School|date=February 18, 1791|url=http://avalon.law.yale.edu/18th_century/vt03.asp| access-date = November 24, 2014}}</ref> Вермонт станала првата држава која влегла во Унијата по првичните 13 држави. Ревидираниот устав од 1786 година, кој воспоставил поголема поделба на власта, продолжил да важи до 1793 година, две години по приемот на Вермонт во Унијата. Според Законот „''Да се ​​обезбеди слобода на сите лица во оваа држава''“,<ref>{{cite web|title=An Act To Secure Freedom to All Persons Within This State|url=https://ia601600.us.archive.org/15/items/dutyofdisobedien00chil/dutyofdisobedien00chil.pdf#page=38|website=Internet Archive|access-date=July 31, 2024}}</ref> ропството било официјално забрането со државниот закон на 25 ноември 1858 година, помалку од три години пред [[Американската граѓанска војна]].<ref>[http://www.bartonchronicle.com/index.php/reviews/books/110-asurpriseoneverypage Barton Chronicle book review]. Retrieved August 21, 2009. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090510020229/http://www.bartonchronicle.com/index.php/reviews/books/110-asurpriseoneverypage |date=May 10, 2009 }}</ref><ref>{{cite book|last=Child|first=Lydia Maria|title=The Duty of Civil Disobedience to the Fugitive Slave Act: An Appeal to the Legislators of Massachusetts|year=1860|publisher=American Anti-Slavery Society|location=Boston|pages=Anti–Slavery Tracts No. 9, 36}}</ref><ref>{{cite web|last=Bunch|first=Lonnie|title=Vermont 1777: Early Steps Against Slavery|url=http://go.si.edu/site/MessageViewer?em_id=15241.0&dlv_id=17582|publisher=Smithsonian National Museum of African American History and Culture|access-date=February 12, 2014}}</ref> . Жителите обезбедиле засолниште на неколку локации за избеганите робови кои бегале во Канада, како дел од Подземната железница.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1995/06/25/travel/travel-advisory-underground-railroad-vermont-sites-to-open.html|title=Underground Railroad: Vermont Sites to Open|date=June 25, 1995|website=The New York Times}}</ref> === Граѓанска војна === Од средината на [[1850]] година се забележиле промени кај народот во земјата и тоа од луѓе кои главно го фаворизирале [[Ропството во САД|ропството]], до далеку посериозна опозиција кон институцијата ропство, создавајќи ги Радикалните Републиканци и аболиционистот (противникот на ропството) Тадеј Стивенс. Додека партијата на Виг слабеела и се појавила [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]], Вермонт цврсто настојувал на поддршка на неговите кандидати. Во [[1860]] година Вермонт гласал за претседателот [[Абрахам Линколн]], давајќи му најголем удел во победата од било која друга држава.<ref>{{cite book| last = Trefousse| first = Hans| author-link = Hans Trefousse| year = 1997| title = Thaddeus Stevens: Nineteenth-Century Egalitarian| url = https://archive.org/details/thaddeusstevensn0000tref| publisher = University of North Carolina Press| location = Chapel Hill, NC| isbn = 978-0-8078-5666-6 }}</ref> За време на [[Американската граѓанска војна]], Вермонт испратил 33.288 војници во служба на [[Соединетите Американски Држави]], од кои 5.224 (повеќе од 15%) загинале.<ref>{{cite web |url=http://www.civil-war.net/pages/troops_furnished_losses.html |title=Union—Troops Furnished and Deaths |website=The Civil War Home Page |access-date=April 28, 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040611092722/http://www.civil-war.net/pages/troops_furnished_losses.html |archive-date=June 11, 2004 }}</ref> Најсеверната копнена акција на војната била нападот на Св. Албанс - грабежот на три банки на Сент Албанс, извршен во октомври 1864 година од агенти на Конфедерацијата. Поседот ги гонел напаѓачите на Конфедерацијата во Канада и заробил неколку, пред да мора да им ги предаде на канадските власти. Канада ги надоместила банките, ги ослободила а подоцна повторно уапсила некои од сторителите.<ref>{{cite encyclopedia|url= http://www.britannica.com/EBchecked/topic/516711/Saint-Albans-Raid|title= Saint Albans Raid| encyclopedia = Encyclopædia Britannica |access-date= May 2, 2014}}</ref><ref> {{cite book | last = Wilson | first = Dennis K. | title = Justice under Pressure: The Saint Albans Raid and Its Aftermath | url = https://archive.org/details/justiceunderpres0000wils | publisher = University Press of America | date = 1992 | page = [https://archive.org/details/justiceunderpres0000wils/page/n224 203] | isbn = 978-0819185099 }}</ref> ===Повоен период=== ====Демографски промени==== Почнувајќи од средината на [[19 век]], индустриите во Вермонт привлекле бројни ирски, шкотски и италијански имигранти, додавајќи им на своите жители со претежно англиски и некои француски канадски предци. Многу од имигрантите мигрирале во [[Баре (Вермонт)|Баре]], каде што многумина работеле како каменорезници на [[гранит]], за што постоел национален пазар. Гранитот од Вермонт се користел во големи државни згради низ [[Соединети Американски Држави|САД]]. Во овој период, многу [[Италијанци|Италијанки]] и [[Шкотланѓани|Шкотланѓанки]] управувале со пансиони за да ги издржуваат своите семејства. Таквите објекти помогнале да се апсорбираат новите жители и ги научиле на новата култура; Европските имигранти го достигнале својот врв помеѓу [[1890]] и [[1900]] година. Обично имигрантите живееле со луѓе од нивниот јазик и етничка припадност, но понекогаш и со други..<ref name="barre">{{cite web|url=http://vermonthistory.org/journal/74/05_Richards.pdf |author=Susan Richards| title=Making Home Pay: Italian and Scottish Boardinghouse Keepers in Barre, 1880–1910| work=Vermont History Journal |date=2005 |access-date=October 23, 2013}}</ref> Постепено, новите имигранти се асимилирале во државата. Времињата на тензии предизвикале поделби. Во почетокот на [[20 век]], некои жители на Вермонт биле вознемирени поради падот на руралните области; луѓето го напуштијле [[земјоделство]]то за да се преселат во градовите, а другите изгледале неспособни да се вклопат во општеството. Дополнително, постоел бран на [[Доселување|имиграција]] од Французите Канаѓани, а протестантските Англо-Американци стравувале дека ќе бидат претекнати од новите доселеници, кои се надополниле на католичкото население од [[Ирци]] и [[Италијанци]]. Врз основа на колонијалното минато, некои жители на Јенки сметале дека Француските Канаѓани премногу често се венчале со Индијанци.<ref name="VT.ster">{{cite web |author=Lutz Kaelber |date=2009 |title=Eugenics: Compulsory Sterilization in 50 American States: Vermont |url=http://www.uvm.edu/~lkaelber/eugenics/VT/VT.html |access-date=May 14, 2019 |publisher=University of Vermont}}</ref> Во [[1970]] година, населението на Вермонт изнесувало 444.732. До 1980 година, тоа се зголемило за над 65.000 постигнувајќи бројка од 511.456 жители. Таа промена, зголемување од 15 проценти, било најголемото зголемување на населението на Вермонт од деновите на Револуционерната војна.<ref>{{Cite web |title=1970s VT: Fears of a hippie invasion |url=https://www.burlingtonfreepress.com/story/news/local/2015/04/03/vt-fears-hippie-invasion/70846514/ |access-date=August 17, 2023 |website=Burlington Free Press |language=en-US}}</ref> Во [[2002]] година, државата Вермонт погрешно известила дека народот [[Абенаки]] мигрирал на север во [[Квебек]] до крајот на [[17 век]];<ref>{{cite web |last1=Dillon |first1=John |date=March 20, 2002 |title=State Says Abenaki Do Not Have "Continuous Presence" |url=https://archive.vpr.org/vpr-news/state-says-abenaki-do-not-have-continuous-presence/ |access-date=January 31, 2022 |website=Vermont Public Radio |archive-date=January 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131015556/https://archive.vpr.org/vpr-news/state-says-abenaki-do-not-have-continuous-presence/ |url-status=dead }}</ref> Абенаките се државно признати племиња. Во 2016 година, гувернерот на државата го прогласил Денот на Колумбо за Ден на домородните народи<ref name="recognition">{{cite web |author=Angela Evancie |date=November 4, 2016 |title=What Is The Status Of The Abenaki Native Americans In Vermont Today? |url=https://www.vpr.org/post/what-status-abenaki-native-americans-vermont-today#stream/0 |access-date=May 14, 2019 |publisher=VPR (Vermont Public Radio)}}</ref> Вермонт нема федерално признати племиња.<ref>{{cite web |title=Federal and State Recognized Tribes |url=https://www.ncsl.org/legislators-staff/legislators/quad-caucus/list-of-federal-and-state-recognized-tribes.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025051136/https://www.ncsl.org/legislators-staff/legislators/quad-caucus/list-of-federal-and-state-recognized-tribes.aspx |archive-date=October 25, 2022 |access-date=January 31, 2022 |website=National Conference of State Legislatures}}</ref> ====Политички промени==== Вермонт го одобрил [[Право на глас на жените|правото на глас на жените]] неколку децении пред да стане дел од националниот устав. На жените првпат им било дозволено да гласаат на изборите на [[18 декември]] [[1880]] година, кога им било дадено ограничено право на глас. Прво им било дозволено да гласаат на градските избори, а подоцна и на државните законодавни трки. Големи поплави се случиле во почетокот на ноември [[1927]] година. Во текот на овој инцидент, 84 лица загинале, вклучувајќи го заменик – гувернерот на државата. Во 1938 година ураганот Нова Англија разнел 15.000.000 хектари (61.000 м²) дрва, една третина од вкупната површина под шуми во тоа време во Нова Англија. Многу од постарите дрва во државата се околу 75 години, кои датираат од по ова невреме. Друга [[поплава]] се случила во [[1973]] година, предизвикувајќи смрт на двајца луѓе и и милиони долари маатеријална штета Во [[1931]] година, Вермонт станал 29-та држава што донела закон за [[евгеника]]. Вермонт, како и другите држави, стерилизирал некои пациенти во институции и лица кои ги идентификувале преку анкети како дегенерирани или неподобни. Номинално имало дозвола од пациентите или нивните старатели, но биле документирани злоупотреби. Две третини од стерилизациите биле направени на жени, а мета биле, меѓу другото, сиромашните, невенчани мајки. Постои несогласување за тоа колку стерилизации биле извршени; повеќето биле изавршени помеѓу 1931 и 1941 година, но таквите постапки биле забележани дури во 1970 година.<ref name="VT.ster" /> Во [[1964]] година, одлуката на [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на САД]] во [[Рејнолдс против Симс]] барала прераспределба на „''еден човек, еден глас''“ во сите држави. Открла дека многу државни законодавни тела не се прераспределиле и биле доминирани од руралните интереси, години по развојот на густо населените и индустриски урбани области. Покрај тоа, открил дека многу држави имале [[Горен дом]] заснован на географски јурисдикции, како што се окрузите. Ова им давало непропорционална моќ на руралните и слабо населените окрузи.<ref name="Udall">{{cite web |url=http://www.library.arizona.edu/exhibits/udall/congrept/88th/641014.html |website=Congressman's Report |first=Morris K. |last=Udall |title=Reapportionment—I "One Man, One Vote" ... That's All She Wrote! |publisher=[[University of Arizona]] |date=October 14, 1964 |access-date=January 3, 2018 |archive-date=October 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010203724/http://www.library.arizona.edu/exhibits/udall/congrept/88th/641014.html |url-status=dead }}</ref> Судот пресудил дека нема основа за таква структура. Големи промени во политичкиот распоред се случиле во Вермонт и другите засегнати држави.<ref name="Udall" /> Во 21 век, Вермонт се повеќе се дефинирал со својот прогресивизам. Таа станала првата држава која вовела граѓански заедници во 2000 година и првата држава што ги легализирала [[истополови бракови|истополовите бракови]] во 2009 година, неприсилена со судски оспорување или пресуда.<ref>{{cite news |last=Goodnough |first=Abby |date=April 7, 2009 |title=Vermont Legislature Makes Same-Sex Marriage Legal |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/04/08/us/08vermont.html |access-date=May 23, 2010}}</ref> На 22 јануари 2018 година, Вермонт станала првата држава што го легализирала [[канабис]]от за рекреативна употреба со законски дејствија и деветтата држава што ја легализирала [[марихуана]]та за медицински цели. Овој закон бил потпишан од републиканскиот гувернер [[Фил Скот]].<ref>{{Cite web |last=Ring |first=Wilson |title=Vermont governor signs marijuana bill with 'mixed emotions' |url=https://www.burlingtonfreepress.com/story/news/politics/2018/01/22/vermont-governor-scott-signs-pot-bill-mixed-emotions/1055063001/ |access-date=April 29, 2023 |website=Burlington Free Press |language=en-US}}</ref> == Демографија == ===Население=== {{US Census population | 1790 = 85425 | 1800 = 154465 | 1810 = 217895 | 1820 = 235981 | 1830 = 280652 | 1840 = 291948 | 1850 = 314120 | 1860 = 315098 | 1870 = 330551 | 1880 = 332286 | 1890 = 332422 | 1900 = 343641 | 1910 = 355956 | 1920 = 352428 | 1930 = 359611 | 1940 = 359231 | 1950 = 377747 | 1960 = 389881 | 1970 = 444330 | 1980 = 511456 | 1990 = 562758 | 2000 = 608827 | 2010 = 625741 | 2020 = 643085 | estimate = 647464 | estyear = 2023 | align-fn = center | footnote = Извор: 1910–2020<ref>{{cite web |title=Historical Population Change Data (1910–2020) |url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/dec/popchange-data-text.html |website=Census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=May 1, 2021 |archive-date=April 29, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429012609/https://www.census.gov/data/tables/time-series/dec/popchange-data-text.html |url-status=dead }}</ref> }} Според [[Биро за попис на САД|Бирото за попис на САД]], државата Вермонт имала население од 643.085 жители на пописот во САД во 2020 година.<ref name="Census Bureau-2022">{{Cite web |date=2022 |title=QuickFacts: Vermont, United States |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/VT,US/PST040222#PST040222 |access-date=April 29, 2023 |website=Census Bureau}}</ref> Вермонт била една од двете држави со помалку луѓе од округот Колумбија; [[Вајоминг]] бил другиот. Центарот на населението на Вермонт е сместен во [[Вашингтон (Вермонт)|округот Вашингтон]] во градот на [[Ворен (Вермонт)|Ворен]].<ref>{{Cite web |date=2020 |title=Centers of Population |url=https://www2.census.gov/geo/docs/reference/cenpop2020/CenPop2020_Mean_ST.txt |access-date=April 29, 2023 |website=Census Bureau}}</ref> Приливот на домашни мигранти во 1960-тите до 1980-тите донело перспективи поинакви од оние на населението родено дома. Како еден пример, од 1988 година, Вермонт постојано гласал за [[Демократска партија (САД)|демократите]] на националните избори, и покрај тоа што била најрепубликанската држава во нацијата повеќе од 100 години по основањето на партијата во 1850-тите.<ref>{{Cite web |title=Freedom & Unity: Flatlanders vs. Woodchucks — Vermont Historical Society |url=https://vermonthistory.org/freedom-and-unity-flatlanders-vs.-woodchucks |access-date=April 29, 2023 |website=vermonthistory.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Vermont Presidential Election Voting History - 270toWin |url=https://www.270towin.com/states/Vermont |access-date=2024-04-09 |website=270toWin.com}}</ref> Внатрешната миграција во Вермонт почнала да опаѓа во текот на 2000-тите, а станала емигрантна во текот на 2010-тите. Овој тренд се променил во 2020-тите, со околу 4.500 нови жители кои мигрирале во државата помеѓу 2020 и 2021 година.<ref>{{Cite web |last=Petenko |first=Erin |date=August 12, 2022 |title=Census shows explosion of migration into Vermont in pandemic's 1st year |url=https://vtdigger.org/2022/08/12/wildly-unusual-census-shows-explosion-of-migration-into-vermont-in-pandemics-first-year/ |access-date=April 29, 2023 |website=VTDigger |language=en-US}}</ref> Округот Читенден забележал најбрз раст на населението, доживувајќи пораст од 7,5% помеѓу 2010 и 2020 година.<ref>{{Cite web |title=2020 Census Data {{!}} Vermont Center for Geographic Information |url=https://vcgi.vermont.gov/data-release/2020-census-data |access-date=April 29, 2023 |website=vcgi.vermont.gov}}</ref> Во 2018 година, првите земји на потекло на имигрантите во Вермонт биле [[Канада]], [[Непал]], [[Јамајка]], [[Филипините]] и [[Босна и Херцеговина]].<ref>{{Cite web|url=https://www.americanimmigrationcouncil.org/sites/default/files/research/immigrants_in_vermont.pdf|title=Immigrants in Vermont|accessdate=2024-11-12|archive-date=2023-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903030002/https://www.americanimmigrationcouncil.org/sites/default/files/research/immigrants_in_vermont.pdf|url-status=dead}}</ref> ===Раси и етничка припадност=== Почнувајќи од 2022 година, 94% од жителите на Вермонт се идентификуваат како расно бели, а 92,2% од сите жители се бели луѓе без шпанско потекло,<ref name="USAFacts-2023">{{Cite web |date=August 17, 2023 |title=Vermont population by year, county, race, & more |url=https://usafacts.org/data/topics/people-society/population-and-demographics/our-changing-population/state/vermont/ |access-date=August 17, 2023 |website=USAFacts |language=en}}</ref> што ја прави една од најмалку разновидните држави во САД, освен [[Мејн]]. Кога се вклучени Французите Канаѓани, Французите ја сочинувале најголемата и етничка група, со 20% од населението на Вермонт се идентификуваат како такви, а Ирците и Англичаните исто така сочинуваат голем дел од населението. {| class="wikitable" |+Населението на Вермонт по раса: 2000-2021 година<ref name="USAFacts-2023" /> !Раса !2000 !2005 !2010 !2015 !2021 |- |Бели |587,155(96.3%) |591,941(95.3%) |590,817(94.4%) |584,157(93.3%) |595,151(92.2%) |- |Шпанци или Латино |5,556(0.9%) |7,754(1.2%) |9,291(1.5%) |11,214(1.8%) |14,384(2.2%) |- |Азијати |5,521(0.9%) |6,885(1.1%) |8,004(1.3%) |10,477(1.7%) |12,765(2.0%) |- |Мешани |5,972(1%) |7,686(1.2%) |9,543(1.5%) |10,567(1.7%) |12,316(1.9%) |- |Црнци |3,040(0.5%) |4,590(0.7%) |6,056(1%) |7,230(1.2%) |8,685(1.3%) |- |Американски Индијанци |2,374(0.4%) |2,215(0.4%) |2,030(0.3%) |1,993(0.3%) |2,082(0.3%) |- |'''Вкупно''' |'''609,618''' |'''621,215''' |'''625,886''' |'''625,810''' |'''645,570''' |} ==== Витална статистика ==== Вкупно 5.384 бебиња биле родени во 2021 година, што претставува зголемување од 4,89% во однос на 2020 година. Од тие раѓања, 90,3% биле бели нехиспанци. Стапката на фертилитет била 1.371, што е благ пораст од 2020 година. {| class="wikitable" style="font-size: 90%;" |+ Живородени деца по раса/етничка припадност на мајката и стапка на наталитет: 2016-2021 година{{Efn|Раѓањата во табелата не се вкупно 100%, бидејќи Хиспанците се бројат и по етничка и расна припадност, што дава поголем вкупен број.}} |- ! [[Раса и етничка припадност во Соединетите Американски Држави Попис|Раса]]{{Efn|Од 2016 година, податоците за раѓања со бело шпанско потекло не се собираат, туку се вклучени во една шпанска група; лицата со шпанско потекло може да бидат од која било раса.}} ! 2016<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr67/nvsr67_01.pdf |title=Data |website=www.cdc.gov }}</ref> ! 2017<ref>{{cite journal|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr67/nvsr67_08-508.pdf |title=Births: Final Data for 2017 |journal=National Vital Statistics Report |volume=67 |number=8 |date=2018 |publisher=U.S. Department of Health and Human Services}}</ref> ! 2018<ref> {{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr68/nvsr68_13-508.pdf |title=Data |website=www.cdc.gov |access-date=December 21, 2019}}</ref> ! 2019<ref> {{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr70/nvsr70-02-508.pdf |title=Data |website=www.cdc.gov |access-date=April 9, 2021}}</ref> ! 2020<ref> {{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr70/nvsr70-17.pdf |title=Data |website=www.cdc.gov |access-date=February 20, 2022}}</ref> ! 2021<ref>{{Cite web |date=January 31, 2023 |title=Births: Final Data for 2021 |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr72/nvsr72-01.pdf |access-date=April 29, 2023 |website=CDC}}</ref> ! 2022<ref> {{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr73/nvsr73-02.pdf |title=Data |website=www.cdc.gov |access-date=2024-04-05}}</ref> |- | [[Белци од нехиспанско потекло]] | 5,208 (90.5%) | 5,134 (90.8%) | 4,934 (90.8%) | 4,856 (90.6%) | 4,646 (90.5%) | 4,863 (90.3%) | 4,754 (89.4%) |- | [[Африкански Американци|Црнци]] | 70 (1.2%) | 115 (2.0%) | 118 (2.2%) | 133 (2.5%) | 108 (2.1%) | 137 (2.5%) | 116 (2.2%) |- | [[Азиски Американци|Азијати]] | 154 (2.7%) | 159 (2.8%) | 152 (2.8%) | 122 (2.3%) | 137 (2.7%) | 122 (2.3%) | 145 (2.7%) |- | [[Староседелски Американци во Соединетите Американски Држави|Американски Индијанци]] | 11 (0.2%) | 16 (0.3%) | 12 (0.2%) | 11 (0.2%) | 15 (0.3%) | 13 (0.2%) | 13 (0.2%) |- | ''[[Хиспанци и Латиноамериканци|Хиспанци]]'' (од секоја раса) | ''136'' (2.3%) | ''123'' (2.2%) | ''121'' (2.2%) | ''124'' (2.3%) | ''132'' (2.6%) | ''147'' (2.7%) | ''163'' (3.1%) |- | '''Вкупно родени''' | '''5,756''' (100%) | '''5,655''' (100%) | '''5,432''' (100%) | '''5,361''' (100%) | '''5,133''' (100%) | '''5,384''' (100%) | '''5,316''' (100%) |- |Вкупна стапка на плодност |1.542 |1.519 |1.443 |1.432 |1.359 |1.371 |1.352 |- |Стапката на наталитет |9.2 |9.1 |8.7 |8.6 |8.2 |8.3 |8.2 |} === Религија === {{bar box |title=Религија во Гвинеја<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gv.html |title=архивски примерок |accessdate=2017-07-01 |archive-date=2015-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919074825/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html |url-status=dead }}</ref> |titlebar=#ddd |left1=Религија |right1=процент |float=right |width=250px |bars= {{Столбен постоток|[[Нерелигиозност]] |white|48}} {{Столбен постоток|[[Католици]] |Purple|21}} {{Столбен постоток|[[Протестанти]] |Blue|19}} {{Столбен постоток|[[Јеховини сведоци]] |Teal|4}} {{Столбен постоток|[[Унитаријанство|Унитаријати]] |green|2}} {{Столбен постоток|[[Мормонизам|Мормони]] |Yellow|1}} {{Столбен постоток|[[Хиндуизам|Хиндуисти]] |DarkOrange|4}} {{Столбен постоток|[[Христијани]]|Blue|10}} {{Столбен постоток|[[Евреи]]|Pink|2}} }} Според [[Истражувачки центар Пју|Истражувачкиот центар Пју]] во [[2014]] година, 37% пријавиле дека немаат религија, што е највисока стапка на нерелигиозност од сите држави во САД.<ref name="Pew Research Center: Religion & Public Life-2015">{{cite web|date=May 12, 2015|title=America's Changing Religious Landscape|url=http://www.pewforum.org/2015/05/12/americas-changing-religious-landscape/|access-date=February 17, 2019|publisher=[[Pew Research Center]]: Religion & Public Life}}</ref> Истражувачкиот центар Пју, исто така, утврдил дека најголемата религија е [[христијанството]];<ref name="Pew Research Center's Religion & Public Life Project">{{Cite web|title=Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics|url=https://www.pewforum.org/religious-landscape-study/|access-date=April 27, 2021|website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|language=en-US|archive-date=2015-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150513033558/https://www.pewforum.org/religious-landscape-study/|url-status=dead}}</ref> [[католиците]] сочинувале 22% од населението, а [[протестанти]]те 30%. За разлика од јужните американски трендови, мнозинството протестанти се главно [[Методизам|методисти]]. Обединетата методистичка црква била најголемата главна протестантска деноминација во Вермонт, проследена со Американските [[Баптистичка Црква|баптистички]] цркви во [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Обединета Христова црква|Обединетата Христова црква]]. Евангелистичките протестанти доминирале независни баптистички цркви. Главните нехристијански религии биле [[јудаизмот]], [[ислам]]от, [[будизмот]], [[хиндуизмот]] и другите вери. Најголемата нехристијанска религиозна група надвор од нерелигијата биле [[Унитаријанство|унитаристите]]. Се проценува дека 3,1% од нерелигиозните биле [[атеисти]].<ref name="Pew Research Center's Religion & Public Life Project" /> Со објавувањето на студијата на [[Институт за истражување на јавната религија|Институтот за истражување на јавната религија]] во 2020 година, христијанството се раширило меѓу протестантството, католицизмот и неглавнолиниските христијани, вклучувајќи го [[Мормонизам|мормонизмот]] и [[Јеховини сведоци|Јеховините сведоци]], биле приближно 64% од возрасната популација.<ref name="ava.prri.org">{{Cite web |title=PRRI – American Values Atlas |url=https://ava.prri.org/#religious/2020/States/religion/m/US-VT |access-date=September 17, 2022 |website=ava.prri.org |archive-date=2017-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170404161714/https://ava.prri.org/#religious/2020/States/religion/m/US-VT |url-status=dead }}</ref> Според Институтот за истражување на јавната религија, се проценува дека религиозно неповрзаните се околу 30% од вкупното возрасно население. Почнувајќи од 2022 година според Институтот за истражување на јавната религија, Вермонт станал плурално нерелигиозен и постојано се рангира како една од најсекуларните држави во САД.<ref name="ava.prri.org" /><ref>{{Cite magazine |last=Nicks |first=Denver |date=February 3, 2014 |title=These Are The Most Godless States in America |url=https://time.com/4294/these-are-the-most-godless-states-in-america/ |access-date=April 12, 2023 |magazine=Time |language=en |archive-date=2017-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203213914/http://time.com/4294/these-are-the-most-godless-states-in-america/ |url-status=dead }}</ref> Студијата од 2022 година проценува дека 48% од населението биле религиозно неповрзани, додека 45% биле целосно христијани (католици, протестанти, мормони и Јеховини сведоци). Здружението на архиви со податоци за религија известило дека во 2020 година, религиозно поврзаното население било главно христијанско. Единствените најголеми христијански деноминации биле следните: Католичката црква (124.208); Обединета Христова црква (11.882); и Обединетата методистичка црква (9.652). Неконфесионалните протестанти броеле 29.830.<ref>{{Cite web |title=Maps and data files for 2020 {{!}} U.S. Religion Census {{!}} Religious Statistics & Demographics |url=https://www.usreligioncensus.org/index.php/node/1639 |access-date=December 10, 2022 |website=www.usreligioncensus.org}}</ref> Меѓу најголемите христијански деноминации според оваа студија, католиците имаа стапка на приврзаност од 208,70 на 1.000 луѓе; Обединетата Христова Црква 18,48 на 1.000 луѓе; и обединети методисти 15,01 на 1.000 луѓе<ref>{{Cite web |title=Congregational Membership |url=https://www.thearda.com/us-religion/census/congregational-membership?y=2020&y2=0&t=1&c=50 |access-date=April 15, 2023 |website=Association of Religion Data Archives}}</ref> Табелите за членство на ARDA за 2020 година ја одразуваат студијата на Истражувачкиот центар Пју од 2014 година, каде што 21% од населението посетува верски служби неделно, 32% еднаш или двапати месечно и 47% ретко/никогаш.<ref name="Pew Research Center: Religion & Public Life-2015" /> Во една истражувачка статија од 2018 година на Националната христијанска фондација, христијаните што не одат цркова низ целата земја не присуствувале на религиозни служби често преку практикување на верата на други начини, не наоѓајќи куќа за богослужба што им се допаѓа, не им се допаѓаат проповедите и се чувствуваат недобредојдени и поради логистика.<ref>{{Cite web |title=Why Christians don't go to church anymore (and why they must) |url=https://www.ncfgiving.com/stories/why-christians-dont-go-to-church-and-why-they-must/ |access-date=April 15, 2023 |website=National Christian Foundation |date=October 18, 2018 |language=en-US}}</ref> == Стопанство == Во [[2007]] година, Вермонт бил рангиран од магазинот Форбекс како 32-ри помеѓу државите со поволна клима за биснис. Бил 30-ти претходната година. Во [[2008]] година, Економист изјавил дека државата има „''навистина стагнација во економијата, што е она што ние го предвидуваме во наредните 30 години за Вермонт''” мај 2010 година, невработеноста од 6,2% била четвртата најниска стапка во државата. Оваа стапка го рефлектира второто најниско опаѓање помеѓу 50 држави од претходниот мај. Во 2021 година, Вермонт имал вкупно вработеност од 239.758, а вкупните претпријатија работодавачи биле 20.696<ref name="United States Census Bureau">{{Cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts: Vermont |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/VT |access-date=April 28, 2023 |website=United States Census Bureau}}</ref>. Од 2022 година, бруто регионалниот домашен производ (БПРП) на Вермонт изнесувал 40,6 милијарди долари, што ја прави најмал меѓу американските држави. Нејзиниот [[Бруто-домашен производ|БДП]] по глава на жител бил 63.206 долари, рангирајќи го на 21-то место меѓу државите..<ref name="Bureau of Economic Analysis-2022">{{Cite web |date=2022 |title=Gross Domestic Product by State and Personal Income by State, 4th Quarter 2022 and Year 2022 |url=https://www.bea.gov/sites/default/files/2023-03/stgdppi4q22-a2022.pdf |access-date=April 28, 2023 |website=Bureau of Economic Analysis}}</ref> Во 2008 година, компонентите на БДП биле:</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bea.gov/bea/newsrelarchive/2006/gsp1006.htm |title=Gross Domestic Product (GDP) by State |publisher=Bea.gov |date=December 22, 2008 |access-date=July 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030130012/https://www.bea.gov/bea/newsrelarchive/2006/gsp1006.htm |archive-date=October 30, 2008 |url-status=dead }}</ref> * Влада 3 милијарди долари (13,4%) * Недвижен имот, изнајмување и лизинг 2,6 милијарди долари (11,6%) * Трајни производи за производство на 2,2 милијарди долари (9,6%) * Здравствена заштита и социјална помош 2,1 милијарди долари (9,4%) * [[Малопродажба]] 1,9 милијарди долари (8,4%) * [[Финансиски сектор|Финансии]] и осигурување 1,3 милијарди долари (5,9%) * Изградба 1,2 милијарди долари (5,5%) * Професионални и технички услуги 1,2 милијарди долари (5,5%) * Трговија на големо 1,1 милијарди долари (5,1%) * Услуги за сместување и храна 1 милијарда долари (4,5%) * Информации 958 милиони долари (4,2%) * Нетрајни производи за производство на 711 милиони долари (3,1%) * Други услуги 563 милиони долари (2,4%) * [[Комунални услуги]] 553 милиони долари (2,4%) * Образовни услуги 478 милиони долари (2,1%) * Транспорт и складирање 484 милиони долари (2,1%) * Административни услуги и услуги за отпад 436 милиони долари (1,9%) * Земјоделство, шумарство, риболов и лов 375 милиони долари (1,6%) * Уметност, забава и рекреација 194 милиони долари (,8%) * [[Рударство]] 100 милиони долари (,4%) * Управување со компании 35 милиони долари (,2%) Од 2019 година, Канада била најголемиот надворешно-трговски партнер на Вермонт, по што следел Тајван. Квебек добил 75% од извозот на државата во Канада.<ref>{{Cite web |date=January 2020 |title=International Trade: Vermont's Promotion, Partnerships and Exchanges |url=https://legislature.vermont.gov/Documents/2020/WorkGroups/Senate%20Appropriations/Reports/W~Agency%20of%20Commerce%20and%20Community%20Development~International%20Trade%20Report~2-5-2020.pdf |access-date=April 28, 2023 |website=Vermont Agency of Commerce and Community Development}}</ref> Во 2022 година, 7.457 нови бизниси биле регистрирани во Вермонт.<ref>{{Cite web |title=Business Formation Statistics by State |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/bfs-by-state.html |access-date=April 29, 2023 |website=Census.gov}}</ref> Продажбата на мало достигнала 10,8 милијарди долари во 2017 година, според податоците на Бирото за попис на САД.<ref name="Bureau of Economic Analysis-2022" /> === Даноци === Во 2021 година, државата имала просечен приход на домаќинството од 67.674 американски долари, со приближно 10,3% од населението на или под линијата на сиромаштија. Просечната плата во државата била 22,75 долари на час или 47.320 долари годишно во 2022 година..<ref>{{Cite web |title=Rank List: States in Profile |url=https://www.statsamerica.org/sip/rank_list.aspx?rank_label=ow_c&item_in=00-0000&ct=S09 |access-date=April 29, 2023 |website=www.statsamerica.org}}</ref> Во [[2007]] година, околу 80% од 68.000 жители на Вермонт кои се квалификувалеза бонови за храна ги добиле<ref>{{Cite book|author = Ober, Lauren |title = Food stamp program set for expansion|publisher = Burlington Free Press|date = November 9, 2008}}</ref> 40% од луѓето постари од 75 години или повеќе живеат со годишен приход од 21.660 долари или помалку<ref name="bfp090628">{{cite news|first=Jim|last=Coutts|title=My Turn:Vermont's energy support program is long overdue|newspaper=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 7B|date=June 28, 2009}}</ref>. Во 2011 година, 15,2% од жителите на Вермонт добиле бонови за храна. Ова се споредува со 14,8% на национално ниво<ref>{{Cite news | first=Emily | last=Guerin | title=Use of food stamps rises in Orleans County | newspaper=The Chronicle | location=Barton, Vermont | pages= 13A | date=May 28, 2014 }}</ref> Во 2011 година, 91.000 постари лица добивале просечно годишно по 14.000 долари од социјалното осигурување. Ова беше 59% од просечниот приход на постарите лица. Ова придонесе 1,7 милијарди долари за економијата на државата.<ref name="AARP Vermont-2012">{{Cite news | author=AARP Vermont | title=How fiscal cliff debate affects seniors | newspaper=the Chronicle | location=Barton, Vermont | page= 6 | date=December 12, 2012 }}</ref> === Земјоделство === [[File:Vermont fall foliage hogback mountain.JPG|thumb|right|Есенско зеленило видено од планината Хогбек, [[Вилмингтон, Вермонт|Вилмингтон]]]] Почнувајќи од 2022 година, [[земјоделство]]то, заедно со [[шумарство]]то и другата животинска индустрија, учествувало со 0,45% од бруто домашниот производ на државата.<ref>{{cite book|author1=John J. Duffy|author2=Samuel B. Hand|author3=Ralph H. Orth|title=The Vermont Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=uTBCXqOou0YC&pg=PA104|year=2003|publisher=UPNE|isbn=978-1-58465-086-7|page=104}}</ref> Од мај 2022 година, околу 0,16% од работоспособното население во државата било ангажирано во земјоделски работни места.<ref>{{Cite web |title=Vermont - May 2022 OEWS State Occupational Employment and Wage Estimates |url=https://www.bls.gov/oes/current/oes_vt.htm#35-0000 |access-date=April 29, 2023 |website=www.bls.gov |language=en-us}}</ref> Во текот на изминатите два века, сечењето отпаднало како резултат напрекумерното сечење и експлоатација на другите шуми ја направило шумата на Вермонт помалку привлечна. Падот на фармите резултирал со повторен пораст на шумите во Вермонт. Денес, повеќето од шумите на Вермонт се секундарни. Државните и непрофитни организации активно поттикнуваат повторен раст и внимателно управување со шумите. Над 78 отсто од површината на државата е пошумена. Повеќе од 85 отсто од таа област не е индустриски и е со приватна шумска сопственост од страна на поединци или семејства. ====Млекарство==== Земјоделството, работата со [[млечни производи]] и примарен извор на земјоделскиот приход. Во последната половина на 20 век, развивачите имале планови да изградат куќи на отворено земјиште што биле многу евтино. Владата на Вермонт одговорила со серија на закони контролирајќи го развојот и со некои пионерски иницијативи да се спречи загубата на млечната индустрија во Вермонт. Сепак, бројот на краварски фарми во Вермонт се намалил повеќе од 85% од 11,206 кои работеле во 1947. Во 2003 година имало помалку од 1.500 краварски фарми во државата<ref name="Vermont Agency of Agriculture, Food & Markets-2022">{{Cite web |date=February 2, 2022 |title=Vermont Dairy Data |url=https://agriculture.vermont.gov/sites/agriculture/files/Vermont%20Dairy%20Data%20summary%20-%20February%202022.pdf |access-date=April 29, 2023 |website=Vermont Agency of Agriculture, Food & Markets}}</ref><ref name="c20200129">{{Cite news |last=Starr |first=Tena |date=January 29, 2020 |title=Report says agriculture faces challenges in new climate |pages=1A, 18A-19A |newspaper=The Chronicle |location=Barton, Vermont}}</ref>; во 2006 година имало 1,138; во 2007 година имало 1.087. Бројот на краварски фарми се налува за 10% секоја година.<ref>{{Cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = Vermont Milk Commission considers price premium|publisher = the Chronicle|date = September 10, 2008}}</ref> Во 2021 година, 28,5% (162) од државните фарми за млеко биле сертифицирани за органски производи.<ref name="Vermont Agency of Agriculture, Food & Markets-2022" /> Бројот на добитокот ово Вермонт опаднал за 40%, сепак производството на млеко е двојно во истиот период и се должи на тројното производство на [[кравјо млеко]].<ref>{{cite web|url=http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |title=Dairy Farm Numbers—Vermont Dairy |publisher=Vermontdairy.com |access-date=July 31, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002180402/http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |archive-date=October 2, 2010 }}</ref> Додека производството на млеко се зголемувало, се намалил уделот на Вермонт на пазарот. Во групата на држави кои ги снабдуваат маркетите на [[Бостон]] и [[Њујорк (град)|Њујорк]],<ref>{{Cite web|url=https://www.capitalpress.com/ag_sectors/dairy/lee-mielke-us-butter-prices-climbing/article_3b0c9fe4-7bf0-11e9-adaf-538640db39ed.html|title=US butter prices climbing|last=Mielke|first=Lee|date=May 28, 2019|website=capitalpress.com|language=en|access-date=May 30, 2019}}</ref> Вермонт бил трет во уделот на пазарот со 10,6%; Њујорк има 44,9 % и Пенсилванија има 32,9%.<ref>{{Cite book|author = Dunbar, Bethany |title = Vermont Milk Commission takes a look at hauling costs|publisher = the Chronicle|date = November 14, 2007}}</ref> Во 2007 година сточарите направиле рекорд 23.60$ за 45кг млеко. Во 2008 година оваа продажба паднала на 17$.<ref>{{Cite book|author = Dunbar, Bethany M. quoting from book by James Maroney Jr.|title = Former farmer has a plan for profits in Vermont dairying|publisher = the Chronicle|date = December 4, 2008}}</ref> Просечна краварска фарма произведувала 0.585 милиони килограми млекогодишно во текот на 2008 година.<ref>{{Cite book|author = Lefebvre, Paul |title = Average Vermont dairy farmer expected to lose $92,000|publisher = the Chronicle|date = February 11, 2009}}</ref> Млекарниците остануваат иконска слика за Вермонт, но со 87% намалување на активните краварски фарми помеѓу 1947 и 2003, зачувувањето на млечните плевни значително станало зависно од обврската да се одржува наследството отколку како основна потреба на земјоделското стопанство. Пописот во Вемонт за штали, организиран како резултат на соработка на образовни и непрофитни државни и локални историски програми за зачувување, развиле образовни и административни системи за евидентирање на бројот, состојбата и одликите на плевните во Вермонт.<ref>{{Cite web |title=Barn Census {{!}} Agency of Commerce and Community Development |url=https://accd.vermont.gov/historic-preservation/identifying-resources/barn-census |access-date=April 29, 2023 |website=accd.vermont.gov |archive-date=April 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429061028/https://accd.vermont.gov/historic-preservation/identifying-resources/barn-census |url-status=dead }}</ref> Значителна количина на млеко се испорачува на пазарите во Бостон. Затоа „''Општо здравје''“ од [[Масачусетс]] потврдува дека фармите на Вермонт ги задоволуваат санитарните стандарди нан Масачусетс. Без овое уверение, земјоделецот не може да продава млеко за дистрибуција во најголемиот дел на пазарот.<ref>[http://bulk.resource.org/courts.gov/c/F2/627/627.F2d.606.79-7759.79-7113.1070.1098.html LeClair vs Saunders] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524030510/https://bulk.resource.org/courts.gov/c/F2/627/627.F2d.606.79-7759.79-7113.1070.1098.html |date=May 24, 2013 }}. Retrieved April 21, 1980.</ref> ====Шумарство==== Шумарството отсекогаш било главен елемент за економијата, сочинувајки 1% од вкупното бруто државно производство и 9% од вкупното производство заклучно со 2013 година<ref>{{Cite web|url=http://fpr.vermont.gov/sites/fpr/files/Forest_and_Forestry/Vermont_Forests/Library/NEFA13_Econ_Importance_VT_final_web_Jan29.pdf|title=The Economic Importance of Vermont's Forest-Based Economy}}</ref> ====Останато==== Од 2022 година, Вермонт бил водечки производител на [[јаворов сируп]] во САД со 2.550.000 американски галони (9.700.000 L), што претставува 50,7% од вкупното производство на нацијата.<ref>{{Cite web |date=June 10, 2022 |title=Record high maple syrup production in Vermont |url=https://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/New_England_includes/Publications/Current_News_Release/2022/Vermont_2022_Maple_Production.pdf |access-date=April 29, 2023 |website=USDA}}</ref> Во [[2021]] година, неговата производствена вредност изнесувала 56,0 милиони американски долари на 32,00 долари/галон.<ref>{{Cite web |date=June 10, 2022 |title=Northeastern Region: Maple Syrup Report |url=https://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/New_England_includes/Publications/Current_News_Release/2022/Northeast-2022-Maple-Syrup-Report.pdf |access-date=April 29, 2023 |website=USDA National Agricultural Statistics Service}}</ref> Имаше околу 2.000 производители на производи од јавор во 2010 година.<ref>{{Cite news|first=Bethany|last=Dunbar|title=Maple season starts early with record sap run|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 23|date=March 17, 2010}}</ref> Винската индустрија во Вермонт започнала во 1985 година. Од 2007 година, имло 14 винарии.<ref>{{Cite book|author = Curran, John|title = Winemakers hope new state council will help them grow|publisher = Burlington Free Press|date = July 29, 2007}}</ref> Од 2020 година, одгледувањето на [[Јаболко|јаболка]] е трет најголем придонесувач во земјоделската економија на државата, по млечните производи и јаворов сируп. [[Овоштарник|Овоштарниците]] во Вермонт првенствено одгледуваат јаболка Мекинтош, а индустријата бележи постојан пад бидејќи преференциите на потрошувачите се префрлиле на поновите сорти на јаболка. Бројот на хектари наменети за одгледување на јаболка се намалил од приближно 3.700 во 1997 година на само 1.700 во 2017 година, а многу од овоштарниците денес се фокусираат на одгледување јаболка за производство на јаболковина и обезбедување на овоштарници „''Избери ги сопствените''“ за да се привлечат на државниот агротуристички пазар.<ref>{{cite web |title=Vermont Agriculture & Food System Strategic Plan 2021–2030 |url=https://www.vtfarmtoplate.com/sites/default/files/2022-03/vermont_agriculture_and_food_system_strategic_plan_2021-2030.pdf |website=Farm to Plate |publisher=Vermont Sustainable Jobs Fund |access-date=March 5, 2023 |date=February 8, 2021|page=43}}</ref> Во 1999 година, јаболката и питата со јаболка биле именувани за официјална државна овошна и државна пита, соодветно.<ref>{{Cite web|title=ACTS OF THE 1999-2000 VERMONT LEGISLATURE|url=http://www.leg.state.vt.us/docs/2000/acts/act015.htm|access-date=July 24, 2020|website=www.leg.state.vt.us}}</ref> Околу 23% од фармите за зеленчук во Вермонт се органски. === Производство === Од 2015 година, ''[[GlobalFoundries]]'' бил најголемиот приватен работодавач во државата и им обезбедил работа на 3.000 вработени во својата фабрика во селото Есекс Џанкш во округот Читенден.<ref>{{cite web|url = http://vtdigger.org/2015/07/01/ibms-essex-plant-now-belongs-to-globalfoundries/|website = VTDigger.org|title =GlobalFoundries takes over IBM's workforce and 16,000 patents|first = Erin|last = Mansfield|date = July 1, 2015}}</ref> Важен и растечки дел од економијата на Вермонт е производството и продажбата на производи кои биле заштитен знак – бренд на Вермонт. Вермонт иградил свој бренд на производи кој државата го управувала и заштитувала. Примери на специјалниизвози на Вермонт производи ги вклучуваат: Кабот сирењеto, компанијата од Вермонт - Мечето Теди, Фини Бои на Европа, путерот од Вермонт и компанијата за сирење, неколку мали ппивници, Бартон даските за снег, чоколади - Езерото Чамплин, брашното – Кралот Артур и сладоледот Бен и Џери. Во 2010 година, една студија на Универзитетот во Конектикат објавила дека Вермонт, Род Ајленд и Њу Хемпшир се врзани како најскапите држави во САД за производителите.<ref>{{cite news|first=Stephen |last=Singer |title=UConn study says Vermont costliest for manufacturers |url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100907/NEWS01/100908037/1003/UConn-study-finds-Vt.-most-expensive-for-manufacturers |newspaper=Burlington Free Press |location=Burlington, Vermont |pages=6B |date=September 9, 2010 }}{{dead link|date=March 2017 |bot=Beta7 |fix-attempted=yes }}</ref> ===Енергија=== Вермонт нема резерви на [[Фосилно гориво|фосилни горива]], но неговата индустрија за шумски производи обезбедува гориво за производство на [[електрична енергија]] и за греење на домовите. Потрошувачката на електрична енергија по глава на жител ја рангира меѓу најниските 20% од државите, а вкупната потрошувачка на електрична енергија била најниска во САД. Вермонт трошел три пати повеќе електрична енергија отколку што произведувал во државата во 2019 година, а најголемиот дел од електричната енергија го увезувала од Канада. Уделот на Вермонт од 99,9% во производството на електрична енергија од обновливи извори бил највисок меѓу сите 50 држави.<ref>{{cite web |url=https://www.eia.gov/state/analysis.php?sid=VT#50 |title=Vermont Electricity Profile Analysis |publisher=U.S. EIA |access-date=March 4, 2021}}</ref> === Здравство === Се очекува сè постарото население да ја зголеми побарувачката за услуги и здравствена заштита поврзани со стареењето. Медицинскиот центар на [[Универзитет Вермонт|Универзитетот во Вермонт]], со повеќе од 8.800 вработени, е најголемиот работодавач во државата.<ref>{{Cite web |title=Facts & Figures |url=https://www.uvmhealth.org/medcenter/about-uvm-medical-center/newsroom/facts-and-figures |access-date=April 29, 2023 |website=The University of Vermont Health Network |language=en}}</ref> Во 2010 година, сите болници во Вермонт им наплатиле на пациентите 3,76 милијарди долари и собрале 2 милијарди долари..<ref>{{Cite news|first=Joseph |last=Gresser |title=State officials scrutinize hospital revenues| work=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 11|date=September 28, 2009}}</ref> Во Медикер се запишани 92.000 луѓе. Во 2011 година, Медикер потрошил 740 милиони долари за здравствена заштита во државата. === Домување === Во 2007, Вермонт била 17-та држава по ред во нацијата која дозволувала хипотека. Сепак во останатите 41 држави, жителите придонеле со плус или минус 4% од 18,4% на Вермонт на приходот на домаќинството на хипотека. Цените за домување не се зголемиле многу во текот на раните 2000-ти години. Како резултат на тоа, колапсот во вредноста на недвижнините не бил опасен. Додека запленувањето се зголемило значително во 2007 година, државата застанала 50 –та во однос на стекнувањето на право за домаќинства. Додека продажбата на домовите опаднала годишно 2004-2008 година, цените продолжиле да растат. Во 2007 година, Вермонт бил најдобар во земјата за изградба на нови енергетски ефикасни домови како што било проценето од страна на агенцијата за заштита на околината на САД под програмата Енергетска Ѕвезда. Меѓутоа, околу 60% од домовите на Вермонт биле загревани со нафта во 2008 година. Во август 2008 година, трошоците во Вермонт на различни извори на греење за 1 милион [[BTU]] биле во опсегот од $14,39 за дрво па до $43,50 за керозин. Додека бројот на продаддени куќи во државата опаднал од 8,318 во 2004 година на 8,120 во 2005 година, 6.919 во 2006 година и 5.820 о 2007 година, просечната цена продолжила да расте до $202.500 во 2008 година ($200.000 во 2007). Во 2009 година просечната ќирија за двособен стан била 920$ месечно. Изнајмувањето на слободен простор било со 5,4%, што било најниско во државата февруари 800 луѓе се сметале за бездомници во јануари 2010, 22% повеќе од 2008 година. Во 2011 година, Вермонт бил петти помеѓу државите со најголем број на запленувања за кои требало судска обработка, која би земала проценети 18 години. Националниот просек бил 8 години. === Трудова состојба === Во 2009 година, државата достигнала максимум од 361.290 работници.<ref>{{Cite news | first=Sarah | last=Buxton | title=Expanding the labor force is essential | url=http://www.vermontbiz.com/news/2018/february/14/commentary-expanding-labor-force-essential | newspaper=The Chronicle | location=Barton, Vermont | pages=7A | date=February 21, 2018 | access-date=March 11, 2018 | archive-date=March 12, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180312083401/http://www.vermontbiz.com/news/2018/february/14/commentary-expanding-labor-force-essential | url-status=dead }}</ref> Почнувајќи од 2006 година, во Вермонт имало 305.000 работници. 11% од нив биле организирани синдикално<ref>{{cite web|url=http://www.empirecenter.org/2007/01/unions_shrink_e.php |title=Unions Shrink Even in NY, Data Show |publisher=Empirecenter.org |date=January 26, 2007 |access-date=July 31, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322212944/http://www.empirecenter.org/2007/01/unions_shrink_e.php |archive-date=March 22, 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bishca.state.vt.us/hcadiv/Data_Reports/healthinsurmarket/SurveyVTFamilyHealth2000/DataTables126_146/128_WorkingStatewideOfferFirm.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614075440/http://www.bishca.state.vt.us/hcadiv/Data_Reports/healthinsurmarket/SurveyVTFamilyHealth2000/DataTables126_146/128_WorkingStatewideOfferFirm.PDF |archive-date=June 14, 2007 |title=A separate study shows over 325,000 workers in 2000 |access-date=July 31, 2010}}</ref>. Надвор од работната сила од 299,200 работници, 52.000 работни места биле во владата, федералните, државните и локалните места<ref>{{cite web |url=http://www.nvda.net/pdf/RegionalPlan/VolumeII.Chapter6.EconomicDevelopment.pdf |title=Regional Plan Volume&nbsp;II. Chapter 6. Economic Development |year=2003}}</ref>. Современата висока стапка на невработеност од 9% била достигната во јуни 1976 година. Ниско ниво од 2,4% било измерено во февруари 2000<ref>{{cite web |url=http://data.bls.gov/PDQ/servlet/SurveyOutputServlet?data_tool=latest_numbers&series_id=LASST50000003 |title=BLS Local Area Unemployment Statistics—History |publisher=Data.bls.gov |access-date=July 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204120826/http://data.bls.gov/PDQ/servlet/SurveyOutputServlet?data_tool=latest_numbers&series_id=LASST50000003 |archive-date=February 4, 2009 |url-status=dead }}</ref>. Од септември 2019 година, стапката на невработеност била 2,2%.<ref>{{cite web|url=http://www.vtlmi.info/press.pdf |title=Vermont's Unemployment Rate Increases to 2.2 Percent for September |publisher=State of Vermont, Department of Labor |access-date=November 2, 2019}}</ref> Вработувањето пораснало за 7,5% од 2000 до 2006 година. Од 1980 до 2000 година, вработувањето се зголемило за 3,4%; на нациоално ниво до 4,6%. Реалните плати биле $33,385 во 2006 година и останале така до 2006 година; на национално ниво $36,871.<ref>{{cite news|first=John|last=Briggs|title=25 years of numbers|newspaper=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B, 4B|date=June 21, 2010}}</ref> === Осигурување === Заробеното осигурување игра значителна улога во економијата на Вермонт. Со овој вид на алтернативно осигурување, големите корпорации или индустриски асоцијации формираат самостојни осигурителни компании за да ги осигураат нивните сопствени ризици, а со тоа значително намалување на нивните премии за осигурување и добивање на значајна мерка на контрола над типовите ризици кои ќе бидат покриени. Исто така постојат значителни даночни предности кои може да се дпбијат од формирањето и функционирањето на тарифните осигурителни компании. Според информациите од институтот за осигурување, Вермонт во 2009 година бил трет по големина живеалиште во светот на тарифни осигурителни компании, по Бермудските и Кајманските острови. Во 2009 година имало 560 такви компании. Во 2010 година, државата имала 900 такви компании.<ref>{{cite web|title=Insurance Information Institute|website=Captives & Other Risk-Financing Options|url=http://www.iii.org/media/hottopics/insurance/test3/?table_sort_745148=2|access-date=January 7, 2007|archive-date=October 8, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061008061328/http://www.iii.org/media/hottopics/insurance/test3/?table_sort_745148=2|url-status=dead}}</ref> ==Вермонт во уметноста и во популарната култура== * „Месечева светлост во Вермонт“ (англиски: ''Moonlight in Vermont'') — популарна песна на композиторот Карл Сјусдорф (Karl Suessdorf) и текстописецот Џон Белкбурн (John Blackburn) од 1944 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/190206-Johnny-Smith-Quintet-Featuring-Stan-Getz-Moonlight-In-Vermont Johnny Smith Quintet Featuring Stan Getz – Moonlight In Vermont (пристапено на 25.9.2024)]</ref> * „Месечева светлост над Вермонт“ (англиски: ''Moonlight on Vermont'') — песна на американскиот [[Рок-музика|рок-музичар]] [[Капетан Бифхарт]] (''Captain Beefheart'') од 1969 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/463963-Captain-Beefheart-His-Magic-Band-Trout-Mask-Replica Discogs, Captain Beefheart & His Magic Band* – Trout Mask Replica (пристапено на 18.4.2022)]</ref> ==Забелешки== {{Notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{Refbegin}} ===Извори=== * {{Citation | last = Albers | first = Jan | title = Hands on the Land: A History of the Vermont Landscape | publisher = MIT Press | year = 2000 | isbn = 978-0-262-01175-4 | url = https://archive.org/details/handsonlandhisto00albe |ref=none }}. * {{Cite book |last=Allen |first=Ira |author-link=Ira Allen |title=The natural and political history of the State of Vermont, one of the United States of America |url=https://archive.org/details/naturalpolitical0000alle |orig-year=1798 |year=1969 |publisher=Charles E Tuttle Co | isbn = 978-0-8048-0419-6}} * {{Citation | last1 = Bryan | first1 = Frank | first2 = John | last2 = McClaughry | title = The Vermont Papers: Recreating Democracy on a Human Scale | publisher = Chelsea Green | year = 1989 | isbn = 978-0-930031-19-0 | url = https://archive.org/details/vermontpapersrec00brya |ref=none }}. * {{Citation | url = http://quickfacts.census.gov/qfd/states/50/5010675.html | title = Burlington (city) QuickFacts | place = US | publisher = Census Bureau | date = October 18, 2011 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120327114914/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/50/5010675.html | archive-date = March 27, 2012 | df = mdy-all |ref=none }}. * {{Citation | last1 = Cohen | first1 = David Elliot | first2 = Rick | last2 = Smolan | title = Vermont 24/7 | publisher = DK | year = 2004 | isbn = 978-0-7566-0086-0 |ref=none}}. * {{Citation | last = Coffin | first = Howard | title = Full Duty: Vermonters in the Civil War | publisher = The Countryman | year = 1995 | isbn = 978-0-88150-349-4 |ref=none}}. * {{Citation | last = Doyle | first = William T | title = The Vermont Political Tradition and Those Who Helped Make It | publisher = Doyle | year = 1987 | isbn = 978-0-9615486-1-2 | url = https://archive.org/details/vermontpolitical00will |ref=none }}. * {{Citation | last1 = Duffy | first1 = John J | title = Vermont: An Illustrated History | publisher = American Historical Press | year = 2000 | isbn = 978-1-892724-08-3 |ref=none}}. * {{Citation | year=2003 | editor-last=Duffy | editor-first=John J. | editor2-last=Hand | editor2-first=Samuel B. | editor3-last=Orth | editor3-first=Ralph H. | title=The Vermont Encyclopedia | location= Lebanon, New Hampshire | publisher= University Press of New England | isbn =978-1-58465-086-7 | ref =none }}. * {{Citation| work = [[Federal Writers' Project]] of the [[Works Progress Administration]] for the State of Vermont | title = Vermont: A guide to the Green Mountain State | publisher = Houghton Mifflin | year = 1937 |ref=none}}. * {{Citation | last1 = Grant | first1 = Kim | title = Vermont: An Explorer's Guide | publisher = The Countryman | year = 2002 | isbn = 978-0-88150-519-1 | display-authors = etal | url = https://archive.org/details/vermontexplorers00tree |ref=none }}.<!-- Not a reliable source: * {{Citation | last = Hunter | first = Preston | url = http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html | archive-url = https://archive.today/20121208204312/http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html | url-status = usurped | archive-date = December 8, 2012 | contribution = Religion in Vermont | title = Adherents |ref=none}}. --> * {{Citation | last1 = Klyza | first1 = Christopher McGrory | first2 = Stephen C | last2 = Trombulak | title = The Story of Vermont: A Natural and Cultural History | publisher = University Press of New England | year = 1999 | isbn = 978-0-87451-936-5 | url = https://archive.org/details/storyofvermont00klyz |ref=none }}. * {{Citation | last = Potash | first = P Jeffrey | title = Freedom and Unity: A History of Vermont | publisher = Vermont Historical Society | year = 2004 | isbn = 978-0-934720-49-6|display-authors=etal |ref=none}}. * {{Citation | last = Hall | first = Benjamin Homer | title = History of eastern Vermont | year = 1858 | page = 480 |ref=none}}. * {{Citation | last = Meeks | first = Harold A | title = Vermont's Land and Resources | publisher = The New England Press | year = 1968 | isbn = 978-0-933050-40-2 | url = https://archive.org/details/vermontslandreso00meek |ref=none }}. * {{Citation | last = Rodgers | first = Stephen 'Steve' | title = Country Towns of Vermont | publisher = McGraw-Hill | year = 1998 | isbn = 978-1-56626-195-1 |ref=none}}. * {{Citation | last = Sherman | first = Joseph 'Joe' | title = Fast Lane on a Dirt Road: A Contemporary History of Vermont | publisher = Chelsea Green | year = 2000 | isbn = 978-1-890132-74-3 |ref=none}}. * {{Citation | last = Sletcher | first = Michael | title = New England | place = Westport, [[Connecticut|CT]] | year = 2004 |ref=none}}. * {{Citation | title = Vermont Atlas & Gazetteer | publisher = DeLorme | year = 2000 | isbn = 978-0-89933-322-9 |ref=none}}. * {{Cite book |last=Van de Water |first=Frederic Franklyn |title= The Reluctant Republic: Vermont 1724–1791 | year = 1974 | publisher=The Countryman Press |isbn= 978-0-914378-02-0}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{Sister project links|voy=Vermont}} ===Влада=== * {{official website|http://www.vermont.gov/}} * [https://web.archive.org/web/20110205193312/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=VT Energy Data and Statistics for Vermont] * [http://www.vermontagriculture.com/ Vermont Agriculture] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20030604213736/http://www.vermontagriculture.com/ |date=2003-06-04 }} * [http://www.vlct.org/ Vermont League of Cities and Towns] * [http://www.ers.usda.gov/data-products/state-fact-sheets/state-data.aspx?StateFIPS=50&StateName=Vermont#.U8P-xbEYevg USDA Vermont State Facts] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140810162313/http://www.ers.usda.gov/data-products/state-fact-sheets/state-data.aspx?StateFIPS=50&StateName=Vermont#.U8P-xbEYevg |date=2014-08-10 }} * [https://web.archive.org/web/20080828135730/http://www.reason.org/ps369/ Roads compared to other states] ===Геологија=== * [https://books.google.com/books?id=CQoeMsyDNPYC&pg=PA203 Rodinia to Pangea: The Lithotectonic Record of the Appalachian Region] * [https://books.google.com/books?id=rn1PrjQqGmUC&pg=PA61 Laurentia-Gondwana connections before Pangea] * [https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo21480 Bedrock Geologic Map of Vermont] [[United States Geological Survey]] ===Карти и демографија=== * [https://web.archive.org/web/20060415120240/https://earthquake.usgs.gov/regional/states/vermont/history.php Earthquake History of Vermont] * [https://web.archive.org/web/20070205093317/https://www.usgs.gov/state/state.asp?State=VT USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Vermont] * {{OSM relation|60759}} ===Туризам=== * [https://www.vermontvacation.com Vermont Department of Tourism and Marketing] ===Бизнис=== * [http://www.vtchamber.com/ Vermont Chamber of Commerce] ===Култура и историја=== * [https://guides.loc.gov/vermont-state-guide Vermont: State Resource Guide, from the Library of Congress] * [https://web.archive.org/web/20220519054855/https://vermonthistory.org/fighting-depression-ccc-1933|Civilian Conservation Corps] * [https://web.archive.org/web/20090812151253/http://cdi.uvm.edu/collections/index.xql Center for Digital Initiatives, University of Vermont Libraries] * [http://www.nps.gov/history/nr/travel/centralvermont/ Central Vermont: Explore History in the Heart of the Green Mountains, a National Park Service ''Discover Our Shared Heritage'' Travel Itinerary] * [http://www.vermontartscouncil.org/ Vermont Arts Council] * [http://www.vermonthistory.org/ Vermont Historical Society]. * [http://vtiff.org Vermont International Film Foundation] * [https://web.archive.org/web/20080511152121/http://www.ndakinna.org/ Vermont Native American Museum & Cultural Center] {{Политичка поделба на САД}} {{Координати-наслов d|44|N|72.7|W|region:US-VT_type:state}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Вермонт| ]] [[Категорија:Сојузни држави на САД]] 8kh2brx3zvxk6x1di49f51p9sg8jdxi 0 6628 5583290 5549074 2026-06-27T11:14:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583290 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Волковија}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Волковија | слика = Куќи во Волковија.jpg | големина на слика = 300п | опис = Куќи во селото | општина = {{општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Горна Река]] | население = 21 | година = 2002 | поштенски број = 1256 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 1.100 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=42 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=40 | lon_sec=8 | слава = | мрежно место = | карта = Волковија во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Волковија''' — село во [[Општина Маврово и Ростуше]], во областа [[Горна Река]], сместено на патот помеѓу градовите [[Гостивар]]-[[Дебар]]. Поради истоименото село во [[Полог]], ова село е познато меѓу населението и како '''Горна Волковија''' или '''Гостиварска Волковија'''. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Волковија.jpg|мини|300п|лево|Стари куќи во селото]] Волковија се наоѓа во областа [[Горна Река]], во средишниот дел на територијата на [[Општина Маврово и Ростуше]], на северната падина на планината [[Бистра (планина)|Бистра]], западно од [[Мавровско Езеро|Мавровското Езеро]] и на левата страна на реката [[Радика]] и патот [[Маврови Анови]]-[[Дебар]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=20 април 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=58}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 1.100 метри. Од градот [[Гостивар]] е оддалечено 32 километри.<ref name="енциклопедија" /> Во пределот над селото Волковија се наоѓа голем комплекс од густа борова шума и познатата убава волковска [[Ела|елова шума]] која е најстарата и единствена чиста елова шума во [[Македонија]].<ref name=":2">Стојмилов, А. ''„Туристички потенцијали и развој на туризмот на планината Бистра“''. Во зборникот: „Бистра -природни и социогеографски одлики на планината Бистра“. МАНУ, Скопје, 1983. стр. 176</ref> == Историја == [[Податотека:Volkovia-Gligorovtsi-House-Front.jpg|мини|десно|300п|Куќата на Глигоровци, најголема и најпозната куќа во селото]] За настанокот и основањето на селото Волковија постои претпоставка дека потекнува од доцниот среден век, како што наведува авторот [[Петар Поповски]]. Според едно предание Волковија е основана непосредно по турското освојување на [[Епирско Деспотство|Епирското Деспотство]] од [[Македонци]] кои биле по потекло од областа [[Матија]].<ref name=":1">Поповски, Петар. ''Мијаците потомци на античките Македонци и прастари жители на Матија (денешна Албанија)''. Скопје : Здружение за културна афирмација на Мијаците - КАМ, 2006, стр. 593</ref> Овој историски настан потекнува од средината на XV век. Постоењето на Волковија во XV век е потврдено и во пишаните историски документи. Во турскиот опширен пописен дефтер бр. 508 од [[1467]] година за тогашниот [[Рекански регион|Вилает Река]], каде селото е запишано како ''Воковија'' и ''Вуковија'', а во него живееле 6 [[Македонци|македонски]] [[Христијанство|христијански]] семејства (Прогон Томе, поп Радослав, Коле Томе, Андрија Томе, Коле Томе (друг), Хожава Томе), кои произведувале пченица, јачмен, ’рж, овес, леќа, мед и лен за што остварувале приход од 401 акче.<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија |title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|language=македонски|pages= 400-401}}</ref> Во подоцнежните понови пописни дефтери селото е запишано како ''В’лковија'' и почнувајќи од [[1519]] па сè до [[1583]] година било дервенџиско село. Бројноста на населението се движела од 13 христијански семејства во 1519 година до 40 христијански семејства во 1583 година.<ref name="Турски документи" /> Во својата историја селото трипати ја променило својата местоположба, а со тоа и своето име. Во старо време селото се наоѓало повисоко над денешната местоположба и се викало ''Бежово''. Пред околу 100 години на тоа место се познавале остатоци од христијански и муслимански гробишта. После некое насилство („зулум“), Бежово се разбегало во шумата, каде во збегот се подигнало село кое го добило името ''Слана''. Пред околу 300 години, во текот на голема зима и снег, селото се спуштило на денешното место каде го добило и денешното име.<ref name="Смиљаниќ">{{Наведена книга|url= https://www.worldcat.org/title/mijaci-gorna-reka-i-mavrovsko-polje/oclc/28398861|title=Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje|last=Смиљаниќ|last2=Тома|date=1925|publisher=Српска кралска академија|location=Белград|oclc=28398861}}</ref>. Сепак историските записи велат дека село Волковија во казата Река имало уште во XV век, па можно е тоа по раселувањата пред 300 години, да го вратило своето првобитно име. За овој период на почетокот на XIX век познато е дека во Бежово или Волковија дошле македонските исламизирани родови Гулје (Гулевци) и Малјоски (Малковци) од селото [[Спас]] во Дукљанската област.<ref name=":1" /> Сепак село со вакво име не постои во друга област на Балканот, туку само во [[Македонија]] и тоа веднаш до градот [[Дебар]] блиску до македонско-албанската граница, чие население во дамнина било исламизирано и поалбанчено. Овие записи се потврдуваат и со кажувањата на жителите на селото дека Волковија неколкупати ја менувало местоположбата низ историјата. Најпрвин селото било поставено подолу од црквата (во месноста Дервент, што на турски означува пат, премин низ клисура), но било преместено погоре во планината поради честите напади од албанските качачки банди и разбојници. А според некои кажувања на постарите, некогаш селото било и долу на самиот пат пред да биде на денешното место. Како доказ менувањето на својата местоположба постои и месност во околината на селото наречена Стара Волковија. Пишани податоци за Волковија се среќаваат кон средината на XIX век кога, македонскиот просветител [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]] во својот напис „''Статистическо описание на Дебрска Река''“ објавен во „Цариградски весник“ на 1 јануари [[1859]] година за селото Волковија запишал дека имало 12 куќи и спаѓало во селата населени со христијани и муслимани.<ref>Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 88</ref>. Како познати печалбари и сточари, жителите на Волковија како и другите жители на Горна Река, биле доста имотни луѓе, за што сведочи и фактот дека во средината на XIX век, поточно во [[1852]] година, прочуениот [[Дичо Зограф]] го изработил иконостасот на селската црква [[Црква „Св. Димитриј“ - Волковија|Свети Димитрија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://preminportal.com.mk/content/view/2714/158/|title=ИКОНОПИСНОТО ТВОРЕШТВО НА ДИЧО ЗОГРАФ ВО СКОПЈЕ И СКОПСКИОТ РЕГИОН|publisher=Премин|language=македонски|accessdate=2011-01-09}}</ref> Во {{Римски|19}} век, Волковија било село во Реканската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> === Потекло и значење на името === Според кажувањата и преданијата меѓу населението, најпрвин кога селото било основано, тоа се наоѓало во густите борови шуми, па многу често имало наезди од глутници волци кои правеле штети. Поради ова селото било наречено Волковија. Името Волковија го носи уште едно село во [[Македонија]], во [[Полог]] (Тетовско) и една месност во Струмичко, со значење ''диво место''.<ref>Станковска, Љубица. ''Средновековниот топонимски модел во Струмичко''. ''Акта Велјуса - Acta Veljusa'' - Зборник на трудови. Филозофски факултет, Скопје, 1984&nbsp;г. стр. 142</ref> Оттаму името Волковија е со македонско јазично потекло, што може да укажува за историјата и потеклото на населението на ова село. Не постои некаква родовска и историска врска помеѓу двете истоимени села Волковија, иако тие не се многу далечни и се наоѓаат во соседни региони. Во својата историја, Волковија во Горна Река, под ова име се среќава запишана во отоманските дефтери од втората половина на XV век. Сепак, во досегашното постоење селото со неколкуте промени на местоположбата на различни но блиски месности во атарот, тоа носело и уште 2 други имиња: ''Бежово'' и ''Слана''<ref name="Смиљаниќ" />. Според записите на Томо Смилјаниќ - Брадина, како што селото се поместувало така ги менувало и имињата, односно тоа најпрвин се наоѓало во месноста Бежово (веројатно од некој збег) погоре од денешното село и го носело токму тоа име, за потоа поради „зулуми“ тоа да се разбега по шумата и во збегот да се подигне новото село наречно Слана<ref name="Смиљаниќ" />. Потоа, пред 200 години (денес 305 години) среде јака зима и голем снег селото се спуштило на денешното место, каде што добило „ново“ (сегашното) име<ref name="Смиљаниќ" />. Сепак историските записи велат дека село Волковија во казата Река имало уште во XV век, па можно е тоа по раселувањата пред 300 години, да го вратило своето првобитно име. Сите овие имиња Волковија, Бежово и Слана се од чисто македонско и словенско јазично потекло, што укажува на некои аспекти во однос на претпоставките и теориите за припадноста на населението. == Стопанство == Селото зафаќа простор од {{км2|10,5}}. На него преовладуваат шумите на површина 921 [[хектар]], пасиштата заземаат 180,3 хектари, додека на обработливото земјиште отпаѓаат само 99,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, имало сточарско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Денес, со намалениот број на жители, воопшто нема стопански активности. Во минатото, селото било едно од најбогатите села во [[Рекански Регион|Реканскиот крај]] и [[Западна Македонија]] воопшто. Во селото работела и земјоделска задруга.<ref name="енциклопедија" /> Покрај сточарството, селаните се занимавале и со полјоделство на нивите што се наоѓале од двете страни на патот кон селото [[Беличица]], кои денес се обраснати со густи дабови и борови шуми, како резултат на опустувањето на селото (порано се сеело дури и пченица!). Исто така селаните на Волковија се занимавале и со пчеларство. Сепак главната економска одлика била печалбарството. Како успешни печалбари во странство, волковичани заработувале многу пари кои ги вложувале и инвестирале во родниот крај преку изградба на куќи, дарување и помагање на [[Бигорски манастир|Бигорскиот манастир]] и црквите и финансиско помогање на револуционерното и ослободителното движење во отоманскиот период и [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Доказ за економската развиеност на Волковија се куќите како на пример на семејството Глигоровски, која била изградена за 6000 златници-наполеони, а исто така доказ е и тоа што во текот на XIX век Волковија, иако помала сепак била побогата од села како [[Галичник]], [[Лазарополе]], [[Тресонче]] и други големи рекански села познати по своето богатство. Друг доказ за економската развиеност на Волковија биле и многу честите напади на селото од страна на албанските качачки банди и разбојници. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|201 |1953|196 |1961|182 |1971|162 |1981|117 |1991|85 |1994|76 |2002|89 |2021|21 }} Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. Волковија е село со 40 домаќинства и 115 жители, православни Албанци.<ref name="етнографија">„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија, етнографија и статистика“]]) од 1900 година, селото има 300 Албанци, 150 православни и 150 муслимани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_42.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900. стр. 264.]</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Волковија имало 132 [[Албанци]].<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рp. 184-185.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''В'лковија'' се води како чисто албанско село од мешана (муслиманска и православна) вероисповед во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 80 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|49}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 182 жители, од кои 114 биле Македонци, а 67 биле [[Македонски Албанци|Албанци]], додека во 1994 година бројот се намалил на 76 жители, од кои 52 биле Албанци, а 23 жители Македонци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Волковија живееле 89 жители, од кои 9 Македонци и 80 Албанци.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=20 април 2020}}</ref> Сепак селото е во фаза на раселување, но во него повремено доаѓаат неговите некогашни жители за празници како празникот [[Водици]] или пак да ги поминат пролетта и летото таму (во овој период во селото престојуваат и повеќе од стотина поранешни жители). Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 21 жител, од кои 15 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Волковија: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | '''201''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 133 | 62 | 1 | 0 | — | '''196''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 114 | 67 | 1 | 0 | — | '''182''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 60 | 96 | 6 | 0 | — | '''162''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 34 | 82 | 0 | 1 | — | '''117''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 23 | 62 | 0 | 0 | — | '''85''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 23 | 52 | 0 | 0 | — | '''76''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 9 | 80 | 0 | 0 | — | '''89''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 0 | 15 | 0 | 0 | 6 | '''21''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1953-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Изјаснување на жителите === Во ова село живеат [[Македонци]] кои го зборуваат и [[Албански јазик|албанскиот јазик]] и поради тоа за нив се врзани повеќе теории и претпоставки кои се и што се. Овие луѓе се познати под името ''Шкрети'' и една од теориите за нив вели дека се [[Албанци]] со [[Православие|Православна вероисповед]] што е неточно и самите луѓе го негираат тоа, а за себе имаат предание кое вели дека се [[Македонци]], кои го примиле јазикот за разлика од [[Македонци муслимани|Торбешите]] кои ја примиле [[ислам]]ската вера.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.utrinski.mk/default.asp?ItemID=723D87642DA53D4DBBD81614EDD37276 |title=Шаревски, М. ''„За припадноста на луѓето од Горна Река“''. Утрински весник, бр.4663 од 18.12.2014, стр. 13 |accessdate=2015-03-05 |archive-date=2015-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405174227/http://www.utrinski.mk/default.asp?ItemID=723D87642DA53D4DBBD81614EDD37276 |url-status=dead }}</ref> Кон крајот на 2014 година, постоеле обиди за политичка злоупотреби околу припадноста од албанските политички партии, и покрај самото изјаснување на овие луѓе и историските факти кои говорат дека тие имаат [[Македонци|македонско потекло]] и секогаш биле и се определувале за [[Македонија]] и [[Македонци]]. Некои, други теории кажуваат дека овие луѓе наречени Шкрети се вистинските потомци на [[Илири]]те (а не денешните Албанци муслимани), [[Антички Македонци|античките Македонци]] и староседелското население на [[Балкан]]от пред доаѓањето на [[Словени]]те. Жителите (христијани) на ова село се големи верници и според кажувањата тие меѓу првите ја имаат примено [[Христијанство|христијанската]] [[религија]] која со особена важност ја чувале и негувале како низ вековите така и денес. Така на пример, историските записи на бугарските демографи православните жители на Волковија ги забележувале како Албанци, иако тие во црковно-просветните и политичките определби секогаш биле како [[Македонци]], имале богослужба и црковни книги на црковнословенски<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 315|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref>. и соодветно на тоа и тие припаѓале на тогашните поделби на македонското население меѓу патријаршијата и егзархијата. На почетокот на XX век, Волковија броела нешто повеќе од 1.000 жители, кои во доминантно мнозинство биле [[Македонци]]те односно [[Христијанство|христијаните]], а имало и неколку [[Албанија|албански]] односно [[Ислам|муслимански семејства]]. === Родови === Според податоците кои ги собрал [[Томо Смилјаниќ - Брадина]] во периодот од 1912-1914 година, во селото Волковија живееле следните родови:<ref name="Смиљаниќ" /> * Христијански родови: ''Јовковци'' (дошле од селото [[Рибница]]), ''Џиковци'' и ''Коловци'' (дошле од селото [[Жужње]]); и * Муслимански родови: ''Гуло'', ''Ноло'' и ''Мајло''. Други родови од Волковија се македонските христијански родови ''Глигоровски'' и ''Бибоски''. == Општествени установи == * Поранешно основно училиште, кое работело уште од последните години на XIX век, но со катастрофалниот миграционен бран во втората половина на XX век и раселувањето, училиштето престанало да постои. До последните години од неговото функционирање тоа работело како подрачно училиште до IV одделение. == Самоуправа и политика == Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената [[Општина Маврово и Ростуше]], која настанала со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната [[Општина Маврови Анови]], која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со [[Општина Ростуша]], со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на истата општина се наоѓало и во периодот 1955-1957. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Трница, во која покрај Волковија се наоѓале Беличица, Бибање, Богдево, Бродец, Врбен, Грекање, Жужње, Кичиница, Кракорница, Нивиште, Нистрово, Ничпур, Рибница, Сенце и Тануше. Општината Трница постоела и во периодот 1950-1952 година, во која влегувале селата Беличица, Волковија, Врбен, Кичиница, Сенце и Трница. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0488 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во простории на приватен објект.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=20 април 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 52 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/637|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=20 април 2020}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Sv.Dimitrija-Volkovija.JPG|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Димитриј“]] ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Волковија|Црква „Св. Димитриј“]] — главна селска црква ;Споменици * Споменик посветен на загинатите во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] ;Шуми * Волковска елова шума Во северозападниот дел на [[Бистра (планина)|Бистра]], во клисурата [[Барич]] на [[Мавровска Река]] и нејзиниот влив во [[Радика]], непосредно кај Волковија е распространет голем предел на четинарска зимзелена шума на површина од околу 6&nbsp;км². Над селото се наоѓа познатата и убава волковска елова шума која е најстара и единствена чиста елова шума во [[Македонија]]. Во овој предел над селото се наоѓа и голем комплекс од густа борова шума, кој продолжува на огранката Сенечка Планина под името Остров, кој воедно е најнепристапниот и најмалку познат дел на [[Бистра]] со посебно развиена шумска покривка со лик на шумска пустина.<ref name=":2" /> === Пештера (Л-20) === Недалеку од селото Волковија во клисурата Барич, се наоѓа една од многуте пештери на планината [[Бистра]], која на топографските карти и меѓу спелеолозите и истражувачите е позната под ознаката (Л-20). Таа се наоѓа на надморска височина од 900 метри и има форма на триаголник. Нејзиниот влез има поставеност кон северозапад со релативно големи димензии — 8,5 метри широчина и 4 метри височина. Нејзината должина изнесува 60 метри. Внатрешниот облик е предиспониран долж пукнатини во хоризонталните варовници. Во пештерата се одделуваат еден главен и два споредни канала, при што главниот канал е долг 40 метри и има правец напротегање од северозапад кон југоисток. Притоа постепено се издигнува спрема внатрешноста, а тоа значи дека спрема влезот е конфомен. Главна одлика на пештерата е тоа што дното од каналите е покриено со големи блокови. Од пештерскиот накит забележително е дека нема сталактити и сталагмити, но оние малку што ги има се во почетниот стадиум на еволуција. Пештерата е сува и е надвор од хидрографска функција.<ref name=":4">Манаковиќ, Д. Андоновски, Т. ''„Релјефот на планината Бистра“''. Во зборникот: „Бистра -природни и социогеографски одлики на планината Бистра“. МАНУ, Скопје, 1983. стр. 56-57</ref> == Редовни настани == * [[Водици]] (19 јануари) — се прославува со кумство на едно семејство од селото, кое се менува на друго семејство наредната година; * [[Митровден]] (7 ноември) — претставува слава на патронот на селската црква и воопшто селска слава. Помасовно бил прославуван кога селото имало жители. == Личности == ;Родени или потекло од Волковија * [[Сергија Бибоски]] — партизан во Втората светска војна од 1941 година. Народен херој кој има најголеми заслуги за борбата против [[балисти]]те и балистичкиот терор врз [[Македонци]]те и другите [[Христијанство|христијани]] од Реканскиот крај * [[Божо Софрониевски]] (1915-2001) — театарски, филмски и телевизиски и радиски глумец, поет, драмски писател и преведувач * [[Глигор Стојковски]] (р. 1952) — писател == Култура и спорт == === Женска носија === Женската носија од ова село се вбројува во една од најбогатите македонски носии со златен и сребрен накит, поради тоа што селото било доста развиено во минатото. == Иселеништво == Од Волковија произлегле големи [[печалба]]ри, најпрвин во [[Истанбул]] каде биле фурнаџии (пекари), слаткари и слично. За луѓето од ова село постои една изрека која гласи: „Нас нè има од Дебар до Америка“. Денес иселените жители на Волковија што живеат во [[Република Македонија]] се главно населени во [[Гостивар]] и [[Скопје]]. Луѓето од Волковија што се иселиле надвор од земјата во дамнешно време оделе во [[Истанбул]]. Денес се најчесто населени во [[САД]] (Њујорк, Чикаго, Детроит, Њу Џерси) и [[Србија]], ([[Белград]]), [[Црна Гора]] ([[Подгорица]]) а иселеници од Волковија има и во [[Грција]] ([[Атина]]). == Галерија == <gallery mode="packed" heights="160px"> Податотека:Викиекспедиција Река 43.jpg|Куќа во селото Податотека:Volkovia-Upper-Quarter.jpg|Поглед кон горното маало на селото Податотека:Куќа во Волковија.jpg|Куќа во селото Податотека:Селска чешма во Волковија.jpg|Селска чешма </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Горна Река]] * [[Општина Маврово и Ростуше]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Volkovija, Gostivar|Волковија}} {{Општина Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Волковија (Реканско)| ]] aatk64d1swja4zh4ebyqymq5ymlhn4a 0 8837 5582930 5222637 2026-06-26T15:36:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582930 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Брест (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Брест | слика = Панорама на Брест.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на селото Брест | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 118 | година = 2002 | поштенски број = 6535 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 980 | lat_dir=E | lat_deg=41 | lat_min=43 | lat_sec=28 | lon_dir=N | lon_deg=21 | lon_min=9 | lon_sec=26 | слава = | мрежно место = | карта = Брест во Општина Македонски Брод.svg }} '''Брест''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. Селото се наоѓа во средишниот дел на областа Порече, веднаш под највисокиот врв [[Фојник (планински врв)|Фојник]]. До селото води асфалтен пат кој го поврзува со поранешното општинско средиште [[Самоков]]. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е споменато како „Брест“ во {{римски|15}} век. Името доаѓа од дрвото [[брест]],<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|126}}</ref> кое се верува дека растело на ова место.<ref name="книга" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Брест и Фојник во Порече 02.jpg|мини|300п|лево|Глетка на селото Брест и врвот [[Фојник (планински врв)|Фојник]] во позадината]] Селото се наоѓа во областа [[Порече]], од левата страна на реката [[Треска (река)|Треска]], во средишниот дел од [[Општина Македонски Брод]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=20 септември 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=39}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 980 метри. Од градот [[Македонски Брод]] е оддалечено 47 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено во мало седло, сместена помеѓу долините на [[Мала Река (Поречка)|Мала Река]] и на [[Треска]]. Куќите повеќе се групирани на југ, кон долината на Мала Река, со што и целото село е свртено на југ. Нивите се наоѓаат околу селото, како и шумата.<ref name="книга">{{Наведена книга|title=Порече|last=Јовановиќ|first=Петар|publisher=Српски етнографски зборник|year=1935|isbn=|location=Белград|pages=332}}</ref> Куќите се поделени на три маала, кои се оддалечени по 200 метри едно од друго: Огненовци, Средно и Горно Маало.<ref name="книга" /> Селото од север се граничи со атарот на селото [[Требовље]], на исток атарот на селото Брест се простира до [[Козјак (езеро)|езерото Козјак]] и атарот на селото [[Брезница]], на југ граничи со атарот на селото [[Рамне]] а на западната страна со атарот на селото [[Звечан]] и со атарот на селото [[Косово (Порече)|Косово]]. Пред изградбата на [[Козјак (езеро)|вештачката акумулација „Козјак“]], од селото Брест преку Белица и шумскиот резерват „Јасен“ било можно да се стигне до Скопје и со моторни возила. После изградбата на [[Козјак (езеро)|акумулацијата „Козјак“]], сообраќајната комуникација на целиот поречки регион со Скопската Котлина практично е прекината. Селаните од Брест, пред поголемите миграции предизвикани со процесот на индустријализација во минатиот век, користеле патишта и врвулици по планинските сртови за комуникација со полошката котлина ([[Гостивар]] и [[Тетово]]) и скопската котлина ([[Скопје]]). Преку овие патишта релативно брзо се стигнувало до поголемите економски центри во гореспоменатите котлини. Најчесто селаните тргувале (продавале) земјоделски производи и добиток а купувале (сол, шеќер, газија, облека и сл.) По овие патишта се движеле и тајфи на мајстори кои изведувале градежни работи или пак работеле како наемни работници во полињата на полошката и скопската котлина. === Извори на питка вода === [[Податотека:Поглед на село Брест (2).jpg|мини|300п|десно|Поглед на селото]] Во околината на селото постојат повеќе извори на питка вода. Во селото има изградено и селски водовод кој се снабдува со вода од две локации, каптажата на изворот Горник (под врвот Фојник), како и од изворот во Бозов дол. Првата каптажа е со помала издашност, во минатото доволна за напојување на трите селски чешми (во трите селски маала). Водата од оваа каптажа стигнува до селските чешми по пат на природен пад. Но, со изградбата на селскиот водовод кога се доведува вода до повеќето селски куќи издашноста на овој извор не е доволна за задоволување на потребите на селаните. Од тие причини изграден е нов цевковод кој ги зафаќа водите од изворот во Бозов дол. Овој извор е со поголема издашност и може да ги задоволи потребите на селаните, но неговото одржување е скапо од причини што водата се пренесува со потисни пумпи кои се придвижуваат со електрична енергија бидејќи каптажата се наоѓа на помала надморска височина од селото. Околу селото постојат следниве извори на питка вода: Горник, Шошор, Бозов Дол, Сртеш и Река. == Историја == [[Податотека:Поглед на Брест од патот кон Звечан.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селото Брест од патот кон Звечан]] По народното предание селото порано постоело и броело 100 куќи, кои биле сместени низ шумата. Куќите биле на местата Горен и Долен Брест и на Подиште, на левиот брег од долината на Треска. Но, по појавата на [[Чума (болест)|чума]], селото се уништило и останал само еден човек. Тој човек имал три сина и од нив настанало денешното село.<ref name="книга" /> Во минатото, селото имало имот и во долината на Треска, но некој Таро, Турчин од Зајас, на сила го одземал овој имот. Подоцна, и тој самиот бил принуден да го предаде имотот, но не им го вратил на мештаните на Брест, туку го продал на селаните од [[Тажево]] и [[Брезница (Порече)|Брезница]].<ref name="книга" /> Во {{римски|19}} век, Брест било село во Поречката нахија, на [[Кичевска каза|Кичевската каза]], во [[Отоманското Царство]]. За време на отоманскиот период, селото било условено да дава данок во вид на млеко на дебарските Турци.<ref name="книга" /> Во [[Масакрот кај Дервишка Нива]] во 1916 година од страна на бугарската војска, од Брест биле погубени Јован Ѓуроски и Марко Крстески. Од селото Брест се и војводата [[Саздан Јаковчески]] со комитите: [[Коне Стаменкоски]], [[Божин Трпчески]], [[Трајко Грозданоски]], [[Оливер Смилески]], [[Миладин Ѓорѓиески]], [[Никола Ѓорѓиески]], [[Трифун Цветаноски]] и [[Здравко Трпкоски]]. Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот е зафаќа површина од 17&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 1.105,8 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 270,3 хектари, а на пасиштата само 12 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|378 |1953|439 |1961|405 |1971|427 |1981|325 |1991|253 |1994|234 |2002|189 |2021|118 }} Во пописниот дефтер за 1467/68 година бр. 4 стр. 197-289, селото Брест се спомнува како хаски имот кој имал 15 куќи, наведено е дека имало вкупно 9 мажи, домаќини, од кои еден неженет. Тогашното население плаќало приход на државата во [[акче|акчиња]] и тоа: 200 акчиња [[пченица]], 200 акчиња [[ушур]] од [[лозје]], 10 акчиња од [[орев]]и, 6 акчиња од [[лен]], 14 акчиња од [[бостан]], 15 акчиња данок на воденици, 5 акчиња данок на свињи, 30 акчиња свадбарина, 506 акчиња [[испенџе]], се вкупно 1.106 акчиња данок. Според утврдениот данок, селото во тоа време било економски помоќно од во тоа време Македонски Брод.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ, опширен пописен дефтер бр. 4 1467/68 година, Скопје 1971 година, стр. 250</ref> Во публикацијата „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, издадена во [[Цариград]] [[1878]] година, за ''Брест'' е наведено дека е село со 11 домаќинства со 50 жители.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 94-95.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Брест имало 204 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 258.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Брест имало 160 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 154-154.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Брезе'' се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 30 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|36}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мошне раселено, така што бројот на населението се намалил од 405 жители во 1961 година, на 234 жители во 1994 година, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Брест имало 189 жители, од кои 186 [[Македонци]] и 3 [[Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=20 септември 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 118 жители, од кои 110 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 7 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|204|160|378|439|405|427|325|253|234|189|118}} === Родови === Брест е македонско православно село.<ref name="книга" /> Според истражувањата на [[Петар Јовановиќ]] во 1930-тите години родови во селото се: ''Огненовци'' (7 к.), ''Трипуновци'' (3 к.), ''Волчевци'' (6 к.), ''Трајановци'' (5 к.), ''Стојановци'' (12 к.) и ''Мартиновци'' (4 к.), според народното предание овие родови потекнуваат од еден предок; ''Пуровци'' (1 к.), доселени се од [[Прилеп]] или [[Прилепско]]. == Општествени установи == * Поранешно основно училиште == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Самоков. Во периодот 1957-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Манастирец. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Самоков, во која покрај селото Брест се наоѓале селата Бенче, Звечан, Зркле, Инче, Ковач, Ковче, Лупште, Рамне Самоков, Старо Село и Сушица. Општината Самоков постоела и во периодот 1950-1952 година, во која влегувале селата Бенче, Брест, Звечан, Зркле, Ковче, Лупште, Рамне, Самоков и Сушица. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0255 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 162 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 144 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/358|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505172232/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/358|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 149 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=10 март 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Талалеј“ - Брест|Црква „Св. Талалеј”]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Брест|Црква „Св. Јован Крстител”]] — помала црква во изградба во Горно Маало; * [[Црква „Св. Петка“ - Брест|Црква „Св. Петка”]] — гробјанска црква; и * [[Црква „Св. Преображение“ - Брест|Црква „Св. Преображение”]] — црква сместена на врвот [[Фојник (планински врв)|Фојник]]. <center>'''Црквите во селото'''</center> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Св. Јован Крстител“ - Брест.jpg|Св. Јован Крстител Податотека:Црква „Св. Петка“ - Брест.jpg|Св. Петка Податотека:Црква Св. Преображение на Фојник 06.jpg|Св. Преображение Податотека:Црква „Св. Талалеј“ - Брест 3.jpg|Св. Талалеј </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Брест * Крсте Павлоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02">{{Книга:Порече низ историјата}}, стр.257</ref> * Петре Павлоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Василе Павлоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Крале Симоноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Јованче Филипоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Генадија Мерџаноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Стојанче Трендафилоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Герасим Боrданоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Илија Ставрески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Наумче Дукоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Тренко Јосифоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Огнен Трпкоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Томе Трпкоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Мено Маџоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Трпе Радески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Стале Таноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * [[Маџо Маџовски]] — македонски борец за време на турското ропство<ref name="Книга:Порече низ историјата">{{Книга:Порече низ историјата}}</ref> *[[Јован М. Алексоски|Јован Алексоски]] (1911 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Марко С. Крстески|Марко Крстески]] (1919 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Ратомир Грозданоски]] (р. 1959) — македонски теолог, професор и протоѓакон * [[Коста Станоевски]] — секретар на [[Скопската епархија]] на МПЦ.<ref> Опело за упокој на Божјото чедо Коста. [http://preminportal.com.mk/content/view/8222/54/ preminportal.com.mk], пребарано на 9 август 2012 г.</ref> <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == После интензивирањето на миграцијата поголемиот дел од населението од Брест се иселува во Македонски Брод, прилепските села и Прилеп, селата од полошкиот регион и во Скопје и околината на Скопје. Дел од населението мигрира во запдноевропските земји, најчесто [[Германија]]. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Брест и Фојник во Порече 01.jpg|Поглед на селото и врвот Фојник во позадината Податотека:Панорама на Брест 2.jpg|Селото погледнато од црквата „Св. Јован Крстител“ Податотека:Поглед на Брест.jpg|Врвот Фојник Податотека:Поглед на село Брест (1).jpg|Селото заедно со црквата „Св. Јован Крстител“ Податотека:Поглед на село Брест (2).jpg|Поглед на селото Податотека:Фојник (Порече) 02.jpg|Врвот Фојник над селото Брест Податотека:Камен од храмот на Свети Илија кај Брест.jpg|Камен од храмот на Свети Илија над селото Брест Податотека:Брест (Порече).jpg|Глетка од селото од север </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Brest, Makedonski Brod}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Брест (Порече)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] rs8urhqoy41ku7u6cbeymw0kgweozog 0 9038 5582973 5165800 2026-06-26T17:08:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582973 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Будинарци | слика = Панорама на Будинарци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Будинарци | општина = {{општинскигрб|Општина Берово}} | регион = {{грб|Источен Регион}} | област = [[Малешевија]] | население = 469 | година = 2002 | поштенски број = 2332 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 848 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=45 | lat_sec=51 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=46 | lon_sec=32 | слава = | мрежно место = | карта = Будинарци во Општина Берово.svg }} '''Будинарци''' — село во [[Општина Берово]], во областа [[Малешевија]], во околината на градот [[Берово]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Канал во Будинарци.jpg|мини|300п|лево|Уредено корито на потокот низ селото]] Селото се наоѓа во [[Источна Македонија]], во северозападниот дел на територијата на [[Општина Берово]], до самиот десен брег на реката [[Брегалница]] и тоа на местото каде реката ја напушта котлината и навлегува во клисурниот дел кон селото [[Митрашинци]]. [[Атар]]от на селото е мошне голем и се протега до југоисточната падина на планината [[Плачковица]], зафаќајки простор од 46,4&nbsp;км². Селото е рамничарско, на надморска височина од 780 метри и се наоѓа на самиот регионален пат [[Берово]]-[[Виница]], а од градот Берово е оддалечено 12 километри. На него преовладуваат шумите на површина од 2.703,8 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 927,9 хектари, а на обработливото земјиште 771,9 хектари.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко |title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=18 февруари 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=43}}</ref> == Историја == За настанокот на селото има легенди со мала веројатност. Пишуваните податоци датираат од турскиот период, а такви се пописните тефтери од [[1579]] и [[1570]] година со име „Будинашци“. Во тефтерот од [[1519]] година, Будинарци има 45 домаќинства, а [[1570]] година има 52 семејства. Според статистиките на [[Косовски вилает|Косовскиот вилает]] од [[1894]], Будинарци имало 90 македонски куќи, а во [[1900]] г. има 800 жители христијани. Во XIX век, Будинарци било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Малешевија|Малешевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Во својата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, македонскиот револуционер [[Ѓорче Петров]] за селото Будинарци запишал дека е село со 80 македонски куќи е расположено на десниот брег на [[Брегалница]] ½ час на југоисток од [[Митрашинци]]<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 425|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref>. Жителите се издржувале најмногу од земјоделство и сточарство, а некои оделе и во туѓина како столари<ref name="Ѓорче Петров" />. Во Будинарци, Митрашинци и Мачево се зачувало предание дека нивните прадедовци живееле во куќички направени над реката за да се чуваат од дивите ѕверови со кои изобилува околината<ref name="Ѓорче Петров" />. Куќичките биле градени на колци во водата и од нив до сувото на брегот имало подвижни мовчиња кои ноќно време ги дигале, а преку денот ги поставувале<ref name="Ѓорче Петров" />. Се хранеле повеќе со риба која ја ловеле со „саци“<ref name="Ѓорче Петров" />. Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втроата светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото во основа има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|839 |1953|861 |1961|881 |1971|857 |1981|783 |1991|732 |1994|714 |2002|682 |2021|469 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Будинарци имало 800 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 228.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Будинарци имало 640 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 140-141.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 881 жител, а во 1994 година бројот се намалил на 714 жители, од кои 711 [[Македонци]] и 2 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 682 жители, од кои 627 [[Македонци]] и 1 [[Срби]]н.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=18 февруари 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 469 жители, од кои 462 [[Македонци]], 1 останат и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|800|640|839|861|881|857|783|732|714|682|469}} == Општествени установи == [[Податотека:Основно училиште во Будинарци.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Будинарци|Основно училиште „Дедо Иљо Малешевски“]] до IX одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url= http://berovo.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=215:2010-03-18-08-47-52&catid=65:2009-09-30-13-35-17&Itemid=137|title=ОУ „Дедо Иљо Малешевски“|publisher=[[Општина Берово]]|accessdate=8 јануари 2017|location=македонски}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Берово]] * Детска градинка „23 Август“<ref name="градинка">{{наведена мрежна страница|url=http://gradinkaberovo.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=76&Itemid=233|title=Клон с. Митрашинци|work=Градинка 23 Август Берово|accessdate=18 февруари 2017|location=Берово|archive-date=2016-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029133136/http://www.gradinkaberovo.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=76&Itemid=233|url-status=dead}}</ref>, клон на градската градинка од Берово * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|2332]]) * Амбуланта == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Берово]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Берово. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Будинарци, каде Будинарци било единствено село во општината. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Пехчевска градска општина, во која покрај селото Будинарци се наоѓале градот Пехчево и селата Митрашинци, Негрево, Робово, Умлени, Црник и Чифлик. Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Берово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0008 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на домот на културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 465 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Споменици на НОБ во Будинарци 2.jpg|мини|300п|десно|Поглед на повеќе споменици посветени на [[НОБ]]]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Авлија (Будинарци)|Авлија]] — [[некропола]] - [[могила]] од [[римско време|римското време]]; * [[Градиште (Будинарци)|Градиште]] — [[градиште]] од [[римско време|римското време]]; * [[Каменица (Будинарци)|Каменица]] — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Лаките-Селиште (Будинарци)|Лаките-Селиште]] — [[населба]] од [[римско време|римското време]]; * [[Поповица (Будинарци)|Поповица]] — [[некропола]] - [[тумули]] од [[железно време|железното време]]; * [[Присој (Будинарци)|Присој]] — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Селиште (Будинарци)|Селиште]] — [[населба]] од [[римско време|римското време]]; и * [[Чука (Будинарци)|Чука]] — [[могила]] од [[римско време|римското време]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Будинарци|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква, изградена во 1854 година; во црквата се наоѓало ќелијно училиште ;Споменици * Биста на [[Јован Козовски]], народен херој * Споменик на [[Бранко Стефански]], загинат во војните на ЈНА во 1991 година * Споменик за [[НОБ]] == Редовни настани == * [[Илинден]] (2 август) — црковно-народен собир * [[Митровден]] (8 ноември) — црковно-народен собир == Личности == ;Родени во Будинарци * [[Глигор Смокварски]] (1914-1984) — познат композитор * [[Глигор Поповски]] (1928-2007) — писател за деца ;Починати во Будинарци * [[Андреј Докурчев]] (1880-1907) — македонски револуционер <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=200px> Податотека:Поглед на Будинарци.jpg|Поглед на Будинарци Податотека:Споменик на Јован Козовски во Будинарци.jpg|Споменик на Јован Козовски Податотека:Споменик на Бранко Стефански во Будинарци.jpg|Споменик на Бранко Стефански Податотека:Споменик на НОБ во Будинарци.jpg|Споменик за НОБ Податотека:Споменици на НОБ во Будинарци.jpg|Спомениците на сретсело Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Будинарци.jpg|Главната селска црква „Св. Ѓорѓи“ </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Budinarci}} {{Општина Берово}} [[Категорија:Будинарци| ]] [[Категорија:Села во Општина Берово]] [[Категорија:Беровски села]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Малешевија]] j2lwyfrto432sswa49kqlzo9c8f3jtp 0 9039 5583145 5479273 2026-06-27T07:15:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583145 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Владимирово | слика = Викиекспедиција Малешевија (178).jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Берово}} | област = [[Малешевија]] | население = 573 | година = 2002 | поштенски број = 2331 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 879 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=42 | lat_sec=36 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=47 | lon_sec=34 | слава = [[Спасовден]] | мрежно место = | карта = Владимирово во Општина Берово.svg }} '''Владимирово''' — село во [[Општина Берово]], во областа [[Малешевија]], во околината на градот [[Берово]]. == Географија и местоположба == Оваа голема населба се наоѓа речиси во средишниот дел на територијата на [[Општина Берово]], чиј атар се издига до сртот на [[Малешевски Планини|Малешевските Планини]] и таму се допира со териториите на општините [[Општина Василево|Василево]] и [[Општина Радовиш|Радовиш]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=7 март 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=56}}</ref> Владимирово е второ по големина село во [[Малешевија]]та и со еден од најголемите атари во Македонија, којшто зафаќа простор од дури 98,6&nbsp;км².<ref name="енциклопедија" /> Владимирското подрачје се протега на западниот брег на реката [[Брегалница]] и зазема прилично голем дел од Малешевската Котлина. Селото е ридско, на надморска височина од 850 метри. Од самиот град [[Берово]] е оддалечено 8 километри, со кој е поврзано со локален пат.<ref name="енциклопедија" /> На него сите три вида аграрни структури заземаат големи површини. Меѓутоа, најголема површина имаат шумите од 5.589 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 2.143,2 хектари, а на пасиштата 1.965,6 хектари. Подрачјето на Владимирово, како дел од Малешевската Котлина, се граничи: од југоисток и југ со подрачјето на соседното село [[Русиново]] со најдолга граница; од југозапад граничи со струмичкото подрачје; од западната страна со куса граница се граничи со Радовишко; северната граница е мошне долга со повеќе гранични синори покрај реката [[Каменица (Малешевска)|Каменица]] граничи со подрачјето на селото [[Будинарци]], со реката [[Брегалница]] и граничи со синорот на селото [[Мачево]]; североисточната граница е дел од полето на селото [[Робово (Пехчевско)|Робово]] и ЗИК „Малешевска слива“ сè до устието на [[Смојмирска Река]] во реката Брегалница. Границата Синорно Подрачје оди по текот на реката Брегалница, ја сече месноста „Лаго“ и излегува на патот за [[Берово]], кај мостот на [[Ратевска Река]]. Поголемиот дел од синорот, односно {{дропка|3|4}} е планински дел под името „Планини“, а {{дропка|1|4}} порамен (полски) дел наречен „Полето“. Планините имаат просторни површини под пасишта, големи комплекси со широколисни и иглолисни шуми, а има и доста површини под ораници. По речните долинки има и ливади. Сета полска површина скоро е обработлива, а долините по Брегалница и Селска Река делумно се ораници за градинарски култури, а остатокот се ливади. {{среди}} {{wide image|Викиекспедиција Малешевија (179).jpg|1024px|Панорамски поглед на Владимирово, погледнато од дворот на црквата „[[Црква „Св. Илија“ - Владимирово|Св. Илија]]“}} == Историја == [[Податотека:Vladimirovo old.jpg|мини|300п|десно|Владимирово во почетокот на {{римски|20}} век]] {{Listen | filename = Maleševo-Pirin dialect speech - Vladimirovo.ogg | title = За лукавиот поп Ефтим | description = Говор на стар човек од Владимирово, на месниот [[малешевско-пирински дијалект]] }} Во {{римски|19}} век, Владимирово било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Малешевија|Малешевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Во својата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, македонскиот револуционер [[Ѓорче Петров]] за селото Владимирово запишал дека е расположено на источното подножје на планината Бозелџа и {{дропка|1|2}} час лево од [[Брегалница]] co 250 македонски куќи<ref name="Ѓорче Петров" />. Жителите му биле доста освестени и богати, а според развојот на жителите заедно со тоа во црковно-училиштен однос владимировци биле на прво место меѓу сите Малешевци<ref name="Ѓорче Петров" />. Главните занимања им се земјоделство и сточарство.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 425|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> За време на [[Кралство Србија|Српската]] окупација од [[1912]] г. до [[1941]] г. (подоцна од [[1918]] г. [[Кралство Југославија|Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]]; од [[1929]] г. до [[1941]] г. Кралство Југославија) Владимирово страда силно.<ref name="Терор">{{наведена книга|last= Галев|first=М-р Димитар|title=Белиот терор во Југоисточна Македонија 1912–1941 година; Книга прва|publisher=Друштво на наука и уметност|location=Штип|date=1991|page=698−700|isbn=}}</ref> Во 1914 г. еден крвав настан е познат под името „клање на поповите”. Имено, во 1914 г. е заклан поп ''Јован Мирчев''. Тој е сечен на парчиња од српските четници, а деловите се собрани во вреќа и така е погребан. На ист начин е убиен и поп ''Јован Зрлев'' и питропите ''Лазар Бакалски'' и ''Наце Крстев'', потоа ''Мите Кушов (Кушето)'' и ''Мите Крлански''.<ref name="Терор"/> Во март 1915 г. на стравичен терор биле изложени селаните на Владимирово, [[Чифлик (Пехчевско)|Чифлик]], [[Русиново]], [[Митрашинци]], [[Робово (Пехчевско)|Робово]], [[Смојмирово]] и останатите населени места во Малешевијата. Во врска со крвавите и тажни мартовски денови 1915 г. еден сведок кој случајно го одминала смртта, за егзекуциите вели: „Во март 1915 [[Кралство Србија|српска]] војска, жандармерија и [[Српски комитет на четничката акција|четници]] го опколија селото и опсадата траеше една недела. Надвор од селото никој не можеше да излезе, а ако се враќаше од било каде, го пуштаа да влезе во селото и ако беше маж, веднаш го фаќаа и го доведуваа кај другите изврзани селани. Изврзаа со дрва и ортоми околу 70—80 мажи.<ref name="Терор" /> Дрвата и ортомите така беа наместени, што никој не можеше ниту да помисли на бегство од ова страшно менгеме. Кога ќе почнеа да не стегаат, месата на рацете, грбот и стомакот ни ги растеглуваа, а коските пукаа. Поради многу стегање, на поп ''Иван Мицев'' му прсна едното око и бликна да му тече крв и бргу потоа изгасна. Со иста јачина ги стегаа: поп ''Иван Георгиев'', ''Лазар Бакалов'', ''Атанас (Наце) Деспотов'', ''Димитар Крлански'', ''Димитар Кушев'' и ''Иван Стамболиев''. На едни од нив им распукна стомакот, а на други им испукаа градните кошеви и тие по оваа грозотија изгаснаа. Извесно време по нив изумреа и: ''Димитар Новоселски'', ''Георги Богданов'', ''Иван Чучев'', ''Георги Распашков'', ''Атанас Фичорски'', ''Доне Кушев'', син на ''Димитар'', ''Петре Мазгански'', ''Михаил Кржев'', ''Иван Ушев'', ''Михаил Шушенов'', ''Никола Деведишлиев'', ''Иван Зрлев'', ''Гаврил Наков'', ''Алекси Соколов''. Околу 50—55 души бевме исто така стегани, газени, тепани и сите добивме рани. Измачуваа и две жени: попадијата ''Стојанка'' и ''Ефа Самарџиева''. Во есента истата година пак селото се наполни со војници и жандарми. И тогаш многу свет пострада. На повлекувањето одвлекоа 12 луѓе и никој од нив не се врати. Во затворите лежеа 51 човек и две жени: ''Стојанка'' и ''Ефа''. Тогаш во Владимирово не остана човек да не е тепан, ограбуван и апсен, навредуван и слично”.<ref name="Терор" /> Вкупно 10 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото во основа има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1965 |1953|1896 |1961|1791 |1971|1473 |1981|1290 |1991|1106 |1994|1043 |2002|861 |2021|573 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Владимирово имало 1.650 жители [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 228.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Владимирово имало 2.000 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 140-141.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Владимирово е голема населба, но со намалување на бројот на населението. Во 1961 година селото броело 1.791 жител, а во 1994 година бројот се намалил на 1.043 година, од кои 1.041 [[Македонци|Македонец]] и 2 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 861 жител, од кои 859 [[Македонци]] и 2 [[Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=7 март 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 573 жители, од кои 552 [[Македонци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 20 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|1.650|2.000|1.965|1.896|1.791|1.473|1.290|1.106|1.043|861|573}} == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција Малешевија (176).jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште „Дедо Иљо Малешевски“]] * [[ПУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Владимирово|Основно училиште „Дедо Иљо Малешевски“]] до IV одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url= http://berovo.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=215:2010-03-18-08-47-52&catid=65:2009-09-30-13-35-17&Itemid=137|title=ОУ „Дедо Иљо Малешевски“|publisher=[[Општина Берово]]|accessdate=7 март 2017|location=македонски}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Берово]] * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|2331]]) * Амбуланта == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Берово]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Берово. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Владимирово, каде Владимирово било единствено село во општината. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на некогашната Општина Владимирово, во која покрај селото Владимирово се наоѓале и селата Мачево и Русиново. Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Берово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0009 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 531 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Малешевија (181).jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Св. Спас“]] [[Податотека:Викиекспедиција Малешевија (171).jpg|мини|300п|десно|Сретселото, заедно со спомениците од НОБ]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Бараица (Владимирово)|Бараица]] — [[населба]] од [[неолит|неолитското време]] и [[тумул]] од [[железно време|железното време]]; * [[Белов Јурт (Владимирово)|Белов Јурт]] — [[среден век|средновековна]] [[населба]]; * [[Градиште (Владимирово)|Градиште]] — [[доцноантичко време|доцноантичко]] градиште; * [[Грамадата (Владимирово)|Грамадата]] — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Грамадје (Владимирово)|Грамадје]] — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Ѓузелџе (Владимирово)|Ѓузелџе]] — старохристијанска [[црква]]; * [[Ковачка Чука (Владимирово)|Ковачка Чука]] — [[среден век|средновековно]] [[градиште]]; * [[Материца (Владимирово)|Материца]] — [[градиште]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Могилка (Владимирово)|Могилка]] — [[могила]] од [[доцноантичкото време]]; * [[Селото (Владимирово)|Селото]] — [[среден век|средновековна]] [[населба]]; * [[Увашлија (Владимирово)|Увашлија]] — [[населба]] од [[железно време|железното време]]; и * [[Црквиште (Владимирово)|Црквиште]] — старохристијанска [[базилика]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Спас“ - Владимирово|Црква „Св. Спас“]] — црква од {{римски|19}} век; * [[Црква „Св. Илија“ - Владимирово|Црква „Св. Илија“]] — црква од 2005 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mpc.org.mk/mpc/se/vest.asp?id=912|title=Осветување на новоподигнатата црква на Св. пророк Илија во Владимирово|date=31 јули 2005|publisher=МПЦ - ОА|accessdate=23 јануари 2011}}</ref> ;Споменици * Биста на [[Пола Бошначка]], народен херој * Споменик за [[НОБ]] == Редовни настани == * [[Спасовден]] — главна селска слава * [[Илинден]] (2 август) — црковно-народен собир == Личности == ;Родени во Владимирово * [[Благој Ханџиски]] (р. 1948) — македонски политичар, министер за надворешни работи на Македонија во периодот од 29 мај 1997 до 30 ноември 1998 година * [[Михаил Левенски]] (1942-2010) — македонски поет, раскажувач, драмски автор и невропсихијатар<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=128058|title=Ненадејно почина д-р Михаил Левенски|last=|first=|date=29 септември 2010|work=|publisher=А1|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2010-09-29}}</ref> * [[Горан Алачки]] — македонски музичар ;Починати во Владимирово * [[Георги Корубинов]] (1873-1903) — македонски револуционер <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=200px> Податотека:Викиекспедиција Малешевија (170).jpg|Поглед на горниот дел од селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (172).jpg|Бистата на Пола Бошначка на сретсело Податотека:Викиекспедиција Малешевија (173).jpg|Спомен-плоча за борците од НОБ Податотека:Викиекспедиција Малешевија (174).jpg|Плоча за создавањето на првиот легален народноослободителен одбор Податотека:Викиекспедиција Малешевија (175).jpg|Амбулантата во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vladimirovo}} * [http://www.emigration.gov.mk/turizam/vladimirovo.htm Владимирово] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110719194741/http://www.emigration.gov.mk/turizam/vladimirovo.htm |date=2011-07-19 }} — репортажа {{Општина Берово}} [[Категорија:Владимирово| ]] [[Категорија:Села во Општина Берово]] [[Категорија:Беровски села]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Малешевија]] [[Категорија:Села со слава Спасовден во Македонија]] d09q8g6z260djgujpswtfh8z51tehlq 0 9052 5583104 5562405 2026-06-26T21:58:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583104 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|село во Општина Делчево|останати значења|Ветрен (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ветрен | слика = Влез во маало на селото Ветрен.jpg | големина на слика = 300п | опис = Влез во маало на селото | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Делчево}} | област = [[Пијанец]] | население = 80 | година = 2002 | поштенски број = 2320 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 910 | lat_dir=N|lat_deg=42|lat_min=00|lat_sec=23 | lon_dir=E|lon_deg=22|lon_min=45|lon_sec=08 | слава = | веб = | карта = Ветрен во Општина Делчево.svg }} '''Ветрен''' — село во [[Општина Делчево]], во областа [[Пијанец]], во околината на градот [[Делчево]]. Северните маала на селото се сместени во [[Ветрен (Ќустендилско)|истоименото село]] во [[Бугарија]], со што тоа претставува единствено населено место кое е поделено меѓу двете земји. == Географија и местоположба == Ветрен се наоѓа во северниот дел на територијата на [[Општина Делчево]] и граница на неговиот атар делумно претставува државната граница со [[Бугарија]]. Селото е планинско и е сместено на надморска височина од 910 метри. Селскиот атар зафаќа површина од 14,8&nbsp;км².<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|pages=52|language=македонски}}</ref> == Историја == Во почетокот на [[XX век]], Ветрен било село во Малешевската каза на [[Отоманското Царство]]. Тогаш познато како '''Црквенец'''. Селото било главно седиште на [[Пијанечка Република|Пијанечката Република]]. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има мешовита земјоделска функција. Во неговиот атар, обработливото земјиште се простира на површина од 542,7&nbsp;ха, шумите се на површина од 527,8&nbsp;ха, додека на пасишта отпаѓаат 347,4&nbsp;ха.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|466 |1953|515 |1961|464 |1971|310 |1981|248 |1991|170 |1994|169 |2002|114 |2021|80 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Ветрен живееле 96 жители, сите [[Македонци]] христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_33.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1900, стр. 229.]</ref> По податоците на секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во селото имало 104 жители Македонци.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.140-141.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 114 жители, сите Македонци.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=10 јули 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 80 жители, од кои 69 [[Македонци]] и 11 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Во табелата во продолжение е прикажано вкупното население и етничка припадност во Ветрен:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население во 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). Извор: [http://makstat.stat.gov.mk ДЗС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200203213035/http://makstat.stat.gov.mk/ |date=2020-02-03 }}.</ref> {| class="wikitable" ! Година ! Македонци ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | '''466''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 514 | 1 | 0 | — | '''515''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 464 | 0 | 0 | — | '''464''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 309 | 1 | 0 | — | '''310''' |- style="text-align:center;" |1981 | 246 | 1 | 1 | — | '''248''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 169 | 1 | 0 | — | '''170''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 167 | 2 | 0 | — | '''169''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 114 | 0 | 0 | — | '''114''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 69 | 0 | 0 | 11 | '''80''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години.</small> == Самоуправа и политика == Селото влегува во составот на [[Општина Делчево]] од 1952 година. Во периодот 1950-1952, селото било дел од општината Киселица во склоп на Делчевската околија. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0594 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie3-delcevo.pdf|title=Изборна единица 3 — Општина Делчево|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=10 јули 2018}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 94 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=25&ps=765|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310112340/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=25&ps=765|archive-date=2022-03-10|dead-url=|accessdate=10 јули 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 86 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Стара куќа во маало на Ветрен.jpg|Стара куќа во селото Податотека:Село Ветрен.jpg|Куќи во селото </gallery> == Поврзано == * [[Ветрен (Ќустендилско)|Ветрен]] — село во Бугарија == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vetren, Macedonia}} {{Општина Делчево}} [[Категорија:Ветрен| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Делчевски села]] [[Категорија:Села во Општина Делчево]] fe0uhqd21qrzj5k7wz8sdggepksybch 0 10382 5582914 5528630 2026-06-26T14:55:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582914 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Братин Дол | слика = Воздушен поглед на Братин Дол.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Братин Дол | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 168 | година = 2021 | поштенски број = 7205 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 830 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=3 | lat_sec=18 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=15 | lon_sec=41 | слава = [[Рождество на Пресвета Богородица|Мала Богородица]] | мрежно место = | карта = Братин Дол во Општина Битола.svg }} '''Братин Дол''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е забележано во турски документи од {{римски|15}} век (1468 г.). Низ годините се споменува како Братин Дол, но и како Братен-дол. Се поврзува со личното име Братин (што доаѓа од Братислав, Братомир или Братољуб) и дол.<ref name="речник">{{Наведена книга |title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга|publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=70}}</ref> Според легенда, селото го добило името по доселувањата на повеќе браќа од околните села, па затоа и месноста ја завикале Братин Дол.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=171|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-21-03|archive-date=2026-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204123207/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=171|url-status=dead}}</ref> На ова место порано немало населба. Населбите постоеле во [[Трново (Битолско)|Трново]] и [[Магарево]]. Во овие села живееле одвоено еден од друг со семејствата двајца браќа кои многу се сакале. Едниот во Трново, другиот во Магарево. Еден ден братот што живеел во Трново го загубил магарето кое пасело трње. Го барал и кај брата си, но не го нашол. Го барал, го барал и на крајот го нашол во некој дол. Тогаш тој дол бил наречен Братин Дол или Братиндол. Кога подоцна овој дол бил населен, името му останало и понатаму исто. == Географија и местоположба == [[Податотека:Големо Братиндолско Езеро.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на [[Големо Братиндолско Езеро|Големото Братиндолско Езеро]]]] Селото се наоѓа во [[Пелагонија]], на нискиот превал кон [[Цапарско Поле|Цапарското Поле]] и во северозападниот дел на територијата на [[Општина Битола]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=21 март 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=37}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 830 метри. Од градот [[Битола]], селото е оддалечено 7 километри, додека од патот Битола-Ресен е оддалечено два километри.<ref name="енциклопедија" /> Поради близината на градот, селото станало познато одредиште за изградба на нови викенд-куќи.<ref name=":1" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 1101|регионалниот пат 1101]], кој е паралелно со магистралниот пат [[Автопат А3 (Македонија)|А3]]. Селото се наоѓа на планинско земјиште на северното подножје на [[Баба (планина)|Баба Планина]]. Околу 800 метри северно од селото се наоѓа патот Битола-Охрид. Околни села се [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Магарево]] и [[Дихово]]. Водата за пиење во минатото се добивала од бунари длабоки 13-14 метри. Подалеку од селото избивааат изворите Мола и Лука Чешма.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=227-228|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Диовски Камења, Симо Круша, Згрбоња, Мола Плепот, Ѓиро-Марица, Лески, Тумба, Мандри, Бенојца, Лозја, Црква и Средсело.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, чии куќи се групирани во три маала: Горно, Средно и Долно Маало. Во Средно Маало живеат муслиманските Албанци, додека останатите маала се христијански.<ref name=":0" /> == Историја == Во народните преданија се говори дека селото најпрвин било христијанско и се наоѓало кај денешното село на исток (во месноста Црква). Тоа село во отоманскиот период било раселено од некоја болест. Кај месноста Црква денес има ливади, христијански гробишта и параклис „Св. Спас“. Некогаш таму имало црква, која припаѓала на старото словенско село. На местото Средсело во Горно Маало порано се наоѓале стари гробови со исправени камења. Никој не знае чии биле тие гробови, но некои веруваат дека биле „илимски гробишта“.<ref name=":0" /> Првпат селото е споменато во турски пописни дефтери од 1468 година.<ref name=":1" /> Денешното село го основале албански и македонски доселеници. Првите Албанци дошле околу 1830 година, а првите македонски доселеници околу 1840 година. Сите дошле од области во Јужна Албанија.<ref name=":0" /> Братин Дол во 1912 година имале околу 25 албански и 10 македонски куќи, а во 1957 година селото имало 6 албански и 36 македонски домови.<ref name=":0" /> До 1912 година, во селото постоела џамија, која сега е срушена и таму се наоѓа зграда на месната заедница. Албанските гробишта најпрвин се наоѓале кај џамијата, но подоцна биле преместени кај патот Битола-Охрид.<ref name=":0" /> Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Патека за мотокрос кај Братин Дол.jpg|мини|300п|десно|Мотокрос патека кај селото]] Атарот зафаќа простор од 9,1&nbsp;км². На него преовладуваат пасиштата на површина од 494,1 [[хектар]], на обработливото земјиште отпаѓаат 362,2 хектари, а на шумите само 4,8 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> До крајот на отоманскиот период, во селото имало неколку [[чифлиг]]а. Нивни сопственици биле Весел Алитов и Ибраим Честел, битолски Турци, а потоа Власите Алтипармаковци од Трново, па Брзаковци и Наловци од Битола. Во чифлиците работеле Македонците, додека Албанците имале своја земја. По 1912 година, селаните ја купиле земјата од чифликсајбијата.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|516 |1953|520 |1961|498 |1971|451 |1981|303 |1991|436 |1994|212 |2002|205 |2021|146 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Братин Дол живееле 250 жители, од кои 150 [[Албанци]] и 100 [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Братин Дол се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 30 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Братин Дол имало 40 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 166-167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]] и 50 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, но со незначително опаѓање на бројот на населението. Во 1961 година, селото броело 280 жители, од кои 248 биле Македонци и 30 жители Турци, додека во 1994 година бројот се намалил на 176 жители, од кои 166 се Македонци, а осум жители Срби.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото броело 205 жители, од кои 166 [[Македонци]], 33 [[Македонски Албанци|Албанци]], 3 [[Македонски Власи|Власи]] и 3 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=21 март 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 168 жители, од кои 120 [[Македонци]], 34 [[Македонски Албанци|Албанци]], 6 [[Македонски Власи|Власи]], 4 останати и 4 лица без податоци. Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Братин Дол: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | '''1948''' | — | — | — | — | — | — | — | '''281''' |- style="text-align:center;" | '''1953''' | 227 | 12 | 62 | 6 | 1 | 0 | — | '''308''' |- style="text-align:center;" | '''1961''' | 240 | 4 | 30 | — | 0 | 6 | — | '''280''' |- style="text-align:center;" | '''1971''' | 223 | 33 | 1 | — | 0 | 2 | — | '''259''' |- style="text-align:center;" | '''1981''' | 269 | 31 | 0 | 0 | 0 | 4 | — | '''304''' |- style="text-align:center;" | '''1991''' | 177 | 32 | 0 | 0 | 0 | 2 | — | '''211''' |- style="text-align:center;" | '''1994''' | 166 | 8 | 0 | 1 | 0 | 1 | — | '''176''' |- style="text-align:center;" | '''2002''' | 146 | 33 | 0 | 3 | 0 | 3 | — | '''185''' |- style="text-align:center;" | '''2021''' | 120 | 34 | 0 | 6 | 0 | 4 | 4 | '''168''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Братин Дол е мешано македонско-влашко-албанско село и сите родови во селото се доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1957 година, родови во селото: * '''Албански родови''': ''Абдуловци'' (3 к.), ''Ислаиловци'' (2 к.) и ''Личевци'' (1 к.), доселени се од Јужна [[Албанија]]. Во Абдуловци се знае следното родословие: Ќемал (жив на 45 години во 1957 година)-Џемал-Осман-Абдула-Љуман, кој се доселил од Јужна [[Албанија]]. * '''Македонски родови''': ''Наумчевци'' (10 к.) и ''Ѓорчевци'' (6 к.), овие две рода потекнуваат од двајца браќа Наумче и Ѓорче. Доселени се од кај [[Ќафасан]] во [[Струшко]] или [[Албанија]]. Во родот ''Наумчевци'' се знае следното родословие: Миле (жив на 74 години во 1957 година)-Најдан-Наумче кој се доселил; ''Арпаловци'' (5 к.), доселени се после претходниот род однекаде; ''Снегаровци'' (4 к.), доселени се од селото [[Снегово]], го знаат следното родословие: Стеван (жив на 40 години во 1957 година)-Штерјо-Стојче, кој се доселил; ''Петковци'' (3 к.), доселени се од раселеното село Црн Врв близу [[Кочиште]] над [[Секирани]], се доселил Кузе како дете од 10 години со неговиот татко Гроздан; ''Поповци'' (5 к.), доселени се од [[Градешница]] во [[Мариово]] во 1909 година; ''Велковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Луково (Струшко)|Луково]] во [[Дримкол]]; ''Блаже'' (1 к.), доселени се од селото [[Завој (село)|Завој]] во [[Охридско]]; ''Митовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Цер (село)|Цер]] во [[Железник]]. Куќите ги подигнале 1 километар подалеку од селото. * '''Влашки родови''': ''Алтипармаковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Трново (Битолско)|Трново]] во 1912 година. По дома зборуваат на влашки јазик. Порано поседувале чифлиг во селото. === Иселеништво === До 1957 година од селото се иселиле вкупно 20 албански семејства во [[Битола]] и [[Турција]]. По 1957 година продолжиле иселувањата на албанското население во Турција. Иселениците припаѓале на родовите Реџовци, Беќовци, Саитовци, Селмановци, Далиповци, Рашковци, Медин, Ракип и други.<ref name=":0" /> Во поново време има иселувања во градовите Битола и Скопје, прекуокеанските земји и во Европа.<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Трифун Пановски“ - Братин Дол 2.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Д-р Трифун Пановски“ - Братин Дол|Подрачното основно училиште „Д-р Трифун Пановски“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Д-р Трифун Пановски“ - Битола]] == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Братин Дол било село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната [[Општина Битола]]. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Дихово. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Дихово, во која покрај селото Братин Дол се наоѓале селата Брусник, Дихово, Лавци, Магарево, Нижеполе, Снегово и Трново. Во периодот 1950-1952, селото било исто така дел од некогашната општина Дихово, во која влегувале селата Братин Дол, Дихово, Магарево, Нижеполе и Трново. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0132 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 148 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 148 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://ep.sec.mk/election/results/electionType/local/electionYear/2021/electionRound/21/municipality/532/pollingStation/21071|title=Резултати|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=22 март 2026}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Братин Дол.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Вознесение Христово“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|24}}</ref> * [[Св. Спас (Братин Дол)|Св. Спас]] — црква и некропола од средниот век; * [[Стари Лозја (Братин Дол)|Стари Лозја]] — населба од римско време; и * [[Магарешко Мовче (Братин Дол)|Магарешко Мовче]] — римски пат. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Вознесение Христово“ - Братин Дол|Црква „Вознесение Христово“]] — главна селска црква. ;Споменици * Спомен-плоча од НОБ на основното училиште ;Реки * [[Братиндолска Река]] — мала река низ селото. == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Рождество на Пресвета Богородица|Мала Богородица]] — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Братин Дол * [[Јосиф Најденовски]] (1923-1944) — партизан, учесник во НОБ. == Култура и спорт == Секоја година на патеката во селото Братин Дол се одржува традиционалната трка во [[мотокрос]]. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Братиндолска Река.jpg|Реката низ селото Податотека:ОУ „Трифун Пановски“ - Братин Дол 7.jpg|Спомен-плочата на училиштето Податотека:Големо Братиндолско Езеро 2.jpg|Воздушен поглед на езерото кај мотокрос патеката </gallery> == Поврзано == * [[Општина Битола]] * [[Пелагонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Bratin Dol}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Братин Дол| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] 86emuphsyrf4mcftqs5b7mzbwbdkiwg 0 10383 5582953 5550883 2026-06-26T16:33:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582953 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Брусник}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Брусник | слика = Поглед на Брусник 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Брусник | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 190 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 860 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=1 | lat_sec=23 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=17 | lon_sec=7 | слава = [[Петковден]] | мрежно место = | карта = Брусник во Општина Битола.svg }} '''Брусник''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е споменато како Брусник, но и како '''Л’п’ја''' во турски документи од {{римски|15}} век (1468 г.). Името потекнува од зборот „брус“ што означува вид камен со кој се острат коси, српови и слично, како и додавката -ник со значење место каде што има брус. Како друга варијанта се наведува, хидронимиското име Брусник од придавската синтагма „Брусни (Поток)“ и додавката -ик, кое повторно има исто значење „поток каде што има брус, каде што се вади брус“.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга |publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=77}}</ref> Бидејќи селото поседува шест цркви, многумина го нарекуваат и „Битолска Света Гора“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=150|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2024-01-06|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719152530/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=150|url-status=bot: unknown}}</ref> Топонимот Брусник често се среќава во словенската балканска топономастика. Со ова име се нарекуваат еден ненаселен остров во близина на [[Вис (остров)|Вис]] на [[Јадранско Море|Јадранското Море]], едно село во [[Славонија]], едно село во Источна Србија, неколку села во Босна. Покрај битолското и едно неготинско село, забележано во пописните дефтери од 1568-1569 го носело истото име.{{sfn|Стерјовски|1992|p=12}} Зборот брусник, инаку, го познаваат повеќето [[словенски јазици]], и секаде определува две основни значења: вид специјален камен и вид плод. Каменот, познат и како ''брус'' и како ''брусница'' е рапав и се употребува како средство за точење (брусење). Меѓутоа, термините ''брусник'' и ''брусница'' подразбираат и ''Vaccinium vitis-idaea'' ([[црвена боровинка]]), ''Vaccinium myrtillus'' ([[црна боровинка]]). Современиот [[руски јазик]], впрочем, и денес боровинката ја определува со терминот ''брусинка'', а македонскиот со ''бруснак''.{{sfn|Стерјовски|1992|p=13}} == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Брусник.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото Брусник и градот [[Битола]]]] Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Битола]], припаѓајќи на групата потпелистерски села на планината [[Баба (планина)|Баба]]. Брусник се наоѓа западно од градот [[Битола]], на оддалеченост од околу четири километри, со што припаѓа на неговата рурбална зона. Селото е сместено од десната страна на реката [[Драгор]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=5 октомври 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=47}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 860 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој поминува низ битолската [[Брусничка Населба]]. Помеѓу селото и населбата во изминативе години се подигнати голем број на викендички.<ref name=":1" /> Селото се наоѓа помеѓу падините на планината [[Баба (планина)|Баба]] на југ и пониското земјиште во [[Пелагонија]] на север. Поволни стопански одлики на повисокото земјиште е што на падините има шуми и пасишта, додека во низината се нивите. Селото изобилува со бунари, извори и чешми.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=222-223|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Драгор, Горни и Долни Ливади, Чифлик, Црвеник, Крсто, Грашиште, Пашини Ливади, Џаверица, Карамешица, Врапца, Забел, Падина, Крушје, Плоча, Голото, Пецоа Нива, Пештера, Присој, Под Јазот, Диовски Пат, Цилева Ливада и Езерчиња.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и е поделено е на три маала, Долно, Горно и Сопо Маало. Маалата се незначително оддалечени едно од друго. Понатаму, истите се поделени на помали родовски групи на куќи.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Брусник, селани.jpg|мини|300п|десно|Жители од Брусник во почетокот на XX век]] [[Податотека:Brusnik, panorama.jpg|мини|300п|десно|Панорама на селото Брусник (1923 г.)]] Според народната традиција најпрво биле создадени соседните села [[Лавци (Битолско)|Лавци]] и [[Дихово]], а на земјиштето кое лежело меѓу нив предците на родовите Каранѓеловци и Палашовци го формирале денешното село Брусник. Меѓутоа, најстариот пишан помен за Брусник потекнува од втората половина на XV век каде се говори за преттурската населба Липа или Л’п’ја.<ref name=":0" /> Северно од селото во средината на XIX век постоел мал [[чифлиг]] на некој силен бег, кој бил убиен, а чифлигарската земја станала селска.<ref name=":0" /> За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] Брусник бил запален. Тогаш, мештаните некое време живееле во градот Битола и во другите битолски села.<ref name=":0" /> Најпознати и најголеми семејства од историски аспект кои постојат и до денес во Битола се: Гроздановци, Скерлевци, Кокаловци, Каранѓелевци, Идризовци, Маљаковци, Палашовци и Чавдаровци.<ref name=":0" /> === Брусник во Втората светска војна === Повеќето жители на селото Брусник активно учествувале во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]] од 1941 година до крајот на војната. Осум жители на Брусник, како македонски партизани во [[Народноослободителна војска на Македонија|Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија]], загинале во борбите против [[Окупација на Македонија во Втората светска војна|окупаторските војски]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> === 600-годишнина === На прославата насловена „600-години (8-9 август 1992 година) од основањето на селото Брусник” кај Битола присуствувале тогашниот претседател на [[Македонија|Република Македонија]], г-дин [[Киро Глигоров]] и [[Петар Преспанско-пелагониски|г. Петар]], митрополит на Преспанско-битолската епархија на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија]]. Кларинетистот [[Тале Огненовски]] настапил со изведување на свои народни ора во придружба со културно-уметничкото друштво „Илинден“ од Битола. Тој ги воодушевел сите присутни на оваа прослава со неговото фасцинантно свирење на кларинет. Оваа прослава ја снимала [[Македонска радио-телевизија|Македонската телевизија]] и била емитувана под наслов „СРЕД СЕЛО 600 години БРУСНИК“. Во селото се одржа Ликовна изложба на автори кои се жители на ова село - [[Панде Петровски (сликар)|Панде Петровски]], [[Цане Чавдаровски]] и [[Стево Тасевски]]. Книгата „Брусник: 600 години од основањето“, чиј автор е [[Александар Стерјовски]], исто така била промовирана.{{sfn|Sterjovski|1992}}{{sfn|Ognenovski|1992}} == Стопанство == [[Податотека:Земјоделска задруга во Брусник.jpg|мини|300п|десно|Земјоделската задруга во Брусник]] {| class="wikitable sortable" |+ |'''Вид''' |'''Хектари''' |'''Поединечни''' |- |Ниви |185,180 |166,050 |- |Градини |2,113 |1,992 |- |Овошни градини |20,634 |20,438 |- |Лозја |31,018 |30,771 |- |Ливади |67,237 |64,885 |- |Пасишта |294,489 |5,557 |- |Шуми |245,445 |0,02 |- |Неплодно земјиште |28,212 |7,149 |- |'''Вкупно''' |'''874,328''' |'''296,844''' |} Атарот на селото зафаќа простор од 8,7&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 305,8 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 295,4 хектари, а на шумите 245,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|964 |1953|959 |1961|898 |1971|783 |1981|790 |1991|387 |1994|320 |2002|241 |2021|190 }} [[Податотека:Vodici vo selo Brusnik, 1916.jpg|мини|300п|десно|Прослава на празникот [[Водици]] во селото (1916 г.)]] Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Брусник живееле 755 жители, сите [[Македонци]].<ref>Кѫнчовъ, Василъ. Македония. Етнография и статистика. София, Българското книжовно дружество, 1900. ISBN 954430424X. с. 239.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Брусник се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]], еднаш со 116 куќи и повторно со 113 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref><ref>{{Битолски Вилает|13}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Брусник имало 964 [[Македонци]], од кои 488 патријаршисти и 455 под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. Во селото функционираат бугарско и грчко училиште.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 166-167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 800 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Брусник се иселува значителен број на населението, поради што Брусник од големо преминало во мало село. Во 1961 година, селото броело 898 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 320 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 селото брои 241 жител, од кои 240 [[Македонци]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=1 јуни 2024}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 190 жители, од кои 179 [[Македонци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 1 останат и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|755|964|964|959|898|783|790|387|320|241|190}} === Родови === Брусник е македонско православно село, сите родови во селото се доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1951 година, родови во селото: * '''Доселеници:''' ''Каранѓеловци'' (7 к.) и ''Пашаловци'' (6 к.), најстари родови во селото, доселени се како мечкари и ковачи однекаде, овде живеат од ХVIII век; ''Кукановци'' (15 к.), ''Корубовци'' (4 к.), ''Ѓошевци'' (14 к.), ''Шутаровци'' (9 к.), ''Ивановци'' (8 к.), ''Ѓорчевци'' (6 к.), ''Гроздановци'' (6 к.), ''Поповци'' (5 к.), ''Босилковци'' (5 к.), ''Торбовци'' (5 к.), ''Трапановци'' (5 к.), ''Скерлевци'' (2 к.), ''Станковци'' (13 к.), ''Петковци'' (9 к.), ''Чавдаровци'' (6 к.), ''Малаковци'' (6 к.), ''Тасевци'' (4 к.), ''Шеќеровци'' (4 к.), ''Момичаровци'' (2 к.), ''Метловци'' (2 к.), ''Жабовци'' (15 к.), ''Атанасковци'' (3 к.) и ''Коџоклари'' (4 к.), доселени се сите однекаде. Сите родови се доселени до крајот на XIX век. === Иселеништво === Постари иселеници има во селото [[Кравари]], таму е родот ''Димоски'' (1 к.). Во поново време се иселиле родовите ''Тасеичини'' (2 к.), ''Трапановци'' (1 к.) и ''Чавдаровци'', иселени се во [[Битола]]. Неколку семејства во Битола останале по палењето на селото во Првата светска војна.<ref name=":0" /> Големи иселувања од Брусник се извршени во периодот помеѓу 1961 и 1971 година, кога заминале повеќе од 30 домаќинства.<ref name=":0" /> Иселеници после [[Втора светска војна|Втората светска војна]] има на многу места, пред сè [[Битола]] и [[Скопје]], а особено во [[Австралија]], [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Канада]] и [[Европа]]. Се смета дека повеќе од 2.000 брусничани се иселиле во странство.<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Д-р Трифун Пановски“ - Брусник.jpg|мини|300п|десно|Руинираното основно училиште]] * Поранешно основно училиште * Амбуланта * Поранешна пошта * Задружен дом == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Брусник било чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Битола]]. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот од 1957 до 1965 година, селото најпрвин било дел од тогашната општина Дихово, но подоцна било припоено кон Општина Битола. Во периодот од 1955 до 1957 година, селото било во рамките на тогашната општина Дихово. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната општина Дихово, во која покрај селото Брусник се наоѓале селата Братин Дол, Дихово, Лавци, Магарево, Нижеполе, Снегово и Трново. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Лавци, во која влегувале селата Брусник и Лавци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0127 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 201 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 202 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://ep.sec.mk/election/results/electionType/local/electionYear/2021/electionRound/21/municipality/532/pollingStation/21066|title=Резултати|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=1 јуни 2024}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Брусник 9.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Димитриј“]] [[Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Брусник 14.jpg|мини|300п|десно|Црквата „Вознесение Христово“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|25}}</ref> * [[Св. Петка (Брусник)|Св. Петка]] — црква и некропола од средниот век; * [[Илкова Чешма (Брусник)|Илкова Чешма]] — населба од римско време; и * [[Св. Димитрија (Брусник)|Св. Димитрија]] — црква и некропола од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Брусник|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква. Била изградена во времето на Првата светска војна, а обновена во 1930 година; * [[Црква „Вознесение Христово“ - Брусник|Црква „Вознесение Христово“]] — селска црква; * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Брусник|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — селска црква; * [[Црква „Св. Петка“ - Брусник|Црква „Св. Петка“]] — манастирска црква; и * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Брусник|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] — мала селска црква. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Брусник|Параклис „Св. Недела“]] — параклис во близина на црквата „Вознесение Христово“; и * [[Параклис „Св. Никола“ - Брусник|Параклис „Св. Никола“]] — параклис под селото. ;Споменици * Споменик во чест на НОБ * Биста во чест на [[Васко Карангелески]] ;Реки * [[Брусничка Река (Драгор)|Брусничка Река]] — река низ селото <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Брусник.jpg|Црквата „Рождество на Пресвета Богородица“ Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Брусник.jpg|Црквата „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Поглед на Логоварди 31.jpg|Црквата „Св. Петка“ Податотека:Биста на Васко Карангелески во Брусник.jpg|Бистата на Карангелески Податотека:Брусничка Река.jpg|Брусничка Река </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Свети Пантелејмон]] — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Брусник{{sfn|Sterjovski|1992|pp=66-68, 137-138}}; {{Palmares start|2}} * [[Тале Огненовски]] (1922-2012) – кларинетист, композитор, партизан и учесник во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]] * [[Јован Кокаловски]] (р. 1921) - македонски поет, новинар и публицист; * [[Бошко Станковски]] (1925-1987) - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година, носител на Партизанска споменица 1941, македонски политичар, претседател на Собранието на [[СРМ]]; * Васил (1858-1911), Петре (1856-1929) и Ангел (1864-1919) Вељанов Ивановски - борци за црковна независност и локални раководители на комитот на ВМРО;<ref name="il144">Илюстрация Илинден, 1943, бр.144, стр. 8</ref> * [[Васко Карангелевски]] (1921 - 1977) - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година, народен херој на Југославија, носител на Партизанска споменица 1941, генерал на [[Југословенска народна армија|ЈНА]]; * [[Цане Скерлевски]] (1925-2002) - партизан и учесник во НОБ од 1942 година, пратеник во [[Собрание на Македонија|Собранието на СР Македонија]], просветен деец, воен хроничар; * [[Никола Алабаков]] (Ник Алабак, 1878-1935) - деец на македонската емиграција во [[Северна Америка]]; * [[Никола Иванов Брусничанецо]] - револуционер, војвода на селска чета на ВМРО за време на Илинденското востание во летото 1903 година;<ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893 – 1934). Биографично-библиографски справочник. София, 2001, стр. 117.</ref><ref>Николов, Борис. ВМОРО - псевдоними и шифри 1893-1934, Звезди, 1999, стр. 71</ref> * [[Панде Илиевски]] (1923-1944) - партизан и учесник во НОБ; * [[Дане Петковски]] (1922–2005) - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година, носител на Партизанска споменица 1941, генерал на [[Југословенска народна армија|ЈНА]], воен хроничар; * [[Сотир Ангелов Ивановски]] (?-1918) - син на Ангел Ивановски, учесник во Балканските војни;<ref name="il144" /> * [[Божин Атанасов Скерлевски|Бонде Атанасов Скерлевски]] (1923-1944) - партизан и учесник во НОБ од 1942 година;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sojuznaborcibitola.org.mk/1944.htm |title=Съюз на борците от НОАВМ-Битоля |accessdate=2014-02-25 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508014511/http://www.sojuznaborcibitola.org.mk/1944.htm |url-status=dead }}</ref>; * Алексо Андреевски – партизан и учесник во НОБ од 1941 година; * Цане Ив. Станковски - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година, носител на Партизанска споменица 1941; * Алексо Куновски - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година, носител на Партизанска споменица 1941; * Митре Поповски - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година; * Миле Карангелевски - партизан и учесник во НОБ, од 1941 година; * Цане (Александар) Огненовски (1925–1944, брат на Тале Огненовски) - партизан и учесник во НОБ * Фанија (Ванка) Огненовска (1893–1972, мајка на Тале Огненовски) - учесник во НОБ од 1941 година. * Димче Петковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Панде Секуловски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Цане Т. Станковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Панде Илковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Стево Аџиевски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Тоде Петковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Панде Петковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Ангеле Петковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Димко Куновски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Душан Димовски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Глигур Станковски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Кицо Гроздановски - партизан и учесник во НОБ од 1942 година; * Јонче Карангелевски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Аце Огненовски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Аце Чавдаровски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Стево Шарковски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Пецо Костовски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Васил Димовски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Аце Чекутовски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Спасе Поповски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Аце Карангелевски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Спасе Огненовски - партизан и учесник во НОБ од 1943 година; * Вангел Палашовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Миле Спасевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Вангел Гоновски- партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Илија Чавдаровски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Миле Кокаловски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Вангел Димовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * [[Вангел Цилевски]] - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Јосиф Талевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Вангел Куновски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Алексо Илчевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Вангел Босилковски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Ацо Димовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Ристо Буфтевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Надежда Тирицовска - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Јонче Кочалевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Ангеле Ивановски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Васил Тирицовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Јонче Кокаловски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Коте Атанасовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Петре Тирицовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Миле Тодоровски- партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Никола Шарковски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Митре Трапановски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Панде Жабовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Димко Беделевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Васил Цуцковски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Тоде Илчевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Гуле Секуловски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Вангел Солевски - партизан и учесник во НОБ; * Панде Малаковски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Панде Чардаровски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Димче Шарковски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Пеце Гроздановски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Томе Спасевски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * Вело Тирицовски - партизан и учесник во НОБ од 1944 година; * [[Васа Димова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Цена Зисовска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Панде Петровски (сликар)|Панде Петровски]] - ликовен уметник; * Цане Чавдаровски - ликовен уметник; * Стево Тасевски - ликовен уметник; * Стеван Огненовски (р. 1948) - магистер по компјутерски науки, автор на две биографски книги за неговиот татко Тале Огненовски, член на квартетот на неговиот татко заедно со неговите два сина Никола и Климент. {{Palmares end}} == Култура и спорт == Во јануaри 1980 година во [[Рaдио Белгрaд]] е снимена песна посветена на селото Брусник. Изведувaчи се [[Вaсил Хaџиманов]] и [[Сенкa Велетанлиќ]] кaко вокaли, Ревискиот оркестaр и Хорот на уметничкиот ансaмбл при ЈНА под диригентскaтa пaлкa на [[Иво Дрaжиниќ]]. [[Бранко Кaрaкaш]] е aвтор на музикатa и рецензент, текстот го потпишувa [[Весна Петровскa]], a aранжманот е на [[Михaило Живановиќ]]. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Брусничка Река.jpg|Брусничка Река Податотека:Гробен споменик во Брусник.jpg|Гробен споменик во селото Податотека:Куќи во Брусник.jpg|Куќи во селото Податотека:ОУ „Д-р Трифун Пановски“ - Брусник 2.jpg|Влезот во училиштето Податотека:ОУ „Д-р Трифун Пановски“ - Брусник 3.jpg|Игралиште во некогашното училиште Податотека:Стадион „Св. Ѓорѓи“ - Брусник.jpg|Фудбалското игралиште над селото Податотека:Стара Куќа Брусник.jpg|Стара куќа Податотека:Брусник стара градба.jpg|Стара градба во селото Податотека:Стадион „Св. Ѓорѓи“ - Брусник 2.jpg|Табла со името на игралиштето </gallery> == Поврзано == * [[Општина Битола]] * [[Пелагонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Brusnik}} * [https://www.youtube.com/watch?v=yrH_dD7h4IE Видео од Брусник] {{Општина Битола}} [[Категорија:Брусник (Битолско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] rlqjwfbuvkgkqkt0kzwqr04swkcn04r 0 10384 5582982 5576906 2026-06-26T17:16:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582982 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Буково (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Буково | слика = Воздушен поглед на Буково.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Буково | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 1.125 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 720 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=59 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Буково во Општина Битола.svg }} '''Буково''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. Во непосредна близина на селото се наоѓа археолошкото наоѓалиште на античкиот град [[Хераклеја Линкестис]], основан од [[Филип II Македонски]].<ref name=":1"/> Во Буково се снимени сцени на серијата ''[[Сенки над Балканот]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zelenaberza.com.mk/bitolsko-bukovo-seloto-so-najubavite-gradski-kuki/|title=Битолско-Буково ,селото со најубавите градски куќи - Зелена Берза|date=2020-10-19|language=mk-MK|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Потекло и значење на името == Името на селото се поврзува со придавското именување на дрвото [[бука]] со значење „буково место или место со буки“. Како друга варијанта се споменува дека доаѓа од бук и суфиксот -ови со значење место во река каде што се разбива водата на камења.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга |publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=81}}</ref> Селото го добило името по буковата шума со која била целосно завиткано.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=153|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-03-27|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719152530/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=153|url-status=bot: unknown}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на дел од Буково.jpg|мини|300п|лево|Поглед на дел од селото]] [[Податотека:Традиционална куќа во Буково.jpg|мини|300п|десно|Традиционална куќа во Буково]] Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Битола]], припаѓајќи на групата потпелистерски села на планината [[Баба (планина)|Баба]], сместено на нејзините источни огранки. Буково се наоѓа на оддалеченост од околу пет километри од градот [[Битола]], со што припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 март 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=44}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 720 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2333|регионалниот пат 2333]] и води преку битолската населба [[Буковски Ливади]]. Буково изобилува со бистра планинска вода. Низ него течат две реки, Стара Река и Киндарка, има 3 селски чешми и извори на сите страни.<ref name=":1"/> Селото се наоѓа во непосредна близина на Битола, на допирот на планинското земјиште, погодно за обработување, на исток и падините на Баба Планина, погодни за сточарство и шумарство, на запад. Секој дел од атарот има извор, а дел од нив се именувани како: Сина Вода, Царев Кладенец, Баџоа Млака и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=219-221|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Мулојца, Јанојца, Падиње, Краварско, Честур, Кутлишан, Свињар, Гулејца, Шафкулец, Сува Ливада, Под Лозја, Падарник, Брца, Равниште, Смолевско, Стар Забел, Средно Брдо, Магарешки Ливади, Манастирски Забел, Марково Кале, Шабаница и Неолица.<ref name=":0" /> Селото има 17 маала, чии имиња ги носат имињата на поглавните или постарите родови: Јосифовско, Ѓоревско, Балтановско Маало и други. Маалата не се оддалечени многу едно од друго.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Чешми низ селото"> Податотека:Чешма во Буково 2.jpg| Податотека:Чешма во Буково 3.jpg| Податотека:Чешма во Буково.jpg| </gallery> == Историја == [[Податотека:Bukovo-Bitolsko.jpg|мини|300п|десно|Историска фотографија од селото (1918 г.)]] [[Податотека:Boukovo Pesants.jpg|мини|300п|десно|Жители од Буково во [[Народни носии од Горни Села|народни носии]], почеток на XX век]] Се верува дека селото е постаро од Битола, па затоа во него има староседелци и постари доселеници кои не знаат од каде се доселени. Буковскиот атар во минатото бил многу простран и се протегал сѐ до житниот пазар во Битола. На местото на битолските касарни, буковчани имале ниви со [[коноп]]. Подоцна, селскиот атар бил намален.<ref name=":0" /> Како легенда се пренесува дека првите семејства биле населени од изгореното село Неољани (многу одамна), што се наоѓало во близина од околу еден километар западно од сегашното Буково кај Стар Забел и Неолица,<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 5</ref> покрај реката Киндирка, што се создава од прочуените извори на Дванаесетте Кладенци. Постојат остатоци и од стара црква, за која не постојат податоци. Се претпоставува дека Горното Десно Маало на Буково било населувано и од жители, од старото, многу одамна иселено село Магарево, од кое и денес можат да се забележат распаднати ѕидишта. Таа месност сега е под ливади и се вика Магарешки Ливади, а се наоѓа покрај Стара Река, што извира во буковско-ореовските планини, на околу 1,5 километри над сегашното [[Орехово]], кое исто така е населено од жителите на [[Магарево]]. Ова дотолку повеќе е за верување оти [[Орехово]] во ништо не се разликува од Буково, ни по говорни особини, ни по обичаи, ниту по било што друго. Има верзија што е, исто така за верување, дека сегашното Буково посебно неготово Долно Маало било населено од старото иселено село викано Селиште, што се наоѓа десно од Стара Река, непосредно до сегашната црква „Пречиста“. И тука сега можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. За населувањето на долните маала на селото Буково можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. Држи место и претпоставката дека Буково било населувано и од избегани жители од античкиот град [[Хераклеја]] по неговиот земјотрес, по кое и територијата од тој град станала сопственост на селото Буково. При крајот на VI век животот во Хераклеја згаснува со доаѓањето на Словените и се создава едно мешање на народите и населување на просторите околу Буково, заради што во подоцнежниот период жителите на Буково стануваат големи земјопоседници, вклучувајќи ја и самата Хераклеја и голем дел од [[Пелагонија]], градот [[Битола]] и шумскиот простор над Буково. Првите пишани историски документи во кои се споменува Буково се турските сиџили од 26 јуни 1607 година, во кој се споменува земањето заем на жител - железар од селото.<ref>„Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр. 8</ref> Во еден пишан документ, Буково се споменуван во периодот 1650 и 1750 година.<ref name=":0" /> Буково е познато и големо битолско село, во кое цело време живеело македонско население. Поради близината на битола и под влијание на школите и црквата, до завршувањето на отоманската власт во селото често мештаните се изјаснувале како Грци. Меѓу битолските Грци и Власи имало и погрчени или власизирани словенски родови доселени од Буково.<ref name=":0" /> Македонскиот просветител [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] во својот напис „Манастир (Битоља)“ објавен во „[[Цариградски весник]]“ на 8 јануари 1855 година споменува дека градот Битола кој е најдревниот град во [[Македонија]] Пелагониска после Христа од словенските цареви го добил името '''Манастир и Буково''', а не Битола кое е непознато име во историските извори.<ref name="ReferenceB">Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 61</ref> Голема е веројатноста Јордан Хаџи-Константинов-Џинот да ја извел оваа претпоставка поради непосредната близина и поставеноста на остатоците од древниот град [[Хераклеја Линкестис]] токму помеѓу градот [[Битола]] и селото Буково. Понатаму во написот за селото Буково стои дека тоа се наоѓа на ½ час од градот Манастир ([[Битола]]) и во него е прекрасниот манастир со храмот на Успение на пресвета Богородица соѕидан од царот Стефан Силни (Душан).<ref name="ReferenceB"/> Сите манастирлии (битолчани), христијани и Турци, во летно време повеќе таму одат на прошетки и веселби. Во тој манастир имало повеќе до 20 товари стари ракописи, но во тоа време ни славјански свештеник не сакале, а камо ли славјанска книга да остане со нашите пергаменти. Во тоа врее во Буково постоело грчко пеење (богослужба) со еден свештеник родом Цинцарин (Влав).<ref name="ReferenceB"/> Во својот најсветол период Буково имало 5.000 жители, а училиштето над 600 ученици. Во [[Кралство Југославија|Кралска Југославија]], Буково било општина и било двапати посетено од југословенскиот цар [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] како најуредно село во [[Југославија]]. Во првата половина на XX век и дел од втората поголемиот дел од населението заминува на печалба во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји. Во Буково исто така останала и чешмата која се наоѓа на средина од селото, која е подигната во чест на убиените во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> За славното минато и материјалното богатство на жителите на Буково сведочи и архитектурата на некои од постарите куќи, која е градска и во барокен стил како куќите на Широк Сокак во [[Битола]]. Останатите куќи кои се изградени од делкан камен исто така се забележителни со својата импозантна големина од 2 и 3 катови. Главна селска црква е „[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Св. Димитрија]]“, изградена во 1882 година на темели од стара црква, додека над селото се наоѓа познатиот буковски манастир „Св. Преображение“ или „Св. Сотир“, кој бил повторно изграден во {{римски|19}} век<ref name=":0" /> и се смета дека потекнува од {{римски|16}} век.<ref name=":1" /> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Архитектурата низ селото"> Податотека:Староградска архитектура во Буково (3).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (2).jpg| Податотека:Староградска архитектура во Буково (1).jpg| Податотека:Куќа во Буково.jpg| Податотека:Куќи во Буково.jpg| </gallery> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 17,9&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 913,6 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 591,8 хектари, а на шумите 146,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција. Во селото работеле фабрички погон и земјоделска задруга, а денес работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Мештаните располагаат со пасишта на Баба Планина, на месностите Шабаница, Неолица и Марково Кале. Тие ги купиле од битолските Турци на крајот на {{римски|19}} век. За делот Неолица, буковчани биле во спор со соседното село [[Лавци (Битолско)|Лавци]].<ref name=":0" /> Од земјоделието најразвиено е градинарството. Поради изобилството од бистра вода и плодна почва, во ова село успева и се одгледува црвениот пипер надалеку познат под името '''буковец''', токму поради името на ова село. За квалитетот на црвениот буковски пипер како и за трговијата која се одвивала за него во Буково уште во XIX век сведочат и записите на странски (бугарски) дипломати и патописци. Буковецот е споменат и од македонскиот револуцонер [[Ѓорче Петров]] кој во својата книга „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“ од 1896 година, пишувајќи за земјоделството и плодородноста на котлината [[Пелагонија]] во делот за полиња во одделот орографија, запишал дека пипер се добива од издробени (мелени) пиперки во селото Буково, по кое што се нарекува „Буковски пипер“, кој насекаде е многу познат и е неопходна состојка на секоја трпеза.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 161|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Одгледувањето на овој црвен пипер со тенка лушпа кој потоа се суши и ситно се меле како зачин е широко распространет и во околните блиски битолски села како Бистрица, Кравари, Лажец и други. Покрај одгледувањето на пиперки, во Буково се одгледуваат и други градинарски производи како домати, зелка, праз, кромид, грашок, спанаќ, марула, морков, краставици. Застапено е одгледувањето на жита, посебно пченица во рамничарскиот дел на атарот. Поради поволните услови на планинските падини и во дворовите е застапено и овоштарството од кое најмногу се одгледува јаболка, сливи, цреши, круши, ореви, лешници и костени. Од сточарството најразвиени се краварството и овчарството, а во помала мера и козарството. Многу застапено е и живинарството, преку одгледување на кокошки, петли, гуски и други домашни птици. Поради непосредната близина на индустриската зона на градот Битола како и новата слободна економска зона во Жабени, значаен дел на населението, особено жителите во населбите [[Буковски Ливади]] и Буковски Мост, работи во фабриките на „Кромберг и Шуберт“, „Кобил“, млекарниците Битола и Идеал Шипка, погоните во рамки на некогашните фабрики „Фринко“, „Пиварницата“, а дел од жителите се занимаваат и со градежништво во ГД „Пелагонија“, автопревоз или услужни дејности во други претпријатија во градот [[Битола]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1878 |1953|1962 |1961|1939 |1971|2792 |1981|2292 |1991|1350 |1994|1012 |2002|3494 |2021|1125 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Буково живееле 1.490 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Буково се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 227 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Буково имало 2.400 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 166 – 167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Буково е големо село, коешто во 1961 година броело 1.939 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 1.012 жители, од кои 1.000 жители биле Македонци и осум жители Турци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 селото брои 3.494 жители, од кои 3.456 [[Македонци]], 14 [[Македонски Турци|Турци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 6 [[Македонски Срби|Срби]], 1 [[Македонски Власи|Влав]] и 6 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 март 2026}}</ref> Таа година претставувало најголемо село во [[Општина Битола|општината]] и пошироко во [[Битолско]]. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.125 жители, од кои 1.023 [[Македонци]], 18 [[Македонски Албанци|Албанци]], 22 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Срби|Срби]], 4 останати и 54 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Катастарски, населбата [[Буковски Ливади]] е издвоена од селото и сега припаѓа на градското подрачје на [[Битола]], со што и населението се брои во градот. {{Пописи|1.490|2.400|1.878|1.962|1.939|2.792|2.292|1.350|1.012|3.494|1.125}} === Родови === Буково е македонско православно село.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1951 година, родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Брутови'' (7 к.), ''Лингурвовци'' (5 к.), ''Кушовци'' (5 к.), ''Калиновци'' (5 к.), ''Сејидови'' (4 к.), ''Кирковци'' (4 к.), ''Бојлевци'' (4 к.), ''Мафиљови'' (4 к.), ''Мандровци'' (3 к.), ''Босилковци'' (2 к.), ''Каракачови'' (2 к.), ''Канџевци'' (2 к.), ''Прчови'' (2 к.), ''Папазо'' (1 к.), ''Кушарија'' (1 к.), ''Пустарака'' (1 к.), ''Секуловци'' (1 к.) и ''Костови'' (1 к.). * '''Стари доселеници со непознато потекло:''' ''Огњановци'' (21 к.), ''Мачковци'' (16 к.), ''Вркљевци'' (8 к.), ''Јосифовци'' (4 к.), ''Бучкови'' (4 к.), ''Кочовци'' (4 к.), ''Трпчевци'' (4 к.), ''Зенговци'' (4 к.), ''Маневи'' (3 к.), ''Ноачевци'' (3 к.), ''Соклевци'' (3 к.), ''Попови'' (2 к.), ''Кунови'' (2 к.), ''Цилеви'' (2 к.), ''Мицеви'' (2 к.), ''Бегајци'' (2 к.), ''Лазаровци'' (1 к.), ''Крагујевци'' (1 к.), ''Цицковци'' (13 к.), ''Зипевци'' (7 к.), ''Сивкарови'' (5 к.), ''Кимеви'' (4 к.), ''Пачковци'' (4 к.), ''Мондови'' (4 к.), ''Недевци'' (3 к.), ''Дакови'' (3 к.), ''Рапешови'' (3 к.), ''Зинзови'' (3 к.), ''Станкови'' (2 к.), ''Фиџови'' (2 к.), ''Чорбеви'' (1 к.), ''Бабкини'' (1 к.), ''Балтовци'' (12 к.), ''Јаревци'' (11 к.), ''Поповци'' (10 к.), ''Ѓоревци'' (6 к.), ''Главевци'' (6 к.), ''Гамчевци'' (4 к.), ''Кабревци'' (4 к.), ''Бимбиловци'' (3 к.), ''Сељанковци'' (3 к.), ''Чукалевци'' (3 к.), ''Шикови'' (3 к.), ''Баџовци'' (3 к.), ''Фудла'' (2 к.), ''Мурџеви'' (2 к.), ''Штраклеви'' (2 к.), ''Чачови'' (2 к.), ''Долино'' (1 к.), ''Таушанови'' (1 к.), ''Војче'' (1 к.), ''Ушлино'' (1 к.), ''Василови'' (1 к.), ''Стареи'' (1 к.), ''Брајанови'' (1 к.), ''Пускуло'' (1 к.), ''Јарчеви'' (1 к.), ''Брешовци'' (6 к.), ''Ќипровци'' (6 к.), ''Ѓералови'' (3 к.), ''Маљанови'' (3 к.), ''Кашови'' (3 к.), ''Пуплиови'' (2 к.), ''Милевци'' (2 к.), ''Пачеви'' (2 к.), ''Мусови'' (2 к.), ''Танчевци'' (2 к.), ''Калчето'' (1 к.), ''Кушарија'' (1 к.), ''Тумачески'' (1 к.), ''Трифуновци'' (2 к.), ''Манговци'' (1 к.), ''Мандеви'' (1 к.), ''Карови'' (1 к.), ''Башови'' (1 к.), ''Попови'' (3 к.), ''Бешлија'' (1 к.) и ''Кучкарица'' (1 к.). * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Србиновци'' (16 к.), доселени се од селото [[Брајчино]] во [[Преспа]] и ''Мрскови'' (1 к.), доселени се од соседното село [[Крстоар]]. Изгледа и нивното подалечно потекло е од [[Преспа]]. === Иселеништво === Се знае за следниве иселени родови (забележано во 1951 г.): еден род со 35 куќи живее во селото Ембор во Островската Област; ''Трифуновци'' (2 к.) живеат во [[Крстоар]], ''Кипровци'' (1 к.) живеат во [[Оптичари]]; ''Којовски'' (2 к.) и ''Ѓераловци'' (1 к.) живеат во [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]].<ref name=":0" /> Во првата половина на дваесеттиот век и дел од втората поголем дел од населението заминува на печалба пред сè во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]] и европските земји.<ref name=":1" /> Моментално во дијаспората има преку 2.000 жители од Буково, меѓу кои најбројни на едно место се иселениците од Буково во [[Рочестер (Њујорк)|Рочестер]] ([[Соединети Американски Држави|САД]]) каде има преку 800 буковци, кои имаат изградено и сопствена црква, па поради тоа градот популарно меѓу буковци се вика и „Буково Сити“.<ref name=":1" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Коле Канински“ - Буково|Подрачното основно училиште „Коле Канински“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Коле Канински“ - Битола]] (во минатото било централно осумгодишно училиште) * Поранешна здравствена амбуланта * Поранешна пошта * Задружен дом (во него се наоѓаат месната заедница и продавницата) <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Општествени установи низ селото"> Податотека:Задружен дом во Буково.jpg|Задружниот дом во селото Податотека:ОУ „Коле Канински“ - Буково.jpg|Основното училиште Податотека:Општествен објект во Буково.jpg|Задружниот дом во селото </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Буково било чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Битола]]. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот од 1957 до 1965 година, селото најпрвин било дел од тогашната општина Бистрица, но подоцна било припоено кон Општина Битола. Во периодот од 1955 до 1957 година, селото било во рамките на тогашната општина Бистрица. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната општина Буково, во која покрај селото Буково се наоѓале селата Бистрица, Злокуќани, Кравари, Крстоар и Орехово. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Буково, во која влегувале селата Буково и Орехово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0069 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Буково.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Димитриј“]] [[Податотека:Црква „Св. Преображение“ - Буково 2.jpg|мини|300п|десно|Манастирската црква „Св. Преображение“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|25}}</ref> *[[Буковски Манастир (Буково)|Буковски Манастир]] — базилика од старохристијанско време; *[[Црквиште (Буково)|Црквиште]] — црква и некропола од средниот век; *[[Неолјани (Буково)|Неолјани]] — населба од средниот век; и *[[Кутлиште (Буково)|Кутлиште]] — населба од римско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Буково|Црква „Св. Атанасиј“]] — помала селска црква помеѓу селото и Буковски Ливади; * [[Црква „Св. Никола“ - Буково|Црква „Св. Никола“]] — една од двете гробишни цркви; * [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] — една од двете гробишни цркви; * [[Црква „Св. Преображение“ - Буково|Црква „Св. Преображение“]] — главна манастирска црква на Буковскиот манастир „Св. Преображение“; * [[Црква „Вознесение Христово“ - Буково|Црква „Вознесение Христово“]] — главна манастирска црква во Буковскиот манастир „Вознесение Христово“;<ref>[http://www.vecer.com.mk/default-mk.asp?ItemID=6A8159C6781841439739CA6CD47A4637 ''Лековитите води го охрабруваат животот'']{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Буково|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — помала манастирска црква во Буковскиот манастир „Вознесение Христово“; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — помала манастирска црква во Буковскиот манастир „Вознесение Христово“; и * [[Црква „Св. Петка“ - Буково|Црква „Св. Петка“]] — помала селска црква во самото село. [[Црква „Св. Троица“ - Буковски Ливади|Црквата „Св. Троица“]] се наоѓа во приградската населба [[Буковски Ливади]], но таа е вон атарот на Буково, во границите на градот Битола. ;Манастири * [[Буковски манастир „Св. Преображение“]] — голем средновековен манастир над селото; и * [[Буковски манастир „Вознесение Христово“]] — помал манастир над селото, на патот за Орехово. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Буково|Параклис „Св. Недела“]] — параклис пред влезот во Буковскиот манастир „Св. Преображение“; **Во рамки на манастирот „Вознесение Христово“ се наоѓаат повеќе параклиси: „Св. Ана“, „Св. Атанасиј“, „Св. Јоаким, Меркуриј и Григориј“, „Св. Катерина“, „Св. Петар и Павле“ и „Св. Теодора“. ;Споменици * Спомен-плоча на селската чешма во чест на НОБ ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=68}}</ref> * [[Стара Река (Бабина)|Стара Река]] — река низ селото; и * Киндарка — река низ селото. <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ во селото Буково (3).jpg|Црквата „Св. Атанасиј“ Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Буково 15.jpg|Црквата „Воведение на Пресвета Богородица“ Податотека:Црквите „Св. Ѓорѓи“ и „Вознесение Христово“ во Буково.jpg|Црквите „Св. Ѓорѓи“ и „Вознесение Христово“ Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково.jpg|Црквата „Св. Архангел Михаил“ Податотека:Црква „Св. Никола“ - Буково 4.jpg|Црквата „Св. Никола“ Податотека:Параклис „Св. Недела“ - Буково.jpg|Параклисот „Св. Недела“ </gallery> == Редовни настани == Буково е меѓу малкуте места во Македонија каде секоја година последната недела пред Велигден се слави празникот Лазара. За време на празникот младите девојки (а понекогаш и момчињата) од селото се облекуваат во богати традиционални селски носии и шетајќи од куќа до куќа пеат Лазараски песни, а по завршувањето на песната домаќинот им става по едно јајце во кошницата која ја носат или пари. Овој празник исто така се слави и во некои села во [[Костурско]]. == Личности == ;Родени во или по потекло од Буково * [[Илија Балтов]] (1877 - 1934) — македонски револуционер * [[Менка Дериева|Менка Алексо Дериева]] (1914-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Митра Димова|Митра Илиева Димова]] (1897-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Спаса Калчова]] (1900- ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Панде Јаревски]] (1922-) — илустратор и еден од основачите на македонската современа [[карикатура]] * [[Панде Коминовски|Панде Коминовски - Пашата]] - (1945-2020) - познат македонски музичар, хармоникаш, пејач, композитор на народни песни * [[Александар Прчевски]] (1950 - 2013) — поранешен државен јавен обвинител <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Selo Bukovo panorama (Bitola).jpg|Панорама на селото Податотека:Автобуска постојка во Буково.jpg|Автобуска постојка Податотека:Игралиште во Буково.jpg|Игралиште во селото Податотека:Мост во Буково.jpg|Мост во селото Податотека:Парк во селото Буково.jpg|Парк во селото Податотека:Поглед во Буково.jpg|Поглед во селото Податотека:Поглед на куќи во Буково.jpg|Поглед на куќи во селото Податотека:Сретсело на Буково.jpg|Сретселото Податотека:Сретселото во Буково.jpg|Поглед во Буково Податотека:Стара Река низ Буково.jpg|Стара Река низ Буково Податотека:Улица во Буково.jpg|Улица низ селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Битола]] * [[Пелагонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Bukovo, Bitola|Буково}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Буково| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] 2rv745cit5fznqcljtva862tyd8slo7 0 10385 5583084 5467413 2026-06-26T21:00:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583084 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Велушина | слика = Поглед на Велушина.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Велушина | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 165 | година = 2021 | поштенски број = 7223 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 720 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=55 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=0 | слава = [[Ѓурѓовден]] | мрежно место = | карта = Велушина во Општина Битола.svg }} '''Велушина''' (понекогаш познато и како '''Велушино''') — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == Ојконимот е епоним, добиено од лично име, слично како ојконимите Мариово, Лазарополе, Алинци и др. Личното име на оној што му го дал било Велуша, а тоа е хипокористично име од Вело, со антропонимската наставка -уша. Велуша како име го среќаваме уште од XV век, а произлезено е од Вело, тоа е прв дел од сложените антропоними како што биле Велибор, Велимир, Велислав, кои претставувале старословенски форми. Вело, пак доаѓа од морфемата „вели“, која имала значење на „голем“. „Велушин“, претставува деривувано име од личното име Велуша, а со антропонимската наставка -ин. Народните преданија ги поткрепуваат ваквите тврдења. Тие говорат за некој „војвода“ кој бил прв доселеник и кој му го дал името. Според нив, тој се викал Велуш. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед во Велушина.jpg|мини|300п|лево|Сретселото]] Селото се наоѓа во [[Пелагонија]], во јужниот дел на Битолското Поле и на територијата на [[Општина Битола]], под источната страна на планината [[Баба (планина)|Баба]], со што може да се смета како потпелистерско село.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=2 јуни 2024|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=51}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 720 метри. Од градот [[Битола]], селото е оддалечено 15 километри во јужна насока.<ref name="енциклопедија" /> На исток се простира Велушкото Поле, како дел од [[Пелагонија|Пелагониската Котлина]], а на запад е планината Баба. Низ селото тече [[Велушка Река]]. До селото води асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2333|регионалниот пат 2333]]. Велушина се наоѓа во подножјето на [[Баба (планина)|Баба Планина]]. Атарот на селото Велушина се граничи со атарите на селата: на југ со селата [[Граешница]] и [[Лажец]], на запад со селото [[Острец]], на север со селото [[Канино]] и на исток со селата [[Породин]] и [[Меџитлија]]. Во минатото, селото со вода за пиење се снабдувало од извори и од бунари.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=209-210|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Реван, Црвеник, Широка Ливада, Коњарска Ливада, Голема и Мала Сименица, Тумба, Коњарски Пат, Широк Пат, Маклиње, Стари Лозја, Присој, Бежан, Црн Камен, Дупи Зленик, Стара Падарница, Завој, Граешка Стена, Голем Камен и Гарван.<ref name=":0" /> Селото е издолжено во насока исток-запад. Некои делови на селото носат имиња по родовите во нив.<ref name=":0" /> Сепак, генерално се дели на две маала: Горно и Долно Маало. == Историја == [[Податотека:Veluska Tumba (2).jpg|300п|мини|десно|Населбата од неолитско време [[Велушка Тумба]]]] [[Податотека:Hristo i Angel Traychev Velushina Killed.jpg|дeсно|300п|мини|Христо Траjчев (70 години) со синот Ангел од Велушина, убиени на 2 февруари 1905 година меѓу селата [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]] и [[Крстоар]]]] Селото е познато по неолитската населба [[Велушка Тумба]], која претставува праисториска населба од [[Младо камено време|неолитот]] (откриена во 1952 година). Според тоа селото има богата и долга историја од над 8000 години.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=159|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2024-02-06|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719114429/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=159|url-status=dead}}</ref> Постои предание дека селото се наоѓало на месноста Маклиње, северно од денешната местоположба. Тоа старо село било раселено, најверојатно за време на отоманскиот период. На Селиште има остатоци од црква и гробишта, а денес таму има градини и ниви. По раселувањето на старото село почнале да се собираат нови македонски родови, кои го основале денешното село.<ref name=":0" /> Првите, први и најсигурни податоци за постоењето на Велушина датираат од XV век. Во пописот што го направила турската администрација на населението во [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]] во 1468 година, а со кој е опфатена и Битолската нахија, селото е забележано во обликот Велушино. Истиот облик се среќава и во следниот попис сто години подоцна односно во 1568&nbsp;г. Почнувајќи од XVIII век турските документи покрај првиот го забележуваат и другиот облик - Велушина. Таа станува понатаму стандардна и него го следат сите битолски документи (сиџили) кои се водат од XVII-XIX век. Во XIX век за селото и нема друго име освен Велушина. Покрај во турските, името на селото се споменува и во словенските писмени споменици. Со облиците Велушино и Велушина регистрирано е во [[Слепченски кодик|Слепченскиот кодик]] од XVI век, потоа во [[Продромски споменик|Продромскиот споменик]], што ќе го открие и ќе го објави рускиот славист [[Виктор Иванович Григорович]], а чии записи се од XV-XVII век. Собирачот на народни песни и етнографски материјали од XIX век [[Стефан Верковиќ]], пак селото го регистрирал во обликот Велушјани. Колебањата меѓу двата облика продолжиле и понатаму. Прусиецот [[Хенри Барт]], кој поминал низ Македонија и низ Битолско во есента 1862&nbsp;г. и кој, со восхит говори за Велушина, селото го открива во формата Велошина. Сиве овие непрецизности и колебања веројатно доаѓаат од различното регистрирање на изворниот изговор на велувци. Тие своето село, иако тоа денес насекаде фигурира како Велушина, го именуваат како Велујшна. До средината на {{римски|19}} век, целото земјиште на селото била [[чифлиг]]арска, а дури тогаш селаните започнале да ја откупуваат. Парите за откупот на земјата го заработувале на печалба во [[Романија]]. До крајот на векот, скоро половина атар од земјата била откупена. Другата половина, со поплодната почва, припаѓала на Ајрула-ефенди од Битола, кој во селото имал и своја висока кула и воденица. Кулата постоела до 1950-тите години. Неговиот чифлиг бил нагло распродаден околу 1900 година.<ref name=":0" /> Селото во периодот на крајот на {{римски|19}} и почетокот на {{римски|20}} век наликувала на мал град, бидејќи имало повеќе дуќани, десет воденици и многу печалбари, кои од спечалените пари изградиле убави куќи.<ref name=":1" /> Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> === Велушка Тумба === {{Главна|Велушка Тумба}} Велушката Тумба е [[Неолитот во Македонија|неолитска]] населба, која, иако просторно е поблиску до селото [[Породин]], заради што се наоѓа на велушки имот е наречена Велушка. Таа, всушност е само една од бројните тумби во [[Пелагонија]] (досега откриени 70-тина) кои говорат за еден динамичен живот во предисторијата на овие простори. Првите археолошки рекогнистицирања започнале во далечната 1952 година, а систематски дваесет години подоцна (1972) од група [[Археологија во Македонија|археолози]] на [[Битолски завод и музеј|Битолскиот завод и музеј]], со Драгица Симоска, со Воислав Санев од [[Народен музеј на Штип|Народниот музеј на Штип]] и Саржо Саржовски од Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата од Скопје, заедно со екипа асистенти и помошници. Велушката Тумба по димензии е слична со другите тумби од Пелагонискиот Регион. Таа се протега во правец исток-запад и долга е 250 [[Метар|м]], а широка 150 м, со висинска разлика од 0,70 м, на источниот и 5 м на западниот дек. Била живеалиште на неолитски луѓе во подолг период, зашто врз неа се пластеле слој по слој, односно време на време. Локацијата на Тумбата неолитските луѓе ја прифатиле од неколку причини: околу неа имало плодно земјиште на кое ги саделе и сееле земјоделските производи, во близина била Велушката Река чии води биле изобилно ползувани, а во близина била и [[Црна Река]] од каде влечеле [[Риби|рибен]] материјал, но и трска, шамот и др, додека на запад се наоѓала [[Баба Планина]] и нејзините природни ресурси од дрвена граѓа и [[камен]] за [[оружје]] и орудија. == Стопанство == [[Податотека:Поранешна училишна зграда во Велушина.jpg|мини|300п|десно|Поранешниот задружен дом во селото]] Атарот има средна големина и зафаќа простор од 16&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 807,4 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 382,2 хектари, а на шумите 358,1 хектар.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција. Во селото работела продавница.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото, Велушина било богато село. Населението поседувало околу 2.500 хектари обработливо земјиште, како и голем број на крупна и ситна стока. Планинскиот дел од атарот е богат со [[Бука|букова]] [[шума]]. Во селото постоеле десетина воденици, мала [[хидроцентрала]], продавница, пошта и селско-стопанска задруга, во која биле вработени 100 луѓе. Се одгледувале претежно житарици, а од индустриските култури - [[коноп]] и [[лен]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1117 |1953|1153 |1961|945 |1971|1372 |1981|1250 |1991|189 |1994|145 |2002|160 |2021|165 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Велушина живееле 920 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 236.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Велушина се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 111 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|13}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Велушина имало 880 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 166-167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 900 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Велушина се иселил голем број од неговото население и тоа преминало од големо во мало село. Во 1961 година, селото броело 945 жители, а во 1994 година само 145 жители, од кои 120 биле [[Македонци]], девет [[Македонски Срби|Срби]], осум [[Македонски Албанци|Албанци]] и двајца жители [[Македонски Роми|Роми]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 селото брои 160 жители, од кои 73 [[Македонци]], 79 [[Македонски Албанци|Албанци]], 5 [[Македонски Роми|Роми]] и 3 [[Македонски Срби|Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=2 јуни 2024}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 165 жители, од кои 37 [[Македонци]], 109 [[Македонски Албанци|Албанци]], 7 [[Македонски Роми|Роми]], 1 останат и 11 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Велушина: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Роми ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | '''1.117''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 1.151 | 0 | 0 | 2 | 0 | — | '''1.153''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 931 | 0 | 0 | 14 | 0 | — | '''945''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 1.267 | 0 | 0 | 94 | 11 | — | '''1.372''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 1.148 | 0 | 0 | 89 | 13 | — | '''1.250''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 166 | 7 | 0 | 14 | 2 | — | '''189''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 120 | 8 | 2 | 9 | 6 | — | '''145''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 73 | 79 | 5 | 3 | 0 | — | '''160''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 37 | 109 | 7 | 0 | 1 | 11 | '''165''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Велушина е македонско православно село, но по пописот во 2002 година е мнозинско албанско село. Денешното село е основано околу средината на ХVIII век, кога се населиле родовите ''Милевци'' и ''Размовци''. Така што сите родови во селото се доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1951 година, родови во селото: * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Милевци'' (15 к.), се делат на ''Трифуновци'', ''Домазетовци'' и ''Николовци''. Доселени се од селото [[Опеница]] во [[Охридско]]; ''Размовци'' (14 к.), доселени се од некое село во [[Струшко]]; ''Апостоловци'' (5 к.), потекнуваат од [[Преспа]]. Од таму најпрво се населиле во селото [[Породин]], па по некое време преминале во селото Велушина; ''Поповци'' (3 к.), доселени се од селото [[Опсирино]] во [[Лерин]]ско, од овој род потекнувале селските свештеници; ''Раковци'' (3 к.), доселени се од планинското село [[Раково]] во [[Лерин]]ско; ''Камбовци'' (3 к.), доселени се од соседното село [[Жабјани]]; ''Копановци'' (7 к.), ''Стојковци'' (8 к.), ''Гроздановци'' (4 к.) и ''Трајчевци'' (3 к.), потекнуваат од ист предок, доселени се од некое село во [[Преспа]]; ''Јанкуловци'' (7 к.), и тие се доселени од некое село во [[Преспа]]; ''Кочовци'' (9 к.), ''Талевци'' (6 к.) и ''Луковци'' (2 к.), доселени се од некое место во [[Западна Македонија]], веројатно од [[Преспа]]; ''Митковци (3 к.), доселени се од некое село во околината на [[Битола]]; ''Сотировци'' (1 к.), доселени се од селото [[Желево]], [[Костур (округ)|Костурско]]. * '''Доселеници со непознато потекло''': ''Трпеновци'' (5 к.), ''Прдиовци'' (3 к.), ''Војновци'' (3 к.), ''Настевци'' (2 к.), ''Миновци'' (2 к.), ''Пашовци'' (2 к.), ''Коралковци'' (2 к.), ''Ташковци'' (2 к.), ''Грујовци'' (1 к.), ''Ропковци'' (4 к.), ''Илиовци'' (3 к.), ''Србиновци'' (3 к.), ''Дервишовци'' (2 к.), ''Гушевци'' (2 к.), ''Перковци'' (2 к.), ''Шајковци'' (1 к.), ''Цепевци'' (1 к.), ''Долевци'' (1 к.), ''Марковци'' (8 к.), ''Гаговци'' (5 к.), ''Брглевци'' (8 к.), ''Бричковци'' (4 к.), ''Ноачовци'' (3 к.), ''Мечковци'' (1 к.) и ''Костовци'' (5 к.), доселени се, но не знаат од каде точно. === Иселеништво === Во постаро време во [[Средно Егри]] се иселиле родовите ''Крстевци'' (2 к.) и ''Поповци'' (1 к.). Родовите ''Кочовци'' (4 к.), ''Љамчевци'' (2 к.), ''Ропковци'' (1 к.) и ''Камбовци'' (1 к.) се иселени во селото [[Породин]]. ''Марковци'' (2 к.) иселени се во [[Граешница]]. А иселеници од постаро време има и во [[Соединети Американски Држави|Сад]] и [[Битола]]. А после [[Втора светска војна|Втората светска војна]] има иселеници и во [[Австралија]].<ref name=":0" /> Од Велушина се иселило голем број од населението, над 1.500 лица. Најголем број од велувци се иселиле во Битола, Скопје, САД, Канада, Австралија и Европа. Според велувци, доколку би се собрале сите на едно место би имало околу 5.000 жители.<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Крсте Петков Мисирков“ - Велушина.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште во селото]] * [[ПУ „Крсте Петков Мисирков“ - Велушина|Подрачното основно училиште „Крсте Петков Мисирков“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Крсте Петков Мисирков“ - Бистрица]] * Задружен дом == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Велушино било чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната [[Општина Бистрица]]. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Бистрица. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната општина Велушина, во која покрај селото Велушина се наоѓале селата Барешани, Граешница, Драгош, Жабени, Канино, Кишава, Лажец, Олевени, Острец и Породин. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Велушина, во која влегувале селата Велушина и Острец. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0142 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 112 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 116 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://ep.sec.mk/election/results/electionType/local/electionYear/2021/electionRound/21/municipality/532/pollingStation/21081|title=Резултати|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=14 август 2024}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Crkva Uspenie na Presveta Bogorodica Velusina (1).jpg|300п|мини|десно|Главната селска црква [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Велушина|„Успение на Пресвета Богородица“]], која е прогласена за споменик на културата]] [[Податотека:Велушки манастир 11.jpg|300п|мини|десно|Воздушен поглед на [[Велушки манастир|Велушкиот манастир]]]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|17}}</ref> * [[Садеви (Велушина)|Садеви]] — населба од доцноантичко време; и * [[Велушка Тумба]] — населба од неолитско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Велушина|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска [[црква]]. Во нејзината градба се забележуваат неколку фази. Првата датира од крајот на [[X век|X]] и почетокот на [[XI век]]; втората фаза датира од [[XII век|XII]] и [[XIII век]]; а во [[XVIII век|XVIII]] и [[XIX век]] била извршена најголемата реконструкција. Инаку, археолошките истражувања покажале дека црквата е градена на темелите на постара црква од [[VI век]]. На ѕидното сликарство се откриени слоеви од XII до XIX век.<ref>„Конзервација на фрескоживописот во „Успение на пресвета Богородица“ во Велушина“, ''Утрински весник'', година XVI, број 4754, среда, 8 април 2015, број, стр. 14.</ref> * [[Црква „Св. Илија“ - Велушина|Црква „Св. Илија“]] — гробишна црква; * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Велушина|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна манастирска црква на [[Велушки манастир|Велушкиот манастир]]; * [[Црква „Покров на Пресвета Богородица“ - Велушина|Црква „Покров на Пресвета Богородица“]] — мала манастирска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Велушина|Црква „Св. Атанасиј“]] — помала селска црква; * [[Црква „Св. Недела“ - Велушина|Црква „Св. Недела“]] — свадбена црква; * [[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Велушина|Црква „Св. Кузман и Дамјан“]] — помала селска црква; * [[Црква „Св. Никола“ - Велушина|Црква „Св. Никола“]] — помала селска црква; и * [[Црква „Св. Петка“ - Велушина|Црква „Св. Петка“]] — помала селска црква. ;Манастири * [[Велушки манастир]] — манастир над селото ;Споменици * Спомен-плоча од НОБ на основното училиште * Спомен-чешма на сретсело ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=53}}</ref> * [[Велушка Река]] — река низ селото <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Спомен-плоча на НОБ во Велушина.jpg|Спомен-плоча на НОБ на основното училиште Податотека:Спомен-чешма на НОБ во Велушина.jpg|Спомен-чешма на НОБ на сретсело Податотека:Водопад на Велушка Река.jpg|Водопад на [[Велушка Река]] Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Велушина.jpg|Црквата „Св. Атанасиј“ Податотека:Црква „Св. Илија“ - Велушина.jpg|Црквата „Св. Илија“ Податотека:Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Велушина 4.jpg|Црквата „Св. Кузман и Дамјан“ Податотека:Црква „Св. Недела“ во селото Велушина (4).jpg|Црквата „Св. Недела“ Податотека:Црква „Св. Никола“ - Велушина 5.jpg|Црквата „Св. Никола“ Податотека:Црква „Покров на Пресвета Богородица“ - Велушина.jpg|Црквата „Покров на Пресвета Богородица“ </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Ѓурѓовден]] — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Велушина * [[Василиј Димов]] - член на Македонско-одринските доброволни чети;<ref name="Македонците 38">Македонците в културно-политическия живот на България. Анкета от Изпълнителния комитет на Македонските братства, Книгоиздателство Ал. Паскалев и с-ие, София, 1918, стр. 38.</ref> * [[Петрос Христу]] (1887 - 1908) - грчки андартски капетан; * [[Лазар Наумов Стојановски]] — македонски револуционер.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том IV, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> * [[Петар Манговски]] (1909-2002) - член на [[АСНОМ]] и професор на Правниот факултет во Скопје; * [[Блаже Трпеновски]] (? - ?) - партизан и учесник во НОБ; * [[Пандил Николовски]] (1914 - 1944) - партизан и учесник во НОБ; * [[Ристо Темелковски]] (1919 - 1944) - партизан и учесник во НОБ;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sojuznaborcibitola.org.mk/1944.htm |title=Съюз на борците от НОАВМ-Битоля |accessdate=2014-02-28 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508014511/http://www.sojuznaborcibitola.org.mk/1944.htm |url-status=dead }}</ref> * [[Милкана Димитрова|Милкана Стојанова Димитрова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Куќа во Велушина.jpg|Стара селска куќа Податотека:Обновена стара куќа во селото Велушина.jpg|Обновена селска куќа Податотека:Поглед на Велушина 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поглед на распаднатиот задружен дом во Велушина.jpg|Поглед во селото Податотека:Спомен-чешма на НОБ во Велушина 2.jpg|Плочата на спомен-чешмата Податотека:Стари куќи во селото Велушина (1).jpg|Стара селска куќа Податотека:Стари куќи во селото Велушина (2).jpg|Сретселото Податотека:Стари куќи во селото Велушина (3).jpg|Селската чешма Податотека:Улица во селото Велушина (2).jpg|Улица низ селото Податотека:Улица во селото Велушина.jpg|Улица низ селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Битола]] * [[Пелагонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Velušina}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Велушина| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] 539gm652pl7w63bz6i3ohn547ijw8nv 0 10666 5582941 5167542 2026-06-26T16:01:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582941 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Бродец}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Бродец | слика = Поглед на Бродец.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Гостивар}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Горна Река]] | население = 0 | година = 2002 | поштенски број = 1256 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 1440 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=47 | lat_sec=11.6 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=10.3 | слава = | мрежно место = | карта = Бродец во Општина Гостивар.svg }} '''Бродец''' — раселено село во [[Општина Гостивар]], во областа [[Горна Река]]. Атарот на селото зафаќа површина од 138,2&nbsp;км², што го прави село со најголем [[атар]] во [[Македонија]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|pages=41}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Атар Бродец.png|мини|300п|лево|Атар на Бродец со историските села во околината]] Бродец е сместено на јужните огранки на планината [[Враца (планина)|Враца]], во изворишното подрачје на реката [[Радика]]. Селото е планинско и се наоѓа на надморска височина од 1.440 метри. Оддалечено е околу 35&nbsp;км од [[Гостивар]]. Селскиот атар зафаќа површина од 138,2&nbsp;км², што го прави село со најголем атар на територијата на [[Македонија]].<ref name="енциклопедија"/> Селото е поврзано со макадамски пат од [[Кракорница]], кој понатаму се спушта и ја премостува [[Аџина Река]], по што се приклучува кон патот кој води до караулата [[Стрезимир]]. == Историја == Селото се споменува во османлиските пописни дефтери од 1467 година, како христијанско село во нахијата Река, со 4 семејства. Потоа се споменува и во 1536/39 година со 27 семејства и 3 неженети и во 1583 година со 20 семејства и 13 неженети. Во {{римски|19}} век, Бродец било село во Реканската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Во текот на [[Првата балканска војна]], од селото имало двајца доброволци кои биле дел од [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 831.</ref> Во периодот по [[Балкански војни|Балканските војни]], селото потпаѓа под српска власт. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото во основа има [[Сточарство|сточарско]]-[[Шумарство|шумарска]] стопанство. Неговиот атар во најголема мера го сочинуваат [[пасишта]] на површина (10.509&nbsp;ха), [[шуми]] (3.106,9&nbsp;ха), додека [[обработливо земјиште|обработливото земјиште]] зафаќа само 185,2&nbsp;ха.<ref name="енциклопедија"/> == Население == [[Податотека:Куќи во Бродец.jpg|Куќи во селото|мини|десно|250п|Куќи во селото]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|120 |1953|171 |1961|182 |1971|119 |1981|70 |1991|26 |1994|8 |2002|7 |2021|0 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, издадена во [[Цариград]] во [[1878]] година, Бродец е посочено како село со 100 домаќинства, при што населението го сочинувале 210 жители [[Албанци]] со христијанска и 65 жители Албанци со муслиманска вероисповед.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“. Македонски научен институт, София, 1995, стр. 174–175.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Бродец имало 360 жители Албанци со христијанска и 150 жители Албанци со муслиманска вероисповед.<ref>[[Васил К’нчов|К’нчов, В.]]. „[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Македонија. Етнографија и статистика]“. Софија, 1900, стр. 264.</ref> Според податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), христијанското население на селото во 1905 година го сочинувале 450 Албанци.<ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 184–185.</ref> Во издание на весникот „[[Дебарски Глас]]“ од 1911 година е наведена статистика според која селото броело 102 албански патријаршиски куќи, но селото било зафатено со [[Српска пропаганда во Македонија|српската пропаганда]].<ref>Дебърски глас, година 2, брой 38, 3 април 1911, стр. 2.</ref> На етничката карта на Северозападна Македонија од 1929 година, [[Атанасиј Селишчев]] го забележал Бродец како албанско село.<ref>Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. София, 1929.</ref> Бројот на населението започнал значително да се намалува во периодот од 1960-тите години, па така од 182 жители според пописот во 1961 година се намалил на 8 жители во 1994 година.<ref name="енциклопедија" /> Според последниот попис од 2002 година, во Бродец имало 7 жители, сите [[Македонци]]. Во селото имало само едно домаќинства и 25 живеалишта.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 ноември 2017}}</ref> {{Пописи|510|450|120|171|182|119|70|26|8|7|0}} === Родови === Како родови во селото се спомнуваат. Кузовци (5 к.), Манасиовци (5 к.), Поповци (6 к.), Пепо (5 к.), Дамјанит (15 к.), Караован (6 к.), Ивановци (6 к.) и Грујит (4 к.) православни, како и муслимани Алилит и Османит. Селото потекнува од селото Бродец (веројатно [[Брод (Гора)|Брод]]) во [[Гора (област)|Гора]] кај [[Призрен]]. Од таму дошле првите жители на ова село, најпрво во Стар Бродец, па на денешната локација.<ref>{{Наведена книга|title=Мијаци, Горна Река и Мавровско Поле|last=Смилјаниќ|first=Тома|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Самоуправа и политика == Со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година селото било вклучено во [[Општина Гостивар]] откако во периодот од 1996-2004 година било во рамките на некогашната [[Општина Маврови Анови]]. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната истоимена општина, во која влегувале и селата Богдево, Кракорница и Ничпур. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Трница, во која влегувале и селата Беличица, Бибање, Богдево, Волковија, Врбен, Грекеј, Жужње, Кичиница, Кракорница, Нивиште, Нистрово, Ничпур, Рибница, Сенце и Тануше. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната Општина Маврово. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Гостивар. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 480 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на ХЦ "Маврово".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 8 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Бродец.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Св. Никола“]] ;Цркви * [[Црква „Св. Никола“ - Бродец|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Петка“ - Бродец|Црква „Св. Петка“]] — манастирска црква на Бродечкиот манастир. ;Манастири * [[Бродечки манастир]]. ;Реки * [[Бродечка Река]] — лева притока на Радика; и * [[Ќафа Кадис]] — мала река во близина на селото. {{-}} <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Brodec, GV -1907.jpg|Бродец во 1907 година (фотографија на Бајазид Дода) Податотека:Kukja vo Brodec, GV -1907.jpg|Куќа во Бродец во 1907 година (фотографија на Бајазид Дода) Податотека:Селска чешма во Бродец.jpg|Селската чешма Податотека:Викиекспедиција Река 05.jpg|Традиционална куќа Податотека:Викиекспедиција Река 21.jpg|Пат по тунел за вода во близина на селото Податотека:Викиекспедиција Река 24.jpg|Водопад во близина на селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Brodec, Gostivar}} {{Општина Гостивар}} [[Категорија:Бродец (Гостиварско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Рекански села]] [[Категорија:Села во Општина Гостивар]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] t62chgni4id07215jwllnsk253np5zz 0 10837 5582838 5173939 2026-06-26T12:20:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582838 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Боиште | слика = | големина на слика = 300п | опис = | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 2 | година = 2002 | поштенски број = 7240 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 958 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=11 | lat_sec=46 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=06 | lon_sec=01 | слава = [[Ѓурѓовден]]<br>[[Петковден]]<ref name="ГеоНасДХ">{{ГеоНасДХ|страница=102}}</ref> | мрежно место = | карта = Боиште во Општина Демир Хисар.svg }} '''Боиште''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Географија и местоположба == Боиште е планинско село сместено близу изворите на [[Боишка Река]], близу местото каде се сретнуваат двете планини, [[Плакенска Планина|Плакенска]] и [[Илинска Планина|Илинска]]. Се работи за планинска населба на надморска височина од 910 метри. == Историја == Во [[XIX век]] Боиште — село во Битолската каза, нахија Демир Хисар, на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има релативно голем атар од 22 км². Убедливо најголем дел од тоа земјиште отпаѓа на шумите (1176,1 хектари), а потоа на пасиштата со 495,2 хектари. Останатите 439,5 хектари отпаѓаат на обработливо земјиште. Селото има полјоделско-шумарска функција.<ref>{{Наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|pages=33}}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|686 |1953|661 |1961|495 |1971|382 |1981|180 |1991|9 |1994|22 |2002|7 |2021|2 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Боиште имало 650 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 240.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Боиште имало 720 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Боишта'' се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 80 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 7 жители.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=13 јуни 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|650|720|686|661|495|382|180|9|22|7|2}} === Родови === Боиште е македонско село. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1952 година родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Богдановци (9 к.); Дамчевци со Тодорчевци, Јанковци, Банаковци, Здравевци и Трајковци (11 к.); Џамбазовци (11 к.); Белевци (5 к.); Боцевци и Божиновци (3 к.); Вељанчевци (20 к.); Вековци (6 к.); Гајтановци со Чешалковци и Чукалковци (5 к.); Зајаковци (2 к.); Даљановци (5 к.); Пројковци со Китановци (6 к.); Перумуновци (4 к.); Цветковци со Јошаревци (10 к.); и Попевци (7 к.).''<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Железник|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ к-5, АЕ 97|others= |year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Сопотница. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Смилево, во која покрај селото Боиште, се наоѓале и селата Обедник и Смилево. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната Општина Вирово, во која влегувале селата Боиште, Вирово, Лесково и Церово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 643 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на приватен објект - куќа на васил талевски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 6 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Градиште (Боиште)|Градиште]] — градиште од доцноантичко време; * [[Св. Атанас (Боиште)|Св. Атанас]] — црква од средниот век; * [[Св. Петка (Боиште)|Св. Петка]] — црква од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Боиште|Црква „Св. Ѓорѓи“]] од 1850 г. * [[Црква „Св. Петка“ - Боиште|Црква „Св. Петка“]] * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Боиште|Црква „Св. Атанасиј“]] („Св. Атанас“) — црква од поново време, потоа одново градена во 2010 г. поради лошата состојба <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Личности == * [[Тале Тодоров Дојчиновски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Тале Димов Анѓелевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Петре Марков Анѓелевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0" /> * [[Ѓеорги Петров Талев]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том IV, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Тале Ристев Трајковски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Даме Петровски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том III, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Тале Иванов Јовановски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> *[[Коте Ставрев Јошески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2" /> *[[Науме Илиовски]] — македонски партизан == Иселеништво == До 1952 година населението многу малку се иселувало од селото. Иселеници имало само во [[Битола]] (2 семејства).<ref name=":3" /> Посилен бран на иселување има после 1953 година, за што сведочи големиот пад на население, во 1953 во селото е забележана бројка од 661. А во 2002 година во селото живееле само 7 жители. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Boište}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Боиште| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] tbp9p0wlipgz16r9amr2xs8k4bkrqi8 0 10838 5582926 5336685 2026-06-26T15:22:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582926 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Брезово (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Брезово | слика = Brezovo.JPG | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на селото Брезово | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 26 | година = 2002 | поштенски број = 7240 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 1080 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=20 | lat_sec=31 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=07 | lon_sec=37 | слава = [[Ѓурѓовден]]<br>[[Илинден]]<br>[[Свети Никола|Св. Никола Летен]]<ref name="ГеоНасДХ">{{ГеоНасДХ|страница=102}}</ref> | мрежно место = | карта = Брезово во Општина Демир Хисар.svg }} '''Брезово''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 82.jpg|мини|300п|лево|Поглед на еден дел од селото]] Брезово се наоѓа на патот момеѓу селата [[Доленци]] и [[Зашле]], оддалечено 8 километри од магистралниот пат [[Кичево]] - [[Демир Хисар]]. Селото лежи во [[Карпа|карпесто]] подножје на [[планина]]та [[Лубен]]. Најголем дел од живеалиштата се поставени на левата страна од [[Брезовска Река]], на релативно коса стрмнина. Селото се наоѓа на [[надморска височина]] од 840 до 1.100 [[Метар|метри]]. Неговиот атар изнесува 20,8&nbsp;км². На овој простор преовладуваат [[пасишта]]та, со површина од 1.213 [[хектар]]и, обработливо земјиште има околу 443,8 хектари, а [[Шума|шумите]] зафаќаат 315,9 хектари.<ref name="книга">{{наведена книга|last=Панов |first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=23 ноември 2016|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=38}}</ref> До селото води асфалтиран пат и се поставена електрична мрежа, водовод и [[телефон]]ска врска. Соседни села на Брезово: [[Зашле]] и [[Цер (село)|Цер]] од север, [[Кочиште]] од исток, [[Сопотница]] од југ, [[Доленци (Демирхисарско)|Доленци]] и [[Железнец]] од запад и југозапад. == Историја == Најстарите пишани извори за Брезово потекнуваат од периодот на отоманското владеење на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Тоа се таканаречаните пописни книги во кои биле внесувани податоци за феудалните имоти, за населбите, за населението и сл. Првиот попис што е регистриран за Битолската нахија, кон која припаѓал и Брезово, потекнува од [[1467]]/68&nbsp;г. Тогаш, во селото биле регистрирани 35 семејства и 4 неженети. Ако се има предвид дека едно семејство во тоа време броело пет члена,се доаѓа до заклучокот дека во пописната година имало близу 200 жители, исклучиво [[христијани]]. Вториот пишан документ е, исто така, пописна книга од [[1636]] год. Во неа, селото е обврзано да плаќа [[данок]] од 17 [[овци]].<ref>Живко А. Поповски, ''Брезово вчера, денес, утре'', 2003</ref> Во времето на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], оваа територија ја бранеле војводите: [[Јордан Пиперката]], Никола Врба, [[Костадин Војводата - Капиданот]] и [[Сотир Христов - Војводата]]. Во {{римски|19}} век, селото Брезово било дел од Битолската каза, во Крушевската нахија на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Варница во Брезово.jpg|мини|300п|десно|Поглед на една од активните варници]] Селото има полјоделско-сточарска функција.<ref name="книга" /> Во селото постојат поголем број на варници, кои во минатото биле многу користени. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|700 |1953|639 |1961|510 |1971|310 |1981|197 |1991|75 |1994|69 |2002|62 |2021|26 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Брезово имало 560 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 240.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Базерник имало 800 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Бресово'' се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 103 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле 62 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=13 јуни 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 26 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|560|800|700|639|510|310|197|75|69|62|26}} === Родови === Брезово е македонско село. Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1951 година родови во селото:<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|last=|first=|publisher=|title= фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> *'''Староседелски:''' ''Мијајлевци'' (7 к.), ''Стојовци'' (1 к.), ''Чаповци'' (1 к.), ''Апостоловци'' (2 к.), ''Пејковци'' (3 к.), ''Сталевци'' (3 к.), ''Цветковци'' (6 к.), ''Бавтировци'' (3 к.), ''Торбевци'' (3 к.), ''Ралевци'' (2 к.), ''Ќерсовци'' (1 к.), ''Десановци'' (2 к.), ''Мишковци'' (9 к.), ''Боневци'' (7 к.), ''Стамболџијовци'' (2 к.), ''Пичаровци'' (2 к.), ''Ќумишовци'' (3 к.), ''Бакијовци'' (3 к.), ''Баловци'' (3 к.), ''Дабевци'' (6 к.), ''Секуловци'' (6 к.), ''Тодоровци'' (2 к.) и ''Стојковци'' со ''Терзијовци'', ''Јуруковци'' и ''Поповци'' (22 к.).'' *'''Со непознато потекло:''' ''Качаровци'' или ''Шурбановци'' или ''Наумовци'' (1 к.). *'''Доселеници со познато потекло:''' ''Митревци'' (9 к.), доселени се од соседното село [[Зашле]], го знаат следното родословие: Богоја (жив на 80&nbsp;г. во 1951 година) Стеван-Коста, се доселил неговиот дедо; ''Гаревци'' (22 к.), доселени се од [[Мијаци|мијачкото]] село [[Гари]], го знаат следното родословие: Ванчо (жив на 80&nbsp;г. во 1951 година) Анѓеле-Стојан-Трајан Гаре, кој дошол во селото; ''Јоновци'' (1 к.), доселени се од селото [[Горно Дивјаци]], [[Крушевско]] и ''Никлевци'' (12 к.), доселени се од некое село во [[Охридско]]. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Сопотница. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Долнени, во која покрај селото Брезово, се наоѓале и селата Бабино, Базерник, Големо Илино, Доленци, Железнец, Мало Илино и Средорек. Во периодот 1950-1952, селото се наоѓало во некогашната Општина Доленци, во која влегувале селата Брезово, Бабино, Базерник и Доленци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 644 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на селска зграда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 48 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 96.jpg|мини|300п|десно|Поглед на црквата „Св. Илија“]] [[Податотека:Викиекспедиција Железник 87.jpg|мини|300п|десно|Поглед на кулата на Јордан Пиперката]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Габер (Брезово)|Габер]] — црква од [[средниот век]]; * [[Каменец (Брезово)|Каменец]] — населба, некропола и топилница од [[доцноантичкото време]]; * [[Црквиште (Брезово)|Црквиште]] — црква и некропола [[средниот век]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Брезово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Илија“ - Брезово|Црква „Св. Илија“]] — помала црква, сместена на патот кон селото Доленци. ;Средновековна кула На средина од селото, на десетина метри од патот за селото [[Зашле]], се наоѓа [[Средновековни тврдини во Македонија|средновековна]] кула за која се претпоставува дека потекнува од [[1530]] година. Кулата е изградена во [[квадрат]]на форма, со полукружен свод од [[Југ|јужната]] страна, мали прозорци со капаци и пушкарници. На катот има една просторија со огниште, околу кое се наоѓала покуќнина за живеење. Во [[2014]] година, таа била конзервирана од страна на [[Битола|битолскиот]] [[Завод и музеј - Битола|Завод и музеј]] при што била извршена санација на [[Североисток|североисточниот]] темел, [[север]]ниот и [[Исток|источниот]] ѕид, бил реконструиран натстрешникот, а била конзервирана влезната порта. Се верува дека кулата ја користел [[Јордан Пиперката]] за да ја набљудува околината, а таа е опеана и во народната песна, која вели: „''Јордан седи на кулата, в раце држи дуљбијата''“. Исто така, се верува дека за време на [[Илинденско востание|Илинденското востание]], кулата била користена за одбрана на [[село]]то Брезово.<ref>Жанета Здравковска, „Кулата на Јордан Пиперката во Брезово ќе стане музеј“, ''Дневник'', година XIX, број 5688, вторник, 10 февруари 2015, стр. 17.</ref> ;Реки * [[Брезовска Река]] == Редовни настани == * [[Брезовски културни средби]] — се одржуваат од [[2002]] година, на големиот празник [[Илинден]]. Во нивни рамки се одржуваат голем број културно-уметнички настани, изложби, научни симпозиуми, ликовна колонија и Фестивалот на хумор „Врба-фест“. == Личности == * [[Живко Поповски Цветин]] — [[уметник]] и [[хуманист]] * [[Живко Никлески]] — [[глумец]] и [[режисер]] во [[Франција]] * [[Тале Апостоловски]] — [[кларинетист]] * [[Никола Врба]] — [[војвода]] од илинденскиот период * [[Раде Ангелковиќ - Бумбар]] (р. [[1933]]) — сликар<ref>[http://www.utrinski.mk/?ItemID=87E937FFFBC6044F9BB8644DBB7B8048 ''Летот на бумбарот од Брезово'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>; *[[Илија Марков Коруновски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Богоја Костев]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> *[[Илија Блажев Костевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> *[[Совре Гаврилов Георгиев]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Тодор Дамјанов]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2" /> *[[Стојан Андон Андоновски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Андре Ѓеоргиев Бакиовски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]]. *[[Павле Божинов Марков]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том III, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Кочо Божинов Мијајлевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> *[[Стојко Матев Мирчевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> *[[Огнен Миленковски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> *[[Стерјо Магденов Пејковски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том IV, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Гаврил Георгиев Поповски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":4" /> *[[Ванчо Вељанов Јуруковски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":5">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел I|first=|author2=Ленина Жила|author3=Филип Петровски|publisher=Државен архив на Република Македонија|others=|year=2016|isbn=|location=|pages=|author=Јасмина Дамјановска}}</ref> *[[Божин Ѓоревски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":5" /> *[[Ванчо Иванов]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":5" /> *[[Стојан Јовески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":5" /> *[[Миле Андоновски]] — македонски партизан *[[Мито Миленковски]] — македонски партизан *[[Коца Василева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Постари иселеници до 1952 година од селото има во Србија (12 семејства), [[Крушево]] (1 семејство), [[Бугарија]] (2 семејства), Битола (8 семејства), [[Романија]] (3 семејства), Скопје (1 семејство) и во [[Велес]] (1 семејство).<ref name=":0" /> Иселеништвото продолжило и потоа и многу луѓе од Брезово заминале во потрага по подобар живот во поблиските градови во [[Македонија]], како: [[Демир Хисар]], [[Битола]], [[Кичево]], [[Прилеп]], [[Скопје]] и други, а голем број отишле во странство: во [[Белград]], [[Крагуевац]], [[Ниш]], [[Јабука]], [[Качарево]], [[Нови Сад]], [[Нови Бечеј]] во [[Србија]] (Брезовци во Србија се познати како големи пекари), [[Словенија]], [[Германија]], [[Шведска]], [[Австрија]], [[Франција]], [[САД]], [[Австралија]] итн.<ref>Живко А. Поповски, ''Брезово вчера, денес, утре'', 2003.</ref> Родот ''Китевци (7 к.)'' се иселил во селото [[Слатински Чифлик]] во [[Дебрца]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="140px"> Податотека:Викиекспедиција Железник 81.jpg|Влезот во селото од страната на [[Зашле]] Податотека:Викиекспедиција Железник 83.jpg|Стара градба во селото Податотека:Викиекспедиција Железник 84.jpg|Селската чешма во Брезово Податотека:Викиекспедиција Железник 85.jpg|Куќата во која престојувал Јордан Пиперката Податотека:Викиекспедиција Железник 86.jpg|Улица во селото Податотека:Викиекспедиција Железник 88.jpg|Плоча на куќата за Јордан Пиперката Податотека:Викиекспедиција Железник 89.jpg|Стара напуштена куќа Податотека:Викиекспедиција Железник 90.jpg|Вообичаена архитектура Податотека:Викиекспедиција Железник 91.jpg|Порака од времето на [[Југославија]] во селото Податотека:Викиекспедиција Железник 92.jpg|Стара куќа во традиционална архитектура Податотека:Викиекспедиција Железник 93.jpg|Споменик од НОБ во селото Податотека:Викиекспедиција Железник 95.jpg|Внатрешниот дел на варницата Податотека:Викиекспедиција Железник 99.jpg|Варница Податотека:Викиекспедиција Железник 97.jpg|Во близина на селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Brezovo, Demir Hisar|Брезово}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Брезово| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] jlwyx529i5ihg9arri4owu1vfhxudcy 0 10839 5583028 5214571 2026-06-26T19:12:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583028 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Вардино | слика = Викиекспедиција Железник 304.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 198 | година = 2002 | поштенски број = 7240 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 796 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=14 | lat_sec=08 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=14 | lon_sec=33 | слава = [[Свети Никола|Св. Никола Летен]]<ref name=":0"/> | мрежно место = | карта = Вардино во Општина Демир Хисар.svg }} '''Вардино''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Потекло на името == Се претпоставува дека името на селото доаѓа од првиот доселеник Словен во ова место по име Вардин.<ref name=":0"/> == Географија и местоположба == Ова село се наоѓа во [[Железник]], во крајниот источен дел на територијата на [[Општина Демир Хисар]], во долината на [[Црна Река]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Битола]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=3 април 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=47}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 660 метри. Од градот [[Демир Хисар]], селото е оддалечено околу четири километри.<ref name="енциклопедија" /> Вардино е развиено рамничарско село, чие поле се протега по должината на [[Црна Река]]. Од најблискиот поголем град, Битола, е оддалечено 25 километри. Се граничи со [[Бараково]], [[Единаковци]] и [[Света]] на север, со селото [[Древеник]] ([[Општина Битола]]) на исток, со селото [[Суводол (Демирхисарско)|Суводол]] на југ и со селото [[Граиште]] на запад.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=17-19}}</ref> Селото добило електрична енергија во 1958 година, водовод бил направен во 1988 година, а истата година бил завршен и асфалтниот пат до селото.<ref name=":0"/> == Историја == Вардино се смета за стара населба, која е спомената во 1468 година во пописниот турски дефтер. Во селото имало 33 христијански семејства, 2 неженети и 2 вдовиди со вкупно 179 жители. Жителите плаќале 13.244 акчиња годишно данок. Според пописот од 1568 година селото се намалило на 121 жител.<ref name=":0"/> Во {{римски|19}} век, Вардино било село во [[Битолска каза|Битолската каза]], нахија Демир Хисар, во [[Отоманското Царство]]. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од {{км2|8,8}}, при што преовладуваат шумите со 385,7 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 234,8 хектари, а на пасиштата 227,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Населението се занимава со одгледување на тутун, пченка, пченица, градинарство, а исто така чуваат овци, крави и живина.<ref name=":0"/> Денес, во селото работи пржилницата „Пела“ за кафе, како и други зрнести растенија, која има 10 вработени. Воедно, има две продавници.<ref name=":0"/> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|802 |1953|692 |1961|543 |1971|492 |1981|419 |1991|333 |1994|327 |2002|266 |2021|198 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Вардино живееле 200 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":1">Кѫнчовъ, Василъ. Македония. Етнография и статистика. София, Българското книжовно дружество, 1900. ISBN 954430424X. с. 239.</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Вардино имало 288 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":4">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Вардино се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 30 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, но со намалување на бројот на населението. Во 1961 година селото броело 543 жители, додека во 1994 година 327 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле 266 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=1 јули 2016}}</ref> Според неофицијални податоци, во 2015 година селото броело 250 жители.<ref name=":0"/> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 198 жители, од кои 170 [[Македонци]], 1 останат и 27 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|200|288|802|692|543|492|419|333|327|266|198}} === Родови === Вардино е македонско село. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1952 година родови во селото:<ref name=":5">{{Наведена книга|title=Фонд Русиќ|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелци:''' ''Грујовци'' со ''Рибаровци'' (10 к.); ''Матевци'' со ''Нечаковци'' (4 к.); ''Анчевци'' (1 к.), стари деленици со Грујовци и Рибаровци; ''Пупулковци'' (2 к.), стари деленици со Грујовци, Рибаровци и Анчевци; ''Здравевци'' (2 к.); ''Шоклевци'' (4 к.); ''Велковчевци'' (1 к.), најстар род во селото; ''Димовци'' (1 к.); ''Гајдоровци'' (2 к.); ''Тренчевци'' (4 к.); ''Сариовци'' (31 к.); ''Ѓуровци'' (3 к.); ''Мицевци'' (2 к.); ''Крчановци'' (8 к.) и ''Јанкуловци'' (4 к.). * '''Доселеници:''' ''Томевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Долно Перово|Перово]] во [[Преспа]]. Го знаат следното родословие: Ристе (жив на 80&nbsp;г. во 1952 година) Крсте-Томе, кој се доселил во селото; ''Солевци'' и ''Насевци'' (9 к.), доселени се од некое село [[Битинци]] кај [[Горица (Албанија)|Корча]] во [[Албанија]]; ''Шундовци'' (4 к.), доселени се околу 1847 година од селото [[Долно Перово|Перово]] во [[Преспа]]. Го знаат следното родословие: Митре (жив на 75&nbsp;г. во 1952 година) Карафил-Иван, кој се доселил; ''Златановци'' (1 к.), доселени се од селото [[Вирово]]. == Општествени установи == * [[ПУ „Гоце Делчев“ - Вардино|Основно училиште „Гоце Делчев“]] до V одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|title=Основно образование|publisher=[[Општина Демир Хисар]]|accessdate=26 јули 2016|location=македонски|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828073714/http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|url-status=dead}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Гоце Делчев“ - Демир Хисар]] * Месна заедница == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Демир Хисар. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Демир Хисар, во која покрај селото Вардино, се наоѓале и селата Бараково, Белче, Граиште, Единаковци, Журче, Кутретино, Мургашево, Ново Село, Лесково, Прибилци, Ракитница, Растојца, Сладуево, Слепче, Стругово и Суви Дол. Во периодот 1950-1952, селото се наоѓало во некогашната Општина Граиште, во која влегувале селата Бараково, Вардино, Граиште, Единаковци и Света. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0621 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на месната заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 април 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 187 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/27/795|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910105714/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/27/795|archive-date=2021-09-10|dead-url=|accessdate=3 април 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Св. Константин и Елена - Вардино.jpg|мини|десно|Манастирската црква „Св. Константин и Елена“ во Вардино]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Плоча (Вардино)|Плоча]] — некропола од доцноантичко време; и * [[Горна Црква (Вардино)|Горна Црква]] — населба, црква и некропола од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Вардино|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква; и * [[Црква „Св. Константин и Елена“ - Вардино|Црква „Св. Константин и Елена“]] — главна манастирска црква. ;Манастири * [[Вардински манастир]] == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0"/> * Свети Никола Летен (2 јуни) — селска слава == Личности == ;Родени во Вардино * [[Тодор Ристов Грујовски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том I, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Петре Јошев Дуновски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2" /> * [[Митра Котева Ангелевска]] — македонска револуционерка од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том I, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Ангеле Мицев Ангелевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> * [[Стојан Јованов Брајановски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> * [[Петре Кузманов Ристевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел II.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Митре Карафилов Иваноски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|first2=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> *[[Борис Јолевски]] — македонски партизан. == Култура и спорт == * [[ФК Вардино]] == Иселеништво == До 1952 година иселеници имало малку од селото и тоа само во Битола (1 семејство) и во [[Бугарија]] (1 семејство).<ref name=":5" /> Помасовно иселување на населението од ова село започнало по 1960 година. Иселеници има во градовите [[Битола]], [[Скопје]], [[Демир Хисар]], [[Охрид]] и [[Велес]], а исто така многу се имаат иселено и во битолското село [[Трновци]]. Има иселено и во европските и во прекуокеанските држави.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vardino}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Вардино| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] 67mfk1y3idd58rvzogz7radbj5kaf8i 0 10840 5583128 5379801 2026-06-27T02:17:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583128 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Вирово | слика = Викиекспедиција Железник 137.jpg | големина на слика = 300п | опис = Една од улиците во Вирово | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 56 | година = 2002 | поштенски број = 7240 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 811 | lat_dir=E | lat_deg=41 | lat_min=13 | lat_sec=58 | lon_dir=N | lon_deg=21 | lon_min=5 | lon_sec=24 | слава = [[Свети Никола|Св. Никола Летен]]<br>[[Света Петка|Св. Петка]]<ref name="ГеоНасДХ">{{ГеоНасДХ|страница=102}}</ref> | мрежно место = | карта = Вирово во Општина Демир Хисар.svg }} '''Вирово''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во југозападниот дел на [[Општина Демир Хисар]], чиј атар се издига до сртот на [[Плакенска Планина]]. Селото е ридско, на надморска височина од 840 метри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=1 декември 2016|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=54}}</ref> Од општинското средиште градот [[Демир Хисар]], селото е оддалечено 18 километри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот на селото зафаќа простор од {{км2|17,5}}, при што преовладуваат шумите со површина од 988,9 [[хектар]]и, потоа пасиштата со 515,9 хектари, а на обработливото земјиште отпаѓаат 236,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Од север селото граничи со селата [[Слоештица]] и [[Мренога]]. На исток со селото [[Лесково]]. На југ со селото [[Церово (Демирхисарско)|Церово]]. А на запад со селата [[Горно Крушје (Ресенско)|Горно Крушје]] ([[општина Ресен]]) и со селата [[Плаќе]] и [[Свиништа|Свињишта]] ([[Општина Охрид]]).<ref>{{Наведена книга|title=Географија на населби-Општина Демир Хисар|last=Димитров|first=Никола|publisher=|year=2017|isbn=|location=Битола|pages=}}</ref> == Историја == Селото потекнува многу одамна, уште од римскиот период. Во [[Отоманско Царство|турските]] тефтери се среќава уште од [[1600]] година. Селото се селело и денес постојат месностите Горно Вирово и Долно Вирово. Првото училиште се споменува дека било создадено уште во [[1873]] година. Многу интересен е фактот поврзан со ова село за време на [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. Пред [[2 август]] четите се собрале во Вировската рудина кај чешмата [[Еврејка]] и од таму се упатиле за [[Смилево]] кога и го ослободиле. Во Вирово тогаш биле изработени неколку [[црешово топче|црешови топчиња]] кои биле употребени за време на востанието. Во Вирово била и работилницата - леарница за изработка на бомби и куршуми. Вировската чета била приштабска задолжена непосредно за заштита на востаничкиот штаб на чело со [[Даме Груев]]. Во четата бил и Лозан Штрковски со неговиот брат Трајче. Тие учествувале и во одбраната на Смилево на 28 август 1903 година. Во [[Плакенска Планина|Вировска Планина]] (на географските карти ја има како [[Плакенска Планина]]) за време на Илинденското востание се одиграла една од најголемите битки. По освојувањето на [[Смилево]] и [[Крушево]] од страна на [[Турци]]те, востаниците и народот се повлекле во [[Плакенска Планина|Вировска Планина]]. Со нив биле и [[Даме Груев]] и [[Никола Карев]]. Непосредно над подножјето на [[Плакенска Планина|Вировска Планина]] востаниците формирале одбранбен бедем кој Турците и по неколку офанзиви и по огромни загуби не успеале да го пробијат. Вирово тогаш е по вторпат до темел изгорено. Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 127.jpg|мини|300п|десно|Поглед на ќумурџилница]] Вирово е занаетчиско село во кое работат поголем број [[валавица|валавици]].<ref>Александар Матески, „Плакенска Планина“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 219, септември 2016, стр. 106-107.</ref> Со занаетот, во шеесеттите и седумдесеттите години од [[XX век]], селото доживело подем и станало едно од најбогатите села во [[Демир Хисар]]. Неговите валајчари работат во [[Црна Гора]], [[Косово]], Јужна [[Србија]] и цела [[Македонија]]. Исто така, во селото се забележува и постоење на ќумурџилница, т.н. „рупи“ за создавање на [[ќумур]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|653 |1953|630 |1961|461 |1971|435 |1981|345 |1991|270 |1994|217 |2002|151 |2021|56 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Вирово имало 350 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 240.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Вирово имало 400 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Вирово се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 66 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 550 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во Вирово, поради емиграцијата на населението бројот на жители двојно се намалил. Така, во 1961 година селото броело 461 жител, а во 1994 година 217 жители, македонско население. Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле 151 жител, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 август 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 56 жители, од кои 53 [[Македонци]] и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|350|400|653|630|461|435|345|270|217|151|56}} === Родови === Селото Вирово во целост е населено со [[Македонци]] од [[Православие|православна]] вероисповед. Родови кои живеат во селото се: ''Штрковци'' се доселиле од охридското село [[Волино]] каде имаат роднини со име Шкуртевци, ''Деспотовци'', ''Солунчевци'', ''Лазоровци'', ''Костевци''.<ref name="Кажување">Според кажување на Флорин Штрковски, жител на селото, забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски, Кирил Симеоновски и Ѕвонко Петровски на 04.06.2016</ref> Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1951 година родови во селото: * '''Староседелци и доселеници со непознато потекло:''' ''Костевци (27 к.), Стојановци (6 к.), Ѓорговци (12 к.), Пешевци (3 к.), Дамјановци (4 к.), Босилковци (4 к.),Станковци (1 к.) и Бошковци (3 к.)'' * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Гајдаровци (12 к.) и Стојчевци (4 к.)'' доселени се од селото [[Царев Двор]], [[преспа]]нско. Во првиот род се знае следното родословие: Василко (жив на 70&nbsp;г. во 1951 година) Стојко-Смиле, кој се доселил од [[Царев Двор]]; ''Никлевци (11 к.)'' доселени се од селото [[Прибилци]]; ''Штрковци (5 к.)'' доселени се од селото [[Волино]], [[охридско]]/[[Општина Дебрца|Дебрца]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 126.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште]] * Подрачно основно училиште == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Сопотница. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Жван, во која покрај селото Вирово, се наоѓале и селата Жван, Мренога, Радово, Слоештица, Сопотница, Суво Грло и Церово. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Вирово, во која влегувале селата Боиште, Вирово, Лесково и Церово. == Личности == * [[Стојан Андрев Бошев]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Спасе Стојчески Димитријев]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Нестор Петров Деспотоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0" /> *[[Тале Николов Крстески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Никола Стеванов Лозаноски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> *[[Илија Солунчевски]] — партизан *[[Менде Солунчевски]] — доктор на науки *[[Војне Вељановски]] — македонски партизан *[[Радован Штрковски]] — општественик *[[Никола Штрковски]] — издавач *[[Бранко Стевановски]] — *[[Златко Бошевски]] — поет == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 135.jpg|мини|300п|десно|Црквата „Св. Петка“ над селото]] [[Податотека:Викиекспедиција Железник 125.jpg|мини|300п|десно|Споменикот за НОБ на сретсело]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Гумниште (Вирово)|Гумниште]] — населба и црква од средниот век; * [[Долно Вирово]] — населба, црква и некропола од средниот век; * [[Св. Богородица (Вирово)|Св. Богородица]] — црква од средниот век; * [[Штеуни (Вирово)|Штеуни]] — доцноантички рударски јами; две окна се наоѓаат во близина на селото. Селаните раскажуваат дека се простираат сè до подножјето на месноста Еврејка, а од нив се ископувало железо, но и благородни метали. И денес во нивните окна се забележуваат дрвени потпир. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Вирово|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Петка“ - Вирово|Црква „Св. Петка“]] — црква во селото; * [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Вирово|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] — северозападно од селото. ;Реки * [[Вировска Река (Вирово)|Вировска Река]] ;Споменици * Споменик за НОБ === Валавици === Најзнаменит дел од Вирово се валавиците (за валање на рачно ткаено платно - сајак) и вировите (за валање на веленца - јамболии). Нив ги имало осумдесетина, а денес е останата е една валавица т.е. валавицата на познатата валајчарското семејство на Велјан Штрковски. Иако се Штрковските валавици под заштита на [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]] како „споменици на културата“ ништо не е направено тие да се заштитат. Валавиците потекнуваат уште од античко време. [[Теофраст]], авторот на „Карактери“ кажува дека и татко му бил валавичар на платно. За Вирово и валавиците во [[1967]] година во [[Кан]], [[Франција]] е прикажан документарен филм во режија на [[Мето Поповски]], а сценарио на [[Петре М. Андреевски]]. Во режија и сценарио на [[Бранко Гапо]], документарец снимен во 1997 година за Ставре Штрковски, под наслов „Долгата пролет на Ставре штркот“. Снимени се многу други документарни филмови за Вирово, за валавиците и валавичарите кои се прикажувани во многу земји во светот. == Редовни настани == * [[Никола Талалеј|Свети Никола Талалеј]] (3 јуни) (во селото се нарекува Свети Никола Летен) — селска слава * [[Илинден]] * [[Петковден]] * [[Света Петка Римска]] * [[Митровден]] — селска слава <!--== Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Иселеништво == До 1952 година иселеници од селото имало во [[Романија]] (2 семејства), [[Канада]] (2 семејства), [[Бугарија]] (1 семејство) и во [[Битола]] (3 семејства).<ref name=":2" /> Иселеништвото продолжило и потоа што може да се види по падот население од 1953 година до денес. == Галерија == <center>'''Валавици'''</center> *<gallery mode="packed" heights="180px"> Податотека:Викиекспедиција Железник 129.jpg|Внатрешниот дел од валавицата Податотека:Викиекспедиција Железник 130.jpg|Внатре во валавицата Податотека:Викиекспедиција Железник 131.jpg|Поглед на надворешниот дел Податотека:Викиекспедиција Железник 132.jpg|Системот на валавицата Податотека:Викиекспедиција Железник 133.jpg|Валавицата во процес Податотека:Викиекспедиција Железник 134.jpg|Дрвото е потребно при процесот </gallery> <center>'''Вирово'''</center> <gallery mode="packed" heights="300px"> Податотека:Панорама на Вирово.jpg|Панорама на селото </gallery> <gallery mode="packed" heights="180px"> Податотека:Викиекспедиција Железник 128.jpg|Водите на Вировска Река Податотека:Викиекспедиција Железник 136.jpg|Поглед на Вирово Податотека:Викиекспедиција Железник 122.jpg|Влезот во црквата „Св. Никола“ на сретсело Податотека:Virovo, the village from above.jpg|Поглед кон дел од Вирово од планина </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Virovo}} * [http://www.youtube.com/watch?v=eQV18Mhni38/ Документарен филм „Вирово и Вировчани“] {{Општина Демир Хисар}} {{КНМ-Демир Хисар}} [[Категорија:Вирово| ]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] [[Категорија:Села во Македонија]] axpgdq987byu13lvt87omn7glvr14t6 0 10915 5583174 5560808 2026-06-27T09:41:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583174 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Хороскопски знак | име = Водолија | слика = Aquarius Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg | симбол_слика = Aquarius symbol (bold).svg | симбол = [[водолија]] (носител на вода) | бр = 11 | соѕвездие = [[Водолија (соѕвездие)|Водолија]] | елемент = [[Воздушни знаци|воздух]] | квалитет = [[Фиксен знак|фиксен]] | владетел = [[Сатурн (астрологија)|Сатурн]] (традиционално), [[Уран (астрологија)|Уран]] (модерно), [[Раху]] (растечки [[Месечеви јазли|Месечев јазол]], ведска астрологија) | егзалтација = ниту една (традиционално), [[Плутон (астрологија)|Плутон]] (модерно)<ref name="PlutonAcuarioAstroDienst">{{Cite web |last=Finey |first=Michèle |title=Pluto in Aquarius — Liberty, Equality, Fraternity |url=https://www.astro.com/astrology/ivccn_article210323_e.htm |website=AstroDienst |date=23 March 2023 |access-date=6 November 2025 |language=en }}</ref><ref name="PlutonAcuarioInnerSelf">{{Cite web |last=Younghans |first=Pam |title=Pluto in Aquarius: Transforming Society, Empowering Progress |url=https://innerself.com/personal/intuition-awareness/astrology/planets-transits/28380-pluto-in-aquarius.html |website=InnerSelf |access-date=6 November 2025 |language=en }}</ref><ref name="PlutonAcuarioAquariusPapers">{{Cite web |last=Wilkinson |first=Robert |title=Pluto in Aquarius – An Era of Deep Global Transformation Pt. 1 |url=https://www.aquariuspapers.com/astrology/2024/11/pluto-in-aquarius-an-era-of-deep-global-transformation-pt-1.html |website=Aquarius Papers |date=November 2024 |access-date=6 November 2025 |language=en |archive-date=2025-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926092506/https://www.aquariuspapers.com/astrology/2024/11/pluto-in-aquarius-an-era-of-deep-global-transformation-pt-1.html |url-status=dead }}</ref> | пад = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | прогон = [[Сонце (астрологија)|Сонце]] }} '''Хороскопскиот знак Водолија''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Aquarius''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Υδροχόος''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[20 јануари]] и [[18 февруари]]. Со овој знак владее планетата [[Уран (астрологија)|Уран]]. Симболот [[Податотека:Aquarius.svg|20px|Знакот на водолија]] ги претставува брановите. == На пат низ зодијакот == На единаесеттото ниво, човекот знае дека сите луѓе се богови и исти под сонцето. Важна е потрагата по универзалната вистина. Комбинацијата на позитивен [[фиксни знаци|фиксен]] [[воздушни знаци|воздух]], носи моќ за концентрација на мислите, а оригиналноста ја додава владетелот [[Уран (астрологија)|Уран]]. == Мотивација == Водолијата е често пред своето време, и несфатен од многумина. Неговиот природен инстинкт е да застане со масите против владетелите, но со интелект и зборови, а не со примена на сила. Водолијата се бори за своите принципи, и секогаш е верен на себеси. == Во работа и интереси == Водолиите не се амбициозни, и најчесто го прифаќаат она што им се нуди. Сепак, не сакаат да бидат врзани или затворени во канцеларија. Водолиите ги има секаде: од зоолошка градина, преку новинарство и пишување, до професии поврзани со летање. Доколку работата не им ги задоволува природните тежнеења, тогаш тоа ќе биде нивното хоби, на кое ќе се посветат целосно. Фотографијата е секако дел од нивните интереси. == Во односи == Водолиите се популарни меѓу своите пријатели. Тие се спокојни во контактите со другите и лесно шират познанства. Во брак не брзаат, но откако еднаш ќе го најдат вистинскиот партнер, стануваат толерантни и посветени. Им треба партнер кој ќе ги стимулира, со кого ќе бидат мисловно блиски, и кој нема да биде против да се оставаат прозорците отворени. == Домашен живот == Кога ќе стигнете во домот на Водолиите, внатре може сè да изгледа изветвено и небојадисано, но вие нема да го забележите тоа, затоа што пријателот Водолија ќе ве замуабети уште од врата. Разговорите за природата, за птиците, животните и облаците ќе ве восхитат, а не е чудно ручекот да го јадете како да сте на пикник. Родителите Водолии ги охрабруваат своите деца да бидат независни, и да ги следат сопствените таленти. == Зборови кои ги опишуваат Водолиите == Важи и за двата пола: независни, објективни, интелектуални, хумани, идеалистични, инвентивни, оригинални, чесни. Понекогаш: повлечени, груби, мрзоволни, ексцентрични,тврдоглави, нетактични. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] [[glk:بهمن]] [[ps:سلواغه (مياشت)]] 9ysnynal71ft9ofz7w9myffb8b245os 0 11300 5582832 5179062 2026-06-26T12:01:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582832 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Богдево | слика = Куќи во Богдево.jpg | големина на слика = 300п | опис = Куќи во селото Богдево | општина = {{општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Горна Река]] | население = 0 | година = 2002 | поштенски број = 1256 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 1510 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=44 | lat_sec=36 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=42 | lon_sec=01.5 | слава = | мрежно место = | карта = Богдево во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Богдево''' — село во [[Општина Маврово и Ростуше]], во областа [[Горна Река]]. == Географија и местоположба == Богдево е планинско село, сместено во горното сливо подрачје на реката [[Радика]], на надморска височина од 1.510 м. Селскиот атар зафаќа површина од 11,6&nbsp;км².<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=32}}</ref> Селото е поврзано со макадамски пат, како продолжение на асфалтниот пат од [[Маврови Анови]] до [[Врбен]], кој понатаму продолжува до селото [[Кракорница]]. == Историја == Селото се споменува во пописните дефтери од 1467 година, како христијанско село во нахијата Река, каде се регистрирани само 3 семејства. Потоа се споменува во 1536/39 година со 16 семејства и 1 неженет. Во пописниот дефтер од 1583 година, во селото биле запишани 10 семејства и 18 неженети. Во {{римски|19}} век, Богдево било село во Реканската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Во периодот по [[Балкански војни|Балканските војни]], селото потпаѓа под српска власт. Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Во атарот на селото преовладуваат пасиштата со вкупна површина од 594&nbsp;ха, додека на шуми отпаѓаат 384&nbsp;ха, а обработливото земјиште е на површина од само 46&nbsp;ха.<ref name="енциклопедија"/> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|114 |1953|139 |1961|132 |1971|68 |1981|47 |1991|0 |1994|14 |2002|5 |2021|0 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, издадена во [[Цариград]] во [[1878]] година, Богдево е посочено како село со 50 домаќинства, при што населението го сочинувале 122 жители [[Албанци]] со христијанска и 18 жители Албанци со муслиманска вероисповед.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“. Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176–177.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Богдево имало 180 жители Албанци со христијанска и 108 жители Албанци со муслиманска вероисповед.<ref>[[Васил К’нчов|К’нчов, В.]]. „[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Македонија. Етнографија и статистика]“. Софија, 1900, стр. 264.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Богдево се води како чисто албанско село од мешана (муслиманска и православна) вероисповед во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 51 куќа.<ref>{{Битолски Вилает|50}}</ref> Според митрополит [[Поликарп Теологидис|Поликарп Дебарски и Велешки]], во 1904 година, во Врбен имало 21 српска куќа.<ref>[[c:File:Broj na srpski kuki, 1904.JPG|Извештај на митрополит Поликарп]], 25 февруари 1904.</ref> Според податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), христијанското население на селото во 1905 година го сочинувале 126 Албанци.<ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 184–185.</ref> Во издание на весникот „[[Дебарски Глас]]“ од 1911 година е наведена статистика според која селото броело 61 албанска патријаршиска куќа, но селото било зафатено со [[Српска пропаганда во Македонија|српската пропаганда]].<ref>Дебърски глас, година 2, брой 38, 3 април 1911, стр. 2.</ref> На етничката карта на Северозападна Македонија од 1929 година, [[Атанасиј Селишчев]] го забележал Богдево како албанско село.<ref>Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. София, 1929.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Бројот на населението започнал значително да се намалува во втората половина на {{римски|20}}, па така од 139 жители според пописот во 1953 година се намалил на 14 жители во 1994 година.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил одржан во селото Богдево, бидејќи неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема податоци.{{#tag:ref|Во пописот од 1991 година, во населените места: Грачани, Никиштане, Ново Село (Боговиње), Раковец, Селце Кеч, Гургурница, Долно Јаболчиште, Клуковец, Добовјани, Врановци, Јажинце, Орашје, Равен, Спас, Богојци, Поум, Џепин, Долна Ѓоновица, Горна Лешница, Групчин, Добарце, Копачин Дол, Ларце, Мерово, Ново Село (Желино), Палатица, Рогле, Седларево, Стримница, Церово, Чифлик (Желино), Грешница, Длапкин Дол, Долно Строгомиште, Колибари, Речани - Зајаско, Вражале, Горно Седларце, Новаќе, Синичане, Мамудовци, Трапчин Дол, Горно Свиларе, Дворце, Рашче, Алашевце, Ваксинце, Виштица, Глажња, Гошинце, Злокуќане, Извор (Липково), Липково, Лојане, Оризари, Отља, Р’нковце, Руница, Слупчане, Стрима, Бибај, Богдево, Грекај, Нивиште, Орќуше, Рибница, Горјане, Градец, Ѓурѓевиште, Ломница, Арангел, Жубрино, Папрадиште, Ќафа, Црвивци, Бојане, Копаница, Паничари, Раовиќ, Чајлане, Патишка Река, Света Петка, Чифлик (Сопиште), Лакавица, Падалиште, Србиново, Страјане, Трново, Франгово, Шум, Алдинци, Горно Количани, Драчевица, Рамни Габер, Црвена Вода, Црн Врв, Нераште, Вејце, Селце, Корито, Блаце, Брест, Танушевци, Ѓермо, Порој, Бозовце, Бродец, Вешала и Шипковица, целото население не прифати да земе учество (го бојкотираше) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, во Богдево имало 5 жители, сите [[Албанци]]. Во селото имало само едно домаќинство и 13 живеалишта.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=21 ноември 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото немало жители. {{Пописи|288|126|114|139|132|68|47|0|14|5|0}} === Родови === Како родови во селото се спомнуваат следните: во маалото Поштер (Долно маало), Влчевит (5 к.); маало Бојкут (Бојковско) Андоновит (10 к.); маало Докс, Лошковит (6 к.); маало Профтит (Попово) Николит (4 к.). Муслимани има во маалото Докс. Преданието кажува дека во селото биле двајца браќа, едниот го примил исламот, а другиот останал во православната вера.<ref>{{Наведена книга|title=Мијаци, Горна Река и Мавровско Поле|last=Смилјаниќ|first=Тома|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Маврово и Ростуше]], која настанала со спојување на поранешните општини [[Општина Маврови Анови|Маврови Анови]] и [[Општина Ростуша|Ростуша]] со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Маврови Анови. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Кракорница, во која влегувале и селата Бродец, Кракорница и Ничпур. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Трница, во која влегувале и селата Беличица, Бибање, Бродец, Волковија, Врбен, Грекеј, Жужње, Кичиница, Кракорница, Нивиште, Нистрово, Ничпур, Рибница, Сенце и Тануше. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната Општина Маврово. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Гостивар. === Избирачко место === Во селото се наоѓа избирачкото место бр. 487 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie6-mavrovorostuse.pdf|title=Изборна единица 6: Општина Маврово и Ростуше|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=21 ноември 2017}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 5 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2017.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=49&ps=642|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109142806/https://rezultati2017.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=49&ps=642|archive-date=2020-11-09|dead-url=|accessdate=21 ноември 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 4 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/636|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505190512/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/636|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Богдево 2.jpg|мини|десно|300п|Црква „Св. Димитриј“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Динговска Црква]] — средновековна црква. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=55}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Богдево|Црква „Св. Димитриј“]] — главна селска црква. ;Реки * [[Богдевска Река]] — лева притока на Радика; * [[Бунетска Река]] — лева притока на Богдевска Река. <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Богдево * [[Злате Михајловски]] (1926-1944) — македонски партизан, [[народен херој на Југославија]] * [[Сократ Јаковлевски]] — македонски партизан, учесник на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]] <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Bogdevo}} {{Општина Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Богдево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Мавровско-ростушки села]] [[Категорија:Села во Општина Маврово и Ростуше]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] 2l90jdnvg4caokvvnt7mxebphgodi3c 0 11301 5582840 5169303 2026-06-26T12:26:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582840 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Болетин | слика = Поглед на Болетин со околината.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Болетин со околината | општина = {{општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Долна Река]] | население = 0 | година = 2002 | поштенски број = 1255 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 820 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=39 | lat_sec=27 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=36 | lon_sec=6 | слава = | мрежно место = | карта = Болетин во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Болетин''' — целосно раселено село во областа [[Долна Река]], во [[Општина Маврово и Ростуше]]. == Потекло на името == Селото најпрвин запишано како Болитин се сретнува во 1467 година во турски документи. Се верува дека името потекнува од личното име Болеслав или Болемир, што доаѓа од [[Старословенски јазик|старословенскиот]] корен „боле“, што означува подобар.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|64}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Куќи во Болетин.jpg|мини|300п|лево|Преостанатите куќи во селото]] Ова село се наоѓа во областа [[Долна Река]], во средишниот дел на територијата на [[Општина Маврово и Ростуше]]. Селото е раселено уште од 1961 година.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=8 април 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=34}}</ref> Болетин се наоѓа на излезот на реката [[Радика]] од [[Баричка Клисура]], сместено на левиот брег на реката.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/title/mijaci-gorna-reka-i-mavrovsko-polje/oclc/28398861|title=Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje|last=Смиљаниќ|last2=Тома|date=1925|publisher=Српска кралска академија|location=Белград|oclc=28398861}}</ref> Селото е сместено на околу 820 метри надморска височина.<ref name="енциклопедија" /> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Бана, Мал Болетин, Ороски, Лазови, Ѓубриште, Трапије и Корита.<ref name=":0" /> Над селото се издигнува шума и се наоѓаат мали пасишта. Покрај самата река се наоѓаат мали обработливи површини, ливади и по некое лозје.<ref name=":0" /> Селото било од збиен тип. Постоеле две главни маала, Рамковци и Горно Маало.<ref name=":0" /> == Историја == Селото првпат се споменува во османлиските пописни дефтери од 1467 година, како христијанско село во нахијата Река, со 5 семејства. Потоа се споменува во 1583 година, каде се регистрирани само 3 семејства. Во {{римски|19}} век, Болетин било село во [[Реканска каза|Реканската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Производствен објект покрај Болетин.jpg|мини|300п|десно|Производствен погон во атарот на селото]] Атарот зафаќа простор од {{км2|7,2}}.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|340 |1953|390 |1961|15 |1971|0 |1981|0 |1991|0 |1994|0 |2002|0 |2021|0 }} Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. Болетин е торбешко село со 30 домаќинства и 80 жители.<ref name="етнографија">„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 174-175.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Болетин живееле 330 жители, сите [[Македонци]]-муслимани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 263.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Волетин'' се води како чисто македонско-муслиманско село во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 45 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|49}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Целото население по 1953 година се иселило во [[Турција]]. Селото е наполно раселено по 1961 година, кога броело 15 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Болетин немало жители.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=8 април 2020}}</ref> Истото било потврдено и на пописот во 2021 година. {{Пописи|330|—|340|390|15|0|0|0|0|0|0}} <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената [[Општина Маврово и Ростуше]], која настанала со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната [[Општина Ростуше]], која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со [[Општина Маврови Анови]], со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на општина Ростуше се наоѓало во периодот 1955-1957. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Живовница, во која покрај Болетин се наоѓале и Видуше, Врбјани и Жировница. Општината Живовница постоела и во периодот 1950-1952 година, кога во нејзе влегувале селата Болетин, Видуше и Живовница. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0469 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште во селото [[Ростуше]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=8 април 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 854 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/614|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131121336/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/614|archive-date=2021-01-31|dead-url=|accessdate=8 април 2020|url-status=dead}}</ref> <!--== Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Целокупното население на селото е отселено во [[Турција]] по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], главно во градот [[Маниса]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://a1on.mk/macedonia/vo-dolnorekanskoto-selo-boletin-kje-nikne-vikend-naselba/|title=Во долнореканското село Болетин ќе никне викенд населба|date=2015-10-18|work=А1он|accessdate=2020-04-08}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Поглед на Болетин.jpg|Поглед на селото Податотека:Boletin (2).JPG|Објект пред селото Податотека:Boletin1o.JPG|Вртење за селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Долна Река]] * [[Општина Маврово и Ростуше]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Boletin}} {{Општина Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Болетин| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Мавровско-ростушки села]] [[Категорија:Села во Општина Маврово и Ростуше]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] 3p79ikjgwmla4p5ngr10ybgw185a6gh 0 11302 5583061 5382716 2026-06-26T20:26:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583061 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Велебрдо | слика = Викиекспедиција Река 68.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото од [[Црква „Св. Илија“ - Битуше|црквата „Св. Илија“]] во соседното [[Битуше]] | општина = {{општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Долна Река]] | население = 367 | година = 2002 | поштенски број = 1254 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 837 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=37 | lat_sec=3 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=53 | слава = | мрежно место = | карта = Велебрдо во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Велебрдо''' — село во [[Општина Маврово и Ростуше]], во областа [[Долна Река]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло на името == Селото се верува дека го добило името од својот основач наречен Веле.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Панорама на Велебрдо 2.jpg|мини|300п|лево|Панорама на селото]] Велебрдо се наоѓа во областа [[Долна Река]], во југозападниот дел на територијата на [[Општина Маврово и Ростуше]], во долината на реката [[Радика]], од нејзината десна страна.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=15 април 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=50}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 840 метри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено на средно висока тераса, над реката [[Радика]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url= https://www.worldcat.org/title/mijaci-gorna-reka-i-mavrovsko-polje/oclc/28398861|title=Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje|last=Смиљаниќ|last2=Тома|date=1925|publisher=Српска кралска академија|location=Белград|oclc=28398861}}</ref> Оддалечено е 2 километри од општинското средиште [[Ростуше]], 20 километри од [[Дебар]] и 53 километри од [[Гостивар]]. Селото има збиен тип и куќите се збиени на горниот дел од терасата, додека подолу се наоѓаат ниви.<ref name=":0" /> Во непосредна близина на селото, односно на левиот брег од реката Радика, се наоѓа и познатиот [[Бигорски манастир]]. До селото води асфалтен пат, а поголемиот дел од куќите се нови и современи. Поради стрмниот предел, селото е изложено на опасност од [[Свлечиште|свлечишта]]. Во близина на селото е активно и свлечиштето „Велебрдо“, кое последен пат било активно во периодот 1996-1999.<ref name="Геодив">{{ГеодивГеонас|глава=Свлечишта|страница=72}}</ref> == Историја == Во {{римски|19}} век, Велебрдо било село во [[Реканска каза|Реканската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото зафаќа простор од {{км2|7,6}}. На него преовладуваат шумите на површина 336,3 [[хектар]]и, пасиштата заземаат 296,4 хектари, додека на обработливото земјиште отпаѓаат 61,1 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, нема некоја развиена аграрна функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|610 |1953|687 |1961|775 |1971|795 |1981|897 |1991|969 |1994|860 |2002|750 |2021|367 }} Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. Велебрдо е село со 100 домаќинства и 216 жители.<ref name="етнографија">„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 174-175.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија, етнографија и статистика“]]) од 1900 година, селото има 536 [[Македонци]] (156 [[христијани]] и 380 [[муслимани]]).<ref name=":1">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_42.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900. стр. 263.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Велебрдо имало 174 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":2">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рp. 184-185.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Велебрдо се води како македонско село од мешана (муслиманска и православна) вероисповед во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 113 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|49}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година, селото броело 775 жители, од кои 637 биле Турци, а 129 Македонци, додека во 1994 година бројот се зголемил на 860 жители, од кои 186 биле Турци, 97 Македонци, а 575 се запишани како останати.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Велебрдо живееле 750 жители, од кои:<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=15 април 2020}}</ref> * [[Македонци]]: 609 * [[Албанци]]: 6 * [[Турци]]: 132* * останати: 3 <nowiki>*</nowiki> Жителите кои се изјасниле како [[Турци]], всушност претставуваат [[Македонци]] со исламска вероисповед, бидејќи најголем дел од нив се изјасниле дека [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] им е мајчин. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 367 жители, од кои 31 [[Македонци|Македонец]], 8 [[Македонски Албанци|Албанци]], 85 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]], 222 останати и 20 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Велебрдо: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | '''610''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 444 | 11 | 128 | — | 104 | — | '''687''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 129 | 5 | 637 | — | 4 | — | '''775''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 311 | 0 | 448 | — | 36 | — | '''795''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 237 | 3 | 27 | — | 630 | — | '''897''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 106 | 1 | 21 | — | 841 | — | '''969''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 97 | 1 | 186 | — | 576 | — | '''860''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 609 | 6 | 132 | 0 | 3 | — | '''750''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 31 | 8 | 65 | 1 | 222 | 20 | '''367''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1953-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Во Велебрдо отсекогаш живееле [[Македонци]]. Според записите на [[Томо Смилјаниќ - Брадина]] на почетокот на XX век во Велебрдо живееле следните македонски муслимански и христијански родови:<ref name=":0" /> * '''Муслимански родови:''' ''Билевци'' (7 к.), сместени на Чука, издвоени од другите; ''Исламовци'' (2 к.); ''Османовци'' (8 к.); ''Мавмутовци'' (4 к.); ''Саловци'' (4 к.); ''Вејсовци'' (5 к.); ''Селмановци'' (6 к.) и ''Садиковци'' (8 к.). * '''Христијански родови:''' ''Митковци'' (10 к.); ''Алексовци'' (4 к.); ''Арсовци'' (1 к.); ''Николовци'' (1 к.) и ''Стојановци'' (1 к.). == Општествени установи == * [[ПУ „Хајан Селмани“ - Велебрдо|Основно училиште „Хајан Селмани“]] (во минатото ОУ „Ѓорѓија Пулевски), подрачно основно училиште на [[ОУ „Хајан Селмани“ - Ростуше]] == Самоуправа и политика == Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената [[Општина Маврово и Ростуше]], која настанала со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната [[Општина Ростуше]], која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со [[Општина Маврови Анови]], со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на општина Ростуше се наоѓало во периодот 1955-1957. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Ростуше, во која покрај Велебрдо се наоѓале и Аџиевци, Битуше, Галичник, Јанче, Присојница, Ростуше, Сушица и Требиште. Во периодот 1950-1952 година, селото припаѓало на Општина Ростуше, во која влегувале селата Битуше, Велебрдо и Ростуше. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0471 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во простории на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 април 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 862 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/617|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125132159/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/617|archive-date=2020-11-25|dead-url=|accessdate=15 април 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Велебрдо|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква ;Џамии<ref name="верски објекти" /> * [[Џамија (Велебрдо)|Џамија]] — главна селска џамија <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени или потекло од Велебрдо * [[Ратка Инадеска|Ратка Никола Инадеска]] (24 јануари 1924 — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] * [[Хајан Селмани]] (1985-2019) — претприемач, стопанственик и иноватор <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="160px"> Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Велебрдо.jpg|Главната селска црква „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Панорама на Велебрдо.jpg|Поглед кон селото Податотека:Џамија во Велебрдо.jpg|Селската џамија </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Долна Река]] * [[Општина Маврово и Ростуше]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Velebrdo}} {{Општина Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Велебрдо| ]] [[Категорија:Рекански села]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Мавровско-ростушки села]] [[Категорија:Села во Општина Маврово и Ростуше]] idxcypzh55bron13y44okqfxeblol03 0 11303 5583108 5549078 2026-06-26T22:35:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583108 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Видуше | име2 = Видуша | слика = Куќи во Видуше.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Долна Река]] | население = 37 | година = 2002 | поштенски број = 1255 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 1.110 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=39 | lat_sec=33 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=27 | слава = | мрежно место = | карта = Видуше во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Видуше''' (многу често сретнувано и како '''Видуша''') — село во [[Општина Маврово и Ростуше]], во областа [[Долна Река]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == Видуше се наоѓа во областа [[Долна Река]], во западниот дел на територијата на [[Општина Маврово и Ростуше]], меѓу десната страна на реката [[Радика]] и источната падина на планината [[Дешат]], чиј атар се издига до сртот на планината, каде што на тесен дел се допира со државната гранична линија со [[Албанија]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=19 април 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=53}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 1.110 метри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено на средно висока тераса, над реката [[Радика]], а под [[Веливар|Вели Врв]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url= https://www.worldcat.org/title/mijaci-gorna-reka-i-mavrovsko-polje/oclc/28398861|title=Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje|last=Смиљаниќ|last2=Тома|date=1925|publisher=Српска кралска академија|location=Белград|oclc=28398861}}</ref> Оддалечено е 11 километри од општинското средиште [[Ростуше]], 28 километри северно од [[Дебар]] и 48 километри југозападно од [[Гостивар]]. Како месности во атарот на селото се сретнуваат следниве: Бела Вода, Осој, Аџинова Ливада, Бара, Касаново Бачило, Св. Недела, Вели Врх, Студени Извор, Лазишче, Свитурица, Биљаково, Абдиов Дол, Куќериче, Старо Село, Лопушник, Јаловарска Планина, Шутароска, Зверина, Стара Кула и Иноска.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и е поделено на две маала, Пировци и Село.<ref name=":0" /> == Историја == Видуше првпат се споменува во пописните дефтери во 1467 година како христијанско село со 4 семејства. Потоа се споменува и во 1536/39 година со 14 христијански семејства и 1 неженет. Првпат како муслиманско село е забележано во пописните дефтери од 1583 година, каде се регистрирани 10 семејства и 6 неженети. Од месностите Куќериче и Старо Село, може да се заклучи дека селото било преместувано низ текот на годините. Селаните на [[Жировница]], пак, споменуваат дека таму некогаш се наоѓале нивните кошари, па така настанало селото Видуше.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Видуше било село во [[Реканска каза|Реканската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото зафаќа простор од {{км2|10,2}}. На него преовладуваат шумите на површина 615,2 [[хектар]]и, пасиштата заземаат 38,5 хектари, додека на обработливото земјиште отпаѓаат само 52,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има сточарско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|407 |1953|458 |1961|225 |1971|233 |1981|217 |1991|198 |1994|207 |2002|185 |2021|37 }} Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. Видуше е село со 30 домаќинства и 75 жители.<ref name="етнографија">„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 174-175.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија, етнографија и статистика“]]) од 1900 година, селото има 320 [[Македонци муслимани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_42.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900. стр. 263.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Витуше'' се води како чисто македонско-муслиманско село во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 57 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|49}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 225 жители, кои повеќето се изјасниле како [[Македонски Турци|Турци]], додека во 1994 година бројот се намалил на 207 жители, од кои 92 биле [[Македонци]], 62 Турци, двајца [[Македонски Албанци|Албанци]] и 51 останат.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Видуше живееле 185 жители, од кои:<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=19 април 2020}}</ref> * [[Македонци]]: 152 * [[Македонски Албанци|Албанци]]: 9 * [[Македонски Турци|Турци]]: 24* <nowiki>*</nowiki> Жителите кои се изјасниле како [[Турци]], всушност претставуваат [[Македонци]] со исламска вероисповед, бидејќи најголем дел од нив се изјасниле дека [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] им е мајчин. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 37 жители, од кои 2 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 9 [[Македонски Турци|Турци]], 13 останати и 12 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Видуше: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | '''407''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 273 | 46 | 138 | 1 | — | '''458''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 1 | 0 | 222 | 2 | — | '''225''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 2 | 0 | 231 | 0 | — | '''233''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 4 | 0 | 50 | 163 | — | '''217''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 82 | 1 | 0 | 115 | — | '''198''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 92 | 2 | 62 | 51 | — | '''207''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 152 | 9 | 24 | 0 | — | '''185''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 2 | 1 | 9 | 13 | 12 | '''37''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Во Видуше отсекогаш живееле [[Македонци]]. Според записите на [[Томо Смилјаниќ - Брадина]] на почетокот на XX век во Видуше живееле македонски муслимански родови, за чие потекло не се знае.<ref name=":0" /> * '''Муслимански родови:''' **Во маалото Пировци (25 к.): ''Радоновци'', ''Изеировци'', ''Демировци'', ''Ибраимовци'', ''Зеќовци'', ''Тафовци'', ''Селмановци'' и ''Реџовци''. **Во маалото Село (30 к.): ''Кадријовци'', ''Медиовци'', ''Касановци'', ''Емруловци'', ''Шусовци'' и ''Исовци''. == Општествени установи == * [[ПУ „Јосип Броз Тито“ - Видуше|Основно училиште „Јосип Броз Тито“]], подрачно основно училиште на [[ОУ „Јосип Броз Тито“ - Жировница]] == Самоуправа и политика == Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената [[Општина Маврово и Ростуше]], која настанала со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната [[Општина Ростуше]], која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со [[Општина Маврови Анови]], со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на општина Ростуше се наоѓало во периодот 1955-1957. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Жировница, во која покрај Видуше се наоѓале и Болетин, Врбјани и Жировница. Во периодот 1950-1952 година, селото припаѓало на Општина Жировница, во која влегувале селата Болетин, Видуше и Жировница. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0475 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во простории на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=19 април 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 165 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/623|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207060817/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/623|archive-date=2021-02-07|dead-url=|accessdate=19 април 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Видуше)|Џамија]] — главна селска џамија <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени или потекло од Видуше * [[Осман Мифтари]] (1915-2000) — политичар <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="160px"> Податотека:Викиекспедиција Река 48.jpg|Поглед кон селото Податотека:Viduša sign.JPG|Патоказ за селото Податотека:Џамија во Видуше.jpg|Џамија во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Долна Река]] * [[Општина Маврово и Ростуше]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Viduša}} {{Општина Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Видуше| ]] [[Категорија:Рекански села]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Мавровско-ростушки села]] [[Категорија:Села во Општина Маврово и Ростуше]] 99td5bpc3jtzdthrmqd0hoccbzrtlyg 0 11341 5582925 5213984 2026-06-26T15:21:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582925 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Брезница (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Брезница | слика = Населбата Брезничка под селото Брезница.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на населбата Брезничка под селото Брезница | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 8 | година = 2002 | поштенски број = 6535 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 1.000 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=44 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=13 | lon_sec=35 | слава = | мрежно место = | карта = Брезница во Општина Македонски Брод.svg }} '''Брезница''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. Под селото се наоѓа Брезничка населба, сместена на бреговите на езерото [[Козјак (езеро)|Козјак]]. == Потекло на името == Името на селото првпат е споменато како „Брезница“ во турски документи од 1589 година. Името потекнува од Брезна со значење „река“ и негово придавно образување -ица. Од хидронимиското име Брезница од атрибутска синтагма „Брезна (Река) + -ица“ и означува место каде што има бреза или река покрај која има бреза.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга|publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=126-127}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Порече]], на десната страна на реката [[Треска (река)|Треска]], во источниот дел на [[Општина Македонски Брод]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Сопиште]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=2 септември 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=38}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 1.000 метри.<ref name="енциклопедија" /> Има мошне голем атар, којшто зафаќа површина од 30,8&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 3.052,1 [[хектар]], на обработливото земјиште отпаѓаат 115 хектари, а на пасиштата 95,8 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Во {{римски|19}} век, Брезница било село во Поречката нахија на Кичевската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 6 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|295 |1953|319 |1961|332 |1971|349 |1981|186 |1991|97 |1994|94 |2002|49 |2021|8 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Брезница имало 280 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 258.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Брезница имало 240 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 154-154.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Брезница се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 15 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|36}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година, селото броело 332 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 94 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Брезница имало 49 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=2 септември 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 8 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|280|240|295|319|332|349|186|97|94|49|8}} === Родови === Брезница е македонско православно село. Селото Брезница го основал зетот на основачот на селото [[Тажево]], кој дошол најпрво во Тажево како овчар од [[Дебарско]]. Тој потоа ја земал за жена сестрата на основачот на Тажево, која била саката исто како и него и го основал селото. Од основачот на селото кој дошол од Дебарско потекнува цело село. Родови во селото се: ''Богдановци'' (12 к.); ''Средномалевци'' (16 к.) и ''Папуревци'' (8 к.). <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Самоков. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Брезница, во која влегувале селата Брезница и Тажево. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Модриште, во која покрај селото Брезница се наоѓале селата Белица, Вир, Калуѓерец, Могилец, Модриште, Локвица, Тажево и Црешнево. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Манастирец. Во периодот 1957-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Брод. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0268 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во приватна просторија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 25 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 23 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/371|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505172129/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/371|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Личности == * [[Војислав Сајковиќ]] (некаде и Сајковски) — четник. дел од равногорското движење на Дража Михајловиќ. * [[Апостол Н. Апостолоски|Апостол Апостолоски]] (1924 - 1945) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> * [[Владимир Мојсоски]] (1924 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> * [[Љубе Јорданоски]] (1920 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> * [[Стојко Милески]] (1926 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":02">{{Книга:Порече низ историјата}}, стр.242</ref> * [[Аце Стојчески]] (1926 - ?) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref><ref>[http://www.jasen.com.mk/Default.aspx?id=57b03129-be91-4537-a5b4-3c11bf594d2a ''Евидентирани Археолошки наоѓалишта во и околу ПНП Јасен'']</ref> * [[Чука (Брезница)|Чука]] — градиштеод средниот век; и * [[Биба (Брезница)|Биба]] — некропола од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Брезница|Црква „Св. Никола”]] — главна селска црква * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Брезница|Црква „Успение на Пресвета Богородица”]] <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Breznica, Makedonski Brod}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Брезница (Порече)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] 1gu57f7awniyfzawroprj1ux6qidmim 0 11391 5583042 5214601 2026-06-26T19:55:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583042 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Вашарејца | име2 = Вашарејци | слика = Vasharejca-MKD.JPG | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Вашарејца | општина = {{општинскигрб|Општина Могила}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 116 | година = 2002 | поштенски број = 7245 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 584 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=10 | lat_sec=23 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=24 | lon_sec=20 | слава = [[Ѓурѓовден]] | мрежно место = | карта = Вашарејца во Општина Могила.svg }} '''Вашарејца''' (понекогаш познато и како '''Вашарејци'''<ref name=":1" />) — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Могила]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло на името == Селото Вашарејца е некаде познато и како '''Вашарејци''', а во турските документи од почетокот на XIX век било запишано како Акгиџели, име кое денес е воопшто непознато меѓу мештаните и околното население. Потеклото на името Вашарејца најверојатно доаѓа од зборот ''вашар'' со значење на панаѓур, саем или општонароден собир на кој се разменувала стока, производи или имало забава. Доколку се има предвид средишната местоположба на селото веднаш крај главниот пат меѓу [[Битола]] и [[Прилеп]] на крстосницата со патот кој води кон [[Ивањевци]], [[Долно Српци]] и другите села по долината на реката [[Шемница]] и во [[Демир Хисар|Демирхисарско]], голема е веројатноста тука (за [[Ѓурѓовден]]) да се одржувал голем ''вашар'' или панаѓур, според кој селото го добило и своето име. Друго објаснување е дека во минатото месноста на која сега се наоѓа селото била обрасната со дрвја. Поради дебелите сенки во летниот период мештаните од околината ја викале „раица“. Околните села им викале на жителите од оваа населба „ваша-раица“ или Вашарејца („ваш рај“).<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=95|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2019-10-29|archive-date=2020-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629080147/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=95|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на селото Вашарејца.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото Вашарејца]] Ова големо село се наоѓа во [[Пелагонија]], во северниот дел на Битолското Поле, во северниот дел на територијата на [[Општина Могила]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=29 октомври 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=48}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 584 метри. Се наоѓа непосредно на патот [[Прилеп]]-[[Битола]], од неговата лева страна, а од самиот град Битола е оддалечено 20 километри.<ref name="енциклопедија" /> Вашарејца е мало село покрај железничката пруга Прилеп-Битола. Околни села се: [[Лознани]], [[Долно Српци]], [[Беранци]] и [[Могила]]. Жителите се снабдуваат со вода од една чешма, за која водата е спроведена од изворот Мала Ливада кој се наоѓа во атарот на селото Српци.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location= Белград|oclc=41961345}}</ref> Со изградбата на селскиот крст на врвот на ридот над селото е изградена собирна каптажа и цевковод за вода. Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Манастириште, Кошари, Бучо Трло, Чука, Бел Камен, Гладно Поле, Барачица, Голема и Мала Ливада, Турска Ливада, Браненица, Голема Мртвица (напуштено корито на Црна Река, секогаш полно со вода), Сулеманица и Круша, каде што некогаш биле куќите на денешното село, но поради поплави жителите се преместиле на сегашното место.<ref name=":0" /> Селото е од збиен тип. Одредени делови од селото добиле имиња по поголемите родови, како Житошани, Смилевци и други.<ref name=":0" /> Се наоѓа североисточно од градот [[Битола]], во Пелагониската Котлина, недалеку од десната страна на течението на [[Црна Река]]. Селото е сместено во подножјето на мало возвишение, рид висок 608 метри на запад, а селските куќи широко се отвораат кон исток во рамнината на полето во Пелагонија. Ваквата местоположба блиску до реката Црна која предизвикувала чести поплави била причина селото да биде поплавено во големата поплава во февруари 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kanal5.com.mk/articles/226441/zhitelite-od-noshpal-i-vasharejca-najteshko-pogodeni-od-poplavite|title=Жителите од Ношпал и Вашарејца најтешко погодени од поплавите|work=kanal5.com.mk|accessdate=2019-10-29}}</ref> {{wide image|Панорама на Вашарејца.jpg|1024px|<center>Панорамски поглед од влезот на селото Вашарејца</center>}} == Историја == Археолошките наоди наведуваат дека во селото Вашарејца постојат наоди од римско време.<ref name=":0" /> Сепак, имајќи ги предвид откриените остатоци од познатите древни македонски градови [[Стибера]] и [[Алкомена]] кои се наоѓаат во близина, а во кои живееле [[Антички Македонци|античките македонски]] племиња [[Линкести]]ди и [[Пелагонци]], поверојатно е тие старини да се (античко) македонски. Вашарејца е старо село, а тоа се гледа според присуството на старите родови: Колевци, Оџевци и Ашковци. За нив никој не може да каже од каде се дојдени.<ref name=":0" /> Во пишаните извори Вашарејца за првпат се споменува во опширните турски пописни дефтери од XV век, односно [[1468]] година каде е запишано дека имало 30 јуручки чифлици.<ref name="турски документи">{{наведена книга|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ - Опширни пописни дефтери од XV век|last=Соколоски|first=Методија|publisher=Архив на Македонија|year=1973|isbn=|volume=II|location=|page=197|pages=}}</ref> Потоа, селото Вашарејца во пишаните извори на документи се сретнува во [[1817]] година под името ''Акгиџели''. Тогаш некојси Кочо од тоа село преминал во ислам.<ref name=":0" /> Во селото постои црквата „Св. Ѓорѓи“, изградена над селото, започната во 1862 година. Мештаните говорат дека на 300 метри подалеку од црквата се наоѓал „латински манастир“, каде што биле пронаоѓани мермерни камења, од кои некои се пренесени кај црквата. Денес, ова место се вика Манастириште.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Вашарејца било село во [[Битолска каза|Битолската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Кон крајот на турското владеење во ова село имало 7-8 [[Чифлиг|чифлици]]. Нивни сопственици биле [[Турци]] од [[Битола]], кои се викале Мемед-ефенди, Тефик-бег, Зија-бег, Имер-бег и Амди-паша. Тие ги поседувале дури и куќите во коишто живееле селаните.<ref name=":0" /> Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Pelagonija-MKD.JPG|мини|300п|десно|Околните полиња во [[Пелагонија]]]] Атарот зафаќа простор од 7,3&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 537 [[хектар]]и, пасиштата заземаат 86,4 хектари, а шумите само 23,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има исклучително полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Иако селото е сместено во најплодниот дел на рамнината на [[Пелагонија]], Вашарејца важи за село со ''најмалку поле'' во целата околина, бидејќи во време на социјалистичкото уредување најголем дел од земјата била национализирана и најпрвин пренесена во сопственост на задруга, а потоа била дадена на ЗИК „Пелагонија“ која ја обработува и стопанисува сѐ до денес.<ref>Според теренски кажувања на жителите Драганчо Лазаровски, Игор Котевски и Добре Мијајлевски. Забележал Марио Шаревски, на 21.02.2015 во Вашарејца.</ref> Поради тоа, селаните во Вашарејца се во најнезавидна економска положба, со просечни примања од 7.000 до најмногу 22.000 денари по семејство, а има и неколку домаќинства без никакви примања.<ref name="ReferenceA">Според теренски кажувања на жителот Добре Мијајлевски. Забележал Марио Шаревски, на 21.02.2015 во Вашарејца</ref> Доброто наводнување и извонредно плодната почва нудат одлични услови за земјоделство. Речиси целото население на селото се занимава со земјоделство и сточарство. Од поледелството најразвиено е одгледувањето на житарици, од кои најмногу пченица, а во помал дел јачмен и пченка. Потоа во големи размери е застапено и одгледувањето на индустриски растенија, од кои најмногу тутун и сончоглед. До извесно време се одгледувало многу и шеќерна репка, која се напушта поради големината на родот кој надминува 4-5 килограми во парче со што не ги исполнува новопоставените стандарди на „Шеќераната“ во Битола (до 1 кг) и не се откупува.<ref name="ReferenceA"/> Во помала мерка за сопствени потреби се одгледуваат градинарски производи како пиперки, домат, кромид, лук, морков и марула. Од сточарството, поради одличните услови, најзастапено е одгледувањето на крупен добиток - крави, волови и телиња, при што големо е производството на млеко кое се откупува од двете најголеми млекарници од Битола. Во значајна мерка се одгледуваат и овци, а во помала мерка и кози. За сточна храна се одгледуваат и крмни растенија како луцерка, граор итн. Дел од населението се занимава и со други дејности како автопревоз, како и угостителски и градежни услужни занимања во градот [[Битола]]. Во селото Вашарејца работат и продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == [[Податотека:Krst-Vasharejca.JPG|мини|250п|десно|Крстот во село Вашарејца]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|351 |1953|419 |1961|502 |1971|468 |1981|474 |1991|333 |1994|231 |2002|202 |2021|116 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Вашарејца живееле 250 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 238.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Вашарејца имало 160 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 168-169.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, но со намалување на бројот на населението. Така, во 1961 година селото броело 502 жители, а во 1994 година 231 жител, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според последниот попис од 2002 година, во селото Вашарејца живееле 202 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=29 октомври 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 116 жители, од кои 114 [[Македонци]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|250|160|351|419|502|468|474|333|231|202|116}} === Родови === Селото Вашарејца отсекогаш па сѐ до денес е населено исклучиво со [[Македонци]] од [[Православие|православна христијанска]] вероисповед.<ref name=":0" /> Родови во селото се следниве: * Најстари македонски родови, сите староседелци се: ''Колевци'' (Св. Пречиста), ''Оџевци'' (Св. Ѓорѓи „зимен“) и ''Ашковци'' (Петковден). * Доселени македонски родови во Вашарејца се: ''Житошани'' (Св. Пречиста) – ''Димовци'', ''Пашовци'', ''Кочовци'' и ''Ицовци'', се доселиле пред 180 години од [[Житоше]], кое е сега албанско село кај [[Крушево]] (Марко жив 60 години во 1951 – Начо – Димо – Саботко еден од доселените предци). Тие во Житоше имале „три убави чупи“. Тамошните Албанци сакале да ги грабаат, при што нивните предци убиле некои од Албанците и ноќе побегнале од селото. Имаат роднини кои живеат во други пелагониски села – [[Бела Црква]], [[Ивањевци]] (род Аламановци) и [[Веселчани]] (род Палгомази), со кои и денес „се држат како сој“; ''Смилевци'' (Митровден) дојдени од [[Добрушево]], каде што имаат истоимени роднини; ''Власковци'' (Петковден) по потекло се „од Дебарско“; ''Муртановци'' (Петковден) дошле од соседното село [[Ношпал]]; ''Чагоровци'' (Света Петка) дошле околу 1908 година од Чагор, сега непостоечко раселено село кај месноста Древеник во околината на [[Битола]]; ''Штрклевци'' (Св. Никола) ги нарекуваат и Наумовци. Местото на својата старина и потекло не го знаат; ''Свињиштани'' дошле после [[Втора светска војна|Втората светска војна]] „на фондовска земја“ од селото [[Свиништа]] кај Охрид. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]] на „фондовска“ (државна) земја се доселиле уште и ''Базерничани'' и ''Брезовечки'' од демирхисарските села [[Базерник]] и [[Брезово]]. == Општествени установи == [[Податотека:ЖС Даме Груев - Вашарејца.jpg|мини|300п|десно|Руинираниот објект на железничката станица „Даме Груев“ во близина на селото]] * [[ЖС „Даме Груев“]], железничка станица на линијата Скопје-Битола * Месна заедница * [[ПУ „Кочо Рацин“ - Вашарејца|Подрачно училиште „Кочо Рацин“]], подрачно основно училиште до V одделение, сместено на влезот во селото од лева страна во многу оштетена состојба == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Могила]], која била создадена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото се наоѓало во рамките на некогашната рурална општина Могила. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Тополчани. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Ивањевци, во која селото Вашарејца, се наоѓале и селата Беранци, Древеник, Ивањевци, Лознани, Новоселани, Подино, Свето Тодори, Српци и Трновци. Во периодот 1950-1952, селото било дел од Општина Српци, во која влегувале селата Беранци, Вашарејца, Лознани и Српци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0190 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=1 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 147 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/52/291|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191101191137/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/52/291|archive-date=2019-11-01|dead-url=|accessdate=1 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 135 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=17 октомври 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Вашарејца.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Св. Ѓорѓи“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Тумба (Вашарејца)|Тумба]] — населба од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Вашарејца|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква, потекнува од [[1862]] година. ;Верски објекти * Свет крст над селото == Редовни настани == * [[Ѓурѓовден]] (6 мај) — црковна слава, на која се одржува селски панаѓур; и * Вашарејски средби — секоја трета недела од месецот [[јули]] се одржуваат вашарејски средби на кои присуствуваат сите жители и иселеници кои се родени и водат потекло од селото Вашарејца, а живеат во Битола, Скопје, Прилеп, како и во странство Австралија, САД, Канада и земјите во западна Европа. <!--== Личности ==--> == Култура и спорт == Во селото Вашарејца има фудбалско игралиште. == Иселеништво == Се знае за овие иселеници од селото Вашарејца: ''Јосифови'' (2 к.) и ''Бараовци'' (1 к.), живеат во [[Кукуречани]]; ''Димовци'' (2 к.) и ''Ристевци'' (1 к.), живеат во [[Кравари]] и ''Вашаревци'' (1 к.) живеат во [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]]. Од родот Колевци по едно семејство се иселило во [[Ношпал]] и [[Битола]]. Од родот Смилевци има иселеници во [[Битола]] и [[Романија]]. Стојан-ќаини се иселиле во [[Битола]] и [[Америка]]. Од родот Бончани едно домаќинство е иселено во градот [[Битола]].<ref name=":0" /> Од ова село има иселено над 200 лица. Најголем дел од нив се имаат иселено во градовите [[Битола]] и [[Прилеп]], но и во прекуокеанските земји и во Европа.<ref name=":1" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Поглед на Вашарејца.jpg|Поглед на селото Податотека:Стојалиштето во селото Вашарејца.jpg|Железничко стојалиште во селото Податотека:Vasharejca-MK.JPG|Поглед на селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Могила]] * [[Битола]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vašarejca}} {{Општина Могила}} [[Категорија:Вашарејца| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Могила]] 0erqotzu0vf8b1scxcr36onm5dc6k9m 0 11435 5582938 5168498 2026-06-26T15:59:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582938 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Брник | слика = Поглед на Брник.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Новаци}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Мариово]] | население = 0 | година = 2002 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 713 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=4 | lat_sec=54 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=38 | lon_sec=26 | слава = | мрежно место = | карта = Брник во Општина Новаци.svg }} '''Брник''' — раселено село во [[Општина Новаци]], во областа [[Мариово]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == Првпат името на селото било запишано како Прник во турски документи во {{римски|16}} век. Името веројатно доаѓа од исчезнатиот збор брна што имал значење на „калливо место“ или од брвник што се поврзува со [[Старословенски јазик|старословенскиот]] збор брвно што означувал греда.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|75}}</ref> Според друга теорија е дека името на селото доаѓа од неговата поставеност на теренот, односно од опколеноста на селото со ридови.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=117|title=Мој Роден Крај|last=|first=|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2021-11-05|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201034314/https://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=117|url-status=dead}}</ref> За името на селото постои и легенда која кажува за еден човек кој имал три сина. Тројца ги паселе своите стада овци и кози на денешната местоположба на трите села [[Маково]], [[Рапеш]] и Брник. Оној што ги чувал своите стада на местоположбата на Брник имал многу кози со брни под брадата, па оттаму дошло и името.<ref name=":1" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Куќи во Брник.jpg|мини|300п|лево|Куќи во селото]] Селото се наоѓа во битолскиот дел на областа [[Мариово]], на источната падина на [[Селечка Планина]], а од левата страна на [[Црна Река]]. Брник се наоѓа во северниот дел на територијата на [[Општина Новаци]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=4 ноември 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=40}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 740 метри. Од градот [[Битола]] е оддалечено 40 километри,<ref name="енциклопедија" /> додека од општинското средиште [[Новаци]] е оддалечено 28 километри.<ref name=":1" /> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Џумба, Горна Круша, Гола Чука, Каменлива Чука, Тумба, Корито, Чалиите, Лова, Трнката, Белутрака, Острига, Прданови Огништа, Казарникот, Минчоа Ливада, Долоа Пештера, Габерот Меригас, Пладновиштето, Белата Ораница, Митина Стена, Пчелата, Дамаргач, Црвена Стена, Рошје, Крсто, Канѕурка и други.<ref name=":2" /> До селото се стигнува преку [[Регионален пат 1311|регионалниот пат 1311]], кој води преку Маково и Рапеш. Од регионалниот асфалтен пат се исклучува земјен пат<ref name=":1" /> во должина од четири километри. Со вода за пиење се снабдува од една чешма изградена во 1942 година.<ref name=":1" /> Исто така, постојат и неколку кладенци, кои во сушните периоди пресушуваат. Селото никогаш не било поврзано со електрична енергија.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.itarpejo.org/seloto-brnik-bez-brnicani/|title=СЕЛОТО БРНИК БЕЗ БРНИЧАНИ {{!}} Добредојдовте во Мариово|date=2011-02-03|language=mk-MK|accessdate=2021-11-06|archive-date=2021-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106162044/https://www.itarpejo.org/seloto-brnik-bez-brnicani/|url-status=dead}}</ref> Селските куќи се градени од камен и кал и покриени со камени плочи. Типот на куќите бил едноставен, без некакви стилски белези и скоро сите се слични. Единствената разлика е нивната височина.<ref name=":2" /> Низ селото поминува [[Брнички Поток]], во чија долина се наоѓа [[Брнички Водопад|Брничкиот Водопад]], кој има пад од 18 метри.<ref name=":2" /> == Историја == [[Податотека:Massacre by greek andarts in Brnik 1905.jpg|мини|300п|десно|Масакр од грчките андарти во Брник во 1905 година]] Селото првпат е документирано во турски пописен дефтер од 1568 година.<ref name=":1" /> Брник, како и целото [[Мариово]], не биле зафатени од [[Илинденско востание|Илинденското востание]].<ref name=":2" /> Сепак, селото било под влијание на [[Грчка пропаганда во Македонија|грчката вооружена пропаганда]], кој ја засилиле својата активност по есента 1904 година. Летото и есента 1905 година, андартските банди го нападнале селото Брник, кога заклале 5 селани, изгореле неколку куќи и уништиле сѐ што нашле во црквата.<ref name=":2" /> Поради активноста на војводата [[Трајко Кралот]], роден во Брник, селото не било поштедувано и од турските аскери. Така, во декември 1909 година, иако тој не ни бил во [[Мариово]], бил испратен аскер од 30 души и двајца жандарми, кои собрале 18 мештани, поблиски и подалечни роднини на Кралот. Тие биле кратко задржани во битолскиот затвор, по што биле ослободени.<ref name=":2" /> Селото заедно со целата област бил особено зафатен од воените дејствија за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Во периодот 1916-1918 се воделе жестоки борби. Во тој период, селото било напуштено од страна на мештаните, кои се вратиле во 1918 година кога започнале да ги обновуваат своите куќи. И денес во селата од оваа област може да се најдат најразлични предмети од војната, како и експлозивни направи.<ref name=":2" /> Во текот на септември 1944 година од Брник биле мобилизирани 20 младинци, кои биле испратени во борбите во [[Хрватска]]. Од нив двајца починале.<ref name=":2" /> Во 1945 година во селото бил создаден месен народноослободителен одбор, чиј прв претседател бил Стојко Стојковски.<ref name=":2" /> Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот има средна големина и зафаќа простор од 15,3&nbsp;км². На него преовладуваат пасиштата на површина од 815,6 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 578 хектари, а на шумите отпаѓаат само 62,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото, мештаните правеле жито, користејќи ја водата од Брничкиот Поток, каде се наоѓале воденици. Водениците биле користени и од жителите на околните села Маково, Рапеш и Орле, кои во летниот период снемувале вода.<ref name=":1" /> Краток период по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], во селото била создадена селска работна задруга, која никогаш не заживеала.<ref name=":2" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|365 |1953|228 |1961|215 |1971|122 |1981|30 |1991|9 |1994|8 |2002|2 |2021|0 }} [[Јанаки Стрезов]] во 1880 година забележал дека во Брник живеат 20 семејства со 87 жители. Во 1897 година австроунгарскиот конзул во [[Битола]], Аугуст Крал, забележал дека во Брник живеат 25 семејства со вкупно 114 жители.<ref name=":2" /> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Брник живееле 196 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":3">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.237]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев|Димитар Мишев („]][[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Брник имало 296 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":4">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 148-149.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Браник'' се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 25 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|23}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и е доведено во фаза на наполно раселување. Во 1961 година селото броело 215 жители, а во 1994 година само осум жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Брник живееле 2 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=4 ноември 2021}}</ref> Денес, во селото повеќе нема постојани жители, откако последниот жител на Брник, Бино Стојановски, починал во 2015 година.<ref name=":1" /> Според последниот попис од 2021 година, во селото немало жители. {{Пописи|196|296|365|228|215|122|30|9|8|2|0}} <!--=== Родови ===--> === Иселеништво === Најголем дел од селаните се иселиле во градот [[Битола]], во пониските битолски села, но и во [[Австралија]].<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:Поранешно училиште во Брник.jpg|мини|300п|десно|Поранешното училиште во селото]] Во селото било изградена училиште во 1952/53 година и било наречено „[[Петар Делјан]]“. Пред да биде подигнато училиштето, наставата се одвивала во приватна куќа, која денес не постои. Училиштето работело до 1976 година, до кога и имало деца во селото. Училиштето секогаш работело само до четврто одделение, поради што децата потоа пешачеле по 6 километри во правец за да стигнат на настава во училиштето во соседното село [[Маково]].<ref name=":1" /> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Брник било село во Мариовската нахија, во [[Прилепска каза|Прилепската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Новаци]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Старавина]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Мариово. Во периодот 1950-1955, селото било дел на тогашната Општина Маково, во која покрај селото Брник, се наоѓале и селата Ивени, Маково, Мојно, Орле и Рапеш. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0180 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште во селото [[Рапеш]]. Во избирачкото место се опфатени населените места: Брник, Рапеш и [[Ивени]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 62 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 58 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=5 ноември 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Брник 7.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Димитриј“]] ;Цркви<ref name=":1" /> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Брник|Црква „Св. Димитриј“]] — главна селска црква ;Свети води<ref name=":1" /> * Светонеделска вода ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=15}}</ref> * [[Брнички Поток]] — поток низ селото, притока на [[Црна Река]] ;Водопади<ref name=":1" /> * [[Брнички Водопад]] — водопад на селскиот поток со височина од 18 метри, сместен на 30 минути пеш од Рапешки Мост <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Брник * [[Трајко Кралот]] (1874-1911) — револуционер * [[Ристе Атанасов Волчески]] — револуционер<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Поглед на Брник 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Патоказ за Брник.jpg|Патоказ </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Новаци]] * [[Битола]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Brnik}} * [http://itarpejo.org/index.php?option=com_content&view=article&id=117%3Abrnik&catid=1%3Agradesnica&Itemid=3&lang=mk/ Село Брник, Мариово]{{Мртва_врска|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Општина Новаци}} {{Мариово}} [[Категорија:Брник| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Новаци]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] 4s9jqr1xkn3f4qa8r0v8b8zz997rqbw 0 11436 5582939 5464834 2026-06-26T15:59:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582939 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Брод}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Брод | слика = Поглед на Брод.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Новаци}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | население = 23 | година = 2002 | поштенски број = 7225 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 740 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=57 | lat_sec=00 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=34 | lon_sec=00 | слава = Свети Никола Летен | мрежно место = | карта = Брод во Општина Новаци.svg }} '''Брод''' — село во [[Општина Новаци]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == Првпат името на селото како Брот било споменато во {{римски|16}} век и се поврзува со зборот [[Брод (географија)|брод]] со значење „плитко место на река, каде што таа може да се премине“.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|75}}</ref> Името на селото доаѓа од неговата местоположба, каде [[Црна Река]] е најтесна и може најлесно да се премине.<ref name=":0" /> Според други сознанија, името на селото доаѓа од верувањето дека во старо време на ова место реката се преминувала со еден вид бродчиња.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=136|title=Мој Роден Крај|last=|first=|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2021-11-07|archive-date=2021-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005204513/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=136|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед во Брод.jpg|мини|300п|лево|Куќи во селото]] Селото се наоѓа во југоисточниот дел на [[Пелагонија|Битолското Поле]], непосредно од левата страна на [[Црна Река]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Новаци]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=6 ноември 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=40}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 740 метри. Низ селото поминува [[Регионален пат 2340|регионалниот пат 2340]], кој води за битолско [[Мариово]] и се движи низ [[Пелагонија]]. Од градот [[Битола]] е оддалечено 30 километри.<ref name="енциклопедија" /> Од општинското средиште [[Новаци]] е оддалечено 15 километри.<ref name=":1" /> Брод се наоѓа на бреговите на [[Црна Река]], на самиот нејзин влез во [[Скочивирска Клисура|Скочивирската Клисура]]. Селото е сместено помеѓу реката на југ и ридот Ќетен на север. Соседни села се: [[Бач]], [[Добровени]] и [[Велесело]]. Селото нема особено извори со вода за пиење, во минатото ја користеле самата река.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina: antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Кутлишта, Измидол, Чепен, Гладно Поле, Јалишта, Копачка, Бара, Ќетен, Бела Црква, Грдилово, Гола Глава и Црна.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, издолжено во насока запад-исток. Поделено е на три маала: Горно, Долно и Средно Маало. Роднинските куќи во маалата се близу една до друга и се групирани. Помали делови од маалата се нарекувани по родовските имиња, како што се: Илиовци, Поповци, Кржевци и други.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Brod IWW Bridge.jpg|мини|300п|десно|Мост на [[Црна Река]] кај селото за време на [[Македонија во Првата светска војна|Првата светска војна]].]] Брод е старо село, со сочувани голем број староседелски родови. Во познатите извори за првпат се споменува во {{римски|17}} век, помеѓу 1620 и 1650 година.<ref name=":0" /> Селото се споменува во отоманските документи од 1638 година (помеѓу 22 август и 1 септември) во еден договор за заем склучен помеѓу каданата Ајша како заемодавец и населението од село Брод (Битолско). Земениот заем изнесувал 5.000 акчиња со лихва од 750 акчиња.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ, серија прва (1980). [[Скопје]]: [[Државен архив на Македонија|Архив на Македонија]]. стр. 41</ref> Во турско време Брод било долго време рајатско село.<ref name=":0" /> На почетокот на {{римски|19}} век по ова село нападнал некој Велија со 40 души. Бротчаните еднаш се жалеле на некој паша од [[Битола]] за зулумите кои ги трпеле. Тој (пашата) им ветил дека ќе ги заштитува од зулумќарите, но под услов тој да биде главен во селото. На крај селаните се согласиле. Кога виделе по околните села дека зулумќарите престанале да напаѓаат и селаните од околните села оделе кај пашата, нудејќи му да бидe главен во нивните села, во замена за нивна заштита.<ref name=":0" /> Во близина на селото во периодот октомври-ноември 1916 година се одиграла една од најжестоките битки помеѓу бугарската војска и војските на [[Антанта]]та во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] која била наречена [[битка на свијокот на Црна|битката на свијокот на Црна]]. По смртта на пашата, неговата ќерка и двајцата синови си го поделиле [[Чифлиг|чифликот]]. Едниот син кон средината на {{римски|19}} век си го продал својот дел на селаните. Така некои селани повторно си дошле до своја земја (''Поповци''). Ќерката на пашата се омажила за некој Нури-паша исто така од Битола. Тој пред крајот на својот живот во 1907 година земјата на бродскиот читлук бесплатно ја отстапил на чифлиџиите. Останатите жители се ослодиле од чифличиството по 1912 година.<ref name=":0" /> Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот има средна големина и зафаќа простор од 21,3&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 1.274,7 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 630,1 хектар, а на шумите отпаѓаат само 0,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во атарот на селото се наоѓа наоѓалиштето за јаглен [[Брод Гнеотино]], кое се користи при работењето на [[РЕК „Битола“]].<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|211|Брод|I}}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|699 |1953|799 |1961|846 |1971|535 |1981|407 |1991|90 |1994|88 |2002|57 |2021|23 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Бач живееле 490 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_38.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с. 250]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Бач имало 520 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":3">Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, рр. 166–167.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Брод се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 61 куќа.<ref>{{Битолски Вилает|13}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 600 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од ова село се иселил голем дел од населението и тоа од големо преминало во мало село, доведена дури во фаза на раселување. Во 1961 година селото броело 846 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 88 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Брод живеели 57 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=6 ноември 2011}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 23 жители, од кои 16 [[Македонци]], 1 [[Македонски Турци|Турчин]] и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|490|520|699|799|846|535|407|90|88|57|23}} === Родови === Брод е македонско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1953 година родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Илиовци'' (10 к.), ''Кржевци'' (6 к.), ''Сталевци'' (5 к.), ''Талевци'' (4 к.), ''Акруда'' (1 к.), ''Тасевци'' (8 к.), ''Роглевци'' (7 к.), ''Божиновци'' (6 к.), ''Чаевци'' (3 к.), ''Карабиши'' (1 к.), ''Трајановци'' (3 к.), ''Нешовци'' (2 к.), ''Романовци'' (2 к.), ''Кузмановци'' (2 к.), ''Карапанџовци'' (1 к.), ''Мицевци'' (7 к.), ''Терановци'' (4 к.), ''Диневци'' (3 к.), ''Секуловци'' (2 к.), ''Шапкаровци'' (1 к.), ''Котевци'' (1 к.), ''Толевци'' (1 к.) и ''Јолевци'' (1 к.); * '''Доселеници:''' ''Поповци'' (7 к.), потекнуваат од предокот Неделко, кој дошол во Брод како свештеник од селото [[Раково]] кај [[Лерин]]. Го знаат следното родословие: Ванѓел (жив на 73&nbsp;г. во 1953 година) Толе-Костадин-Симун-Неделко, кој се доселил од Раково кон крајот на ХVIII век; ''Шабановци'' (4 к.), потекнуваат од домазет доселен однекаде; ''Мојановци'' (3 к.), доселени се од селото [[Велесело]], каде биле староседелци, таму им се род ''Караџовци''; ''Аспровци'' (1 к.), доселени се од раселеното село [[Грдилово (Брод)|Грдилово]]; ''Вељановци'' (2 к.), доселени се од [[Тепавци]], во [[Тепавци]] се доселени од некое село во околината на [[Горица (Албанија)|Корча]] во [[Албанија]]; ''Димковци'' (3 к.), доселени се од селото [[Скочивир]] во [[Мариово]]; ''Сивевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Сливица]]; ''Враговци'' (4 к.), доселени се од селото [[Велесело]], имаат истоимени роднини во [[Бач]]; ''Местачовци'' (4 к.), порано се викале ''Стојановци''. По потекло се од селото [[Пожарско]] кај [[Воден]]. Од таму прешле во [[Скочивир]], а по некое време се доселиле во Брод; ''Положани'' (4 к.), доселени се 1912 година од селото [[Полог (село)|Полог]]; ''Симоновци'' (1 к.), доселени се 1912 година од селото [[Скочивир]] во [[Мариово]]; ''Печковци'' (1 к.), ''Куризовци'' (1 к.) и ''Стрезовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Грдилово (Брод)|Грдилово]] околу 1912 година и [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. === Иселеништво === Од родот ''Мицевци'' едно семејство се иселило во [[Битола]] пред 1950-тите.<ref name=":0" /> Од Брод иселеници има во леринското село [[Асаново]]. Населението од село Брод најмасовно се иселува во 60-те и 70-те години од XX век во поголемите села од Битолскиот регион како [[Кравари]], [[Новаци]], [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]], потоа во [[Битола]] и [[Скопје]], а во странство емигрира најчесто во [[Австралија]], [[САД]], [[Канада]], [[Германија]], [[Шведска]], [[Данска]] и други држави. Бројот на иселеници е над 500 лица.<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:Поранешно училиште во Брод.jpg|мини|300п|десно|Поранешното основно училиште во селото]] * Поранешно основно училиште == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Брод било село во [[Битолска каза|Битолската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Новаци]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел на некогашната [[Општина Бач]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Бистрица. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Бач, во која покрај селото Брод, се наоѓале и селата Бач, Велесело, Гермијан, Гнилеш, Добровени, Живојно, Полог, Скочивир, Сливница и Совиќ. Селото било седиште на истоимената општина во периодот 1950-1952, во која влегувале селата Брод, Добровени, Полог, Скочивир и Сливица. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0172 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Велесело]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 62 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 55 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=6 ноември 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Брод.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Никола“]] [[Податотека:Споменик во Брод.jpg|мини|300п|десно|Споменик во селото за загинатите од [[Прва светска војна|Првата светска војна]]]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|24}}</ref> * [[Сарај (Брод)|Сарај]] — некропола од железно време; * [[Бела Црква (Брод)|Бела Црква]] — населба од неолитско време; * [[Браилово (Брод)|Браилово]] — утврдување од доцноантичко време; * [[Џепен (Брод)|Џепен]] — населба од железно време; * [[Грдилово (Брод)|Грдилово]] — населба од доцноантичко време; и * [[Брод (археолошко наоѓалиште)|Брод]] — населба од железно време. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Брод|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква, изградена во {{римски|19}} век. ;Споменици * Споменик во чест на загинатите од [[Прва светска војна|Првата светска војна]] ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=34}}</ref> * [[Јелешка Река]] — извира на [[Баба (планина)|Баба]] во [[Егејска Македонија]], а се влива кај свијокот на Црна Река кај селото Брод * [[Црна Река]] — тече низ самото село == Редовни настани == ;Слави * Свети Никола Летен — главна селска слава<ref name=":0" /> * [[Ѓурѓовден]] — селска слава<ref name=":1" /> == Личности == ;Родени во или по потекло од Брод * [[Александар Марковски]] (1923-1944) — партизан; * Михаил — деец на ВМОРО<ref>Ацев, Петър. Спомени, Алфаграф, София, 2011, стр. 396.</ref> * [[Петре Димовски]] (р. 1946) — писател * [[Драган Најденовски]] (р. 1956) — сликар == Култура и спорт == Во селото работел [[ФК „Земјотрес“ (Брод)|фудбалскиот клуб „Земјотрес“]], кој подоцна се преименувал во ФК „Брод“. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Куќи во Брод.jpg|Куќи во селото Податотека:Поглед на Брод 2.jpg|Улица во селото Податотека:Стопански објект во Брод.jpg|Поранешен стопански објект Податотека:Споменик во Брод 2.jpg|Споменик во селото Податотека:Спомен-плоча во Брод.jpg|Спомен-плоча на споменикот </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Новаци]] * [[Битола]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Brod, Bitola|Брод}} {{Општина Новаци}} [[Категорија:Брод (село)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Новаци]] j8qegqlm6d7s0x2n4tbhw9ojdg9uu7k 0 11438 5583063 5467773 2026-06-26T20:30:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583063 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Велесело | регион= | општина=[[Општина Новаци|Новаци]] | население=2 | поштенски број= | надморска височина=727 | географска широчина=40° 58' 0" сев. ш. | географска должина=21° 34' 0" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=58 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=34 | lon_sec=0 | мрежно место= | карта = Велесело во Општина Новаци.svg }} '''Велесело''' — село во [[Општина Новаци]], во околината на градот [[Битола]]. == Географија и местоположба == Селото е сместено во подножјето на [[Селечка Планина]], југоисточно од [[Битола]]. == Историја == Во XIX век селото било дел од Битолската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|90 |1953|117 |1961|131 |1971|81 |1981|30 |1991|12 |1994|8 |2002|4 |2021|2 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Велесело живееле 110 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":04">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.237]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Велесело имало 128 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":0">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 168-169.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Веле Село'' се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 18 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|16}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Велесело, поради иселувањето на населението, преминало од средно во мало село. Така, во 1961 година броело 131 жител, а во 1994 година 8 жители, [[Македонци]]. Според пописот од 2002, селото брои само 4 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|110|128|90|117|131|81|30|12|8|4|2}} === Родови === Велесело е македонско село. Според истражувањата од 1953 година, родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Караџовци (4 к.), Амбаровци (1 к.), Велковци (1 к.) и Дултевци (1 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Ќутевци (2 к.)'' потекнуваат од домазет, кој се доселил од селото [[Тепавци]] во XIX век. Таму имаат роднини, подалечно потекло од некое село во околината на [[Горица (Албанија)|Корча]] во [[Албанија]]; ''Кочовци (2 к.) и Петковци (2 к.)'' родовите ги основале доселеници од селото [[Тепавци]], и нивното подалечно потекло е од околината на [[Горица (Албанија)|Корча]] во [[Албанија]]; ''Рибицовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Полог (село)|Полог]].<ref name=":1">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/469501519|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања (1914-1997)|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|year=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670252678|oclc=469501519}}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 172 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште на селото [[Брод]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 62 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Велесело|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво == Родовите ''Мојановци и Враговци'' се иселиле во селото [[Брод (село)|Брод]]. ''Даскале'' се иселиле во [[Бач]]. ''Стојковци и Беџовци'' се иселиле во [[Долно Егри]]. ''Димуловци'' во [[Средно Егри]]. ''Трајковци'' во [[Орехово]].<ref name=":1" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Новаци}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Новаци]] [[Категорија:Велесело| ]] dkpvj0pmpherxpusu9go1hmatgnke5k 0 12055 5583221 5582774 2026-06-27T10:52:53Z Bjankuloski06 332 /* Културни и природни знаменитости */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар (2) 5583221 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Долна Белица | слика = Воздушен поглед на Долна Белица.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Долна Белица | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 660 | година = 2021 | поштенски број = 6334 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 730 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=47 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=38 | lon_sec=6 | слава = | мрежно место = | карта = Долна Белица во Општина Струга.svg }} '''Долна Белица''' — село во областа [[Дримкол]], во [[Општина Струга]], во околина на градот [[Струга]]. == Потекло на името == [[Податотека:Сретсело на Долна Белица.jpg|мини|300п|лево|Сретселото]] Првото име на Горна Белица било Бела, добиено од белината на реката [[Беличка Река (Јабланичка)|Беличка Река]], што се пени на стрмниот тек.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/prilozi/raskazi-ni-za-makedonija/%D1%81%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%BD%D0%B8%D0%B7-%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%9C%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%98%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86/|title=Сафари низ дивите беспаќа на Јабланица|last=Јачевска|first=Сања|date=5 јуни 2018|work=[[Нова Македонија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=5 ноември 2018}}</ref> Со време се појавиле две населби, поради што селата ги добиле имињата Долна и [[Горна Белица]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Струга]], недалеку од градот [[Струга]], сместено во [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=5 ноември 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=101}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 730 метри. Од самиот град Струга е оддалечено 7 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2240]]. Ова големо село се наоѓа во областа [[Дримкол|Струшки Дримкол]], сместено северозападно од Струга, а во подножјето на планината [[Јабланица]]. Покрај него поминува [[Беличка Река (Јабланичка)|Беличка Река]]. Најблиски села се: [[Враништа]], [[Заграчани]], [[Велешта]] и [[Октиси]]. Во минатото, мештаните водата за пиење ја добивале од бунари.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=177-180|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Подпиле, Зад-река, Кодру, Кала Маре, Џамија, Димарзено и Краста.<ref name=":0" /> Долна Белица има збиен тип и е поделено на маала кои се именувани по родови: Томаноско, Укоско, Рочи, Шабаноско и други.<ref name=":0" /> == Историја == Во областа е раширено преданието дека [[Горна Белица]] на планината [[Јабланица]] и Долна Белица во подножјето на планината биле основани од [[Власи]], кои како номадски сточари престојувале на територија на денешна [[Албанија]], но бидејќи направиле многу штета на околните села, турската власт им наредила да се населат тука.<ref name=":0" /> Тоа било во {{римски|18}} век, кога Власите дошле од месноста Змолник во областа Черменик, западно од планината Јабланица. Подоцна дошле Власи и од другите делови на Албанија и северниот дел на [[Грција]].<ref name=":0" /> Легендата кажува дека првин било основано Горна Белица на Јабланица, додека на подрачјето на денешното село Долна Белица им се наоѓале зимските колиби. Подоцна, некои Власи решиле тука да се преселат, па така тие добиле и малку земја за обработување.<ref name=":0" /> Селото уште од неговото основање имало и муслимански Албанци (од денешниот род Рочи и други). Тие работеле како слуги кај богатите Власи. Така, селото постепено растело како влашко-албанско. Во 1948 година имало 151 домаќинство од кои 130 влашки и 21 албанско.<ref name=":0" /> Етничката структура во селото нагло била променета по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], кога Власите се иселиле и ги продале своите имоти, а на нивно место се населиле [[Македонски Албанци|Албанци]] од другите села во Струшко.<ref name=":0" /> Во средишниот дел на селото се наоѓа [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Долна Белица|црквата „Успение на Пресвета Богородица“]] изградена во 1896 година, како и џамија, која е подигната во истиот период.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 6,4&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 524,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 63,5 хектари, а на шумите само 3,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Жителите главно се занимаваат со земјоделство, сточарство и одат на печалба.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|692 |1953|712 |1961|659 |1971|687 |1981|808 |1991|177 |1994|894 |2002|1026 |2021|660 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 109 домаќинства и 28 жители муслимани, 40 Македонци и 212 Власи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 102-103.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Долна Белица имало 700 жители, од кои 650 Власи и 50 [[Албанци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Долна Белица е претставено како чисто влашко село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 55 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Долна Белица имало 1.224 [[Власи]], патријаршисти.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.164-155.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Власи]] и 150 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина и во 1961 година броело 659 жители, од кои 251 биле [[Албанци]], 50 [[Македонци]], а 349 се означени како други, иако всушност се [[Власи]], додека во 1994 година бројот е зголемен на 894 жители, од кои 779 биле Албанци, 36 Македонци, 36 Власи и 6 [[Турци]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Долна Белица живееле 1.026 жители, од кои 17 [[Македонци]], 945 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Турци|Турчин]], 24 [[Македонски Власи|Власи]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 38 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 ноември 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 660 жители, од кои 2 [[Македонци]], 604 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Турци|Турчин]], 1 [[Македонски Роми|Ром]], 5 [[Македонски Власи|Власи]], 29 останати и 18 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Долна Белица: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | '''692''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 27 | 207 | 0 | 3 | 471 | 1 | 3 | — | '''712''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 50 | 251 | 1 | — | — | 5 | 352 | — | '''659''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 52 | 478 | 5 | 0 | — | 0 | 152 | — | '''687''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 68 | 627 | 0 | 0 | 91 | 1 | 21 | — | '''808''' |- style="text-align:center;" | 1991{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} | 32 | 41 | 1 | 0 | 33 | 1 | 69 | — | '''177''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 36 | 779 | 6 | 0 | 36 | 1 | 36 | — | '''894''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 17 | 945 | 1 | 0 | 24 | 1 | 38 | — | '''1.026''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 2 | 604 | 1 | 1 | 5 | 0 | 29 | 18 | '''660''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Селото Долна Белица отсекогаш имало влашко-албански родови.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото: * '''Влашки родови:''' ''Томаноски'' (5 к.), ''Укоски'' (4 к.), ''Гучески'' (4 к.), ''Џангоски'' (3 к.), ''Филипоски'' (3 к.), ''Пиповски'' (2 к.), ''Мареноски'' (2 к.), ''Дардански'' (2 к.), ''Пржитоски'' (2 к.), ''Ќуфовски'' (2 к.), ''Попоски'' (1 к.), ''Неделкоски'' (1 к.), ''Шкаркоски'' (1 к.), ''Зоза'' (1 к.) и ''Трцовски'' (1 к.). Овие родови немаат куќна слава. Во родот Укоски се знае следнава генеалогија: Симон (жив, 72 години во 1980 г.)-Јаков-Јане-Ѓорѓи, подалечните предци не ги знаат. * '''Албански родови:''' **'''Постари родови:''' ''Рочи'' (34 к.), прв албански род во селото доселен во втората половина на {{римски|18}} век, потекнуваат од околината на Пешкопеја, од селото Рочи каде што биле слуги кај Власите, во овој род се знае следнава генеалогија: Беџет (жив, 67 години во 1980 г.)-Малиќ-Зенел-Осман-Селим-Бајрам-Бриим-Таир, основач на родот кој се доселил, кој имал три браќа, кои се населиле на три места, едниот во Долна Белица, другиот во [[Велешта]] и третиот во [[Битола]]; ''Шабаноски'' (15 к.), најнапред живееле во соседното [[Горна Белица]], не им се знае потеклото и ''Салиевски'' (8 к.), дошле по Шабаноски, но не им се знае потеклото. **'''Понови родови:''' ''Велештани'' (20 к.), ''Октишани'' (8 к.), ''Радолиштани'' (2 к.), ''Татешани'' (2 к.), ''Добовјанци'' (2 к.) и ''Делогождани'' (2 к.), сите наречени по селата од каде што потекнуваат. Родот Октишани во претходното село биле [[Македонци муслимани|Торбеши]]. === Иселеништво === Од селото се имаат иселено околу сто влашки семејства, кои сега живеат во [[Струга]], [[Охрид]] (помал број), [[Белград]] и [[Панчево]]. Има и неколку целосно иселени родови, како што е родот ''Цирка'', од каде потекнува поранешниот министер на Југославија, [[Александар Цинцар-Марковиќ]]. Влашкиот род ''Беличани'' (2 к.) живеат во соседното село Враништа. Има и иселени [[Македонски Албанци|Албанци]], како што е родот ''Белица'', кои сега живеат во селото [[Радолишта]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „7 Март“ - Долна Белица|Основно училиште „7 Март“]] — подрачно основно училиште до V одделение, порано наречено ОУ „Единство“ * Дом на културата * Месна заедница <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 114.jpg|Поглед на основното училиште во селото Податотека:Дом на културата во Долна Белица.jpg|Дом на културата Податотека:Општествен објект во Долна Белица.jpg|Месната заедница </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Долна Белица било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото било дел од тогашната општина Велешта. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Велешта, во која покрај селото Долна Белица, се наоѓале и селата Велешта, Враништа, Горно Татеши, Добовјани, Долно Татеши, Ташмаруништа и Тоска. Во периодот 1950-1952 година, селото припаѓало на некогашната општина Враништа, во која влегувале селата Враништа, Долна Белица и Ложани. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место место бр. 1871 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=5 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 975 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2187|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313042356/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2187|archive-date=2022-03-13|dead-url=|accessdate=2 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 967 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2187|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=5 ноември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Арангел (Долна Белица)|Арангел]] — средновековна црква и некропола; * [[Краста (Долна Белица)|Краста]] — населба од железно време; и * [[Св. Петка (Долна Белица)|Св. Петка]] — средновековна црква. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Долна Белица|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долна Белица (стара)|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — помала црква во селото; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долна Белица (нова)|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — помала црква во полето, уништена од вандали во 2010 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tvm.mk/vesti/ohrid/8277-unishtena-crkva-arhangel-mihail-dolna-belica|title=УНИШТЕНА ЦРКВАТА „СВ. АРХАНГЕЛ МИХАИЛ“ ВО ДОЛНА БЕЛИЦА|last=Маленкова|first=Татјана|date=26 април 2010|work=ТВМ Телевизија|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=6 ноември 2018}}</ref> и * [[Црква „Св. Петка“ - Долна Белица|Црква „Св. Петка“]] — најнова црква, изградена во 1989 година. ;Џамии<ref name="верски објекти" /> * [[Џамија (Долна Белица)|Џамија]] — главна селска џамија. ;Споменици * На селските гробишта кај црквата „Св. Петка“ се наоѓа спомен-плоча посветена на загинатите австроунгарски војници во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=12}}</ref> * [[Беличка Река (Јабланичка)|Беличка Река]] — притока на [[Црн Дрим]]. <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 146.jpg|Главната селска црква „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 113.jpg|Селската џамија Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долна Белица.jpg|Црквата „Св. Архангел Михаил“ Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица.jpg|Црквата „Св. Петка“ Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 10.jpg|Спомен-плоча за австроунгарските војници </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Долна Белица * [[Ајрие Калиќи]] (1922-?) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Автобуска постојка во Долна Белица.jpg|Автобуска постојка Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 118.jpg|Куќи во селото Податотека:Игралиште во Долна Белица.jpg|Спортско игралиште </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Поврзано == * [[Дримкол]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dolna Belica}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Долна Белица| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] dum4kqmj84akwch4gn1rw8sqpj4rarj 0 12058 5582856 5467612 2026-06-26T12:55:13Z Ehrlich91 24281 5582856 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Долно Татеши | слика = Воздушен поглед на Долно Татеши.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Долно Татеши | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 351 | година = 2021 | поштенски број = 6334 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 795 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=15 | lat_sec=30 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=21 | слава = | мрежно место = | карта = Долно Татеши во Општина Струга.svg }} '''Долно Татеши''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Долно Татеши.jpg|мини|300п|лево|Поглед во селото]] Селото се наоѓа во средишниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во средишниот дел на [[Општина Струга]], од десната страна на реката [[Црн Дрим]], а под јужната падина на планината [[Караорман]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=26 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=109}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 795 метри. Од градот [[Струга]] селото е оддалечено 11 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]], а со локален асфалтен пат е поврзано и со соседното [[Горно Татеши]]. == Историја == == Стопанство == Атарот на селото е мал и зафаќа простор од 5,3&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 221,8 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 208,9 хектари, а на пасиштата 49,1 хектар.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|316 |1953|331 |1961|367 |1971|434 |1981|484 |1991|3 |1994|590 |2002|699 |2021|351 }} Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 година, селото имало 160 муслимани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Татеши (Горно и Долно) живееле 750 жители, од кои 450 [[Албанци]] и 300 [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Татеши (Горно и Долно) се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 48 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, во коешто живее албанско население. Во 1961 година, селото броело 367 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 590 жители, од кои 585 биле Албанци.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Долно Татеши, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 699 жители, од кои 697 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 јуни 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 351 жител, од кои 1 [[Македонци|Македонец]], 349 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|750|—|316|331|367|434|484|3|590|699|351}} === Родови === Долно Татеши е албанско село. Родови во селото се: Рамани, Дика, Беќири, Азизи, Ферати, Суља, Ризвани и Алими. Сите родови заедно имаат 58 куќи). Намножени се од ист предок Азиз кој се доселил од селото [[Слатино (Албанија)|Слатино]], [[Голо Брдо]] ([[Албанија]]); Тоски (3 к.) доселени се од соседното планинско село [[Тоска (село)|Тоска]], таму се доселени од селото [[Велчани]] во [[Албанија|јужна Албанија]]. == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dolno Tateši}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Долно Татеши| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 940a6oebu215pjeaeloep3zwrygjob0 5582896 5582856 2026-06-26T13:41:18Z Ehrlich91 24281 5582896 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Долно Татеши | слика = Воздушен поглед на Долно Татеши.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Долно Татеши | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 351 | година = 2021 | поштенски број = 6334 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 795 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=15 | lat_sec=30 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=21 | слава = | мрежно место = | карта = Долно Татеши во Општина Струга.svg }} '''Долно Татеши''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Долно Татеши.jpg|мини|300п|лево|Поглед во селото]] Селото се наоѓа во средишниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во средишниот дел на [[Општина Струга]], од десната страна на реката [[Црн Дрим]], а под јужната падина на планината [[Караорман]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=26 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=109}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 795 метри. Од градот [[Струга]] селото е оддалечено 11 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]], а со локален асфалтен пат е поврзано и со соседното [[Горно Татеши]]. Селото е сместено во јужното подножје на планината Караорман, а негово соседно село на запад е [[Горно Татеши]]. Помеѓу нив се наоѓа долина на повремениот поток наречен Сушица. Местоположбата е погодна од стопански причини. Во минатото, водата за пиење се добивала од бунари. Во самото село и на неговиот атар нема извори.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=208-209|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Сушица, Прој Сапот, Уле Маде, Кодра Маде, Шулони Мад, Арате Бегут и други.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип. Сепак, тоа е поделено на маала кои се наречени по родовите.<ref name=":0" /> == Историја == Постои предание дека селото е старо и дека најпрвин било населено со словенско-христијанско население. Тие мештани во првата половина на {{римски|19}} век работеле на чифликсахабијска земја, која била во посед на Емин-бег.<ref name=":0" /> Меѓутоа, околу 1830 година во селото се доселило едно албанско домаќинство со старешина Азиз. Тој имал неколку синови од кои потекнуваат денешните родови (вкупно осум). Тие Албанци како што се пренесува ја купиле земјата од Емин-бег, поради што селските христијани морале да се иселат. Денес не се знае или не се кажува како се викале и каде заминале.<ref name=":0" /> Долно и [[Горно Татеши]] се албанско муслимански села со население со потекло од селото [[Слатино (Албанија)|Слатино]] во [[Голо Брдо]]. Од Слатино се иселиле тројца браќа, Азиз, Диша и Али. Првиот дошол во Долно Татеши, додека другите двајца во Горно Татеши.<ref name=":0" /> Кога браќата се доселиле, селата биле чифлици на дебарските бегови: Емин-бег имал чифлиг во Долно Татеши, а Јусуф-бег во Горно Татеши. Беговите биле браќа и потекнувале од родот Аголи. Подоцна, доселените Албанци ја купиле земјата на чифлиците од беговите за симболична цена.<ref name=":0" /> Низ атарот на селото поминува потокот Сушица (или Вром), за кој мештаните велат дека е најштетен водотек во Македонија. Скоро секоја година во минатото неговата вода го поплавувала обработливото земјиште.<ref name=":0" /> Селската џамија била обновена во 1973 година.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот на селото е мал и зафаќа простор од 5,3&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 221,8 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 208,9 хектари, а на пасиштата 49,1 хектар.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|316 |1953|331 |1961|367 |1971|434 |1981|484 |1991|3 |1994|590 |2002|699 |2021|351 }} Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 година, селото имало 160 муслимани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Татеши (Горно и Долно) живееле 750 жители, од кои 450 [[Албанци]] и 300 [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Татеши (Горно и Долно) се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 48 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, во коешто живее албанско население. Во 1961 година, селото броело 367 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 590 жители, од кои 585 биле Албанци.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Долно Татеши, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 699 жители, од кои 697 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 јуни 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 351 жител, од кои 1 [[Македонци|Македонец]], 349 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|750|—|316|331|367|434|484|3|590|699|351}} === Родови === Долно Татеши е албанско село. Родови во селото се: Рамани, Дика, Беќири, Азизи, Ферати, Суља, Ризвани и Алими. Сите родови заедно имаат 58 куќи). Намножени се од ист предок Азиз кој се доселил од селото [[Слатино (Албанија)|Слатино]], [[Голо Брдо]] ([[Албанија]]); Тоски (3 к.) доселени се од соседното планинско село [[Тоска (село)|Тоска]], таму се доселени од селото [[Велчани]] во [[Албанија|јужна Албанија]]. == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dolno Tateši}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Долно Татеши| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] k660itxrlo09jji4h4q9vkjnuefwdo9 5583016 5582896 2026-06-26T18:54:01Z Ehrlich91 24281 5583016 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Долно Татеши | слика = Воздушен поглед на Долно Татеши.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Долно Татеши | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 351 | година = 2021 | поштенски број = 6334 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 795 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=15 | lat_sec=30 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=21 | слава = | мрежно место = | карта = Долно Татеши во Општина Струга.svg }} '''Долно Татеши''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Долно Татеши.jpg|мини|300п|лево|Поглед во селото]] Селото се наоѓа во средишниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во средишниот дел на [[Општина Струга]], од десната страна на реката [[Црн Дрим]], а под јужната падина на планината [[Караорман]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=26 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=109}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 795 метри. Од градот [[Струга]] селото е оддалечено 11 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]], а со локален асфалтен пат е поврзано и со соседното [[Горно Татеши]]. Селото е сместено во јужното подножје на планината Караорман, а негово соседно село на запад е [[Горно Татеши]]. Помеѓу нив се наоѓа долина на повремениот поток наречен Сушица. Местоположбата е погодна од стопански причини. Во минатото, водата за пиење се добивала од бунари. Во самото село и на неговиот атар нема извори.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=208-209|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Сушица, Прој Сапот, Уле Маде, Кодра Маде, Шулони Мад, Арате Бегут и други.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип. Сепак, тоа е поделено на маала кои се наречени по родовите.<ref name=":0" /> == Историја == Постои предание дека селото е старо и дека најпрвин било населено со словенско-христијанско население. Тие мештани во првата половина на {{римски|19}} век работеле на чифликсахабијска земја, која била во посед на Емин-бег.<ref name=":0" /> Меѓутоа, околу 1830 година во селото се доселило едно албанско домаќинство со старешина Азиз. Тој имал неколку синови од кои потекнуваат денешните родови (вкупно осум). Тие Албанци како што се пренесува ја купиле земјата од Емин-бег, поради што селските христијани морале да се иселат. Денес не се знае или не се кажува како се викале и каде заминале.<ref name=":0" /> Долно и [[Горно Татеши]] се албанско муслимански села со население со потекло од селото [[Слатино (Албанија)|Слатино]] во [[Голо Брдо]]. Од Слатино се иселиле тројца браќа, Азиз, Диша и Али. Првиот дошол во Долно Татеши, додека другите двајца во Горно Татеши.<ref name=":0" /> Кога браќата се доселиле, селата биле чифлици на дебарските бегови: Емин-бег имал чифлиг во Долно Татеши, а Јусуф-бег во Горно Татеши. Беговите биле браќа и потекнувале од родот Аголи. Подоцна, доселените Албанци ја купиле земјата на чифлиците од беговите за симболична цена.<ref name=":0" /> Низ атарот на селото поминува потокот Сушица (или Вром), за кој мештаните велат дека е најштетен водотек во Македонија. Скоро секоја година во минатото неговата вода го поплавувала обработливото земјиште.<ref name=":0" /> Селската џамија била обновена во 1973 година.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот на селото е мал и зафаќа простор од 5,3&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 221,8 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 208,9 хектари, а на пасиштата 49,1 хектар.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Од селото голем дел од населението е на привремена работа во странство, додека останатите се занимаваат со земјоделство.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|316 |1953|331 |1961|367 |1971|434 |1981|484 |1991|3 |1994|590 |2002|699 |2021|351 }} Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 година, селото имало 160 муслимани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Татеши (Горно и Долно) живееле 750 жители, од кои 450 [[Албанци]] и 300 [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Татеши (Горно и Долно) се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 48 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, во коешто живее албанско население. Во 1961 година, селото броело 367 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 590 жители, од кои 585 биле Албанци.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Долно Татеши, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 699 жители, од кои 697 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 јуни 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 351 жител, од кои 1 [[Македонци|Македонец]], 349 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|750|—|316|331|367|434|484|3|590|699|351}} === Родови === Долно Татеши е албанско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1977 година, родови во селото: ''Рамани'', ''Дика'', ''Беќири'', ''Азизи'', ''Ферати'', ''Суља'', ''Ризвани'' и ''Алими''. Сите родови заедно имаат 58 куќи. Намножени се од ист предок Азиз кој се доселил од селото [[Слатино (Албанија)|Слатино]], [[Голо Брдо]] ([[Албанија]]). Тврдат дека се вистински Албанци, а не Торбеши; ''Тоски'' (3 к.,) доселени се од соседното планинско село [[Тоска (село)|Тоска]], таму се доселени од селото [[Велчани]] во [[Албанија|Јужна Албанија]]. === Иселеништво === По Втората светска војна, 10 домаќинства се иселиле во градовите Охрид и Струга.<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Орхан Џемаили“ - Долно Татеши.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Орхан Џемаили“ - Долно Татеши|Подрачното основно училиште „Орхан Џемаили“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Орхан Џемаили“ - Горно Татеши]] == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Долно Татеши било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Велешта]]. Во периодот од 1957 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1957 година, селото припаѓало на некогашната општина Велешта. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Велешта, во која покрај селото Долно Татеши, се наоѓале и селата Велешта, Враништа, Горно Татеши, Добовјани, Долна Белица, Ташморуништа и Тоска. Во периодот 1950-1952 година, селото Долно Татеши било дел од некогашната општина Делогожди, во која влегувале селата Богојци, Горно Татеши, Делогожди, Корошишта, Тоска и Џепин. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1920 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Црква (Долно Татеши)|Црква]] — средновековна црква. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Долно Татеши)|Џамија]] — главна селска џамија. ;Реки * [[Вром (река)|Вром]] (или '''Сушица''') — мала река низ селото <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Корито на Вром.jpg|Корито на рекичката Вром Податотека:Џамија во Долно Татеши.jpg|Селската џамија </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Долно Татеши == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dolno Tateši}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Долно Татеши| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] fh942n85kg0ljseothk9hgjc0b6ndhc 5583018 5583016 2026-06-26T18:54:39Z Ehrlich91 24281 /* Општествени установи */ 5583018 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Долно Татеши | слика = Воздушен поглед на Долно Татеши.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Долно Татеши | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 351 | година = 2021 | поштенски број = 6334 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 795 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=15 | lat_sec=30 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=21 | слава = | мрежно место = | карта = Долно Татеши во Општина Струга.svg }} '''Долно Татеши''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Долно Татеши.jpg|мини|300п|лево|Поглед во селото]] Селото се наоѓа во средишниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во средишниот дел на [[Општина Струга]], од десната страна на реката [[Црн Дрим]], а под јужната падина на планината [[Караорман]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=26 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=109}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 795 метри. Од градот [[Струга]] селото е оддалечено 11 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]], а со локален асфалтен пат е поврзано и со соседното [[Горно Татеши]]. Селото е сместено во јужното подножје на планината Караорман, а негово соседно село на запад е [[Горно Татеши]]. Помеѓу нив се наоѓа долина на повремениот поток наречен Сушица. Местоположбата е погодна од стопански причини. Во минатото, водата за пиење се добивала од бунари. Во самото село и на неговиот атар нема извори.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=208-209|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Сушица, Прој Сапот, Уле Маде, Кодра Маде, Шулони Мад, Арате Бегут и други.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип. Сепак, тоа е поделено на маала кои се наречени по родовите.<ref name=":0" /> == Историја == Постои предание дека селото е старо и дека најпрвин било населено со словенско-христијанско население. Тие мештани во првата половина на {{римски|19}} век работеле на чифликсахабијска земја, која била во посед на Емин-бег.<ref name=":0" /> Меѓутоа, околу 1830 година во селото се доселило едно албанско домаќинство со старешина Азиз. Тој имал неколку синови од кои потекнуваат денешните родови (вкупно осум). Тие Албанци како што се пренесува ја купиле земјата од Емин-бег, поради што селските христијани морале да се иселат. Денес не се знае или не се кажува како се викале и каде заминале.<ref name=":0" /> Долно и [[Горно Татеши]] се албанско муслимански села со население со потекло од селото [[Слатино (Албанија)|Слатино]] во [[Голо Брдо]]. Од Слатино се иселиле тројца браќа, Азиз, Диша и Али. Првиот дошол во Долно Татеши, додека другите двајца во Горно Татеши.<ref name=":0" /> Кога браќата се доселиле, селата биле чифлици на дебарските бегови: Емин-бег имал чифлиг во Долно Татеши, а Јусуф-бег во Горно Татеши. Беговите биле браќа и потекнувале од родот Аголи. Подоцна, доселените Албанци ја купиле земјата на чифлиците од беговите за симболична цена.<ref name=":0" /> Низ атарот на селото поминува потокот Сушица (или Вром), за кој мештаните велат дека е најштетен водотек во Македонија. Скоро секоја година во минатото неговата вода го поплавувала обработливото земјиште.<ref name=":0" /> Селската џамија била обновена во 1973 година.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот на селото е мал и зафаќа простор од 5,3&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 221,8 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 208,9 хектари, а на пасиштата 49,1 хектар.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Од селото голем дел од населението е на привремена работа во странство, додека останатите се занимаваат со земјоделство.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|316 |1953|331 |1961|367 |1971|434 |1981|484 |1991|3 |1994|590 |2002|699 |2021|351 }} Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 година, селото имало 160 муслимани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Татеши (Горно и Долно) живееле 750 жители, од кои 450 [[Албанци]] и 300 [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Татеши (Горно и Долно) се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 48 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, во коешто живее албанско население. Во 1961 година, селото броело 367 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 590 жители, од кои 585 биле Албанци.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Долно Татеши, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 699 жители, од кои 697 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 јуни 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 351 жител, од кои 1 [[Македонци|Македонец]], 349 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|750|—|316|331|367|434|484|3|590|699|351}} === Родови === Долно Татеши е албанско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1977 година, родови во селото: ''Рамани'', ''Дика'', ''Беќири'', ''Азизи'', ''Ферати'', ''Суља'', ''Ризвани'' и ''Алими''. Сите родови заедно имаат 58 куќи. Намножени се од ист предок Азиз кој се доселил од селото [[Слатино (Албанија)|Слатино]], [[Голо Брдо]] ([[Албанија]]). Тврдат дека се вистински Албанци, а не Торбеши; ''Тоски'' (3 к.,) доселени се од соседното планинско село [[Тоска (село)|Тоска]], таму се доселени од селото [[Велчани]] во [[Албанија|Јужна Албанија]]. === Иселеништво === По Втората светска војна, 10 домаќинства се иселиле во градовите Охрид и Струга.<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Орхан Џемаили“ - Долно Татеши.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Шефкет Ферати“ - Долно Татеши|Подрачното основно училиште „Орхан Џемаили“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Орхан Џемаили“ - Горно Татеши]] == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Долно Татеши било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Велешта]]. Во периодот од 1957 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1957 година, селото припаѓало на некогашната општина Велешта. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Велешта, во која покрај селото Долно Татеши, се наоѓале и селата Велешта, Враништа, Горно Татеши, Добовјани, Долна Белица, Ташморуништа и Тоска. Во периодот 1950-1952 година, селото Долно Татеши било дел од некогашната општина Делогожди, во која влегувале селата Богојци, Горно Татеши, Делогожди, Корошишта, Тоска и Џепин. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1920 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Црква (Долно Татеши)|Црква]] — средновековна црква. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Долно Татеши)|Џамија]] — главна селска џамија. ;Реки * [[Вром (река)|Вром]] (или '''Сушица''') — мала река низ селото <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Корито на Вром.jpg|Корито на рекичката Вром Податотека:Џамија во Долно Татеши.jpg|Селската џамија </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Долно Татеши == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dolno Tateši}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Долно Татеши| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 83mp0oc2fg046xhawfyv1cb45xrpdgd 0 12059 5583035 5531284 2026-06-26T19:32:42Z Ehrlich91 24281 5583035 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Биџево | слика = Воздушен поглед на Драслајца.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Драслајца | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 714 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 699 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=35 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = draslajca.freeservers.com | карта = Драслајца во Општина Струга.svg }} '''Драслајца''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Драслајца место 29.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на сретселото]] Постојат неколку извори и толкувања како Драслајца го добило името. Во турскиот дефтер од 1583 година е забележано како '''Драгославица'''. Под истото име, пред крајот на првата половина на [[XVI век]], се споменува и во ''Поменикот на манастирот Свети Јован'' во близина на селото [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], Демирхисарско. Полскиот етнолог и славист [[Влоѓимјеж Пјанка]], кој на почетокот на шеесеттите години го посетил Драслјаца, објаснува дека името Драгославица со тек на време и со скратување на некои букви се трансформирало во Драслајца. Според него, тоа е добиено од личното име на некојси Драгослав. Етнологот [[Бранислав Русиќ]] го запишал како '''Драславица'''. Негов впечаток е дека драслајчани и соседите селото го викале со името ''Драслаица'' или ''Драслајца''. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во рамништето на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во источниот дел на територијата на [[Општина Струга]] и ѝ припаѓа на рурбалната зона на градот [[Струга]], бидејќи од него е оддалечено само четири километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=15 октомври 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=112}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 699 метри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Куќите на ова големо село се наоѓаат на влажната и плодна почва помеѓу коритата на реките [[Сатеска]] и [[Црн Дрим]]. Низ средината на селото поминува Драслајскиот Поток, кој подоцна се влева во Црн Дрим.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Охридско-струшка област|last=Трифуноски|first=Јован |publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1992|isbn=|location=Белград|pages=234-236}}</ref> На северозапад од него се наоѓа селото [[Ложани]], на североисток селата [[Биџево]] и [[Ливада (село)|Ливада]], на исток [[Волино]], на запад [[Враништа]] и на југ [[Мороишта]].<ref name=":0" /> Месностите на атарот околу селото ги носат следниве називи: Средорек, Горни ливади, Санџак, Гроб, Бузелец, Копачка, Ограда, Добриш, Речиште, Мерка, Долна ограда, Шаварика, Миличина нива, Трн, Јаглишта, Краповница, Бардуница и Гола губа.<ref name=":0" /> Границите на Драслајчкиот синор се движат по местата На Оро, Под Круша, Краповица, Вировица, Средорек, Санџак, Малеш, Гроб (место каде што има непознат гроб со огромна плоча), Дупки (во близина на реката Сатеска), Черешна, Бузулец, Горни ливаѓе, Копачка, Дебрич (равни загони), Мерка, Дрим. Во тие граници се наоѓаат драслајчките ниви, ливади, ораници, а местата селаните ги нарекуваат: Миличева нива, Шаварка (некогаш тука имало шавар), Црквана (до самата црква), Јаглите (се претпоставува дека на тоа место се правел дрвен јаглен), Крапница (некогаш тука имало длабоки ендеци каде што селаните ловеле крап), Долни санџак, Ограда, Шушурица, Долна Ограда, Долзни разори (крај Црн Дрим), Вакоска Ледина, Вакоска ливада (во близина на црквата), Горни ливаѓе, Горни ливаѓе, Бела вода (каде се наоѓаат изворите на селската река) и Света Недела. Драслајца има збиен тип, а одредени делови од селото се нарекуваат по родови, како: Спасевци, Митревци, Костовци, Чурковци, Стојановци и други.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Vodici proslava 3.JPG|мини|300п|десно|Од прославата на [[Водици]] во Драслајца во 2013 година]] За Драслајца нема многу документи, ниту од подалечното, ниту пак од поблиското минато, што создава големи тешкотии за осознавање на неговото минато. Единствен постар документ во кој се споменува селото е Опширниот турски дефтер од пописот за Охридскиот санџак од 1583 година, но под името Драгославица. За тоа колку време пред тоа постоело Драслајца не се знае ништо, бидејќи не постојат никакви други документи и белези врз кои може да се утврди неговата старост. Пред крајот на турската власт, обработливата површина во атарот на селото, една третина припаѓала на христијанските родови (Костевци, Митревци и други), додека две третини припаѓале на поседувачите на чифликот, како што биле Мерсим-ага, Мустафа-ага, Ариф-ага, Шукри Џура и една жена Анка.<ref name=":0" /> Мерсим-ага бил [[Албанци|Албанец]] од селото [[Мислодежда]] на планината [[Караорман]], додека останатите биле [[Турци]] од [[Охрид]]. По ослободувањето во 1912 година, земјата била купувана постепено од македонските родови.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Драслајца било село во рамките на Струшката нахија, на [[Охридска каза|Охридската каза]] на [[Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Драслајца место 16.jpg|мини|300п|десно|Жетва во селото Драслајца]] Атарот е мал и зафаќа простор од 4,5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 426,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 5,1 хектар, а на шумите само 0,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во минатото имало земјоделска задруга, а денес во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото сите жители се занимавале со земјоделство, чии производи подоцна ги продавале во градовите [[Струга]] и [[Охрид]]. Во поскромни размери развиено е и сточарството, особено одгледувањето крави, свињи и живина.<ref name=":0" /> Во минатото, исто така, во селото работела земјоделската задруга „Напредок“, која била заедничка со соседното село [[Ложани]].<ref name=":0" /> == Население == [[Податотека:Vodici proslava 1.JPG|мини|300п|десно|Оро сретсело за [[Водици]] во 2013 година]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|612 |1953|668 |1961|760 |1971|805 |1981|828 |1991|888 |1994|804 |2002|778 |2021|714 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 40 домаќинства и 112 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 102-103.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Драслајца имало 340 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 гodina, Драслајца е претставено како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 45 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Драслајца имало 360 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 162-163.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Драслајца има позитивен популациски биланс. Имено, во 1961 година селото броело 780 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 804 жители, од кои 801 [[Македонци|Македонец]] и 3 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Драслајца живееле 778 жители, од кои 775 [[Македонци]], 2 [[Срби]] и 1 [[Роми|Ром]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 ноември 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 714 жители, од кои 679 [[Македонци]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 5 останати и 28 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|340|360|612|668|760|805|828|888|804|778|714}} === Родови === Драслајца е во целост македонско православно село. Родовите во селото се староседелски и доселенички, а поради добрата местоположба селото нема иселеници и во него доаѓаат постојано нови жители.<ref name=":0" /> Староседелски родови во селото се: ''Митревци'' (10 к.) и ''Кичевци'' (3 к.), за нив се вели дека отсекогаш живеат овде.<ref name=":0" /> Доселенички родови до крајот на турското владеење во селото се: ''Костевци'' (10 к.) доселени се од некое село во околината на [[Костур (град)|Костур]], Егејска Македонија, го знаат следното родословие: Благоја (жив на 60&nbsp;г. во 1980 година) Јонче-Сарафин-Спиро-Јоан, кој се доселил од Костурско, околу 1830 година со неговите браќа Стефан, Аврам и Димо, во Костурско влегле во расправија со Турците и затоа пребегнале овде; ''Спасевци'' (20 к.) доселени се од некаде; ''Пеќиновци'' или ''Трајановци'' (5 к.) доселени се од соседното село [[Биџево]], таму имаат истоимени роднини, подалечно потекло им е од некое село во [[Пеќ]]; ''Чурковци'' (15 к.) доселени се од некое село во [[Прилепско]]; ''Стојановци'' (20 к.) доселени се од сега раселеното село Црско на [[Караорман]], тоа село постоело во атарот на селото [[Поум]]; ''Милошевци'' (17 к.) доселени се од селото [[Ложани]]; ''Торковци'' (12 к.), ''Чоловци'' (6 к.), ''Далчевци'' (6 к.), ''Малевци'' (5 к.) и ''Манговци'' (2 к.) доселеници од непознато место; ''Љајковци'' (7 к.) доселени се после [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Љанговци'' (6 к.) доселени се од соседното село [[Биџево]] исто така после Првата светска војна; ''Мартиновци'' (4 к.) доселени се од селото [[Мешеишта]], време на доселување како претходните два рода и ''Ојлевци'' (4 к.) доселени околу 1950 година од селото [[Модрич]], во Дебарски Дримкол.<ref name=":0" /> Според истражувањата пак на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Драслајца|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * ''Костевци (8 к.)'' доселени се во втората половина на XVIII век од околината на [[Костур (град)|Костур]] во [[Егејска Македонија]]; ''Митревци со Чолевци (7 к.)'' доселени се од околината на [[Приштина]] во [[Република Косово|Косово]]; ''Торковци (7 к.)'' доселени се од некое место во [[Албанија]]; ''Стојановци или Лулевци (10 к.)'' доселени се од некогашното село [[Црско (Делогожди)|Црско]] на [[Караорман]]; ''Крушаровци (1 к.)'' и они се доселени од [[Црско (Делогожди)|Црско]]; ''Чурковци (12 к.)'' доселени се од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]] кај [[Охрид]], околу 1835 година; ''Спасевци со Нејковци (16 к.)'' доселени се од [[Кукуш (Либражд)|Кукуш]] на [[Шкумба]], близу границата; ''Јолдевци (1 к.)'' доселени се од селото [[Велмеј]] во [[Дебрца]]. Таму припаѓале на родот ''Нечевци''; ''Сарџиновци или Лајковци (2 к.)'' доселени се од селото [[Мороишта]]. Каде имаат истоимени роднини; ''Милошовци (5 к.)'' доселени се од селото [[Ложани]]. Подалечно потекло имаат од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Пеќиновци или Ломушовци (2 к.)'' доселени се од селото [[Биџево]], каде имаат истоимени роднини; ''Бајрактаровци или Лакџовци (3 к.)'' доселени се од селото Биџево после 1918 година; ''Томовци (1 к.)'' доселени се од [[Дебарско]]; ''Мартиновци (3 к.)'' доселени се во 1935 година од селото Мешеишта, каде припаѓале на истиот род; ''Спасевци (1 к.)'' доселени се во 1938 година од селото [[Ложани]]. === Иселеништво === Во минатото, од селото не се забележани поголеми иселувања, освен на некои помлади семејства, кои се иселиле околу 1960-тите години во [[Струга]] (5 к.) и во [[Охрид]] (2 к.).<ref name=":0" /> Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите: * Костевци иселени има во [[Струга]] (две семејства од 1905 година). * Митревци иселени има во [[Скопје]] (едно семејство од 1912 година). * Спасевци иселени има во [[Софија]] (едно семејство од 1904 година). * Стојановци иселени има во [[Романија]] (едно семејство од 1890 година).<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:Драслајца место 04.jpg|мини|300п|десно|Поранешниот задружен дом во селото]] * [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца|Основно училиште „Св. Климент Охридски“]] до IX одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.struga.gov.mk/mk/o%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0/|title=Основни и средни училишта|last=|first=|date=|work=[[Општина Струга]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Месна заедница == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], една од општините која доживеала најголеми промени со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Драслајца, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Ливада, Ложани, Мороиште и Ново Село. Општината Драслајца постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 1865 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во младинскиот дом „Гоце Делчев“ во селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 701 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024122729/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|archive-date=2020-10-24|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 688 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црквата Света Богородица во Драслајца 12.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Успение на Пресвета Богородица“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Драслајца (археолошко наоѓалиште)|Драслајца]] — осамен наод од римско време ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква, околу која се наоѓаат и селските гробишта; и * [[Црква „Св. Недела“ - Драслајца|Црква „Св. Недела“]] — манастирска црква. == Редовни настани == * [[Водици]] — 19 јануари == Личности == ;Родени во Драслајца * [[Крсте Чачански]] (1949-2003) — поет, раскажувач и романописец; * [[Митра Стојаноска]] — најдобар фудбалер во женски фудбал за 2007 г.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |title=Официјална страна на Фудбалската федерација на Македонија |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102165946/http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |url-status=dead }}</ref> * [[Виктор Цветаноски]] — новинар и политички аналитичар<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |title=Кратка биографија на Виктор Цветаноски |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727135634/http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |url-status=dead }}</ref> == Култура и спорт == * [[КУД „Драслајчанка“]] * [[ФК Драслајца]] == Поврзано == * [[Струшко Поле]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Draslajca}} * [http://www.draslajca.freeservers.com/ Неофицијална мрежна страница на селото] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080727135629/http://www.draslajca.freeservers.com/ |date=2008-07-27 }} * [http://draslajchanka.weebly.com/10521072108210771076108610851089108210802.html Страница за Драслајца] на порталот на КУД „Драслајчанка“ {{Општина Струга}} [[Категорија:Драслајца| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] aw6sf5r66g033fopy5cxy937jhfkc8w 5583043 5583035 2026-06-26T19:56:45Z Ehrlich91 24281 5583043 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Драслајца | слика = Воздушен поглед на Драслајца.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Драслајца | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 714 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 699 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=35 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = draslajca.freeservers.com | карта = Драслајца во Општина Струга.svg }} '''Драслајца''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Драслајца место 29.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на сретселото]] Постојат неколку извори и толкувања како Драслајца го добило името. Во турскиот дефтер од 1583 година е забележано како '''Драгославица'''. Под истото име, пред крајот на првата половина на [[XVI век]], се споменува и во ''Поменикот на манастирот Свети Јован'' во близина на селото [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], Демирхисарско. Полскиот етнолог и славист [[Влоѓимјеж Пјанка]], кој на почетокот на шеесеттите години го посетил Драслјаца, објаснува дека името Драгославица со тек на време и со скратување на некои букви се трансформирало во Драслајца. Според него, тоа е добиено од личното име на некојси Драгослав. Етнологот [[Бранислав Русиќ]] го запишал како '''Драславица'''. Негов впечаток е дека драслајчани и соседите селото го викале со името ''Драслаица'' или ''Драслајца''. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во рамништето на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во источниот дел на територијата на [[Општина Струга]] и ѝ припаѓа на рурбалната зона на градот [[Струга]], бидејќи од него е оддалечено само четири километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=15 октомври 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=112}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 699 метри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Куќите на ова големо село се наоѓаат на влажната и плодна почва помеѓу коритата на реките [[Сатеска]] и [[Црн Дрим]]. Низ средината на селото поминува Драслајскиот Поток, кој подоцна се влева во Црн Дрим. Во минатото, водата за пиење мештаните ја добивале од бунари. Првиот бунар бил ископан во 1925 година на длабочина од околу 50 метри. Подоцна, секое домаќинство добило свој бунар. Пред копањето на бунарите се користела водата од изворот Бела Вода<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=234-236|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> На северозапад од него се наоѓа селото [[Ложани]], на североисток селата [[Биџево]] и [[Ливада (село)|Ливада]], на исток [[Волино]], на запад [[Враништа]] и на југ [[Мороишта]].<ref name=":0" /> Месностите на атарот околу селото ги носат следниве називи: Средорек, Горни Ливади, Санџак, Гроб, Бузелец, Копачка, Ограда, Добриш, Речиште, Мерка, Долна Ограда, Шаварика, Миличина Нива, Трн, Јаглишта, Краповница, Бардуница и Гола Губа.<ref name=":0" /> Границите на Драслајчкиот синор се движат по местата На Оро, Под Круша, Краповица, Вировица, Средорек, Санџак, Малеш, Гроб (место каде што има непознат гроб со огромна плоча), Дупки (во близина на реката Сатеска), Черешна, Бузулец, Горни Ливаѓе, Копачка, Дебрич, Мерка и Дрим. Во тие граници се наоѓаат драслајчките ниви, ливади, ораници, а местата селаните ги нарекуваат: Миличева Нива, Шаварка (некогаш тука имало шавар), Црквана (до самата црква), Јаглите (се претпоставува дека на тоа место се правел дрвен јаглен), Крапница (некогаш тука имало длабоки ендеци каде што селаните ловеле крап), Долни Санџак, Ограда, Шушурица, Долна Ограда, Долзни Разори (крај Црн Дрим), Вакоска Ледина, Вакоска Ливада (во близина на црквата), Горни Ливаѓе, Бела Вода (каде се наоѓаат изворите на селската река) и Света Недела. Драслајца има збиен тип, а одредени делови од селото се нарекуваат по родови, како: Спасевци, Митревци, Костовци, Чурковци, Стојановци и други.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Спомен-чешма во Драслајца.jpg|мини|300п|десно|Спомен-чешма за загинатите борци за слобода на [[Македонија]]]] За Драслајца нема многу документи, ниту од подалечното, ниту пак од поблиското минато, што создава големи тешкотии за осознавање на неговото минато. Единствен постар документ во кој се споменува селото е Опширниот турски дефтер од пописот за Охридскиот санџак од 1583 година, но под името Драгославица. За тоа колку време пред тоа постоело Драслајца не се знае ништо, бидејќи не постојат никакви други документи и белези врз кои може да се утврди неговата старост. Во селото се наоѓа стара црква посветена на „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Успение на Пресвета Богородица]]“, за која не се знае кога е подигната. Традицијата наведува дека црквата била изградена од мештани кои тука живееле пред доаѓањето на денешните селски родови.<ref name=":0" /> Пред крајот на турската власт, обработливата површина во атарот на селото, една третина припаѓала на христијанските родови (Костевци, Митревци и други), додека две третини припаѓале на поседувачите на [[чифлиг]]от, како што биле Мерсим-ага, Мустафа-ага, Ариф-ага, Шукри Џура и една жена Анка.<ref name=":0" /> Мерсим-ага бил [[Албанци|Албанец]] од селото [[Мислодежда]] на планината [[Караорман]], додека останатите биле [[Турци]] од [[Охрид]]. По ослободувањето во 1912 година, земјата била купувана постепено од македонските родови. Во овој период селото имало 30 македонски куќи.<ref name=":0" /> Атарот на селото не се менувал низ годините, но во поново време Албанците од соседното село [[Ливада (село)|Ливада]] ги зафатиле месностите Санџак и Гроб.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа простор од 4,5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 426,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 5,1 хектар, а на шумите само 0,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во минатото имало земјоделска задруга, а денес во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото денес работат повеќе помали стопански објекти. Во минатото сите жители се занимавале со земјоделство, чии производи подоцна ги продавале во градовите [[Струга]] и [[Охрид]]. Во поскромни размери развиено е и сточарството, особено одгледувањето крави, свињи и живина.<ref name=":0" /> Во минатото, исто така, во селото работела земјоделската задруга „Напредок“, која била заедничка со соседното село [[Ложани]].<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Драслајца место 16.jpg|Жетва во селото Драслајца Податотека:Драслајца место 20.jpg|Низи со пиперки во селото Податотека:Драслајца место 21.jpg|Тикви во селото </gallery> == Население == [[Податотека:Vodici proslava 1.JPG|мини|300п|десно|Оро сретсело за [[Водици]] во 2013 година]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|612 |1953|668 |1961|760 |1971|805 |1981|828 |1991|888 |1994|804 |2002|778 |2021|714 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 40 домаќинства и 112 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 102-103.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Драслајца имало 340 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 гodina, Драслајца е претставено како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 45 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Драслајца имало 360 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 162-163.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Драслајца има позитивен популациски биланс. Имено, во 1961 година селото броело 780 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 804 жители, од кои 801 [[Македонци|Македонец]] и 3 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Драслајца живееле 778 жители, од кои 775 [[Македонци]], 2 [[Срби]] и 1 [[Роми|Ром]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 ноември 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 714 жители, од кои 679 [[Македонци]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 5 останати и 28 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|340|360|612|668|760|805|828|888|804|778|714}} === Родови === Драслајца е во целост македонско православно село. Родовите во селото се староседелски и доселенички, а поради добрата местоположба селото нема иселеници и во него доаѓаат постојано нови жители.<ref name=":0" /> Староседелски родови во селото се: ''Митревци'' (10 к.) и ''Кичевци'' (3 к.), за нив се вели дека отсекогаш живеат овде.<ref name=":0" /> Доселенички родови до крајот на турското владеење во селото се: ''Костевци'' (10 к.) доселени се од некое село во околината на [[Костур (град)|Костур]], Егејска Македонија, го знаат следното родословие: Благоја (жив на 60&nbsp;г. во 1980 година) Јонче-Сарафин-Спиро-Јоан, кој се доселил од Костурско, околу 1830 година со неговите браќа Стефан, Аврам и Димо, во Костурско влегле во расправија со Турците и затоа пребегнале овде; ''Спасевци'' (20 к.) доселени се од некаде; ''Пеќиновци'' или ''Трајановци'' (5 к.) доселени се од соседното село [[Биџево]], таму имаат истоимени роднини, подалечно потекло им е од некое село во [[Пеќ]]; ''Чурковци'' (15 к.) доселени се од некое село во [[Прилепско]]; ''Стојановци'' (20 к.) доселени се од сега раселеното село Црско на [[Караорман]], тоа село постоело во атарот на селото [[Поум]]; ''Милошевци'' (17 к.) доселени се од селото [[Ложани]]; ''Торковци'' (12 к.), ''Чоловци'' (6 к.), ''Далчевци'' (6 к.), ''Малевци'' (5 к.) и ''Манговци'' (2 к.) доселеници од непознато место; ''Љајковци'' (7 к.) доселени се после [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Љанговци'' (6 к.) доселени се од соседното село [[Биџево]] исто така после Првата светска војна; ''Мартиновци'' (4 к.) доселени се од селото [[Мешеишта]], време на доселување како претходните два рода и ''Ојлевци'' (4 к.) доселени околу 1950 година од селото [[Модрич]], во Дебарски Дримкол.<ref name=":0" /> Според истражувањата пак на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Драслајца|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * ''Костевци (8 к.)'' доселени се во втората половина на XVIII век од околината на [[Костур (град)|Костур]] во [[Егејска Македонија]]; ''Митревци со Чолевци (7 к.)'' доселени се од околината на [[Приштина]] во [[Република Косово|Косово]]; ''Торковци (7 к.)'' доселени се од некое место во [[Албанија]]; ''Стојановци или Лулевци (10 к.)'' доселени се од некогашното село [[Црско (Делогожди)|Црско]] на [[Караорман]]; ''Крушаровци (1 к.)'' и они се доселени од [[Црско (Делогожди)|Црско]]; ''Чурковци (12 к.)'' доселени се од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]] кај [[Охрид]], околу 1835 година; ''Спасевци со Нејковци (16 к.)'' доселени се од [[Кукуш (Либражд)|Кукуш]] на [[Шкумба]], близу границата; ''Јолдевци (1 к.)'' доселени се од селото [[Велмеј]] во [[Дебрца]]. Таму припаѓале на родот ''Нечевци''; ''Сарџиновци или Лајковци (2 к.)'' доселени се од селото [[Мороишта]]. Каде имаат истоимени роднини; ''Милошовци (5 к.)'' доселени се од селото [[Ложани]]. Подалечно потекло имаат од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Пеќиновци или Ломушовци (2 к.)'' доселени се од селото [[Биџево]], каде имаат истоимени роднини; ''Бајрактаровци или Лакџовци (3 к.)'' доселени се од селото Биџево после 1918 година; ''Томовци (1 к.)'' доселени се од [[Дебарско]]; ''Мартиновци (3 к.)'' доселени се во 1935 година од селото Мешеишта, каде припаѓале на истиот род; ''Спасевци (1 к.)'' доселени се во 1938 година од селото [[Ложани]]. === Иселеништво === Во минатото, од селото не се забележани поголеми иселувања, освен на некои помлади семејства, кои се иселиле околу 1960-тите години во [[Струга]] (5 к.) и во [[Охрид]] (2 к.).<ref name=":0" /> Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите: * Костевци иселени има во [[Струга]] (две семејства од 1905 година). * Митревци иселени има во [[Скопје]] (едно семејство од 1912 година). * Спасевци иселени има во [[Софија]] (едно семејство од 1904 година). * Стојановци иселени има во [[Романија]] (едно семејство од 1890 година).<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:Драслајца место 04.jpg|мини|300п|десно|Поранешниот задружен дом во селото]] * [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца|Основно училиште „Св. Климент Охридски“]] до IX одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.struga.gov.mk/mk/o%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0/|title=Основни и средни училишта|last=|first=|date=|work=[[Општина Струга]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Месна заедница == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], една од општините која доживеала најголеми промени со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Драслајца, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Ливада, Ложани, Мороиште и Ново Село. Општината Драслајца постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 1865 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во младинскиот дом „Гоце Делчев“ во селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 701 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024122729/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|archive-date=2020-10-24|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 688 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црквата Света Богородица во Драслајца 12.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Успение на Пресвета Богородица“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Драслајца (археолошко наоѓалиште)|Драслајца]] — осамен наод од римско време ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква, околу која се наоѓаат и селските гробишта; и * [[Црква „Св. Недела“ - Драслајца|Црква „Св. Недела“]] — манастирска црква. == Редовни настани == * [[Водици]] — 19 јануари == Личности == ;Родени во Драслајца * [[Крсте Чачански]] (1949-2003) — поет, раскажувач и романописец; * [[Митра Стојаноска]] — најдобар фудбалер во женски фудбал за 2007 г.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |title=Официјална страна на Фудбалската федерација на Македонија |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102165946/http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |url-status=dead }}</ref> * [[Виктор Цветаноски]] — новинар и политички аналитичар<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |title=Кратка биографија на Виктор Цветаноски |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727135634/http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |url-status=dead }}</ref> == Култура и спорт == * [[КУД „Драслајчанка“]] * [[ФК Драслајца]] == Поврзано == * [[Струшко Поле]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Draslajca}} * [http://www.draslajca.freeservers.com/ Неофицијална мрежна страница на селото] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080727135629/http://www.draslajca.freeservers.com/ |date=2008-07-27 }} * [http://draslajchanka.weebly.com/10521072108210771076108610851089108210802.html Страница за Драслајца] на порталот на КУД „Драслајчанка“ {{Општина Струга}} [[Категорија:Драслајца| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 60f2vde3ucl8dtzyh03rmha1zuckz67 5583056 5583043 2026-06-26T20:15:52Z Ehrlich91 24281 5583056 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Драслајца | слика = Воздушен поглед на Драслајца.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Драслајца | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 714 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 699 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=35 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = draslajca.freeservers.com | карта = Драслајца во Општина Струга.svg }} '''Драслајца''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Драслајца место 29.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на сретселото]] Постојат неколку извори и толкувања како Драслајца го добило името. Во турскиот дефтер од 1583 година е забележано како '''Драгославица'''. Под истото име, пред крајот на првата половина на [[XVI век]], се споменува и во ''Поменикот на манастирот Свети Јован'' во близина на селото [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], Демирхисарско. Полскиот етнолог и славист [[Влоѓимјеж Пјанка]], кој на почетокот на шеесеттите години го посетил Драслјаца, објаснува дека името Драгославица со тек на време и со скратување на некои букви се трансформирало во Драслајца. Според него, тоа е добиено од личното име на некојси Драгослав. Етнологот [[Бранислав Русиќ]] го запишал како '''Драславица'''. Негов впечаток е дека драслајчани и соседите селото го викале со името ''Драслаица'' или ''Драслајца''. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во рамништето на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во источниот дел на територијата на [[Општина Струга]] и ѝ припаѓа на рурбалната зона на градот [[Струга]], бидејќи од него е оддалечено само четири километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=15 октомври 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=112}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 699 метри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Куќите на ова големо село се наоѓаат на влажната и плодна почва помеѓу коритата на реките [[Сатеска]] и [[Црн Дрим]]. Низ средината на селото поминува Драслајскиот Поток, кој подоцна се влева во Црн Дрим. Во минатото, водата за пиење мештаните ја добивале од бунари. Првиот бунар бил ископан во 1925 година на длабочина од околу 50 метри. Подоцна, секое домаќинство добило свој бунар. Пред копањето на бунарите се користела водата од изворот Бела Вода<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=234-236|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> На северозапад од него се наоѓа селото [[Ложани]], на североисток селата [[Биџево]] и [[Ливада (село)|Ливада]], на исток [[Волино]], на запад [[Враништа]] и на југ [[Мороишта]].<ref name=":0" /> Месностите на атарот околу селото ги носат следниве називи: Средорек, Горни Ливади, Санџак, Гроб, Бузелец, Копачка, Ограда, Добриш, Речиште, Мерка, Долна Ограда, Шаварика, Миличина Нива, Трн, Јаглишта, Краповница, Бардуница и Гола Губа.<ref name=":0" /> Границите на Драслајчкиот синор се движат по местата На Оро, Под Круша, Краповица, Вировица, Средорек, Санџак, Малеш, Гроб (место каде што има непознат гроб со огромна плоча), Дупки (во близина на реката Сатеска), Черешна, Бузулец, Горни Ливаѓе, Копачка, Дебрич, Мерка и Дрим. Во тие граници се наоѓаат драслајчките ниви, ливади, ораници, а местата селаните ги нарекуваат: Миличева Нива, Шаварка (некогаш тука имало шавар), Црквана (до самата црква), Јаглите (се претпоставува дека на тоа место се правел дрвен јаглен), Крапница (некогаш тука имало длабоки ендеци каде што селаните ловеле крап), Долни Санџак, Ограда, Шушурица, Долна Ограда, Долзни Разори (крај Црн Дрим), Вакоска Ледина, Вакоска Ливада (во близина на црквата), Горни Ливаѓе, Бела Вода (каде се наоѓаат изворите на селската река) и Света Недела. Драслајца има збиен тип, а одредени делови од селото се нарекуваат по родови, како: Спасевци, Митревци, Костовци, Чурковци, Стојановци и други.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Спомен-чешма во Драслајца.jpg|мини|300п|десно|Спомен-чешма за загинатите борци за слобода на [[Македонија]]]] За Драслајца нема многу документи, ниту од подалечното, ниту пак од поблиското минато, што создава големи тешкотии за осознавање на неговото минато. Единствен постар документ во кој се споменува селото е Опширниот турски дефтер од пописот за Охридскиот санџак од 1583 година, но под името Драгославица. За тоа колку време пред тоа постоело Драслајца не се знае ништо, бидејќи не постојат никакви други документи и белези врз кои може да се утврди неговата старост. Во селото се наоѓа стара црква посветена на „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Успение на Пресвета Богородица]]“, за која не се знае кога е подигната. Традицијата наведува дека црквата била изградена од мештани кои тука живееле пред доаѓањето на денешните селски родови.<ref name=":0" /> Пред крајот на турската власт, обработливата површина во атарот на селото, една третина припаѓала на христијанските родови (Костевци, Митревци и други), додека две третини припаѓале на поседувачите на [[чифлиг]]от, како што биле Мерсим-ага, Мустафа-ага, Ариф-ага, Шукри Џура и една жена Анка.<ref name=":0" /> Мерсим-ага бил [[Албанци|Албанец]] од селото [[Мислодежда]] на планината [[Караорман]], додека останатите биле [[Турци]] од [[Охрид]]. По ослободувањето во 1912 година, земјата била купувана постепено од македонските родови. Во овој период селото имало 30 македонски куќи.<ref name=":0" /> Атарот на селото не се менувал низ годините, но во поново време Албанците од соседното село [[Ливада (село)|Ливада]] ги зафатиле месностите Санџак и Гроб.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа простор од 4,5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 426,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 5,1 хектар, а на шумите само 0,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во минатото имало земјоделска задруга, а денес во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото денес работат повеќе помали стопански објекти. Во минатото сите жители се занимавале со земјоделство, чии производи подоцна ги продавале во градовите [[Струга]] и [[Охрид]]. Во поскромни размери развиено е и сточарството, особено одгледувањето крави, свињи и живина.<ref name=":0" /> Во минатото, исто така, во селото работела земјоделската задруга „Напредок“, која била заедничка со соседното село [[Ложани]].<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Драслајца место 16.jpg|Жетва во селото Драслајца Податотека:Драслајца место 20.jpg|Низи со пиперки во селото Податотека:Драслајца место 21.jpg|Тикви во селото </gallery> == Население == [[Податотека:Vodici proslava 1.JPG|мини|300п|десно|Оро сретсело за [[Водици]] во 2013 година]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|612 |1953|668 |1961|760 |1971|805 |1981|828 |1991|888 |1994|804 |2002|778 |2021|714 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 40 домаќинства и 112 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 102-103.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Драслајца имало 340 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 гodina, Драслајца е претставено како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 45 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Драслајца имало 360 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 162-163.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Драслајца има позитивен популациски биланс. Имено, во 1961 година селото броело 780 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 804 жители, од кои 801 [[Македонци|Македонец]] и 3 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Драслајца живееле 778 жители, од кои 775 [[Македонци]], 2 [[Срби]] и 1 [[Роми|Ром]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 ноември 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 714 жители, од кои 679 [[Македонци]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 5 останати и 28 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|340|360|612|668|760|805|828|888|804|778|714}} === Родови === Драслајца е во целост македонско православно село. Родовите во селото се староседелски и доселенички, а поради добрата местоположба селото нема иселеници и во него доаѓаат постојано нови жители. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Староседелски родови:''' ''Митревци'' (10 к.) и ''Кичевци'' (3 к.), за нив се вели дека отсекогаш живеат овде. * '''Доселенички родови до крајот на турското владеење:''' ''Костевци'' (10 к.), доселени се од некое село во околината на [[Костур (град)|Костур]], Егејска Македонија, го знаат следното родословие: Благоја (жив, 60 години во 1980 г.)-Јонче-Сарафин-Спиро-Јоан, кој се доселил од Костурско, околу 1830 година со неговите браќа Стефан, Аврам и Димо, во Костурско влегле во расправија со Турците и затоа пребегнале овде; ''Спасевци'' (20 к.), доселени се од некаде; ''Пеќиновци'' или ''Трајановци'' (5 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]], таму имаат истоимени роднини, подалечно потекло им е од некое село во [[Пеќ]]; ''Чурковци'' (15 к.), доселени се од некое село во [[Прилепско]]; ''Стојановци'' (20 к.), доселени се од сега раселеното село Црско на [[Караорман]], тоа село постоело во атарот на селото [[Поум]]; ''Милошевци'' (17 к.), доселени се од селото [[Ложани]]; ''Торковци'' (12 к.), ''Чоловци'' (6 к.), ''Далчевци'' (6 к.), ''Малевци'' (5 к.) и ''Манговци'' (2 к.), доселеници од непознато место; * '''Доселенички родови по Првата светска војна:''' ''Љајковци'' (7 к.), доселени се после [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Љанговци'' (6 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]] исто така после Првата светска војна; ''Мартиновци'' (4 к.), доселени се од селото [[Мешеишта]], време на доселување како претходните два рода и ''Ојлевци'' (4 к.), доселени околу 1950 година од селото [[Модрич]], во Дебарски Дримкол. Според истражувањата пак на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Драслајца|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * ''Костевци'' (8 к.), доселени се во втората половина на XVIII век од околината на [[Костур (град)|Костур]] во [[Егејска Македонија]]; ''Митревци'' со ''Чолевци'' (7 к.), доселени се од околината на [[Приштина]] во [[Република Косово|Косово]]; ''Торковци'' (7 к.), доселени се од некое место во [[Албанија]]; ''Стојановци'' или ''Лулевци'' (10 к.), доселени се од некогашното село [[Црско (Делогожди)|Црско]] на [[Караорман]]; ''Крушаровци'' (1 к.), и тие се доселени од [[Црско (Делогожди)|Црско]]; ''Чурковци'' (12 к.), доселени се од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]] кај [[Охрид]], околу 1835 година; ''Спасевци'' со ''Нејковци'' (16 к.), доселени се од [[Кукуш (Либражд)|Кукуш]] на [[Шкумба]], близу границата; ''Јолдевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Велмеј]] во [[Дебрца]]. Таму припаѓале на родот ''Нечевци''; ''Сарџиновци'' или ''Лајковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Мороишта]], каде имаат истоимени роднини; ''Милошовци'' (5 к.), доселени се од селото [[Ложани]]. Подалечно потекло имаат од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Пеќиновци'' или ''Ломушовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Биџево]], каде имаат истоимени роднини; ''Бајрактаровци'' или ''Лакџовци'' (3 к.), доселени се од селото Биџево после 1918 година; ''Томовци'' (1 к.), доселени се од [[Дебарско]]; ''Мартиновци'' (3 к.), доселени се во 1935 година од селото Мешеишта, каде припаѓале на истиот род и ''Спасевци'' (1 к.), доселени се во 1938 година од селото [[Ложани]]. === Иселеништво === Во минатото, од селото не се забележани поголеми иселувања, освен на некои помлади семејства, кои се иселиле околу 1960-тите години во [[Струга]] (5 к.) и во [[Охрид]] (2 к.).<ref name=":0" /> Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите: од Костевци иселени има во [[Струга]] (две семејства од 1905 година); од Митревци иселени има во [[Скопје]] (едно семејство од 1912 година), од Спасевци иселени има во [[Софија]] (едно семејство од 1904 година) и од Стојановци иселени има во [[Романија]] (едно семејство од 1890 година).<ref name=":1" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца|Основно училиште „Св. Климент Охридски“]] до IX одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.struga.gov.mk/mk/o%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0/|title=Основни и средни училишта|last=|first=|date=|work=[[Општина Струга]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Дом на културата * Месна заедница * Подрачна канцеларија на Агенцијата за поддршка и развој на земјоделството <gallery mode="packed" heights="180п"> Податотека:Дом на културата во Драслајца.jpg|Домот на културата Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца.jpg|Основното училиште Податотека:Месна канцеларија во Драслајца.jpg|Месната заедница Податотека:Канцеларија на АПРЗ во Драслајца.jpg|Канцеларија на Агенцијата за поддршка и развој на земјоделството </gallery> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], една од општините која доживеала најголеми промени со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Драслајца, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Ливада, Ложани, Мороиште и Ново Село. Општината Драслајца постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 1865 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во младинскиот дом „Гоце Делчев“ во селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 701 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024122729/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|archive-date=2020-10-24|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 688 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црквата Света Богородица во Драслајца 12.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Успение на Пресвета Богородица“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Драслајца (археолошко наоѓалиште)|Драслајца]] — осамен наод од римско време ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква, околу која се наоѓаат и селските гробишта; и * [[Црква „Св. Недела“ - Драслајца|Црква „Св. Недела“]] — манастирска црква. == Редовни настани == * [[Водици]] — 19 јануари == Личности == ;Родени во Драслајца * [[Крсте Чачански]] (1949-2003) — поет, раскажувач и романописец; * [[Митра Стојаноска]] — најдобар фудбалер во женски фудбал за 2007 г.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |title=Официјална страна на Фудбалската федерација на Македонија |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102165946/http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |url-status=dead }}</ref> * [[Виктор Цветаноски]] — новинар и политички аналитичар<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |title=Кратка биографија на Виктор Цветаноски |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727135634/http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |url-status=dead }}</ref> == Култура и спорт == * [[КУД „Драслајчанка“]] * [[ФК Драслајца]] == Поврзано == * [[Струшко Поле]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Draslajca}} * [http://www.draslajca.freeservers.com/ Неофицијална мрежна страница на селото] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080727135629/http://www.draslajca.freeservers.com/ |date=2008-07-27 }} * [http://draslajchanka.weebly.com/10521072108210771076108610851089108210802.html Страница за Драслајца] на порталот на КУД „Драслајчанка“ {{Општина Струга}} [[Категорија:Драслајца| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] ltv7yaop3wqugjzarqh2u5ao1um8qrv 5583057 5583056 2026-06-26T20:16:12Z Ehrlich91 24281 /* Население */ 5583057 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Драслајца | слика = Воздушен поглед на Драслајца.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Драслајца | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 714 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 699 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=35 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = draslajca.freeservers.com | карта = Драслајца во Општина Струга.svg }} '''Драслајца''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Драслајца место 29.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на сретселото]] Постојат неколку извори и толкувања како Драслајца го добило името. Во турскиот дефтер од 1583 година е забележано како '''Драгославица'''. Под истото име, пред крајот на првата половина на [[XVI век]], се споменува и во ''Поменикот на манастирот Свети Јован'' во близина на селото [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], Демирхисарско. Полскиот етнолог и славист [[Влоѓимјеж Пјанка]], кој на почетокот на шеесеттите години го посетил Драслјаца, објаснува дека името Драгославица со тек на време и со скратување на некои букви се трансформирало во Драслајца. Според него, тоа е добиено од личното име на некојси Драгослав. Етнологот [[Бранислав Русиќ]] го запишал како '''Драславица'''. Негов впечаток е дека драслајчани и соседите селото го викале со името ''Драслаица'' или ''Драслајца''. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во рамништето на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во источниот дел на територијата на [[Општина Струга]] и ѝ припаѓа на рурбалната зона на градот [[Струга]], бидејќи од него е оддалечено само четири километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=15 октомври 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=112}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 699 метри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Куќите на ова големо село се наоѓаат на влажната и плодна почва помеѓу коритата на реките [[Сатеска]] и [[Црн Дрим]]. Низ средината на селото поминува Драслајскиот Поток, кој подоцна се влева во Црн Дрим. Во минатото, водата за пиење мештаните ја добивале од бунари. Првиот бунар бил ископан во 1925 година на длабочина од околу 50 метри. Подоцна, секое домаќинство добило свој бунар. Пред копањето на бунарите се користела водата од изворот Бела Вода<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=234-236|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> На северозапад од него се наоѓа селото [[Ложани]], на североисток селата [[Биџево]] и [[Ливада (село)|Ливада]], на исток [[Волино]], на запад [[Враништа]] и на југ [[Мороишта]].<ref name=":0" /> Месностите на атарот околу селото ги носат следниве називи: Средорек, Горни Ливади, Санџак, Гроб, Бузелец, Копачка, Ограда, Добриш, Речиште, Мерка, Долна Ограда, Шаварика, Миличина Нива, Трн, Јаглишта, Краповница, Бардуница и Гола Губа.<ref name=":0" /> Границите на Драслајчкиот синор се движат по местата На Оро, Под Круша, Краповица, Вировица, Средорек, Санџак, Малеш, Гроб (место каде што има непознат гроб со огромна плоча), Дупки (во близина на реката Сатеска), Черешна, Бузулец, Горни Ливаѓе, Копачка, Дебрич, Мерка и Дрим. Во тие граници се наоѓаат драслајчките ниви, ливади, ораници, а местата селаните ги нарекуваат: Миличева Нива, Шаварка (некогаш тука имало шавар), Црквана (до самата црква), Јаглите (се претпоставува дека на тоа место се правел дрвен јаглен), Крапница (некогаш тука имало длабоки ендеци каде што селаните ловеле крап), Долни Санџак, Ограда, Шушурица, Долна Ограда, Долзни Разори (крај Црн Дрим), Вакоска Ледина, Вакоска Ливада (во близина на црквата), Горни Ливаѓе, Бела Вода (каде се наоѓаат изворите на селската река) и Света Недела. Драслајца има збиен тип, а одредени делови од селото се нарекуваат по родови, како: Спасевци, Митревци, Костовци, Чурковци, Стојановци и други.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Спомен-чешма во Драслајца.jpg|мини|300п|десно|Спомен-чешма за загинатите борци за слобода на [[Македонија]]]] За Драслајца нема многу документи, ниту од подалечното, ниту пак од поблиското минато, што создава големи тешкотии за осознавање на неговото минато. Единствен постар документ во кој се споменува селото е Опширниот турски дефтер од пописот за Охридскиот санџак од 1583 година, но под името Драгославица. За тоа колку време пред тоа постоело Драслајца не се знае ништо, бидејќи не постојат никакви други документи и белези врз кои може да се утврди неговата старост. Во селото се наоѓа стара црква посветена на „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Успение на Пресвета Богородица]]“, за која не се знае кога е подигната. Традицијата наведува дека црквата била изградена од мештани кои тука живееле пред доаѓањето на денешните селски родови.<ref name=":0" /> Пред крајот на турската власт, обработливата површина во атарот на селото, една третина припаѓала на христијанските родови (Костевци, Митревци и други), додека две третини припаѓале на поседувачите на [[чифлиг]]от, како што биле Мерсим-ага, Мустафа-ага, Ариф-ага, Шукри Џура и една жена Анка.<ref name=":0" /> Мерсим-ага бил [[Албанци|Албанец]] од селото [[Мислодежда]] на планината [[Караорман]], додека останатите биле [[Турци]] од [[Охрид]]. По ослободувањето во 1912 година, земјата била купувана постепено од македонските родови. Во овој период селото имало 30 македонски куќи.<ref name=":0" /> Атарот на селото не се менувал низ годините, но во поново време Албанците од соседното село [[Ливада (село)|Ливада]] ги зафатиле месностите Санџак и Гроб.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа простор од 4,5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 426,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 5,1 хектар, а на шумите само 0,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во минатото имало земјоделска задруга, а денес во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото денес работат повеќе помали стопански објекти. Во минатото сите жители се занимавале со земјоделство, чии производи подоцна ги продавале во градовите [[Струга]] и [[Охрид]]. Во поскромни размери развиено е и сточарството, особено одгледувањето крави, свињи и живина.<ref name=":0" /> Во минатото, исто така, во селото работела земјоделската задруга „Напредок“, која била заедничка со соседното село [[Ложани]].<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Драслајца место 16.jpg|Жетва во селото Драслајца Податотека:Драслајца место 20.jpg|Низи со пиперки во селото Податотека:Драслајца место 21.jpg|Тикви во селото </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|612 |1953|668 |1961|760 |1971|805 |1981|828 |1991|888 |1994|804 |2002|778 |2021|714 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 40 домаќинства и 112 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 102-103.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Драслајца имало 340 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 гodina, Драслајца е претставено како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 45 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Драслајца имало 360 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 162-163.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Драслајца има позитивен популациски биланс. Имено, во 1961 година селото броело 780 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 804 жители, од кои 801 [[Македонци|Македонец]] и 3 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Драслајца живееле 778 жители, од кои 775 [[Македонци]], 2 [[Срби]] и 1 [[Роми|Ром]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 ноември 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 714 жители, од кои 679 [[Македонци]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 5 останати и 28 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|340|360|612|668|760|805|828|888|804|778|714}} === Родови === Драслајца е во целост македонско православно село. Родовите во селото се староседелски и доселенички, а поради добрата местоположба селото нема иселеници и во него доаѓаат постојано нови жители. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Староседелски родови:''' ''Митревци'' (10 к.) и ''Кичевци'' (3 к.), за нив се вели дека отсекогаш живеат овде. * '''Доселенички родови до крајот на турското владеење:''' ''Костевци'' (10 к.), доселени се од некое село во околината на [[Костур (град)|Костур]], Егејска Македонија, го знаат следното родословие: Благоја (жив, 60 години во 1980 г.)-Јонче-Сарафин-Спиро-Јоан, кој се доселил од Костурско, околу 1830 година со неговите браќа Стефан, Аврам и Димо, во Костурско влегле во расправија со Турците и затоа пребегнале овде; ''Спасевци'' (20 к.), доселени се од некаде; ''Пеќиновци'' или ''Трајановци'' (5 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]], таму имаат истоимени роднини, подалечно потекло им е од некое село во [[Пеќ]]; ''Чурковци'' (15 к.), доселени се од некое село во [[Прилепско]]; ''Стојановци'' (20 к.), доселени се од сега раселеното село Црско на [[Караорман]], тоа село постоело во атарот на селото [[Поум]]; ''Милошевци'' (17 к.), доселени се од селото [[Ложани]]; ''Торковци'' (12 к.), ''Чоловци'' (6 к.), ''Далчевци'' (6 к.), ''Малевци'' (5 к.) и ''Манговци'' (2 к.), доселеници од непознато место; * '''Доселенички родови по Првата светска војна:''' ''Љајковци'' (7 к.), доселени се после [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Љанговци'' (6 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]] исто така после Првата светска војна; ''Мартиновци'' (4 к.), доселени се од селото [[Мешеишта]], време на доселување како претходните два рода и ''Ојлевци'' (4 к.), доселени околу 1950 година од селото [[Модрич]], во Дебарски Дримкол. Според истражувањата пак на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Драслајца|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * ''Костевци'' (8 к.), доселени се во втората половина на XVIII век од околината на [[Костур (град)|Костур]] во [[Егејска Македонија]]; ''Митревци'' со ''Чолевци'' (7 к.), доселени се од околината на [[Приштина]] во [[Република Косово|Косово]]; ''Торковци'' (7 к.), доселени се од некое место во [[Албанија]]; ''Стојановци'' или ''Лулевци'' (10 к.), доселени се од некогашното село [[Црско (Делогожди)|Црско]] на [[Караорман]]; ''Крушаровци'' (1 к.), и тие се доселени од [[Црско (Делогожди)|Црско]]; ''Чурковци'' (12 к.), доселени се од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]] кај [[Охрид]], околу 1835 година; ''Спасевци'' со ''Нејковци'' (16 к.), доселени се од [[Кукуш (Либражд)|Кукуш]] на [[Шкумба]], близу границата; ''Јолдевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Велмеј]] во [[Дебрца]]. Таму припаѓале на родот ''Нечевци''; ''Сарџиновци'' или ''Лајковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Мороишта]], каде имаат истоимени роднини; ''Милошовци'' (5 к.), доселени се од селото [[Ложани]]. Подалечно потекло имаат од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Пеќиновци'' или ''Ломушовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Биџево]], каде имаат истоимени роднини; ''Бајрактаровци'' или ''Лакџовци'' (3 к.), доселени се од селото Биџево после 1918 година; ''Томовци'' (1 к.), доселени се од [[Дебарско]]; ''Мартиновци'' (3 к.), доселени се во 1935 година од селото Мешеишта, каде припаѓале на истиот род и ''Спасевци'' (1 к.), доселени се во 1938 година од селото [[Ложани]]. === Иселеништво === Во минатото, од селото не се забележани поголеми иселувања, освен на некои помлади семејства, кои се иселиле околу 1960-тите години во [[Струга]] (5 к.) и во [[Охрид]] (2 к.).<ref name=":0" /> Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите: од Костевци иселени има во [[Струга]] (две семејства од 1905 година); од Митревци иселени има во [[Скопје]] (едно семејство од 1912 година), од Спасевци иселени има во [[Софија]] (едно семејство од 1904 година) и од Стојановци иселени има во [[Романија]] (едно семејство од 1890 година).<ref name=":1" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца|Основно училиште „Св. Климент Охридски“]] до IX одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.struga.gov.mk/mk/o%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0/|title=Основни и средни училишта|last=|first=|date=|work=[[Општина Струга]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Дом на културата * Месна заедница * Подрачна канцеларија на Агенцијата за поддршка и развој на земјоделството <gallery mode="packed" heights="180п"> Податотека:Дом на културата во Драслајца.jpg|Домот на културата Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца.jpg|Основното училиште Податотека:Месна канцеларија во Драслајца.jpg|Месната заедница Податотека:Канцеларија на АПРЗ во Драслајца.jpg|Канцеларија на Агенцијата за поддршка и развој на земјоделството </gallery> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], една од општините која доживеала најголеми промени со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Драслајца, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Ливада, Ложани, Мороиште и Ново Село. Општината Драслајца постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 1865 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во младинскиот дом „Гоце Делчев“ во селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 701 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024122729/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|archive-date=2020-10-24|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 688 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црквата Света Богородица во Драслајца 12.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Успение на Пресвета Богородица“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Драслајца (археолошко наоѓалиште)|Драслајца]] — осамен наод од римско време ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква, околу која се наоѓаат и селските гробишта; и * [[Црква „Св. Недела“ - Драслајца|Црква „Св. Недела“]] — манастирска црква. == Редовни настани == * [[Водици]] — 19 јануари == Личности == ;Родени во Драслајца * [[Крсте Чачански]] (1949-2003) — поет, раскажувач и романописец; * [[Митра Стојаноска]] — најдобар фудбалер во женски фудбал за 2007 г.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |title=Официјална страна на Фудбалската федерација на Македонија |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102165946/http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |url-status=dead }}</ref> * [[Виктор Цветаноски]] — новинар и политички аналитичар<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |title=Кратка биографија на Виктор Цветаноски |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727135634/http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |url-status=dead }}</ref> == Култура и спорт == * [[КУД „Драслајчанка“]] * [[ФК Драслајца]] == Поврзано == * [[Струшко Поле]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Draslajca}} * [http://www.draslajca.freeservers.com/ Неофицијална мрежна страница на селото] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080727135629/http://www.draslajca.freeservers.com/ |date=2008-07-27 }} * [http://draslajchanka.weebly.com/10521072108210771076108610851089108210802.html Страница за Драслајца] на порталот на КУД „Драслајчанка“ {{Општина Струга}} [[Категорија:Драслајца| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 2hy6sjvw3e2dvovsac37arruyrrdqrw 5583059 5583057 2026-06-26T20:26:06Z Ehrlich91 24281 /* Население */ 5583059 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Драслајца | слика = Воздушен поглед на Драслајца.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Драслајца | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 714 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 699 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=35 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = draslajca.freeservers.com | карта = Драслајца во Општина Струга.svg }} '''Драслајца''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Драслајца место 29.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на сретселото]] Постојат неколку извори и толкувања како Драслајца го добило името. Во турскиот дефтер од 1583 година е забележано како '''Драгославица'''. Под истото име, пред крајот на првата половина на [[XVI век]], се споменува и во ''Поменикот на манастирот Свети Јован'' во близина на селото [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], Демирхисарско. Полскиот етнолог и славист [[Влоѓимјеж Пјанка]], кој на почетокот на шеесеттите години го посетил Драслјаца, објаснува дека името Драгославица со тек на време и со скратување на некои букви се трансформирало во Драслајца. Според него, тоа е добиено од личното име на некојси Драгослав. Етнологот [[Бранислав Русиќ]] го запишал како '''Драславица'''. Негов впечаток е дека драслајчани и соседите селото го викале со името ''Драслаица'' или ''Драслајца''. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во рамништето на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во источниот дел на територијата на [[Општина Струга]] и ѝ припаѓа на рурбалната зона на градот [[Струга]], бидејќи од него е оддалечено само четири километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=15 октомври 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=112}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 699 метри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Куќите на ова големо село се наоѓаат на влажната и плодна почва помеѓу коритата на реките [[Сатеска]] и [[Црн Дрим]]. Низ средината на селото поминува Драслајскиот Поток, кој подоцна се влева во Црн Дрим. Во минатото, водата за пиење мештаните ја добивале од бунари. Првиот бунар бил ископан во 1925 година на длабочина од околу 50 метри. Подоцна, секое домаќинство добило свој бунар. Пред копањето на бунарите се користела водата од изворот Бела Вода<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=234-236|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> На северозапад од него се наоѓа селото [[Ложани]], на североисток селата [[Биџево]] и [[Ливада (село)|Ливада]], на исток [[Волино]], на запад [[Враништа]] и на југ [[Мороишта]].<ref name=":0" /> Месностите на атарот околу селото ги носат следниве називи: Средорек, Горни Ливади, Санџак, Гроб, Бузелец, Копачка, Ограда, Добриш, Речиште, Мерка, Долна Ограда, Шаварика, Миличина Нива, Трн, Јаглишта, Краповница, Бардуница и Гола Губа.<ref name=":0" /> Границите на Драслајчкиот синор се движат по местата На Оро, Под Круша, Краповица, Вировица, Средорек, Санџак, Малеш, Гроб (место каде што има непознат гроб со огромна плоча), Дупки (во близина на реката Сатеска), Черешна, Бузулец, Горни Ливаѓе, Копачка, Дебрич, Мерка и Дрим. Во тие граници се наоѓаат драслајчките ниви, ливади, ораници, а местата селаните ги нарекуваат: Миличева Нива, Шаварка (некогаш тука имало шавар), Црквана (до самата црква), Јаглите (се претпоставува дека на тоа место се правел дрвен јаглен), Крапница (некогаш тука имало длабоки ендеци каде што селаните ловеле крап), Долни Санџак, Ограда, Шушурица, Долна Ограда, Долзни Разори (крај Црн Дрим), Вакоска Ледина, Вакоска Ливада (во близина на црквата), Горни Ливаѓе, Бела Вода (каде се наоѓаат изворите на селската река) и Света Недела. Драслајца има збиен тип, а одредени делови од селото се нарекуваат по родови, како: Спасевци, Митревци, Костовци, Чурковци, Стојановци и други.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Спомен-чешма во Драслајца.jpg|мини|300п|десно|Спомен-чешма за загинатите борци за слобода на [[Македонија]]]] За Драслајца нема многу документи, ниту од подалечното, ниту пак од поблиското минато, што создава големи тешкотии за осознавање на неговото минато. Единствен постар документ во кој се споменува селото е Опширниот турски дефтер од пописот за Охридскиот санџак од 1583 година, но под името Драгославица. За тоа колку време пред тоа постоело Драслајца не се знае ништо, бидејќи не постојат никакви други документи и белези врз кои може да се утврди неговата старост. Во селото се наоѓа стара црква посветена на „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Успение на Пресвета Богородица]]“, за која не се знае кога е подигната. Традицијата наведува дека црквата била изградена од мештани кои тука живееле пред доаѓањето на денешните селски родови.<ref name=":0" /> Пред крајот на турската власт, обработливата површина во атарот на селото, една третина припаѓала на христијанските родови (Костевци, Митревци и други), додека две третини припаѓале на поседувачите на [[чифлиг]]от, како што биле Мерсим-ага, Мустафа-ага, Ариф-ага, Шукри Џура и една жена Анка.<ref name=":0" /> Мерсим-ага бил [[Албанци|Албанец]] од селото [[Мислодежда]] на планината [[Караорман]], додека останатите биле [[Турци]] од [[Охрид]]. По ослободувањето во 1912 година, земјата била купувана постепено од македонските родови. Во овој период селото имало 30 македонски куќи.<ref name=":0" /> Атарот на селото не се менувал низ годините, но во поново време Албанците од соседното село [[Ливада (село)|Ливада]] ги зафатиле месностите Санџак и Гроб.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа простор од 4,5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 426,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 5,1 хектар, а на шумите само 0,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во минатото имало земјоделска задруга, а денес во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото денес работат повеќе помали стопански објекти. Во минатото сите жители се занимавале со земјоделство, чии производи подоцна ги продавале во градовите [[Струга]] и [[Охрид]]. Во поскромни размери развиено е и сточарството, особено одгледувањето крави, свињи и живина.<ref name=":0" /> Во минатото, исто така, во селото работела земјоделската задруга „Напредок“, која била заедничка со соседното село [[Ложани]].<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Драслајца место 16.jpg|Жетва во селото Драслајца Податотека:Драслајца место 20.jpg|Низи со пиперки во селото Податотека:Драслајца место 21.jpg|Тикви во селото </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|612 |1953|668 |1961|760 |1971|805 |1981|828 |1991|888 |1994|804 |2002|778 |2021|714 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 40 домаќинства и 112 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 102-103.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Драслајца имало 340 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 гodina, Драслајца е претставено како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 45 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Драслајца имало 360 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 162-163.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Драслајца има позитивен популациски биланс. Имено, во 1961 година селото броело 780 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 804 жители, од кои 801 [[Македонци|Македонец]] и 3 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Драслајца живееле 778 жители, од кои 775 [[Македонци]], 2 [[Срби]] и 1 [[Роми|Ром]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 ноември 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 714 жители, од кои 679 [[Македонци]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 5 останати и 28 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|340|360|612|668|760|805|828|888|804|778|714}} === Родови === Драслајца е во целост македонско православно село. Родовите во селото се староседелски и доселенички, а поради добрата местоположба селото нема иселеници и во него доаѓаат постојано нови жители. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Староседелски родови:''' ''Митревци'' (10 к.) и ''Кичевци'' (3 к.), за нив се вели дека отсекогаш живеат овде. * '''Доселенички родови до крајот на турското владеење:''' ''Костевци'' (10 к.), доселени се од некое село во околината на [[Костур (град)|Костур]], Егејска Македонија, го знаат следното родословие: Благоја (жив, 60 години во 1980 г.)-Јонче-Сарафин-Спиро-Јоан, кој се доселил од Костурско, околу 1830 година со неговите браќа Стефан, Аврам и Димо, во Костурско влегле во расправија со Турците и затоа пребегнале овде; ''Спасевци'' (20 к.), доселени се од некаде; ''Пеќиновци'' или ''Трајановци'' (5 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]], таму имаат истоимени роднини, подалечно потекло им е од некое село во [[Пеќ]]; ''Чурковци'' (15 к.), доселени се од некое село во [[Прилепско]]; ''Стојановци'' (20 к.), доселени се од сега раселеното село Црско на [[Караорман]], тоа село постоело во атарот на селото [[Поум]]; ''Милошевци'' (17 к.), доселени се од селото [[Ложани]]; ''Торковци'' (12 к.), ''Чоловци'' (6 к.), ''Далчевци'' (6 к.), ''Малевци'' (5 к.) и ''Манговци'' (2 к.), доселеници од непознато место; * '''Доселенички родови по Првата светска војна:''' ''Љајковци'' (7 к.), доселени се после [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Љанговци'' (6 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]] исто така после Првата светска војна; ''Мартиновци'' (4 к.), доселени се од селото [[Мешеишта]], време на доселување како претходните два рода и ''Ојлевци'' (4 к.), доселени околу 1950 година од селото [[Модрич]], во Дебарски Дримкол. Според истражувањата пак на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото биле: ''Костевци'' (8 к.), доселени се во втората половина на XVIII век од околината на [[Костур (град)|Костур]] во [[Егејска Македонија]]; ''Митревци'' со ''Чолевци'' (7 к.), доселени се од околината на [[Приштина]] во [[Република Косово|Косово]]; ''Торковци'' (7 к.), доселени се од некое место во [[Албанија]]; ''Стојановци'' или ''Лулевци'' (10 к.), доселени се од некогашното село [[Црско (Делогожди)|Црско]] на [[Караорман]]; ''Крушаровци'' (1 к.), и тие се доселени од [[Црско (Делогожди)|Црско]]; ''Чурковци'' (12 к.), доселени се од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]] кај [[Охрид]], околу 1835 година; ''Спасевци'' со ''Нејковци'' (16 к.), доселени се од [[Кукуш (Либражд)|Кукуш]] на [[Шкумба]], близу границата; ''Јолдевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Велмеј]] во [[Дебрца]]. Таму припаѓале на родот ''Нечевци''; ''Сарџиновци'' или ''Лајковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Мороишта]], каде имаат истоимени роднини; ''Милошовци'' (5 к.), доселени се од селото [[Ложани]]. Подалечно потекло имаат од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Пеќиновци'' или ''Ломушовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Биџево]], каде имаат истоимени роднини; ''Бајрактаровци'' или ''Лакџовци'' (3 к.), доселени се од селото Биџево после 1918 година; ''Томовци'' (1 к.), доселени се од [[Дебарско]]; ''Мартиновци'' (3 к.), доселени се во 1935 година од селото Мешеишта, каде припаѓале на истиот род и ''Спасевци'' (1 к.), доселени се во 1938 година од селото [[Ложани]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Драслајца|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> === Иселеништво === Во минатото, од селото не се забележани поголеми иселувања, освен на некои помлади семејства, кои се иселиле околу 1960-тите години во [[Струга]] (5 к.) и во [[Охрид]] (2 к.).<ref name=":0" /> Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите: од Костевци иселени има во [[Струга]] (две семејства од 1905 година); од Митревци иселени има во [[Скопје]] (едно семејство од 1912 година), од Спасевци иселени има во [[Софија]] (едно семејство од 1904 година) и од Стојановци иселени има во [[Романија]] (едно семејство од 1890 година).<ref name=":1" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца|Основно училиште „Св. Климент Охридски“]] до IX одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.struga.gov.mk/mk/o%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0/|title=Основни и средни училишта|last=|first=|date=|work=[[Општина Струга]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Дом на културата * Месна заедница * Подрачна канцеларија на Агенцијата за поддршка и развој на земјоделството <gallery mode="packed" heights="180п"> Податотека:Дом на културата во Драслајца.jpg|Домот на културата Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца.jpg|Основното училиште Податотека:Месна канцеларија во Драслајца.jpg|Месната заедница Податотека:Канцеларија на АПРЗ во Драслајца.jpg|Канцеларија на Агенцијата за поддршка и развој на земјоделството </gallery> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], една од општините која доживеала најголеми промени со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Драслајца, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Ливада, Ложани, Мороиште и Ново Село. Општината Драслајца постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 1865 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во младинскиот дом „Гоце Делчев“ во селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 701 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024122729/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|archive-date=2020-10-24|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 688 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црквата Света Богородица во Драслајца 12.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Успение на Пресвета Богородица“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Драслајца (археолошко наоѓалиште)|Драслајца]] — осамен наод од римско време ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква, околу која се наоѓаат и селските гробишта; и * [[Црква „Св. Недела“ - Драслајца|Црква „Св. Недела“]] — манастирска црква. == Редовни настани == * [[Водици]] — 19 јануари == Личности == ;Родени во Драслајца * [[Крсте Чачански]] (1949-2003) — поет, раскажувач и романописец; * [[Митра Стојаноска]] — најдобар фудбалер во женски фудбал за 2007 г.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |title=Официјална страна на Фудбалската федерација на Македонија |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102165946/http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |url-status=dead }}</ref> * [[Виктор Цветаноски]] — новинар и политички аналитичар<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |title=Кратка биографија на Виктор Цветаноски |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727135634/http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |url-status=dead }}</ref> == Култура и спорт == * [[КУД „Драслајчанка“]] * [[ФК Драслајца]] == Поврзано == * [[Струшко Поле]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Draslajca}} * [http://www.draslajca.freeservers.com/ Неофицијална мрежна страница на селото] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080727135629/http://www.draslajca.freeservers.com/ |date=2008-07-27 }} * [http://draslajchanka.weebly.com/10521072108210771076108610851089108210802.html Страница за Драслајца] на порталот на КУД „Драслајчанка“ {{Општина Струга}} [[Категорија:Драслајца| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] l0gksl77652a9gldaa8q1ley4m6zynz 5583064 5583059 2026-06-26T20:33:05Z Ehrlich91 24281 5583064 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Драслајца | слика = Воздушен поглед на Драслајца.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Драслајца | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 714 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 699 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=35 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = draslajca.freeservers.com | карта = Драслајца во Општина Струга.svg }} '''Драслајца''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Драслајца место 29.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на сретселото]] Постојат неколку извори и толкувања како Драслајца го добило името. Во турскиот дефтер од 1583 година е забележано како '''Драгославица'''. Под истото име, пред крајот на првата половина на [[XVI век]], се споменува и во ''Поменикот на манастирот Свети Јован'' во близина на селото [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], Демирхисарско. Полскиот етнолог и славист [[Влоѓимјеж Пјанка]], кој на почетокот на шеесеттите години го посетил Драслјаца, објаснува дека името Драгославица со тек на време и со скратување на некои букви се трансформирало во Драслајца. Според него, тоа е добиено од личното име на некојси Драгослав. Етнологот [[Бранислав Русиќ]] го запишал како '''Драславица'''. Негов впечаток е дека драслајчани и соседите селото го викале со името ''Драслаица'' или ''Драслајца''. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во рамништето на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во источниот дел на територијата на [[Општина Струга]] и ѝ припаѓа на рурбалната зона на градот [[Струга]], бидејќи од него е оддалечено само четири километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=15 октомври 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=112}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 699 метри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Куќите на ова големо село се наоѓаат на влажната и плодна почва помеѓу коритата на реките [[Сатеска]] и [[Црн Дрим]]. Низ средината на селото поминува Драслајскиот Поток, кој подоцна се влева во Црн Дрим. Во минатото, водата за пиење мештаните ја добивале од бунари. Првиот бунар бил ископан во 1925 година на длабочина од околу 50 метри. Подоцна, секое домаќинство добило свој бунар. Пред копањето на бунарите се користела водата од изворот Бела Вода<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=234-236|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> На северозапад од него се наоѓа селото [[Ложани]], на североисток селата [[Биџево]] и [[Ливада (село)|Ливада]], на исток [[Волино]], на запад [[Враништа]] и на југ [[Мороишта]].<ref name=":0" /> Месностите на атарот околу селото ги носат следниве називи: Средорек, Горни Ливади, Санџак, Гроб, Бузелец, Копачка, Ограда, Добриш, Речиште, Мерка, Долна Ограда, Шаварика, Миличина Нива, Трн, Јаглишта, Краповница, Бардуница и Гола Губа.<ref name=":0" /> Границите на Драслајчкиот синор се движат по местата На Оро, Под Круша, Краповица, Вировица, Средорек, Санџак, Малеш, Гроб (место каде што има непознат гроб со огромна плоча), Дупки (во близина на реката Сатеска), Черешна, Бузулец, Горни Ливаѓе, Копачка, Дебрич, Мерка и Дрим. Во тие граници се наоѓаат драслајчките ниви, ливади, ораници, а местата селаните ги нарекуваат: Миличева Нива, Шаварка (некогаш тука имало шавар), Црквана (до самата црква), Јаглите (се претпоставува дека на тоа место се правел дрвен јаглен), Крапница (некогаш тука имало длабоки ендеци каде што селаните ловеле крап), Долни Санџак, Ограда, Шушурица, Долна Ограда, Долзни Разори (крај Црн Дрим), Вакоска Ледина, Вакоска Ливада (во близина на црквата), Горни Ливаѓе, Бела Вода (каде се наоѓаат изворите на селската река) и Света Недела. Драслајца има збиен тип, а одредени делови од селото се нарекуваат по родови, како: Спасевци, Митревци, Костовци, Чурковци, Стојановци и други.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Спомен-чешма во Драслајца.jpg|мини|300п|десно|Спомен-чешма за загинатите борци за слобода на [[Македонија]]]] За Драслајца нема многу документи, ниту од подалечното, ниту пак од поблиското минато, што создава големи тешкотии за осознавање на неговото минато. Единствен постар документ во кој се споменува селото е Опширниот турски дефтер од пописот за Охридскиот санџак од 1583 година, но под името Драгославица. За тоа колку време пред тоа постоело Драслајца не се знае ништо, бидејќи не постојат никакви други документи и белези врз кои може да се утврди неговата старост. Во селото се наоѓа стара црква посветена на „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Успение на Пресвета Богородица]]“, за која не се знае кога е подигната. Традицијата наведува дека црквата била изградена од мештани кои тука живееле пред доаѓањето на денешните селски родови.<ref name=":0" /> Пред крајот на турската власт, обработливата површина во атарот на селото, една третина припаѓала на христијанските родови (Костевци, Митревци и други), додека две третини припаѓале на поседувачите на [[чифлиг]]от, како што биле Мерсим-ага, Мустафа-ага, Ариф-ага, Шукри Џура и една жена Анка.<ref name=":0" /> Мерсим-ага бил [[Албанци|Албанец]] од селото [[Мислодежда]] на планината [[Караорман]], додека останатите биле [[Турци]] од [[Охрид]]. По ослободувањето во 1912 година, земјата била купувана постепено од македонските родови. Во овој период селото имало 30 македонски куќи.<ref name=":0" /> Атарот на селото не се менувал низ годините, но во поново време Албанците од соседното село [[Ливада (село)|Ливада]] ги зафатиле месностите Санџак и Гроб.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа простор од 4,5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 426,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 5,1 хектар, а на шумите само 0,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во минатото имало земјоделска задруга, а денес во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото денес работат повеќе помали стопански објекти. Во минатото сите жители се занимавале со земјоделство, чии производи подоцна ги продавале во градовите [[Струга]] и [[Охрид]]. Во поскромни размери развиено е и сточарството, особено одгледувањето крави, свињи и живина.<ref name=":0" /> Во минатото, исто така, во селото работела земјоделската задруга „Напредок“, која била заедничка со соседното село [[Ложани]].<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Драслајца место 16.jpg|Жетва во селото Драслајца Податотека:Драслајца место 20.jpg|Низи со пиперки во селото Податотека:Драслајца место 21.jpg|Тикви во селото </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|612 |1953|668 |1961|760 |1971|805 |1981|828 |1991|888 |1994|804 |2002|778 |2021|714 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 40 домаќинства и 112 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 102-103.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Драслајца имало 340 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 гodina, Драслајца е претставено како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 45 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Драслајца имало 360 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 162-163.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Драслајца има позитивен популациски биланс. Имено, во 1961 година селото броело 780 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 804 жители, од кои 801 [[Македонци|Македонец]] и 3 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Драслајца живееле 778 жители, од кои 775 [[Македонци]], 2 [[Срби]] и 1 [[Роми|Ром]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 ноември 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 714 жители, од кои 679 [[Македонци]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 5 останати и 28 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|340|360|612|668|760|805|828|888|804|778|714}} === Родови === Драслајца е во целост македонско православно село. Родовите во селото се староседелски и доселенички, а поради добрата местоположба селото нема иселеници и во него доаѓаат постојано нови жители. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Староседелски родови:''' ''Митревци'' (10 к.) и ''Кичевци'' (3 к.), за нив се вели дека отсекогаш живеат овде. * '''Доселенички родови до крајот на турското владеење:''' ''Костевци'' (10 к.), доселени се од некое село во околината на [[Костур (град)|Костур]], Егејска Македонија, го знаат следното родословие: Благоја (жив, 60 години во 1980 г.)-Јонче-Сарафин-Спиро-Јоан, кој се доселил од Костурско, околу 1830 година со неговите браќа Стефан, Аврам и Димо, во Костурско влегле во расправија со Турците и затоа пребегнале овде; ''Спасевци'' (20 к.), доселени се од некаде; ''Пеќиновци'' или ''Трајановци'' (5 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]], таму имаат истоимени роднини, подалечно потекло им е од некое село во [[Пеќ]]; ''Чурковци'' (15 к.), доселени се од некое село во [[Прилепско]]; ''Стојановци'' (20 к.), доселени се од сега раселеното село Црско на [[Караорман]], тоа село постоело во атарот на селото [[Поум]]; ''Милошевци'' (17 к.), доселени се од селото [[Ложани]]; ''Торковци'' (12 к.), ''Чоловци'' (6 к.), ''Далчевци'' (6 к.), ''Малевци'' (5 к.) и ''Манговци'' (2 к.), доселеници од непознато место; * '''Доселенички родови по Првата светска војна:''' ''Љајковци'' (7 к.), доселени се после [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Љанговци'' (6 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]] исто така после Првата светска војна; ''Мартиновци'' (4 к.), доселени се од селото [[Мешеишта]], време на доселување како претходните два рода и ''Ојлевци'' (4 к.), доселени околу 1950 година од селото [[Модрич]], во Дебарски Дримкол. Според истражувањата пак на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото биле: ''Костевци'' (8 к.), доселени се во втората половина на XVIII век од околината на [[Костур (град)|Костур]] во [[Егејска Македонија]]; ''Митревци'' со ''Чолевци'' (7 к.), доселени се од околината на [[Приштина]] во [[Република Косово|Косово]]; ''Торковци'' (7 к.), доселени се од некое место во [[Албанија]]; ''Стојановци'' или ''Лулевци'' (10 к.), доселени се од некогашното село [[Црско (Делогожди)|Црско]] на [[Караорман]]; ''Крушаровци'' (1 к.), и тие се доселени од [[Црско (Делогожди)|Црско]]; ''Чурковци'' (12 к.), доселени се од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]] кај [[Охрид]], околу 1835 година; ''Спасевци'' со ''Нејковци'' (16 к.), доселени се од [[Кукуш (Либражд)|Кукуш]] на [[Шкумба]], близу границата; ''Јолдевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Велмеј]] во [[Дебрца]]. Таму припаѓале на родот ''Нечевци''; ''Сарџиновци'' или ''Лајковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Мороишта]], каде имаат истоимени роднини; ''Милошовци'' (5 к.), доселени се од селото [[Ложани]]. Подалечно потекло имаат од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Пеќиновци'' или ''Ломушовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Биџево]], каде имаат истоимени роднини; ''Бајрактаровци'' или ''Лакџовци'' (3 к.), доселени се од селото Биџево после 1918 година; ''Томовци'' (1 к.), доселени се од [[Дебарско]]; ''Мартиновци'' (3 к.), доселени се во 1935 година од селото Мешеишта, каде припаѓале на истиот род и ''Спасевци'' (1 к.), доселени се во 1938 година од селото [[Ложани]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Драслајца|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> === Иселеништво === Во минатото, од селото не се забележани поголеми иселувања, освен на некои помлади семејства, кои се иселиле околу 1960-тите години во [[Струга]] (5 к.) и во [[Охрид]] (2 к.).<ref name=":0" /> Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите: од Костевци иселени има во [[Струга]] (две семејства од 1905 година); од Митревци иселени има во [[Скопје]] (едно семејство од 1912 година), од Спасевци иселени има во [[Софија]] (едно семејство од 1904 година) и од Стојановци иселени има во [[Романија]] (едно семејство од 1890 година).<ref name=":1" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца|Основно училиште „Св. Климент Охридски“]] до IX одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.struga.gov.mk/mk/o%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0/|title=Основни и средни училишта|last=|first=|date=|work=[[Општина Струга]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Дом на културата * Месна заедница * Подрачна канцеларија на Агенцијата за поддршка и развој на земјоделството <gallery mode="packed" heights="180п"> Податотека:Дом на културата во Драслајца.jpg|Домот на културата Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца.jpg|Основното училиште Податотека:Месна канцеларија во Драслајца.jpg|Месната заедница Податотека:Канцеларија на АПРЗ во Драслајца.jpg|Канцеларија на Агенцијата за поддршка и развој на земјоделството </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Драслајца било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], една од општините која доживеала најголеми промени со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Драслајца, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Ливада, Ложани, Мороиште и Ново Село. Општината Драслајца постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1865 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во младинскиот дом „Гоце Делчев“ во селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 701 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024122729/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|archive-date=2020-10-24|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 688 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2181|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Драслајца (археолошко наоѓалиште)|Драслајца]] — осамен наод од римско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква, околу која се наоѓаат и селските гробишта; и * [[Црква „Св. Недела“ - Драслајца|Црква „Св. Недела“]] — манастирска црква. ;Споменици * Споменик за загинатите борци во војните за ослободување на Македонија <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Драслајца.jpg|Црквата „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Црква „Св. Недела“ - Драслајца 5.jpg|Црквата „Св. Недела“ Податотека:Спомен-чешма во Драслајца 2.jpg|Спомен-плочата на чешмата за загинатите борци </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Успение на Пресвета Богородица|Голема Богородица]] (28 август) — главна селска и црковна слава; и * [[Водици]] (19 јануари) — прослава. == Личности == ;Родени во или по потекло од Драслајца * [[Крсте Чачански]] (1949-2003) — поет, раскажувач и романописец; * [[Митра Стојаноска]] — најдобар фудбалер во женски фудбал за 2007 г.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |title=Официјална страна на Фудбалската федерација на Македонија |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102165946/http://www.ffm.com.mk/mak/vest.asp?id=1818 |url-status=dead }}</ref> * [[Виктор Цветаноски]] — новинар и политички аналитичар<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |title=Кратка биографија на Виктор Цветаноски |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2008-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727135634/http://www.draslajca.freeservers.com/KNIGA.htm |url-status=dead }}</ref> == Култура и спорт == * [[КУД „Драслајчанка“]] * [[ФК Драслајца]] == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Stara arhitektura 1.jpg|Стари куќи Податотека:Игралиште во Драслајца.jpg|Спортско игралиште Податотека:Драслајца место 22.jpg|Потокот низ селото Податотека:Драслајца место 23.jpg|Куќи во селото </gallery> == Поврзано == * [[Струшко Поле]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Draslajca}} * [http://www.draslajca.freeservers.com/ Неофицијална мрежна страница на селото] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080727135629/http://www.draslajca.freeservers.com/ |date=2008-07-27 }} * [http://draslajchanka.weebly.com/10521072108210771076108610851089108210802.html Страница за Драслајца] на порталот на КУД „Драслајчанка“ {{Општина Струга}} [[Категорија:Драслајца| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 7uosx3zg3w2vqkboezuix5fl86uxxk0 0 12508 5582929 5513118 2026-06-26T15:27:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582929 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Бремен (појаснување)}} {{Infobox German state |Name = '''Слободен ханзин град Бремен''' |German_name = Freie Hansestadt Bremen <small>''(германски)'' |state_coa = Bremen greater coat of arms.svg |coa_size = |map = Locator map Bremen in Germany.svg |flag = Flag of Bremen.svg |capital = Бремен |area = 419.38 |area_source = |key = 04 |population = 680130 |pop_ref = <ref>{{нмс|url=https://www.statistik.bremen.de/sixcms/media.php/13/2017-12_AI1vj4_Bevoelkerungsentwicklung.xlsx|title=Bevölkerung, Gebiet - Aktuelle Statistische Berichte - Bevölkerungsentwicklung im Land Bremen|work=Статистичко биро на Бремен|date=September 2018|language=de}}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |pop_date = 2020-12-31 |GDP = 34 млрд. € |GDP_year = 2019<ref>{{Cite web |url=https://www.statistik-bw.de/VGRdL/tbls/tab.jsp |title=Архивиран примерок |access-date=23 June 2020 |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625204722/https://www.statistik-bw.de/VGRdL/tbls/tab.jsp |url-status=dead }}</ref> |GDP_percent = |Website = [http://www.bremen.de/ bremen.de] |leader_title = Претседател на Сенатот |leader = Андреас Бофеншулте |leader_party = |ruling_party1 = SPD |ruling_party2 = Bündnis 90/Die Grünen |ruling_party3 = The Left |votes = 3 |NUTS = DE5 | iso region = DE-HB |latd=53 |latm=20 |lats=50 |longd=8 |longm=35 |longs=29 }} '''Бремен''' (службено: '''Слободен ханзин град Бремен'''; {{langx|de|Bremen}} или ''Freie Hansestadt Bremen'') — најмала и најненаселена од шеснаесетте [[Сојузни покраини во Германија|сојузни држави на Германија]] (''Bundesländer''). Неофицијално е наречена Покраина Бремен, иако понекогаш ова се користи и во службени цели. Покраината се состои од [[Бремен|градот Бремен]] и приморската [[ексклава]], [[Бремерхафен]], опкружена од поголемата покраина [[Долна Саксонија]] во северниот дел на Германија. == Географија == Покраината Бремен се состои од две неповрзани територии. Овие енклави ги опфаќа [[Бремен]], службено со статус град (''Stadtgemeinde Bremen''), кој е и покраинскиот главен град, како и градот [[Бремерхафен]] (''Stadt Bremerhaven''). Обата се сместени на реката [[Везер]]; Бремерхафен (буквално „пристаништето на Бремен“) се наоѓа низводно на устието на Везер со отвореното море на [[Северно Море]]. Обете енклави се целосно опкружени од соседната покраина [[Долна Саксонија]] (''Niedersachsen''). Највисока точка во покраината е Фридехорст Парк (32,5 метри). == Историја == [[Податотека:Urbis Bremae Territorium - Dilich-Chronik - 1603.jpg|мини|200п|десно|Територијата на Бремен во 1603 година]] Градот Бремен, член на сојузот [[Ханза]], станал [[слободен царски град]] на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], а потоа држава, во [[1646]]. Кога се распаднало Светото Римско Царство, градот не бил медијатизиран (не бил вклучен во териториите на околните монархии), туку станал суверена држава официјално наречена '''Слободен ханзин град Бремен'''. Валутата на државата била [[бременски талер]] (до 1873 година). Во 1811 година, [[Прво Француско Царство|Првото Француско Царство]] ја анектирало градот-државата. По [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] во 1815 година, бременскиот емисар и подоцна градоначалник, Јохан Шмит, успешно издејствувал потврдување на самостојноста на градот и бил потврден како една од 39. суверени држави на новиот [[Германски сојуз]]. Во 1827 година, Бремен купил земјиште на устието на Везер од [[Кралство Хановер|Кралството Хановер]], за да го подигне новото морско пристаниште, [[Бремерхафен]]. Ова овозможило Бремен да остане главно германско пристаниште за тргнување на емигрантите кон Америка и подоцна за колонијалната трговија на Германија. По поразот на [[Австриско Царство|Австрија]] и припојувањето на Хановер, во 1867 година [[Прусија]] го привлекла Бремен во [[Северногермански Сојуз|Северногерманскиот Сојуз]], а потоа по германската победа над Франција во 1871 година, во новото [[Германско Царство]] предводено од Прусија како една од 26. основачки држави. Како меѓународно пристаниште и стопанско средиште, Бремен имал силна лева и либерална традиција. На последните избори за царскиот [[Рајхстаг]] во Берлин, во јануари 1912 година, [[Социјалдемократска партија на Германија|социјалдемократите (SPD)]] обезбедиле мнозинство од гласовите, 53,4%. Левите либерали (Linksliberale) освоиле 41,4%, а само 5,1% отишле за конзервативците.<ref>{{нмс|title=Reichstag 1867-1918 - Bremen|url=https://www.wahlen-in-deutschland.de/kuStBremen.htm|access-date=2021-05-17|website=www.wahlen-in-deutschland.de}}</ref> На последните слободни избори во [[Вајмарска Република|Вајмарската Република]], во ноември 1932 година, социјалдемократите освоиле 31,2% од гласовите, а [[Комунистичка партија на Германија|комунистите (KPD)]] 17,4%, споредено со 20,8 за [[Нацистичка партија|нацистите]].<ref name=":0">{{нмс|title=Reichstagswahlen 1919-1933 - Bremen|url=https://wahlen-in-deutschland.de/wubremen.htm|access-date=2021-05-17|website=wahlen-in-deutschland.de}}</ref><ref>Herbert Schwarzwälder (1983) ''Bremen in der Weimarer Republik (1918–1933)'' (Geschichte der Freien Hansestadt Bremen, Vol. 3), Christians, 1983, p. 609.</ref> Кога дури и по компромитираните општи избори во март 1933 година, нацистите освоиле само една третина од гласовите во Бремен (32,7%),<ref name=":0" /> нацистичкиот режим го распуштил државниот парламент и неговиот сенат. Бремен во наредните дванаесет години останал под директна власт на водачот на Гау. Во овие години, малата еврејска заедница на Бремен (1.438 луѓе во 1933 година)<ref>Herbert Schwarzwälder (2003), ''Das Große Bremen-Lexikon''. Edition Temmen, ISBN 3-86108-693-X, p. 442.</ref> била уништена преку присилна емиграција и депортација кон [[Холокауст|камповите на смртта]]. Сојузничкото бомбардирање го уништило поголемиот дел од историскиот ханзин град, како и 60% од станбената површина на Бремен во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Британската трета пешадиска дивизија го освоила Бремен кон крајот на април 1945 година. Додека Хановер бил под [[Обединетото Кралство|британска]] контрола по крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во [[1945]] година, Бремен бил ставен под контрола на [[САД]], бидејќи на окупациската зона на САД и бил потребен пристап до океанот. Како резултат на ова, Бремен го задржал своето [[државништво]], иако другите помали држави биле споени со поголеми. Бремен бил повторно основан како држава во 1947 и во 1949 година, повторно именуван како Слободен ханзин град Бремен, со што станал составна држава на новата [[Западна Германија|Сојузна Република Германија]], нарекувана само како [[Западна Германија]] до 1990 година. == Политика == === Политички систем === [[Податотека:Haus-der-Buergerschaft-01.jpg|мини|300п|десно|Зградата на Граѓанското собрание во Бремен]] Законодавната власт во покраината Бремен ја има 83-членото Граѓанско собрание (''Bürgerschaft''), избирано од граѓаните на двата града [[Бремен]] и [[Бремерхафен]]. Извршната власт е составена од Сенатот на Бремен, избиран од Граѓанското собрание. Сенатот е предводен од претседател, кој е еден од градоначалниците на градот Бремен и е избиран директно од Граѓанското собрание. Сенатот избира од своите членови како втор градоначалник, кој служи како заменик на претседателот. Спротив на сојузниот канцелар на Германија или други германски покраини, претседателот на Сенатот нема власт да поништи одлука на сенаторите, која е донесена заеднички на сенатот. Од 1945 година, Сенатот постојано бил во мнозинство од [[Социјалдемократска партија на Германија|социјалдемократската партија]]. На општинско ниво, двата града во покраината се управувани посебно: * Управата на [[Бремен|градот Бремен]] се води од двата градоначалници и контролирана од делот во Граѓанското собрание избрано од градот Бремен (68 членови). * [[Бремерхафен]], од друга страна, има општинско собрание различно од покраинската законодавна власт и управа од различен градоначалник и различен втор градоначалник. === Политички мнозинства === Во повоен Бремен, пристаништето, бродоградилиштата и поврзаните индустрии ја привлекле работничката класа. Како и пред 1933 година, ова довело до поддршка на социјалдемократите. Меѓутоа, во 1980-тите години механизацијата на пристаништето и затворањето на водечкото бродоградилиште довело до криза во вработеноста и ја нарушило довербата во традиционалната база на гласачи на партијата. Партијата SPD, која имала 51% од гласовите во 1987 година, го изгубила своето делотворно мнозинство.<ref>{{Cite web|title=Bürgerschaftswahlen Bremen seit 1945 - Ergebnisse in der Stadt Bremen|url=https://www.wahlen-in-deutschland.de/bluBremen.htm|access-date=2021-05-19|website=www.wahlen-in-deutschland.de}}</ref> Поради тоа, владината коалиција станала редовна појава. На покраинските избори во Бремен во 2019 година одржани на 26 мај 2019 година за избор на членови на Граѓанското собрание на Бремен, како и за градските совети на [[Бремен]] и [[Бремерхафен]]. Изборите се одржале на истиот ден како изборите за [[Европски парламент|Европскиот парламент]].<ref>{{нмс|url= https://www.merkur.de/politik/buergerschaftswahl-2019-in-bremen-wichtigsten-fakten-im-ueberblick-zr-12126649.html|title=Bürgerschaftswahl 2019 in Bremen: Die wichtigsten Fakten im Überblick|date=2019-04-05|website=www.merkur.de|language=de|access-date=5 мај 2019}}</ref><ref>{{нмс|url=https://www.handelsblatt.com/politik/deutschland/buergerschaftswahl-2019-in-bremen-fragen-und-antworten-zur-wahl-in-bremen/24279468.html|title=Bürgerschaftswahl 2019 in Bremen: Fragen und Antworten zur Wahl in Bremen|website=handelsblatt.com|language=de|access-date=5 мај 2019|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123105609/https://www.handelsblatt.com/politik/deutschland/buergerschaftswahl-2019-in-bremen-fragen-und-antworten-zur-wahl-in-bremen/24279468.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{нмс |url=https://landesportal.bremen.de/buergerschaft/buergerschaftswahl|title=Bürgerschaftswahl 2019 - Wahlen zur Bremischen Bürgerschaft|website= landesportal.bremen.de|language=de|access-date=5 мај 2019}}</ref> [[Демохристијански сојуз на Германија|Демохристијанскиот сојуз]] (CDU), по првпат, станала најголема партија во Граѓанското собрание, додека социјалдемократите паднале на второто место. [[Сојуз 90/Зелени|Зелените]] и [[Левица (Германија)|Левица]] имале мали подобрувања. По изборите, SPD, Зелените и Левица се согласила да создадат влада. Карстен Зилинг поднел оставка како градоначалник и бил заменет од сопартиецот Андреас Бофеншулте.<ref>{{нмс|url=https://www.welt.de/politik/deutschland/article196484023/Bremen-So-tickt-Andreas-Bovenschulte-SPD.html|title=Bremen: So tickt Andreas Bovenschulte (SPD)|date=8 July 2019|via=www.welt.de}}</ref><ref>{{нмс|url= https://www.butenunbinnen.de/nachrichten/politik/spd-grosse-koalition-absage-100.html|title=Bremer SPD schließt Koalition mit CDU aus - buten un binnen|website=www.butenunbinnen.de|access-date=25 July 2020|archive-date=26 May 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190526165401/https://www.butenunbinnen.de/nachrichten/politik/spd-grosse-koalition-absage-100.html|url-status=dead}}</ref> {{electiontable||editlink=no}}'''Преглед на изборните резултати од 26 мај 2019 година за Граѓанското собрание на Бремен''' |- ! rowspan="2" colspan="2" | Партија ! rowspan="2" | Гласови ! rowspan="2" | % ! rowspan="2" | +/- ! colspan="2" | Места ! rowspan="2" | Вкупно<br>места ! rowspan="2" | +/- ! rowspan="2" | Места % |- ! [[Бремен]] ! [[Бремерхафен]] |- | bgcolor={{Christian Democratic Union of Germany/meta/color}}| | align=left | [[Демохристијански сојуз на Германија|Демохристијански сојуз]] (CDU) | align=right| 391.709 | align=right| 26,7 | align=right| {{increase}}4,3 | align=right| 20 | align=right| 4 | align=right| 24 | align=right| {{increase}}4 | align=right| 28,6 |- | bgcolor={{Social Democratic Party of Germany/meta/color}}| | align=left | [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократска партија]] (SPD) | align=right| 366.375 | align=right| 24,9 | align=right| {{decrease}}7,9 | align=right| 19 | align=right| 4 | align=right| 23 | align=right| {{decrease}}7 | align=right| 27,4 |- | bgcolor={{Alliance 90/The Greens/meta/color}}| | align=left | [[Сојуз 90/Зелени]] (Grüne) | align=right| 256.181 | align=right| 17,4 | align=right| {{increase}}2,3 | align=right| 13 | align=right| 3 | align=right| 16 | align=right| {{increase}}2 | align=right| 19,0 |- | bgcolor={{The Left (Germany)/meta/color}}| | align=left | [[Левица (Германија)|Левица]] (Linke) | align=right| 166.378 | align=right| 11,3 | align=right| {{increase}}1,8 | align=right| 9 | align=right| 1 | align=right| 10 | align=right| {{increase}}2 | align=right| 11,9 |- | bgcolor={{Alternative for Germany/meta/color}}| | align=left | [[Алтернатива за Германија]] (AfD) | align=right| 89.939 | align=right| 6,1 | align=right| {{increase}}0,6 | align=right| 4 | align=right| 1 | align=right| 5 | align=right| {{increase}}1 | align=right| 6,0 |- | bgcolor={{Free Democratic Party (Germany)/meta/color}}| | align=left | [[Слободна демократска партија (Германија)|Слободна демократска партија]] (FDP) | align=right| 87.420 | align=right| 5,9 | align=right| {{decrease}}0,7 | align=right| 4 | align=right| 1 | align=right| 5 | align=right| {{decrease}}1 | align=right| 6,0 |- | bgcolor={{Citizens in Rage/meta/color}}| | align=left | [[Граѓани во гнев]] (BiW) | align=right| 35.808 | align=right| 2,4 | align=right| {{decrease}}0,8 | align=right| 0 | align=right| 1 | align=right| 1 | align=right| {{steady}}0 | align=right| 1,2 |- ! colspan=8| |- | bgcolor={{Die PARTEI/meta/color}}| | align=left | [[Ди Партај]] (PARTEI) | align=right| 24.433 | align=right| 1,7 | align=right| {{decrease}}0,2 | align=right| 0 | align=right| 0 | align=right| 0 | align=right| ±0 | align=right| 0 |- | | align=left | Слободни гласачи (FW) | align=right| 14.205 | align=right| 1,0 | align=right| {{increase}}1,0 | align=right| 0 | align=right| 0 | align=right| 0 | align=right| ±0 | align=right| 0 |- | bgcolor={{Pirate Party Germany/meta/color}}| | align=left | [[Пиратска партија (Германија)|Пиратска партија]] (Piraten) | align=right| 14.143 | align=right| 1,0 | align=right| {{decrease}}0,5 | align=right| 0 | align=right| 0 | align=right| 0 | align=right| ±0 | align=right| 0 |- | bgcolor={{Other/meta/color}}| | align=left | Други | align=right| 22.915 | align=right| 1,6 | align=right| | align=right| 0 | align=right| 0 | align=right| 0 | align=right| ±0 | align=right| 0 |- ! align=right colspan=2| Вкупно ! align=right| 1.469.506 ! align=right| 100,0 ! align=right| ! align=right| 69 ! align=right| 15 ! align=right| 84 ! align=right| {{increase}}1 ! align=right| |- ! align=right colspan=2| Изленост на гласачите ! align=right| ! align=right| 64,1 ! align=right| {{increase}}13,9 ! align=right| ! align=right| ! align=right| ! align=right| ! align=right| |} {{bar box | title=Удел во гласовите | titlebar=#ddd | width=600px | barwidth=410px | bars= {{Столбен постоток|CDU|{{Christian Democratic Union of Germany/meta/color}}|26.66}} {{Столбен постоток|SPD|{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}}|24.93}} {{Столбен постоток|B'90/GRÜNE|{{Alliance 90/The Greens/meta/color}}|17.43}} {{Столбен постоток|DIE LINKE|{{The Left (Germany)/meta/color}}|11.32}} {{Столбен постоток|AfD|{{Alternative for Germany/meta/color}}|6.12}} {{Столбен постоток|FDP|{{Free Democratic Party (Germany)/meta/color}}|5.95}} {{Столбен постоток|BiW|{{Citizens in Rage/meta/color}}|2.44}} {{Столбен постоток|Other|#777777|5.15}} }} {{bar box | title=Места во Граѓанското собрание | titlebar=#ddd | width=600px | barwidth=410px | bars= {{Столбен постоток|CDU|{{Christian Democratic Union of Germany/meta/color}}|28.57}} {{Столбен постоток|SPD|{{Social Democratic Party of Germany/meta/color}}|27.38}} {{Столбен постоток|B'90/GRÜNE|{{Alliance 90/The Greens/meta/color}}|19.05}} {{Столбен постоток|DIE LINKE|{{The Left (Germany)/meta/color}}|11.90}} {{Столбен постоток|AfD|{{Alternative for Germany/meta/color}}|5.95}} {{Столбен постоток|FDP|{{Free Democratic Party (Germany)/meta/color}}|5.95}} {{Столбен постоток|BiW|{{Citizens in Rage/meta/color}}|1.19}} }} === Грб === Грбот и знамето на Бремен се: <gallery> Flag of Bremen.svg|Знаме на Бремен Bremen_greater_coat_of_arms.svg|Голем грб Bremen Wappen(Mittel).svg|Среден грб Bremen Wappen(Klein).svg|Мал грб Bremen Wappen frei.svg|Грб/лого, слободно за користење </gallery> == Стопанство == [[Податотека:MSC Venezuela.jpg|мини|300п|десно|Контејнерското пристаниште во Бремен]] [[Податотека:Bremen uni zentralbereich 20140920 bg 1.jpg|мини|300п|десно|Бременскиот универзитет]] Повоеното стопанство по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во Бремен доживеало подем заедно со западногерманскиот [[виртшафтсвундер]] („стопанско чудо“) во 1950-тите и во 1960-тите години. Ова довело до раст и постојано населување на мигрантско работничко население, главно од [[Турција]] и Јужна Европа. Дел од тешката индустрија во градот не успеале да се повратат од [[Нафтена криза 1973|нафтениот шок]] во раните 1970-ти години. Двете најголеми бродоградилишта се затвориле во 1983 и во 1997 година. Други отпуштања биле предизвикани од реструктурирањето и зголемувањето на механизацијата на пристаништето. Полу- и неквалификуваната работна сила тешко можела повторно да најде работа и стапката на невработеност во периодот на 1980-тите била скоро двојно поголема од западногерманскиот просек. Поради структурните промени во стопанство, Бремен бил принуден да троши повеќе на социјалните услуги. Субурбанизацијата го намалила населението и даночните приходи. Проширувањето со околните рурални општини не е возможно за Бремен, бидејќи тие припаѓаат на покраината Долна Саксонија.<ref name=":1">{{Cite book|last=Plöger|first=Jörg|url=http://eprints.lse.ac.uk/3623/1/Bremen_city_report_(final).pdf|title=Bremen: City Report|publisher=Centre for the Analysis of Social Exclusion, LSE|year=2007|location=London|access-date=2021-07-18|archive-date=2021-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831030751/http://eprints.lse.ac.uk/3623/1/Bremen_city_report_(final).pdf|url-status=dead}}</ref> Со финансиска поддршка од [[Европска Унија|Европската Унија]] и од сојузната влада, стопанската политика била насочена кон поддршка на воспоставените стопански сектори, кои се засноваат на напредна технологија, како авијација и производство на авиони, производство на автомобили, поморство и логистика, како и развој на образованието и инфраструктурата за нови дигитални претпријатија. Во ова важна улога игра и растечкиот универзитетски сектор. Понатамошни инвестиции имало во обнова на центарот на градот, но тоа не го поттикнало туризмот. Неколку стручњаци го опишуваат услужниот сектор на Бремен како недоволно развиен, поради недостиг на седишта на поголеми компании.<ref name=":1" /> На почетокот на овој век, невработеноста во Бремен изнесувала 13%, стапка која била помала само од „новите покраини“ во поранешната [[Германска Демократска Република|Источна Германија]]. Стапката на невработеност се спуштила на 9,5% во октомври 2018 година и била највисока од сите 16 германски покраини.<ref>{{нмс|url= https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/|title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista|website=Statista|language=de|access-date=2018-11-13}}</ref> {| class="wikitable" !Година<ref>{{нмс|url=https://www-genesis.destatis.de/genesis/online/data;sid=8605C2647C4C92D731CC1EC4BAC5AF53.GO_1_3?operation=ergebnistabelleUmfang&levelindex=3&levelid=1542098063701&downloadname=13211-0007|title=Federal Statistical Office Germany - GENESIS-Online|last=(Destatis)|first=© Statistisches Bundesamt|date=2018-11-13|website=www-genesis.destatis.de|language=en|access-date=2018-11-13|archive-date=2018-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113170119/https://www-genesis.destatis.de/genesis/online/data;sid=8605C2647C4C92D731CC1EC4BAC5AF53.GO_1_3?operation=ergebnistabelleUmfang&levelindex=3&levelid=1542098063701&downloadname=13211-0007|url-status=dead}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 |- |Стапка на невработеност (во %) |13,0 |12,4 |12,5 |13,2 |13,2 |16,8 |14,9 |12,7 |11,4 |11,8 |12,0 |11,6 |11,2 |11,1 |10,9 |10,9 |10,5 |10,2 |} == Образование == [[Бременски универзитет|Бременскиот универзитет]] е најголемиот универзитет во Бремен. Тој е еден од 11. универзитети означени како „елитни“ во Германија и на него се школуваат околу 23.500 студенти од 126 држави. Во Бремен исто така се наоѓаат Високата школа за уметност Бремен, Високата школа за применети науки Бремен со кампуси во Бремен и Бремерхафен и Универзитетот „Џејкобс“, меѓународен истражувачки универзитет во [[Фегезак]]. == Поврзано == * [[Поранешни земји во Европа по 1815]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.bremen.de/ Официјално мрежно место на Бремен] * [http://www.rathaus-bremen.de/ Официјален портал на владата] * [http://www2.bremen.de/info/skp/lv/ Уставот на сојузната држава] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050310174604/http://www2.bremen.de/info/skp/lv/ |date=2005-03-10 }}, на германски {{Сојузни покраини во Германија}} {{Држави на Германскиот Сојуз}} {{Држави на Германското Царство}} {{Држави на Вајмарската Република}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бремен (покраина)| ]] [[Категорија:Сојузни покраини во Германија]] [[Категорија:Држави на Германскиот Сојуз]] [[Категорија:Држави на Германското Царство]] [[Категорија:Држави на Вајмарската Република]] [[Категорија:Држави на Северногерманскиот Сојуз]] 14smstrfif0sq5evdpp8klrif9gkj6e 0 13272 5582992 5574341 2026-06-26T17:48:19Z Niegodzisie 79128 /* Дискографија */ 5582992 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=Мадона|Img=Madonna_Rebel_Heart_Tour_2015_-_Stockholm_(23051472299)_(cropped).jpg|Img_capt=Мадона настапувајќи на нејзината турнеја на бунтовничко срце во 2015 година|Img_size=|Birth_name=Мадона Луис Чиконе|Background=solo_singer|Born={{Birth date and age|df=yes|1958|08|16}}<br/>[[Беј Сити, Мичиген]],<br/>САД|Instrument=[[Вокали]], [[гитара]]|Genre=[[Поп музика|Поп]], [[Електроника]], [[денс]]|Occupation=[[Пејач-текстописец]], [[актер]]ка, танчерка, рекорд продуцент, режисер, автор, бизнисменка|Influences=|Years_active=1979–present|Label=[[Warner Records|Warner]], [[Sire Records|Sire]], [[Maverick]], [[Interscope Recordss|Interscope]]|URL={{URL|madonna.com}}}} '''Мадона Луис Чиконе''' (официјално '''Мадона''', на [[Англиски јазик|англиски]]: '''Madonna Louise Ciccone''' или '''Madonna'''), родена на {{роден на|16|август|1958}} година, е [[САД|американска]] [[пејач]]ка, [[танчерка]], [[текстописец]], [[продуцент]], [[актер]]ка и [[писател]]ка. Позната и како „Кралица на попот“, Мадона ја стекнала својата слава со нејзините иновативни музички спотови, изведби и често контроверзната употреба на [[Сексуалност|сексуални]] и [[Религија|религиозни]] теми. Таа има добиено бројни награди во нејзината кариера и има издадено многу албуми. Мадона се смета за една од најголемите музички [[Икона|икони]] во историјата на популарната музика, како и за [[секс симбол]] на денешницата. Во [[2000]] година, [[Гинисова Книга на Рекорди|Гинисовата Книга на Рекорди]] ја окарактеризирала Мадона како најуспешната женска музичка уметничка на сите времиња, со околу 120 милиони продадени албуми. „[[Ворнер Брос]]“, куќата која ги издава нејзините албуми, изјавила дека во [[2005]] биле продадени преку 200 милиони плочи на Мадона. Во 2005, на манифестацијата ''[[Најголем Американец]]'', американската публика ја изгласала Мадона за една од шеснаесетте најзначајни жени во [[Американска историја|американската историја]]. == Животопис == Мадона Луиз Чиконе{{sfn|Leonard|D'Acierno|1998|p=492}} е родена во [[Беј Сити]], [[Мичиген]]. Таа е третото од шесте деца на Силвио „Тони“ П. Чиконе, [[инженер]] во „[[Крајслер]]“ од [[Италијански Американци|итало-американско]] потекло (таткото на Мадона води потекло од Пачентро, во регионот [[Абруцо]], [[Италија]]) и Мадона Луиз Фортин, од [[Француски Канаѓани|франко-канадско]] потекло.<ref>{{harvnb|Taraborrelli|2002|p=10}}</ref> Мадона била одгледана во [[Католицизам|католичко]] семејство, во предградијата на [[Детроит]] - [[Понтијак]] и [[Рочестер Хилз]]. Мајката на Мадона починала од [[рак на дојка]]та на триесетгодишна возраст, на [[1 декември]] [[1963]] година, кога Мадона имала пет години. Мадона често зборува за влијанието на [[смрт]]та на мајка си врз нејзиниот живот, нарекувајќи го „една од најтешките работи со кои се имам соочено во мојот живот“. Подоцна, нејзиниот татко се оженил со Џоан Густафсон (семејната дадилка) и имал две деца со неа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/news/1400097/The-child-who-became-a-star.html|title=The child who became a star|work=www.telegraph.co.uk|accessdate=2022-01-29}}</ref><ref>[https://www.altosaxo.net/post/how-madonna-became-the-queen-of-pop “How Madonna Became The Queen Of Pop” (English) August 1, 2023]</ref> Таткото на Мадона сакал сите негови деца да земаат музички часови, но, по неколку месеци на [[пијано]] часови, Мадона го убедила својот татко да ѝ дозволи да зема часови по [[балет]].{{Sfn|Cross|2007|p=10}} Таа се покажала како надарена танчерка. По [[Матура|матурирањето]] во ''Rochester Adams High School'' во [[1976]], таа добила стипендија за танцување на [[Универзитет во Мичиген|Универзитетот во Мичиген]], каде што го запознала учителот по танц Кристофер Флин. Освен што ја подучувал, тој за првпат ја изложил во геј-дискотеките, момент кој подоцна ќе има големо влијание во музиката и стилот на Мадона. Во [[1977]] година, со охрабрување од Флин, Мадона го напуштила колеџот на крајот на втората училишна година и се преселила во [[Њујорк]] за да оствари танцувачка кариера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edition.cnn.com/CNN/Programs/people/shows/madonna/profile.html|title=Madonna - A star with staying power(CNN Programs - People in the News)|work=edition.cnn.com|accessdate=2022-01-29|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220123911/http://edition.cnn.com/CNN/Programs/people/shows/madonna/profile.html|url-status=dead}}</ref> За нејзиното доаѓање во Њујорк, Мадона вели: „Кога дојдов во Њујорк, тоа беше првпат да патувам со авион, првпат да патувам со такси, првпат за сè. А дојдов тука со 35 долари во мојот џеб. Тоа беше најхраброто нешто кое сум го направила.“<ref>{{harvnb|Rettenmund|1995|p=45}}</ref> Мадона имала финансиски проблеми во ова време, живеејќи во беда и работејќи за ниска плата. Исто така, таа работела и како нудистички модел. За сето ова време, таа учела со [[Марта Грахам]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vulture.com/2019/04/everything-we-know-about-madonnas-new-album-madame-x.html|title=Everything We Know About Madonna’s New Album Madame X|last=Polk|first=Milan|date=2019-04-22|work=Vulture|language=en-us|accessdate=2022-01-29}}</ref> и [[Перл Ланг]],<ref name=":0">{{Cite journal|last=Anderson|first=Christopher|date=October 14, 1991|title=Madonna Rising|url=https://books.google.com/books?id=EkNwz83JvvkC&q=dan+gilroy+madonna+synagogue+i&pg=PA44|journal=New York Magazine|pages=40–51}}</ref><ref name= charlotteobserver>{{cite web|url=http://www.charlotteobserver.com/entertainment/music-news-reviews/article23418204.html|title=Madonna before she was Madonna – dancing at American Dance Festival|work=[[The Charlotte Observer]]|access-date=December 14, 2015|date=June 7, 2015|last=Menconi|first=David}}</ref><ref>{{cite episode|title=Madonna: Queen of Pop|series=Biography|network=[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]|minutes=5|credits=Hosted by Jim Wallasky}}</ref> а подоцна танцувала со неколку компании за [[модерен танц]], вклучувајќи ги и [[Елвин Ејли]] и [[Валтер Никс]] танчерите. Додека работела како танчерка за [[Франција|францускиот]] [[диско]]-уметник [[Патрик Ернандес]] (на неговата турнеја во [[1979]]),<ref name=":0" /> Мадона го запознала и станала романтично врзана за музичарот Дан Гилрој,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/madonna-goes-all-the-way-203328/|title=Madonna Goes All the Way|last=Connelly|first=Christopher|last2=|first2=|date=1984-11-22|work=Rolling Stone|language=en-US|accessdate=2022-01-29}}</ref> со кого ја формирала својата прва [[рок]]-група „[[Breakfast Club]]“. Освен како вокалист, таа била и [[тапан]]ар и [[Гитара|гитарист]],{{Sfn|Morton|2001|p=47}} пред да ја формира групата „Еми“ во [[1980]] година со тапанарот и поранешен пријател [[Стефан Бреј]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1987-04-25-8701310985-story.html|title=BRAY`S LOYALTY TO MADONNA PAYS OFF|work=Chicago Tribune|language=en|accessdate=2022-01-29}}</ref> Таа и Бреј напишале и продуцирале бројни диско и денс-песни кои го привлекле вниманието на њујоршките клубови, особено на ,,[[Денстерија]]" и ,,Канзас Канзас". [[Диџеј]]от и продуцентот [[Марк Каминс]] бил доволно импресиониран од демото на Мадона за да го привлече вниманието и на основачот на [[Сер Рекордс]] - [[Сејмур Штејн]]. Приватниот живот на Мадона бил многу бурен. Најпрвин, таа била во [[брак]] со глумецот [[Шон Пен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/movies/sean-penns-relationship-history-timeline/|title=Sean Penn's Relationship History Timeline: From Madonna to Leila George|last=October 19|first=Sophie Dodd|last2=Am|first2=2021 08:30|work=PEOPLE.com|language=en|accessdate=2022-01-29}}</ref> Во [[1995]] година, Мадона започнала романтична врска со својот тренер по [[фитнес]], Карлос Леон, со кого, една година подоцна, ја добила ќерката Лурдес Марија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thethings.com/lourdes-leon-everything-we-know-about-madonnas-23-year-old-daughter/|title=Lourdes Leon: Everything We Know About Madonna's 23-Year-Old Daughter|date=2020-05-06|work=TheThings|language=en-US|accessdate=2022-01-29}}</ref> Набрзо по нејзиното раѓање, Мадона и Леон се разделиле.<ref>{{harvnb|Taraborrelli|2002|p=288}}</ref><ref>{{harvnb|Cross|2007|p=134}}</ref> Во [[2011]] година, Мадона стапила во врска со танчерот Брахим Заидбат, кој бил 30 години помлад од неа. Тој бил дел од тимот што ја придружувал Мадона на нејзината турнеја „МДНА“. Нивната врска се распаднала во [[2014]] година. Потоа, Мадона почнала да излегува со танчерот Тимор Стефен (кој, исто така, бил далеку помлад од неа, т.е. имал само 26 години), но врската се распаднала многу брзо, поради презафатеноста на Мадона.<ref>Наташа Спирова, „Џад Лоу падна на дадилката, на Лопес слабост ѝ се танчерите“, ''Антена'', број 852, 24.20.2014, стр. 13.</ref> ==Дискографија== *''[[Madonna (албум)|Madonna]]'' (1983) *''[[Like a Virgin]]'' (1984) *''[[True Blue (Мадона албум)|True Blue]]'' (1986) *''[[Like a Prayer]]'' (1989) *''[[Erotica (Мадона албум)|Erotica]]'' (1992) *''[[Bedtime Stories (Мадона албум)|Bedtime Stories]]'' (1994) *''[[Ray of Light]]'' (1998) *''[[Music (Мадона албум)|Music]]'' (2000) *''[[American Life]]'' (2003) *''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) *''[[Hard Candy (Мадона албум)|Hard Candy]]'' (2008) *''[[MDNA]]'' (2012) *''[[Rebel Heart]]'' (2015) *''[[Madame X]]'' (2019) *''[[Confessions II]]'' (2026) ==Филмографија== * Arthur and the (2006) * Die Another Day (2002) * Swept Away (2002) * I Star (краток филм) (2001) * The Next Best Thing (2000) * [[Евита (филм)|Evita]] (1996) * Girl 6 (1996) * [[Четири соби (филм)|Four Rooms]] (1995) * Blue in the Face (1995) * Dangerous Game (1993) * Body of Evidence (1993) * A League of Their Own (1992) * Shadows and Fog (1991) * Dick Tracy (1990) * Bloodhounds of Broadway (1989) * Who's That Girl (1987) * Shanghai Surprise (1986) * Desperately Seeking Susan (1985) * Vision Quest (1985) * A Certain Sacrifice (1980) === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Everybody ''|| 1982 || Ед Стеинберг |- | '' Burning Up'' || 1983|| Стив Барон |- | ''Lucky Star ''|| 1984 || Артур Пиерсон |- |'' Borderline'' || 1984 || Мери Ламберт |- | ''Like a Virgin'' || 1984 || Мери Ламберт |- | ''Material Girl '' || 1985 || Мери Ламберт |- | ''Crazy For You'' || 1985 || Харолд Бекер |- | '' Gambler'' || 1985 || Харолд Бекер |- | ''Into the Groove ''|| 1985 || Сузан Сеиделман |- |'' Live to Tel'' || 1986 || Џејмс Фолеј |- | '' Papa Don't Preach'' || 1986 || Џејмс Фолеј |- |'' True Blue ''|| 1986 || Џејмс Фолеј |- | ''Open Your Heart '' || 1986 || Џејн-Баптиста Морино |- |'' La Isla Bonita '' || 1987 || Мери Ламберт |- | ''Who's That Girl'' || 1987 || Петер Росентал |- | ''Like a Prayer ''|| 1989 || Мери Ламберт |- | ''Express Yourself'' || 1989 || Дејвид Фишер |- |'' Cherish ''|| 1989 || Херб Ритс |- |'' Oh Father ''|| 1989 || Дејвид Фишер |- | ''Dear Jessie'' || 1989 || Дерек Хајс |- |'' Vogue ''|| 1990 || Дејвид Фишер |- | ''Justify My Love'' ||1990 || Џејн-Баптиста Морино |- |'' This Used To Be My Playground ''|| 1992 || Алек Кешишиан |- | ''Erotica ''|| 1992|| Фабиен Барон |- |'' Deeper and Deeper ''||1992 || Боби Вудс |- | ''Bad Girl'' || 1992 || Дејвид Фишер |- | ''Fever ''|| 1993 || Стефани Седнаои |- | ''Rain ''|| 1993 || Марк Романек |- |'' I'll Remember ''|| 1994 || Алек Кешишиан |- |'' Secret'' || 1994 || Мелоди МекДаниел |- | ''Take A Bow '' || 1994 || Мајкл Хаусман |- | ''Bedtime Story ''|| 1995 || Марк Романек |- |'' Human Nature'' || 1995 || Џејн-Баптиста Морино |- | ''I Want You'' || 1995 || Ерли Себастијан |- |'' You'll See'' || 1995 || Мајкл Хаусман |- | ''Love Don't Live Here Anymore ''|| 1996 || Џејн-Баптиста Морино |- | ''You Must Love Me'' || 1996 || Алан Паркер |- | ''Frozen ''|| 1998 || Крис Кунингам |- | ''Ray Of Light '' || 1998|| Џонас Акерлунд |- | ''Drowned World/Substitute for Love'' || 1998|| Валтер Стерн |- |'' The Power of Good-Bye ''|| 1998 || Метју Ролстон |- | ''Nothing Really Matters '' || 1999 || Џохан Ренк |- | ''Beautiful Stranger ''|| 1999 || Брет Рејтер |- | American Pie || 2000 || Филип Столзи |- | Music || 2000 || Џонас Акерлунд |- | ''Don't Tell Me '' || 2000 || Џејн-Баптиста Морино |- |'' What It Feels Like for a Girl'' || 2001 || Гај Ричи |- | ''Die Another Day ''|| 2002 || Трактор |- | ''American Life'' || 2003 || Џонас Акерлунд |- | ''Hollywood'' || 2003 || Џејн-Баптиста Морино |- | ''Me Against the Music'' || 2003 || Паул Хунтер |- | ''Love Profusion ''|| 2003 || Лук Бесон |- | Hung Up || 2005 || Џохан Ренк |- |'' Sorry ''|| 2006|| Џејми Кинг |- | ''Jump'' || 2006 || Џонас Акерлунд |- | ''4 Minutes ''|| 2008 || Џонас/Францис |- | ''Give It 2 Me ''|| 2008 || Том Мунро/Натан Рисман |- | ''Celebration'' || 2009 || Џонас Акерлунд |- | ''Give Me All Your Luvin '' || 2012 || Мегафорс |- | ''Girl Gone Wild'' || 2012 || Мерт/Маркус |- | ''Turn Up the Radio'' || 2012 || Том Мунро |- | ''Living for Love ''|| 2015 || J.A.C.K. |- |'' Ghosttown '' || 2015 || Џонас Акерлунд |- | ''Bitch I'm Madonna'' || 2015 || Џонас Акерлунд |- | ''Medellín'' || 2019 || Diana Kunst,Mau Morgó |- | ''Crave'' || 2019 || Nuno Xico |- | ''Dark Ballet'' || 2019 || Emmanuel Adjei |- | ''God Control'' || 2019 || Џонас Акерлунд |- | ''Batuka'' || 2019 || Emmanuel Adjei |- | ''Frozen (Fireboy DML Remix)'' || 2022 || Рикардо Гомес |- | ''Frozen (feat. 070 Shake)'' || 2022 || Рајан Дрејк,Рикардо Гомес |- | ''Hung Up on Tokischa'' || 2022 || Sasha Kasiuha /SKNX |- | ''Popular'' || 2024 || Cliqua |- | ''Confessions II-The Film'' || 2026 || Torso |} == Наводи == {{наводи}} ===Користена Литература=== * Cross, Mary (2007). Madonna: A Biography. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-33811-3. * Leonard, George J.; D'Acierno, Pellegrino (1998). [https://books.google.mk/books?id=Nevq7gnw-WgC&pg=PA492&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|The Italian American Heritage: A Companion to Literature and Arts. Taylor & Francis]. ISBN 978-0-8153-0380-0. * Morton, Andrew (2001). Madonna. London: Michael O'Mara Books. ISBN 978-1-85479-888-6. * Rettenmund, Matthew (1995). Madonnica: The Woman & The Icon From A To Z. Macmillan. ISBN 978-0-312-11782-5. * Taraborrelli, J. Randy (2002). Madonna: An Intimate Biography. Simon & Schuster. ISBN 978-0-7432-2880-0 == Надворешни врски == '''Официјални:''' * [http://www.madonna.com Madonna.com] — Официјално мрежно место * [http://www.iconmadonna.com IconMadonna.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060823201346/http://www.iconmadonna.com/ |date=2006-08-23 }} — Официјален фен-клуб * [http://www.myspace.com/madonna MySpace.com/Madonna] — Официјална "myspace" страница '''Врски од интерес:''' * [https://archive.today/20130630055255/www.rickross.com/reference/kabbalah/kabbalah153.html ''The Guardian'' интервју од 27 јуни 2005 година] * [https://web.archive.org/web/20060219215900/http://www.billboard.com/bbcom/feature/article_display.jsp?vnu_content_id=1001434975 Billboard Q&A 2005] * [http://www.perche-quebec.com/files/madonna/menu/frame_en.htm Семејното дрво на Мадона] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060417223141/http://www.perche-quebec.com/files/madonna/menu/frame_en.htm |date=2006-04-17 }} {{САД-музичар-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Американски музичари]] [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Американски писатели]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски поп-пејачки]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ајвор Новело“]] 6rwh41c144np3h07htopbjt44tqzxp0 0 14669 5583124 5540824 2026-06-27T01:02:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583124 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Виндхук | official_name = | native_name = {{small|Windhoek([[африкаанс]]/ [[англиски]])<br>ǀAi-ǁGams ([[намански јазик|намански]])<br>Otjomuise ([[херерски јазик|херерски]])<br>Windhuk ([[германски јазик|германски]])}} | nickname = | settlement_type = | motto = ''Suum Cuique'' <br>„За секој негов“ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Windhoek-269058_1920.jpg | photo2a = | spacing = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = }} | imagesize = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = Windhoek COA.svg | shield_size = 80px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Namibia#Africa | pushpin_relief = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Местоположба во Намибија | subdivision_type =Држава | subdivision_name = {{flagdeco|NAM}} [[Намибија]] | subdivision_type1 = [[Региони во Намибија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Комас (регион)|Комас]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = Градоначалник | leader_name = [[Франсина Кахунгу]]<ref>[https://neweralive.na/posts/new-windhoek-mayor-kahungu-upbeat City of Windhoek, 2019-12-16]</ref> | leader_title1 = Заменик | leader_name1 = Ијан Субасубани<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.nbc.na/news/fransina-kahungu-elected-mayor-windhoek.27428 |title=архивски примерок |accessdate=2020-07-09 |archive-date=2019-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216105945/https://www.nbc.na/news/fransina-kahungu-elected-mayor-windhoek.27428 }}</ref> | established_title1 = Прво населување | established_date1 = 1840 | established_title2 = Второ основање | established_date2 = 18 октомври 1890 | area_magnitude = | unit_pref = <!-- Enter Imperial, if Imperial (metric) is desired --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 5133<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion --> | area_land_km2 = <!-- See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion --> | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name=nsa>{{Наведена мрежна страница | title=Table 4.2.2 Urban population by Census years (2001 and 2011) | url=http://cms.my.na/assets/documents/p19dmn58guram30ttun89rdrp1.pdf | work=Namibia 2011 – Population and Housing Census Main Report | publisher=Namibia Statistics Agency | accessdate=24 August 2016 | page=39}}</ref> <!--|last=Retief-->| population_note = | population_total = 325,858 | population_density_km2 = 62.8 | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[Јужноафриканско стандардно време|SAST]] | utc_offset = +2 | coordinates = {{coord|22|34|12|S|17|5|1|E|region:NA|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!-- for references: use tags --> | elevation_m = 1655 | elevation_ft = 5430 | postal_code_type = [[Поштенски броеви во Намибија|Поштенски број]] | postal_code = 10005 | area_code_type = [[Телефонски броеви во Намибија|Тел. код]] | area_code = 061 | blank1_name = | blank1_info = | footnotes = | website = {{URL|www.windhoekcc.org.na}} }} '''Виндхук''' ([[англиски јазик|англиски]] и [[африкаанс]]: ''Windhoek'', [[херерски јазик|херерски]]: ''Otjomuise'', [[намански јазик|намански]]: ''ǀAi-ǁGams'') е главниот и најголемиот град во [[африка]]нската држава [[Намибија]]. Градот се наоѓа во средишниот дел на државата, во висорамнината „Комас“ на надморска висина од 1700 метри. Според податоците од 2020 година Виндхук имал население од околу 431,000 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.macrotrends.net/cities/21925/windhoek/population|title=Windhoek, Namibia Population 1950-2020|website=www.macrotrends.net|access-date=2020-03-14}}</ref> Градот е во постојан раст, и територијално и во демографска смисла поради бројот на [[Намибијци]] кои се доселуваат во Виндхук. Градот се развил на местото на топли извори, кои пак биле доста познати за локалните народи со векови. Првичната населба нагло почнала да се развива откако [[Јонкер Африканер]] се доселил тука во 1840 година и изградил камена црква за неговата заедница која го следела при доселувањето. Следните години биле исполнети со голем број вооружени битки, немири и судири што резултирало со разрушување на населбата. По втор пат градот бил основан во 1890 година од страна на германскиот воен мајор [[Курт фон Франсоа]], во периодот кога Намибија била колонизирана од [[Германска Империја|Германската Империја]]. Денес Виндук е социјален, економски, политички и културен центар на Намибија. Скоро секоја општествена, владина или приватна организација има седиште во Виндхук. == Потекло на поимот == Има повеќе теории за потеклото на името на градот. Повеќето веруваат дека името на градот потекнува од [[африкаанс]], односно [[холандски јазик|холандскиот]] ''wind-hoek'' што значи „ветров агол“. Според друга теорија, капетанот Јонкер Африканер го именувал градот како „Виндхук“ по планините „Виндхук“ во [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Република]], каде живееле неговите предци. Прв пат името се споменува во писмото испратено до Џозеф Тиндал од страна на Јонкер на 12 август 1844.<ref name="DierksK1">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.klausdierks.com/images/Khauxanas/1introduction.htm |last=Dierks |first=Klaus |authorlink=Klaus Dierks |title=The History of ǁKhauxaǃnas. Introduction. |accessdate=9 July 2010}}</ref> == Географија == [[File:Windhoek_Luftaufnahme.jpg|thumb|left|200px|Поглед кон околината на Виндхук.]] Поради географската положба на градот, покрај финансиските рестрикции, ширењето на градот е отежнато. Во јужните, источните и западните предели Виндхук е опколен од карпести и планински предели, со што растот на градот во тој правец е многу скап и отежнат. Јужните предели не се погодни за индустриски развој поради подземни водостои. Поради сето ова, само северниот дел кај [[Бракватер]] е погоден за ширење на Виндхук.<ref name="newera2">[http://www.newera.com.na/article.php?articleid=9494 "Windhoek's battle for land"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120107084504/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=9494 |date=2012-01-07 }}, by Desie Heita; ''New Era,'' 10 Feb 2010</ref> Градските власти на Виндхук планираат драстично да ги прошират градските граници па така вкупната површина на градот би била 5133.4 квадратни километри. По површина градот би бил трет по големина во светот, иако бројот на жители е многу помал од другите големи градови по површина во светот.<ref name=slaan>{{наведени вести |title=Windhoek slaan Afrika-rekord |trans-title=Windhoek beats Africa record |date=2 July 2013 |last=Retief |first=Christo |newspaper=[[Die Republikein]] |url=http://www.republikein.com.na/regering/windhoek-slaan-afrika-rekord.207163 |access-date=2020-07-09 |archive-date=2016-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324055814/http://www.republikein.com.na/regering/windhoek-slaan-afrika-rekord.207163 |url-status=dead }}</ref> == Населби == [[File:Karte Stadt Windhoek - sortiert.png|thumb|right|250px|Карта на населбите во Виндхук.]] Виндхук е поделен на следните населби:<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.polytechnic.edu.na/academics/schools/engine_infotech/civil/lecturing/upd410s_module/(11.4)Windhoek%20Structure%20Plan%20Report.pdf |title = The Windhoek Structure Plan |year = 1996 |publisher = City of Windhoek |pages = 11–12 |accessdate = 2 July 2013 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Columns | col1 = * Академија * Ауасблик * Авис * Биг Бенд * Кимбебасија * Дорадо Парк * Донкерхук * Елисенхајм * Ерос * Ерос Парк | col2 = * Фридом Ленд * Грот Ауб (од септември 2017)<ref>{{наведени вести | title=Groot Aub incorporated into Windhoek | last=Ngatjiheue | first=Charmaine | date=11 September 2017 | newspaper=[[The Namibian]] | page=5 | url=https://www.namibian.com.na/59009/read/Groot-Aub-incorporated-into-Windhoek}}</ref> * Гринвел Матонго * Гореангаб *Хакахана * Хавана * [Хохланд Парк * Катутура * Комасдал * Клајде Купе |col3 = * Клајн Виндхук * Лафренц Индустриска Област * Лудгвигсдорф * Луксузхигел * Максуилили * Северна Индустриска Област * Окурјангава * Олимпија * Омбили * Отјомуисе |col4 = * Пионорспарк * Просперита *Роки Крест * Јужна Индустриска Област * Судерхоф * Таубен Глен * Ванахеда * Централен Виндхук * Северен Виндхук * Западен Виндхук}} ==Клима== Виндхук има над 300 сончеви дена годишно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weather-and-climate.com/average-monthly-Rainfall-Temperature-Sunshine-in-Namibia|title=Climate and average monthly weather in Namibia|website=weather-and-climate.com}}</ref> Градот има топла полупустинска клима со просечна годишна температура од 18 степени. Сепак, температурата годишно е поумерена поради високата надморска висина. Најладен месец е јули со просечна температура од 13 степени, додека пак најтопол е декември со просечна температура од 23 степени. Поради близината на пустината [[Калахари]], има доста сончеви периоди.<ref>{{наведени вести | title=Khomas faces worst drought in 90 years | last1=Menges | first1=Werner | last2=Oliveira | first2=Yokany | newspaper=[[The Namibian]] | date=23 May 2019 | page=1 | url=https://www.namibian.com.na/78826/read/Khomas-faces-worst-drought-in-90-years}}</ref> {{Weather box |location = Виндхук, Намибија |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 36.0 |Feb record high C = 35.8 |Mar record high C = 34.9 |Apr record high C = 31.3 |May record high C = 31.8 |Jun record high C = 26.1 |Jul record high C = 25.7 |Aug record high C = 30.0 |Sep record high C = 33.2 |Oct record high C = 35.0 |Nov record high C = 36.5 |Dec record high C = 36.6 |Jan high C = 30.0 |Feb high C = 28.6 |Mar high C = 27.2 |Apr high C = 25.6 |May high C = 22.7 |Jun high C = 20.2 |Jul high C = 20.5 |Aug high C = 23.4 |Sep high C = 26.5 |Oct high C = 29.1 |Nov high C = 29.6 |Dec high C = 30.7 |year high C = 26.1 |Jan mean C = 23.3 |Feb mean C = 22.1 |Mar mean C = 21.0 |Apr mean C = 18.9 |May mean C = 15.8 |Jun mean C = 13.2 |Jul mean C = 13.1 |Aug mean C = 15.8 |Sep mean C = 19.3 |Oct mean C = 21.7 |Nov mean C = 22.5 |Dec mean C = 23.5 |year mean C = 19.1 |Jan low C = 17.2 |Feb low C = 16.5 |Mar low C = 15.4 |Apr low C = 12.8 |May low C = 9.2 |Jun low C = 6.7 |Jul low C = 6.3 |Aug low C = 8.6 |Sep low C = 11.9 |Oct low C = 14.6 |Nov low C = 15.6 |Dec low C = 16.9 |year low C = 12.7 |Jan record low C = 7.5 |Feb record low C = 6.8 |Mar record low C = 3.7 |Apr record low C = 2.4 |May record low C = -1.6 |Jun record low C = -2.8 |Jul record low C = -2.6 |Aug record low C = -3.9 |Sep record low C = -1.1 |Oct record low C = 1.6 |Nov record low C = 0.4 |Dec record low C = 3.3 |Jan precipitation mm = 78.1 |Feb precipitation mm = 80.3 |Mar precipitation mm = 78.7 |Apr precipitation mm = 37.7 |May precipitation mm = 6.6 |Jun precipitation mm = 1.2 |Jul precipitation mm = 0.7 |Aug precipitation mm = 0.9 |Sep precipitation mm = 2.8 |Oct precipitation mm = 11.8 |Nov precipitation mm = 26.9 |Dec precipitation mm = 41.7 |precipitation colour = green |unit precipitation days = 0.1 mm |Jan precipitation days = 11.1 |Feb precipitation days = 10.7 |Mar precipitation days = 10.5 |Apr precipitation days = 5.5 |May precipitation days = 1.9 |Jun precipitation days = 0.7 |Jul precipitation days = 0.5 |Aug precipitation days = 0.3 |Sep precipitation days = 0.9 |Oct precipitation days = 2.8 |Nov precipitation days = 5.3 |Dec precipitation days = 7.5 |Jan humidity = 42 |Feb humidity = 56 |Mar humidity = 51 |Apr humidity = 44 |May humidity = 37 |Jun humidity = 32 |Jul humidity = 27 |Aug humidity = 19 |Sep humidity = 17 |Oct humidity = 22 |Nov humidity = 30 |Dec humidity = 34 |Jan sun = 288 |Feb sun = 254 |Mar sun = 282 |Apr sun = 273 |May sun = 310 |Jun sun = 309 |Jul sun = 326 |Aug sun = 341 |Sep sun = 321 |Oct sun = 319 |Nov sun = 297 |Dec sun = 285 | source 1 = Deutscher Wetterdienst<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_681100_kt.pdf | title = Klimatafel von Windhuk (Windhoek) / Namibia | publisher = Federal Ministry of Transport and Digital Infrastructure | accessdate = 2 November 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190512035512/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_681100_kt.pdf | archive-date = 12 May 2019 | url-status = dead }}</ref> | source 2 = Danish Meteorological Institute (само сонце)<ref> {{Наведена мрежна страница |url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf |title = Stationsnummer 68110 |publisher = Ministry of Energy, Utilities and Climate |accessdate = 2 November 2016 |url-status = bot: unknown |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130116071752/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf |archivedate = 16 January 2013 |df = dmy-all }} </ref> }} ==Демографија== [[File:Herero women.jpg|thumb|right|250px|Херерците се забележителни во Виндхук поради својот моден изглед.]] Во 1971 година во Виндхук имало само 26,000 белци кои живеат во Винхук, со што ги надминале во број црнците кои биле 24,000 на број. Околу една третина од белците во тоа време, од прилика 9000 жители, биле [[Германци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1955&dat=19710718&id=9gorAAAAIBAJ&sjid=YJoFAAAAIBAJ&pg=2800,3519162|title=Reading Eagle - Google News Archive Search|website=news.google.com}}</ref> Според податоците од 2010, Виндхук имал 325,858 жители, од кои 65% црнци; 17% белци и 18% други. Во секојдневниот живот на Виндхук најчесто се користи африкаанс, а во помала мера и германскиот, како „[[лингва франка]]“. Сепак, владата користи англиски како работен јазик.<ref>Thomas Schoch. 2003. [http://www.visitwindhoek.net/component/content/article/113 ''Visit Windhoek, People and languages''] {{webarchive|url=https://archive.today/20130222170645/http://www.visitwindhoek.net/component/content/article/113 |date=22 February 2013 }}</ref> {{Historical populations|1981|96,057|1991|147,056|2001|233,529|2011|325,858|2016|395,000|percentages=pagr|align=none|footnote=source:<ref>[http://www.citypopulation.de/en/namibia/cities/ Namibia: Administrative Division population statistics]</ref>}} == Политика == Виндхук е единствена самоуправувачка населба во регионот Комас. Градот е управуван од повеќепартиски општински совет која има 15 члена.<ref>{{наведени вести | title=Know Your Local Authority | publisher=Institute for Public Policy Research | newspaper=Election Watch | year = 2015 | issue=3 | page=4}}</ref> Советот се состанува еднаш месечно. Членовите немаат административна власт, односно неможат да даваат наредби или да вршат контрола на градскиот персонал. ==Меѓународни односи== Виндхук е збратимен со:<ref name="co-operations">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.windhoekcc.org.na/repository/Cooperation/International%20Relations.pdf |title=Status of Cooperation Agreement |format=PDF |accessdate=1 October 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120216095549/http://www.windhoekcc.org.na/repository/Cooperation/International%20Relations.pdf |archivedate=16 February 2012 |df=dmy-all }}</ref> {{Div col|colwidth=30em}} * {{знамеикона|PRC}} '''[[Шангај]]''', Кина, 1 јуни 1996 * {{знамеикона|USA}} '''[[Ричмонд (Вирџинија)|Ричмонг]]''', САД, 20 март 1998 * {{знамеикона|GER}} '''[[Вецлар]]''', Германија * {{знамеикона|GER}} '''[[Берлин]]''', Германија, 18 април 2000<ref name="Berlin twinnings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.berlin.de/rbmskzl/staedteverbindungen/staedtepartnerschaft_ueberblick.en.html|title=Berlin – City Partnerships|accessdate=17 September 2013|work=Der Regierende Bürgermeister Berlin|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521054019/http://www.berlin.de/rbmskzl/staedteverbindungen/staedtepartnerschaft_ueberblick.en.html |archivedate=21 May 2013}}</ref> * {{знамеикона|GER}} '''[[Тросинген]]''', Германија, 3 октомври 2000 * {{знамеикона|GER}} '''[[Бремен]]''', Германија, 18 април 2000 * {{знамеикона|CMR}} '''[[Дуала]]''', Камерун, 31 август 2000 * {{знамеикона|ZIM}} '''[[Хараре]]''', Зимбабве, 8 ноември 2000 * {{знамеикона|ЈАР}} '''[[Јоханесбург]]''', ЈАР * {{знамеикона|BOT}} '''[[Габороне]]''', Боцвана, 23 август 2001 * {{знамеикона|CUB}} '''[[Хавана]]''', Куба, 23 октомври 2001 * {{знамеикона|NAM}} '''[[Енхана]]''', Намибија, 17 април 2002 * {{знамеикона|JAM}} '''[[Кингстон (Јамајка)|Кингстон]]''', Јамајка, 6 февруари 2019<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-02/06/c_137803189.htm |title=архивски примерок |accessdate=2020-07-09 |archive-date=2019-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213005559/http://www.xinhuanet.com/english/2019-02/06/c_137803189.htm |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|NAM}} '''[[Онгведива]]''', Намибија,17 април 2002 * {{знамеикона|NAM}} '''[[Ондангва]]''', Намибија, 17 април 2002 * {{знамеикона|NAM}} '''[[Оутапи]]''', Намибија, 17 април 2002 * {{знамеикона|NAM}} '''[[Ошакати]]''', Намибија, 18 април 2002 * {{знамеикона|RSA}} '''[[Лепхалале]]''', Намибија, 22 мај 2002 * {{знамеикона|USA}} '''[[Сан Антонио]], [[САД]]''', 27 октомври 2016<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sanantonio.gov/Clerk/News-Releases-Events/ArtMID/13292/ArticleID/8990/Windhoek-becomes-first-San-Antonio-Sister-City-in-Africa-10th-total|title=Windhoek becomes first San Antonio Sister City in Africa, 10th total|publisher=}}</ref> * {{знамеикона|NAM}} '''[[Валвис Беј]]''', Намибија, 8 октомври 2002 * {{знамеикона|NAM}} '''[[Мариентал (Намибија)|Мариентал]]''', Намибија, 11 март 2003 * {{знамеикона|NAM}} '''[[Гибеон (Намибија)|Гибеон]]''', Намибија, 11 март 2003 * {{знамеикона|NAM}} '''[[Малтахехе]]''', Намибија, 12 април 2002 * {{знамеикона|NAM}} '''[[Аранос]]''', Намибија, 13 март 2003 * {{знамеикона|NAM}} '''[[Стамприт]]''', 13 март 2003 * {{знамеикона|NAM}} '''[[Рехобот (Намибија)|Рехобот]]''', 14 март 2003 * {{знамеикона|NAM}} '''[[Лидериц]]''', Намибија, 14 март 2003 {{div col end}} == Галерија == <center> <gallery> Image:Windhoek aerial.jpg|Панорамски поглед на Виндхук. Image:Windhoek-Skyline.jpg|Панорамски поглед на Виндхук. Image:Parlamentsgärten, Windhoek.jpg|Парламентарните градини во Виндхук. Image:Windhoek Christuskirche Reiterdenkmal.jpg|Црква во Виндхук. </gallery> </center> == Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== {{Commons|Windhoek}} * [http://www.windhoekcc.org.na Службено мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201119115836/http://www.windhoekcc.org.na/ |date=2020-11-19 }} {{Главни градови во Африка}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Градови во Намибија]] [[Категорија:Главни градови во Африка]] [[Категорија:Комас]] [[Категорија:Населени места основани во 1840 година]] fjamc6xzu1l8mwn4lt7h64i7qaap6ds 0 15390 5582833 5565367 2026-06-26T12:08:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582833 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за светец|name=Марија<br />Пресвета Богородица<br />Света Марија|beatified_by=|prayer=|issues=|suppressed_date=|major_shrine=|patronage=[[Скопје]], [[Православна црква]], [[Римокатоличка црква]] леунки, мајки, патници|attributes=[[жена]] со дете, бремена жена, круна од 12 ѕвезди, беспрекорно срце, [[рози]]|canonized_by=|canonized_place=|canonized_date=|beatified_place=|birth_date=|beatified_date=|titles=Мајка на [[Исус]]<br />Сопруга на [[Свети Јосиф|Јосиф]]<br />Светица заштитничка на [[Скопје]]|death_place=|birth_place=[[Назарет]], [[Галилеја]]|caption=Православна икона од Марија|imagesize=150px|image=Mary16thC.jpg|venerated_in=[[Православна црква]]<br />[[Римокатоличка црква]]<br />[[Англиканска заедница]]<br />[[Лутеранска црква]]|feast_day=правосл. / катол. 21 септември / 8 септември — [[Рождество на Пресвета Богородица|Рождество (Мала Богородица)]] 28 август / 15 август— [[Успение на Пресвета Богородица|Успение на Пресвета Богородица (Голема Богородицa)]] 8 јануари / 26 декември — Собор на Пресвета Богородица 7 април / 25 март — [[Благовештение]] 4 декември / 21 ноември — [[Воведение на Пресвета Богородица во храм|Воведение на Пресвета Богородица — Пречиста]] 14 октомври / 1 октомври — Покров на Пресвета Богородица|death_date=околу [[30]] година|prayer_attrib=}} '''Марија''', попозната како '''Богородица''' или '''Богородица Марија''' ([[латински]]: ''Virgo Maria, Deipara'', [[грчки]]: ''Μαρία, Θεοτόκος, Θεομήτωρ'', [[хебрејски]]: מירים, [[арапски]]: مريم) според верувањата на [[христијани]]те — мајка на [[Исус Христос]] и сопруга на [[Свети Јосиф|Јосиф]].<ref>{{ДРМЈ|Богородица}}</ref> Таа е позната и како Дева Марија, Светата Мајка, Мадона, Пресвета Богородица итн. Титулата Богородица значи „Мајка Божја“, и била усвоена на [[Трет вселенски собор|Третиот вселенски собор]] во [[Ефес]] (431 година). Во [[православие]]то и [[Римокатоличка црква|католицизмот]] таа е најпочитуваната светица, а во [[ислам]]от е една од трите совршени жени. Пресвета Богородица е [[Светец заштитник|светицата заштитничка]] на градот [[Скопје]]. Според евангелијата, Марија живеела во [[Назарет]] во тогашниот регион [[Галилеја]]. На [[арамејски јазик]], нејзиното име се произнесува како ''Мирјам''. Според верувањата таа стапила во брак со Јосиф и се зачнала со Исус на чудесен начин — кога ѝ се јавил [[архангел Гаврил]] и ѝ соопштил дека ќе роди син кој ќе биде Цар на царевите. Во сите евангелија Марија се споменува како мајка на Исус, и нејзината улога во евангелијата главно се врти околу таа насока. == Во Новиот завет == [[Податотека:Annunciation by El Greco (1570-1575, Prado).jpg|мини|237x237пкс|''[[Благовештение]] на Пресвета Богородица,'' од [[Ел Греко]]]] Според списите на [[Нов завет|Новиот завет]], [[Евреи|еврејската]] жена Марија живеела во [[Назарет]], во регионот [[Галилеја]] со нејзините родители кога се свршила со дрводелецот [[Свети Јосиф|Јосиф]] (била мала за време на свршувачката како и зачнувањето на Исус). И двајцата потекнувале од родословието на еврејскиот [[Давид|цар Давид]]. Наскоро потоа ѝ се појавил [[архангел]] [[Архангел Гаврил|Гаврил]] и ја поздравил со зборовите што станале основа на [[молитва]]та што се користи до ден-денес меѓу следбениците на Марииниот култ: <blockquote>„Радувај се благодатна! [[Бог|Господ]] е со тебе, благословена си ти меѓу жените!“ ([[Апостол Лука (Евангелист)|Лука]] 1:28).</blockquote>[[Ангел]]от тогаш ѝ рекол дека ќе стане [[мајка]] на ветениот Месија, иако била девица. Марија ѝ се потчинила на Божјата волја со зборовите: <blockquote>„Еве ја слугинката на Господ, нека ми биде според твојот збор“ (Лука 1:38).</blockquote>Последователно, Марија тргнала на долг пат да ја посети својата бремена роднина [[Праведна Елисавета|Елисавета]], која живеела со нејзиниот сопруг [[Захарија (свештеник)|Захарија]]. Само што влегла во нивната [[куќа]], веднаш ја поздравила Елисавета, која ѝ оддала почит како мајка на нејзиниот Господ, а Марија одговорила со пофалби на Господ познати како [[Магнификат]]. (Лука 1:46{{Endash}}55) По три месеци, Марија се вратила дома во Назарет. Ангел му се јавил на нејзиниот свршеник Јосиф во [[сон]], кој му рекол дека „она што е зачнато во неа е од [[Свет Дух|Светиот Дух]]“ (Матеј 1:20). Иако била бремена, Јосиф ја зел со себе и тие направиле свадбена церемонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%98%201&version=MNT|title=Матеј 1 — македонски Нов завет|work=Bible Gateway|language=mk|accessdate=2021-03-28}}</ref> Во тоа време, римскиот [[Римски император (титула)|император]] [[Октавијан Август]] наредил да се спроведе [[попис]] на луѓето ширум светот — всушност мислел на светот со кој управувало [[Римско Царство|Римското Царство]]. Секој морал да се потпише во градот од каде потекнува нивните предци. Затоа Јосиф и бремената Марија отишле да се запишат во [[Витлеем]], кој бил наречен „Давидов град“. Тие не нашле сместување во градската гостилница бидејќи [[град]]от бил преполн со [[Човек|луѓе]] и затоа биле принудени да се засолнат во штала, опкружени со [[домашни животни]]. Таму Марија го родила нејзиниот син [[Исус Христос]]. (Лука 2:1–7). Наскоро по раѓањето, таа морала да побегне со него и Јосиф во [[Египет]], бидејќи во сон, еден [[ангел]] му рекол на Јосиф дека царот [[Ирод Велики]] ќе се обиде да го убие Исус. Тие останале во Египет сè до смртта на Ирод и потоа се вратиле во [[Назарет]] ([[Апостол Матеј (Евангелист)|Матеј]] 2:13{{Endash}}23).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jw.org/mk/biblioteka/biblija/bi12/knigi/%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%98/2/|title=Матеј 2 {{!}} Онлајн Библија {{!}} Превод Нов Свет|work=JW.ORG|language=mk|accessdate=2021-03-28}}</ref> Во [[Евангелие|евангелијата]], Марија се појавува спорадично на Исус и на неговата јавна служба. Таа го поттикнала првото чудо што Исус го направил на една [[свадба]] во градот Кана, [[Галилеја|Галилејско]], кога ја претворил водата во [[вино]] ([[Јован Богослов|Јован]] 2:1{{Endash}}11).<ref>{{Наведена книга|url=https://www.bible.com/mk/bible/311/JHN.2.MKB|title=Јован 2 {{!}} MKB Библија {{!}} YouVersion|language=mk}}</ref><ref>Библија за млади: Стар и Нов завет, стр. 260</ref> Заедно со другите [[Дванаесет Апостоли|апостоли]] (освен [[Јуда]] — оној што го предал Исус), таа плачела под [[крст]]от на кој бил [[Христово распнување|распнат]] нејзиниот син Исус (Јован 19:25{{Endash}}27). Но исто така е можно негативно да ѝ се протолкувале зборовите на Исус: „''Која е мајка ми и кои се моите браќа''?“ Потекнува од описот на очекувањето на ветениот Свети Дух среде апостолите, учениците на Исус ,и нивните браќа, додека заедно се молеле по [[Вознесение Христово|Вознесувањето на Исус]] (Дела 1:14). Новиот завет не ја запишува смртта на Марија или нејзиното [[Успение на Пресвета Богородица|Вознесение]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.preminportal.com.mk/duhovnost-2/duhoven-azbuchnik/8998-eromonah-josif-grizhata-na-bogorodica-za-choveshtvoto-vo-noviot-zavet|title=Грижата на Богородица за човештвото во Новиот завет|work=www.preminportal.com.mk|accessdate=2021-03-28}}</ref> == Живот според евангелијата == Во [[Новиот завет]] за раниот живот на Марија има многу малку. Во [[Библија]]та не се споменуваат имињата на нејзините родители. Според други извори, [[Традиција|традиции]] и верувања, се знае дека родителите на Марија се викале [[Свети Јоаким|Јоаким]] и [[Света Ана|Ана]], кои припаѓале на лозата на [[цар Давид]]. Тие долго време немале деца, додека [[Бог]] не ги чул молитвите и им подарил ќерка. Според верувањата, [[Бог]] одредил името на ќерката да се вика Марија, да биде Богородица и дека Марија од првиот миг на нејзиното постоење била ослободена од нејзините гревови, бидејќи од Бог добила посебна милост. Во третата година од нејзиниот живот, нејзините родители ја одвеле во [[Ерусалимски храм|Ерусалимскиот храм]], за да ја посветат на Бог. Таа останала да живее во Храмот, каде била обучувана и воспитувана додека не навршила полнолетство. Марија била роднина со [[Праведна Елисавета|Елисавета]], сопруга на јудејскиот свештеник [[Захарија (свештеник)|Захарија]]. (Лука 1:5) Таа (Елисавета) го родила [[Јован Крстител]]. Марија живеела со своите родители во [[Назарет]] во [[Галилеја]]. Се запознала со [[Свети Јосиф|Јосиф]] од Назарет, кој бил од лозата на царот Давид, но бил скромен дрводелец. Тие биле венчани, и во текот на првите години од бракот, Марија сакала да остане девица и понатаму, а Јосиф тоа го прифатил. Пред свадбата тие живееле одвоено, и во тоа време [[Бог]] го испратил [[Архангел Гаврил|aрхангелот Гаврил]] во [[Назарет]] кај Марија. Ангелот ја поздравил со зборовите: {{Cquote|Радувај се благодатна! Господ е со тебе, благословена си ти меѓу жените!}} Марија збунето започнала да размислува каков бил тој чудесен поздрав. Ангелот продолжил: <blockquote>„И ете, ќе зачнеш и ќе родиш Син, и ќе Му го дадеш името [[Исус Христос|Исус]]. Тој ќе биде голем и ќе се нарече Син на Севишниот. И Господ-Бог ќе Му го даде престолот на Неговиот татко Давид, и ќе царува над Јакововиот дом довека, и Неговото Царство не ќе има крај“ (Лука 1:30–33).<ref>{{Наведена книга|url=https://www.bible.com/mk/bible/311/LUK.1.MKB|title=Лука 1 {{!}} MKB Библија {{!}} YouVersion|language=mk}}</ref></blockquote>На ова, Марија му рекла на ангелот дека никогаш не имала однос со Јосиф, па го прашала: {{Cquote|Како ќе биде тоа, кога не знам за маж (Лука 1:34).}} Ангелот одговорил: <blockquote>„Светиот Дух ќе дојде на тебе и силата на Севишниот ќе те осени; затоа Светото што ќе биде родено од тебе ќе се нарече Син Божји“.</blockquote>На ова Марија одговорила: <blockquote>„Еве ја Господовата слугинка, нека ми биде според твојот збор“ (Лука 1:35:38).</blockquote>Така, според верувањата, во тој момент Марија се зачнала со [[Исус]]. По ова, Марија ја посетила својата роднина Елисавета, која била бремена (Лука 1:39). Кога престигнала, Елисавета ѝ одговорила: <blockquote>„Благословена си ти меѓу жените! И благословен е плодот на твојата утроба“ (Лука 1:42). </blockquote>Според овие стихови од евангелието, Елисавета поверувала на Марија дека е бремена и дека ќе го роди Синот Божји: <blockquote>„И блажена е таа, која поверува дека ќе се исполни она, што [[Бог|Господ]] ѝ го рекол“.</blockquote>Марија одговорила: {{Cquote|Мојата душа Го велича Господа.}} Во следните три месеци, Марија останала да ѝ помага на Елисавета во нејзиниот [[дом]], а по ова таа се вратила кај Јосиф, каде тој веднаш приметил дека е бремена. Јосиф паднал во голема тешкотија, а Марија никако не можела да му објасни што всушност се случило. Тој сметал дека го изневерила, а во тоа време за неверство се добивало каменување. Сепак, Јосиф одлучил да не објави за настанатото, туку тајно да се повлече и да ја напушти Марија, не сакајќи таа да умре. Ноќта пред тој да замине, на сон му се јавил ангелот на Бог, [[Архангел Гаврил|Гаврил]], кој му рекол: {{Cquote|Јосифе, сине Давидов, не плаши се да ја носиш својата жена Марија кај тебе, бидејќи она што е зачнато во неа е од Светиот Дух. Неговото име е Исус, бидејќи Тој ќе го спаси својот народ од нивните гревови (Матеј 1:18–25).}} Така, Јосиф отстапил, па според еврејските обичаи таткото имал право да го даде името на своето дете, па Јосиф ја имал таа чест.<ref>Sveti Josip, Svetište sv. Josipa, Karlovac 1987.</ref> Јосиф ја зел Марија кај себе и имале свадбена церемонија.[[Податотека:Flight into Egypt - Capella dei Scrovegni - Padua 2016.jpg|мини|150п|[[Бегство во Египет]]|лево]]Се приближило времето кога Марија требало да се породи. Римскиот цар ([[император]]) [[Октавијан Август]] заповедал да се направи попис на населението. Според заповедот, секој требал да оди во градот на своите предци. Марија и Јосиф биле од родот на [[Давид|царот Давид]], па затоа морале да одат во [[Витлеем]]. Во [[Стар завет|Стариот завет]] постои пророштво дека [[Месија]]та ќе се роди во [[Витлеем]]. Марија започнала да ги чувствувуа породилните болки, па затоа побарале некакво сместување, но сите места биле пополнети. Се засолниле во една штала каде овчарите ги чувале своите животни. Така, тука Марија го родила Исус, првенецот, па го повила и го положила во јасли, зашто за нив немало место во гостилницата (Лука 2:7). По ова, на местото дошол [[ангел]]от, кој им рекол: <blockquote>„Не бојте се, зашто, еве, ви најавувам добра вест, голема радост, која ќе биде за сите народи, зашто денес ви се роди Спасител, во [[Давид]]овиот град, Кој е Христос Господ, и ова ви е знак: ќе најдете Младенче повиено, како лежи во јасли“ (Лука 2:10{{Endash}}12).<ref>{{Наведена книга|url=https://www.bible.com/mk/bible/311/LUK.2.MKB|title=Лука 2 {{!}} MKB Библија {{!}} YouVersion|language=mk}}</ref></blockquote>Овчарите го посетиле Исус, Марија и Јосиф, а по ова се сместиле на подобро место. По четириесет дена од [[Исусово раѓање|Исусовото раѓање]], Марија и Јосиф своето дете го однеле во [[Ерусалимски храм|Ерусалимскиот храм]], што бил обичај во Стариот завет. Му пренеле жртва како што е речено во Господовиот закон — две [[Грлица|грлици]] или две [[Гулаб|гулапчиња]] (Лука 2:24).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%B0%202&version=MNT|title=Лука 2 - Нов завет преведен на македонски|work=|language=mk|accessdate=2021-03-24}}</ref> Во Храмот живеел старецот [[Симеон Богопримец|Симеон]], човек праведен и благочестив, на кого [[Светиот Дух]] му прорекол дека нема да види смрт, додека не го види [[Исус]]. Кога го видел Исус, го зел во своите раце, го благословил и рекол: <blockquote>„Сега, Господару, отпушти го Својот служител со мир, според Твојот збор, зашто моите очи го видоа твоето спасение што го приготви пред лицето на сите луѓе, светлина за осветлување на народите и слава на Твојот народ Израел“ (Лука 2:29{{Endash}}32). </blockquote>На оваа [[церемонија]], според [[Евангелие на Лука|Евангелието по Лука]] присуствувала и [[Ана Пророчицата|пророчицата Ана]]. [[Мудреци од исток|Светите тројца мудреци]] од истокот дошле за да се поклонат на [[Исус]]. Според [[Евангелие според Матеј|Евангелието по Матеј]] тие дошле источно од [[Ерусалим]]. Тие ја следеле [[Витлеемска ѕвезда|ѕвездата што блескала]] над [[Витлеем]]. Во Ерусалим мудреците биле испратени од страна на [[Ирод Велики|Ирод]], кој сакал да му кажат каде се родил Исус за да може да го убие. Кога го пронашле тие му подариле три поклони: [[темјан]], [[злато]] и [[миро|смирна]] (вид смола). По ова, [[Господ]] им наредил да не се враќаат во Ерусалим, туку да си одат во нивните земји: [[Податотека:Eustache Le Sueur.jpg|мини|150п|десно|[[Благовештение]]]]<blockquote>„И откако беа предупредени од Бога во [[сон]], да не се враќаат кај Ирод, заминаа по друг пат во својата земја (Матеј 2:13).</blockquote>Кога разбрал царот Ирод за измамата, тој наредил [[Колеж на витлеемските младенци|да се убијат сите деца]] во [[Витлеем]] до двегодишна возраст. Исус не бил убиен бидејќи на [[Свети Јосиф|Јосиф]] му се јавил Господов ангел, кој му рекол: <blockquote>„Стани, земи Го Детето, и Неговата мајка, и бегај во Египет, и остани таму додека не ти кажам, зашто Ирод ќе Го бара Детето за да Го погуби“ (Матеј 2:13). </blockquote>По ова, тие [[Бегство во Египет|заминале за Египет]]. Патот кон Египет бил долг и тежок. Во [[Египет]] семејството се задржало до смртта на Ирод, кога ангелот повторно му се јавил на Јосиф и му рекол:<blockquote>„Стани, земи Го детето и Неговата мајка и оди во земјата Израелева, зашто умреа оние, кои ја бараа душата на Детето“ (Матеј 2:20).</blockquote>Така, Јосиф, Марија и Исус повторно се вратиле во [[Назарет]] во [[Галилеја]]. Кога Исус имал дванаесет години, отишол во [[Ерусалимски храм|Ерусалимскиот храм]]. На враќање, Марија и Јосиф виделе дека Исус го изгубиле, па започнале да го бараат. По три дена го пронашле во Храмот, каде тој разговарал со учителите. Марија го прашала: <blockquote>„Чедо, што ни направи така? Гледај! Татко ти и јас се измачивме, барајќи те?“</blockquote>Исус зачуден, им одговорил:<blockquote>„Зошто ме баравте? Зарем не знаете дека јас треба да бидам во куќата на мојот Татко?“ (Лука 2:47{{Endash}}48)</blockquote>По ова, тие повторно се вратиле во Назарет. Јосиф работел како дрводелец, а Марија се занимавала со семејни работи. Исус своето прво чудо го направил на свадбата на [[Кана Галилејска]], каде отишол заедно со својата мајка и со своите ученици, бидејќи татко му веќе бил починат. Кога на свадбата снемало [[вино]], Марија му рекла на Исус дека немаат вино, на кое Исус одговорил: {{Cquote|„Што имам јас со тебе, жено? Уште не дошол мојот час“ (Јован 2:5).}} На ова Марија им кажала на слугите што и да побара нејзиниот син, тоа да го сторат. Така, Исус според [[Евангелие по Јован|Евангелието по Јован]] го направил своето прво чудо, претворајќи ја водата во вино. Неговите апостоли поверувале за првпат дека тој е Месија.[[Податотека:Champaigne visitation.jpg|мини|150п|Марија престигнува кај [[Праведна Елисавета|Елисавета]]|лево]]Марија го пратила Исус во текот на неговото [[мисионерство]]. Кога Исус бил [[Распнување на Исус|распнат на крст]], таа заедно со нејзината сестра [[Марија Клопина]] и [[Марија Магдалена]] стоеле под него. (Јован 19:25). Исус ја погледнал Марија, која плачела покрај апостол Јован, и ѝ рекол: {{Cquote|Жено, ете ти син! (Јован 19:26)}} По ова, според евангелието, Јован станал нејзин штитеник, а Марија негова мајка, а во широко значење и мајка на сите верници. По Исусовото [[Воскресение Христово|воскресение]] и [[Вознесение Христово|вознесение]], Марија била во друштво покрај апостолите во Ерусалим, кои постојано биле во молитва (Дела 1:14). Понатаму, Марија повеќе не се споменува во евангелијата, освен во Откровението на Јован: <blockquote>„И се покажа голем знак во небото: [[жена]], облечена со сонцето и месечината под нејзините [[Нога|нозе]], а на нејзината глава круна од дванаесет [[Ѕвезда|ѕвезди]]“ (Откровение 12:1).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=%D0%9E%D1%82%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%2012&version=MNT|title=Откровение 12|work=Bible Gateway|language=mk|accessdate=2021-04-05}}</ref></blockquote>Смртта на Марија не се споменува во [[Библија]]та на ниту едно место. [[Католиците]] и [[Православие|православните христијани]] веруваат дека таа била вознесена на небото, што денес се слави на празникот [[Успение на Пресвета Богородица]]. Во некои верзии на приказната се вели дека настанот се случил во [[Ефес]], во куќата на Марија, а во најстарите традиции настанот е сместен во [[Ерусалим]]. Во некои подоцнежни верзии, се раскажува дека [[Апостол Тома|апостолот Тома]] задоцнил на погребот и подоцна кога стигнал и го отворил камениот [[гроб]], виделе дека телото го нема и заклучиле дека, како и Исус, и Марија воскреснала и заминала на небото. Исто така, се раскажува дека Марија им ја фрлила шамијата на апостолите од небото како доказ за нејзиното Успение.<ref>[http://www.ccel.org/ccel/schaff/anf08.vii.xliii.html#vii.xliii-Page_594 Ante-Nicene Fathers - ''The Writings of the Fathers Down to A.D. 325''], vol. 8 page 594</ref> == Догми за Марија == Единственоста на Дева Марија е нагласена од [[Теологија|богословите]], [[Папа|папите]] и [[Светец|светците]] уште од времето на [[Рано христијанство|раното христијанство]]. Според Свети Бернард Клервоски (1090 — 1153): <blockquote>„Марија е порта кон [[небо]]то, бидејќи никој не може да влезе во Светото Царство без да помине низ неa“.</blockquote>Свети Бонавентура (1221 — 1274) исто така напишал: <blockquote>„Како Месечината што стои меѓу Сонцето и Земјата, пренесувајќи го на Земјата она што го доби од Сонцето, така и Марија истура врз нас, кои сме на Земјата, небесна благодат што ја доби од Сонцето на Божјата праведност“.</blockquote> === Мајка Божја (Богородица) === [[Податотека:Dietisalvi di Speme Madonna.jpg|мини|230x230пкс|Богородица со нејзиниот син [[Исус Христос|Исус]]]] Ова име не се појавува во [[Нов завет|Новиот завет]]. Во црквата се користи од [[3 век|III век]]. Свети [[Свети Григориј Богослов|Григориј Богослов]] († 390) во неа гледа камен на христијанската вера, кој пишува: <blockquote>„Оној што не ја прифаќа Света Марија како Мајка Божја е одвоен од [[Бог]]а“.</blockquote>Во [[428]] година, [[Несториј Цариградски|Несториј]], цариградски [[патријарх]], се изјаснил против поимот Богородица (потекнува од [[Грчки јазик|грчки]]: Θεοτόκος — Богородица; „Мајка Божја, мајка на Бог, таа што родила Бог“). Тоа всушност не била Богородица. Несториј Цариградски и неговите следбеници тврделе дека Марија не може да се нарекува Богородица, затоа што таа била само [[мајка]] на човечката природа на Исус, т.е. таа не била Мајка Божја (божествена мајка), туку само [[Исус Христос|Христова]] — Христородица, Човекородица. [[Бог]] не може да се роди. Поуките на Несториј довеле до тврдење дека Исус имал две сосема различни природи: божествена и човечка, кои останале рамо до рамо и ги задржале своите квалитети.<ref>{{Наведено списание|last=Nicolaides|first=Angelo|date=2014|title=The philosophical conception of Mariology and the notion of Theotokos in the teachings of Saint Ambrose|url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S1561-40182014000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en|journal=Phronimon|language=en|volume=|issue=|pages=|issn=|access-date=2021-03-31|archive-date=2021-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028081327/http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S1561-40182014000200002&lng=en&nrm=iso&tlng=en|url-status=dead}}</ref> [[Кирил Александриски|Св. Кирил Александриски]], патријарх од [[Александрија]], протестирал против разбирањето на Несториј кон Исус затоа што тоа го негирало единството на Бога и човекот во Христовата личност. Тој поучувал дека Марија не родила обична личност како другите луѓе, туку го родила Синот Божји, кој станал човек: <blockquote>„Дали треба да ја наречеме Богородица? Несомнено, затоа што таа зачнала и го родила Божјиот збор, кој станал [[човек]]. Оваа титула ја признале сите [[Православие|православни]] отци на Исток и Запад“.</blockquote>На [[Трет вселенски собор|Третиот вселенски собор]] во [[Ефес]] во [[431]] година, тие требале да се справат со овој спор. Советот започнал предвреме. Во отсуство на [[цариград]]скиот [[патријарх]] Несториј, неговите следбеници и 43 други [[Антиохија|антиохиски]] владици, заедно со патријархот [[Јован Златоуст]] — Несториј бил осуден за [[ерес]] и соборот пресудил во полза на Св. Кирил и изјавил дека во Христа „''се случи обединување на две суштини […]. За ова обединување, ние веруваме дека Пресвета Богородица е Мајка Божја'' “, што ја донесе првата голема поделба на Црквата. Оваа одлука дополнително била објаснета на [[Четврти вселенски собор|Четвртиот вселенски собор]] во 451 година. Така, титулата Богородица била официјално признаена од сите цркви. Соборот исто така одлучил дека Исус е една личност, но со две природи: човечка — добиена од мајка му Марија, и божествена — добиена од неговиот небесен [[Бог|Татко]]. Одлуката била сосема спротивна од учењето на Несториј, кој рекол дека таа е мајка само на човечкиот Исус, а не на божествениот. [[Несторијанство|Несторијанските]] приврзаници подоцна ја основале Несторијанската црква. [[Протестантство|Протестантите]] исто така ја препознаваат Марија како Богородица која го зачнала Исус Христос преку [[Свет Дух|Светиот Дух]].<ref>{{Наведено списание|last=Artemi|first=Eirini|date=2012|title=Cyril of Alexandria's critique of the term Theotokos by Nestorius Constantinople|url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S1015-87582012000200001&lng=en&nrm=iso&tlng=en|journal=Acta Theologica|language=en|volume=том 32|issue=бр. II|pages=стр. 1–16|issn=1015-8758|access-date=2021-03-31|archive-date=2021-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028070315/http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S1015-87582012000200001&lng=en&nrm=iso&tlng=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.catholicnewsagency.com/resources/mary/general-information/the-four-marian-dogmas|title=The Four Marian Dogmas|work=Catholic News Agency|language=en|accessdate=2021-04-04}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bustedhalo.com/questionbox/what-does-the-council-of-ephesus-have-to-do-with-mary|title=What does the Council of Ephesus have to do with Mary?|date=2010-09-06|work=Busted Halo|language=en-US|accessdate=2021-04-05}}</ref> Марија честопати се нарекува Богородица дури и во химните на [[Источна православна црква|Источната православна црква]]. Според нивната вера, Марија не е [[мајка]] на божество, но преку човечко потомство таа е вистинска мајка на син кој е [[Бог]], оттука произлегува титулата <u>Бого</u>родица. Таа не е мајка на човек кој се обединил со Бога, туку [[човек]] кој е вистински Бог (се мисли на [[Исус Христос|Исус]]) од првиот момент на неговото зачнување. Божјото мајчинство е најголемата благодат на Марија, од која произлегуваат сите нејзини други привилегии. Името Богородица е пошироко користено на христијанскиот исток (вклучувајќи ги и македонските [[католици]] и [[Православие|православци]]), додека на христијанскиот запад ([[римокатолици]]) имињата Дева Марија и Мајка Божја се пораспространети. Овие две имиња се користат и во [[Македонија]], а најчести се Богородица, Богородица Марија или Марија, мајката на Исус и Пресвета Богородица.. [http://drmj.eu/search/%D0%B4%D0%BE%D0%B3%D0%BC%D0%B0 Догмата] за Марија како Богородица е прифатена и од традиционалните протестантски [[Црква (градба)|цркви]] ([[Црква на Англија|Англиканската]] и [[Лутеранство|Лутеранската црква]]). [[Податотека:Muenster Ueberlingen Rosenkranzmadonna.jpg|мини|231x231пкс|Олтар посветен на Богородица и Исус]] === Девственост на Дева Марија === [[Католичката црква|Католичката]] и [[Православна црква|Православната црква]] учат дека Марија била девица пред раѓањето, при раѓањето и дека останала така и по раѓањето на [[Исус Христос|Исус]]. Според ова учење, Исус бил зачнат во утробата на неговата мајка Марија на чудесен начин, без интервенција на човечки татко — односно [[Свети Јосиф|Јосиф]]. Според зборовите на [[ангел]]от: <blockquote>„[[Свет Дух|Светиот Дух]] ќе дојде врз тебе и силата на Севишниот ќе те засени“ ([[Апостол Лука (Евангелист)|Лука]] 1:35).<ref>{{Наведена книга|url=https://www.bible.com/mk/bible/311/LUK.1.35.MKB|title=Лука 1:35|language=mk}}</ref></blockquote>Траги од оваа догма веќе може да се најдат во апостолските и [[Никејски симбол на верата|никео-цариградските исповеди]] на верата ([[Симбол на верата|Симболот на верата]] од латински: кредо): <blockquote>„Преку Светиот Дух го прими телото на Дева Марија и стана човек“.</blockquote>На [[Втор вселенски собор|Вториот вселенски собор]] во [[Цариград]] во 381 година, поимот „вечна девственост“ веќе се слушал како дел од потврдата за нејзиното божествено мајчинство. [[Ислам]]от исто така останува на оваа позиција. Овој факт е експлицитно наведен во [[Куран]]от (3:47).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://quran.com/3/47?translations=20%2C85%2C22|title=Surah Ali 'Imran — 3:47|work=quran.com|language=en|accessdate=2021-04-01}}</ref> Сепак, сегашната [[Протестантска црква]] нема такви учења и тврдења дека Марија не била девица сè додека не се родил Исус, но подоцна ја изгубила невиноста и имала други деца со Јосиф, повикувајќи се на повиците на браќата на Исус во [[Нов завет|Новиот завет]]. ([[Апостол Матеј (Евангелист)|Матеј]] 12:46{{Endash}}47; Матеј 13:54{{Endash}}56; [[Апостол Марко (Евангелист)|Mарко]] 3:31; Марко 6:3; [[Апостол Лука (Евангелист)|Лука]] 8:20; [[Јован Богослов|Јован]] 7:3{{Endash}}5; Марко 1:4; [[Послание до Галатјаните|Галатјани]] 1:19).<ref>{{Наведена книга|url=https://www.bible.com/mk/bible/311/MAT.12.MKB|title=Матеј 12 {{!}} MKB Библија {{!}} YouVersion|language=mk}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Galatians%201%3A19&version=NIV|title=Bible Gateway passage: Galatians 1:19 - New International Version|work=Bible Gateway|language=en|accessdate=2021-04-01}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.bible.com/mk/bible/311/MAT.13.MKB|title=Матеј 13 {{!}} MKB Библија {{!}} YouVersion|language=mk}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.bible.com/mk/bible/311/MRK.6.MKB|title=Марко 6 {{!}} MKB Библија {{!}} YouVersion|language=mk}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.bible.com/mk/bible/311/MRK.3.MKB|title=Марко 3 {{!}} MKB Библија {{!}} YouVersion|language=mk}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.bible.com/mk/bible/311/JHN.7.MKB|title=Јован 7 {{!}} MKB Библија {{!}} YouVersion|language=mk}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.bible.com/mk/bible/311/MRK.1.MKB|title=Марко 1 {{!}} MKB Библија {{!}} YouVersion|language=mk}}</ref> Застапниците на доктрината за доживотна девственост на Дева Марија, вклучувајќи го и [[Жан Калвин]], истакнале дека арамејскиот јазик што го зборувале Исус и неговите ученици не го познавал зборот „братучед“ и наместо тоа го користел зборот „брат“. Покрај тоа, овој [[јазик]] не е препознаен од поимот [[маќеа]] (ист татко, различна мајка). Традицијата дека овој текст првично е напишан на [[Арамејски јазик|арамејски]] не ја исклучува можноста [[автор]]от подоцна да го објавил на [[грчки јазик]] и дека ова грчко издание било потиснато од арамејскиот оригинал. Во класичниот грчки зачуван текст, се разликуваат поимите брат, маќеа и братучед. Но, оваа изјава е само теорија, сè уште не е потврдена. Други експерти на оваа тема велат дека [[Евангелие|евангелијата]] биле напишани на грчки јазик, затоа што светот што требало да научи за Исус зборувал грчки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rightreason.org/2019/calvin-and-the-marian-doctrines/|title=Calvin and the Marian Doctrines|last=Glenn|date=1.03.2019|work=Right Reason|language=en|accessdate=1.04.2021}}</ref> Аргументот што го користеле протестантите за да докажат дека Марија живеела со Јосиф во класичен брачен живот (и имала деца со него) не е само споменување на браќата на Исус, туку и текст од [[Евангелие според Матеј|Евангелието по Матеј]] (1:24{{Endash}}25). Таму пишува: <blockquote>„Но, тој не ја познаваше сè додека таа не роди син; и го нарече Исус“.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.bible.com/mk/bible/311/MAT.1.MKB|title=Матеј 1: 24-25 {{!}} Онлајн на македонски|language=mk}}</ref></blockquote>Значи, тоа не било определена забрана за брак со Јосиф од неговата сопруга, туку само временско ограничување. Не наоѓаме споменување на фактот дека Јосиф и Марија не живееле во брачен живот во [http://drmj.eu/search/%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD канонските] евангелија (според Матеј, Марко, Лука и Јован), а [[апокриф]]ните евангелија не се веродостојни извори од гледна точка на црквите. === Успение на Пресвета Богородица === [[Податотека:Tizian 041.jpg|мини|366x366пкс|''[[Успение на Пресвета Богородица]],'' од [[Тицијан]]]] ::{{Повеќе|Успение на Пресвета Богородица}} Оваа догма е специфична за [[Римокатоличка црква|Католичката (Римокатоличка) црква]]. Прогласена е на [[1 ноември]] [[1950]] година од папата [[Папа Пиј XII|Пиј XII]] во Апостолскиот устав „Munificentissimus Deus“. Како т.н. непогрешлива изјава на папата, оваа изјава станала дел од соборната вера по прогласувањето на догмата. Во исто време, тоа било последната папска догма прокламирана досега. Оваа догма не кажува ништо за тоа дали Дева Марија умрела и веднаш воскреснала или била однесена во небесна слава без да се наруши смртта. Се подразбира како пример за [[воскресение]] на човечкото тело по [[смрт]]та, тврдење што ја формира основата на [[Христијанство|христијанската]] вера и се наоѓа во [[Симбол на верата|Симболот на верата]]. Големиот празник [[Успение на Пресвета Богородица|Успение на Пресвета Богородица (Голема Богородица)]] е основан во [[Рим]] од страна на [[папа]]та [[Папа Сергиј I|Сергиј I]] и се слави на [[15 август]] според [[Грегоријански календар|грегоријанскиот календар]] секоја година за католиците. Ова учење [[Православна црква|Православната црква]] не го смета за догма како во [[Римокатоличка црква|Католичката]], бидејќи оваа догма ја прогласил римокатолички папа, чиј авторитет Православната црква не го признава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ogledalo.mk/za-znacenjeto-na-praznikot-uspenie-na-presveta-bogorodica-28082016|title=За значењето на празникот „Успение на Пресвета Богородица“|work=ogledalo.mk|accessdate=2021-04-02|archive-date=2021-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410135319/http://ogledalo.mk/za-znacenjeto-na-praznikot-uspenie-na-presveta-bogorodica-28082016|url-status=dead}}</ref> Во [[православие]]то, [[празник]]от Успение на Пресвета Богородица, попознат како Голема Богородица (верување дека Марија по смртта се вознесла на небото) се слави на [[28 август]] секоја година според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]]. Така, на овој ден низ цела [[Македонија]] во [[манастир]]ите и [[Црква (градба)|црквите]] што го носат името на Пресвета Богородица, се одржуваат масовни народни собири и свечености.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.mk/marija-otkrijte-go-znachenjeto-na-imeto-koe-se-praznuva-denes|title=МАРИЈА: Откријте го значењето на името кое се празнува денес|work=Женски магазин|language=mk|accessdate=2021-04-02}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zelenaberza.com.mk/deneska-se-praznuva-uspenie-na-presveta-bogorodica/|title=ДЕНЕСКА СЕ ПРАЗНУВА УСПЕНИЕ НА ПРЕСВЕТА БОГОРОДИЦА (ГОЛЕМА БОГОРОДИЦА)|date=2019-08-28|language=mk-MK|accessdate=2021-04-02}}</ref> === Безгрешното зачнување на Пресвета Богородица === Оваа догма е исто така специфична за [[Римокатоличка црква|Католичката црква]]. Прогласена е на [[8 декември]] [[1854]] година од папата [[Папа Пиј IX|Пиј IX]] во енцикличното писмо (официјално писмо од папата испратено до сите римокатолички бискупи ширум [[свет]]от) „Ineffabilis Deus“. Тој ги завршил долгогодишните дискусии во Католичката црква за тоа дека Марија била исполнета со [[Бог|Божја]] благодат веднаш штом се зачнала во [[Материца|матката]] на нејзината [[мајка]] и дека била единствената личност родена без наследен грев. Во догмата се вели: <blockquote>„Учењето дека Пресвета Богородица е од првиот момент на нејзиното зачнување единствена привилегија на благодатта на Семоќниот [[Бог]], благодарение на заслугите на [[Исус Христос]] — Спасителот на човечката [[раса]] — спасена од дамката на наследен грев, е цврсто и сè уште верувам“.</blockquote>Според католичката вера, Марија се спасила од последиците на наследениот грев, како што се наклонетоста кон гревот и одврзаната страст. Сепак, таа не била заштитена од надворешните последици на гревот, како што се болката и страдањето што ги претрпела со нејзиниот Син. == Марија и Македонците == Пресвета Богородица службено е [[Светец заштитник|светицата заштитничка]] на главниот град [[Скопје]]. [[Македонци]]те отсекогаш биле големи обожаватели на Пресвета Богородица и секогаш ѝ се молеле за помош во тешки времиња и мигови. Македонскиот православен [[народ]] верува во чудата на Пресвета Богородица и затоа ѝ се моли за нови чуда. За Богородица има многу преданија, кои зборуваат за нејзините чуда, вклучувајќи ги и чудата во [[Македонија]], поврзани со [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|храмот „Рождество на Пресвета Богородица“]] во центарот на [[Скопје]], за кои скопјани и денес зборуваат. Има еден податок што вели дека во [[19 век|XIX век]] една од најпродаваните и најчитани книги во [[Европа]] била токму книгата „Чудата на Пресвета Богородица“ (оригинално: ''Чудеса пресвјатија Богородици'') од [[Јоаким Крчовски]], печатена тогаш на народен јазик што го зборувале Македонците во тие краишта. Според професорот Димитар Пандев, „Чудата на Пресвета Богородица“ е најчитаната [[книга]] не само во Македонија, туку и пошироко во XIX век, особено меѓу тогашното словенско население.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://religija.mk/chudata-na-presveta-bogorodica-vo-makedonija/|title=Чудata на Пресвета Богорoдица во Македонија|work=Religija|language=MK-mk|accessdate=2021-12-19|archive-date=2021-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219222321/https://religija.mk/chudata-na-presveta-bogorodica-vo-makedonija/|url-status=dead}}</ref> === Празници за Богородица === Забелешка: Прво се означени датумите според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]], кој го користи [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква]], а потоа според [[Грегоријански календар|грегоријанскиот]] (католицизам). Во црковниот [[календар]] има најмалку шест дена/празници од годината што ѝ се посветени токму на Пресвета Богородица. Тие се: * [[Рождество на Пресвета Богородица|Рождество]] или Мала Богородица (21 септември / 8 септември) — денот кога се слави нејзиното раѓање. *[[Успение на Пресвета Богородица|Успение]] или Голема Богородица (28 август / 15 август) — денот посветен на нејзината смрт. * [[Воведение на Пресвета Богородица во храм|Воведение на Пресвета Богородица — Пречиста]] или Пречиста Бпгородица (4 декември / 21 ноември) — воведение на Марија во [[Ерусалимски храм|Ерусалимскиот храм]]. * Покров на Пресвета Богородица (14 октомври / 1 октомври) — денот кога се слави нејзиното заштитништво. * [[Благовештение]] (7 април / 25 март) — денот на веста за нејзиното зачнување. * Собор на Пресвета Богородица (8 јануари / 26 декември) Речиси нема населено место или [[град]] во Македонија во кој нема по еден [[храм]] посветен на мајката на [[Исус Христос]]. Народот верува дека Богородица е заштитничка на леунките и на жените им помага при породувањето. Секоја осма [[црква]] во Македонија ѝ е посветена на Пресвета Богородица, а секое петто семејство оваа светителка ја празнува како домашна слава. Според пресметката на вкупниот број на цркви во државата, околу 235 цркви го носат името на Богородица, а повеќето од нив се посветени на нејзиното Успение.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/Македонците-веруваат-во-ново-чудо-на-п/|title=Македонците веруваат во ново чудо на Пресвета Богородица|last=Заревска|first=Радмила|date=2020-08-28|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2021-04-03}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Преданија за Богородица во Македонија === [[Податотека:Crkva Sveta Bogorodica - Skopje (135).JPG|мини|Главниот храм на Богородица „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|Рождество на Пресвета Богородица“]] во Скопје]] Кај [[Македонци|македонскиот народ]] е распространето верувањето дека веднаш по спалувањето на храмот „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|Пресвета Богородица]]“ во [[Скопје]], бугарскиот цар [[Борис III]] бил отруен од страна на германскиот фирер [[Адолф Хитлер]]. Тогаш, бугарските окупатори во паника ја напуштиле [[Македонија]], при што загинале голем број фашистички [[Војна|војници]], [[Полиција|полицајци]], [[Политика|политичари]] и други од разни конфесии како и нивните блиски соработници. Исто така, се верува дека таа го заштитила претседателот на Република Македонија — [[Киро Глигоров]] — од атентатот направен врз него на [[3 октомври]] [[1995]] година кој се случил токму за време на празникот Покров на Пресвета Богородица со чија помош и молитви успеал да заздрави за да ја извршува својата изворна функција. При [[Поплава во Скопје 1962|Поплавата на Скопје]] во [[1962]] година, Пресвета Богородица не дозволила да гинат граѓаните на Скопје, а штетата што настанала потоа била минимална, бидејќи тогаш бил големиот празник Пречиста Богородица. Со чудото на Мајката Божја е поврзан и катастрофалниот [[Скопски земјотрес (1963)|Земјотрес]] што скопјани ги затекнал на [[26 јули]] [[1963]] година, и разурнатиот град кој со нејзина поткрепа брзо се санирал. Веќе следниот месец, точно на празникот [[Успение на Пресвета Богородица]], Скопје станал Град на меѓународна солидарност кога од целиот свет во Македонија пристигнала помош за обнова на градот, кој подоцна ќе стане [[метропола]]. Мошне интересно е преданието дека во периодот 1948 — 1952 година, Мајката Богородица се јавувала на прозорците во Скопје, им оставала аманет на жителите да го обноват разуранатиот храм во нејзина чест (сега обновениот храм „Пресвета Богородица“ кој се наоѓа во центарот на Скопје). Откако бил изграден во далечната [[1835]] година, тој бил Соборен храм речиси цели 109 години по што бил запален од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарските окупатори]]. Земјиштето на која била изградена црквата било свето место, па ако на тоа место се изградело друга зграда — се заканувало дека ќе ги снајде проклетството и гневот на Пресвета Богородица. Според исказите на тамошните жители, цивилната власт во Скопје, во [[1961]] година отпочнала да гради младински дом, спремајќи се да ги руши црковните ѕидови. Но се случило — шефот да не може да го запали [[булдожер]]от за рушење — по што сите од претпријатието биле многу загрижени. Работниците се исплашиле дека гневот на Богородица ќе ги затекне и нивните семејства. Затоа, тие се помолиле на Пресвета Богородица да им ги опрости гревовите, зашто требало да работат и да ги издржуваат своите семејства. Веднаш по молитвата се случило чудо — булдожерот проработел и темелите на [[храм]]от биле урнати. Откако ги поставиле столбовите и бетонската плоча на младинскиот дом, секој втор столб се спуштил за 30 см надолу и градбата наликувала како свиткана [[змија]]. Тогаш властите принудно ја напуштиле отпочнатата градба и младинскиот дом се изградил на друг плац.<ref name=":0" /> ==== Икони ==== Според познатите [[Археологија|археолози]] и историчари на културата, на местото на денешната црква на Пресвета Богородица, некогаш се наоѓал еден од најпрочуените и најубавите христијански храмови на [[Балкански Полуостров|Балканот]] — катедралната црква „Св. Богородица Трирачица“, кој датирал од [[11 век|XI век]], а во него чудотворната икона со истото име. За нејзината чудотворност е врзано следното предание: <blockquote>Eден скопски златар при работа ја загубил дланката од едната [[рака]]. Се помолил тој на Богородица, и таа му ја вратила дланката. Во знак на благодарност, златарот излеал златна дланка, која ја додал на иконата на Богородица. Така, со придодадената дланка таа наликувала дека има три раце. </blockquote>Други извори велат дека таква икона во средниот век била донесена од [[Близок Исток|Блискиот Исток]], а потоа, од оваа катедрална црква пренесена во [[Хиландар]] — каде се наоѓа до ден-денес. Ваква чудотворна икона има и во црквата „Света Петка“ во скопската населба [[Црниче]], која се чува во олтарот на храмот. Приказната како чудотворната икона со исцелителна моќ се нашла во црквата е многу интересна. Според постојните записи во црковните гласила, приказната е поврзана со скопјанката Фаница Нанчева — родена [[1915]] година. Во [[1941]] година, таа се вселила во станот на еден [[Свештенство|свештеник]] што заминал за [[Србија]]. При разгледувањето на подрумот на станот, открила необична икона за која никој не знаел дека постои, а била оставена од свештеникот. Иконата која ја претставувала Пресвета Богородица, била насликана во дрво и завиткана во [[Епитрафил|епитрахил]]. Новата сопственичка, ја ставила иконата заедно со двете други, во еден агол од својата соба. Покрај нив постојано горело [[кандило]]. И тогаш, започнале да се случуваат чудни нешта — ноќе, необичен [[звук]] и тропање се слушало од местото каде што се наоѓала иконата на Света Богородица. Една ноќ, сопственичката забележила како сребрена монета паѓа од иконата. Тоа бил чуден звук на паричка од нематеријална природа. Едно [[утро]], кога се разболела, од очите на иконата потекле солзи. Таа не можела да поверува во глетката, сè додека солзите не ги собрала во еден сад. Подоцна, иконата многупати ја покажала својата чудотворност — за заздравување на болните деца или за добивање пород на бездетните брачни двојки, откако ќе се помолеле пред неа. Сопственичката го послушала советот на тогашниот старешина на црквата „Св. Петка“ — Ацо Стојковски — и иконата ја предала во [[Бог|Божјиот]] храм. Иконата се наоѓа таму до ден-денес. ==== Лековити води ==== Како [[симбол]] на раѓањето и обновата, празникот Успение на Пресвета Богородица е особено поврзан со водите како извор на [[живот]]от. Постои верување дека за време на [[пост]]ите за Голема Богородица (Успение) секнуваат [[извор]]ите низ цела [[Македонија]], односно се намалува нивото, за на самиот празник да добијат чудотворна моќ. Тоа се водите во многу манастири низ Македонија посветени на Богородица во кои има извори/бунари. Тука спаѓаат и оние извори потајници, кои повремено капат и прекапуваат — потоа изворите што не го намалуваат ниту зголемуваат нивото на водата, изворите од темните пештерски карпи, како и водите што истекуваат спрема исток. Сиве овие води стануваат животворни за време на овој [[празник]] и помагаат за залечување на [[Рана|рани]], подобрување на видот и имаат прочистително дејство за [[душа]]та и телото. За овие [[Вода|води]] на денешниот празник не се обрнува многу внимание, од причина што [[Човек|луѓето]] што доаѓаат таму сметаат дека се тоа најобични работи. Но се слуша дека водите како во [[Кичевски манастир|Пречиста Кичевска]], култните извори во село [[Водно (населба)|Долно Водно]], кои се нарекуваат [[Капиштец]], како и многу други се навистина лековити. == Гроб == [[Податотека:Jerusalem Facade Tourism.jpg|мини|200п|десно|[[Гроб на Богородица|Гробот на Марија]] во [[Ерусалим]]]]За местото на настанот денеска сè уште се води спор помеѓу христијанските цркви. Според едни, [[Гроб на Богородица|гробот на Марија]] денес се наоѓа во [[Ерусалим]]. Но според [[Библија]]та, по распнувањето, [[Исус Христос]] му ја доверил Богородица на [[апостол Јован]] да се грижи за неа како за своја мајка. Потоа се знае дека апостолот отишол да проповеда во [[Ефес]] веројатно некаде помеѓу 37 и 48 година, каде продолжил да го [[Христијанизација|шири христијанството]]. Покрај останатото, фактот дека Марија живеела во Ефес бил потврден и со некои други елементи. Во ѕидините на самиот Ефес постои една [[базилика]] која е посветена на Марија, која била изградена во периодот кога законот кој одговарал на црковните прописи дозволувал една црква да се посвети на некој светец само ако тој истиот живеел и умрел на тоа место. Потоа тука се и околностите на [[Трет вселенски собор|Третиот вселенски собор]], кој во [[Ефес]] ја одредил догмата за Марија — односно, ја признал титулата Богородица. Како кулминација на сето ова, во блискиот град Селџук археолозите во средината на [[XX век]] го пронашле гробот на апостол Јован, во внатрешноста на една огромна базилика подгната за време на владеењето на византискиот цар [[Јустинијан I]].[[Податотека:House of the Virgin Mary.jpg|мини|200п|лево|Куќата на Марија во [[Ефес]]]] Кон крајот на [[19 век|XIX век]], двајца свештеници од лазаријанскиот ред, Јанг и Полен, изненадени со прецизноста на деталите кои ги навела калуѓерката Катрине Емерих, во близината на денешното археолошко наоѓалиште Ефес почнале со археолошки ископувања. Како резултат на ископувањето било пронаоѓањето на остатоци од куќа, која изгледала доста стара (темелите се датирани во [[1 век|I век]]). Таа се поклопува со визијата на калуѓерката дека куќата на Марија која била од камен, била изградена од самиот Јован, имала правоаголна основа со заден кружен [[ѕид]], како и апсида и огниште. Откритието на оваа примитивна куќа само го потврдува фактот дека Марија престојувала во Ефес. == Молитва == Познатата молитва што се користи до ден-денес:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rodina.org.mk/култот-кон-мајката-мајката-божја/|title=КУЛТОТ КОН МАЈКАТА, МАЈКАТА БОЖЈА, ОД ГОЛЕМАТА МАЈКА БОГИНКА ДО БОГОРОДИЦА ВО МАКЕДОНИЈА|date=2020-08-28|work=Родина Македонија|language=mk-MK|accessdate=2021-04-04}}</ref> {{Цитат на песна|Богородице Дево, радувај се благодатна Марије. Господ е со тебе. Благословена си ти меѓу жените и благословен е плодот во твојата утроба, зашто си го родила Спасителот на душите наши. Богородице Дево, радувај се благодатна, зашто телесно во утробата го носеше Синот Божји; Радувај се оти го роди, Радувај се, оти мудреците му се поклонија, Радувај се, оти Христа по три дена си го пронашла во Храмот, Радувај се, оти Христос воскресна од мртвите и се вознесе на небесата, Радувај се, оти ти самата на небесата си земна, Радувај се, оти тебе сите небесни жители ти се послушни. Радувај се, оти сè што сакаш можеш да направиш. Радувај се, оти блиску си до Пресвета Троица. Радувај се, Благодатна Марије, Господ е со тебе.}} ==Богородица како тема во уметноста и во популарната култура== * „Servus Madona“ — песна на полскиот поет [[Константи Илдефонс Галчињски]] од 1929 година.<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 128.</ref> * „Богородица ридска“ — кус расказ на ирскиот писател [[Вилијам Батлер Јејтс]] од 1902 година.<ref>Вилијам Батлер Јејтс, ''Келтскиот самрак''. Скопје: Бегемот, 2014, стр. 118-120.</ref> * „Мадона“ — песна на рускиот поет [[Александар Пушкин]] од 1830 година.<ref>A. S. Puškin, ''Lirika''. Rad, Beograd, 1979, стр. 210.</ref> * „Мадона со лав“ — песна на полскиот поет [[Збигњев Херберт]].<ref>Zbignjev Herbert, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 13.</ref> * „Богородице Дево Радусја“ — вокална композиција на рускиот [[композитор]] [[Сергеј Рахманинов|Сергеј Рахмањинов]]. * „Богородице Прилежна“ — вокална композиција на рускиот композитор [[Александар Архангелски]]. * „К' Божјеј Матери“ — вокална композиција на композиторот А. Дудин. * „Санта Марија“ (''Santa Maria'') — песна на црногорскиот музичар [[Рамбо Амадеус]] од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Rambo-Amadeus-Ho%C4%87emo-Gusle/release/1157021 DISCOGS, Rambo Amadeus ‎– Hoćemo Gusle! (пристапено на 25.8.2019)]</ref> * „Марија{{Endash}}Христос“ (''Mary{{Endash}}Christ'') — песна на американската рок-група [[Соник јут]] (''Sonic Youth'') од 1990 година.<ref>[https://www.discogs.com/Sonic-Youth-Goo/master/9751 DISCOGS, Sonic Youth ‎– Goo (пристапено на 22.7.2019)]</ref> ==Галерија== <gallery> Податотека:Aachen cathed11.jpg|мини|Богородица со Исус Христос, [[Ахенска катедрала]], [[Германија]] Податотека:Aachen_cathedral21.jpg|мини|Богородица со Исус Христос, Ахенска катедрала Податотека:St foillan3.jpg|мини|Богородица со Исус (1411), црква „Св. Фојлан“ во [[Ахен]], Германија Податотека:Basilika bonn30.jpg|мини|Богородица со малиот Исус, икона во базиликата „Св. Касиј, Флоријан и Мартин“ (Bonn Münster) во Бон, Германија Податотека:Basilika bonn14.jpg|мини|Богородица со малиот Исус, икона во базиликата „Св. Касиј, Флоријан и Мартин“ (Bonn Münster) во Бон Податотека:Basilika bonn8.jpg|мини|Богородица со малиот Исус, икона во базиликата „Св. Касиј, Флоријан и Мартин“ (Bonn Münster) во Бон Податотека:Богородица и Исус-Бон.jpg|мини|Богородица со малиот Исус, базилика „Св. Касиј, Флоријан и Мартин“ (Bonn Münster) во Бон Податотека:Basilika bonn16.jpg|мини|Богородица со мртвиот Исус, базилика „Св. Касиј, Флоријан и Мартин“ (Bonn Münster) во Бон Податотека:Virgin Mary-Bonn.jpg|мини|Исус Христос, базилика „Св. Касиј, Флоријан и Мартин“ (Bonn Münster) во Бон Податотека:Dom-Koeln-IMG 4518.JPG|мини|Скулптура на Пресвета Богородица во [[Келнска катедрала|катедралата во Келн]], Германија Податотека:Келнска катедрала-витраж13.jpg|мини|Богородица со малиот Исус, витраж во Келнската катедрала Податотека:Вознесение на Богородица.jpg|мини|Вознесението на Богородица, икона во Келнската катедрала </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Virgin Mary}} * [https://pokajanie.mk/2019/11/26/24846/ Типови икони на Пресвета Богородица], ''Покајание'' — за различните претстави на Богородица во иконографијата {{New Testament people|prophets}}{{Gospel of Matthew}}{{Gospel of Mark}}{{Gospel of Luke}}{{Gospel of John}}{{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ [[Категорија:Богородица| ]] [[Категорија:Римокатолички светци од Палестина]] [[Категорија:Еврејско-христијански теми]] [[Категорија:Светци од Светата Земја]] [[Категорија:Римокатолички светци]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Светци од Новиот завет]] [[Категорија:Светици од 1 век]] [[Категорија:Луѓе од Назарет]] [[Категорија:Исусово семејство]] [[Категорија:Христијански светци од 1 век]] 17f1oc8kkaixlme9vhprkinh5zj7wue 0 15850 5583206 5547865 2026-06-27T10:50:14Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583206 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}{{Викифицирање}}{{infobox person/Wikidata | fetchwikidata=ALL | onlysourced=yes|birth_date=14 јануари 1863}} '''Љубомир Милетиќ''' или '''Милетич''' ({{langx|bg|Любомир Милетич}}; {{роден во|Штип}}, {{роден на|1|јануари|1863}} - {{починал во|Софија}} {{починал на|2|јуни|1937}}) — истакнат бугарски филолог, основоположник на славистичката наука во Бугарија, еден од основачите на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет „Климент Охридски“]] и професор и титулар на Катедрата по словенска филологија (1892-1934), основач и прв претседател на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] во Софија, редовен член на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академија на науките]] (БАН) и долгогодишен нејзин претседател (1926-1937) и член на повеќе странски академии на науките. == Биографија == === Ран живот и образование === Роден е во 1863 година во [[Штип]]. Татко му, [[Георги Милетиќ]] бил учител во градот. Тој имал српско потекло, од Банат, [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]], а негов брат и чичко на Љубомир е еден од највлијателните лидери на Србите во Војводина за време на Австроунгарија, [[Светозар Милетиќ]]. Подалечното потекло му е од [[Одринска Тракија]].[http://www.meridian27.com/trakia/v19.htm] Мајка му Евка Попдаова е од Велес.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk_2/vk2_2_b2.html Кънчов, Васил, Сегашното и недaвното минало на град Велес, Избрани произведения, т.ІІ, София 1970, с. 243]</ref> Родителите му останале во Штип до 1864 година, по што се вратиле во Велес, но набргу заминале за [[Видин]], каде што неговиот татко работел како учител. Во овој бугарски град дошол во судир со видинскиот митрополит, па затоа морал да го напушти градот и заминал за Цариград, а оттаму за [[Кукуш]], каде што повторно бил учител сè до 1868 година. Меѓутоа, и во овој град таткото на Љубомир не останал подолг временски период. Тој заминал за [[Ваташа]], каде што повторно бил учител. Тука, Георги влегол во отворен конфликт со патријаршиските црковни власти. Струмичкиот патријаршиски митрополит Јеротеј, кој бил близок со солунскиот валија Акиф-паша го обвинил Георги за некакви врски со бунтовничките чети. Тоа било доволно тој да се најде во пранги. Малиот Љубомир, како што забележал Христо Поп Антов во своите спомени, доживеал да го види својот татко окован во пранги за да биде пратен на заточение во Анадолија. По интервенција на влијателни велешани, Георги бил ослободен и заминал за Велес. Поради компромитираност, повеќе не можел да работи како учител, но во моментите кога тој имал проблеми со властите, во османлиската држава започнала изградба на железницата. Токму изградбата на железничката линија Солун–Скопје, која започнала во 1871 година, му отворила можност на Георги за преживување. Подоцна заминале за Софија, каде што Георги, исто така, работел на железничката линија Софија–Ќустендил. Преселувањето на семејството Милетич во Софија се случило во еден интересен момент, кој бил пресвртница во балканската историја. Во 1875 година прво во Херцеговина, а многу брзо и во Босна, започнало востание кое ќе предизвика голема криза, позната како [[Голема источна криза|Големата источна криза]]. Доаѓањето на семејството Милетич во Софија го одредило понатамошниот тек на животот на малиот Љубомир. Во овој град тој го завршил основното и класното училиште, пред да започне [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-османлиската војна]] во април 1877 година, која довела до создавање на модерната бугарска држава. Неговиот татко, кон крајот на летото во 1875 година, го однел Љубомир во Нови Сад кај својот брат Светозар. Потребата на младата бугарска држава од образовен кадар се покажала како решавачка за понатамошното образование на Љубомир Милетич. Откако го завршил гимназиското образование во Загреб, Љубомир добил државна стипендија да студира [[Славистика|словенска филологија]] во истиот град. Милетич останал во најголемиот хрватски град и студирал на катедрата на којашто предавал тогаш врвниот чешки филолог [[Леополд Гајтлер]]. Ова било мошне важно за младиот Љубомир. Како дел од неговото високо образование, Љубомир престојувал и во Прага, каде што на [[Карлов универзитет|Карловиот универзитет]] ги слушал предавањата на врвниот славист [[Јан Гебауер]]. Во овој голем чешки град, младиот Милетич не бил единствениот студент од Бугарија. Тој заедно со [[Александар Теодоров-Балан|Александар Теодоров]] и [[Бењо Цонев]] ги слушал предавањата на големиот славист посветени на текстовите на старословенскиот јазик. Додека е во Прага, тој за периодичното списание на [[Бугарско книжевно друштво|Бугарското книжевно друштво]] напишал една критика на старобугарската граматика од Никола П. Попов. Оваа остра критика на младиот Љубомир говори дека науката во Бугарија добива полека еден славист од голем формат. Оваа храброст на талентираниот Милетич не била случајна. Таа се должела на добрата подготовка кај професорот. Така, на пример, тој барал од своите студенти сами да прават научни изводи кога го разгледувале [[Зографско четвороевангелие|Зографското четвороевангелие]], издадено од познатиот хрватски славист [[Ватрослав Јагиќ]]. Престојот на Милетич во Загреб бил решавачки за неговиот приватен живот. Тој во хрватската престолнина ја запознал својата животна придружничка Марија, со која се венчал на 27 декември 1885 година и со која го продолжил својот живот во Софија. === Први научни и професорски чекори === Бугарија, како млада држава, сè уште не располагала со високообразовна институција. Милетич активно бил вклучен во формирањето на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Високата школа]] во Софија, имајќи го предвид фактот дека тој бил еден од малиот број луѓе со универзитетска диплома во Бугарија. Високата школа во Софија, која подоцна прераснала во универзитет, својата работа ја почнала на 1 октомври 1888 година. Во првата година од постоењето на Софиската школа, Милетич бил ангажиран на предметот старобугарска фонетика. Истата година, се појавила и првата негова книга, ''Старобугарска граматика'', наменета за средните училишта во Бугарија. Љубомир во 1889 година, во Загреб, ја одбранил својата докторска дисертација на тема „''За членот во бугарскиот јазик''“. Неговата докторска дисертација побудила голем интерес меѓу славистите. Така, во 1890 година во славистичкото списание ''[[Archiv für Slavische Philologie]]'' (Архив за словенска филологија), словенечки славист [[Ватрослав Облак]] објавил рецензија за докторатот на Милетич, во која со пофални зборови го оценил трудот на младиот бугарски научник. Тоа бил поттик за Љубомир да продолжи со науката и да објавува книги и статии посветени на филологијата. Токму во ''Archiv für Slavische Philologie'', тој објавил повеќе статии кои предизвикале интерес кај славистите. Неговиот интерес бил насочен, меѓу другото, и кон јазикот кој го говореле трансилванските и банатските Бугари, што се должи и од неговото потекло. Преку списанието Архив за словенска филологија се родило едно пријателство помеѓу уредникот на списанието, [[Ватрослав Јагиќ]], и младиот бугарски научник. Тие започнале да водат меѓусебна кореспонденција во која покрај науката, имало и политика и приватност. Таа кореспонденција траела сè до смртта на Јагиќ во 1923 година. Милетич во годината кога докторирал, имал и висока позиција во Софиската висока школа. Имено, тој бил заменик ректор. Љубомир покажал голема активност како проректор. Така, во еден извештај од 30 август 1889 година, Милетич предложил одредени промени на школата поврзани со распоредот на предавалните. Имено, во зградата учеле ученици од софиската гимназија и од Високата школа. Младиот научник многу брзо започнал со своите научни истражувања надвор од границите на Бугарија. Милетич заедно со својот колега [[Димитар Агура]] во септември 1892 година заминал за Романија, за да извршат одредени истражувања на словенските ракописи кои се наоѓале во тамошните архиви и библиотеки. Министерот за народна пресвета [[Георги Живков|Живков]] лично ја поддржал оваа научна мисија. Двајцата научници првин го посетиле [[Букурешт]], која порано бил центар на [[Влашка|влашкото кнежество]]. Двајцата добиле препораки од романските власти што им овозможило да вршат истражувања во архивите во Букурешт и во Јаши, како и во универзитетските библиотеки во двата града. За нивна среќа, бидејќи со соочувале со проблеми кои имале технички карактер, на услуга им се нашол професорот Хасдеу, романски славист. По враќањето во Бугарија, заеднички објавиле една поголема статија која се однесувала на нивното истражување во Романија. На планот на наставата во оваа 1892 година, Милетич се стекнал со највисокото наставно-научно звање на една високообразовна институција, кога бил избран за редовен професор на Софиската виша школа. Во 1893 година, бил еден од основачите на списанието ''Бугарски преглед'' кое, како енциклопедиско издание, орган глас на новата Виша школа во Софија. Исто така Милетич бил активен и во бугарското списание ''[[Зборник за народни умотворенија, наука и книжнина]]'', основано од познатиот бугарски научник Иван Шишманов. Милетич се ангажирал и во создавањето на првиот Алманах на Софиската висока школа. Тој на Заседанието на Академскиот совет на школата, одржано на 7 март 1897 година, со еден извештај, побарал издавање на еден алманах на школата, во кој би се нашле сведоштва за академскиот персонал, предавањата, научната дејност на предавачите, теми за студентите, годишен отчет, состојбите на институтите и др. По разгледувањето на извештајот на Милетич, Академскиот совет решил Високата школа да започне со издавање Годишник на оваа високообразовна установа. [[File:Л. Милетич - Нашата правописна реформа.pdf|мини|десно|Предложената реформа на бугарскиот правопис од страна на Милетич, објавена во ''Бъгарски преглед'', Софија, 1893.]] Во моментите кога во Македонија се поставувале основите на револуционерната и ослободителната борба во Бугарија, се отворило прашањето за реформа на правописот. Милетич, како човек од науката, се вклучил во обидот за реформа. Во август 1892 година, министерот за народна просвета Георги Живков назначил комисија за реформа на бугарскиот правопис, во состав: [[Иван Шишманов]], [[Александар Теодоров-Балан|Александар Теодоров]], Љубомир Милетич, [[Иван Георгов]], Бењо Цонев, [[Димитар Матов]] и Стојан Аргиров. Тој во списанието ''Български преглед'' објавил една статија која се однесувала на правописната реформа, а била отпечатена на новиот правопис „со цел да влијае пред пошироката јавност за негово прифаќање“. Всушност, поголемиот дел од статијата на Милетич е извештајот и решенијата на Комисијата во однос на нејзините предлози за [[Реформи на бугарскиот правопис|реформа на бугарскиот правопис]]. Статијата на Милетич била во насока на реформата не само на бугарскиот правопис, туку и на азбуката. Меѓутоа, отпорот кон прифаќањето на предложената реформа бил многу голем, се вмешала и политиката, а во земјата биле одржани и митинзи против неа. Самиот проект за правописна реформа пропаднал, па така и самото списание започнало да излегува со еден поумерен правопис. === Македонскиот комитет === Во 1895 година, во Софија бил формиран [[Македонски комитет]], во чии активности Милетич веднаш се вклучил. На 30 април 1895 година, во салонот на Славјанска беседа во бугарската престолнина по покана на Македонскиот комитет било одржано општо собрание на сите македонски друштва во Софија, кое било отворено од страна на претседателот на комитетот, [[Трајко Китанчев]]. Целта била да се усвои устав изработен за обединетото македонско друштво во Софија и истовремено да се изберат негови повереници. Претседател на поверенството станал Никола Иванов, а потпретседателското место го добил Љубомир Милетич. Истовремено, тој останува активен на Високата школа. Во 1895 година, заедно со уште двајца претставници на факултетите, бил ангажиран во подготовката на Правилникот за примена на Законот за Високата школа. Во истиот период патува во Банат (Австроунгарија) со цел да се истражи историјата, навиките, културата, книжевноста и литературата на тамошните Бугари. Како резултат на оваа посета и истражувањата кои таму ги направил, во 1896 година објавил две статии со наслов ''На гости кај банатските Бугари''. Една година подоцна, Љубомир објавил еден од своите позначајни трудови – ''Населувањето на католичките'' ''Бугари во Трансилванија и Банат''. Како дел од истражувањата кои ги направил во Банат, тој во 1900 година ја објавил обемната студија ''Книжевноста и јазикот на банатските Бугари''. Ова истражување на Милетич заедно со резултатите од него кои ги објавил, претставувале значаен придонес околу потеклото, традицијата, културата и јазикот на [[Банатски Бугари|банатските Бугари]]. Неколку години бил член на Врховниот комитет, кој тогаш бил раководен од страна на [[Данаил Николаев]] и на [[Јосиф Ковачев]]. На 3 ноември 1896 година во Софија започнал со работа [[ІІІ македонски конгрес|Третиот конгрес на ВМК]]. Милетич, заедно со [[Никола Червениванов]], бил ополномоштен претставник на Македонското друштво од Софија. Говорот на Милетич предизвикал општо одобрување од страна на присутните. Тој повикал на единство на делегатите за доброто на Комитетот. Милетич ќе учествува во работата на комитетот во иднина, како дел од македонските емигрантски групи во Бугарија. Така тој требало да учествува на Шестиот конгрес на ВМК, кој се одржувал од 1 до 5 мај 1899 година, овојпат како делегат од Свиштовското македонско здружение. Во протоколот бр. 2 од 2 мај може да се забележи дека Милетич бил еден од кандидатите за потпретседател на конгресот на ВМК, но добил само еден глас. Како и да е, тој продолжил и понатаму со својата активност во рамките на ВМК. === Книжевното друштво и теренските истражувања === Во кнежеството постоело познатото [[Бугарско книжевно друштво]], кое на некој начин ја имало улогата што би требало да биде наменета за една академија на науките. Меѓутоа, ова Друштво во периодот од 1884 до 1897 година било во сериозна криза, поради што професорите на Високата школа во Софија решиле да преземат иницијатива за повторно оживување и активирање на Здружението. На Високата школа бил одржан состанок на Академскиот совет, кој на 7 март 1897 година избрал Комисија во состав: Љ. Милетич, М. Бечваров и А. Каблешков, со цел таа да подготви писмо до министерот за народна просвета со молба да помогне во надминувањето на кризата во која се нашло Здружението. Кон крајот на следната година, на 25 декември 1898 година, било одржано Генерално собрание на Книжевното друштво, на кое биле избрани нови членови, нов Управен одбор и на тој начин бил ставен крај на кризата. Така, патот кон создавањето на Бугарската академија на науките бил поплочен, а улогата на Милетич во тоа била голема. Во 1899 година тој објавил еден труд со наслов ''Кон'' ''Самуиловиот натпис од 993 година'', во која го застапувал мислењето дека [[Симеон I|Симеон]] повлијаел за наложување на кирилицата во источните делови на Бугарија, додека неговиот современик [[Свети Климент Охридски|Климент]] бил заслужен за ширењето на кирилицата во западните делови. Во 1897 година, првпат обиколил некои области на бугарската држава за да собере материјали за своите научни иследувања. Милетич го обиколил источниот дел на Бугарија. Финансирањето на ова истражување било дел од експедицијата која била организирана од Комисијата за балканистика при [[Австриска академија на науките|Царската академија на науките во Виена]], со цел да се проучуваат словенските говори во Босна, Далмација, Бугарија и Црна Гора. Обиколките продолжиле и следната 1898 и во 1900 година. Покрај на северот на Бугарија, тој во 1902 и во 1903 година вршел теренски истражувања на Родопите со цел да ги заврши источнобугарските наречја. Неговата намера била во иднина овие региони да ги стави на дијалектолошката карта. Во овие истражувања ја изоставил Македонија. Во едно негово писмо до познатиот славист Ватрослав Јагиќ, меѓу другото, напишал дека Османлиската власт не дозволувала слобода и постојано вршела надзор, населението немало доверба и се плашело да разговара со истражувачи, особено со туѓинци што запишуваат, а за пример го дава словенечкиот филолог Облак кој успеал да работи во Солун, но настрадал кога отишол по селата. Милетиќ сметал дека состојбата е „десет пати полоша“ од времето на Облак. Тој изјавил дека веднаш би отишол да ги изучува македонските дијалекти ако се спроведат реформи. Според него, во тогашните услови истражувањата можеле да успеат само ако ги врши странец, по можност да не е Словен, со силни препораки од конзул. Милетич добро ја знаел и ја анализирал ситуацијата во Македонија, иако не престојувал во оваа османлиска област. Членувањето на Милетич во ВМК, како дел од големата македонска емиграција во Бугарија, но и интересот кон случувањата во неговата родна Македонија, придонеле тој кон крајот на 1890-те да започне да пишува критики за книги, памфлети и статии кои се однесуваат на Македонија, на тамошните состојби и на македонското прашање. Во Брисел во 1900 година била издадена една книшка ''A propos d'un mouvement en Macedoine'' на А. Брутус, што било псевдоним на велешанецот [[Антон Драндар]]. Милетич во списанието Български преглед се осврнал на книшката на Драндар. На самиот почеток од критиката, тој забележува дека Брутус е уште еден кој ѝ посакувал добро на Македонија, но само во книга. Милетич се чудел на идејата на Брутус на чело на автономна Македонија како гувернер да биде младиот син на султанот [[Абдул Хамид II]], Бурханедин ефенди. Иако му заблагодарува на авторот што се заложил за македонското дело, Милетич го критикува Брутус зошто поопширно не се задржал на жалната и тешка состојба во Македонија, бидејќи тоа повеќе би ги интересирало и би им користело на западните читатели отколку целата историја на Источното прашање. Милетич ја завршил критиката со констатација дека македонскиот проблем го усложнувале интригите и меѓусебната завист на европските сили, а не разните националности во Македонија. Критиките во однос на Македонија и македонското прашање постепено станале дел од пишаниот збор на Милетич, што посебно ќе дојде до израз во списанието Македонски преглед. === Ректор на Софиската висока школа === Во времето кога првпат бил ректор на Софиската висока школа, во 1901 година, по неколкугодишни напори, конечно било дозволено на школата да можат да студираат и жени. Оваа дозвола била добиена со силно залагање на професорот Милетич и во зимскиот семестар на учебната 1901/1902 година биле примени првите студентки на Софиската висока школа. Тој бил човекот кој добил решение од Министерството за народна просвета по тоа прашање. Неколку години претходно, Милетич повторно покажал дека е на страна на студентите. Во 1897 г., по погребот на големиот бугарски писател [[Алеко Константинов]], студентите демонстрирале против партиско-политичките сили во земјата, но и против авторитетот на Академскиот совет во Високата школа. Голем дел од нив ја бојкотирале наставата и барале промена во правилникот на Високата школа и да се додаде во него дека студентите надвор од школата се граѓани, дека тие имаат право да прават општи студентски собранија во и надвор од школата итн во протест против политиката и Академскиот совет. Ректорот ги казнил, но тие барале промени во правилникот и се заканувале со напуштање. Откако поминал последниот рок за упис на 23 мај, ректорот пред Академскиот совет, предложил дополнителен рок за запишување, кој важел до 28 истиот месец. Оваа постапка имала големо влијание и добар дел од студентите се запишале за следната година, дури и оние кои веќе ги зеле документите за да го напуштат студирањето. Сепак, 15 студенти останале незапишани. Милетич побарал ублажување на казните и за оние кои претходно биле отстранети од наставата, што довело до нивно намалување со отстранување од наставата само на еден семестар. Милетич со своето прашање придонел проблемот да се реши во полза на студентите, а истовремено и ректорот да не се почувствува повреден. Во 1901, за време на прославата на 25-годишнината од [[Априлско востание|Априлското востание]] и поставувањето камен-темелник на [[Цар Ослободител (споменик)|споменикот на Александар II]], 104 студенти потпишале Протест против рускиот монархизам и неговата улога во Македонија. Здружението Наука испратило слично писмо. Академскиот совет на 24 април го укинал здружението и казнил студенти. Милетич објавил соопштение со предупредување, но подоцна казните за многумина биле намалени. Околу 80 студенти биле привремено отстранети. Во писмо до Јагиќ, Милетич напишал: „Се случија студентските демонстрации, кои ми создадоа вистински грижи и тоа такви што скоро нервно се разболев...Требаше да отстраниме околу 80 од нив, а уште малку ќе требаше да го затвориме Високото училиште, доколку поголемиот дел од децата не беа разумни“. Ректорската позиција не му пречела во издавањето нови научни публикации. Во 1902 година во Софија била објавена една поголема студија на Милетич, која се однесувала на старото бугарско население во североисточна Бугарија. Зошто Милетич се нафатил да го истражува овој проблем? Одговорот на ова прашање може да го најдеме во воведот на оваа интересна студија на софискиот професор. Според него, и покрај постојаното иселување на турското население и доселувањето на бугарско население во североисточните делови на Бугарија, сепак бугарскиот елемент сè уште бил слаб. Професорот сметал дека тоа се должело на големите промени во тој дел од земјата по османлиското освојување на Бугарија. Тој факт бил очевиден уште по првиот попис на населението во слободна Бугарија. Милетич признава дека со своето дело ја продолжува работата на познатиот бугарски научник [[Марин Дринов]]. === Иницијатива за помирување на комитетите === Професорот на крајот од септември 1902 година се вратил од своите патувања по Родопите кои биле поврзани со неговите истражувања за тамошните дијалекти. Само што пристигнал во Софија тој, од страна на македонската емиграција, бил замолен во нејзино име да одржи говор пред грофот [[Николај Игнатјев|Игнатјев]], кој тие денови бил во посета на Бугарија. Рускиот дипломат, веќе во поодминати години, во меморијата на Бугарите останал запаметен по неговата улога во создавањето на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] во 1870 година, но и во неговиот удел во преговорите при склучувањето на прелиминарниот [[Санстефански договор]]. Во периодот од 15 до 22 септември во Бугарија биле одржани прослави по повод 25 години од [[Битка кај Шипка (1877)|епопејата на Шипка]]. На 22 септември, Милетич одржал говор пред рускиот гостин во кој говорел за лошата состојба во Македонија. Развојот на ситуацијата во Македонија се поклопил со неговиот говор пред Игнатиев. Како што самиот забележал, веднаш штом ги испратиле руските гости, во оваа османлиска област дошло до нов заплет на ситуацијата. Причина за тоа било [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Секоја вооружена акција предизвикувала страдање, особено на невооруженото население. Милетич самиот се ангажирал во организирање на помош за настраданите и за ранетите. Милетич дал најголем придонес во ВМК со иницијативата за помирување на двата врховни комитета по судирот Сарафов–Цончев, предизвикан од Горноџумајското востание. Во ноември 1902, заедно со Иван Георгов и група интелектуалци ([[Димитар Ризов|Ризов]], [[Андреј Љапчев|Љапчев]], [[Никола Генадиев|Генадиев]], [[Пантелеј Урумов|Урумов]] и др.), предложиле единствен Врховен комитет и спогодба со ВМРО, со цел да дејствуваат како арбитри. Милетич, заедно со Георгов, најпрво се сретнале со [[Гоце Делчев]] во Софија, изложувајќи планови за помирување и заедничко дејство, со цел напролет да може да се излезе со заедничко дејствување. Делчев, скептичен кон [[Иван Цончев|Цончев]], не се спротивставил, и за таа цел како претставник на организацијата го испратил [[Сава Михајлов]], иако не бил убеден оти може да дојде до помирување помеѓу двата врховни комитета и внатрешната организација. Во текот на ноември Милетич, заедно со Георгов, имал состанок на кој присуствувале Матов, Татарчев, Владимир Руменов, Никола Иванов и Димитар Ризов, на кој било разгледувано прашањето дали може да дојде до обединување и што може да се очекува понатаму. На овој состанок било забележливо дека МРО била воздржана околу целата активност на софиските професори. При една средба со Евтим Спространов, при крајот на ноември 1902 година, Љубомир, во разговорот со својот собеседник, забележал дека народот е со внатрешната организација и дека без нејзина согласност, другите групи повторно би биле слаби. Кога е генералот Цончев во прашање, Милетич се соочил со она што му го спомнал Делчев – карактерот на високиот бугарски офицер. При една нивна средба, Цончев бил согласен за предлозите на помирувачката комисија. Меѓутоа, на негово инсистирање, дошло до средба на членовите на комисијата со него и со неговите соработници Николов, Белев и Стојчев, при што тој се согласил со ставот на своите истомисленици дека постоел комитет и дека секој можел да работи со него, освен [[Христо Станишев]]. Тоа предизвикало шок кај Милетич, кој паднал во очај и помислил дека нема ништо да има од помирувањето. И покрај разочарувањето, на 4 декември 1902 година, Милетич заедно со Георгов, Д. Ризов, А. Љапчев, Н. Генадиев, Н. Иванов, В. Руменов, Г. Стрезов, П. Урумов, И. Каранџулов, Ж. Шивачев и Г. Паунчев, со едно доверливо писмо, се обратиле кон македонско-одринските здруженија во Бугарија, со цел да се постигне помирување помеѓу двата врховни комитета. Во писмото на членовите на комисијата за помирување, предводена од професорите Милетич и Георгов, до македоно-одринските здруженија во Бугарија била објаснета целта на оваа комисија. Комисијата предложила новиот комитет да се состои од седуммина личности, од кои тројца бил биле од Комитетот на генералот Цончев, тројца од Внатрешната организација и еден од комитетот на Станишев, да се свика вонреден конгрес на 6 декември, кој требало до го санкционира ова решение. Комитетите не можеле да се согласат околу бројот на членови. Ова било премногу за Милетич и останатите членови на Комисијата и, како што е наведено во писмото, „ние веќе ги сметавме какви било понатамошните преговори за бесцелни и еднодушно решивме да го предадеме прашањето за помирување во рацете на самите македоно-одрински здруженија, кои ја сочинуваат Македоно-одринската организација во кнежеството и имаат право на суверенитет во однос на ВМК“. Тоа бил крај на обидот за помирување. Дејствувањето на оние кои сакале да дојде до помирување предизвикало обратен ефект – поточно до засилување на расцепот. Имено, приврзаниците на тандемот Станишев–Карајовов биле за свикување еден вонреден конгрес за обединување, но со тоа не биле согласни приврзаниците на групата Михајловски–Цончев. Во јануари 1903 во Софија пристигнал рускиот министер за надворешни работи, грофот [[Владимир Ламсдорф|Ламсдорф]]. Тоа било искористено од страна на тамошната македонска емиграција да се организираат манифестации со цел да повлијаат врз чувствата на Ламсдорф, односно царот, врз руското јавно мнение за нивното подинамично ангажирање околу спроведувањето реформи во Македонија. Ламсдорф на делегацијата во чиј состав бил Милетич, како и на онаа на Врховниот комитет на Станишев, ѝ рекол дека мора да бидат трпеливи. И покрај ладниот однос на шефот на руската дипломатија, македонските делегати во руското конзулство во присуство на бугарскиот премиер [[Стојан Данев|Данев]], му врачиле еден меморандум, во кој било побарано формирање на една автономна област од Солунскиот, Битолскиот и Скопскиот вилает, со христијански гувернер назначен од европските сили, собрание, локална милиција, која би му била потчинета на гувернерот, повеќе службени јазици, покрај турскиот, како и давање на општа амнестија. Во овој меморандум било побарано слични реформи да се воведат и во Одринскиот вилает, од кој требало да се направи посебна област. Значи, не било предвидено обединување на Македонија и на Одринско во една автономна област. Милетич отпрво бил оптимист, но потоа бил разочаран од руската поддршка за запазување на ''status quo'' во регионот и за наложување реформи во османлиската држава. === Милетич во времето на Илинденското востание === Помирителната акција на Милетич и неговиот колега Георгов завршила без резултати, а решението за почеток на востанието во Македонија во 1903 година придонело овие контакти да престанат. Набрзо и бугарската влада ја забранила дејноста на ВМК. [[Солунски атентати|Солунските атентати]] и репресалиите врз недолжното население кои следеле по гемиџиските акции предизвикале возбуда кај Милетич. Самиот тврдел дека тоа што го слушал влијаело врз неговите предавања, а и студентите на факултетот каде што предавал биле под силно влијание на настаните во Македонија. Тој дури сметал дека една војна со османлиската држава речиси била неизбежна, иако новата бугарска влада на [[Рачо Петров]] се обидувала да ги смири односите со соседот. На 23 април 1903 година во Софија било формирано Добротворното друштво за помагање на настраданите од турскиот режим во Македонија и Одринско. Милетич бил активен член на ова здружение, чиј претседател бил Никола Червениванов од Кукуш. По создавањето на друштвото, приврзаниците на поранешниот комитет Михајловски–Цончев создале ново здружение со иста намена на чело со [[Васил Дијамандиев]]. За разлика од моментите кога Милетич се обидувал да ги помири раскараните македонски групи и паднал во очај од однесувањето на генералот Цончев, во моментите кога овој се обидел да формира паралелно здружение за помош на настраданите во османлиската држава, Милетич со неговиот пријател Георгов отворено застанале зад друштвото на чие чело бил Червениванов. Во весникот ''Софиски ведомости'' на 3 јуни 1903 година се појавило соопштение потпишано од 13 истакнати универзитетски професори и поранешни членови на ВМК, меѓу кои и Милетич во кое се отфрла секаква можност за нова поделба меѓу емиграцијата, ги обвинила иницијаторите за создавањето на второто здружение дека сакаат нов расцеп, а на бугарската јавност ѝ препорачала својата помош да ја упатува на здружението чиј претседател бил Червениванов. Во екот на подготовките за започнување на Востанието во Македонија, во Софија се подготвувала изградба на зградата на Бугарскиот народен театар. Министерот за народна просвета, универзитетскиот професор, Иван Шишманов, на 14 јули 1903 година издал една наредба за назначување Привремена комисија за определување место за изградба на Народниот театар, на чело со Илија Миларов, во која бил вклучен и Милетич. Така, Љубомир малку можел да се оттргне од македонските проблеми, кои очигледно го оптоварувале и го загрижувале. Во Крушево, во согласност со решенијата на Смилевскиот конгрес на Битолскиот револуционерен округ, на 2 август започнало [[Илинденско востание|Востанието]]. Една недела по почетокот на Востанието, во Софија, во една од салите на Високата школа, бил одржан состанок на кој присуствувале претставници на сите политички партии во Софија, со кој претседавал Љубомир Милетич. На него била избрана комисија, која почнала да се нарекува добротворна комисија за помош на настраданите Македонци, на чие чело бил универзитетскиот професор [[Димитар Агура]]. Оваа Комисија, во која активно учествувал Милетич, покажала голема активност за време на Илинденското востание. Димитар Агура, во еден разговор со Григор Начович, вели дека Комисијата собрала 900 000 лева, кои биле им дадени на „македоно-одринските организации и чети“. Покрај споменатата Комисија, била формирана уште една, која ги обединувала емигрантските групи од разни делови на османлиска Македонија. Таа била наречена Врховна комисија. И двете комисии соработувале. Македонската емиграција во Бугарија решила во европските престолнини да испрати делегација со цел да го запознае европското јавно мислење и владите за состојбите во Македонија. Иницијативата за праќање делегати била на Добротворната комисија на Димитар Агура. Било договорено Делегацијата да биде составена од митрополитот Симеон, професорите Милетич и [[Иван Георгов|Георгов]], како и д-р П. Нејчев. Помеѓу делегатите се водела дискусија по прашањето која да биде првата дестинација на оваа делегација – Русија или Западна Европа? Одлучено е прво да се посети Русија; ако се добијат ветувања, да се вратат во Бугарија, инаку да продолжат во Западна Европа. Русија одбила да го прими митрополитот Симеон, па тој отпаднал од делегацијата. Милетич, Георгов и Нејчев заминале за [[Санкт Петербург]], каде биле примени од дипломатот Хартвиг. Тој бил љубезен, но критички настроен кон Востанието. За време на престојот на Милетич и Георгов во руската престолнина, тие двајца дале неколку интервјуа. Во интервјуто, објавено во весникот ''Новое время'', Милетич објаснил дека главната цел на нивното доаѓање во Санкт Петербург било собирање помош за настраданото население во Македонија и во Одринско. Според него, Востанието не било организирано отстрана, туку било дело на месните сили, а масовната поддршка на Востанието од страна на населението во Бугарија се должела на фактот што во таа земја живеела бројна македонска емиграција. Милетич и неговиот пријател имале намера да побараат средба и со рускиот цар Николај II, но, за нивна жал, оваа желба не им била остварена. Оваа нивна намера била и претерана, имајќи го во предвид фактот што и Хартвиг имал критички став кон Востанието. Резултатите на мисијата во руската престолнина во која учествувал Милетич биле далеку под очекувањата. Милетич и Георгов пристигнале во [[Лондон]] на 7 октомври 1903 г. Веднаш започнале активности, и имале вечера со група политичари во Уајтхолкорт. Во британската престолнина се сретнале со видни британски дејци од јавниот и политичкиот живот, како браќата Бакстон, [[Едвард Греј]], Брајлсфорд и со други. Дале интервју за ''Daily News'', нагласувајќи дека турските уништувања во Македонија се далеку поголеми од познатото, но избегнувале коментари за бугарската влада, нагласувајќи дека нивната мисија има хуманитарен карактер. На 12 октомври во дневниот весник ''[[Тајмс|The Times]]'' објавиле апел, изразувајќи благодарност за сочувството на британската јавност. Целта била да се анимира јавноста и да се собере помош, но испратиле и политичка порака преку влијателни весници. Во Британија веќе имало силна поддршка. Така, во септември 1903 г. биле усвоени 143 резолуции за Македонија, во октомври 210, во ноември 81, а во декември 61 резолуција. Балканскиот комитет организирал повеќе митинзи, од кои најпознатиот во „Сен Џејмс Хол“ на 29 септември, на кој присуствувале познати јавни личности од Велика Британија. Бискупот од Ворчестер во емотивниот настап забележал дека никој не ги бранел членовите на македонските револуционерни комитети, туку безбројните селани на Македонија кои биле предмет на турските репресалии. Пратеникот Брајс побарал Македонија да биде изземена од власта на султанот. Биле организирани и акции за собирање помош за настраданите во Македонија. Само во октомври 1903 година во Велика Британија биле собрани околу 25 000 фунти стерлинзи. Овие средства биле собрани од страна на Балканскиот комитет кој оформил и една помошна мисија „''The Macedonian Relief Committee''“. За претседател на оваа мисија бил избран [[Хенри Ноел Брејлсфорд]], а за секретар Т. Бакстон. Оваа мисија од октомври 1903 година, шест месеци по ред, во загрозените региони на Македонија ја организирала и ја разделувала собраната помош од британските граѓани. Под притисок на јавноста и сопствените интереси, британската влада на 29 септември испратила инструкции на амбасадорот во Виена, сер Ф. Планке за потребата од поефикасни мерки за подобрување на состојбите во Македонија. Според предлогот на британската влада требало да се разгледаат две можни решенија по прашањето за гувернер на Македонија: „а) поставување христијански гувернер без врска со Балканскиот Полуостров и со Силите-потписнички на Берлинскиот договор; б) задржување муслимански гувернер, помаган од европските заменици. Би се задоволиле ако тие заменици бидат избрани од страна на двете сили“. Владата во Лондон, исто така, побарала повлекување на резервните и задржување на регуларните османлиски сили во Македонија, како и реорганизирање на жандармеријата. Некои од овие барања биле прифатени од страна на Русија и Австро-Унгарија и биле вметнати во Мирцштегската програма за реформи, која била објавена на 2 октомври 1903 година. Двајцата професори од Лондон заминале во [[Париз]], каде што биле примени од страна на директорот на Канцеларијата за политички прашања на Француското министерство за надворешни работи. Таму, тие присуствувале на еден промакедонски собир кој се одржал во театарот Сара Бернар на 25 октомври, на кој говореле истакнати интелектуалци како [[Франси де Пресансе]], Пјер Кијар, Виктор Берар, кој одлично ја познавал состојбата во Македонија, познатиот англиски археолог Артур Еванс, Ноел Бакстон, Жан Жорес и др. Во Париз нивната мисија немала таква среќа како во британската престолнина. Додека весникот ''Daily News'' за неколку денови собрал 900 лири стерлинзи, француските весници не отвориле никаква сметка. Додека во Лондон работеле два балкански комитети – едниот за помош, а другиот за политички проучувања, во Париз не бил создаден ниту еден. Францускиот новинар Морис Кан подоцна напишал дека Милетич и Георгов тешко го криеле разочарувањето. Милетич ја посетил и [[Прага]], каде што дал интервју во весникот ''Politika'' и присуствувал на Заседанието на посебната седница на тамошниот Народен совет, каде што детално ги објаснил состојбите поврзани со македонското прашање и побарал од чешките пратеници да го постават прашањето за настаните во Македонија во Виенскиот парламент. Постигнал одреден успех во намерата да предизвика некаква активност во Чешка, но тој бил задоцнет поради внатрешни чешко-австриски конфликти. Во декември 1903 се одржале митинзи и вечери во Прага, каде се собирала парична и материјална помош за настраданите Македонци. Кога станува збор за прашањето околу тоа колку средства собрале Милетич и Георгов, интересен е податокот што го дава бугарскиот историчар Гребенаров. Тој смета дека над 600 000 лева биле собрани како помош, која била искористена за храна и облека за населението во Битолско по задушувањето на Востанието. Во Софија со големо внимание се следела нивната мисија по европските престолнини, очекувајќи одредени резултати. [[Податотека:Ljubomir Miletič - Das Ostbulgarische.pdf|мини|десно|page=7|Јужнословенски дијалектолошки студии II: Источнобугарски. Виена, 1903.]] Ангажманите околу Македонија не влијаеле на неговата научна работа. Милетич во 1903 година објавил една поголема студија за бугарските Павликијани, која предизвикала голем интерес во науката. Самиот напишал дека имал погрешна претстава за тоа колку му требало да ја напише оваа негова обемна студија. Имено, кога стигнал до делот за павликијанската писменост заклучил дека има толку многу материјал со којшто располагал, и затоа би било штета за темата доколку таа се обработи брзо и лесно. Откако тоа го увидел, тој се соочил со нови непредвидени празнини кои ја развлекле целата работа на оваа студија. Сепак, во август 1903 година, Љубомир го предал својот готов ракопис на печатење. Треба да се спомене дека во тоа време Павликијаните се уште живееле, во делови од северна и јужна Бугарија. === По Востанието === Востанието во Македонија, иако било задушено, не значело крај на револуционерната борба. По поразот, многу учесници пребегале во Бугарија за да се консолидираат. Професорот Милетич тогаш започнал да ги запишува спомените на водачите собрани во Софија. Во писмо до Јагиќ, тој опишал дека до февруари ќе собере раскази од 50–60 водачи за да состави историја на ослободителното движење, што ќе се реализира задоцнето дури во 1920-те, најверојатно заради настаните во Македонија и развојот на македонското прашање. Милетич бил разочаран од руската дипломатија, која не ја помагала борбата поради интереси во Кина и [[Руско-јапонска војна|војната со Јапонија]] (1904). Коментирајќи ја оваа војна, Милетич забележал дека македонското прашање заспало како последица на таа војна. Според неговите зборови, македонските борци, откако слушнале за војната, изјавувале дека немале среќа. Тој своите мислења за можните последици од оваа војна по македонското прашање му ги изнел и на Иречек. Од 1904, Македонија станала арена за чети организирани од балканските монархии. Членот 3 од [[Мирцштешки реформи|Мирцштешките реформи]] предвидувал промена на границите на вилаетите во Македонија според етничкиот состав на населението. Поразот на четите на МРО им овозможил на четите организирани од страна на балканските држави послободно дејствување. Србија, по доаѓањето на [[Петар I Караѓорѓевиќ|Петар I]] (1903), започнала со испраќање чети во Македонија, кои биле составени и од локално население, станала опасен конкурент на бугарските интереси во северните делови на овој регион. На 30 март 1904 Србија и Бугарија потпишале Договор за пријателство, проследен со Царински сојуз (1905) и културни размени. Токму дејствувањето на Србите било забележано од страна на Милетич. Тој, како што самиот пишувал, се радувал на приближувањето помеѓу двете земји. Сепак, бил видно разочаран од српските акции во османлиска Македонија. Тоа било логично и очекувано, имајќи го предвид неговото гледиште и став за оваа област, која тогаш била во центарот на европското внимание. Во 1904, Милетич го потврдил угледот кога Високата школа прераснала во универзитет. Кога во бугарското собрание се носел законот со кој Високата школа во Софија требало да прерасне во прв универзитет во Бугарија, името на Милетич било споменувано како една од гаранциите дека оваа високообразовна институција е достојна на името кое требало да го носи во иднина. Во овој период имал семејни проблеми: смрт на мајката (1904), таткото (1905) и болест на ќерката. Кон крајот на јануари 1905, дошло до студентски бунт против правилникот за дисциплина, во кој било предвидено студентите да можат на Универзитетот да се формираат само на академска, но не и на политичка основа. На 30 март во театарот Бугарија било свикано едно општо студентско собрание на кое присуствувале 750 студенти. Било решено доколку не биде повлечен Правилникот – тие нема да дозволат професорите да ги држат своите предавања. Потоа, на полноќ, студентите прошетале низ софиските улици и се задржале пред живеалиштата на некои од повлијателните професори на Универзитетот, меѓу кои била и куќата на Милетич. Најверојатно, врз однесувањето на студентите имале влијание и [[Руска револуција (1905)|настаните во Русија]]. Наредниот ден со решение на Академскиот совет, Универзитетот бил затворен на два месеца. Милетич, како професор, основоположник на Софискиот универзитет, не можел да остане индиферентен на овие појави и барања. Тој сметал дека социјализмот е во мода меѓу студентската младина, а тоа, според неговите размислувања, било штетно и си го поставил прашањето каква ќе биде иднината на Јужните Словени кога младината ќе се воспитува во социјалистичкиот дух. Неговата одбојност кон социјализмот била голема и очигледна. Таа нема да се промени до крајот на неговиот живот. Студентите нема да успеат во своите намери. Академскиот совет во октомври и ноември 1905 година донел решение за мали измени на спорните делови од Правилникот, кои воопшто нема да бидат во насока на задоволување на студентските барања. Во истата година професорот имал ангажмани поврзани со науката. Во рамките на Бугарското министерство за народна просвета, била формирана Археографска комисија. Целта на оваа Комисија било издавање стари пишани споменици. Тоа ќе биде направено во едицијата ''Български старини'', чиј прв том излегол во 1906 година. Археографската комисија во која Милетич бил избран за претседател, вклучила еминентни бугарски научни дејци: Б. Цонев, [[Васил Златарски|В. Златарски]] и Ст. Аргиров. Семејните проблеми на професорот и кон крајот на 1905 година влијаеле врз него и неговата работа. Милетич со големо внимание ги следел случувањата во Македонија, а продолжил и со активностите во рамките на македонската емиграција во Бугарија. Тој учествувал на некои заседанија на кои се разгледувало македонското прашање. Во бугарскиот главен град во 1905 година бил одржан собир на македонската и одринската емиграција. На тој собир легалните братства од Македонија и Одринско се обединиле во Совет на здружените македонско-одрински добротворни братства. На оваа конференција, Милетич бил избран за делегат од градот Софија. Според неговите зборови, цел на ова обединување била помошта за Македонците и работата во правец на автономија на Македонија. На собирот, според Станишев и Романски, Милетич бил избран за претседател на Советот, на чие чело останал до април 1912 година. === Универзитетската криза === Во 1907 г., по еден инцидент со исвиркување на кнезот Фердинанд на отворањето на [[Народен театар „Иван Вазов“|Народниот театар во Софија]], бугарската влада, на чело со премиерот [[Димитар Петков]] жестоко реагирала: на 4 јануари го затворила Софискиот универзитет на 6 месеци и ги отпуштила сите професори. Образложението било дека универзитетот, наместо да ги воспитува студентите во граѓански дух, тој ги расипувал. Министерот за просвета [[Иван Шишманов]], кој исто така бил и професор на универзитетот, поднел оставка бидејќи не можел да го прифати таквото решение. На 10 јануари, 34 професори, вклучувајќи го Милетич, објавиле манифест во кој ја обвинуваат владата за настанатата криза која може да доведе до затворање на единствениот универзитет во Бугарија. Тие се изјасниле против мешањето во автономијата, бидејќи универзитетот не може да биде единствената институција која е одговорна за однесувањето на студентите и барале враќање на Универзитетот. Милетич го сметал Петков лично одговорен за кризата. Истиот период за Милетич бил трагичен – неговиот втор син починал од менингитис. Тој со семејството заминал во Женева, но и од таму активно се борел за универзитетот. Тој праќал текстови за дневниот весник ''Ден'' во кои, во полза на Универзитетот, отворено се повикувал на авторитети какви што биле Ватрослав Јагиќ и Франтишек Пастрнек. Владата се обидела да ја реши кризата со една понуда. Имено, според Милетич, новиот министер, [[Никола Апостолов]], му понудил на наставниот кадар да го врати стариот закон доколку се согласат на работа да не бидат вратени професорите кои не биле по мера на владата во Софија, но оваа понуда била одбиена од страна на професорите. На 11 јули 1907, Универзитетот бил отворен, со нови, делумно странски професори, меѓу кои и поранешни соработници на Милетич од Галиција, што дополнително ги разочарало отпуштените. Кризата траела цела година. Милетич, и покрај личната тага, продолжил да уредува научни изданија и да се бори. Конечно, по формирањето на новата влада на [[Александар Малинов]] (16 јануари 1908 г.), кризата била решена во полза на професорите, отпуштените биле вратени и била обновена автономијата на универзитетот. На изборот за нов ректор Милетич добил најмногу гласови, но ја одбил функцијата поради семејната трагедија. Наставата продолжила на 3 март 1908 г. – случајно или не, симболично на годишнината од Санстефанскиот договор. === Независност на Бугарија === Втората половина на 1908 г. била пресвртна за Бугарија и Балканот. [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] (јули 1908) се обидела насилно да создаде единствена „отоманска нација“, што предизвикало остра реакција кај нетурските народи и го забрзала распаѓањето на империјата. Бугарија веднаш ја искористила ситуацијата. На 22 септември 1908 во Трново кнезот Фердинанд се прогласил за цар, а Кнежеството Бугарија за независно Царство. Милетич, како и секој граѓанин на Бугарија, ја поддржувал независноста на Бугарија. Меѓутоа прогласувањето на независноста не било проследено без проблеми. Големите сили не брзале со признавањето на објавената независност. Дури и Австро-Унгарија порачала дека бугарската влада треба прво да го реши проблемот со [[Источни железници|Источните железници]]. Од друга страна, ниту власта во Истанбул не била подготвена да ја признае независноста без соодветна компензација. Бугарија испратила свој преговарач во османлиската престолнина, кому цариградските власти му испорачале една сметка од 429 000 000 лева како услов за признавање на независноста. Токму ова барање предизвикало шок кај бугарската јавност. Самиот Милетич сметал дека „како што изгледа, независноста, која ни беше обезбедена за секој поволен момент во иднина, сега многу скапо ќе нè чини. И тоа точно затоа што нашиот кнез побрза да се нарече цар во неповолно време и освен што нè претстави како орудие на германската политика и со тоа ги оттурна за нас важните влади на западните сили и на Русија“. Бугарската држава била подготвена да плати одредена компензација за признавање на независноста, но со далеку помала сума пари. Во играта влегува Русија која предлага да исплати 125 000 000 франци како компензација за признавање на бугарската независност. Санкт Петербург предложил оваа сума пари да биде платена од османлискиот долг како дел од репарациите кои Цариград морал да ги плати за војната од 1877/78 година. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Милетич со големо внимание ги следел настаните поврзани со [[Босанска криза|Анексионата криза околу Босна и Херцеговина]]. Тој во едно свое писмо до Иречек забележал дека во Бугарија не можеле да ѝ се израдуваат на независноста, бидејќи постоела голема загриженост дали ќе има војна во регионот. Професорот со право бил загрижен. Имено, според тоа што било планирано, воениот буџет требало да биде зголемен за сметка на останатите области, меѓу кои биле и образованието и науката. Како дел од изданијата на Археографската комисија, чиј член бил и професорот, тој во 1908 година во Бугарски старини го објавил текстот на Копривштенскиот дамаскин од XVII век како еден новобугарски споменик. Милетич во воведот нагласил дека неговото решение за објавување на овој дамаскин се должел на ползата која можела да биде извлечена од него за историјата на бугарскиот јазик. Научната дејност на професорот Милетич била следена од страна на познати европски слависти. Неговите трудови биле ценети, па било очекувано да пристигнат и признанијата. Во 1909 година тој добил едно големо признание од меѓународната славистика. Главниот уредник на познатото и признато списание [[Archiv für Slavische Philologie|''Архив на словенската филологија'']], Ватрослав Јагиќ му испратил покана на Милетич за да се вклучи во ова списание како редовен соработник во редакцискиот одбор. Тоа, несомнено, било големо признание за софискиот професор, особено ако се има предвид дека во него биле сите тогаш познати слависти. Така, Милетич во редакцискиот одбор на ова списание, со мали прекини, учествувал сè до 1929 година, односно да неговиот последен том. Тоа значи дека шест години по смртта на Јагиќ, славистот кој го основал ова списание, софискиот професор продолжил да биде член на редакцијата. Кон крајот на декември 1909 година, во бугарската престолнина бил одржан еден поголем митинг на кој се критикувала политиката на младотурската власт кон македонското население. На него говореле истакнати личности од јавниот живот во Софија „на чело со професорот д-р Љ. Милетич“. На митингот била искажана загриженоста на македонската емиграција во Бугарија од состојбите во соседната земја. Од бугарската влада било побарано да прекине со своето пасивно однесување кон османлиското беззаконие. Младотурската револуција не ги оправдала очекувањата на балканските христијански народи кои сè уште живееле во рамките на османлиската држава, но некои можности кои претходно биле незамисливи сега станувале реални. Така, во мај 1910 година, Милетич конечно имал можност да ја посети родната Македонија. Професорите Златарски, Агура, Кацаров и Иширков организирале екскурзија на 15 студенти на [[Света Гора]]. Професорот сметал дека оваа екскурзија е добра можност за да може подоцна да направи посериозна посета на Македонија и на Света Гора, најверојатно за научните цели. Милетич ги посетил Хилендарскиот манастир, Солун, Битола, Прилеп, Велес и Скопје. Во Солун Милетич заедно со своите колеги и студентите ја посетиле и тамошната [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|егзархиска гимназија]]. Оваа екскурзија била добра можност да се запознае со Македонија за која дејствувал. Во текот на посетата тој разговарал со претставници на локалното население, од кои слушал поплаки за нивните проблеми со младотурските власти. Исто така, Милетич разговарал и со битолскиот и со солунскиот валија, и на тој начин можел да ги согледа вистинските намери на младотурскиот режим во Македонија. Посетата на Милетич во Македонија се совпаднала со Словенскиот собор во Софија во јуни 1910 година. Тој бил ангажиран во Редакционата комисија, но потоа морал да се грижи и за руската изложба, што му одзело многу време. Соборот се фокусирал на словенското единство, со дискусии за размена на публикации, универзитетски професори и формирање здружение на преведувачи за литература на словенски јазици. Милетич предложил словенските универзитети безусловно да ги примаат словенските студенти врз основа на матурските свидетелства и да им признаваат семестри од било кој словенски универзитет. Настанот ја истакнал солидарноста, но имал проблеми, вклучувајќи недоразбирања меѓу Русите, Украинците и Полјаците, како и меѓу Јужните Словени. Македонските членови во бугарската делегација го искористиле соборот за да го актуелизираат македонското прашање и да бараат пансловенска поддршка. Тие издале Изјава од македонските емигранти во Софија, нагласувајќи дека над половина од населението во Македонија е бугарско, критикувајќи ја српската пропаганда по Берлинскиот конгрес и сојузот со Цариградската патријаршија, што предизвикувало раздор меѓу Јужните Словени. Изјавата предупредувала дека таквите акции штетат на словенското единство и повикувала на запирање на пропагандата штетна за јужнословенските интереси. Милетич, кој веројатно учествувал во изјавата, во писмо до Иречек забележал дека младите во Македонија повеќе не се плашат од Турците, но српската пропаганда предизвикувала омраза, што ги попречува јужнословенските сојузи. Тој се сомневал во ефикасноста на таквите собори. Интересно е да се забележи дека на овој собор некои од руските учесници имале малку подруга визија за Македонија и Македонците. Професорот П. Е. Казански од Одеса во својот извештај за општословенскиот Собор во бугарската престолнина дал некои размислувања за дејствувањето во иднина. Меѓу другото, тој забележал дека на Соборот не се претставени сите политички партии, но и понеразвиените „словенски племиња (Македонци, Лужичани)“. Македонците имале свои претставници на овој голем сесловенски настан, но нивното национално чувство не било македонско. Младотурската револуција од 1908 година не довела до долготрајни реформи во Османлиското Царство, што предизвика обновени немири, особено во Македонија, поради одбивањето автономија и судирот на интересите на балканските држави и европските сили. Љубомир Милетич, како еден од најистакнатите бугарски интелектуалци кој што цел живот го посветил на македонското прашање, внимателно ги следел овие настани. Во декември 1909 година тој зборувал на собир во Софија за тешката положба на Бугарите во Македонија. По акцијата за разоружување на населението во 1910 година, која дополнително ја влошила ситуацијата, тој и група професори од Софискиот универзитет во ноември 1910 година упатиле протестно писмо до владите на Големите сили, барајќи спроведување на член 23 од [[Берлински договор|Берлинскиот договор]] и одлуките од средбата во Ревал (1908) за решавање на македонското прашање. Во текот на 1910 година Милетич учествувал во анкета на списанието ''Съвременна мисъл'' за македонското и балканското прашање, објавена во ноември истата година. Во анкетата учествувале истакнати бугарски политичари и интелектуалци како [[Михаил Маџаров]], [[Васил Радославов]], [[Стојан Данев]], [[Димитар Тончев]], [[Димитар Михалчев]], [[Кирил Коларов]], како и дејци на македонското револуционерно движење – [[Христо Татарчев]], [[Христо Матов]], [[Пејо Јаворов]] и други. На учесниците им биле поставени пет прашања: 1. Како го оценувате Јулскиот преврат во Турција?  2. Како го цените младотурскиот режим?  3. Каде води младотурската политика?  4. Какви треба да бидат односите на Бугарија кон Турција во најблиска иднина?  5. Каква е посакуваната и каква е можната иднина на Балканот? Милетич во своите одговори истакнал дека младотурскиот преврат бил извршен со цел да се зачува турската хегемонија над другите народи во империјата и изразил сомнеж во искреноста на режимот да им даде поголеми права на христијаните. Тој остро го критикувал односот на младотурската власт кон Македонија и нагласил дека единствен излез од ситуацијата е исполнување на ветената автономија од Берлинскиот договор, бидејќи Македонците не сносат одговорност за бугарското обединување од 1885 година и свеченото ветување на силите останало на сила. Милетич експлицитно изјавил: „Автономијата треба да ѝ се даде на Македонија – друг исход нема“. Тој сметал дека автономна Македонија е единствен начин регионот да остане неподелен меѓу балканските држави – став што го задржал до почетокот на Балканските војни. За односите со Турција, тој препорачал Бугарија да се приклучи кон сојузот на силите предводен од Русија, со цел да се изврши поголем притисок врз Османлиското Царство да ги исполни обврските кон Македонија и Одринско. Како посакувана иднина на Балканот ја гледал балканска конфедерација, но истакнал дека таа е невозможна додека македонското прашање не се реши задоволително за бугарската страна. Одговорите на Милетич во анкетата од 1910 година ги сумираат неговите долгогодишни ставови по македонското прашање и биле јавно достапни во бугарскиот печат. === Формирање на Бугарската академија на науките === [[Податотека:Bulgarian-Academy-of-Sciences 4.jpg|мини|Седиштето на Бугарската академија на науките во Софија]] Во 1911 г., Милетич го остварил сонот за создавање научна академија во Бугарија. Тој како претседател на историско-филолошкиот оддел на Книжевното друштво, подолг период се залагал и се борел ова здружение да прерасне во академија, а за поткрепа на својата идеја ги користел сличните искуства во странство, поточно во Санкт Петербург, Будимпешта, Виена, Брисел, Краков и Лондон. Кон крајот на декември 1910 година, Милетич работел на изработката на Уставот на новата Бугарска академија на науките. Бројот членови на Книжевното друштво од кое требало да биде создадена новата Бугарска академија на науки изнесувал повеќе од 70 луѓе, што било преголем број за да можат сите тие да станат редовни членови на БАН. За да се реши прашањето со бројот на членовите на старото Книжевно друштво, во Уставот било предвидено бројот на академиците да изнесува најмногу 36 до 42 члена, а останатите станале вонредни членови на Академијата, по примерот на создавањето на Академијата на уметноста во Краков. Во Бугарското собрание на 6 март 1911 бил изгласан закон со кој била создадена Бугарската академија на науките, чија основна задача била организирање и објавување на изданија претежно за Бугарите, бугарските земји, бугарскиот јазик и бугарската книжевност и уметност. Милетич станал нејзин потпретседател и во тоа својство истата година учествувал како нејзин делегат при создавањето на Сојузот на словенските академии и научни друштва. Инаку, за прв претседател на БАН бил избран [[Иван Гешов]], кој речиси истовремено станал и претседател на бугарската влада. Милетич до крајот на својот живот бил активен член на Бугарската академија на науките. Ангажираноста на Милетич во формирањето на Бугарската академија на науките (БАН) не ја намалила неговата активност за Македонија. На почетокот на 1911, тој одржал говор на собрание на македонските здруженија во Софија, критикувајќи ја младотурската политика на национализам и насилство врз македонското население, предупредувајќи за ризици за Бугарија. Говорот го објавил како „Младотурската политика спрема Бугарите во Македонија во минатата 1910 година“. Истата година, во календарот на Радикално-демократската партија, објавил студија „Македонското прашање“, каде ја осудил бугарската политика кон младотурците. Тој сметал дека властите во Цариград требало да бидат задоволни од однесувањето на Бугарија по превратот од 11 јули 1908 година. Според него, во тешките услови за младотурскиот режим, парите кои Бугарија ги уплатила за својата независност – 40 000 000 лева, ја пополниле празната османлиска каса. Тој се приклучил кон новата Радикално-демократска партија за да ја придобие за македонското дело, но ја напуштил по конгресот на партијата во Плевен (јули 1911) кој бил одржан под негово претседателство, поради резолуција за Балканска федерација со Турција, што било спротивно на неговите убедувања дека со Турците нема договор за Македонија. Во 1911, Милетич ја завршил книгата за родопските говори на бугарскиот јазик – едно од неговите позначајни дела. Како потпретседател на БАН, се ангажирал за зачленување на Академијата во сојузот на словенските академии, но тоа било одложено за мај 1912 и предложил издавање бугарски енциклопедиски речник во 10 тома за етнографија, историја, литература и др. кај Бугарите и другите балкански народи. Од октомври 1911, Милетич пишувал во весникот „Вардар“, неофицијален орган на ВМОРО. Неуспехот на младотурскиот режим да ја стабилизира состојбата во европскиот дел од државата им дозволил на структурите на оние кои се сметале за ВМОРО повторно да се заканат со вооружени дејства. Во октомври 1911 година, ЦК ВМОРО објавил еден мемоар со кој најавил дека ќе ја обнови нелегалната и вооружена дејност. Мемоарот им бил врачен на генералните конзули на Големите сили во Скопје, Битола, Солун и Одрин, односно во вилаетските центри. Во мемоарот се наведувале причините за ваквото решение на организацијата и за состојбите во Македонија се обвинувале властите во Цариград. Настаните во Османлиската империја, како и војната со Италија ја зајакнале определбата на балканските држави за сојуз против Турција. Со доаѓањето на Гешов на чело на бугарската влада, Бугарија забрзано преговарала за склучување на сојуз со Србија. На 19 септември 1911 година, Димитар Ризов, како пратеник на Гешов, во Белград се сретнал со српскиот министер за надворешни работи Милован Миловановиќ. Разговорите траеле неколку денови, завршувајќи со договор прашањето за разграничување помеѓу двете страни да се решава преку арбитража на рускиот цар. Понатаму преговорите ги воделе двајцата премиери – Гешов и Миловановиќ. Бугарскиот премиер го прифатил српскиот предлог, според кој Србија ѝ го признава правото на Бугарија на Одринскиот вилает, а Бугарија ѝ го признава правото на Србија на Косовскиот вилает северно од Шар Планина. Кога е во прашање територијата на Косовскиот вилает, јужно од Шар Планина, како и на Битолскиот и Солунскиот вилает, доколку двете страни не можеле да се договорат, тогаш тие се согласни да го замолат рускиот цар да посредува и да пресуди, а неговата одлука би се почитувала без никакви услови и барања. Набрзо бил потпишан Договорот за сојуз помеѓу двете држави, кој бил надополнет и со Воена конвенција. Двете држави, со спротивни интереси околу Македонија, станале сојузнички. Софија преговарала не само со Белград, туку и со Атина. [[Елефтериос Венизелос]], како нов грчки премиер, покажал интерес за регионот и, иако не сакал војна со Османлиите, не ги оставал работите на случајност. Британскиот новинар Џејмс Баучер (дописник на „Тајмс“ од Атина, а потоа и од Софија) во својот дневник запишал дека Венизелос на 26 февруари 1910 г. му ја споменал идејата за сојуз со Бугарија. Во пролетта 1911 г., тој план бил изложен пред грчкиот крал кој се согласил, и предлогот бил пратен Софија. Грција барала сојузници за своите аспирации. Во пролетта 1912 г., Венизелос и Баучер разговарале детали. На 27 април 1912 г., Грција ѝ презентирала еден нацрт-договор на бугарската влада. Гешов побарал Грција да не се спротивставува на бугарското барање за автономија на Македонија и Одринскиот вилает со еднакви права за националностите. Венизелос одбил автономија, гледајќи ја како бугарски трик сличен на припојувањето на Источна Румелија во 1885 г. Венизелос во време на преговорите со Бугарија околу склучување на договорот за сојуз, одбивал да се согласи на исцртување линија која би ги означувала териториите кои би им припаднале на Грција или на Бугарија. Според Венизелос, доколку Грција би барала да се исцрта една линија за поделба на територијата, тогаш, најверојатно, до договорот за сојуз немало ни да дојде. На 16 мај 1912 г., потпишале одбранбен договор и воена конвенција, со декларација дека Бугарија нема да помогне ако Грција биде нападната поради Крит од страна на османлиската држава како резултат на приемот на критски пратеници во грчкото собрание, кое Венизелос го сметал за веќе решено прашање, бидејќи Крит само формално бил во рамките на османлиската држава. Овие преговори и состојби на Балканот влијаеле врз дејствувањето на македонската емиграција во Бугарија. На 28 февруари 1912 г., Милетич и Георгов тргнале на двомесечна турнеја низ европските престолнини за да ја пропагираат автономијата на Македонија преку средби со влијателни луѓе и статии во печатот. Целта била укажување на состојбите во Македонија и апел за реформи до автономија. Бугарската јавност покажала интерес; весници како „Реч“ објавиле позитивни очекувања. Прва дестинација бил Санкт Петербург. Таму имале интензивни активности, биле примени во министерството за надворешни работи, каде што побарале интервенција кај турските власти поради лошите состојби во регионот. Се сретнале и со претставници на политички партии. Милетич и Георгов добро знаеле да ги искористат чувствата на живите руски офицери, учесници во Руско-османлиската војна од 1877-1878 година. Професорите сметале дека овие луѓе, заедно со нивните семејства, имале голема улога во анимација на руската јавност за состојбите во Македонија. Двајцата делегати дале декларација за медиумите, критикувајќи ја младотурската политика и барајќи автономија. Милетич ја сметал посетата успешна, но во еден тамошен весник имало негативен коментар за нивната посета. По Санкт Петербург, Милетич и Георгов тргнале кон Лондон – британската престолнина, каде што ги повториле истите апели за Македонија. Бугарскиот печат со нетрпение очекувал контакти со влијателниот Балкански комитет, кој често ја кревал свеста за балканските проблеми. Милетич отворено признавал дека англискиот јазик им бил пречка, но тоа не ги спречило да ги изнесат ставовите со полна сила. Таму се сретнале со бугарскиот амбасадор Маџаров, кој јавно нагласил дека ги смета за приватни лица – без никаква врска со официјалната Софија. И професорите возвратиле: тие не ја претставуваат владата, која има свои канали. Нивното пристигнување се поклопило со Велигден, па морале да го продолжат престојот за да стигнат до клучните фигури во британската политика и јавност. Во Форин офис, по извесно чекање, ги примил приватниот секретар на министерот – внимателен и симпатичен слушател. Во разговорите Милетич добил впечаток дека и во Лондон владеело разочарување од односот на османлиските власти во Македонија, но дека во тие моменти не било вистинско време за отворање на македонското прашање. Сепак, двајцата не се предале – сакале да ја разбудат британската јавност, како во 1903 година. Нивната посета се совпаднала со активност на Балканскиот комитет, кој на конференција објавил манифест во полза на автономијата за Македонија и Албанија. Двајцата биле поканети на една негова сесија во британскиот парламент, и пред присутните детално ги изнеле барањата за смирување на состојбите во Македонија: назначување на христијански гувернер, создавање на покраинско собрание, реформи во судството и жандармеријата, локални даноци за локални потреби, повлекување на турските гарнизони. По нив следеле излагања на Ноел Бакстон, Артур Еванс, сер Едвин Бојл и други – сите разочарани од младотурците, но никој не ветил брзо британско вмешување. За да го засилат влијанието, се сретнале со редакторот на новинската агенција ''Reuters'' и, на 12 април 1912, објавиле напис во The Times насловен „Ситуацијата во Македонија“ во кој ги изложиле своите погледи, но и оние на ВМРО за состојбите во Македонија, неуспехот на реформите и односот на младотурските власти по превратот од 1908 година, како и за тешката позиција на тамошното население. Овој текст дошол по средбата со познатиот новинар Вилијам Томас Стед, кој ги поканил дома на долг разговор. Разочаран од виденото во Турција, тој им рекол: „Ние, Англичаните, сме виновни за тешкотиите на таа клета земја. Вие имате право да нè колнете, да сакате да потонеме најдлабоко во дното на океанот.“ Неколку дена подоцна, Стед загинал на ''Титаник''. Како што забележал ''Вардар'', професорите ја дознале трагедијата токму по тој разговор. Задоволни од симпатиите и од ветувањето дека, ако Османлиите не се подобрат, Македонија повторно ќе биде во фокусот, Милетич и Георгов ја напуштиле британската престолнина. Од Лондон, двајцата професори својот пат, преку Ла Манш, го продолжиле во градот на светлината, исто како и во востаничката 1903 година. Во Париз исто така биле примени во Министерството за надворешни работи, каде што ги изложиле своите погледи за македонските состојби. Нивното патување, како што видовме и погоре, не било само со цел да ги запознаат дипломатите и владините претставници во европските престолнини со состојбите во Македонија, туку тоа да го направат и во весниците со цел да го анимираат европското јавно мислење. Така било во Санкт Петербург, така било и во Лондон, па така морало да биде и во француската престолнина. Во весникот Le Temps се појавил еден текст во кој биле изложени погледите на софиските професори за состојбите во Македонија. Според нивното мислење, османлиската влада не само што не ги спречува конфликтите во Македонија, туку ги поттикнува со цел да страда невиното население, како што се случило со масакрот во Штип во декември 1911 или во Кочани во јануари 1912 година. Слично како и во написот во лондонски The Times, и во Le Temps било нагласено дека внатрешната организација, која се борела против еден варварски режим, била убедена дека големите европски сили, кои учествувале во реформската акција во Македонија, можеле да се заложат за олеснување на состојбата на христијанското население со обновување на реформските активности и нивно разработување во согласност до решенијата од Ревал. Покрај објавувањето текст во весникот Le Temps, двајцата професори се сретнале со директорот на споменатиот весник, како и со директорот на весникот Matine. Во разговорите со професорите, двајцата директори ветиле дека ќе го кренат својот глас во полза на една нова реформска акција во Македонија кога за тоа ќе дојде време. Европската турнеја на Милетиќ и неговиот колега завршила во Рим, каде што добиле срдечен прием поради [[Османлиско-италијанска војна|италијанско-турската војна]]. Повториле активности од другите престолнини и се вратиле во Софија со позитивни впечатоци, истакнувајќи осуда на младотурскиот режим од европските личности. Двајцата професори не ги посетиле Берлин и Виена. Според Милетич, двете престолнини биле заобиколени, бидејќи написите во тамошните весници ги натерале да сметаат дека посетата на овие два града би била излишна. Инаку, впечатокот на Милетич дека нивната посета била успешна не бил само негов. Во францускиот весник ''Paris centre'', во воведниот коментар, било забележано дека посетата на двајцата видни професори од Софискиот универзитет на европските престолнини не била залудна. Според коментарот, веднаш по завршувањето на италијанско-турската војна, нивните забелешки ќе бидат сериозно разгледани. Веднаш по враќањето од турнејата, Милетич и Георгов на 28 април во една од салите на Софискиот универзитет учествувале на едно заседание. Тука, пред присутните, пратениците, врз база на тоа што го слушнале низ Европа, изјавиле дека на треба да се очекува некаква дипломатска акција однадвор, доколку не се даде однатре повод за такво нешто. Затоа, според нив, имајќи предвид дека на некаква акција од страна на бугарската влада не можело да се смета, единствен начин за предизвикување странско вмешување, било македоно-одринската емиграција да го преземе делото во свои раце. Најверојатно Милетич не знаел дека владата во Софија веќе договорила сојуз со Србите, а при крај бил и договорот за сојуз со Грција за поделба на европска Турција. Одгласот во европските весници продолжил и по завршувањето на нивната турнеја. Така, во францускиот ''Correspondance d’Orient'' накратко бил направен осврт на нивната посета на европските престолнини. Според објавеното, „делегатите на македонската организација, професорите Милетич и Георгов“, ги посетиле Санкт Петербург, Лондон, Париз и Рим, каде што побарале интервенција на силите во прилог на Македонците кои страдале од младотурскиот режим. Во текстот било правилно забележано дека австроунгарската престолнина Виена и германската, Берлин, не биле вклучени во нивната агенда, бидејќи таму немале што да соопштат. Германскиот амбасадор во Санкт Петербург во еден извештај, веднаш по започнувањето на Првата балканска војна, анализирајќи ја политиката на Русија во однос на новата состојба во регионот, забележал дека пред воениот судир видни личности, духовни лица и професори од Србија и Бугарија со успех вршеле отворена пропаганда. Ова само покажува дека нивната турнеја постигнала одредени резултати во поглед на анимирањето на европската јавност за состојбите во Македонија. Молчењето на европската дипломатија во однос на македонските несреќни состојби наскоро ќе биде запрено, но не од нови турнеи на софиските професори. Во Бугарија во текот на април и мај во весниците се водела дискусија дали Македонија требало да добие автономија или да биде припоена кон царството. Милетич бил запрашан што мисли по тоа прашање. Според него, тие моменти биле последни кога можело да им се помогне на браќата од другата страна на границата. Самиот бил свесен дека во Бугарија има многу структури кои не сакаат автономија на Македонија. За тоа особено станал свесен за време и по завршувањето на турнејата по европските престолнини, кога еден бугарски дипломат отворено му рекол: „Ние всушност не сакаме автономија на Македонија“, а истото го слушнал и од еден бугарски политичар. Милетич сметал дека е лесно да се сака една целосно слободна Македонија во границите на санстефанска Бугарија, но притоа морал секој да биде свесен на опасностите кои ги носи агитацијата против автономијата. Според неговите размислувања, автономијата на Македонија била единствениот начин да се зачува нејзината целокупност. Затоа Бугарија морала енергично да се застапи во полза на автономијата. Во спротивно делбата би била неизбежна, а големо прашање би било и дали на Бугарија би ѝ било дозволено да излезе на Егејското Море. Во летото на 1912 година некои структури од македонската емиграција во Бугарија се заинтересирале за можноста од обединување на разните здруженија и групи. Една таква Комисија, во состав: д-р Димитар Владов, мајорот Петар Дрвингов, Георги Попхристов и Константин Ѕеков, била составена со цел да најде можност за организационо обединување на разните македонски групи. Тие во периодот од 11 јуни до 5 јули се сретнале со не-колкумина истакнати претставници на македонската емиграција во Бугарија, меѓу кои бил и професорот Милетич. Ним им биле поставени две прашања: дали сметаат дека е време сите групи на ослободителното движење да се обединат со цел да спроведат посилна револуционерна дејност и дали биле согласни дека е неопходно да се состави едно управно тело со пропорционално претставување на сите групи и фракции со цел да се воведе единствено раководење, кое недостасувало. На 18 јуни, членовите на Комисијата го посетиле професорот во неговиот дом во Софија и со него воделе тричасовни тешки разговори. Милетич сметал дека „не треба да се прави обединување, бидејќи Европа би кажала дека има расцеп и дека сме се слаби“. Оваа акција нема да донесе резултат, но Милетич веќе бил личност која не можела да биде заобиколена по одредени прашања за македонската емиграција, а и самиот имал некакво искуство во однос на обединувањето на македонските групи во Софија, иако тоа било негативно. Покрај политиката, во 1912 Милетиќ добил академско признание „''Зборник во чест на проф. Љ. Милетич по повод 25-годишнината од неговата книжевна дејност (1886–1911)''“ со трудови од врвни бугарски научници. Непосредно пред Првата балканска војна, група бугарски интелектуалци (вклучително Љубомир Милетиќ, Иван Георгов и други) под раководство на [[Симеон Радев]] се собрала во Министерството за надворешни работи за да даде препораки за бугарската пропаганда во странство. Според историчарот Иван Илчев, тие предложиле формирање комитет за информации во странство, но чиновниците инсистирале на директна контрола од Министерството. Идејата не се реализирала, што покажува слабости во бугарската дипломатија, иако интелектуалците имале добро чувство за моментот. Покрај со активностите поврзани со Македонија, Милетич продолжил и со својата научна работа. Во текот на 1912 година во Виена му била објавена книгата која се однесувала на родопските говори. Книгата била резултат на повеќегодишните истражувања на софискиот професор, извршени во текот на 1902 и 1903 година и кои биле потпомогнати од [[Австриска академија на науките|Австриската царска академија]]. Затоа и не е чудно што таа академија ја печатела оваа книга на Милетич. Предговорот кон ова најново дело на професорот од Софија го напишал неговиот виенски пријател Ватрослав Јагиќ. === Балкански војни === Милетич со големо внимание ги следел воените операции на балканските сојузници, и секако оние на бугарската армија. Самиот признал дека деновите му биле долги во постојаните исчекувања на резултатите од фронтовите, посебно поради цензурата која била присутна во неговата земја. Првата фаза од војната тој ја минал во Софија. Професорот бил дел од доброволечки баталјон кој, во тие моменти, останал во бугарската престолнина со задача да ги извршува гарнизонските обврски на регуларните воени сили кои биле на фронтовите во Македонија и во Тракија. Милетич, иако сè уште не ги посетил линиите на фронтот, бил свесен за тешките битки. Имено, неговата сопруга, синот и двете ќерки работеле во болницата на Военото училиште, каде што постојано пристигнувале ранети војници од борбите со османлиските сили. Тоа секако влијаело на неговото расположение, а кон тоа треба да се додаде и фактот дека неговиот зет бил офицер во Бдинската дивизија. [[Податотека:Bulgarian Ethnographic-map-Thrace-1912 modern boundaries.png|мини|Етнографска карта на Тракија составена од Љубомир Милетич, 1912.]] Во воените дејства, како дел од бугарската армија, свој придонес дале и студентите и наставниот кадар на Софискиот универзитет. Милетич на 20 ноември заминал за Солун, каде што пристигнал на 3 декември 1912 година. Не бил воодушевен од тамошните состојби, гледајќи дека во градот имало далеку повеќе грчки отколку бугарски војници. Милетич брзо го променил своето воодушевување од сојузот со Србите и Грците во разочарување од него. Тој, во Солун, бил заедно со професорите [[Јордан Иванов]], Иван Георгов, [[Анастас Иширков]], Александар Балабан и др. Тука тие учествувале во редактирањето на весниците ''Бугарија'', ''Беломорец'' и ''Бугарин'', во кои биле објавувани ставови што одговарале на службената бугарска политика во однос на балканските прашања, вклучително и македонското. Милетич бил активен и во изработка на еден мемоар на оние кои се сметале за ЦК ВМОРО, кој бил пратен до бугарскиот цар. Во него, а тоа е и став на Милетич, било нагласено дека крајната цел на револуционерната борба е ослободување на татковината. Во меморандумот остро се напаѓа анулирањето на Санстефанскиот прелиминарен мировен договор, бидејќи Македонија останала надвор од бугарските граници, но се нагласува дека Организацијата дејствувала за автономија на Македонија. Исто така се укажувало на активностите на српските и грчките окупациони власти во Македонија. Во мемоарот било побарано бугарскиот цар со сите средства да избегне распарчување на Македонија. Сличен мемоар бил пратен и до бугарскиот премиер Иван Гешов. Македонските кругови во Софија внимателно ги следеле состојбите на теренот и односите меѓу балканските сојузници за време на Балканските војни. Бугарскиот дипломат [[Тома Карајовов]] предложил испраќање делегација од научници и дејци во европските држави за да информираат за настаните во Македонија и Одринско. Првата делегација, која била составена од Милетич и Георгов заминала во март 1913 г. кон Русија и Западна Европа. Милетич добро ја познавал состојбата во Македонија, бидејќи ги посетил нејзините јужни делови кон крајот на 1912 година, а најверојатно во постојан контакт со луѓе кои му давале корисни информации за тамошните состојби. Инаку, тој сè повеќе бил разочаран од состојбите во Македонија и односот на балканските сојузници на теренот. Тој посебно бил погоден од написите во српските весници во кои се говорело против можноста Србија да ѝ ги отстапи на Бугарија – Охрид, Битола, Прилеп, Велес итн. Според Милетич, овие македонски градови требало да ѝ припаднат на Бугарија, според српско-бугарскиот договор од 1912 година, но тука професорот прави една грешка, бидејќи, како што забележала и бугарската историчарка Румјана Божилова, инаку истражувач на неговото дело, во споменатиот договор нема јасни гаранции за Бугарија дека ќе ги добие овие македонски градови. Инаку, уште по српското освојување на Битола, станало јасно дека Србија нема намера лесно да ги отстапи оние територии кои нејзината војска ги освоила со оружје. Кога е во прашање Грција и нејзината желба да заземе што поголем дел од Македонија, Милетич забележал: „За Грција и не треба да се говори – таа е несловенска држава којашто сака да земе колку што може поголем дел од Македонија и на која не можеме толку многу да ѝ се чудиме поради тоа“. Милетич реагирал на еден напис во весникот Самоуправа, каде што било напишано дека Јагиќ заедно со Нидерле, Драганов и Барбулеску докажале дека Македонците се Срби. Како реакција на ова пишување, но и говорот на српскиот славист Александар Белиќ, кој тврдел дека договорот со Бугарија не можел да биде исполнет, на 30 март БАН пратила една декларација до словенските академии до словенските научни друштва во која се жалела на српското однесување кое е проткаено со еден антибугарски дух во однос на Македонија. Засилувањето на антибугарските чувства во Србија не било забележано само од бугарска страна. На почетокот на март 1913 година, во еден извештај на германскиот амбасадор во Белград, било нагласено дека јавното мислење во Србија сè повеќе било огорчено спрема Бугарија поради бугарските активности поврзани со Македонија. Додека Милетич се занимавал со тешкотиите кои се јавиле меѓу балканските православни сојузници, го погодила трагедија. Неговиот единствен брат загинал како офицер во бугарската армија кај Чаталџа. Кон средината на април 1913, повторно се навратил на идејата за посилна пропаганда во европските земји, со цел да се прикаже бугарската вистина или поглед за настаните на Балканот. Бил еден од потписниците на писмото упатено до премиерот Гешов во кое се говорело за грчките и српските пропагандни активности. Потписниците на писмото предлагале основање на весник на француски јазик во Софија, создавање на информационен уред во тесна врска со Бугарската телеграфска агенција, како и претставници во странство за влијание врз европскиот печат. Собранието донело одлука за издавање на весникот ''L’echo de Bulgarie'' на француски јазик, во чија редакцијата во почетокот влегле видни бугарски интелектуалци, како Милетич, Иван Георгов, Иван Шишманов, Григор Начович, Димитар Мишев, Христо Силјанов, Велчо Велчев. Првиот број на весникот излегол на 1/14 мај 1913 година, а Милетич веќе во вториот број имал своја статија во овој весник. Во јуни 1913 година, професорот Љубомир Милетич повторно патува во Санкт Петербург каде што, на собир на Правничкото друштво и во присуство на македонската колонија, остро се залага за присоединение на Македонија кон Бугарија и за возобновување на Санстефанска Бугарија. Неговите ставови се судираат со оние на Димитрија Чуповски и Александар Везенков, кои ја бранат македонската посебност. Ристовски забележува дека во својот говор Димитрија Чуповски им забележал на Милетич и на Георгов „за тоа што тие на своите патувања по цела Европа и во настапите го уверуваа општественото мислење дека Македонците сакаат да се присоединат кон Бугарија, кога всушност ништо слично немало“. Милетич објавува пропагандна статија „''Словени со несловени против Словени''“ во руското списание „''Вестник мира''“ против српско-грчкото сојузи против Бугарија. По налог на бугарската влада, тој полемизира со српските интелектуалци во Петербург. Во истиот период избувнува [[Тиквешко востание]] (19–26 јуни 1913), кое српската војска жестоко го задушува. По нападот на генералот Савов врз српските и грчките позиции (29/30 јуни 1913), започнува Втората балканска војна, катастрофална за Бугарија. За време на војната, Милетич и група истакнати Бугари (митрополити, политичари, професори) објавуваат протест во европскиот печат против грчките злосторства во Солун и Македонија. По телеграмата на атинскиот ректор со обвинувања против бугарската армија, Софискиот универзитет возвраќа со контра-обвинувања. Милетич објавува книга со документи, фотографии и сведоштва за грчките масакри, како и палењата на градовите Кукуш и Струмица и др., директно полемизирајќи со грчката брошура. Книгата предизвикува реакции – дури и критика од Јагиќ дека е „новинарска“, на што Милетич се брани дека е научен одговор на грчките лаги. Иако оваа книга не предизвикала промени на теренот, Милетич станал интересен за меѓународните набљудувачи на балканските, особено на македонските состојби. Примерок од оваа книга Милетич му испратил на својот колега и пријател Јагиќ во Виена. Последниов пред некои луѓе, меѓу кои бил и познатиот бугарски медијавист Златарски, забележал дека книгата на Милетич за грчките злосторства можела да биде напишана и од новинар. Овие зборови го погодиле професорот. Тој во писмо до својот пријател од Виена напишал дека не е во право со својата забелешка и дека неговото дело е чисто историско, кое ќе остане како веродостоен извор за иднината. [[Податотека:RS-II-98-1913-5 Македонски глас.pdf|мини|page=13|Статија во [[Македонски глас (1913-1914)|''Македонски глас'']] посветена на доаѓањето на бугарската делегација во Петербург (бр.5, септември 1913)]] По [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор (1913)]] и поразот на Бугарија, македонските емигранти во Софија формираат делегации (во кои се Милетич, Георгов, Балабанов и др.) кои патуваат низ Европа барајќи автономна Македонија (како втор најдобар исход по невозможноста за присоединение кон Бугарија). Најголема поддршка добиваат во Виена поради австроунгарските интереси против Србија. Посетата на Милетич и на Георгов на руската престолнина била забележана и од страна на тамошната македонска колонија, предводена од Димитрија Чуповски, кој бил главен уредник на весникот [[Македонски глас (1913-1914)|''Македонски глас'']]. Во бројот од 5 септември 1913 година се објавени две статии за посетата на бугарската делегација предводена од професорите Георгов и Љубомир Милетиќ. Таа делегација официјално барала ревизија на договорот и автономија за Македонија, но авторот на текстовите (под псевдоним Диоген) јасно укажува дека автономијата за нив била само втор најдобар избор – прифатлива единствено откако станало очигледно дека припојување кон Бугарија е невозможно. Парадоксално, токму ваквото „присилно“ залагање за автономија дополнително го зајакнувало македонскиот политички сепаратизам. Во Петербург делегацијата наишла на извесна симпатија, но руското Министерство за надворешни работи им дало само нереално ветување за Кавала. Во Берлин пак биле многу подиректни: Германија ќе помогне само ако Бугарија сама се бори. По враќањето во Софија, врз основа на извештајот на професорите, Централниот комитет на ВМОРО во крајот на август 1913 година издал директива за активирање на мрежата во деловите на Македонија под српска и грчка власт и за подготовка на востание. Востанието избувнало на почетокот на септември во [[Охридско-дебарско востание|Битолско, Охридско и Дебарско]], во соработка со албански чети, но било брзо задушено од српската војска, слично како и Тиквешкото востание. Во Бугарија воениот пораз предизвикал огромен револт и барање виновници. На 3 ноември 1913 година во Софија, министерот [[Никола Генадиев]] јавно ја обвинил бугарската дипломатија дека направила низа катастрофални грешки и дека буквално не пропуштила можност да ѝ наштети на земјата. Ова расположение на тага, гнев и чувство на предавство силно се одразило и кај Милетиќ и кај целото бугарско општество. Авторката Јура Константинова забележува дека токму од тој период кај Бугарите се создава митот за забивање нож в грб и идејата за катастрофа на историските случувања „кај бугарскиот народ го изградуваат „комплексот на жртва...“. По завршувањето на Балканските војни, во зимата 1913/1914 професорот Љубомир Милетич ги истражувал [[Букурешки договор (1913)|новоприпоените територии]] во Тракија, каде што биле сместени илјадници бегалци од Македонија и Источна Тракија. Тој систематски собирал сведоштва за нивните страдања и злосторствата врз нив, кои подоцна ги објавил во капиталниот труд „''Уништувањето на тракиските Бугари во 1913 година''“. Неговите материјали и книгата за грчките злосторства во Македонија привлекле големо внимание и биле обилно користени од Карнегиевата комисија. Комисијата јавно ја изразила довербата во темелноста на Милетичевата работа. Милетич бил официјално назначен од бугарската влада да ѝ помага на Комисијата. Сведоштвата што ги слушнал и гледал само ја зајакнале неговата увереност за бесмисленоста на балканските судири, кои од „ослободителна војна“ прераснале во војна за анексија, а завршиле како војна за истребување, како што точно ќе забележи британскиот министер Едвард Греј. Поразот на Бугарија во Меѓусојузничката војна и поделбата на Македонија предизвикале длабоко разочарување и очај кај Милетич. Наспроти неговата куќа во Софија, во една стара зграда на поранешно училиште, престојувале 150 бегалски семејства. Неговата сопруга, како што самиот пишувал, им помагала на несреќните бегалци толку колку што можела. Тој не останал пасивен ниту политички: на 11 мај 1914 година бил меѓу потписниците на заедничко протестното писмо на македонското доброволство и на македоно-одринската организација во Бугарија упатено до Едвард Греј како претседавач на Лондонската мировна конференција, до претседателот на бугарската влада Васил Радославов и до амбасадорите на Големите сили во Софија, со кое се барало ревизија на Букурешкиот договор и автономија за Македонија. Ова писмо покажува дека Милетич, иако една година порано се залагал за присоединување кон Бугарија, повторно се вратил кон идејата за автономна Македонија – позиција меѓу која ќе продолжи да осцилира и во наредните години. === Прва светска војна === Македонската емиграција во Бугарија со голем интерес го следела почетокот на Првата светска војна, имајќи ги предвид искуствата од Балканските војни. Во август 1914 година, во Софија се одржала средба со Љубомир Милетич, Иван Георгов, Христо Матов, Тодор Александров и други, каде се разговарало за поддршка на ВМОРО кон завојуваните страни. Поради свежите порази од 1913 година, тие се навалиле кон [[Централни сили|Централните сили]], но одлуката не била апсолутна и зависела од западната политика. Во јануари 1915 година, ВМОРО испратила петчлена делегација (вклучувајќи ги Милетич, Георгов, Балабанов, Кушев и Точков) во европските престолнини за да го испитаат ставот за македонското прашање. Во Виена и Берлин, добиле ветувања за решавање во полза на Бугарија со поддршка на Централните сили, додека во Санкт Петербург, Лондон и Париз одговорите биле нејасни. Делегацијата се вратила и Милетич бил тој што го напишал извештајот за сознанијата која делегацијата ги добила за време на европската турнеја, кој бил презентиран на 25 април 1915 година пред 60 претставници на македонското движење во Софискиот универзитет. По дискусија, Милетич се залагал за неутралност на Бугарија, но ако е неопходно – да влезе во војната на страната на Централните сили. Милетич, Георгов и Балабанов на 12 март 1915 испратиле една петиција во која се укажувало на тешката позиција на, како што стоело во текстот, Бугарите во делот на Македонија кој бил во рамките на грчката држава, укажувајќи на забрани за бугарскиот јазик. Покрај во посетата на европските престолнини, Милетич бил вклучен и во преговoрите на ВМОРО со Германците за заедничка соработка. Германската страна ја претставувал Лудвиг Розелиус, трговец, а македонската организација Милетич, Георгов, Д. Точков и Владов. Според овој договор, било предвидено двете страни да не бидат непријтелски расположени едни спрема други и, доколку е можно, заемно да се помагаат. На 24 мај 1915 година во бугарската престолнина Милетич се сретнал со Тодор Александров, Александар Протогеров и Христо Матов, со кои се согласил заедно да работат за да влезе Бугарија во војна на страната на [[Централни сили|Централните сили]]. Како резултат на проект-договорот со Германците, како поддршка биле префрлени 580 000 марки за вооружување на четите. Царот Фердинанд на 14 октомври објавил манифест, со кој ѝ се објавува војна на соседна Србија. Одговорот од другата страна бил брз. Земјите на Антантата ги прекинале дипломатските односи со Бугарија. Објавувањето војна од страна на Бугарија на нивната сојузничка Србија, значело и објавување војна од нивна страна на новиот сојузник на Централните сили. Така, на 16 октомври 1915 година, Велика Британија и Франција ѝ објавиле војна на Бугарија, а три дни подоцна тоа го сторила Русија. Во ноември 1915 година, Милетич веќе бил во германската престолнина. Тој се сретнал со германскиот државен потсекретар Цимерман и со началникот Розенберг. Во разговорот со Цимерман биле разгледувани грчките претензии кон Битола, како можна компензација за нивното учество во војна на страната на Централните сили. Двајцата се согласиле дека уште тогаш требало јасно да им се стави до знаење на Грците дека не можат да ја добијат Битола. Од Розенберг дознал дека тамошниот грчки дипломатски претставник често говорел за Битола. Германецот му нагласил на Милетич дека би било добро, во тие моменти, да не го покренува прашањето за Серез и за Кавала. Милетич се согласил со него, нагласувајќи оти Бугарија ќе ги има предвид добрите германски совети. Сепак, софискиот професор му предочил на својот соговорник дека во моментот кога Грција ќе добие големи територијални проширувања во Албанија, прашањето за отстапување на Серез и на Кавала на Бугарија самото по себе ќе се наметне. Милетич сметал дека од интерес на Грција е да се реши прашањето на овие два града, со што можел да настапи траен мир меѓу двете држави. Во Берлин, Милетич со големо внимание ги следел операциите на бугарската војска против Србите во Македонија. Тој бил воодушевен кога бугарските воени единици го зазеле Прилеп, очекувајќи дека Битола многу брзо ќе падне во нивни раце. Имало и причина за желбата на Милетич за брзо заземање на Битола. Професорот редовно го следел и германскиот печат. Во некои од германските весници прочитал дека бугарските војски не брзаат да ја заземат Битола, бидејќи таа ќе ѝ припадне на Грција, а со тоа и бугарската окупација на градот би била привремена. Милетич се чудел зошто цензурата дозволувала појавување на вакви текстови кога договорот на Бугарија со Германија, од септември 1915 година, гарантирал добивање на Битола. Случајно му се укажала можност својот став да му го искаже на уредникот на еден влијателен германски весник, во кој се појавиле написи дека Битола ќе ѝ припадне на Грција. Во Берлин со одржала свечена средба на Германското азиско друштво, на која присуствувале личности од јавниот и политичкиот живот на земјата, како и дипломати. Милетич се сретнал со уредникот на весникот ''Vossische Zeitung'', со кого започнал дискусија за написите во весникот околу Битола. На нивниот разговор им се придружил и бугарскиот пратеник во Берлин, Димитар Ризов, роден токму во Битола. Уред-никот на германскиот весник, откако ги ислушал нивните аргументи, особено за тоа дека Битола не ѝ била ветена на Грција, се извинил за објавеното, ветувајќи дека повеќе нема да дозволи објавување на каква било информација по тоа прашање. Запознавањето и состанокот на Милетич со уредникот на Vossische Zeitung се покажало како полезно за софискиот професор. Нему му се укажала можност да објави нешто во овој весник. Тоа нема да биде поврзано со филологијата, туку со неговата преокупираност со Македонија. Милетич во овој весник објавил една статија со наслов „Македонија секогаш била бугарска“. Тој бил задоволен од укажаната можност, бидејќи, како што самиот го информирал Христо Матов, овој дневен лист бил најчитан германски весник во тој момент. Објавениот текст на Милетич всушност била содржина која тој заедно со Христо Матов ја подготвиле во Софија непосредно пред неговото заминување за германската престолнина. 170 Кога е во прашање неговиот престој во Берлин, може да заклучиме дека професорот во германската престолнина работел на промоција и на заштита на бугарските интереси во Македонија. [[Податотека:Bulgarians in 1912.jpg|мини|Картата на [[Анастас Иширков]] од 1915 год., на чие изработување учествувал и Милетич во делот за Тракија.]] Во втората половина на 1915 г., по влегувањето на Бугарија во Првата светска војна, во германското списание ''Petermanns Mitteilungen'' е објавена етнографската карта „Das Bulgarentum“ (бугарска етнографска територија) на проф. [[Анастас Иширков]]. На нејзино изработување соработувале повеќе истакнати бугарски научници: Јордан Иванов (во делот за Македонија), Љубомир Милетич (за Тракија), Бењо Цонев (областите околу Морава и Тимок) и Стојан Романски (Добруџа). Целта на картата била да ги поддржи бугарските територијални аспирации и да ги оспори границите од Букурешкиот договор (1913). Во истиот период се појавуваат и карти од другите заинтересирани страни во однос на Македонија, како што се картата на Николаидис од 1914 год., картата на професорот од Атинскиот универзитет, [[Георгиос Сотиријадис]], од 1918 год., како и картите на Станоевиќ и Дероко (1915), Зупаниќ (1915) и [[Јован Цвииќ]] (1918). Милетич бил приврзаник на бугарско-германското зближување и пријателство. Тоа, најверојатно, се должело на бугарскиот пораз во Втората балканска војна, бидејќи во претходниот период, како што можевме да забележиме, при мисијата со Георгов по европските престолнини во 1912 година, Берлин беше заобиколен. Исто така, во неговите погледи за македонското прашање од 1910 година, тој сметал дека Бугарија требало да се поврзе со оној сојуз каде што била нејзината ослободителка – Русија, а тоа сигурно не бил Сојузот на Централните сили каде што главна улога имала Германија, но војната од 1913 година и Букурешкиот мировен договор си го направиле своето. Забележавме дека по обиколката на европските престолнини, тој во својот извештај предложил доколку Бугарија биде принудена да влезе во војна, тогаш таа требало да им се придружи на Централните сили, што впрочем и се случило. Тој бил член на Германско-бугарското друштво кое било основано под претседателство на херцогот од Шлезвиг–Холштајн Ернст Гинтер и кое на почетокот на февруари 1916 година го одржало своето прво заседание токму во германскиот Рајхстаг. Имено, на 16 февруари 1916 година во Берлин било објавено формирањето на Германско-бугарското друштво. Оваа информација, преку весникот Народни права, веднаш била пренесена и во Софија. Според написот во весникот, во новото друштво влегле и „софиските професори Милетич и Михајлов, а бугарскиот ополномошен министер во Берлин Д. Ризов е избран за почесен член на друштвото“. Според напишаното, Милетич бил избран во раководството на ова друштво. На едно од неговите заседанија на 25 март 1916 ковина, на кое присуствувал и професорот од Софија, бил изгласан Уставот на овој институт. Во текот на мај 1916 година, неколку бугарски парламентарци ја посетиле Германија, каде што им била укажана голема чест. Во текот на јуни, неколку германски пратеници ја посетиле Бугарија. Домаќините го возвратиле гостопримството. Професорот бил еден од тие кои им укажал чест на германските гости. На 27 јуни 1916 година, тој заедно со професорите Георгов, Шишманов и др. се сретнал со германските гости. Милетич со Георгов и Тодор Александров ги пречекал високите германски гости во Јунион Палас, каде што македонските братства организирале закуска. Најверојатно оваа чест која ја направиле македонските емигрантски здруженија во Софија кон германските гости се должела на настаните во Македонија во текот на Првата светска војна. Во 1916 година, неколку месеци по заземањето на деловите од Македонија кои биле во составот на Кралството Србија од страна на бугарската војска, Штабот на бугарската војска организирал научна експедиција составена од водечки бугарски универзитетски професори. Целта била систематско истражување на новоосвоените територии во три главни насоки: 1. Да се истражуваат во однос на географијата поважните и неистражените делови од новоосвоените земји; 2. Да се изучуваат дијалектот и етнографијата, како на Бугарите, така и на другите елементи од населението во Македонија (албанскиот, грчкиот влашкиот, турскиот) и земјите на север. За Бугарите покрај јазикот и етнографијата требало да се вршат и проучувања и од историско и државно-правно гледиште. 3. Да се проучат и економските односи во новоосвоените земји. Во експедицијата биле поканети 12 видни научници (Иширков, Златарски, Цонев, Иванов, Младенов, Романски, Арнаудов, Филов, Бончев и др.). Подоцна им се приклучил и академик Љубомир Милетич, кој во тоа време бил отсутен од Бугарија. Тој престојувал во Македонија од 1 август до 15 септември 1916 година заедно со фотографот Георги Трајчев и поднел подробен извештај од 29 страници насловен „''Патешествие од Македонија''“. Милетич, иако светски познат дијалектолог, намерно не ги проучувал подлабоко македонските говори во 1916 година, оставајќи ги за повоени, помирни времиња (според сведоштвото на колегата Романски). Експедицијата имала јасна политичко-пропагандна и асимилаторска цел: да собере „научни“ докази дека Македонија е бугарска земја, но извештаите на самите учесници (Милетич, Филов) откриваат и тешки проблеми на бугарската окупациска власт – глад, корупција и отпор на дел од населението. Во текот на 1916–1917 година бил ангажиран од македонски кругови во Софија да дејствува во Швајцарија меѓу младите македонски емигранти, особено во Женева, каде организирал три академски здруженија против грчката и српската пропаганда за Македонија. Тој активно учествувал во активностите на бугарските интелектуалци за заштита на државните интереси, вклучително и формирањето на „Сојузот на бугарските научници, писатели и уметници“ во февруари 1917 година, каде бил еден од основачите и втор потпретседател. Целите на сојузот биле сплотување за просветна работа, запознавање на светот со Бугарија и одбрана на бугарските стремежи. Милетич бил вклучен и во други здруженија: како претседател на „Друштвото за културни и стопански односи со Австро-Унгарија“ (јуни 1917) и член на слично друштво со Германија (јули 1917), под покровителство на владата на Радославов. Во јули 1917, сојузот испратил делегации во странство; Милетич отишол во Германија, каде се сретнал со видни личности како Густав Стреземан, одржал говори и објавил статија во ''Vossische Zeitung'' за бугарските права врз Добруџа, Македонија и Моравската Долина. Неговите активности предизвикале критики од српски интелектуалци како Балканикус и Тихомир Ѓорѓевиќ, кои го опишувале како србофоб и носител на бугарската пропаганда. Застапувањето на бугарските ставови подразбирало и издавање книги во кои би се докажувал бугарскиот карактер на Македонија, Тракија, Добруџа и Поморавието. Така, во зборникот посветен на Добруџа, Милетич бил задолжен за тема која би се однесувала на културната историја. Во делот за кој тој бил задолжен, Милетич изнесува интересни моменти за поводот зошто седнал да го напише тој текст. Тој сметал дека до пред неколку години Романците биле единствениот бугарски сосед со кој Бугарите не воделе војна. И уште нешто. Тој забележал дека порано не било невозможно поради заедничките интереси двете земји да влезат и во потесно политичко дружење. Милетич, најверојатно врз база на своите истражувања, сметал дека и покрај тоа што Романците биле сметани за туѓи на Бугарите, поради нивното потекло, сепак тие имале културно и етнички многу заедничко со Бугарите. Тој, на пример, споменал дека во романскиот јазик имало многу бугарски зборови. Меѓутоа, по Големата источна криза, работите се промениле. Романците започнале да се мислат дека се нација со висока култура, која можела да игра прва улога во судбината на Балканот, заборавајќи на своето скромно историско минато. Затоа тој решил накусо да даде еден преглед во однос на културно-историското минато на романскиот народ, со цел да станело појасно што биле Романците во минатото, до каде се простирала нивната државна власт и што ѝ должат на бугарската култура. Овој Зборник бил отпечатен во почетокот на 1918 година, а статијата на Милетич, како составен дел од зборникот, била објавена под наслов „Бугарите и Романците во нивните културно-историски односи“. Всушност, оваа статија била дел од истражувањата поврзани со бугарската експедиција во споменатата област во 1917 година. Инаку, Зборникот бил објавен во тираж од 15 000 примероци, од кои 10 000 биле на бугарски, 3 000 на француски и 2 000 на германски јазик. Како дел од своите активности, на 26 мај 1917 година, раководството на ова Здружение донело одлука за подготовка и издавање на книга чиј наслов требало да биде „Етнографска Бугарија“. Професорот Милетич требало да пишува за Бугарите во Тракија и во Унгарија. Милетич веќе ги имал проучувано банатските Бугари, а во Балканските војни вршел истражувања и во Тракија, паралелно со собирањето на податоците за страдањата на тамошното бугарско население во текот на Втората балканска војна. За разлика од зборникот посветен на Добруџа, оваа книга нема да биде издадена. Најверојатно во прашање биле финансиските средства. Многу подобра судбина имала една книшка на Милетич. Ова Здружение, како дел од своите активности, решило да објави и една мала книшка за Македонија. Штипјанецот бил соодветен за нејзино пишување. Пред крајот на Првата светска војна, Здружението на бугарските интелектуалци успеало да ја објави малата книга на професорот Милетич под наслов „За Македонија. Културно-историски поглед (по повод 15 години од Илинденското востание)“. Оваа книшка не била голема по број на страници, а најверојатно тоа и не било целта. Таа имала 35 страници, на кои во кратки црти биле опишани некои прашања што се однесувале на историјата на регионот Македонија. Милетич регионот Македонија го опишува како бугарска област: „Оваа војна треба да заврши со обединување на Македонија со мајка Бугарија, чиишто стари традиции – јазик, карактер, обичаи, силен дух, кој се појавува и беззаветно татковинско сакање и стремеж кон културен напредок во сите насоки – се запазени и до ден денешен со полна чистота. Македонија, како што била едно време и сега е, класична земја на бугарштината“. На тој начин Милетич го дополнил својот придонес кон целите на Здружението во кое имал истакната улога. Тука треба да споменеме дека издавањето на оваа книшка на Милетич било помогнато од страна на Тодор Александров. Книгата на професорот се појавила и на француски јазик со малку изменет наслов. Имено, во француското издание, печатено во Софија, насловот на брошурата е „''La Macedoine Bulgare''“ или „Бугарска Македонија“. И во ова издание на француски јазик, во воедот е истакнато дека Македонија била бугарска земја, а Илинденското востание дека било бугарско. Милетич, кога е во прашање Илинденското востание, во овој период објавил уште една работа која предизвикала интерес. На 2 август 1918 година, во весникот Вестник на вестниците, професорот го објавил протоколот на Тајниот конгрес на ВМОРО, одржан во Солун од 2 до 4 јануари 1903 година, на кој било донесено решението за кревање востание во Македонија. Оваа постапка на софискиот професор, според Гребенаров, придонела некои спорови на учесниците на Солунскиот конгрес да се стивнат „поради аргументот на силата, т.е. на изворот“. Колку бил влијателен Милетич во ова Здружение, најдобро ни говори фактот што по заминувањето на Иван Шишманов на функцијата бугарски претставник во Украина, неговото место претседател на Сојузот на бугарски научници, писатели и уметници го зазел токму софискиот професор со штипски корени. Како дел од активностите на Здружението на бугарските интелектуалци во насока на докажување на бугарскиот карактер на Македонија било и објавувањето на книгата на Симеон Радев. Излегувањето на оваа книга на француски јазик имала јасна цел. Во 1917 год., како дел од Централните сили, Бугарија учествувала во [[Брест-литовски договор|преговорите во Брест-Литовск]] со Русија. На 27 декември, премиерот [[Васил Радославов]] го именувал Милетич (заедно со А. Иширков, Јордан Иванов и Никола Милев) за советник во бугарската делегација, по препорака на Тодор Александров. На преговарачката маса било прашањето за присоединување кон Бугарија на областите кои тогаш биле контролирани од нејзината војска, како дел од Македонија, Добруџа и Поморавието. Договорот бил потпишан на 3 март 1918 год. Милетич продолжил со дипломатски ангажмани. Во пролетта 1918 год., во Букурешт учествувал во преговорите со поразената Романија, како дел од бугарските преговарачи предводени од Радославов. Неговото име е во преамбулата и потписниците на [[Букурешки договор (1918)|Мировниот договор]] од 7 мај 1918 год., со кој Бугарија ја вратила Добруџа (отстапена на Романија во 1913 год.). Договорот набрзо бил анулиран од Антантата. Во 1918 година, професорот Љубомир Милетич конечно ја објавил книгата „''Уништувањето на тракиските Бугари''“. Нејзиниот текст тој го завршил уште во јуни 1915 година, по посетата на Тракија веднаш по Втората балканска војна. === Повоени години === Додека Милетич објавувал брошури и статии за Македонија со цел да покаже дека овој регион требал да ѝ припадне на Бугарија, на 14 септември 1918 г. силите на Антантата (француски и српски) започнале напад на бугарските позиции на Македонскиот фронт. [[Битка кај Добро Поле|Битката кај Добро Поле]] во Пелагонија траела три дена и завршила со пробив на бугарската одбрана, што довело до колапс на бугарската армија, бунтови, а во Радомир Рајко Даскалов прогласил република. На 29 септември 1918 г. бугарска делегација (вклучително Симеон Радев и Андреј Љапчев) во Солун потпишала [[Солунско примирје|примирје]] со неповолни услови: повлекување на бугарските војски од Србија и Грција, демобилизација, предавање на оружје, ослободување на заробеници и рок од четири недели за повлекување на германски и австроунгарски воени единици од Бугарија. Поразот довел до абдикација на царот Фердинанд на 2 октомври 1918 г. во корист на синот Борис III, завршувајќи го неговото 30-годишно владеење, кое донело прогрес, но и два големи порази. Белград, Атина и Букурешт имале свои сметки и побарувања. На земјата немало кој да ѝ помогне – Париз и Лондон, омилените дестинации на Милетич за македонското прашање, биле престолнини на противнички држави, Санкт Петербург бил во хаос, Берлин и Виена биле пред пораз. Милетич зел активно учество во работата на македонските емигранти во Бугарија. Тоа и било очекувано, имајќи ја предвид неговата посветеност и активност околу македонското прашање. На 18 октомври 1918 година, во салата бр. 30 на Софискиот универзитет, бил одржан собир на истакнати македонски емигранти. Целта на иницијаторите на оваа средба била избегнување на старите поделби и затоа на неа биле поканети повеќе од 30 дејци на различни групи и идеологии, а меѓу присутните биле и Милетич, Тодор Александров, Иван Хаџиниколов, Александар Протогеров, Петар Ацев, Ѓорче Петров, Ефтим Спространов, Кирил Прличев, Симеон Радев, Иван Георгов, Анастас Лозанчев и др. Групата која произлегла од опкружувањето на покојниот Јане Сандански, позната како серчани, во која биле Димо Хаџи Димов, Таската Серски, Ст. Хаџиев, Александар Бујнов одбила да присуствува на оваа средба. На некој начин нивното одбивање да земат учество на овој состанок било логично, ако се има предвид нивниот став за автономија на Македонија, кој бил различен од погледите на голем број од поканетите дејци. На средбата, поканетите требало да разгледаат две прашања и да се обидат да дадат одговор на нив. Според замислата, двете основни прашања за дискусија биле: 1) Какви барања да претстават македонските Бугари; и 2) Кое тело да ги претстави тие барања на идната мировна конференција. Два дни подоцна била одржана нова средба, на која било решено идејата за присоединување на Македонија кон Бугарија да биде основа на барањето. Исто така било решено кој да ја претстави таа идеја на Мировната конференција. Тоа требало да биде идниот Извршен комитет на македонските братства. На 23 октомври, во салата бр. 8 на Софискиот универзитет, била одржана средба на која се одбележала 25-годишнината од создавањето на ВМОРО. Главен предавач на оваа средба бил Љубомир Милетич. Тој направил еден приказ на дејноста на ВМОРО, во кој ги истакнал причините за борбите во Македонија. Професорот сметал дека борбата во Македонија и хероизмот кој таму бил покажан биле ограбени од страна на Грција и Србија. Милетич констатирал дека во моментите кои следеле по Илинденското востание и по Балканските војни, се поставувало прашањето „дали сме оделе по вистинскиот пат“ и „дали жртвите не ни отишле напразно“. Според него, македонските Бугари било најважно да не покажат некоја слабост и да извршат национално самоубиство, откажувајќи се од својата борба за слобода. Тие можат, сметал професорот, да изјават само дека ќе се борат за слободата на Македонија сè додека таму имало туѓо ропство. По говорот на Милетич, свои размислувања за состојбите во и околу Македонија изнеле Тодор Александров, Георги Баждаров, Симеон Радев, Петар Дрвингов и др., во кои било нагласено дека треба да биде обновено вооруженото дејствување, доколку Антантата им даде делови од Македонија на Грците и на Србите. Милетич на ова Заседание ги повикал македонските дејци да заборават на партиските и личните разлики и амбиции, и во името на Македонија да го задржат единството кое го покажале во времето на војната. Професорот ова го изјавил, бидејќи сметал дека претстоела нова и потешка борба за судбината на Македонија.[[Податотека:Executive Committee Macedonian Brotherhoods 30 September 1919.jpg|мини|Извршниот комитет на Македонските братство во Бугарија, Софија, 1919.]]Во периодот по капитулацијата на Бугарија во ноември 1918 година, македонската емиграција во Софија, во која активно учествувал и Љубомир Милетич, продолжувала интензивно да се бори за решавање на македонското прашање. На 22–24 ноември 1918 година, на големиот собир на македонските братства и студентите на Софискиот универзитет била донесена резолуција со која се бара неделива Македонија и нејзино присоединување кон Бугарија. Иако земјата била окупирана од силите на Антантата и целосно изолирана, Милетич заедно со колеги се залагал за олеснување на тешката ситуација, па дури и лично се среќавал со францускиот генерал Форту. Во 1919 година тој водел дипломатска преписка со чешки политичари (Крамарж и Нидерле) барајќи поддршка. Пред почетокот на Париската мировна конференција по прекинувањето на воените дејства во Првата светска војна, Милетич заедно со Јордан Иванов и Н. Милев заминал за Париз и Лондон, каде што лобирал кај влијателни интелектуалци за Македонија да остане во Бугарија или барем да добие автономија според Вилсоновите принципи. Милетич директно учествувал и во изработката на мемоарот на ВМРО од 1 март 1919 година, испратен до претседавачот на Париската мировна конференција, во кој македонското население се означувало како бугарско и се барало право на самоопределување. Во периодот по Првата светска војна (1918–1919), во македонската емиграција се појавиле повеќе левоориентирани струи кои сакале да го претставуваат македонското прашање на Париската мировна конференција, различно од десничарското ВМРО и македонските братства во Бугарија. Најистакната била групата на приврзаниците на Јане Сандански („серчани“), предводена од Димо Хаџи Димов. Тие во октомври 1918 објавиле Декларација со која барале независна Македонија во нејзините географски граници, организирана по примерот на Швајцарија. Подоцна, во 1919 година, поранешни членови на ВМРО се обединиле со серчаните во [[Привремено претставништво на поранешната Внатрешна организација]]. На 9 март 1919 испратиле Апел до македонскиот народ во кој бараат: самостојна Македонија во природните граници, еднакви права за сите народи и вероисповеди и меѓународна заштита додека Македонија не стане способна за целосна независност. Овој апел бил во јасна спротивност со барањата на десничарското ВМРО, што предизвикало тензии и обиди за обединување (но без позната улога на Љубомир Милетиќ во овој процес). Паралелно, македонската емиграција низ цела Европа и светот (Швајцарија, Романија, Цариград, САД) испраќала свои меморандуми и апели до Големите сили со исто барање – самостојна македонска држава. И покрај големиот патриотизам и распространетоста на идејата за независност, на македонското движење му недостасувало единствено раководство и единствена стратегија. Тоа го забележале и американските дипломати на Конференцијата, констатирајќи дека Македонците се „без лидери со реални способности“ и дека хетерогениот состав на населението го оневозможува заедничкото јавно мислење. Милетич, во мај 1919 година во Софија објавил албум „''Македонија во слики''“ со свој предговор во кој тврди дека Македонците се најкултурното бугарско племе, дека Македонија отсекогаш била бугарска земја и дека старобугарскиот јазик од IX век е доказ за тоа. Како претставници на Извршниот комитет на македонските братства во Бугарија, заедно со Никола Милев, во 1919 година заминале во Рим каде што се сретнале со претставници на тамошното министерство за надворешни работи и со членови на генералштабот на италијанската армија. Во тоа време, иако Италија и Србија биле сојузници во Првата светска војна, новата држава Кралство на Србите, Хрватите и Словенците, имала територијални спорови со Италија. Италија ветила финансиска и дипломатска поддршка за акциите на ВМРО против Кралството СХС и за автономна Македонија, со цел да се попречи југословенската консолидација и да се собори владата на Стамболиски. Под притисок на емиграцијата, во октомври 1919 година македонските братства го напуштиле барањето за припојување кон Бугарија и официјално се свртеле кон идејата за автономна, а потоа и за целосно самостојна Македонија. Тој став ќе го застапуваат и оние кои сметале дека Македонците се посебни во однос на другите балкански народи, посебно на бугарскиот, како и оние кои сметале дека Македонците се Бугари. Кон крајот на 1919 година Милетич влегол во пропагандниот оддел на ЦК на ВМРО и станал еден од нејзините главни застапници во странство. Во 1920 година ги поддржувал македонските студенти во Софија (здружението „Вардар“ на Иван Михајлов), на чија библиотека им подарил многу книги. Заедно со Милев во март 1920 предал тајни петиции во име на ВМРО до италијанското и австриското претставништво во Софија со барање за поддршка на автономијата и најава за нова вооружена борба. Во нивните одговори се поздравува ВМРО за нејзината готовност да продолжи со борбата за извојување на малцинските права и за едно идно поправедно решение на македонското прашање. Милетич бил член и на Бугарската лига за самоопределување на народите, која барала ревизија на мировните договори, но набрзо згаснала. Исто така активно се залагал и за Тракија: на големите митинзи во Софија во мај 1920 година говорел против одземањето на тракискиот брег и на излезот на Егејско Море, барајќи автономија на Тракија под протекторат на Антантата и истакнувајќи дека неправдата кон Бугарија ги надминала сите граници. Така, во годините 1918–1920 Милетич бил меѓу најистакнатите интелектуалци и дипломатски посредници кои ја бранеле бугарската теза за Македонија, Тракија и Добруџа, истовремено станувајќи важен соработник на ВМРО и поддржувач на идејата за автономна и сè повеќе за целосно независна Македонија. Владата на Александар Стамболиски, обидувајќи се да спроведе радикални реформи во бугарското општество, влегла во конфронтација и со професорите од Софискиот универзитет во периодот 1921–1922 година. Милетич во 1921 година по вторпат станал ректор на највисоката образовна установа во Царството Бугарија. Министерот за просвета Стојан Омарчевски без консултација со Академскиот совет пензионирал професори, затворил катедри, ги зголемил студентските такси и наметнал правописна реформа која научната заедница ја сметала за произволна. Тој дури барал од ректорот Љубомир Милетич да ги отстрани од управата професорите со политички функции и индиректно да ги принуди да го напуштат Универзитетот. На оваа постапка на бугарската влада се спротивставил ректорот на универзитетот, Милетич. Тој сметал дека Министерството си дозволувало да дејствува спротивно на педагошките и научни принципи од кои се раководело универзитетското образование. Милетич, кој веќе имал искуство од судирот во 1907 година, решително ги одбил сите барања. Во јуни 1921 година од страна на владата била наложена правописна реформа, која воопшто не била разгледана во научните средини. Кога Милетич објавил некролог за починат професор по стариот правопис, Омарчевски го казнил со одземање дел од платата и запечатил дел од универзитетските каси, директно кршејќи ја автономијата на установата. Ова предизвикало силен отпор: Академскиот совет испраќал протесни писма, универзитетската заедница и БАН продолжиле да печатат по стариот правопис, а во Софија се формирал Граѓански комитет за заштита на Универзитетот кој организирал масовни протести предводени од Милетич. Во март 1922 година, универзитетската управа и БАН решаваат да продолжат со печатење на своите изданија според стариот правопис. Конфликтот кулминирал во април 1922 година кога самиот Универзитет се затворил во знак на протест – за разлика од 1907 кога го затворила државата. Јавниот притисок станал неподнослив за владата. Конечно, по неколкумесечна криза, Стамболиски попуштил: Омарчевски бил отстранет и испратен во дипломатска служба во Бразил, а на 16 август 1922 година Милетич и новиот министер за просвета потпишале протокол со кој се укинати казните, вратена автономијата и надминати недоразбирањата. Милетич повторно ја одбранил независноста на Софискиот универзитет и покажал дека во одбрана на научните и академските принципи нема место за компромис. Милетич, и покрај судирите со бугарската влада, активно се вклучил во протестите за враќање на Западна Тракија. Во февруари 1922 година во Софија раководел голем митинг на кој се барало откинатата тракиска територија да се врати на Бугарија и западните сили да ги земат предвид бугарските интереси при решавањето на [[Грчко-турска војна (1919-1922)|грчко-турскиот конфликт]]. Во истата 1922 година во списанието „Македонија“ објавил обемна статија во која, повикувајќи се на најугледните слависти (Јагиќ, Миклошич, Облак, Флорински, Селиштев, Нидерле и други), докажувал дека јазикот на македонските Словени е бугарски, а со тоа и нивната народност бугарска. Ова било директен одговор на српските и грчките обиди да ја негираат бугарската припадност на населението во Македонија и на тврдењата на Јован Цвијиќ дека Македонците се „неопределени македонски Словени“ без јасна национална свест. Во 1923 година политичката криза во Бугарија се продлабочува. Владата на Стамболиски презема остри мерки против ВМРО и се обидува да се доближи до Кралството СХС преку [[Нишката спогодба]], што предизвикува жестока реакција кај македонската емиграција. Изјавата на Стамболиски во весникот ''Радничке новине'' дека „не ја сака Македонија“ и дека Македонците му „дојдоа до гуша“ дополнително ги разјарила македонските кругови и [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО]], која ѝ објавува војна на владата и индиректно го поддржала нејзиното соборување на 9 јуни 1923 година. По државниот удар, на Милетич му било понудено да стане премиер, но тој категорично одбил со образложение дека тоа би значело војна со Србија, која мора да се избегне. Сепак, непосредно по превратот тој заедно со Тодор Александров и други македонски дејци учествувал во преговорите за формирање нова влада. По падот на Стамболиски, веднаш се враќа стариот Иванчовски правопис, а Милетич е ставен на чело на комисијата што го потврдува неговото задржување. Паралелно со сета политичка активност, Милетич продолжува со научна работа – во 1921–1923 година го препишува и во 1923 објавува важниот Свиштовски дамаскин, значаен споменик на источните бугарски дијалекти. === Македонски научен институт === Формирањето на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] (МНИ) во Софија во 1923 година било тесно поврзано со активностите на Љубомир Милетич и македонската емиграција во Бугарија. Идејата ја дал [[Спиро Константинов]] (од Штипското добротворно братство) на собрание на македонската интелигенција на Софискиот универзитет. Првично замислувал организација на бегалците, која би ја бранела бугарската кауза во Македонија преку културни средства. Љубомир Милетич првично се противел на идејата на Константинов, што предизвикало забуна, бидејќи многумина мислеле дека предлогот бил претходно одобрен од страна на ВМРО и Тодор Александров. И покрај противењето на Милетич, собранието ја одобрило идејата, се формирал Привремен управен совет од 12 члена, кој требало да ја подготви неопходната документација за создавање и регистрирање на Институтот, во рамки на времето од два месеца. Финансирањето првично требало да доаѓа од Софискиот универзитет и БАН. По предлог на Никола Ризов, конечно се прифатило Институтот да биде чисто научна, а не културно-политичка институција. Основачкото собрание се одржало на 21 декември 1923 година во универзитетска сала бр. 10. Присуствувале околу 50-тина поканети професори, научници и јавни дејци (според Ефтим Спространов, од 51 поканети дојшле само 24. На собранието бил усвоен Уставот, избран Управен совет, а за прв претседател бил избран проф. Иван Георгов од Велес. Првиот претседател Иван Георгов веднаш почнал да го популаризира МНИ во странство. Еден месец по основањето испратил писма до познати европски научници (Едвард Бојл, Густав Вајганд, Леон Ламуш и др.), објаснувајќи ја лошата положба на Бугарите во Вардарска и Егејска Македонија и потребата од научна институција. Добил позитивни одговори, а нивните трудови подоцна ќе бидат објавувани во списанието „''Македонски преглед''“. Покрај активностите поврзани со Македонија и македонското прашање, Милетич во текот на школската 1923/1924 година не заборавил и на своите професорски обврски. Во текот на учебната година тој, на одредено време, заминал за Полска и Чехословачка. Милетич по неколку седмици минал во тамошните универзитетски центри како што биле Лавов, Краков, Варшава, Познањ и Прага, каде што се сретнал со своите колеги, со кои разменил мислења по различни теми. Најверојатно отсуството на професорот од Бугарија придонело тој да не присуствува на основачкото собрание на Македонскиот научен институт. По основањето на Македонскиот научен институт во 1923 година веднаш започнала тесна соработка со ВМРО. Уште на 17 јануари 1924 година било договорено институтот да објави брошури на странски јазици за да се спротивстави на српската и грчката пропаганда, па набрзо излегле делата „Српските и грчките ѕверства на Бугарите во Македонија по 1912 г.“ од Иван Георгов, и „Македонското прашање – вчера и денес“ од Георги Баждаров. Професор Љубомир Милетич, близок соработник на ВМРО и противник на социјализмот, играл клучна улога во пропагандните и дипломатските активности на организацијата. Во мај 1924 година во Рим тој ја иницирал првата прослава на Свети Кирил и Методиј како бугарски национален празник, со поддршка на бугарската амбасада и со свој свечен говор. Иако ВМРО во истиот период (април-мај 1924) склучила привремен сојуз со СССР и го објавила Мајскиот манифест за независна македонска држава, Милетич не ги поддржувал левичарските идеи, но продолжил да работи за каузата. Тој често го придружувал Тодор Александров на патувања во странство, вклучително и во Лондон, каде заедно ги претставувале ставовите на ВМРО пред британската влада. По убиството на Александров на 31 август 1924 година, Милетич бил длабоко потресен. Во ноември истата година, заедно со Иван Карајовов, патувал низ Виена, Будимпешта, Рим, Берлин и Лондон за да ги информира европските влади за новото раководство на [[Ванчо Михајлов]] и да бара поддршка за правата на Македонците во Вардарска и Егејска Македонија. Милетич активно се залагал и за македонската емиграција во Бугарија, учествувајќи на состаноци против грчката асимилација и протерувањето по грчко-турската размена на население. Поддржувал формирање на Сојузот на македонските студентски друштва во странство со седиште во Виена (јануари 1925) и објавувал биографски текстови за македонските револуционери во изданијата „Про Македонија“. Во 1925 година, македонската емиграција во Бугарија (пред сè Националниот комитет на братствата од Софија) остро се спротиставила на извештајот на британскиот полковник Молони, кој бил изнесен во Брисел на сесијата на Меѓународниот сојуз на здруженијата за Лигата на народите. Молони го опишал населението во Вардарска Македонија како неопределно, изложено на силна асимилација прво од бугарска, а потоа од српска страна, без малцинска заштита и често принудено на разбојништво или бегство, најчесто во Бугарија. Македонските емигранти го сметале извештајот за просрпски и нереален. Како контрамерка, на конференцијата во Варшава, Љубомир Милетич прочитал мемоар со спротивни тврдења; конференцијата го отфрлила извештајот на Молони и одлучила да го проучува малцинското прашање во Македонија. Милетич бил избран во Комисијата за малцинства. Во септември 1925, Милетич и Иван Георгов биле испратени во [[Лозана]] и [[Женева]] да ја бранат тезата за бугарскиот карактер на македонското население. Во Женева не им било дозволено да учествуваат на состанокот на Комитетот за малцинства. Српската страна будно го следела и критикувала нивниот настап. Иако не им било дозволено да зборуваат, тие дистрибуирале брошура, „''Мемоар за состојбата на бугарските малцинства во српска и грчка Македонија''“ од Константин Станишев и оствариле бројни контакти со европски интелектуалци. По враќањето, емиграцијата им изразила голема благодарност. Во истата 1925 година, Милетич ја објавил книгата „Македонија и македонските Бугари“, прва во Македонската библиотека на МНИ, во која повторно ја истакнува тезата дека Македонија и Бугарија се неразделни, дека македонското население е бугарско и дека без Македонија бугарскиот национален развој е загрозен. Во 1925 година, по смртта на Иван Гешов, Љубомир Милетич станал претседател на Бугарската академија на науките (БАН), каде што се ангажирал за проширување на зградата со обезбедување заеми од владата преку средби со премиерот Љапчев. Во 1926 година, тој учествувал на конгресот на Унијата на Лигата на народите во Лондон (25–28 јуни) и Аберсвејт (29 јуни–4 јули), каде 20 делегации дебатирале. Бугарската делегација, вклучувајќи го Милетич, зборувала за правата на македонското население (наречено македонски Бугари) во соседните земји и дистрибуирала брошура на француски јазик „''Македонија под српско владеење и правата на малцинствата''“ како одговор на југословенската брошура „''Јужна Србија по 1918 година''“, која тврдела дека Македонците се Срби. Отсуството на југословенска делегација помогнало. Милетич објавил две брошури со ист наслов „Македонското прашање на Конгресот на Унијата на Лигата на народите“: првата на бугарски со впечатоци од Лондон и Аберсвејт, втората на француски (двојно поголема) за меѓународна јавност, со споредба на извештаите на Рујсен од Лозана (1925) и Лондон (1926). Тој го критикувал Рујсен за некомпетентност (незнаење на јазикот), колебливи заклучоци, поддршка на асимилација на малцинства, сметање дека македонското прашање е само политичко и пофалби за југословенските власти во Вардарска Македонија. Напротив, Милетич го поддржал извештајот на Бове, кој истакнувал дека угнетувањето спречува лојалност, а различноста е вредност; резултат бил Правилник за заштита на малцинства, препорачан на Лигата на народите со можност за посредување од Хашкиот суд. Името на српскиот политичар Никола Пашиќ било крајно непопуларно во Бугарија по Балканските и Првата светска војна поради неговата политика кон Македонија и Бугарија. По неговата смрт во 1927 година, Љубомир Милетич во софискиот весник „Македонија“ објавува жесток некролог во кој Пашиќ го обвинува за српски шовинизам, за поттикнување на Меѓусојузничката војна од 1913 и за оставено тешко наследство полн со гревови, иронично потсетувајќи дека токму Бугарија му го спасила животот во 1880-тите кога пребегнал од Србија. Во истиот период Милетич остро полемизира со српскиот печат околу тврдењата дека јазикот на Кирил и Методиј е старословенски од српско-хрватска област, докажувајќи дека српските новинари ги извртуваат ставовите на рускиот славист Кулбакин. Тој продолжува со силна активност во одбрана на бугарштината на Македонија: предава за уништувањето на Кукуш од грчката војска, жестоко ги критикува српските тези дека Македонците се „неопределени Словени“ кои можат да станат било што, ги нарекува српските власти „непоправливи“, учествува во протестите на Софискиот универзитет против апсењето на македонските студенти во Скопје 1927 година, настапува пред меѓународни тела на Лигата на народите за правата на Бугарите во Југославија и Грција, во 1929 година објавува обемна збирка документи за српските и грчките злосторства во Македонија за време на Балканските војни со цел да докаже дека Бугарија не била виновна за Меѓусојузничката војна, а истовремено учествува на научни конгреси и ја промовира тезата за старобугарскиот карактер на црковнословенскиот јазик. По Првата светска војна се одржувале редовни конгреси на словенските географи и етнографи. Кога во 1930 година Третиот конгрес требало да се одржи во Југославија, дел од сесиите да бидат во Скопје, бугарските научници предводени од Љубомир Милетич масовно го бојкотирале и на 25 април 1930 година испратиле декларација дека не можат да учествуваат во земја која го негира бугарскиот карактер на македонското население и не дозволува слободна научна дискусија. Во истиот период Милетич станал претседател на Македонскиот научен институт (МНИ) во Софија, го реорганизирал раководството и со голема енергија ја туркал напред изградбата на сопствената зграда – [[Македонскиот културен дом]]. По долги напори, Софиската општина во 1927 година подарила парцела, во 1930 бил избран проект, а на 2 август 1930 симболично биле удрени темелите на идната зграда, која за Милетич требало да стане вистински народен дом и културен центар на македонската емиграција. Милетич продолжил активно да ја брани бугарската кауза: во 1930 година го прогласил францускиот новинар и поддржувач на бугарските ставови Десбон за почесен член на МНИ, поддржувал студентски списанија во странство и во Бугарија, објавувал текстови со кои повикувал македонската родољубива идеја постојано да се негува и шири. Во 1932 година, членовите на Македонскиот научен институт (МНИ) започнале проект за печатење на карта на Македонија во нејзините природни граници. Љубомир Милетич побарал помош од Географскиот институт при Бугарското министерство за војна, и во 1933 година била објавена картата на Јаранов во размер 1:300.000. Овој проект бил поттикнат од издавањето на српска и грчка карта на делови од Македонија; географот А. Иширков ја критикувал грчката за масовни промени на топонимите за да се избрише словенскиот карактер, додека ги пофалил Србите што не ги промениле имињата на населените места. Милетич ја презентирал книшката со картата на Јаранов во „Македонски преглед“, истакнувајќи ја потребата од точни имиња поради промените по Балканските војни и ја осудил Грција за преименувањата. Истовремено, претставниците на Илинденската организација во Бугарија испратиле покана до бугарски интелектуалци за една средба, вклучувајќи го Милетич, со цел да се разменат мислења за јубилеен зборник по повод 30-годишнината од Илинденското востание, но тој не бил објавен поради недостаток на средства и време. 1932 била успешна година за Милетич, кој бил прогласен за почесен доктор на Универзитетот во Братислава. Во 1933, во „Илустрација Илинден“, тој напишал емотивна статија за 25-годишнината од убиствата на Борис Сарафов и Иван Гарванов, обвинувајќи ја групата на Јане Сандански за нивната смрт. Во 1933 година, македонската емиграција во Бугарија одржала [[Голем македонски собор|голем собир во Горна Џумаја]] (12 февруари), на кој присуствувале претставници на сите поголеми македонски организации (Македонски национален комитет, Илинденска организација, Македонскиот женски сојуз, Македонскиот младински сојуз, Студентски друштва, Македонскиот научен институт, парламентарна група итн.). На соборотот била донесена декларација со која се бара целосна независност на Македонија во нејзините природни географски граници како единствено решение на македонското прашање и услов за мир на Балканот. Проф. Љубомир Милетич не присуствувал на собирот, но морално ја поддржал идејата за независна Македонија. Тој бил еден од 43-цата истакнати Бугари (научници, писатели, уметници) со македонско потекло кои потпишале повик до светот да не се занемари праведната кауза на Македонија при евентуална ревизија на мировните договори. Ова за Милетич претставувало враќање на неговата стара идеја од пред Балканските војни – автономна/независна Македонија како начин да се сочува нејзината целост (по 1918–1919 тој привремено се залагал првенствено за присоединување кон Бугарија). Декларацијата од собирот на Македонските емигрантски здруженија не била едногласно прифатена'''.''' [[ВМРО (Обединета)]] остро ја критикувала во весникот „[[Македонско дело]]“ (25 февруари 1933), тврдејќи дека идејата за независност е само маска на Михаиловистичката ВМРО за присоединување кон Бугарија и дека вистинското револуционерно движење отсекогаш се залагало за вистинска независност. ВМРО (протогеровисти) не ја прифатила независноста како единствена опција, туку ја фаворизирала идејата за федеративна Југославија со Македонија како посебна единица. Југословенскиот дипломат Вукчевиќ сметал дека зад повикот за независна Македонија стои цар Борис III, кој би го отстапил Пиринскиот дел со надеж дека подоцна целата Македонија ќе ѝ припадне на Бугарија. === Последни години === Во 1933 година, по повод 70-годишнината од раѓањето на академик Љубомир Милетич, во Бугарија било организирано големо чествување кое ја одразувало неговата огромна научна и општествена важност. Македонскиот научен институт објавил посебен Зборник со преку 60 труда од врвни слависти од цела Европа (СССР, Полска, Чехословачка, Франција, Германија, Југославија итн.). Стојан Романски во предговорот истакнал дека чествувањето на Милетич е истовремено чествување на полувековниот развој на бугарската филологија и наука. Милетич бил почесен доктор на науки на универзитетите во Братислава и Харков, и дописен член на руската, полската и југословенската академија на науките, на Унгарското и Чешкото етнографско друштво, на Рускиот археолошки институт во Истанбул, на научното здружение „Шевченко“ во Лвов итн. Интересно е што Милетич лично го спречил Романски да спомене во предговорот српско потекло на неговото семејство и улогата на чинот му Светозар Милетиќ, за да не ги „дразни“ Србите. Во Софија, весникот „Македонија“ (орган на македонската емиграција) му посветил цел број на 23 декември 1933, со фотографии, биографија и текстови од Христо Силјанов и Кирил Мирчев. На 24 декември во големата сала на БАН се одржала свечена академија во присуство на принцот Кирил, премиерот Мушанов, митрополитот Неофит, странски гости и над 200 угледни личности. Царот Борис III го одликувал Милетич со највисокиот орден за наука и уметност. Прочитани се честитки од европски универзитети и академии, а ВМРО испратила посебно поздравно писмо. Чествувањето продолжило и во 1934. Во „''[[Илустрација Илинден]]''“ (орган на [[Илинденска организација|Илинденската организација]]) била објавена статија од [[Христо Шалдев]], кој посебно ја нагласил улогата на Милетич во собирањето и објавувањето на спомените на илинденските дејци и неговата верба во иднината на слободна Македонија. Во 1933 година, по повод 70-годишнината на Милетич, професорот Јоцов пишува статија во новото списание "Завети", фалејќи го како клучна фигура во бугарскиот духовен живот по ослободувањето, истакнувајќи ја неговата трезвеност, научна свест и влијание. Во Бугарија во текот на 1933 и во почетокот на 1934 година политичката состојба не била многу поволна. Неколку години порано, во 1927 година, била формирана организацијата „Звено“ од страна на интелектуалци како Димо Казасов, офицери како [[Кимон Георгиев (бугарски премиер)|Кимон Георгиев]] и Дамјан Велчев. Во оваа Организација учествувале луѓе кои му се спротивставувале на ВМРО, а од друга страна не ги поддржувале ниту комунистите. Во ноември 1933, на нивниот конгрес се одлучува за воен преврат, доколку внатрешната состојба продолжи да се влошува. Надворешно, на 9 февруари 1934 е потпишан Балканскиот пакт меѓу Југославија, Грција, Турција и Романија, што ја изолира Бугарија. Царот Борис III се обидува да ги подобри односите со Југославија преку средби со кралот Александар, договарајќи безбедност на границите и растурање на ВМРО. На 15 мај 1934, владата на Мушанов поднесува оставка. На 19 мај, "Звено" ја презема власта во земјата, тивко и без пролевање крв, формирајќи влада под Кимон Георгиев. Новата власт забранува партии (14 јуни), пензионира 6.000 службеници, донесува закон против терористички организации (првенствено наменет за ВМРО), кое е растурено, а [[Ванчо Михајлов]] побегнал. Образованието, каде што работел и професорот, било дел од промените кои ги правела новата власт во Бугарија. Својот ангажман на Универзитетот, Милетич го завршил во 1934 година, кога со една владина наредба за буџетот, му било наложено поради возраста да замине во пензија. Така, Милетич на 15 септември 1934 година заминал во пензија. Пензионирањето на Милетич најверојатно му паднало тешко, но тој продолжил со своите активности поврзани со Македонскиот научен институт. Во 1935 година, Македонскиот научен институт (МНИ) донесе нов Устав, сличен на првиот. Во 1936 година, професорот Љубомир Милетич ја објавил своја последна поголема студија – препис на средновековен роман за Александар Македонски од 1810 година, подготвен од Павел Хаџиски Банку Хаџи Кирјаков. Во предговорот, Милетич ја истакнува популарноста на темата кај Бугарите поради влијанието на грчката литература. Милетич, како претседател на МНИ, се ангажирал за завршување на Македонскиот културен дом во Софија. На 28 март 1936 година, МНИ апелираше за средства и најави заем од 5.000.000 лева за 10 години. Домот бил завршен, но Милетич не го дочекал осветувањето на 23 јануари 1938 година, каде неговото име било обележано со крст, како и на Спиро Константинов, човекот кој бил еден од оние кои ја дале идејата за основање на МНИ. Милетич се разболел на 3 мај 1937 година, меѓутоа привремено закрепнал. На 30 јуни на Милетич повторно му се влошила здравствената состојба. На 1 јуни 1937 година згаснал животот на професорот Љубомир Милетич. == Објавени дела == * Старобългарска граматика с упражнения, текстове из старобългарските паметници и речник (1888) * O članu u bugarskom jeziku (Загреб, 1889) * Старото българско население в Североизточна България (1902) * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ad/Ljubomir_Mileti%C4%8D_-_Das_Ostbulgarische.pdf Das Ostbulgarische] (Виена, 1903) * Die Rhodopemundarten der bulgarischen Sprache (Виена, 1911) * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7f/%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87_-_%D0%91%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8_VI_-_%D0%94%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D1%80%D1%8A%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81_%D0%B3%D1%80%D1%8A%D1%86%D0%BA%D0%BE_%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE_%28%D0%91%D0%90%D0%9D_1920%29.pdf Два Български рѫкописа съ гръцко писмо. 1. Недѣлни поучения отъ XVIII вѣкъ. 2. Търлиско евангелие отъ 1861 год.] (1920) * Документи за антибългарския действия на сръбските и гръцките власти в Македония през 1912 - 1913 г. (София, 1929) ([http://strumski.com/biblioteka/?id=1182 Онлаjн издание]) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Lyubomir Miletich}} * [http://macedonia.kroraina.com/pdf/jovanovski_miletich_2015.html ''Љубомир Милетич (1863-1937)''] од Далибор Јовановски. Филозофски факултет - Скопје, 2015. {{mk}} * [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_tr/index.html "Разорението на тракийските българи презъ 1913 година"], Българска академия на науките, София, Държавна печатница, 1918 г.; II фототипно издание, Културно-просветен клуб "Тракия" - София, 1989 г., София. * [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_voevodi/index.html "Движението отсамъ Вардара и борбата съ върховистите по спомени на Яне Сандански, Черньо Пеевъ, Сава Михайловъ, Хр. Куслевъ, Ив. Анастасовъ Гърчето, Петъръ Хр. Юруковъ и Никола Пушкаровъ; съобщава Л. Милетичъ"], София, Печатница П. Глушковъ, 1927, поредица "Материяли за историята на македонското освободително движение", Издава "Македонскиятъ Наученъ Институтъ", Книга VII. * [http://www.promacedonia.org/lm/index.html "Дако-ромъните и тяхната славянска писменость. Часть II. Нови влахо-български грамоти отъ Брашовъ"], Сборникъ за Народни Умотворения, Наука и Книжнина, книга XIII, София, 1896, стр. 3—152. * Виктор Цветаноски, [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=D073D06766EAE147A3AB7EFB0246C3CA "Македонците крем на бугарското општество" (7)], "Македонската борба пренесена од штипјанецот Милетич", "Утрински весник", број 2863, вторник, 16 декември 2008. {{s-start}} {{s-npo|pro}} {{s-bef|before=[[Никола Добрев]]}} {{s-ttl |title=Ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Високата школа]] во Софија |years = 1900 – 1901}} {{s-aft|after=[[Георги Златарски]]}} {{s-bef|before=[[Методиј Попов]]}} {{s-ttl |title=Ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] |years = 1921 – 1922}} {{s-aft|after=[[Захари Караогланов]]}} {{s-bef|before=[[Иван Гешов]]}} {{s-ttl |title=Претседател на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академија на науките]] |years = 1926 – 1937}} {{s-aft|after=[[Богдан Филов]]}} {{s-end}} {{Претседатели на МНИ}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Милетиќ}} [[Категорија:Македонски научници во Бугарија]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Членови на Македонскиот научен институт]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Дописни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Апсолвенти на Загрепскиот универзитет]] [[Категорија:Дописни членови на Академијата на науките на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Дописни членови на Руската академија на науките]] [[Категорија:Апсолвенти на Карловиот универзитет]] isnw9vqjlprl85tuyth6n4aqktuvj36 0 16308 5583148 5518752 2026-06-27T08:02:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583148 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија народ |group =Власи <br> ''Armãnji'', ''Rrãmãni'' |flag = [[Податотека:Aromanian flag.svg|200п|Знаме на Власите]] |poptime= 100.000<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eurominority.eu/version/eng/minority-detail.asp?id_minorities=296 |title=архивска копија |accessdate=2011-09-10 |archive-date=2014-11-22 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20141122043814/http%3A//www.eurominority.eu/version/eng/minority%2Ddetail.asp?id_minorities%3D296 |url-status=dead }}</ref> - 510.000 |region1 ={{flagcountry|Greece}} |pop1 =39.855 (1951 попис) |ref1 ={{lower| <ref name="autogenerated1">According to [http://www.intereg.org/ INTEREG] - quoted by [http://www.eurominority.org/version/eng/index.asp Eurominority] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060703040707/http://www.eurominority.org/version/eng/index.asp |date=2006-07-03 }}: [http://www.eurominority.org/version/eng/minority-detail.asp?id_alpha=1&id_minorites=gr-arom Aromanians in Greece] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050519194533/http://www.eurominority.org/version/eng/minority-detail.asp?id_alpha=1&id_minorites=gr-arom |date=2005-05-19 }}</ref>}} |region3 ={{nowrap|{{flagcountry|Romania}}}} |pop3 =26.500 (2006 про.) |ref3 ={{lower| <ref>[http://cotidianul.ro/index.php?id=8294&art=21524&cHash=7fdc04f5f0 "Aromânii vor statut minoritar"], in ''[[Cotidianul]]'', 9 декември 2006</ref>}} |region2 ={{flagcountry|Albania}} |pop2 =8.266 (2011 попис) |ref2 ={{lower| <ref>According to [http://www.instat.gov.al/media/177354/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf Albania 2011 Census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170630084756/http://www.instat.gov.al/media/177354/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf |date=2017-06-30 }} - quoted by [http://www.eurominority.org/version/eng/index.asp Eurominority] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060703040707/http://www.eurominority.org/version/eng/index.asp |date=2006-07-03 }}: [http://www.eurominority.org/version/eng/minority-detail.asp?id_alpha=1&id_minorites=al-arom Aromanians in Albania], [http://www.albanien.ch/nla/26/art262.html Albania's Aromanians; Reemerging into History]</ref><ref name=Tanner>Arno Tanner. [http://books.google.gr/books?id=EQtCPAo1XU8C&pg=PA208&dq=200000%2Baromanians%2Bwinnifrith&hl=el&ei=VZbxTK-OHMSgOomY_ZMK&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDQQ6AEwAw#v=snippet&q=200000%2Baromanian&f=false The forgotten minorities of Eastern Europe: the history and today of selected ethnic groups in five countries]. East-West Books, 2004 ISBN 9789529168088, p. 218: "In Albania, Vlachs are estimated to number as many as 200.000"</ref>}} |region4={{flagcountry|Serbia}} |pop4 =15.000 (про.) |ref4 =<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=rup |title=Ethnologue |accessdate=2009-06-14 |archive-date=2012-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716180818/http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=rup |url-status=dead }}</ref> |region5={{flagcountry|Bulgaria}} |pop5 =1.000 (2001) |ref5 =<ref name="2001 census">[http://www.nsi.bg/Census/Ethnos.htm 2001 census]</ref> |region6={{nowrap|{{знамеикона|Republic of Macedonia}} [[Македонија]]}} |pop6 =9.695 (2001) |refs6= |rels ='''† [[православие]]''' |langs =[[влашки јазик|влашки]] и останати јазици }} [[Податотека:Vlach Shepherd.png|мини|Влашки овчар во традиционална облека, фотографија од 1899, Архива: [[Браќа Манаки]].]] [[Податотека:BASA-1932K-1-426-5-Georgi Kasapcheto.jpg|мини|[[Ѓорѓи Мучитанов-Касапчето]], водач на првата влашка чета во [[ВМРО]].]] '''Власи''' ('''Ароманци''', '''Цинцари''' и '''Куцовласи''') — народ од романската група, населен ширум [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]]. За нивното потекло има повеќе тези. Некои проучувачи тврдат дека Власите се остатоци од [[Ромеи]]те, односно потомци на [[Римско Царство|Римјаните]], а други пак сметаат дека Власите се потомци на [[Тракијци|Трако]]-[[Илири]]те, [[Епир]]ците или [[Тесалија|Тесалијци‎те]], но сепак без сомнение е тезата дека тие се староседелско население на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]]. За Власите се смета дека се потомци на Ромеите и дека се населени во времето на доаѓањето на Римјаните на Балканскиот Полуостров во I век п.н.е. Власите зборуваат на [[влашки јазик]] кој е доста близок со [[италијански јазик|италијанскиот јазик]] и [[романски јазик|романскиот јазик]], а и со [[албански јазик|албанскиот]], а има и поголемо влијание од [[грчки јазик|грчкиот јазик]]. Во почетокот на XIV век Власите како еден од најбогатите балкански народи го формирале градот [[Москополе]] во кој постоела „Нова Академија“, првата академија на Балканот, повеќе од 70 цркви и училишта како и печатница. Подоцна [[Москополе]] било разурнато од албанските банди, по што голем бран на Власи здружени со Власите од околината на планината [[Грамошта]] се населил во [[Македонија]] ([[Крушево]], [[Осоговски Планини]], [[Овче Поле]], [[Штип]]ско итн). Познати влашки племиња се: [[Власи Каракачани]] (во Македонија, Грција и Бугарија), [[Краински Власи]] (во Србија), [[Истарски Власи]] (во Хрватска), [[Мегленски Власи]] (во [[Мегленска Котлина]] во [[Егејска Македонија]] - Грција) итн. == Признавање на националната самобитност на Власите == Султанот [[Абдул Хамид II]] на 23 мај 1905 година потпишал “Ираде“ (Проглас), со кој на Власите им биле доделени национални права во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], можност за избор на свои „муктари“ (градоначалници), можност за настава на влашки јазик во училиштата и богослужба на [[влашки јазик]] во црквите. На истиот ден, Везирот Сафет Паша го потпишал и го издал „Коминикето“ со кое на Патријаршијата ѝ се забранува попречување на изведувањето на националните права, правата за јазик и богослужба. Овој ден се одбележува како „Национален ден на Власите“ од формирањето на првите пост-комунистички влашки здруженија од страна на сите Власи на [[Балканот]] и пошироко. Со измените во законот за државните празници на [[Република Македонија]], овој ден е прогласен за државен празник на Република Македонија за граѓаните од влашката етничка заедница. == Познати Власи == *[[Тоше Проески]] — пејач *[[Калиопи Букле]] — пејачка *[[Браќа Манаки]] — кинематографи *[[Херберт фон Карајан]] — диригент *[[Јанис Бутарис]] — градоначалник на Солун *[[Хари Костов]] — банкар и поранешен премиер на Македонија *[[Таки Фити]] — економист *[[Штерјо Наков]] — стопанственик *[[Јани Макрадули]] — политичар *[[Питу Гули]] — македонски револуционер *[[Никола Пашиќ]] — премиер на Кралството Југославија *[[Јоаким III Цариградски|Јоаким III]] — [[Цариградски патријарх]] *[[Атинагора Цариградски]] — Цариградски патријарх *[[Бранислав Нушиќ]] — писател *[[Ташко Начиќ]] — глумец *[[Ѓорѓе Хаџи]] — поранешен фудбалер *[[Ѓорѓи Христов]] — поранешен фудбалер *[[Христо Стоичков]] — поранешен фудбалер *[[Ѓоко Хаџиевски]] — поранешен фудбалски селектор на Македонија *[[Илија Најдовски]] — поранешен фудбалер *[[Горан Михајловски]] — новинар *[[Јовица Михајловски]] — глумец *[[Ламбе Михајловски]] — генерал *[[Вања Битољану]] — стопанственик *[[Кочо Битољану]] — политичар == Организации == * [[Влашко културно-уметничко друштво „Питу Гули“]] * [[Лига на Власите во Македонија]] * [[Унија за култура на Власите од Македонија]] * [[Здружение „Кавалиоти-Москополе“]] * [[Влашка економска комора „Мандра“]] * [[Ароманско електронско издаваштво „Москополе-Крушево“]] == Надворешни врски == * [http://www.Makedonarman-council.org/ Macedon Armans Council] * [http://www.armanami.org/ Macedon Armans Association from France] * [http://www.CTArm.org Consiliul A Tinirlor Armanj, webpage about Youth Aromanians and their projects] * [http://www.radiomakedonia.org/ see RadioMakedonia.ro] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903190204/http://radiomakedonia.org/ |date=2011-09-03 }} * [http://www.armanameatv.com/ Armans on-line Television] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110210112131/http://armanameatv.com/ |date=2011-02-10 }} * [http://www.vlahoi.gr/ Armans from Greece] * [http://www.aromanii.ro/ Armans Cultural Association from Romania] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170425150411/http://www.aromanii.ro/ |date=2017-04-25 }} * [http://www.fuen.org/ F U E N ] * [http://www.yeni.org/ Y E N I ] * [http://www.eblul.org/ E B L U L ] * [http://www.eurominority.org/ Minorities of Europe] * [http://roa-rup.wikipedia.org/wiki/Prota_fr%C3%A3ndz%C3%A3 Wikipedia] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Aromanians}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/24774/2/Sidovski%20straight%20005-447%20cropped.pdf|title=Народот со многу татковини: историја на Ароманците од Средниот век до 1918|last=Сидовски|first=Кочо|publisher=Арети Сидовска|year=2013|isbn=978-9989-57-973-8|location=Скопје|access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129050502/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/24774/2/Sidovski%20straight%20005-447%20cropped.pdf|url-status=dead}} {{Православни народи}} [[Категорија:Власи| ]] 5bkt7ief6rbkz860d95n23rh1txiznh 0 17245 5582986 5550571 2026-06-26T17:33:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582986 wikitext text/x-wiki <table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="float:right; clear:right; margin: 0 0 1em 1em"> <tr> <th colspan="2" align=center bgcolor=#008000><span style="color:white"> <big>'''Бургаска област'''<br /><small>Област Бургас</small></span></th></tr> <tr><td colspan="2" align=center>[[Податотека:Oblast Burgas.png|270px|Карта на Бугарија, Бургаска област е означена]]<br /></td></tr> <tr><td colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2"></td></tr> <tr><th colspan="2" align=center bgcolor=#008000><span style="color:white">'''мапа'''</small></th></tr> <TR><TD>'''Админ. центар''':</td><td>[[Бургас]]</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Површина''':</td><td>7&nbsp;753 км²</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Население''':</td><td>426&nbsp;028</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Број на општини''':</td><td>13</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Регистарска ознака''':</td><td>А</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Областен Управител''':</td><td>Љубомир Пантелеев</td></tr> <th colspan="2" align=center bgcolor=#008000><span style="color:white">'''информација'''</th></tr> </td></tr> </table> '''Бургаска област''' е најголемата по површина и една од 28-те [[област]]и на [[Бугарија]]. Се наоѓа југоисточниот дел на земјата. На исток таа граничи со [[Црно Море]], на запад со областите [[Сливенска област|Сливенска]] и [[Јамболска област|Јамболска]], на север — со областите [[Варненска област|Варненска]] и [[Шуменска област|Шуменска]], а на југ — со [[Турција]]. Бургаска област има површина од 7&nbsp;748,1 км²<ref name="phare">[http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf Bulgarian Provinces area and population 1999 — National Center for Regional Development — page 90-91] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113004950/http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf |date=2011-01-13 }}</ref> и население 422&nbsp;458 жители.<ref name="divisions">[http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&a1=1583&a2=1584&a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute - Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&a1=1583&a2=1584&a3=1585#cont |date=November 13, 2010 }}</ref><ref name="population">[http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]</ref><ref name="pop-stat-divisions">{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |title=„pop-stat.mashke.org“ |accessdate=2024-01-26 |archive-date=2017-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |url-status=dead }}</ref> == Список на населените места во Бургаска област == ''Градовите се со задебелен фонт''. === [[Општина Ајтос]] === '''[[Ајтос]]''', [[Дрјаковец]], [[Зетјово (Бургаско)|Зетјово]], [[Карагеоргиево]], [[Караново (Бургаско)|Караново]], [[Љасково (Бургаско)|Љасково]], [[М’глен (село)|М’глен]], [[Малка Пољана]], [[Пештерско]], [[Пирне]], [[Пољаново (Бургаско)|Пољаново]], [[Раклиново]], [[С’диево (Бургаско)|С’диево]], [[Тополица]], [[Черна Могила (Бургаско)|Черна Могила]], [[Черноград]], [[Чукарка (Бугарија)|Чукарка]]. === [[Општина Бургас]] === [[Б’лгарово|'''Б’лгарово''']], [[Братово (Бургаско)|Братово]], [[Брјастовец]], '''[[Бургас]]''', [[Димчево]], [[Драганово|Драганово]], [[Извор (Бургаско)|Извор]], [[Извориште]], [[Маринка]], [[Мирољубово]], [[Равнец (Бургаско)|Равнец]], [[Тврдица (Бургаско)|Тврдица]]. === [[Општина Камено]] === [[Винарско]], [[Вратица]], [[Желјазово]], [[Извор (Бургаско)|Извор]], '''[[Камено]]''', [[Константиново]], [[Крстина]], [[Ливада (Бугарија)|Ливада]], [[Полски Извор]], [[Русокастро]], [[Свобода (Бургаско)|Свобода]], [[Тројаново]], [[Трстиково]], [[Черни Врх (село)|Черни Врх]]. === [[Општина Карнобат]] === [[Аспарухово (Бургаско)|Аспарухово]], [[Венец (Бургаско)|Венец]], [[Глумче]], [[Деветак]], [[Деветинци]], [[Детелина (Бургаско)|Детелина]], [[Добриново (Бургаско)|Добриново]], [[Драганци]], [[Драгово (Бугарија)|Драгово]], [[Екзарх Антимово]], [[Железник (Бургаско)|Железник]], [[Житосвјат]], [[Зимен]], [[Искра (Бургаско)|Искра]], '''[[Карнобат]]''', [[Кликач]], [[Козаре (Бугарија)|Козаре]], [[Крумово Градиште]], [[Крушово (Бургаско)|Крушово]], [[Мединово]], [[Невестино (Бургаско)|Невестино]], [[Огнен]], [[Раклица]], [[Сан-Стефано (Бугарија)|Сан-Стефано]], [[Сигмен]], [[Смолник (Бугарија)|Смолник]], [[Соколово (Бургаско)|Соколово]], [[Срнево (Бургаско)|Срнево]], [[Хаџиите]], [[Церковски]], [[Черково]]. === [[Општина Мало Трново]] === [[Бјала вода]], [[Близнак (село)|Близнак]], [[Бршљан]], [[Визица]], [[Граматиково]], [[Евренозово]], [[Заберново]], [[Звездец]], [[Калово (Бугарија)|Калово]], '''[[Мало Трново]]''', [[Младежко]], [[Сливарово]], [[Стоилово]]. === [[Општина Несебар]] === [[Бања (село)|Бања]], [[Ѓуљовца]], [[Емона]], [[Козница]], [[Кошарица]], '''[[Несебар]]''', '''[[Обзор]]''', [[Оризаре]], [[Паницово]], [[Приселци]], [[Равда]], [[Раковсково]], '''[[Свети Влас]]''', [[Т’нково]]. === [[Општина Поморие]] === [[Александрово (Бургаско)|Александрово]], '''[[Ахелој]]''', [[Бата (Бургаско)|Бата]], [[Белодол]], [[Г’л’бец (Бургаско)|Г’л’бец]], [[Габерово (Бургаско)|Габерово]], [[Горица (Бургаско)|Горица]], [[Д’бник (Бургаско)|Д’бник]], [[Драганово (Бургаско)|Драганово]], '''[[Каблешково]]''', [[Козичино (Бугарија)|Козичино]], [[Косовец (Бугарија)|Косовец]], [[Л’ка (Бугарија)|Л’ка]], [[Медово (Бургаско)|Медово]], '''[[Поморие]]''', [[Порој (Бургаско)|Порој]], [[Страцин (Бугарија)|Страцин]]. === [[Општина Приморско]] === [[Веселие]], [[Јасна Пољана (Бургаско)|Јасна Пољана]], '''[[Китен]]''', [[Ново Паничарево]], [[Писменово]], '''[[Приморско]]'''. === [[Општина Руен]] === [[Билка (село)|Билка]], [[Вишна (село)|Вишна]], [[Вресово]], [[Д’скотна]], [[Дјуља]], [[Добра Пољана]], [[Добромир (село)|Добромир]], [[Дропла (Бургаско)|Дропла]], [[Заимчево]], [[Зајчар]], [[Звезда (Бургаско)|Звезда]], [[Јаб’лчево]], [[Јасеново (Бургаско)|Јасеново]], [[Камењак (Бургаско)|Камењак]], [[Каравељово]], [[Китка (Бургаско)|Китка]], [[Листец (Бургаско)|Листец]], [[Љуљаково (Бургаско)|Љуљаково]], [[Мрежичко (Бургаско)|Мрежичко]], [[П’нчево]], [[Планиница (Бургаско)|Планиница]], [[Подгорец]], [[Преображенци]], [[Припек (Бургаско)|Припек]], [[Просеник (Бургаско)|Просеник]], [[Р’жица]], [[Разбојна (Бургаско)|Разбојна]], [[Речица (Бугарија)|Речица]], [[Рожден (Бугарија)|Рожден]], [[Рудина (Бургаско)|Рудина]], [[Руен (село)|Руен]], [[Рупча]], [[Сини Рид]], [[Скалак (Бургаско)|Скалак]], [[Снежа]], [[Сњагово (Бургаско)|Сњагово]], [[Соколец]], [[Средна Махала]], [[Струја (село)|Струја]], [[Топчијско]], [[Трнак]], [[Череша]], [[Шиварово]]. === [[Општина Созопол]] === [[Атија]], [[Вршило]], [[Габ’р (село)|Габ’р]], [[Зидарово]], [[Инџе Војвода (село)|Инџе Војвода]], [[Крушевец]], [[Присад (Бургаско)|Присад]], [[Равадиново]], [[Равна гора (Бургаско)|Равна гора]], [[Росен (Бургаско)|Росен]], '''[[Созопол]]''', '''[[Черноморец]]'''. === [[Општина Средец]] === [[Белеврен]], [[Белила]], [[Бистрец (Бургаско)|Бистрец]], [[Богданово (Бургаско)|Богданово]], [[В’лчаново]], [[Варовник (село)|Варовник]], [[Гољамо Буково]], [[Горно Јаб’лково]], [[Гранитец]], [[Граничар (Бургаско)|Граничар]], [[Дебелт]], [[Дјулево (Бургаско)|Дјулево]], [[Долно Јаб’лково]], [[Драка (село)|Драка]], [[Драчево (Бугарија)|Драчево]], [[Загорци (Бургаско)|Загорци]], [[Зорница (Бургаско)|Зорница]], [[Кирово]], [[Кубадин]], [[Малина (Бургаско)|Малина]], [[Момина Црква]], [[Орлинци]], [[Проход (село)|Проход]], [[Радојново]], [[Росеново (Бургаско)|Росеново]], [[Светлина (Бургаско)|Светлина]], [[Сињо Камене]], [[Сливово (Бугарија)|Сливово]], '''[[Средец (град)|Средец]]''', [[Суходол (Бургаско)|Суходол]], [[Тракијци (село)|Тракијци]], [[Факија]]. === [[Општина Сунгурларе]] === [[Бероново]], [[Босилково (Бургаско)|Босилково]], [[В’лчин]], [[Ведрово]], [[Везенково]], [[Велислав]], [[Горово (Бургаско)|Горово]], [[Грозден]], [[Д’бовица]], [[Есен (село)|Есен]], [[Завет (село)|Завет]], [[Камчија (село)|Камчија]], [[Климаш]], [[Костен (село)|Костен]], [[Лозарево]], [[Лозица (Бургаско)|Лозица]], [[Манолич]], [[Подвис (Бургаско)|Подвис]], [[Прилеп (Бургаско)|Прилеп]], [[Пчелин (Бургаско)|Пчелин]], [[С’единение (Бургаско)|С’единение]], [[Садово (Бургаско)|Садово]], [[Скала (Бургаско)|Скала]], [[Славјанци]], '''[[Сунгурларе]]''', [[Терзијско (Бургаско)|Терзијско]], [[Черница (село)|Черница]], [[Чубра]]. === [[Општина Царево]] === '''[[Ахтопол]]''', [[Б’лгари (село)|Б’лгари]], [[Бродилово]], [[Варвара (Бугарија)|Варвара]], [[Велика]], [[Изгрев]], [[Кондолово]], [[Кости]], [[Лозенец]], [[Резово]], [[Синеморец]], [[Фазаново]], '''[[Царево]]'''. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.bsregion.org/ Официјално мрежно место на Бургаската област] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100914162636/http://www.bsregion.org/ |date=2010-09-14 }} {{Области во Бугарија}} [[Категорија:Области во Бугарија]] [[Категорија:Бургас (област)| ]] 44ho52j227eqtx2sdx1ewbuaqhk5i0b 0 19713 5583135 5576688 2026-06-27T04:33:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583135 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина | name = Вич | native_name = Βέρνο | native_name_lang = el | photo = Οξυά Καστοριάς.jpg | photo_caption = Поглед на Вич од с.&nbsp;[[Блаца]] | elevation_m = 2.128 | elevation_ref = <ref name=oreiv>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.oreivatein.com/oreivatein/page/mountains/mounts2_2.htm |title=Oreivatein.com |accessdate=2013-01-03 |archive-date=2013-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016010621/http://www.oreivatein.com/oreivatein/page/mountains/mounts2_2.htm |url-status=dead }}</ref> | prominence_m = | prominence_ref= | range = | location = [[Западна Македонија (периферија)|западна]] [[Егејска Македонија]] | map = | range_coordinates = | label_position = | coordinates = {{coord|40.6491|21.3855|type:mountain_region:GR_scale:100000|display=inline,title}} | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | embedded = <mapframe latitude="40.6491" longitude="21.3855" zoom="9" width="270" height="270" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "triangle", "marker-size": "medium", "marker-color": "#B80000" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 21.38523101806641, 40.649843297218105 ] } } ] } </mapframe> }} '''Вич''', '''Вичо''' или '''Нередска Планина''' ({{langx|el|Βέρνο}}, ''Верно'') — [[планина]] во [[Западна Македонија (периферија)|западниот дел]] на [[Егејска Македонија]], односно крајниот северозападен дел на денешна [[Грција]]. Има меридијански правец на протегање север - југ, а кон крајот на својот масив скршнува на југоисток. Вич ја оградува [[Пелагонија]] (Леринското Поле) од западната и југозападната страна и таа се надоврзува на [[Баба Планина]] преку превојот Вигла. Сместена е југозападно од градот [[Лерин]] и низ неа поминува локален пат кој води кон грчко-албанската граница и областа [[Преспа]]. Највисок врв е истоимениот врв Вич со 2.128 метри надморска височина. Планината има изобилство од високотревни [[пасишта]], а во подножјето се застапени [[листопадна шума|листопадни шуми]] ([[бука]], [[даб]], [[костен]] и др.) додека кон врвовите се застапени [[зимзелена шума|зимзелените шуми]]. == Историја == На падините на Вич се одвивале голем број историски настани од кои најпознати се битките за време на [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна во Грција]] (1945-1949). Како доста тешко пристапен терен Вич долго време служела како упориште на [[КПГ]], [[ДАГ]] и [[НОФ]] и била слободна територија, пред сè и поради помошта на селаните околните села кои биле целосно населени со [[Македонци]]. Во почетокот на воените дејствија на Вич се стационирале голем број на војници на демократските сили, а тука биле одржани и неколку пленуми и советувања на КПГ. Кон крајот на војната на врвот Вич се одиграла една од најголемите и најкрвавите битки за време на Граѓанската војна во Грција. == Население и населени места == Од двете страни на падините на Вич се сместени повеќе села од кои најпознати се [[Неред (село)|Неред]], [[Арменско]] на источната страна, [[Вишени]] на западната и др. Етничкиот состав на селата е драстично променет особено по завршетокот на Граѓанската војна, кога грчките монархо-фашистички сили поради бесот заради помошта што им ја даде локалното [[Македонци|македонско население]] на [[Комунистичка партија на Грција|КПГ]], [[Демократска армија на Грција|ДАГ]] и демократските сили врз него изврши масовни ѕверски убиства, протерувања и [[Етничко чистење|етнички чистења]]. Денес населението на овие села главно го сочинуваат [[Грци]] и [[Власи]], а во мал дел се останати и [[Македонци]]. === Врвови=== Највисокиот врв е Вич (2.128 м). До него се стасува од [[Прекопана]] (1.420 m) за 3 часа.<ref name="Незис 381"/> Други врвови: {| class="wikitable wikitable-with-numbers semicollapsible" |+ Врвови ! Име !! Грчки !! Висина !! Местоположба |- || Вич || Βίτσι || 2123 м<ref name="Незис 378">{{Незис|2|378}}</ref> || во средишниот дел, СЗ од [[Прекопана]] |- || Одрец || Αγία Παρασκευή, Οντρέτσι || 1662 м<ref name="Незис 380">{{Незис|2|380}}</ref> || СИ од [[Блаца]] |- || Клета || Άγναντα, Κλέτα || 1781 м<ref name="Незис 380"/> || во средишниот дел, С од Вич, ЈИ од [[Бапчор]] |- || Чаулата || Αγνάντι, Τσαούλατα || 1702 м<ref name="Незис 380"/> || ЈИ над [[Трсје]] и СИ над [[Турје (Леринско)|Турје]] |- || [[Лисец (Вич)|Лисец]] || Αγνάντια, Λέσιτς || 1825 м<ref name="Незис 380"/> || ЈИ над [[Трново (Костурско)]], З над [[Статица]] |- || Едрине || Αγνάντια, Εντρινές || 1508 м<ref name="Незис 380"/> || С над [[Сребрено]] |- || Горче || Αγραπιδιά, Γκόρτσε || 1270 м<ref name="Незис 380"/> || ЈЗ над [[Горно Неволјани]] |- || Горни || Άγρια, Αχλαδιά, Γκόρνι || 1186 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над [[Фотиништа]], И над [[Кондороби]] |- || Хасанова Чука || Αερορράχη, Αετός, Χασανόβα Τσούκα || 1183 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Ајтос (село)|Ајтос]] |- || Орлов Камен || Αετόπετρα, Όρλωφ Κάμεν || 1087 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над [[Кондороби]] |- || Ветрила || Ανεμόδαρτο, Βέτριλα || 1401 м<ref name="Незис 380"/> || И над [[Блаца]], С од [[Черешница (Костурско)|Черешница]] |- || Осоница || Ανήλιο, Οσσονίτσα || 1628 м<ref name="Незис 380"/> || С над [[Неред (село)|Неред]] |- || Сморо || Ανηφορικό, Σμόρο || 1748 м<ref name="Незис 380"/> || ЈИ над [[Неред (село)|Неред]] |- || Смилов Рид || Ανθοβούνι, Σμίροφριτ, Σμίλοφριτ || 1200 – 1133 м<ref name="Незис 380"/> || Ј над [[Неред (село)|Неред]] |- || || Ανθορράχη || 1498 м<ref name="Незис 380"/> || |- || || Ανθ/γού Ιωαννίδη || 1596 м<ref name="Незис 380"/> || Ј од [[Турје (Леринско)|Турје]] |- || Каменик || Ανθ/γού Παναγιώτου, Κάμενικ || 1580 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Турје (Леринско)|Турје]] |- || Казана, Буручки Рид || Αντέρεισμα Λιαντζάκη, Καζάνα, Μπουρούτσκι Ρίντ || 1600 m – 1500 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Чаулчето || Αντ/ρχου Σκιαδοπούλου || 1688 м<ref name="Незис 380"/> || И над [[Турје (Леринско)|Турје]] |- || Рипарто || Αυγό, Ριπάρτο || 1252 м<ref name="Незис 380"/> || ЈЗ од [[Блаца]], СИ од [[Тиолишта]] |- || Вардиче || Βάρδας, Βάρδιτσε || 1082 м<ref name="Незис 380"/> || ЈИ над [[Горно Котори]], СЗ над [[Ајтос (село)|Ајтос]] и ЈЗ над [[Негован (Леринско)|Негован]] |- || Варош || Βάρος || 1417 м<ref name="Незис 380"/> || Ј од [[Черешница (Костурско)|Черешница]] |- || Криво Дрво || Βελανιδιά, Κρίβο Ντάρβο || 1195 м<ref name="Незис 380"/> || ЈЗ од [[Олишта]] |- || Главата, Вељов Врв || Βέλιου Κορυφή, Γκλάβατα/Γκλαβάτα || 1877 м<ref name="Незис 380"/> || И од [[Бапчор]], Ј над [[Лаген]] |- || Габеро || Γάβρος, Γκάμπερο || 1043 м<ref name="Незис 380"/> || С над [[Фотиништа]], И над [[Кондороби]] |- || Мачето, Сини Камен || Γαλαζόπετρα, Μάτσετο, Σίνη Κάμεν || 1283 м<ref name="Незис 380"/> || ЈИ над [[Долно Котори]], СЗ над [[Неред (село)|Неред]] |- || || Γεράκι || 1401 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ од [[Сребрено]] |- || Камено || Γεροδήμου, Κάμινο, Κάμενο || 1664 м<ref name="Незис 380"/> || ЈИ од [[Бапчор]], СИ од [[Вишени]] |- || Јамата || Γιαμάτα || 1195 м<ref name="Незис 380"/> || З над [[Поздивишта]], С над [[Корешта (село)|Корешта]] |- || Баро || Γιαννιού Κορυφή, Μπάρο || 1352 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Поздивишта]], ЈЗ над [[Кономлади]] |- || Главата || Γιάννου Αναστασίου, Γκλάβατα || 1194 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над [[Оштима]] и ЈИ над [[Желево]] |- || Георгова Глава<ref name="Мавровски 31">{{cite book | title = Кажувања на еден желеец. Книга за Ристо Мавровски | last = Мавровски | first = Спиро | authorlink = | coauthors = | editor = | editor-link = | year = July 28, 2015 | edition = | publisher = | location = Toronto, Canada | isbn = | doi = | pages = 31 | url = https://macedonianhistory.ca/Stefov_Risto/Risto%20Mavrovski%20-e-%20Book%20-%20Macedonian-1.pdf?fbclid=IwAR3obeVHXphVfy-dBFvHHu6yPMOY2ru9C3nk-ZGKr6KEP_mORrSxM7BXt6g | accessdate = | quote = | lang-hide = | lang = mk }}</ref> || Γιώργου Κεφάλι, Γεώργο Γκλάβα || 1907 м<ref name="Незис 380"/> || Ј над [[Писодер]] и СИ над [[Желево]] |- || Кремино || Γκρεμός,<ref name="Незис 380"/> Γκρεμίνο<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Държавен Костурско|713}}</ref> || 1125 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Благуна, Благуно || Γλυκερία, Μπλάγουνα || 1200 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над [[Лаген]], ЈЗ над [[Долно Котори]] |- || || Γουναράς, Γοναράς || 1679 м<ref name="Незис 380"/> || З над [[Невеска]] |- || Сагоница || Γραμμένη Οξυά, Σαργονίτσα/Σαργωνίτσα, Σαγονίτσα || 1382 м<ref name="Незис 380"/> || Ј над [[Лехово (Леринско)|Лехово]], С од [[Мокрени (Костурско)|Мокрени]] |- || Голината, Гулината<ref>{{Дневници и спомени|73}}</ref> || Γυμνότοπος, Γκολίνατα || 1640 – 1542 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Ѓупка || Γυφτοπούλα, Γιούπκα || 1120 м<ref name="Незис 380"/> || ЈЗ над [[Лерин]], СЗ над [[Горно Неволјани]] |- || Горница || Δασοπλαγιά, Γκόρνιτσα || 1120 м<ref name="Незис 380"/> || С над [[Тиолишта]] |- || Курмо || Διαβατό, Κούρμο || 1319 м<ref name="Незис 380"/> || И над [[Оштима]] |- || Шубрец || Δούκας, Σούμπρετς || 1620 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над Загоричани, З над [[Лехово (Леринско)|Лехово]] |- || || Δύσορο || 1050 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Сетома]], Ј над [[Дреновени]], З над [[Шестево]] |- || Палето || Ιωάννου Νικολάου, Ρούγκου, Πάλετο || 1400 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над [[Оштима]] и ЈИ над [[Желево]] |- || Казан || Καζάνι, Καζάνη || 1400 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Сетома]] |- || ’Рженски Рид || Καλορράχη, Αρζέντσκι Ρίντ || 1500 – 1360 м<ref name="Незис 380"/> || СИ од [[Бапчор]], ЈЗ над [[Лаген]] |- || Кандили || Κανδήλι, Καντήλι || 1680 м<ref name="Незис 380"/> || Ј над [[Писодер]] |- || Џако || Καραμάνη Κορυφή, Τζάκο || 1263 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над [[Кономлади]] |- || Черешата || Καρατσοραίου, Τσερέσοτα || 1680 м<ref name="Незис 380"/> || И над [[Трсје]] |- || Восло || Κεντρί, Βόσλο || 1228 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над [[Лаген]], ЈЗ над [[Долно Котори]] |- || Главието, Дервент || Κεφαλάρι, Δερβέν, Γκλάβιετο || 1674 м<ref name="Незис 380"/> || И над [[Трсје]] |- || Слива || Κορομηλιά, Σλίβα || 1434 м<ref name="Незис 380"/> || ЈЗ над [[Сребрено]] |- || Орола || Κορυφή, Ορολά || 1300 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Чучулец || Κορυφούλα, Τσουτσουλέτς || 1470 м<ref name="Незис 380"/> || Ј од [[Прекопана]] |- || Кула || Κούλα ||1696 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Кула, Ѓупка || Κούλα, Γκιούπκα || 1024 м<ref name="Незис 380"/> || Ј над [[Лерин]], С над [[Горно Неволјани]] |- || Острец || Κοφτερό, Όστρετς || 1277 – 1000 м<ref name="Незис 380"/> || Ј од [[Сребрено]], СЗ над [[Лехово (Леринско)|Лехово]] |- || [[Врбица (Вич)|Врбица]] || Κρόνος, Τσουλίνα, Βέρμπιστα || 1677 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над Загоричани, З над [[Лехово (Леринско)|Лехово]] |- || Круша || Κρούσια || 1055 м<ref name="Незис 380"/> || Ј над [[Дреновени]] |- || Стојо || Λάμπρου Καπουλίτσα, Στόγιο || 1580 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Неред (село)|Неред]] |- || Лепуша, Лапуша || Λαπαθότοπος, Λεπούσα || 1439 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над [[Невеска]] и СЗ [[Горицко]] над |- || Лабана || Λάπατα || 1400 – 1360 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Сетома]] |- || Зуруска || Λημέρια, Ζουρούσκα || 1256 м<ref name="Незис 380"/> || И над [[Кономлади]] |- || Бели Ден || Λιβάδια, Μπέλιντεν || 1800 – 1660 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Лилјак || Λίλιακ, Λιλιάκι || 1488 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Лунџер || Λοχαγού Θώμου Κορυφή, Βίγλα, Βίγλα Λούτζα, Λούντζερ || 1929 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Трсје]] |- || Буковик, Буката Шестевска || Λοχαγού Περτσεμλή, Μπικοβίκ || 1502 м<ref name="Незис 380"/> || ЈИ над [[Дреновени]], СЗ над [[Шестево]] |- || Моро || Μακεδονομάχων, Μόρο || 1666 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Струга || Μανδρί, Καψάλια Στρούγκα, Στρούγκα || 1387 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Ајтос (село)|Ајтос]] |- || Марена || Μαρένα || 1240 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над [[Оштима]] и ЈИ над [[Желево]] |- || [[Кајнак (Вич)|Кајнак]] || Μαυροβούνι, Καϊνάκ, Καΐνιακος || 1134 м<ref name="Незис 380"/> || И над [[Фотиништа]], З од [[Б’мбоки]] |- || || Μαύρο Βουνό || 1021 м<ref name="Незис 380"/> || ЈИ над [[Горно Котори]], ЈЗ над [[Негован (Леринско)|Негован]] |- || Темни Вир || Μαύρο Δάσος, Τέμνη Βρι || 1782 м<ref name="Незис 380"/> || С над [[Сребрено]] |- || Мирка || Μίρκα || 1064 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Поздивишта]] |- || || Μνήμα Γιάννη || 1461 м<ref name="Незис 380"/> || З над [[Сребрено]] и И над [[Прекопана]] |- || Острево, Остри Врв || Μυτερό, Όστρεβο, Οστρίβερ || 1377 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Крапешино]] |- || Главата || Ναρκοπέδιο, Γκλάβατα || 1500 м<ref name="Незис 380"/> || З од [[Бапчор]] |- || Вилишта || Νεράϊδα, Βίλιστα || 1250 м<ref name="Незис 380"/> || Ј од [[Прекопана]] |- || Колето || Νικόλα Λόφος, Καλέτο, Κολέτο || 1189 м<ref name="Незис 380"/> || С од [[Бел Камен (Леринско)|Бел Камен]] |- || Дауло || Νταούλι || 1207 м<ref name="Незис 380"/> || |- || ’Ржена || Ξωφλημένη, Άρζενα || 1687 м<ref name="Незис 380"/> || СИ од [[Бапчор]], ЈЗ над [[Лаген]] |- || || Παλιοφρύδι, Παλιοφρίτη || 1285 м<ref name="Незис 380"/> || З од [[Бел Камен (Леринско)|Бел Камен]] |- || Капалискето || Παυλίνη, Καπαλισκέτο || 1624 м<ref name="Незис 380"/> || Ј над [[Лаген]] |- || || Παυλίνη || 1540 м<ref name="Незис 380"/> || С над [[Прекопана]] |- || Полената || Πεδινό, Πολένατα || 1500 – 1300 м<ref name="Незис 380"/> || С над [[Кономлади]] |- || Прекопана || Περικοπή, Πρεκοπάνα || 1865 м<ref name="Незис 380"/> || С од [[Прекопана]] |- || || Πετροβούνι, Πέτρα Μπουτούρα || 1692 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над [[Трсје]] |- || Србинов Камен || Πετροβούνι, Σαρμπίνοβ Κάμεν || 1375 м<ref name="Незис 380"/> || И од [[Блаца]], СИ од [[Черешница (Костурско)|Черешница]] |- || Чешма || Πετροβούνι, Τσέϊμα || 1060 м<ref name="Незис 380"/> || И над [[Тиолишта]] |- || Плочите || Πλάκες || 1341 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Главите || Πολύκορφο, Γκλάβιτε || 1270 м<ref name="Незис 380"/> || ЈЗ од [[Блаца]] |- || || Πολύλοφο, Κλοζέτο Βαλεκάλτο || 1185 – 1140 м<ref name="Незис 380"/> || СИ над [[Трново (Костурско)|Трново]] и ЈИ над [[Оштима]] |- || Клепалото || Προεξοχή, Γλεπέλοτο || 1878 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ од [[Прекопана]] |- || Главата, Оровска Глава || Πρόμαχος, Γκλάβατα, Ορόφτσκα Γκλάβα || 1547 м<ref name="Незис 380"/> || З од [[Бапчор]] |- || Рото || Προφήτης Ηλίας, Ρότο|| 1475 м<ref name="Незис 380"/> || С од [[Жервени]], Ј од [[Кономлади]] |- || Свети Илија || Προφήτης Ηλίας || 1268 м<ref name="Незис 380"/> || С над [[Апоскеп]] |- || Свети Илија || Προφήτης Ηλίας || 1063 м<ref name="Незис 380"/> || |- || || Πύργος || 1100 м<ref name="Незис 380"/> || З над [[Маала (Леринско)|Маала]], СИ над [[Крапешино]] |- || Тумбите || Πύρζα, Τούμπιτε || 1586 м<ref name="Незис 380"/> || З над [[Турје (Леринско)|Турје]] |- || Самарина || Σαμαρίνα || 1160 – 1060 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Манковец || Σικαβίτσας Κορυφή, Μάνκοβετς/Μάνκοβιτς || 1862 м<ref name="Незис 380"/> || во средишниот дел СЗ од [[Прекопана]], ЈИ од [[Бапчор]] |- || Бреза || Σουλίου Κορυφή, Μπρέζα || 1460 м<ref name="Незис 380"/> || во средишниот дел, С од [[Бапчор]], ЈЗ над [[Лаген]] |- || Просека, Белиот Рид || Σπηλιάκου, Πρασέκα, Μπίλιο Φριτ || 1176 м<ref name="Незис 380"/> || З од [[Вишени]], ЈИ од [[Жервени]] |- || Кресто || Σταυρός, Κρέστα || 1525 м<ref name="Незис 380"/> || во средишниот дел, С од [[Бапчор]], ЈЗ над [[Лаген]] |- || Сикавица || Συκαβίτσας Κορυφή || 1863 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Стреверик, Чуно || Σφήνα, Στρέβερικ, Τσούνο || 1443 м || столб на 1420 м<ref name="Незис 380"/> |- || Љута, Чуките || Σφύρα, Λιούτα, Τσούκιτε || 1401 м<ref name="Незис 380"/> || Ј од [[Блаца]], СЗ од [[Черешница (Костурско)|Черешница]] |- || || Τζένη, Κρύα Βρύση, Τζένα || 1583 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Симова Нива, Стрилец<ref>{{cite book | title = Спомени за родното ми село Загоричани | last = Василев – Загоричанин | first = Спиро | authorlink = Спиро Василев | coauthors = | editor = | editor-link = | year = 1960 | edition = | publisher = | location = София | isbn = | doi = | pages = 1 | url = https://www.strumski.com/books/Sp_Vassileff_Zagorichani.pdf | accessdate = | quote = | lang-hide = | lang = }}</ref> || Τοξότης, Σίμοβα Νίβα, Στρίλετς || 1073 м<ref name="Незис 380"/> || ЈИ над [[Загоричани]] |- || Папасково || Τσιόπελος, Ποπάσκοβο/Παπάσκοβο || 1200 м<ref name="Незис 380"/> || Ј од [[Дреновени]] |- || Црколово || Τσούγκα, Τσερκόλοβο || 1222 м<ref name="Незис 380"/> || ЈЗ над [[Матешница]] |- || Чука || Τσούκα || 1677 м<ref name="Незис 380"/> || И над [[Трново (Костурско)|Трново]], СЗ од [[Горна Статица]] |- || Чука || Τσούκα || 1577 м<ref name="Незис 380"/> || З од [[Прекопана]] |- || Чука || Τσούκα || 1478 м<ref name="Незис 380"/> || И над [[Невеска]], С над [[Зелениче]] и З [[Горицко]] над |- || Чука || Τσούκα || 1274 м<ref name="Незис 380"/> || |- || Маниторец || Υπολ/γού Σπυριδάκη, Μανιτόρετς || 1496 м<ref name="Незис 380"/> || СИ од [[Вишени]], Ј од [[Бапчор]] |- || Вертила || Ύψωμα Βετρίλα, Βερτίλα || 1714 м<ref name="Незис 380"/> || И над [[Рулја]] |- || Голина || Φαλακρό, Γκολίνα || 1918 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Трсје]] |- || Голина || Φαλακρό, Γκολίνα || 1863 – 1660 м<ref name="Незис 380"/> || З од [[Прекопана]] |- || Голина || Φαλακρό, Γκολίνα || 1607 м<ref name="Незис 380"/> || СЗ над [[Невеска]] |- || Липа || Φλαμουριά, Λίπα || 1215 м<ref name="Незис 380"/> || ЈЗ над [[Лерин]], СЗ над [[Горно Неволјани]] |- || Ситофри || Φρύδι, Σίτοφρι || 1175 м<ref name="Незис 381">{{Незис|2|381}}</ref> || З над [[Сетома]] |- || Орницата || Χερσότοπος, Πλατύ, Ορνίτσατα || 1757 м<ref name="Незис 381"/> || Ј над [[Неред (село)|Неред]], ЈЗ над [[Лаген]] |- || Голем Рид || Ψηλοβούνι, Γκολμερίτ || 1412 м<ref name="Незис 381"/> || |- || Меринџо || Ψηλώματα, Μερίντζο || 1624 м<ref name="Незис 381"/> || ЈЗ над [[Невеска]], СЗ над [[Зелениче]], С над [[Сребрено]] |- || Црна Горна || Δρυμός, Τσερναγόρα || 960 м<ref name="Незис 381"/> || С над [[Корешта (село)|Корешта]] |- || Клоцко Падина || Ηρωϊκό, Κλότσκου Παδένα, Κλότσισκο Παδένα || 960 м<ref name="Незис 381"/> || И над [[Кономлади]] |- || || Ιερολοχίτου Στυλιάδη || 784 м<ref name="Незис 381"/> || |- || Малтепе || Καλλιθέα, Μαλτεπέ || 820 м<ref name="Незис 381"/> || |- || Курулица || Κώστα Ράχη, Κουρουλίτσα || 984 м<ref name="Незис 381"/> || |- || Црновал || Μαύρη Κορυφή, Τσερνούβαλι || 974 м<ref name="Незис 381"/> || З над [[Маала (Леринско)|Маала]] |- || || Μόρα || 998 м<ref name="Незис 381"/> || |- || || Νίκη, Μίκι || 975 м<ref name="Незис 381"/> || |- || Подец || Ποδιά, Πόδετς || 955 м<ref name="Незис 381"/> || И од [[Шестево]] |- || Голем Присој || Προσήλιο, Γκολέμ Πρίσοε, Γκόλεμ Πρισόϊ || 900 м<ref name="Незис 381"/> || З над [[Долно Котори]] |- || Свети Илија || Προφήτης Ηλίας || 968 м<ref name="Незис 381"/> || З од [[Загоричани]] |- || Тумба || Τούμπα || 945 м<ref name="Незис 381"/> || ЈЗ над [[Дреновени]] |- || Чука || Τσούκα || 920 – 870 м<ref name="Незис 381"/> || ЈЗ над [[Маала (Леринско)|Маала]] |- || Рари || Χειμαδιό, Ράρι || 843 м<ref name="Незис 381"/> || |- || Кирово || || 881 м || Ј над [[Шестево]], С над [[Сетома]] |- |} == Галерија == <gallery> Kastoria-Florina National Road via Vitsi Mountain.jpg|Патот Костур-Лерин преку Вич Korisos on winter.jpg|Поглед на селото [[Горенци (Костурско)|Горенци]] од планината Storm with thunders at Korisos.jpg|Громови над Горенци </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Verno}} {{Планини во Егејска Македонија}} [[Категорија:Вич| ]] [[Категорија:Планини во Егејска Македонија]] [[Категорија:Лерин (округ)]] h0tcr7qias5zqzulst6i36uv5hsztc4 0 24058 5582834 5313143 2026-06-26T12:08:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582834 wikitext text/x-wiki {{другизначења3|Богородица (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Богородица | слика = Викиекспедиција Бојмија 148.jpg | големина на слика = 300п | опис = Сретселото во Богородица | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Гевгелија}} | област = [[Бојмија]] | население = 896 | година = 2002 | поштенски број = 1488 | повикувачки број = 034 | надморска височина = 55 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=08 | lat_sec=26 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=32 | lon_sec=56 | слава = | мрежно место = | карта = Богородица во Општина Гевгелија.svg }} '''Богородица''' — село во [[Општина Гевгелија]], во областа [[Бојмија]], во околината на градот [[Гевгелија]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 156.jpg|мини|300п|лево|Сретселото]] Населбата се наоѓа во областа [[Бојмија]], на крајната јужна страна на Гевгелиското Поле, на територијата на [[Општина Гевгелија]]. Атарот на селото се допира со државната граница со [[Грција]]. Всушност, селото лежи на левата страна на реката [[Вардар]], недалеку од автопатот [[Скопје]]-[[Гевгелија]], а на самиот локален пат кон [[Богданци]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=26 мај 2017 |year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=32}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 55 метри. Од градот Гевгелија е оддалечено 3 километри.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Селото било тешко оштетено при [[Валандовски земјотрес (1931)|Валандовскиот земјотрес]] во 1931 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.porta3.mk/razurnuvachkiot-zemjotres-vo-valandovo-od-1931-godina/|title=Разурнувачкиот земјотрес во Валандово од 1931 година|last=Порта3|date=2017-12-21|work=Порта3 - градежништво, архитектура и екологија|accessdate=2021-10-08}}</ref> Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> Граничниот премин „Богородица“ е отворен во 1973 година. == Стопанство == Атарот зафаќа површина од 15,1&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште со површина од 921,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 397,3 хектари, а на шумите само 43,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Населението во Богородица претежно се занимава со земјоделство, особено одгледување на раноградинарски култури. Инаку, во Богородица успешно работи и „Еуропорта“ или "Шимов", фабрика за производство на сигурносни врати и решетки во која има вработено околу 40 луѓе претежно од селото. Во последните неколку години околината на Богородица е посебно привлечна за изградба на хотели-казина. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|616 |1953|663 |1961|821 |1971|894 |1981|960 |1991|1011 |1994|1011 |2002|1001 |2021|896 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Богородица имало 890 жители, од кои 430 [[Македонци]] и 460 [[Турци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 151.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Богородица имало 632 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 126-127.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Богородица е големо село, со пораст на своето население. Во 1961 година, селото броело 821 жител, а во 1994 година бројот се зголемил на 1.011 жители, од кои 990 [[Македонци]], 17 [[Срби]] и 2 [[Власи]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Богородица имало 1.001 жител, од кои 975 [[Македонци]], 18 [[Срби]], 7 [[Власи]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=16 мај 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 896 жители, од кои 861 [[Македонци|Македонец]], 1 [[Македонски Турци|Турчин]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 3 останати и 29 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|890|632|616|663|821|894|960|1.011|1.011|1.001|896}} <!--=== Родови === === Иселеништво ===--> == Општествени установи == * Дом на културата == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Богородица било [[христијани|христијанско]]-муслиманско село во рамките на Гевгелиската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Гевгелија]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Миравци]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Гевгелија. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Богородица, во која Богородица било единствено село. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Богданци, во која покрај селото Богородица се наоѓале градот Богданци и селата Ѓавато, Селемли и Стојаково. Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Богданци. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Гевгелија. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 355 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во младински дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 762 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213184039/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|archive-date=2019-12-13|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Бојмија 142.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Богородица|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква, сместена во главниот дел на селото ;Споменици * Биста на [[Динка Тошев]] (повеќе не постои) * Биста на Ристо (повеќе не постои) <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 152.jpg|Името на една од бистите Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 153.jpg|Името на една од бистите Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 154.jpg|Споменикот со бистите </gallery> == Редовни настани == * Европско првенство во [[мотокрос]] ([[Милци]]) * Рок концерт по повод панаѓурот на 21 септември <!--== Личности ==--> == Култура и спорт == ФК „Галејб АБ“ е фудбалска екипа која се натпреварува во регионалната лига. === Традиционален турнир во мал фудбал === По повод панаѓурот 21.09 (Мала Богородица) секоја година се одржува Турнир во мал фудбал за деца на возраст од 9-16 години. На овој турнир секоја година земаат учество околу 400 деца (играчи) или околу 40 екипи од Општина Гевгелија и пошироко распоредени во 3 категории. Турнирот се одржува под покровителство на Градоначалникот на Општина Гевгелија. == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 155.jpg|Поранешен стопански објект во селото Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 157.jpg|Улица во селото Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 151.jpg|Штрк во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Bogorodica}} {{Општина Гевгелија}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гевгелиски села]] [[Категорија:Села во Општина Гевгелија]] [[Категорија:Богородица (Гевгелиско)| ]] qbk3or9ns1sq5t01yncvv5xhoxcg9dv 0 25219 5583011 5575613 2026-06-26T18:46:17Z Gurther 105215 5583011 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Св. Паисиj Хилендарски | портрет=20140614 Sofia 058.jpg | опис= Преродбеник и историчар од Бугарија | наставка= | роден-дата= 1722 | роден-место= [[Самоков (Бугарија)|Самоковска епархија]], [[Отоманско Царство]] | починал-дата= 1773 | починал-место= [[Асеновград]], [[Отоманско Царство]] }} '''Паисиj Хилендарски''' ([[Самоков (Бугарија)|Самоковска епархија]], [[1722]] — [[Асеновград]], [[1773]]) — истакнат преродбеник од [[Бугарија]]. Во [[бугарска историографија|бугарската историографија]] го сметаат за прв бугарски преродбеник и бугарски национален историчар со неговото дело ''„[[Историjа словенобугарска|Исторїѧ славѣноболгарскаѧ]]“'' (''Историја славјаноболгарскаја'') напишано во периодот [[1760]] — [[1762]] година. == Животопис == === Потекло === За животот на Паисиј се знае релативно малку. Се прифаќа дека е роден во [[1722]] година. За неговото родно место претендираат неколку градови и села, бидејќи самиот не напишал точно од каде е. Во својата книга Паисиј за себеси тврди дека на „''Света Гора дојде во 1745 година од'' ''самоковската епархија.''“<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Коуба|first=Мирослав|date=2013|title=Пајсиј Хилендарски и Македонија. Прилог кон проучувањето на македонско-бугарскиот преродбенски дискурс.|url=https://www.makedonikalitera.mk/images/Izvadoci/MAKEDONIKA_br.7-8.pdf|journal=Македоника|volume=3|issue=7-8|pages=72-86}}</ref> Недостигот на историски документи кои да го прецизираат родното место се надополнува од дијалектолошки анализи на јазичните специфичности на неговото дело.<ref>Цанко Живков [http://www.slovo.bg/old/rrech/212/rr20021202.htm "Родна реч" во спорот за јазикот] и родното място на Паисиј{{bg}}</ref> [[Јордан Иванов]] забележува дека Пајсиј го користи кон крајот на својата книга западнобугарскиот дијалект (самоковски, дупнички, ихтимански),<ref>{{Наведена книга|title=Български старини изъ Македония|last=Ивановъ|first=Йорданъ|publisher=Българското книжовно дружество|year=1908|location=София|pages=176-177|language=бугарски}}</ref> врз основа на кој се обидуваат тој и други бугарски истражувачи да го утврдат Паисиевиот мајчин дијалект. Врз основа на тоа, многумина лингвисти и дијалектолози се приклониле кон мнението дека јазикот на Пајсиј најмногу се доближува до самоковскиот дијалект. Важно е да се напомене дека дијалектолошката анализа не мора во сите погледи да понуди веродостојни податоци, бидејќи карактеристичните обележја на различните дијалекти се меѓусебно испреплетени, дури треба да се има предвид дека исто така јазичната ситуација во овие региони можела значително да се менува во текот на два века. Сепак, може да се каже дека во самоковската област, од каде Паисиј Хилендарски дошол на Света Гора, всушност, може да биде неговото родно место.<ref name=":0" /> Некои книжевни историчари се занимавале во оваа смисла со легендата{{efn|Според оваа легенда, попот на Кралев Двор, Цветан, имал браќа кои станале на Света Гора монаси и ги усвоиле имињата Лаврентиј и Пајсиј. Кога Цветан во Кралев дол починал, на четириесеттиот ден дошле во оваа село двајца негови браќа. Пајсиј останал во Кралев дол половина година, бидејќи бил духовник и така можел по неопходно време да го застапи починатиот Цветан. Пајсиј станал во селото еден природен и почитуван авторитет, и затоа по неговото заминување, целиот род се преименувал од поранешното име Поповци на Пајсијовци (Пајсијов).<ref name=":0" />}} која што се раскажува по генерации во селото [[Кралев дол]] (денес општина Перник) и неговата околина. Во ова село живеело семејството Паисови, кои во минатото одржувале контакти со Света Гора. Очигледно е дека името на овој род е изведено од монашко име, а не од световно. Најверојатно тоа биле т.н. гурбетчии – сезонски работници кои биле изнајмувани за ѕидарски работи, поврзани со обновување на манастирот, или за други задачи. Некои од нив останале во светогорските манастири и ги усвоиле монашките имиња. Тоа би можело да биде случај исто и на Лаврентиј, постариот брат на Пајсиј. Од оваа теорија поаѓа со своите ставови на пример Веле Кралевски, кој ја објавил во в. „Независност“ (1923 г.) и во врска со лингвистичката анализа на Јордан Иванов констатира дека токму дијалектот на Кралев Двор им одговара на спецификите на Пајсиј Хилендарски. Оваа теорија, исто така, ја застапува [[Александар Теодоров-Балан]]. За да се утврди можното родно место на Паисиј може да помогнат некои информации поврзани со неговиот брат Лаврентиј. Меѓу двајцата браќа имало дваесет години разлика, како што за тоа информира самиот Паисиј и што можеме да согледаме како веродостојна информација, иако може да претпоставуваме определено заокружење на возраста на двајцата браќа (Паисиј вели: „''И я съставих в манастира Хилендар, при игумена Лаврентия, мой'' ''роден брат от една майка и по-стар от мене; той тогава имаше 60 години, а аз - 40.''“). Во кондиките на манастирите во [[Атон]] има достапни податоци, кои покажуваат дека Лаврентиј во 1765 г., по смртта на татко си, му ја оставил својата родна куќа во Банско на Хилендарскиот манастир, каде што потоа бил основан метох.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", Издателство "Полис", София, 1999, стр. 31. {{bg}}</ref> Со оглед на тоа дека Пајсиј, според сите индикации, не го искажувал на никаков начин кон ова наследство својот став, може да се водат размислувања во две насоки: # Лаврентиј бил најстариот син (дури и ако го преминеме третиот брат Влчо, кој бил успешен трговец), па затоа имал привилегирано право за наследство на имотите на својот татко. Во оние времиња било на словенскиот Југ вообичаено дека токму најстариот син го наследувал целиот имот, со што требало да се спречи неговото распарчување меѓу неговите помлади браќа и сестри. # во врска со разликата во годините помеѓу Лаврентиј и Пајсиј, која според сите информации била дваесет години, би можело да доаѓа предвид претпоставката дека Паисиј и Лаврентиј ја имале истата мајка, како што Паисиј тоа го споменува во поговорот кон својата Историја („''в манастира Хилендар, при игумена'' ''Лаврентия, мой роден брат от една майка и по-стар от мене''“), но секој од браќата имал различен татко.<ref>Акад.Иван Снегаров [http://www.pravoslavieto.com/history/19/1883_Ivan_Snegarov/paisij_rodno_mjasto.htm "За родното място на Паисий Хилендарски"] {{bg}}</ref> Оваа претпоставка се чини логична ако се земе предвид дека за татко си Пајсиј ништо не кажува. Ова ќе ја навести исто така и натамошната насока на размислувањата за родното место на Паисиј. По смртта на таткото на Лаврентиј, мајката на двата браќа одлучила повторно да се омажи, и затоа може да се претпостави дека го напуштила Банско и отишла во куќата на својот нов сопруг некаде во „Самоковската епархија“. Допрва таму тогаш го родила својот најмлад син – т.е. Пајсиј. Според друга претпоставка, Паисиј потекнува од селото Доспеј, во близина на Самоков.<ref>[https://web.archive.org/web/20081227053630/http://www.paisii.swu.bg/doc/biblioteka/dospeiska_versia_Paisii.pdf Доспејска верзија] {{bg}}</ref><ref>[http://liternet.bg/publish19/m_deianova/istoricheski.htm Критика на кралевдолската верзија со осврт на доспејската] {{bg}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081227053615/http://www.paisii.swu.bg/doc/biblioteka/Krxgla_masa_paisii.pdf Тркалезна маса], одржана на 15 март 2007 година, Перник {{bg}}</ref> === Монашки живот и Хиландар === [[Податотека:Monastery Hilandar in 1896.jpg|лево|мини|Манастирот Хиландар]] Во [[1745]] година Паисиj станал монах во српскиот манастир [[Хиландар]] во Атон, од каде и го добил прекарот Хилендарски. Бил испраќан да патува низ [[Балкански Полуостров|Балканот]] со цел собирање на парични помошти од христијанското население. Во [[1761]] по дела на манастирот патувал до [[Сремски Карловци]] во [[Војводина]] (тогаш во [[Австриско Царство|Австриското Царство]]), каде што било седиштето на српската [[Карловачка митрополија]]. Во неjзините богати библиотеки имал можност да прочита некои од познатите во оноj период историски книги за Балканот. Враќајки се во Хилендарскиот манастир, започнал да пишува историја на бугарскиот народ. По некои конфликти внатре во монашкото братство на Хилендар се префрлил во [[Манастир Зограф|Зографскиот Манастир]], каде во [[1762]] година ја завршил својата „Историја словенобугарска“.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", Издателство "Полис", София, 1999, стр. 31-32. {{bg}}</ref> Податоците за животот на Паисиj по [[1762]] се малку и фрагментирани. Неоспорно е дека по завршувањето на историјата се вратил во Хилендарскиот манастир и за извесен период бил негов проигумен. Продолжил да патува во централноисточна Бугарија. Според интензитетот на [[Историjа словенобугарска#Преписи|преписите]] на неговата ''Историја'' може да се констатира дека многу време поминал во [[Велико Трново|трновскиот регион]]. Сигурно документирани негови посети се во реоните на [[Котел (град)|Котел]] во 1765, [[Сливен]] во 1766 и [[Солун]] во 1772. Во општ поглед станува јасно дека Пајсиј се сосредоточувал главно кон областите поврзани со традициите на бугарската државност и култура – Солун како родното место на првите словенски учители, Велико Трново како последен центар на бугарската држава пред доаѓањето на Османлиите.<ref name=":0" /> Умрел во [[1773]] во Амбелино во јужниот дел на денешниот Асеновград.<ref name="ReferenceA">Пламен Митев, "Българското Възраждане", Издателство "Полис", София, 1999, стр. 32. {{bg}}</ref> Паисиj Хилендарски е канонизиран за светец од [[Бугарска православна црква|Бугарската православна црква]] во 1962 година. == „Историја словенобугарска“ == [[Податотека:Istoriya Slavyanobolgarskaya Fair Copy.jpg|right|thumb|200px|Препис на „Историја словенобугарска“ од 18 век]] Во процесот на подготвувањето за создавање на словенобугарска историја Паисиj се запознал со некои од достапните во неговата епоха историски извори: житија на светци, летописни белешки, царски грамоти, сочиненија на [[Климент Охридски]] и [[Евтимиј Трновски]], српскиот „Родослов“, руски публикации на „Пролог“ и „Кормчаја книга“, стематографиите на [[Павел Ритер Витезовиќ]] и [[Христофор Жефарович]], а наjголемо влијание врз неговите општи идеи за историјата имале руските преводи на книгите „Дејанија церковнаја и гражданскаја“ од [[Цезар Барониј]] и „Книга историографија“ (со оригинално име „Царството на Словените“) од [[Мавро Орбини]].<ref name="ReferenceA"/> По завршувањето на книгата Паисиј продолжил да патува и сам да ја распространува. За прв зачуван препис се смета преписот од [[1765]] година, порачан од богатите граѓани на Котел и направен од [[Софрониј Врачански]]. Вториот бил направен во [[1771]] година во Самоков од [[поп Алекси]]. За тие преписи се знае дека биле препишувани директно од оригиналот на Паисиj и во негово присуство. Од периодот до крајот на 18 век се познати околу 10 ракописни преписи, а до крајот на 19 век нивниот број е повеќе од 60. Вистинска историска вредност „Историја словенобугарска“ добила во првата половина на 19 век и натаму по неjзиното прво преработено печатено издание, направено од [[Христаки Павлович]] во [[Будимпешта]] во [[1844]] година со наслов „Царственик или историја болгарска“.<ref name="ReferenceA"/> „Царственик...“, што вклучувало и некои делови од „Стематографија“ на Христофор Жефарович, а било користено како учебник по историја во преродбенските училишта.<ref>Кузман Шапкарев, "[http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_1_2.htm Материали за историята на възраждането..."], Издателство "Български писател", София, 1984, стр. 75. {{bg}}</ref> Паисиj се смета за втемелувач и пропагатор на бугарското име и бугарскиот етнички карактер во Македонија.<ref>"Македонска енциклопедија", Македонска академија на науките и уметностите, Скопје, 2009, том 1, статија "Бугарското име во Македонија", стр. 222.</ref> == Политичка употреба == Неговото име често било користено за политички цели, како што е случајот со создадениот во 1927 година националистички сојуз “Отец Паисиј“, којшто подоцна ќе се изроди во нацистички, а негови членови во 1943 година ќе учествуваат во напади врз еврејски маала и ќуки.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ndt1.com/article.php/20060310154633810 |title=архивски примерок |accessdate=2009-02-16 |archive-date=2012-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305061037/http://www.ndt1.com/article.php/20060310154633810 |url-status=dead }}</ref> Нешто подоцна ќе биде искористен од Тодор Живков за неговата нова политика кон Пиринска Македонија.<ref>[http://www.sitebulgarizaedno.com/index.php?option=com_content&view=article&id=229:2011-01-25-10-15-15&catid=29:2010-04-24-09-14-13&Itemid=61 Тодор Живков и македонското прашање]</ref> == Белешки == {{notelist}} == Извори == <references/> == Надворешни врски == * [http://slovo.bg/showwork.php3?AuID=15&WorkID=92&Level=1 „Историја словенобугарска“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070516034213/http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=15&WorkID=92&Level=1 |date=2007-05-16 }}, полн текст. {{bg}} * [http://www.bnr.bg/RadioBulgaria/Emission_Bulgarian/Theme_IstoriaIReligia/Material/0311_ninov.htm Емисија на Бугарското Национално Радио „Вистината за родното место на Паисиј“]{{Мртва_врска|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.paisii.swu.bg/index.htm Проект „Четвртинка милениум Историја словенобугарска“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081225211949/http://www.paisii.swu.bg/index.htm |date=2008-12-25 }} на Југозападниот универзитет „Неофит Рилски” - Благоевград. {{bg}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Паисиј Хилендарски}} [[Категорија:Светогорски монаси]] [[Категорија:Луѓе од Банско]] [[Категорија:Христијански светци од 18 век]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Родени во 1722 година]] [[Категорија:Починати во 1773 година]] [[Категорија:Починати во Асеновград]] 2oiqgy4zlm087ilvbgs2zlknvn7g1w4 0 25390 5583229 5485156 2026-06-27T10:53:35Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар (2) 5583229 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија поранешна држава |native_name = Краљевина Србија<br> ''Kraljevina Srbija'' |conventional_long_name = Кралство Србија |common_name = Србија |continent = Europe |region = Balkans |country = Serbia |year_start = 1882 |year_end = 1918 |date_start= 6 март |event1 = |date_event1 = |date_end= 1 декември |event_end=Се приклучила кон ''[[Кралство Југославија|Југославија]]'' |event_post = |date_post = |p1 = Кнежевство Србија |p2 = |flag_p1 = Flag of Serbia (1835-1882).svg |flag_p2 = Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg |s1 = Кралство на Србите, Хрватите и Словенците |flag_s1 = Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg |image_flag = State Flag of Serbia (1882-1918).svg |image_coat = Royal Coat of arms of Serbia (1882–1918).svg |image_map = Kingdom of Serbia (1914).svg |image_map_caption = Кралството Србија во 1914 |national_anthem = ''[[Bože Pravde]]''{{parabr}}{{center|[[File:National anthem of Serbia, performed by the United States Navy Band.wav]]}} |official_languages = [[Српски јазик|Српски]] |capital = [[Белград]] |government_type = Уставна монархија |title_leader = [[Монарх|Крал]] |leader1 = [[Милан Обреновиќ IV]] |year_leader1 = 1882–1889 |leader2 = [[Александар Обреновиќ]] |year_leader2 = 1889–1903 |leader3 = [[Петар I Караѓорѓевиќ]] |year_leader3 = 1903–1918 | |title_deputy = [[Премиер на Србија|Премиер]] |deputy1 = [[Милан Пироќанец]] <small>(прв)</small> |year_deputy1 = 1882–1883 |deputy2 = [[Никола Пашиќ]] <small>(последен)</small> |year_deputy2 = 1912–1918 |currency = [[Српски динар]] }} '''Кралството Србија''' била држава која егзистирала на [[Балкан]]от од [[1882]] од [[1918]] година. Била признаена како [[Кнежевство Србија]] според [[Берлински договор, 1878|Берлинскиот конгрес]] од 1878 година. == Прогласување на Кралството == На 6 март 1882 година, кнежевството Србија е прогласено за кралство, а кнез [[Милан Обреновиќ]] станува првиот крал на Србија, под името крал Милан I. Ова следи по стекнувањето на независност од Османлиското Царство на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] (1878), кога Србија добива меѓународно признание и територијално проширување (регионите Ниш, Пирот, Врање и Топлица). Владеењето на крал Милан е обележано со политичка нестабилност и борба меѓу три главни партии: Либералната партија, Напредната партија (која ја поддржува кралот) и Радикалната партија, предводена од [[Никола Пашиќ]], која добива голема популарност поради своите демократски идеи. Милан се потпира на поддршка од Австро-Унгарија, што предизвикува незадоволство кај дел од населението, особено кај радикалите, кои се наклонети кон Русија. По обединувањето на Бугарија со Источна Румелија, Србија, под притисок на Австро-Унгарија и во обид да го зачува балансот на моќ на Балканот, објавува [[Српско-бугарска војна|војна на Бугарија]]. Војната завршува со пораз на Србија во Битката кај Сливница и со мировен договор во Букурешт (1886), без територијални промени. Оваа војна го ослабува угледот на Милан. Под притисок на Радикалната партија, Милан го воведува Уставот од 1888 година, кој е еден од најдемократските во Европа во тоа време. Тој гарантира слобода на говор, печат и собирање, и го ограничува влијанието на кралот врз законодавството. Поради лични и политички проблеми, вклучително и скандали поврзани со неговата сопруга Наталија и незадоволството од неговата проавстриска политика, Милан абдицира во март 1889 година во корист на неговиот син [[Александар Обреновиќ]]. == Владеењето на Александар Обреновиќ == Бидејќи Александар бил малолетен, земјата била управувана од регентство до 1893 година. Во 1893 година, Александар, на 16-годишна возраст, извршува државен удар, прогласувајќи се за полнолетен и преземајќи ја власта. Неговото владеење е обележано со авторитарен стил и чести уставни промени. Александар продолжува со проавстриската политика на неговиот татко, но односите со Русија се влошуваат. Неговиот брак со [[Драга Обреновиќ|Драга Машин]], поранешна дворска дама со сомнителен углед, предизвикува големо незадоволство меѓу народот и војската. Во јуни 1903 година, група офицери, предводени од Драгутин Димитријевиќ-Апис, го извршува [[Мајски преврат|Мајскиот преврат]]. Александар и Драга се брутално убиени, а династијата Караѓорѓевиќ се враќа на тронот со изборот на Петар I Караѓорѓевиќ за крал. Овој настан го означува крајот на династијата Обреновиќ и почетокот на нов период во српската историја. == Владеењето на Петар I Караѓорѓевиќ == По Мајскиот преврат, [[Петар I Караѓорѓевиќ|Петар I]], син на Александар Караѓорѓевиќ, беше избран за крал. Тој го врати уставот од 1888, зајакнувајќи ја парламентарната демократија. Радикалната партија на Никола Пашиќ стана доминантна политичка сила. Под Петар I, Србија се ориентираше кон Русија и Франција, оддалечувајќи се од Австро-Унгарија. Ова доведе до: * Царинска војна (1906–1911): Австро-Унгарија воведе економска блокада на Србија поради нејзината независна политика. Србија успеа да се справи со кризата преку извоз во други земји, што ја зајакна нејзината економија. * Анексијата на Босна (1908): Австроунгарската анексија на Босна и Херцеговина предизвика криза во Србија, каде што јавноста бараше војна, но владата, под притисок од големите сили, се повлече. === Балкански војни (1912–1913) === [[Податотека:Zapleneti turski topovi od strana na srpskata vojska pred crkata vo Kumanovo, Balkanska vojna, 1912.tif|мини|Запленети турски топови од страна на српската војска, по [[Битка кај Куманово (1912)|Битката кај Куманово]]]]Во Првата балканска војна, започната во октомври 1912 година, Србија била дел од Балканскиот сојуз заедно со Бугарија, Грција и Црна Гора, обединети против Отоманската Империја. Дипломатски, Србија успеала да склучи сојузи, особено со Бугарија, иако споровите околу поделбата на Македонија подоцна создале тензии. Поддршката од Русија била важна за нејзините планови. Воените успеси биле импресивни: српската армија, предводена од [[Радомир Путник (војвода)|Радомир Путник]], ја поразила отоманската војска кај [[Битка кај Куманово (1912)|Куманово]], овозможувајќи напредување кон Косово и Македонија. Српските сили стигнале и до Јадран, заземајќи делови од денешна Албанија, вклучително и Драч. Србија им помогнала и на сојузниците во други битки, како опсадата на Одрин. Со [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот договор]] од мај 1913 година, Србија ги добила Косово, делови од Санџак и северните делови на Македонија, но големите сили, пред сè Австро-Унгарија, го спречиле нејзиниот пристап до морето преку создавање на независна Албанија. Втората балканска војна избувнала во јуни 1913 година поради несогласувања за поделбата на Македонија. Бугарија, незадоволна од распределбата, ја нападнала Србија, но српската војска, иако исцрпена, победила во [[Битка кај Брегалница|Битката кај Брегалница]]. Со поддршка од Грција, Црна Гора, па дури и од Романија и Отоманската Империја, Србија извојувала победа. [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]] од август 1913 година ѝ доделил дополнителни делови од Македонија, зацврстувајќи ја нејзината позиција. === Прва светска војна (1914–1918) === Атентатот на [[Франц Фердинанд]] во Сараево (28 јуни 1914) од страна на [[Гаврило Принцип]], член на „Црна рака“, доведе до ултиматум од Австро-Унгарија. Србија делумно го прифати, но Австро-Унгарија објави војна. Српската војска, предводена од војводи како [[Радомир Путник (војвода)|Радомир Путник]], постигна значајни победи во битките кај Цер (1914) и Колубара (1914), одбивајќи ги австроунгарските офанзиви. Во 1915 година, комбинираната офанзива на Австро-Унгарија, Германија и Бугарија ја принуди српската војска на [[Повлекување на српската војска преку Албанија|повлекување преку Албанија]]. Ова беше еден од најтрагичните моменти во српската историја, со огромни загуби поради студ, глад и борби. По реорганизацијата на Крф, српската војска, со поддршка од сојузниците, учествуваше во пробивот на Солунскиот фронт во септември 1918 година, што доведе до ослободување на Србија. По победата во Првата светска војна, на 1 декември 1918 година, Кралството Србија се обедини со Државата на Словенците, Хрватите и Србите и други територии за да го формира Кралството на Србите, Хрватите и Словенците (подоцна Кралство Југославија). == Административна поделба == [[Податотека:Okrugs_of_the_Kingdom_of_Serbia_1914.png|мини|Окрузи во Кралството Србија во 1914]] Во 1890 Србија била поделена на 15 окрузи, кои понатаму биле поделени на срезови. Градовите Белград и Ниш имале специјален управен статус. Окрузите биле: Ваљевски, Врањски, Крагуевачки, Краински, Крушевачки, Моравски, Пиротски, Подрински, Подунавски, Пожаревачки, Руднички, Тимочки, Топлички, Ужички и Црноречки.{{Yug-timeline}} [[Категорија:Кралство Србија| ]] [[Категорија:Поранешни словенски држави]] [[Категорија:Поранешни држави на Балканот]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1918 година]] gxyjk2bgm95ydwod8dg3utl2bm0l7yl 0 25425 5583143 5571944 2026-06-27T06:58:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583143 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |birth_name=Влади́мир Влади́мирович Пу́тин |name = Владимир Путин |image = Vladimir Putin September 5, 2022 (cropped).jpg |office = [[Претседател на Русија]] |primeminister = [[Виктор Зубков]]<br>[[Димитриј Медведев]]<br>[[Михаил Мишустин]] |term_start = 7 мај 2012 |term_end = |predecessor = [[Димитриј Медведев]] |successor = |primeminister1 = [[Михаил Касјанов]]<br>[[Виктор Христенко]]<br>[[Михаил Фрадков]]<br>[[Виктор Зубков]] |term_start1 = 31 декември 1999 |term_end1 = 7 мај 2008<br><small> 31 декември 1999 – 7 мај 2000</small> |predecessor1 = [[Борис Елцин]] |successor1 = [[Димитриј Медведев]] |office2 = [[Премиер на Русија]] |president2 = [[Димитриј Медведев]] |deputy2 = [[Игор Шувалов]] |term_start2 = 8 мај 2008 |term_end2 = 7 мај 2012 |predecessor2 = [[Виктор Зубков]] |successor2 = [[Виктор Зубков]] <small>(Acting)</small> |president3 = [[Борис Елцин]] |deputy3 = [[Виктор Христенко]]<br>[[Михаил Касјанов]] |term_start3 = 9 август 1999 |term_end3 = 7 мај 2000<br><small>9 август 1999 – 16 август 1999</small> |predecessor3 = [[Сергеј Степашин]] |successor3 = [[Михаил Касјанов]] |office4 = Претседавач на Советот на министри на [[Русија-Белорусија]] |term_start4 = 27 мај 2008 |term_end4 = |predecessor4 = нема |successor4 = |office5 = [[Генерален секретар на Централниот комитет на Единствена Русија|Генерален секретар]] на Единствена Русија |term_start5 = 1 јануари 2008 |term_end5 = |predecessor5 = нема |successor5 = |office6 = Претседател на Единствена Русија |term_start6 = 1 јануари 2008 |term_end6 = 30 мај 2012 |predecessor6 = [[Борис Гризлов]] |successor6 = [[Димитриј Медведев]] |office7 = Директор на [[ФСБ]] |president7 = [[Борис Елцин]] |term_start7 = 25 јули 1998 |term_end7 = 29 март 1999 |predecessor7 = [[Николај Ковалов]] |successor7 = [[Николај Петрушев]] |birth_date = {{birth date and age|1952|10|7|df=y}} |birth_place = [[Ленинград]], [[Советски Сојуз]] |death_date = |death_place = |party = [[КПСС]] <small>(пред 1991)</small><br>[[Наш дом - Русија]] <small>(1995 – 1999)</small><br>[[Единство (политичка партија)|Единство]] <small>(1999 – 2001)</small><br>независен <small>(1991 – 1995; 2001 – 2008)</small><br>[[Единствена Русија]] <small>(2008–денес)</small> |spouse = [[Људмила Путина]] |children = Марија<br>Екатерина |religion = [[Руска православна црква]] |alma_mater = [[Ленинградски универзитет]] |signature = Putin signature.svg |website = {{Official website|http://premier.gov.ru/eng/}} |allegiance = {{знаме|Soviet Union}} |branch = [[КГБ]] |serviceyears = 1975 – 1991 |rank = [[потполковник]] }} '''Владимир Владимирович Путин''' ({{langx|ru|Влади́мир Влади́мирович Пу́тин}}; р. {{роден на|7|октомври|1952}} година) — [[Русија|руски]] политичар и моментален [[претседател на Русија]] од [[7 мај]] [[2012]] година. Путин претходно бил претседател во периодот од 2000 до [[2008]] година и [[премиер на Русија]] во периодот од 1999-2000 и 2008-2012 година. Путин исто така е претседател на партијата [[Единствена Русија]] и Претседател на Советот на министри на унијата Русија-Белорусија во периодот од 2008 до 2012 година. Во времето на [[комунизам|комунизмот]], Путин шеснаесет години бил агент во [[КГБ]], каде по [[Распад на Советскиот Сојуз|распаѓањето на Советскиот Сојуз]] влегол во политиката во [[Санкт Петербург]] во [[1991]] година. Во [[1996]] година се преселил во [[Москва]] и се приклучил кон администрацијата на [[Борис Елцин]], каде на [[31 декември]] [[1999]] година станал вршител на должноста претседател, кога Елцин неочекувано поднел оставка. Во [[2000]] година Путин победил на изборите и бил реизбран во 2004 година. По крајот на мандатот, тој немал право на трет последователен мандат, па во 2008 година новиот претседател [[Димитриј Медведев]] го избрал за премиер на земјата. Во септември [[2011]] година, Медведев го предложил Путин за претседателски кандидат, кое довело до протести во неколку руски градови. Тој во март [[2012]] година победил на изборите, каде според новиот устав неговиот мандат ќе биде шест години.<ref>[http://en.rian.ru/russia/20120304/171708401.html Putin Hails Vote Victory, Opponents Cry Foul] [[RIAN]]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theworldreporter.com/2012/03/elections-in-russia-world-awaits-for.html|title=Elections in Russia: World Awaits for Putin to Reclaim the Kremlin|date=March 2012|publisher=The World Reporter|accessdate=2012-03|archive-date=2019-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110037/https://www.theworldreporter.com/2012/03/elections-in-russia-world-awaits-for.html|url-status=dead}}</ref>. Путин е заслужен за враќањето на политичката стабилност и економскиот развој на Русија, која била во голема економска криза во деведесеттите години<ref name="mcfaul_p72">{{Наведена книга |last1=McFaul |first1=Michael |last2=Stoner-Weiss |first2=Kathryn |editor1-first=Stephen |editor1-last=White |title=Developments in Russian Politics 7|year=2010 |publisher=Palgrave McMillan |location=New York |isbn=9780230224490 |department=Elections and Voters |page=72}}</ref><ref name="derpräsident">{{Наведена книга|last=Krone-Schmalz|first=Gabriele|title=Was passiert in Russland?|publisher=F.A. Herbig|location=München|year=2008|edition=4|department=Der Präsident|isbn=978-3-7766-2525-7|language=de}}</ref>. Во текот на првите девет години од неговото претседателствување (1999-2008) реалниот приход се зголемил за 2,5 пати, а платите трипати повеќе. Првиот мандат на Путин било одбележано со висок економски раст. БДП се зголемил за 72%.<ref name="challenges_p12">{{Наведена книга|editor=Anders Åslund, Sergei Guriev, Andrew C. Kuchins|title=Russia After the Global Economic Crisis|department=Challenges Facing the Russian Economy after the Crisis|pages=9–39|last1=Guriev|first1=Sergei|last2=Tsyvinski|first2=Aleh|publisher=Peterson Institute for International Economics; Centre for Strategic and International Studies; New Economic School|year=2010|isbn=9780881324976|pages=12-13}}</ref><ref name=nbc>{{наведени вести|title=Russians weigh Putin's protégé|agency=Associated Press|location=[[Moscow]]|date=3 May 2008|url=http://www.msnbc.msn.com/id/24443419/print/1/displaymode/1098/|accessdate=2008-12-29}}</ref><ref name=nbc/><ref name=russiaprofile>[http://russiaprofile.org/politics/a1187177738.html Putin's Economy&nbsp;– Eight Years On] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111024211354/http://russiaprofile.org/politics/a1187177738.html |date=2011-10-24 }}. Russia Profile, 15 August 2007. Посетено на 23 April 2008</ref><ref name=russiaprofile/><ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&pr.y=13&sy=1992&ey=2007&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=922&s=NGDPD%2CPPPGDP&grp=0&a=GDP of Russia from 1992 to 2007] [[International Monetary Fund]] Посетено на 12 May 2008</ref><ref name=stats>[http://en.rian.ru/analysis/20080301/100381963.html Russia’s economy under Vladimir Putin: achievements and failures] [[RIA Novosti]] Посетено на 1 May 2008</ref><ref name=gsk>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b08_12/IssWWW.exe/stg/d01/07-08.htm|title=RUSSIA AVERAGE MONTHLY ACCRUED WAGES OF EMPLOYEES|publisher=Russia's Federal State Statistics Service|accessdate=2012-09-29|archive-date=2019-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220003157/http://www.gks.ru/bgd/regl/b08_12/IssWWW.exe/stg/d01/07-08.htm|url-status=dead}}</ref>. Овие успеси се препишуваат главно поради добрата макроекономска политика, фискалните реформи, зголемувањето на капиталните приливи како и петпати зголемената цена на нафтата и гасот кои го сочинуваат поголемиот дел од рускиот извоз<ref name=tw>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thomaswhite.com/explore-the-world/bric-spotlight/2010/russia-oil-and-gas.aspx|title=Oil & Natural Gas Sector in Russia: Fueling Growth|date=January 2011|publisher=Thomas White Intl}}</ref><ref name=wb_nov2009>{{Наведена мрежна страница|url=http://siteresources.worldbank.org/INTRUSSIANFEDERATION/Resources/305499-1245838520910/rer20fulltext_eng.pdf|title=Russian Economic Report|date=November 2009|publisher=World Bank|accessdate=2009-11}}</ref><ref name=progress>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.americanprogress.org/issues/2004/06/b99061.html|title=The Putin Paradox|publisher=Americanprogress.org|date=2004-06-24|accessdate=2010-03-02}}</ref><ref name=rutland>{{Наведена книга|last=Rutland|first=Peter|title=Developments in Russian Politics|editor=White, Gitelman, Sakwa|publisher=Duke University Press|year=2005|volume=6|department=Putin's Economic Record|isbn=082233522012 {{Please check ISBN|reason=Invalid length}}<!--Please check ISBN|reason=Invalid length-->}}</ref>. Како претседател на Русија, Путин донел закон за рамен данок на доход од 13%. Како премиер вовел големи воени реформи и реформи во полицијата. Неговата енергетска политика ја потврдило позицијата на земјата како енергетска велесила.<ref name=online.wsj.com>[http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704129204575505373365685564.html Russia, China in Deal On Refinery, Not Gas] by Jacob Gronholt-Pedersen. Wall Street Journal, Sept 22, 2010</ref><ref name=businessinsider.com>[http://www.businessinsider.com/why-russia-is-about-to-change-the-world-2010-1 Did A New Pipeline Just Make Russia The Most Important Energy Superpower By Far] by Graham Winfrey. Business Insider, 6 Jan 2010</ref>. Освен тоа, Путин поддржал и развој на јадрената и одбранбената индустрија. Порастот на странските инвестиции<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/business/invest/in_inv1.htm ПОСТУПЛЕНИЕ ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ ПО ТИПАМ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220213073312/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/business/invest/in_inv1.htm |date=2022-02-13 }} [[Rosstat]]</ref> донел до голем економски развој во индустрии како авртомобилската на пример. Развојот на земјата во неговиот мандат вклучува изградба на цевководи, реставрација на сателитскиот систем за навигација ГЛОНАСС, и изградба на инфраструктура за меѓународни настани. Во Русија, водството на Путин претежно ужива голема популарност, со генерално висок рејтинг<ref>[http://www.levada.ru/indeksy Индексы] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120306224428/http://www.levada.ru/indeksy |date=2012-03-06 }} levada.ru</ref>. Според некои, голем дел од неговите дела се одликувале како недемократски<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Treisman, D|title=Is Russia's Experiment with Democracy Over?|url=http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|publisher=UCLA International Institute|accessdate=31 Dec. 2007|archive-date=2004-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20041111074502/http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|url-status=dead}}</ref>. Најголема критика врз Путин доаѓа од западните земји. Некои критичари Путин го опишуваат како [[диктатор]],<ref name="telegraph-8787889">{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/8787889/Fears-Vladimir-Putin-will-turn-Russia-into-outright-dictatorship.html|author=Andrew Osborn|title= Fears Vladimir Putin will turn Russia into outright dictatorship |newspaper=''The Telegraph''|date= 25 Sep 2011 |accessdate= 25 Sep 2011 }}</ref><ref name="theaustralian-dictator">{{наведени вести|url=http://www.theaustralian.com.au/arts/books/putin-the-elected-dictator-is-doomed-biographer-claims/story-e6frg8nf-1226359371505|author= Stephen Romei |title= Putin the elected dictator is doomed, biographer claims |newspaper=''[[The Australian|date= May 18, 2012 |accessdate= May 18, 2012 }}</ref><ref name="huffingtonpost-dictator">{{наведени вести|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/03/04/ed-miliband-vladimir-putin-ruthless-dictator_n_1319204.html|author=|title= David Miliband: Vladimir Putin Is A 'Ruthless Dictator' |newspaper=''[[The Huffington Post|date= 4/03/2012 |accessdate= 4/03/2012 }}</ref>, кое Путин категорично го негира. == Рани години== [[Податотека:Vladimir Putin with his mother.jpg|мини|лево|Путин со неговата мајка, Марија Ивановна, во јули 1958]] Владимир Путин е роден на 7 октомври 1952 година, во [[Ленинград]], СССР (сега Санкт Петербург, Руска Федерација)<ref>[https://web.archive.org/web/20100514164020/http://premier.gov.ru/eng/premier/biography.html Biography at the Russia's Prime Minister web site], in Russian</ref> како дете на Владимир Спиридонович Путин (1911-1999) и Марија Ивановна Путина (1911-1998). Неговата мајка била фабрички работник, а неговиот татко бил регрутант во советската морнарица, каде што служел во почетокот на 1930-тите години<ref name=first-person>{{Наведена книга|title=First Person|author2=Vladimir Putin, Nataliya Gevorkyan, Natalya Timakova, Andrei Kolesnikov|others=trans. Catherine A. Fitzpatrick|year=2000|publisher=[[PublicAffairs]]|page=208|isbn=978-1-58648-018-9}}</ref>. Двата постари браќа биле родени во средината на 1930-тите. Еден починал во рок од неколку месеци по неговото раѓање, додека вториот починал од [[дифтерија]] за време на опсадата на Ленинград во [[Втората светска војна]]. Дедото на Путин од неговата таткова страна, Спиридон (1879-1965), бил вработен во дачата на Владимир Ленин во Горки како готвач, а по смртта на Ленин продолжил да работи за неговата сопруга Надежда. Тој подоцна работел и за Јосиф Сталин во една од дачите во реонот на Москва, како и во дачата на Московскиот градски комитет на КПСС, каде честопати престојувал и самиот Владимир Путин.<ref name=sakwa_p2>{{harv|Sakwa|2008|p=2}}</ref>. Потеклото на Владимир е опишано како мистерија без евиденција на преживеаните негови предци поради тоа што нема низ историските документи презиме Путин. Се смета дека неговото семејство потекнува од Тверското кралско семејство. Во семејната книга на Тверскиот регион се споменува името на Путијанин од каде се смета дека потекнува од аристократско семејство, точно од родот на Големиот кнез на Твер, Михаил од средниот век. Низ историјата било вообичаена практика семејните имиња поврзани со поранешни аристократски семејства да бидат скратувани, како на пример Путјанин да стане Путин<ref>[http://english.pravda.ru/business/finance/05-11-2002/1528-putin-0/ Pravda, English Edition, 5 ноември 2002]</ref>. Во својата автобиографија [[Во прво лице]]<ref name=first-person/> кое се заснова на интервју со Путин, се зборува за скромниот живот на Путин кој живеел во комунален стан во Ленинград. На 1 септември 1960 година тој започнал да оди во училиштето број 193 кое се наоѓало спроти неговата куќа. Во петто одделение бил еден од неколкуте во класот кој сè уште не бил Пионер, а тоа се должело главно поради неговото палаво однесување. Во шесто одделение започнал да тренира самбо а потоа и џудо. Во 1975 година Путин дипломирал право на Ленинградскиот државен универзитет.<ref>theme: {{langx|ru|«Принцип наиболее благоприятствуемой нации»}}[http://old.jurfak.spb.ru/student/graduate/default.asp?now=1975 Выпускники за 1975&nbsp;г.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120402222341/http://old.jurfak.spb.ru/student/graduate/default.asp?now=1975 |date=2012-04-02 }} [[Saint Petersburg State University]]'s website. ("The principle of [[most favoured nation|most favored nation]]").</ref>. Неговата докторска тема била под наслов "Стратешко планирање на регионалните ресурси во рамките на формирањето на пазарните односи" според која рускиот економски успех ќе зависи од националната енергетика.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.foreignaffairs.com/articles/137615/ahmed-mehdi/putins-gazprom-problem |last= Mehdi |first= Ahmed |date= 6 May 2012 |title= Putin's Gazprom Problem |publisher= [[Foreign Affairs|ForeignAffairs.com]] |accessdate= 11 May 2012 }}</ref>. Додека бил на факултет, Путин станал член на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз и останал лојален до распаѓањето на сојузот во декември 1991 година<ref>Владимир Путин. ''От Первого Лица''. [http://www.kremlin.ru/articles/bookchapter6.shtml Chapter 6] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090630150907/http://www.kremlin.ru/articles/bookchapter6.shtml |date=2009-06-30 }}</ref>. Исто така, на универзитетот се запознал со Анатолиј Собчак кој подоцна одиграл важна улога во неговата кариера. Анатолиј Собчак во тоа време бил доцент и предавал на Путин<ref name=Vlast>{{Наведена книга|last=Pribylovsky|first=Vladimir|title=Власть-2010 (60 биографий)|year=2010|publisher=Panorama|isbn=978-5-94420-038-9|pages=132–139|url=http://scilla.ru/works/knigi/vlast2010.pdf|authorlink=Vladimir Pribylovsky|location=Moscow|language=ru|department=Valdimir Putin}}</ref>. == Кариера во КГБ == [[Податотека:Vladimir Putin in KGB uniform.jpg|thumb|140px|left|upright|Путин во [[КГБ]], {{circa}} 1980]] Путин се приклучил во [[КГБ]] во [[1975]] година, по дипломирањето, и бил подложен на обука од една година во 401-то училиште во Охта, [[Ленинград]]. Тој потоа продолжил да работи кратко време како контраразузнавач пред да биде префрлен во главната дирекција на КГБ каде меѓу своите должности му биле следење на странски државјани и на конзуларните функционери во Ленинград.<ref name=sakwa_pp8-9>{{harv|Sakwa|2008|pp=8–9}}</ref><ref name=hoffman>{{наведени вести|first=David|last=Hoffman|url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/russiagov/putin.htm|title=Putin's Career Rooted in Russia's KGB|publisher=The Washington Post|date=2000-01-30}}</ref> Во периодот од [[1985]] до [[1990]] година, Путин од страна на КГБ бил пуштен во [[Дрезден]], Источна [[Германија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/09/europe/EU_GEN_Germany_Russia.php|title=Putin set to visit Dresden, the place of his work as a KGB spy, to tend relations with Germany|publisher=International Herald Tribune|date=2006-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081206030823/http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/09/europe/EU_GEN_Germany_Russia.php|archivedate=2008-12-06|accessdate=2012-09-30|url-status=live}}</ref> По падот на источногерманската влада, Путин бил повикан да се врати во Ленинград, каде во јуни [[1991]] година започнал да работи во Ленинградскиот државен универзитет кај заменик-ректорот Јуриј Молчанов.<ref name=hoffman</ref>. Путин конечно поднел оставка како агент на КГБ со ранг на потполковник на 20 август 1991 година.<ref name="R. Sakwa p. 10"</ref>, односно на вториот ден од неуспешниот Агустовски пуч против советскиот претседател [[Михаил Горбачов]].<ref>R. Sakwa ''Putin: Russia's Choice'', pp. 10-11.</ref> Путин подоцна за овие настани изјавил: „Штом започна ударот, јас веднаш одлучив на која страна ќе бидам“ и покрај тоа што неговиот избор бил тежок, бидејќи претходно најголемиот дел од својот живот работел во органите на КГБ.<ref>R. Sakwa ''Putin: Russia's Choice'', p ноември</ref> == Рана политичка кариера == === Санкт Петербург=== Во мај 1990 година, Путин бил назначен за советник за меѓународни прашања на тогашниот градоначалник и негов пријател Анатолиј Собчак. На 28 јуни 1991 година бил назначен за шеф на Комитетот за надворешни односи на канцеларијата на градоначалникот на Санкт Петербург, со одговорност да ги промовира меѓународните односи и да привлече странски инвестиции. Во тоа време Путин се нашол под истрага од страна законодавниот дом во градот. Според членовите на комисијата, Путин дозвол извоз на метали во вредност од 93.000.000 $, во замена за надворешна помош во храна што никогаш не пристигнала<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sptimes.ru/index.php?action_id=2&story_id=1124|title=Uproar At Honor For Putin|last=Kovalev|first=Vladimir|date=2004-07-23|publisher=The Saint Petersburg Times|accessdate=2012-09-30|archive-date=2015-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320150048/http://sptimes.ru/index.php?action_id=2&story_id=1124|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/russiagov/putin.htm|title=Putin's Career Rooted in Russia's KGB|last=Hoffman|first=David|date=2000-01-30|publisher=The Washington Post}}</ref>. И покрај препораката на Европската комисија дека Путин треба да биде отпуштен, Путин останал на позицијата шеф на Комитетот за надворешни односи до 1996 година<ref>[https://web.archive.org/web/20070927010325/http://www.rusnet.nl/news/2003/05/19/print/report03.shtml Putin's Name Surfaces in German Probe] by Catherine Belton</ref><ref>[http://observer.guardian.co.uk/magazine/story/0,11913,1157033,00.html The Man Who Wasn't There] by Nick Paton Walsh. The Observer, 29 February 2004.</ref>. === Москва=== Во 1996 година, Анатолиј Собчак бил поразен на изборите во Санкт Петербург за градоначалник. Путин бил повикан во Москва и во јуни 1996 година станал заменик-шеф на претседателскиот кабинет за управување со имот, каде на чело се наоѓал Павел Бородин. На таа позиција останал до март 1997 година. На 26 март 1997 година, претседателот Борис Елцин го именувал Путин за заменик-шеф на претседателскиот кабинет, каде на таа позиција останал до мај 1998 година. На 25 јули 1998 година, Елцин го назначил за шеф на ФСБ, каде се задржал до август 1999 година. Тој станал и постојан член на Советот за безбедност на Руската Федерација. == Прв премиерски мандат== [[Податотека:Boris Yeltsin 31 December 1999.jpg|thumb|Путин со претседателот [[Борис Елцин]] на 31 декември 1999, кога Елцин ја најавил својата оставка]] На 9 август 1999 година, Владимир Путин бил назначен за еден од трите заменик-премиери на Русија, а по отпуштањето на Сергеј Степашин станал премиер поставен од страна на Ворис Елцин.<ref>{{наведени вести|url=http://news..co.uk/1/hi/not_in_website/syndication/monitoring/415278.stm|title=Text of Yeltsin's speech in English|accessdate=2007-05-31|date=1999-08-09|publisher=BBC News}}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Елцин исто така изјавил дека сака да го види Путин како негов наследник на претседателската функција. Подоцна Путин се согласил да се кандитира за претседател<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/415087.stm Yeltsin redraws political map] BBC, 10 August 1999</ref>. На 16 август Државната дума го одобрило неговото назначување за премиер со 233 гласа, наспроти 84 против, 17 воздржани<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/422001.stm Yeltsin's man wins approval] BBC, 16 August 1999.</ref>. По неговото именување, тогаш непознатиот Путин за поголемата руска јавност, аналитичарите очекувале дека неговиот мандат нема да трае долго, слично како и неговите претходници. Како главни противници застанале московскиот градоначалник Јуриј Лужков и поранешниот премиер Евгениј Примаков, кој веќе воделе кампања да го заменат Елцин од претседателската позиција. Популарноста на Путин во голема мера се зголемила кога [[Исламска меѓународна бригада|Исламската меѓународна бригада]] ја започнала [[Дагестанска инвазија (1999)|Дагестанската инвазија]], главно поради неговата непопустливост во однос на конфликтот на Северен Кавказ. == Вршител на должност== На 31 декември 1999 година, Елцин неочекувано поднел оставка од позицијата претедател на Руската Федерација. Според уставот, Путин станал в.д. претседател. Претседателската должност Путин ја потпишал на 31 декември 1999 година. Освен ова била потпишана и гаранција за поранешниот претседател на Руската федерација и членовите на неговото семејство.<ref>[http://www.rg.ru/oficial/doc/ykazi/1763.htm УКАЗ от 31 декабря 1999 г. № 1763 ''О ГАРАНТИЯХ ПРЕЗИДЕНТУ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ, ПРЕКРАТИВШЕМУ ИСПОЛНЕНИЕ СВОИХ ПОЛНОМОЧИЙ, И ЧЛЕНАМ ЕГО СЕМЬИ''.] [[Rossiyskaya Gazeta]]</ref><ref>[http://www.newizv.ru/politics/2004-03-18/5273-razvrashenie-pervogo-lica.html «Развращение» первого лица. Госдума не решилась покуситься на неприкосновенность экс-президента.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130703000757/http://www.newizv.ru/politics/2004-03-18/5273-razvrashenie-pervogo-lica.html |date=2013-07-03 }}. newizv.ru 18 March 2004.</ref>, според која нема да бидат покренети обвиненија за корупција против претседателот во заминување. Додека неговите противници се подготвувале за изборите во јуни 2000 година, оставката на Елцин резултирала со претседателски избори кои биле закажани во март 2000 година, на кои Путин победил со 53% од гласовите<ref name=elections-history>[http://www.ria.ru/vybor2012_infographics/20120309/590825026.html History of Presidential Elections in Russia: Infographics] [[RIAN]]</ref>. == Прв претседателски мандат== Владимир Путин бил инаугуриран за претседател на 7 мај 2000 година. Тој го назначил министерот за финансии [[Михаил Касјанов]] како неговиот премиер. Во мај 2000 година тој издал дектет за формирање на 89 федерални субјекти на Русија и 7 федерални окрузи со цел полесно функционирање на федералните администрации. За време на неговиот прв мандат, тој започнал да се справува со моќта на дел од поранешните олигарси на Елцин, како што се Борис Березовски, кој според самиот него му помогнал на Путин да влезе во претседателскиот кабинет и ја финансирал кампањата на Путин<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6708103.stm Profile: Boris Berezovsky] [[BBC]] Посетено на 1 May 2008</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/russia/article/0,,1655229,00.html What a carve-up!] [[The Guardian]] Посетено на 28 April 2008</ref>. Во периодот од 2000-2004 година завршила т.н. Јукос афера, период во кој Путин започнал отворена војна со најголемиот дел од руските олигарси. Според оваа зделка, на олигарсите им било дозволено да го задржат поголемиот дел од своите имоти во замена за нивна експлицитна поддршка на владата<ref>''Putin: Russia's Choice'', By Richard Sakwa, (Routledge, 2008) page 143-150</ref><ref>''Playing Russian Roulette: Putin in search of good governance'', by Andre Mommen, in ''Good Governance in the Era of Global Neoliberalism: Conflict and Depolitisation in Latin America, Eastern Europe, Asia, and Africa'', By Jolle Demmers, Alex E. Fernández Jilberto, Barbara Hogenboom (Routledge, 2004)</ref> . Еден од првите поголеми предизвици на Путин дошол по потонувањето на [[Курск (подморница)|подморницата Курск]] каде тој бил жестоко критикуван. Во декември [[2000]] година Путин го променил и законот за [[Химна на Руската Федерација|државната химна на Русија]]. Химната ја заменила „Патриотската песна“, којашто била официјалната химна од [[1990]] година. Пред и по донесувањето на новата химна, либерални групи развиле грижи дека враќањето на советската химна ја враќа Русија во советската ера. Новиот текст бил составен од страна на [[Александар Василевич Александров]] со мали измени од [[Сергеј Михалков]] кој претходно бил автор на текстот на двете верзии од советската химна<ref>[http://edition.cnn.com/2000/WORLD/europe/12/08/russia.anthem/ Duma approves old Soviet anthem] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130807010255/http://edition.cnn.com/2000/WORLD/europe/12/08/russia.anthem/ |date=2013-08-07 }} CNN, 8 December 2000.</ref><ref>[http://www.statesymbol.ru/russymbols/symbols/20050407/39593449.html National anthem of Russian Federation], StateSymbol.Ru</ref>. Многумина во рускиот печат и во меѓународните медиуми предупредиле дека смртта на околу 130 заложници во спасувачката операција на специјалните сили во текот на [[Московска театарска заложничка криза|Московската театарска заложничка криза]] сериозно ќе му наштети на популарноста на претседателот Путин. Меѓутоа, кратко време по опсадата, рускиот претседател уживал рекорден процент на популарност од 83%, односно 83% од Русите се изјасниле дека се задоволни од Путин и неговото справување со опсадата<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2565585.stm Moscow siege leaves dark memories], [[BBC News]], 16 December 2002</ref>. Неколку месеци пред изборите, Путин го отпуштил Касјанов и го назначил [[Михаил Фрадков]] за нов премиер на земјата. [[Сергеј Иванов]] станал министер за одбрана. Во 2003 година бил одржан референдум во [[Чеченија]] за усвојување на новиот устав кој ја декларира републиката како дел од [[Русија]]. [[Чеченија]] постепено се стабилизирала со одржувањето на парламентарните избори<ref>[http://news.independent.co.uk/europe/article2331993.ece Can Grozny be groovy?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080706151117/http://news.independent.co.uk/europe/article2331993.ece |date=2008-07-06 }} by The Independent, 13 March 2007.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20061121224006/http://www.hrw.org/campaigns/russia/chechnya/ Human Rights Watch Reports], on human rights abuses in Chechnya. Retrieved 22 November 2006.</ref>. == Втор претседателски мандат== На 14 март 2004 година, Путин бил [[Претседателски избори во Русија (2004)|реизбран за претседател на земјата]], освојувајќи 71% од гласовите<ref name=elections-history/>. Во почетокот на септември 2004 година се одвила [[Бесланска заложничка криза|Бесланската заложничка криза]] каде биле убиени повеќе од 300 луѓе, повеќе од нив деца. По крајот на овој терористички акт, Путин покренал иницијатива за директен избор на гувернерите и претседателите на руските земји од страна на Претседателот на Руската Федерација и истиот ќе биде одобрен од страна на регионалните законодавни тела<ref>Lynch, Dov (2005). [http://www.blackwell-synergy.com/doi/pdf/10.1111/j.1468-2346.2005.00442.x "The enemy is at the gate": Russia after Beslan]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''[[International Affairs (journal)|International Affairs]]'' 81 (1), 141–161.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3650966.stm Putin tightens grip on security], [[BBC News]], 13 September 2004.</ref>. Во 2005 година, Националниот приоритетен проект бил основан за подобрување на здравствената заштита на Русија, како и подобрување на образованието, домувањето и земјоделството. Како резултат на тоа во 2006 година следувало зголемување на платите во здравството и образованието како и одлуката за модернизација на опремата во двата сектора во 2006 и 2007 година<ref name=bofit>{{Наведено списание|journal=BOFIT Online|url=http://www.suomenpankki.fi/en/suomen_pankki/organisaatio/asiantuntijoita/Documents/bon0608.pdf|title=The challenges of the Medvedev era|publisher=Bank of Finland|date=24 June 2008|accessdate=2011-09-24|issn=1456-811X|archive-date=2012-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320025511/http://www.suomenpankki.fi/en/suomen_pankki/organisaatio/asiantuntijoita/Documents/bon0608.pdf|url-status=dead}}</ref>. Во 2006 година Путин најавил и поголеми породилни бенифиции и поголема државна поддршка за грижа на жените. До 2012 година, демографските програми на Владата довеле до зголемување за 45% на породилните бенефиции за родено второ дете, 60% зголемување за трето дете и.т.н<ref name=bbc-demography>[http://www.bbc.co.uk/russian/mobile/russia/2012/04/120411_putin_duma_constitution.shtml Путин очертил "дорожную карту" третьего срока] [[BBC]]</ref>. Континуираното кривично гонење на тогаш најбогатиот човек во Русија, претседателот на [[Јукос]] [[Михаил Ходорковски]] за измама и даночно затајување, беше видено од страна на меѓународниот печат како одмазда кон Ходорковски<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A37580-2004Jul8.html ''Putin's Kremlin Asserting More Control of Economy. Yukos Case Reflects Shift on Owning Assets, Notably in Energy''] by [[Peter Baker (author)|Peter Baker]], ''[[Washington Post]]'', 9 July 2004.</ref>. Путин бил критикуван на западните земји како и од страна на руските либерали за напад врз слободата на медиумите во Русија. На 7 октомври 2006 година, [[Ана Политковскаја]], новинарка која изложила корупцијата во руската војска и нејзиното однесување во Чеченија, била застрелана пред влезот на нејзината зграда. Смртта на Политковскаја предизвикало негодување во западните медиуми со обвинувања дека во најдобар случај Путин не успеал да ги заштити независните медиуми во земјата<ref>[http://comment.independent.co.uk/columnists_m_z/joan_smith/article1822204.ece Putin's Russia failed to protect this brave woman] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927201301/http://comment.independent.co.uk/columnists_m_z/joan_smith/article1822204.ece |date=2007-09-27 }}, Joan Smith.</ref><ref>[http://www.democracynow.org/article.pl?sid=06/10/09/1358259 Anna Politkovskaya, Prominent Russian Journalist, Putin Critic and Human Rights Activist, Murdered in Moscow] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071114163923/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=06%2F10%2F09%2F1358259 |date=2007-11-14 }}, Democracy Now</ref> Кога бил прашан за убиството на Политковскаја во интервју за германскиот телевизиски канал АРД, Путин изјавил дека нејзиното убиство носи многу повеќе штета на руските власти од самото нејзиното пишување и известување<ref>[http://president.kremlin.ru/appears/2006/10/10/2300_type63379_112351.shtml Answers on questions asked during interview] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080611010557/http://president.kremlin.ru/appears/2006/10/10/2300_type63379_112351.shtml |date=2008-06-11 }} to [[ARD (broadcaster)|ARD]] TV channel (Germany), [[Dresden]], 10 October 2006</ref>. Во 2007 година биле организирани протести од опозициската група [[Друга Русија]]<ref>{{наведени вести|last=Lee|first=Steven|url=http://www.nytimes.com/2007/03/10/world/europe/10kasparov.html?ex=1331182800&en=2f3ff57730367a82&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss|title=Kasparov, Building Opposition to Putin|location=Russia|publisher=Nytimes.com|date=2007-03-10|accessdate=2010-03-02}}</ref> предводени од поранешниот шаховски шампион [[Гари Каспаров]] и национално-болшевичката водач [[Едвард Лимонов]]. По претходно предупредување, демонстраците во неколку руски градови биле исполнети од страна на полициската акција и апсење на околу 150 луѓе кои се обиделе да ги пробијат полициските линии<ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7110910.stm|work=BBC News|title=Garry Kasparov jailed over rally|date=24 November 2007|accessdate=9 April 2010}}</ref>. На 12 септември 2007 година, Путин ја распуштил Владата по барање на премиерот [[Михаил Фрадков]]. [[Виктор Зубков]] бил назначен за нов премиер.<ref>{{наведени вести|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,296505,00.html|title=Putin Dissolves Government, Nominates Viktor Zubkov as New Prime Minister|publisher=Foxnews.com|date=2007-09-12|accessdate=2 March 2010}}</ref>. Во декември 2007 година, [[Единствена Русија]] освоила 64,24% од гласовите за Државната дума според изборните резултати.<ref>[http://www.rbc.ru/rbcfreenews.shtml?/20071204122205.shtml Election Preliminary Results for United Russia] {{Семарх|url=https://archive.today/20120908051006/http://www.rbc.ru/rbcfreenews.shtml?/20071204122205.shtml |date=2012-09-08 }}, 4 December 2007, Rbc.ru</ref>, наспроти најголемиот конкурент, Комунистичка партија на Русија, која освоила 12% од гласовите<ref>[https://web.archive.org/web/20070812232042/http://www.cikrf.ru/eng/elect_duma/results/index.jsp Preliminary results of voting], Посетено на 4 December 2007, Central Election Commission of the Russian Federation</ref>. На 8 февруари 2008 година, Путин одржал говор пред на Државниот совет на Руската Федерација под наслов "Стратегија за развој на Русија до 2020 година"<ref>[http://www.kremlin.ru/appears/2008/02/08/1542_type63374type63378type82634_159528.shtml Выступление на расширенном заседании Государственного совета «О стратегии развития России до 2020 года».] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090803035257/http://kremlin.ru/appears/2008/02/08/1542_type63374type63378type82634_159528.shtml |date=2009-08-03 }} RF President's official web site, 8 February 2008.</ref> == Втор премиерски мандат== По крајот на својот втор мандат, Путин според законот немал право да бара трет последователен претседателски избор. Првиот заменик-премиер Димитриј Медведев бил избран за негов наследник. На 8 мај 2008 година, само еден ден по предавањето на претседателството на Медведев, Путин бил назначен за премиер на Русија одржувајќи ја својата политичка доминација во земјата<ref>[http://www.nytimes.com/2008/05/09/world/europe/09russia.html Putin Is Approved as Prime Minister] nytimes.com, 9 May 2008.</ref>. Светската економска криза од 2008 година ја погодила и руската економија, прекинувајќи го протокот на евтини западни кредити и инвестиции. Ова се совпаднало и со тензиите меѓу западот и Русија по војната во Јужна Осетија и Грузија. Сепак, големите финансиски резерви, акумулирани во изминатиот период од високите цени на нафтата помогнале на земјата да се справи со кризата и да продолжи со економскиот раст од средината на 2009 година. Самите антикризни мерки на руската влада биле пофалени од страна на Светската Банка<ref name=worldbankreports>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/RUSSIANFEDERATIONEXTN/0,,contentMDK:20888536~menuPK:2445695~pagePK:1497618~piPK:217854~theSitePK:305600,00.html|title=Russian Economic Reports|publisher=Web.worldbank.org|date=2009-11-10|accessdate=2010-03-02|archive-date=2007-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813073808/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/RUSSIANFEDERATIONEXTN/0,,contentMDK:20888536~menuPK:2445695~pagePK:1497618~piPK:217854~theSitePK:305600,00.html|url-status=dead}}</ref>. Надминувањето на последиците од економската криза<ref name=bbc-demography/> како и стабилизирањето на големината на населението на Русија во периодот меѓу 2008 и 2011 година по големиот демографски пад на населението во 1990-тите биле најуспешните работи во текот на премиерскиот мандат на Путин.<ref name=bbc-demography/>. На конгресот на Единствена Русија кој се одржал на 24 септември 2011 година, Медведев официјално го предложил Путин за кандидат за претседател, понуда која Путин ја прифатил. По парламентарните избори од декември 2011 година, десетици илјади Руси протестирале против наводната изборна измама. Овиер протести биле најголемите во текот на доминацијата на Путин во руската политика. Демонстрантите барале поништување на изборните резултати<ref name=GuardLive>[http://www.guardian.co.uk/global/2011/dec/10/russia-elections-putin-protest ''Russian election protests – follow live updates''], Guardian, retrieved 10 December 2011</ref>. == Трет претседателски мандат == На [[4 март]] [[2012]] година, Путин победил на [[Претседателски избори во Русија (2012)|претседателските избори]] освојувајќи 63,6% од гласовите.<ref name=elections-history/>. И покрај преземаните чекори за изборна транспарентност, гласањето било критикувано од страна на руската опозиција и некои меѓународни институции. Неколку шефови на држави му ја честитале победата на Путин. [[Ху Ѓинтао]] му честитал на Путин за преземањето на функцијата и му посакал на рускиот народ поголеми достигнувања во развојот на нивната земја под раководство на Путин.<ref>http://www.chinadaily.com.cn/china/2012-05/07/content_15229863.htm</ref> Антипутински протести се одржале за време и непосредно по претседателската кампања. На [[6 мај]] [[2012]] година, во [[Москва]] се собрале меѓу 8 000 и 20 000 демонстранти.<ref name=vz-provocation>[http://vz.ru/politics/2012/5/6/577272.html Провокация вместо марша] vz.ru</ref><ref name="Russian police battle anti-Putin protesters">{{наведени вести|url=http://www.reuters.com/article/2012/05/06/us-russia-protests-idUSBRE8440CK20120506|title=Russian police battle anti-Putin protesters|publisher=Reuters|accessdate=May 7, 2012|date=6 May 2012|archive-date=2015-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118082821/http://www.reuters.com/article/2012/05/06/us-russia-protests-idUSBRE8440CK20120506|url-status=dead}}</ref> На 6 мај, околу 80 луѓе биле повредени во нередите со полицијата,<ref>[http://lenta.ru/news/2012/05/10/more/ СК пересчитал пострадавших полицейских во время "Марша миллионов"] [[Lenta.ru]]</ref> а 450 биле уапсени, плус околу 120 следниот ден.<ref name="Inauguration protests">{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/9250729/Vladimir-Putin-inauguration-shows-how-popularity-has-crumbled.html|title=Vladimir Putin inauguration shows how popularity has crumbled|publisher=Telegraph|accessdate=May 7, 2012|location=London|first=Tom|last=Parfitt|date=7 May 2012}}</ref> . Путин бил инаугуриран во [[Кремљ]] на [[7 мај]] [[2012]] година. На првиот ден како претседател, Путин издал 14 претседателски декрети. ==Приватен живот== Во ноември [[2013]] година, во [[Сеул]], претседателот на Светската [[теквондо]] организација, Чо Чунг Вон, го прогласил Путин за почесен мајстор по теквондо, со црн појас од деветти степен. На тој начин, Путин го надминал глумецот [[Чак Норис]], кој е носител на црн појас од осми степен.<ref>„Путин е појак од Чак Норис“, ''Дневник'', год. XVII, бр. 5316, петок, 15 ноември 2013, стр. 21.</ref> Во [[февруари]] [[2015]] година, во [[Германија]] бил објавен [[документарен филм]] во кој биле објавени [[информации]] од германската тајна служба, според кои, Путин одвреме-навреме имал навика да ја удри својата поранешна сопруга, Људмила и дека често ја изневерувал. Според филмот, Путин одржувал тајна љубовна врска со поранешната [[гимнастичарка]] [[Алина Кабаева]], со која, наводно, имал барем едно дете. Слични информации објавил и весникот „[[Њујорк пост]]“, според кои во [[2009]] година Алина го родила синот од врската со Путин, а во [[2012]] година му родила ќерка. Исто така, според филмот, Путин се плашел од стареењето и во [[2010]] година бил подложен на пластична операција во која се ослободил од подочниците и брчките на челото. Инаку, во [[2013]] година, Путин се развел од сопругата Људмила.<ref>„Неофицијална прва дама на Русија“, ''Утрински весник'', година XVI, број 4723, понеделник, 2 март 2015, стр. 17.</ref> == Наводи == {{наводи|3}} {{Претседатели на Русија}} {{Руски премиери}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Путин, Владимир Владимирович}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Руски политичари]] [[Категорија:Претседатели на Русија]] [[Категорија:Премиери на Русија]] [[Категорија:Православни христијани од Русија]] [[Категорија:Офицери на КГБ]] [[Категорија:Офицери на ФСБ]] [[Категорија:Личности од Чеченските војни]] [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Луѓе од Санкт Петербург]] [[Категорија:Родени во 1952 година]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Апсолвенти на Санктпетербуршкиот државен универзитет]] [[Категорија:Почесни членови на Руската академија на уметностите]] [[Категорија:Носители на орденот „Знак на Честа“]] [[Категорија:Носители на Орденот на Свети Сава]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Орденот на Свети Сава]] cy94wr1hil1n0sm1mf6yaq1o1uitq18 0 27007 5582916 5577333 2026-06-26T14:57:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582916 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Братислава | official_name = | settlement_type = [[Главен град]] <!-- images, nicknames, motto -->| image_skyline = {{multiple image |border=infobox |perrow=1/2/1/2 |total_width=270 |caption_align=center | image1 = Slovakia bratislava.jpg | caption1 = Поглед на Братислава над [[Дунав]] | image2 = Eurovea Tower Bratislava.jpg | caption2 = [[Eurovea Tower]] | image3 = Palais Grassalkovich Bratislava September 2016.jpg | caption3 = [[Грасалковичова палата]] | image4 = Hlavné Namestie (35096533142).jpg | caption4 = Улици во стариот град и главниот плоштад | image5 = Blue Church, Bratislava 02.jpg | caption5 = [[Сината црква]] | image6 = Sky Park Bratislava.jpg | caption6 = [[Sky Park (Братислава)|Sky Park]] }} | image_caption = | image_flag = Flag of Bratislava.svg | flag_border = no | image_seal = Seal of Bratislava.png | image_shield = Coat of Arms of Bratislava.svg | image_blank_emblem = Logo of Bratislava.svg | blank_emblem_size = 128 | blank_emblem_type = [[Лого]] | motto = | nicknames = Beauty on the Danube, Blava, Coronation City, Little Big City, Partyslava | etymology = | subdivision_type = [[Држава]] | subdivision_name = {{flag|Slovakia}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = [[Краеви во Словачка|Крај]] | subdivision_name2 = [[File:Coat of Arms of Bratislava Region.svg|20px]] [[Братиславски Крај|Братиславски]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- maps and coordinates --> | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Slovakia#Europe | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_caption = Location of Bratislava in [[Slovakia]] | coordinates = {{coord|48|08|38|N|17|06|35|E|type:city(475,000)_region:SK-BL|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- government type, leaders --> | leader_party = Team Bratislava | leader_title = [[Градоначалник]] | leader_name = [[Matúš Vallo]]<ref>{{Cite web |url=https://spectator.sme.sk/politics-and-society/c/vallo-wins-in-bratislava-stronger-than-four-years-ago |title=Vallo wins in Bratislava, stronger than four years ago |date=30 October 2022 |website=The Slovak Spectator}}</ref> | leader_title1 = [[Bratislava City Council|City Council]] | leader_name1 = 45 members<ref>{{cite web|url=https://www.bratislava.sk/en/city-of-bratislava/city-administration/elected-bodies/city-council|title=City Council|website=Bratislava.sk}}</ref> | government_type = [[Mayor–council government]] | governing_body = [[Bratislava City Council]] | seat_type = Administrative HQ | seat = [[Primate's Palace, Bratislava|Primate's Palace]],<br/>[[Old Town, Bratislava|Old Town]] | parts_type = Local government | parts = 17 [[Boroughs and localities of Bratislava|Bratislava boroughs]] <!-- city budget -->| blank_name = [[Градски буџет]] | blank_info = €626.8 million<br/>(2025)<ref>{{Cite web |url=https://bratislava.sk/en/blog/budget-of-the-capital-city-of-bratislava |title=Budget of the capital city of Bratislava |date=12 December 2024 |website=City of Bratislava}}</ref> <!-- established -->| established_title = Првпат споменат | established_date = AD {{start date and age|907}}, ''како Brezalauspurc'' <!-- area -->| area_total_km2 = 367.584 | area_urban_km2 = 853.15 | area_metro_km2 = 2,053 | area_footnotes = <!-- elevation --> | elevation_point = [[Дунав]] | elevation_m = 124 | elevation_max_point = [[Девинска Кобила]] | elevation_max_m = 514 | elevation_footnotes = <!-- population --> | population_total = 475,503<ref>{{cite web |title=Bratislava finds census results as positive |url=https://spravy.pravda.sk/regiony/clanok/614202-bratislava-vnima-scitanie-pozitivne-rozdiel-20-tisic-ludi-vsak-ziada-vysvetlit/|publisher=Pravda.sk |access-date=2021-12-31}}</ref> | population_rank = {{Unbulleted list | [[List of cities and towns in Slovakia|1st]] in Slovakia | [[List of cities in the European Union by population within city limits|57th]] in the [[European Union|EU]] }} | population_density_urban_km2 = auto | population_density_blank2_km2 = 1,297 | population_metro = 719,537<ref>{{cite web | url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/SR/SK0/KR | title=SODB2021 – ObyvateliA–Základné výsledky }}</ref> | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = {{Plain list| * Bratislavčan (m), Bratislavčanka (f) ([[Slovak language|sk]]), * Bratislavan ([[English language|en]]), * pozsonyi ([[Hungarian language|hu]]), * Preßburger ([[German language|de]]) | population_footnotes = }} <!-- demographics (section 1) -->| demographics_type1 = Етнички групи <span style="font-weight:normal;">(2021)</span> | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.ta3.com/clanok/225344/v-bratislavskom-kraji-sa-k-slovenskej-narodnosti-hlasi-vyse-86-percent-obyvatelov |title=V Bratislavskom kraji sa k slovenskej národnosti hlási vyše 86 percent obyvateľov |date=24 January 2022 |website=TA3 |language=sk}}</ref> | demographics1_title1 = [[Етнички групи]] | demographics1_info1 = {{Collapsible list | 86% Словаци | 3% Унгарци | 1% Чеси | 10% други/недекларирани }} <!-- demographics (section 2) -->| demographics_type2 = Религија <span style="font-weight:normal;">(2021)</span> | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.bratislavskenoviny.sk/aktuality/70081-scitanie-kolko-ludi-sa-v-bratislave-hlasi-k-roznym-cirkvam-a-kolki-su-bez-vyznania |title=Sčítanie: Koľko ľudí sa v Bratislave hlási k rôznym cirkvám a koľkí sú bez vyznania? |date=24 January 2022 |website=Bratislavské noviny |language=sk}}</ref> | demographics2_title1 = [[Религија]] | demographics2_info1 = {{Collapsible list | 40% [[Irreligion]] {{Tree list}} * 35% [[Christianity]] ** 30% [[Catholicity]] ** 4% [[Evangelicalism]] ** 1% Greek Catholic {{Tree list/end}} | 15% other | 10% not stated }} <!-- Time zone -->| timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 <!-- postal codes, area code -->| postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 8XX XX | area_code_type = | area_code = +421 2 | geocode = | iso_code = | registration_plate_type = [[Vehicle registration plates of Slovakia|Car plate]] | registration_plate = BA, BL, BT <!-- website, footnotes -->| website = {{URL|https://bratislava.sk/|bratislava.sk}} | footnotes = }} '''Братислава''' ({{langx|sk|Bratislava}}, {{langx|de|Pressburg}}; {{langx|hu|Pozsony}}) — главен град на [[Словачка]] и со своите 429.000 жители тој е најголем град во републиката.<ref name="stats2006">{{Наведена мрежна страница |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=6772 |title=Population on 31 декември 2006 - districts |date=2007-07-23 |accessdate=8 јануари 2007 |archive-date=2011-08-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/61AlW1TG5?url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=6772 |url-status=dead }}</ref> Братислава се наоѓа во југозападниот дел од државата на двата брега на реката [[Дунав]]. Поради неговата местоположба и блискоста со [[Австрија|австриската]] и [[Унгарија|унгарската]] граница, тој е единствениот град во светот кој граничи со две независни држави.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Finance New Europe |url=http://www.czech-transport.com/fne-portal/index.php?aid=170 |title=Bratislava Blast |author=Dominic Swire |year=2006 |df=mdy |accessdate=8 мај 2007 |archive-date=2006-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061210141244/http://www.czech-transport.com/fne-portal/index.php?aid=170 |url-status=dead }}</ref> Братислава и [[Виена]] се едни од најблиските главни градови во [[Европа]] кои се оддалечени нешто помалку од 60 километри. Братислава е политички, културен и економски центар на Словачка. Градот е седиште на словачкиот [[Претседател на Словачка|претседател]], [[Собрание на Словачка|Собрание]] и [[Влада на Словачка|Влада]]. Исто така во Братислава се наоѓаат неколку универзитети, музеи, театри, галерии и останати значајни културни и економски институции.<ref name="Welcomebrochure">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1059 |title=Brochure - Welcome to Bratislava |year=2006 |format=PDF |df=mdy |accessdate=25 април 2007 |archive-date=2007-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070305020757/http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1059 |url-status=dead }}</ref> Голем дел од словачките претпријатија и финансиски институции се наоѓаат токму во главниот град. Низ историјата градот долго време бил познат под германското име ''Пресбург'' и самата историја била под влијание на различни народи како на пример [[Германци]], [[Чеси]], [[Унгарци]], [[Словаци]] или [[Евреи]].<ref name="culturebrochure">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1080 |title=Brochure - Culture and Attractions |year=2006 |format=PDF |df=mdy |accessdate=25 април 2007 |archive-date=2007-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070307203845/http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1080 |url-status=dead }}</ref> Градот бил главен град на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] како дел од поголемата [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршка монархија]]<ref name=NYT>{{Наведена мрежна страница|last=Gruber|first=Ruth E.|title=Charm and Concrete in Bratislava|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7D9103DF933A25750C0A967958260&sec=&spon=&pagewanted=1|work=[[The New York Times]]|publisher=[[The New York Times Company]]|date=1991-03-10|accessdate=2008-07-27}}</ref> од [[1536]] до [[1783]] и дом на голем број истакнати словачки, унгарски и германски историски фигури. == Потекло на поимот == Денешното име на градот, Братислава, било официјално прифатено за градот на [[6 март]] [[1919]]. Претходно градот бил познат под неколку имиња на различни јазици. Првото забележано име за градот датира од [[X век]] и фигурирало името ''Брезалауспурц'' (''Brezalauspurc'') што во буквален превод значи ''„замокот на Браслав“''. Позначајни останати имиња за градот биле ''Пресбург'' на [[Германски јазик|германски]], ''Пожоњ'' на [[Унгарски јазик|унгарски]]<ref name=NYT/> и ''Прешпорок'' на [[Словачки јазик|словачки]]. == Историја == [[Податотека:Web Biatec.jpg|мини|лево|150п|Келтска сребрена монета во споредба со словачка круна.]] Првата позната населба во регионот на денешна Братислава била создадена пред 5000 години п.н.е. во неолитскиот период. Во 200 година п.н.е. [[Келти|келтски]] племиња се населиле во регионот и ја основале првата позначајна населба со изградба на тврдина позната како опидум. Покрај тоа, Келтите основале и ковачница за монети каде се произведувале [[Сребро|сребрени]] монети познати како биатеци.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1005&p1=1569 |title=History - Celtic settlements |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |year=2005 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224024320/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1005&p1=1569 |url-status=dead }}</ref> Градот и регионот потпаднал под [[Римско Царство|римска]] власт од првиот до четвртиот век и создале граничен одбранбен систем.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 73</ref> Покрај општествените промени кои ги направиле Римјаните, тие го вовеле и производството на [[вино]] како нова земјоделска гранака во регионот.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1006&p1=1570 |title=History - Bratislava and the Romans |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |year=2005 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224051907/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1006&p1=1570 |url-status=dead }}</ref> [[Словени]]те се населиле во регионот во [[V век]] или [[VI век]] за време на големиот миграциски словенски бран.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 90</ref> Како незадоволство против [[Авари|аварското]] прогонство, Словените се организирале и ја основале првата словенска држава, односно кралството на [[Крал Само|Само]] кое траело од [[623]] до [[658]] година. Во [[IX век]], замоците Братислава и [[Девин]] станале важен центар на словенските држави [[Кнежевство Нитра]] и [[Велика Моравија]].<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 95</ref> Првиот запишан податок за градот датира од [[907]] година и се однесува за битка во која [[Баварија|баварската]] војска била поразена од Унгарците<ref name="Encyclopedia">{{наведена книга | page = 128}}</ref> и е тесно сврзана со потпаѓањето на [[Велика Моравија]] под унгарска власт.<ref>Špiesz, "Bratislava v stredoveku", p. 9</ref> Во [[X век]], територијата на Пресбург станала дел од [[Унгарија]] и станал главен економски и административен центар во кралството.<ref name="middleages">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1008&p1=1572 |title=History - Bratislava in the Middle Ages |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224024106/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1008&p1=1572 |url-status=dead }}</ref> Оваа стратешка позиција му донела на градот чести војни и напади, но исто така му донела висок економски и политички статус. Првите привилегии како град, Пресбург ги добил во [[1291]] година од страна на унгарскиот крал [[Сигисмунд, цар на Светата Римско Царство|Сигисмунд]].<ref>Špiesz, "Bratislava v stredoveku", p. 132</ref> Унгарското кралство било поразено од [[Отоманското Царство]] во [[Мохачка битка|Мохачката битка]] во [[1526]] година. Поради тоа, [[Турци]]те во одреден степен го уништиле градот, но сепак не успеале сосема да го освојат.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 30</ref> Поради продорството на Турците во Унгарија, Унгарскот Кралство било приморано Братислава да ја прогласи како главен град на Унгарија во [[1536]] година. Наскоро Унгарија и Братислава станале дел од [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката монархија]] и започнала нова ера од историјата на градот. Братислава станал град на крунисување и седиште на кралеви, архиепископи и главни воени лица. Помеѓу [[1536]] и [[1830]] година, единаесет кралеви и кралици биле крунисани во Братислава.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 62</ref> Како и да е, XVII век е окарактеризиран со антихабсбуршки востанија, битки со Турците, поплави и болести.<ref>Lacika, "Bratislava", pp. 31–34</ref> [[Податотека:Bratislava (Posonium) by Matthaus Merian 1638.jpg|мини|лево|150п|Братислава во XVII век.]] [[Податотека:Bratislava 1787.jpg|мини|лево|150п|Братислава во 1787.]] Пресбург се развил во [[XVIII век]] кога на престолот била [[Марија Тереза од Австрија|Марија Тереза]]<ref name=NY>{{Наведена мрежна страница|last=Weinberger|first=Jill Knight|title=Rediscovering Old Bratislava|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C06E5D91138F93AA25752C1A9669C8B63&sec=&spon=&pagewanted=2|work=[[The New York Times]]|publisher=[[The New York Times Company]]|date=2000-11-19|accessdate=2008-07-27}}</ref> и градот станал најголем и најважен град во Унгарија.<ref>Lacika, "Bratislava", pp. 34–36</ref> Населението на градот се зголемило тројно, голем број нови места како што се манастири и патишта биле изградени и градот бил центар на социјалниот и културниот живот на регионот.<ref>Lacika, "Bratislava", pp. 35–36</ref> Сепак градот почнал да ја губи својата важност кога на престолот бил кралот [[Јозеф II, цар на Светата Римска Империја|Јозеф II]],<ref name=NY/> особено кога кралскиот накит бил префрлен во [[Виена]] во [[1783]] година во обид да се зацврсти врската помеѓу Австрија и Унгарија. Голем број важни општествени канцеларии биле префрлени во [[Буда (град)|Буда]] исто така.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1010&p1=1574 |title=History - Maria Theresa’s City |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224051619/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1010&p1=1574 |url-status=dead }}</ref> Првите весници на унгарски и словачки јазик биле исто така испечатени во Братислава, односно во [[1780]] излегол унгарскиот весник, додека во [[1783]] излегол словачкиот весник.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", pp. 350–351</ref> Во XVIII век, Братислава станал централ на словачкото национално движење. [[XIX век]] бил окарактеризиран со настани кои биле присутни низ европскиот континент. [[Пресбургски договор (1805)|Мировниот договор]] помеѓу Австрија и [[Франција]] бил потпишан во Братислава во [[1805]] година.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 384</ref> Замокот Девин бил уништен од француските трупи во [[1809]] година.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 385</ref> Во [[1843]] година како службен јазик во Братислава бил прогласен [[Унгарски јазик|унгарскиот јазик]] кој се користел во администрацијата, образованието и во јавноста.<ref>Erzsébet Varga, "Pozsony", p. 14 (Hungarian)</ref> Во XIX век исто така и индустријата забележала поголем пораст. Така, во [[1840]] година била изградена запрежна железничка линија од Братислава до [[Свети Јур]].<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", pp. 426–427</ref> Во [[1848]] година била пуштена во употреба парна локомотива до Виена, додека исто таква [[локомотива]] била пуштена во употреба во [[1850]] година и до [[Пешта]].<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 451</ref> [[Податотека:Apollo bombing damage.jpg|мини|десно|150п|Бомбандирањето на Братислава.]] [[Податотека:Slavin memorial, Bratislava.jpg|мини|десно|150п|Споменикот Славин изграден во чест на паднатите жртви за слобода на Словачка.]] Пред [[Првата светска војна]], етнички, градот имал 42% [[Германци]], 41% [[Унгарци]] и само 15 % [[Словаци]]. По Првата светска војна и со основањето на [[Чехословачка]] на [[28 октомври]] [[1918]] година градот и Словачка биле дел од новата држава.<ref name = "peyqxj">Lacika, "Bratislava", p. 42</ref> Доминантното германско и унгарско население биле против анексирањето на градот кон Чехословачка и го прогласиле за слободен. Како и да е, чехословачките легионери го окупирале градот на [[1 јануари]] [[1919]] година и го приклучиле кон федерацијата.<ref name = "peyqxj"/> Така, градот станал центар на словачкиот политички живот и на [[4 февруари]] бил избран за главен град на Словачка.<ref>{{наведена книга|author=Tibenský, Ján |display-authors=et al.|title=Slovensko: Dejiny|publisher=Obzor|year=1971|location=Bratislava}}</ref> На 12 февруари 1919 година унгарското и германското население почнало повторно да протестира за новонастанатата ситуација, но демонстрациите биле разбиени.<ref>Marcel Jankovics, "Húsz esztendő Pozsonyban", p. 65-67 (Hungarian)</ref> На [[27 март]] [[1919]] година официјално било променето името во Братислава.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1012&p1=1576 |title=History - First Czechoslovak Republic |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224051935/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1012&p1=1576 |url-status=dead }}</ref> Така, останати без посилна поддршка, унгарското население почнало да се иселува од градот преку протерување или бегање<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher= |url=http://www.tankonyv.sk/detail.php?chron=1&theme=4 |title=History of Hungarians in the first Czechoslovak Republic (1918-1919 section) |year=2008 |df=mdy |accessdate=5 септември 2008 |archive-date=2008-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081231063602/http://www.tankonyv.sk/detail.php?chron=1&theme=4 |url-status=dead }}</ref> и на нивното место се населиле Словаци и [[Чеси]]. Во [[1930]] година процентот на Унгарци изнесувал само 15.8%. Во [[1938]] година, [[Нацистичка Германија]] ја анексирала Австрија и околните територии на Братислава.<ref name="WWII"/><ref>Kováč et al., "Bratislava 1939–1945", pp. 16–17</ref> Братислава станал главен град на првата независна [[Словачка Република (1939-1945)|Словачка Република]] на [[12 март]] [[1939]] година, но оваа новосоздадена држава не траела долго и била под нацистичко влијание. Во периодот од [[1941]] и [[1945]] година, од Братислава биле истерани околу 15.000 [[Евреи]] и погубени.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 43. Kováč et al., "Bratislava 1939–1945, pp. 174–177</ref> Братислава била бомбандирана од сојузничките сили, подоцнс окупирана од германски сили и на крај заземена од советските сили.<ref name="WWII">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1014&p1=1578 |title=History - Wartime Bratislava |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224024210/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1014&p1=1578 |url-status=dead }}</ref><ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 2", p. 300</ref> При крајот на [[Втората светска војна]] повеќето од Германците од Братислава биле евакуирани и пренесени во Германија. По завршувањето на војната на власт во Чехословачка дошла [[Комунистичка партија на Чехословачка|Комунистичката партија]]. Во овој период градот се проширил територијално, но и бројот на населението постепено се зголемувал каде 90% од населението биле Словаци. Набрзо биле изградени голем број значајни објекти, мостови и општествените установи. Во [[1993]] година, Братислава станал главен град на ново создадената Словачка Република откако Чехословачка мирно се разделила на две држави.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1016&p1=1580 |title=History - Capital city for second time |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224051742/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1016&p1=1580 |url-status=dead }}</ref> == Географија и клима == [[Податотека:OSM.Bratislava.2009-08-21.png|left|140px|thumb|Карта на Братислава.]] [[Податотека:Bratislava SPOT 1027.jpg|thumb|десно|140px|Сателитска снимка на Братислава.]] Братислава се наоѓа во југозападна [[Словачка]], поточно во регионот [[Братислава (регион)|Братислава]]. Поради специфичната местоположба и близината со [[Австрија|австриската]] и [[Унгарија|унгарската]] граница Братислава е единствениот главен град кој граничи со две држави. Братислава е оддалечена од [[чешка]]та граница околу 62 километри, додека од [[Виена]] е оддалечена само 60 километри.<ref>{{cite map |publisher=Vojenský kartografický ústav a.s. |title=Autoatlas - Slovenská republika |url=http://www.vku.sk/index.php?newlang=english | edition=6 |year=2006 |isbn=80-8042-378-4 |accessdate=2009-07-22}}</ref> Вкупната површина на Братислава изнесува 367.58&nbsp;км² и така според површина е втор најголем град во [[Словачка]], веднаш зад [[Високи Татри (град)|Високи Татри]].<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=440706&lstObec=560103&Okruh=zaklad |title=Vysoké Tatry - Basic characteristics |date=31 декември 2005 |df=mdy |accessdate=16 август 2007 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927204355/http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=440706&lstObec=560103&Okruh=zaklad |url-status=dead }}</ref> Градот се наоѓа на реката Дунав која го дели на два дела. Покрај Дунав, во близина на Братислава се и реките [[Морава (река)|Морава]] и [[Мал Дунав]]. Во близина на Братислава започнуваат [[Карпати|Карпатските Планини]], поточно овој дел од Карпатите се наречени [[Мали Карпати]]. Најниска точка на градот е реката Дунав со надморска височина од 126 метри, додека највисока точка е [[Девинска Кобила]] со надморска височина од 140 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2011414 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927201123/http://www.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2011414 |archivedate=2007-09-27 |title=Basic Information - Position |date=14 февруари 2005 |df=mdy |accessdate=1 мај 2007 |url-status=live }}</ref> Братислава има [[континентална клима]] со четири различни временски сезони. Климата во градот варира, односно има многу ладни зими и прилично топли лета. Братислава лежи во еден од најсувите и најтоплите региони на Словачка.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 10</ref> Снегот е помалку забележлив и присутен одошто во изминатите години.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://visit.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700013&id=1109&p1=1996 |title=Bratislava Weather |date=14 март 2007 |df=mdy |accessdate=1 ноември 2007 |language=sk |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029231448/http://visit.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700013&id=1109&p1=1996 |url-status=dead }}</ref> Некои делови од градот како на пример Девин и Девинска Нова Вес се ранливи на поплави од Дунав и Морава.<ref>{{наведени вести |first=Nick |last=Thorpe |title=Defences hold fast in Bratislava |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/2198850.stm |date=2002-08-16 |accessdate=2007-04-27 |publisher=BBC}}</ref> Поради тоа, на броговите на реките во последно време се градат одбранбени насипи.<ref>{{наведени вести |first=Juraj |last=Handzo |title=''Začne sa budovať protipovodňový systém mesta'' (Construction starts for city's flood protection) |url=http://www.bratislavskenoviny.sk/buxus/generate_page.php?page_id=12325 |date=2007-01-24 |accessdate=2007-04-28 |publisher=Bratislavské Noviny |language=sk}}</ref> {{Weather box |location = Братислава (1981–2010) |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 19.8 |Feb record high C = 19.1 |Mar record high C = 25.0 |Apr record high C = 30.3 |May record high C = 33.4 |Jun record high C = 36.3 |Jul record high C = 38.2 |Aug record high C = 39.3 |Sep record high C = 34.0 |Oct record high C = 30.0 |Nov record high C = 21.3 |Dec record high C = 17.9 |year record high C = 39.3 |Jan high C = 2.7 |Feb high C = 5.1 |Mar high C = 10.3 |Apr high C = 16.7 |May high C = 21.8 |Jun high C = 24.9 |Jul high C = 27.5 |Aug high C = 27.0 |Sep high C = 21.7 |Oct high C = 15.6 |Nov high C = 8.2 |Dec high C = 3.3 |year high C = 15.4 |Jan mean C = −0.4 |Feb mean C = 1.2 |Mar mean C = 5.5 |Apr mean C = 11.0 |May mean C = 16.0 |Jun mean C = 19.1 |Jul mean C = 21.3 |Aug mean C = 20.7 |Sep mean C = 15.9 |Oct mean C = 10.4 |Nov mean C = 4.9 |Dec mean C = 0.7 |year mean C = 10.5 |Jan low C = −3.4 |Feb low C = −2.3 |Mar low C = 1.3 |Apr low C = 5.4 |May low C = 10.2 |Jun low C = 13.4 |Jul low C = 15.4 |Aug low C = 15.0 |Sep low C = 11.0 |Oct low C = 6.1 |Nov low C = 1.8 |Dec low C = −1.9 |year low C = 6.0 |Jan record low C = −24.6 |Feb record low C = −20.0 |Mar record low C = −15.1 |Apr record low C = −4.4 |May record low C = −2.0 |Jun record low C = 3.0 |Jul record low C = 7.0 |Aug record low C = 5.0 |Sep record low C = -2.0 |Oct record low C = −8.0 |Nov record low C = −12.0 |Dec record low C = −20.0 |year record low C = −24.6 |Jan precipitation mm = 39 |Feb precipitation mm = 37 |Mar precipitation mm = 38 |Apr precipitation mm = 34 |May precipitation mm = 55 |Jun precipitation mm = 57 |Jul precipitation mm = 53 |Aug precipitation mm = 59 |Sep precipitation mm = 55 |Oct precipitation mm = 38 |Nov precipitation mm = 54 |Dec precipitation mm = 46 |year precipitation mm = 565 |Jan humidity = 83 |Feb humidity = 78 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 64 |May humidity = 67 |Jun humidity = 66 |Jul humidity = 64 |Aug humidity = 65 |Sep humidity = 73 |Oct humidity = 78 |Nov humidity = 83 |Dec humidity = 85 |year humidity = 73 |Jan sun = 65.1 |Feb sun = 81.9 |Mar sun = 151.9 |Apr sun = 204.0 |May sun = 263.5 |Jun sun = 270.0 |Jul sun = 275.9 |Aug sun = 269.7 |Sep sun = 207.0 |Oct sun = 142.6 |Nov sun = 60.0 |Dec sun = 46.5 |year sun = 2038.1 |source 1 = <ref name = Pogodaiklimat.ru >{{нмс | url = http://pogodaiklimat.ru/climate2/11816.htm | title = Pogodaiklimat.ru – Bratislava | publisher= Pogodaiklimat.ru | accessdate = 20 March 2014}}</ref> |source 2 = <ref name= Climatemps >{{нмс | url = http://www.bratislava.climatemps.com/ | title = Climate of Bratislava | publisher = Climatemps | accessdate = 20 March 2013 | archive-date = 2019-05-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190506011453/http://www.bratislava.climatemps.com/ | url-status = dead }}</ref> |date = March 2014 }} == Демографија == {{SK|pop}} {| class="wikitable" border="1" style="float:right; margin:0 auto; text-align:center;" | colspan="6" | <div class="center" >'''Попис од 2001'''<ref name = "population">{{Наведена мрежна страница |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=410190&lstObec=582000&Okruh=sodb |title=Urban Bratislava |date=31 декември 2005 |df=mdy |accessdate=25 април 2007 |archive-date=2007-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071208095828/http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=410190&lstObec=582000&Okruh=sodb |url-status=dead }}</ref><ref name = "2001census">{{Наведена мрежна страница |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=3035 |title=Population and Housing Census 2001 |year=2001 |df=mdy |accessdate=25 април 2007 |archive-date=2007-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715053843/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=3035 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.statistics.sk/webdata/english/census2001/tab/tab3a.htm |title=Permanently resident population by nationality and by regions and districts - archive link |accessdate=2006-11-29 |archive-date=2006-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129153653/http://www.statistics.sk/webdata/english/census2001/tab/tab3a.htm |url-status=live }}</ref></div> |- |'''Округ''' |'''Население''' |'''Етничка група''' |'''Население''' |- |Братислава I–V |428.672 |[[Словаци]] |391.767 |- |[[Братислава I]] |44.798 |[[Унгарци]] |16.541 |- |[[Братислава II]] |108.139 |[[Чеси]] |7.972 |- |[[Братислава III]] |61.418 |[[Германци]] |1.200 |- |[[Братислава IV]] |93.058 |[[Моравци (етничка група)|Моравци]] |635 |- |[[Братислава V]] |121.259 |[[Хрвати]] |614 |} Од основањето на градот па сè до [[XIX век]], [[Германци]]те биле доминантна етничка група.<ref name="Czechreview">{{наведено списание |author=Peter Salner |title=Ethnic polarisation in an ethnically homogeneous town |journal=Czech Sociological Review |volume=9 |issue=2 |pages=235–246 |year=2001 |url=http://sreview.soc.cas.cz/upl/archiv/files/171_235SALNE.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082043/http://sreview.soc.cas.cz/upl/archiv/files/171_235SALNE.pdf |archivedate=2008-02-27 |format=PDF |access-date=2010-05-20 |url-status=live }}</ref> После [[Австроунгарски договор од 1867|австроунгарскиот договор од 1867]] година, започнала да се врши голема [[унгаризација]] на населението и до крајот на [[Првата светска војна]] 40% од населението на Братислава зборувало [[унгарски јазик]], 42% зборувало [[германски јазик]] и само 15% зборувало [[словачки јазик]].<ref name="Czechreview"/> По основањето на [[Чехословачка]] во [[1918]] година, Братислава останал мултинационален град, но со различен демографски тренд. Благодарејќи на [[словакизација]]та<ref>Iris Engemann ([[Viadrina European University|European University Viadrina]], [[Frankfurt am Main|Frankfurt]]/Oder) The Slovakization of Bratislava 1918-1948. Processes of national appropriation in the interwar-period. CEU 07.03.2008 http://web.ceu.hu/urbanstudiesworkshop/documents/iris_engemann.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303232607/http://web.ceu.hu/urbanstudiesworkshop/documents/iris_engemann.pdf |date=2016-03-03 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.foruminst.sk/publ/szemle/2007_2/szemle_2007_2_lovisek-julia.pdf |title=NAME CHANGES OF THE STREET IN BRATISLAVA FROM POLITICAL REASONS AFTER THE CREATION OF THE FIRST CZECHOSLOVAK REPUBLIC, The disintegration of the Austria–Hungarian Monarchy (In Hungarian) |accessdate=2012-01-21 |archive-date=2012-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121194530/http://www.foruminst.sk/publ/szemle/2007_2/szemle_2007_2_lovisek-julia.pdf |url-status=dead }}</ref> процентот на [[Словаци]] и [[Чеси]] во градот се зголемил, додека процентот на германско и унгарско население се намалил. Во 1938 година, 59% од населението биле Словаци или Чеси, додека Германците биле 22% и [[Унгарци]]те само 13% од населението.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 43</ref> Со создавањето на првата словачка република голем број Чеси и Евреи се населиле во градот.<ref name="Czechreview"/> Во 1945 година повеќето Германци од градот биле евакуирани. Откако Чехословачка се обновила, голем број од Германците и Унгарците кои останале во градот биле казнето поради соработка со Хитлер со тоа што биле депортирани во [[Австрија]], [[Германија]] или [[Унгарија]].<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher= |url=http://epa.oszk.hu/00000/00033/00020/pdf/szemle_2005_1_vadkerty.pdf |title=Germans and Hungarians in Pozsony |year=2008 |df= mdy |accessdate=22 јуни 2008|format=PDF}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |publisher= |url=http://www.shp.hu/hpc/web.php?a=commorakozigaz&o=SzMCfBlp4x|title=shp.hu |year=2008 |df= mdy |accessdate=22 јуни 2008}}</ref> Поради сето ова, Братислава останала со мнозинско словачко население. Од религиска гледна точка, спрема пописот од [[2001]], 243.048 се [[католици]], 125.729 се [[Атеизам|атеист]]и, 24.810 се [[Лутеранство|лутеранци]], 3.163 се [[гркокатолици]], 1.918 се [[Калвинизам|калвинисти]], 1.827 се [[јеховини сведоци]], 1.616 се [[Православие|православни]], 737 се [[Методистичка црква|методисти]], 748 [[евреи]] и 613 [[Баптизам|баптисти]]. == Општествени установи и локална самоуправа == [[Податотека:Primate's Palace Bratislava.jpg|мини|десно|Седиштетто на градоначалникот.]] [[Податотека:Prezidentsky palac.jpg|лево|мини|Претседателската палата.]] Братислава е седиште на [[Собрание на Словачка|словачкото собрание]], [[Претседател на Словачка|словачкиот претседател]], министерствата, [[Врховен суд на Словачка|врховниот суд]] и [[Национална банка на Словачка|националната банка]]. Покрај овие државни институции, Братислава е седиште на [[Братислава (регион)|Братиславскиот регион]]. Исто така, градот е седиште на многу странски амбасади и дипломатски претставништва. Моменталната локална самоуправа на градот<ref name="citygovt">{{Наведена мрежна страница |title=Samospráva |url=http://www.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700000&id=74366&p1=76031 |year=2007 |df=mdy |accessdate=21 ноември 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011031841/http://www.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700000&id=74366&p1=76031 |url-status=dead }}</ref> е во организациска структура зададена уште од 1990 година.<ref name="citygovthistory">{{Наведена мрежна страница |title=Historický vývoj samosprávy |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74365&p1=52000 |year=2005 |df=mdy |accessdate=6 јуни 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200534/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74365&p1=52000 |url-status=dead }}</ref> На чело на локалната самоуправа се наоѓа [[Градоначалник на Братислава|градоначалникот на Братислава]]<ref name="mayor">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/o_osoba.asp?u=700000&id_org=700000&id_o=1097&p1=52000 |title=Primátor |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |language=sk |archive-date=2007-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602230728/http://www.bratislava.sk/vismo5/o_osoba.asp?u=700000&id_org=700000&id_o=1097&p1=52000 |url-status=dead }}</ref>, потоа следат градското собрание<ref name="cityboard">{{Наведена мрежна страница |title=Mestská rada |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74369&p1=52000 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927201419/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74369&p1=52000 |url-status=dead }}</ref>, градскиот совет<ref name="citycouncil">{{Наведена мрежна страница |title=Mestské zastupiteľstvo |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74368&p1=52000 |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165114/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74368&p1=52000 |url-status=dead }}</ref>, градските комисии<ref name="citycommission">{{Наведена мрежна страница |title=Komisie mestského zastupiteľstva |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74370&p1=52000 |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2012-12-24 |archive-url=https://archive.today/20121224195204/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74370&p1=52000 |url-status=dead }}</ref> и градскиот магистрат<ref name="magistrate">{{Наведена мрежна страница |title=Magistrát |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74377&p1=52000 |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2012-05-26 |archive-url=https://archive.today/20120526035336/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74377&p1=52000 |url-status=dead }}</ref>. Градоначалникот е шеф на извршната градска власт и е избран за мандат од четири години. Моментален градоначалник на Братислава е [[Андреј Ѓурковски]] кој е избран на изборите во [[2006]] година и овој му е втор мандат<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=The Slovak Spectator |url=http://slovakspectator.sk/clanok-25394.html |title=Bratislava remains blue, Ďurkovský in charge |date=2006-12-11 |df=mdy |accessdate=19 јуни 2007 |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012193145/http://slovakspectator.sk/clanok-25394.html |url-status=dead }}</ref>. Градскиот совет е законодавно тело и е задолжено за буџетот, урбанизмот, одржување на патиштата, образованието и културата во градот.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=theparliament.com |url=http://www.eupolitix.com/EN/Forums/City+of+Bratislava/a1801f57-40bd-4caf-9749-21724bc3a1f5.htm |title=Bratislava - Local Government System |year=2007 |df=mdy |accessdate=30 април 2007 |archive-date=2012-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603173629/http://www.eupolitix.com/EN/Forums/City+of+Bratislava/a1801f57-40bd-4caf-9749-21724bc3a1f5.htm |url-status=dead }}</ref> Советот обично се среќава еднаш месечно и е составено од 80 членови. Административно, Братислава е поделена на пет окрузи и тие се: [[Братислава I]] (градскиот центар), [[Братислава II]] (источниот дел), [[Братислава III]] (североисточниот дел), [[Братислава IV]] (западниот и северниот дел) и [[Братислава V]] (јужниот дел).<ref name="petrzalkacity">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava|url=http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1074&p1=1852 |title=Petržalka City |date=2007-03-01 | df= mdy |accessdate=29 јануари 2008 |quote=Petržalka City will transform the largest and most densely populated housing estate in Central Europe from a monotone cement-panel housing scheme into a fully-fledged town with autonomous multipurpose centre.}}</ref> За подобра локална самоуправа, градот е поделен на 17 квартови и секој има свој управител и совет. Бројот на членови во советот зависи од бројот на население во квартот.<ref name="localgovernment">{{Наведена мрежна страница |title=Local Government |url=http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1044&p1=1811 |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |archive-date=2007-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070305050254/http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1044&p1=1811 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable nowrap" |+Територијална поделба на Братислава |- ! Округ ! Кварт ! Карта |- |[[Братислава I]] |[[File:Coat of Arms of Staré Mesto.svg|14px]] [[Старе Место, Братислава|Старе Место]] | rowspan="17" |[[File:Bratislava boroughs color map.svg|400px]] |- | rowspan="3" |[[Братислава II]] |[[File:Coat of Arms of Ružinov.svg|14px]] [[Ружинов]] |- |[[File:Coat of Arms of Vrakuňa.svg|14px]] [[Вракуња]] |- |[[File:Coat of Arms of Podunajské Biskupice.svg|14px]] [[Подунајске Бискупице|Подунајске {{wbr}}Бискупице]] |- | rowspan="3" |[[Братислава III]] |[[File:Coat of Arms of Nové Mesto.svg|14px]] [[Нове Место, Братислава|Нове Место]] |- |[[File:Coat of Arms of Rača.svg|14px]] [[Рача, Братислава|Рача]] |- |[[File:Coat of Arms of Vajnory.svg|14px]] [[Вајнори]] |- | rowspan="6" |[[Братислава IV]] |[[File:Coat of Arms of Dúbravka.svg|14px]] [[Дубравка, Братислава|Дубравка]] |- |[[File:Coat of Arms of Karlova Ves.svg|14px]] [[Карлова Вес]] |- |[[File:Coat of Arms of Devín.svg|14px]] [[Девин]] |- |[[File:Coat of Arms of Devínska Nová Ves.svg|14px]] [[Девинска Нова Вес|Девинска {{wbr}}Нова Вес]] |- |[[File:Coat of Arms of Lamač.svg|14px]] [[Ламач]] |- |[[File:Coat of Arms of Záhorská Bystrica.svg|14px]] [[Захорска Бистрица|Захорска {{wbr}}Бистрица]] |- | rowspan="4" |[[Братислава V]] |[[File:Coat of Arms of Jarovce.svg|14px]] [[Петржалка]] |- |[[File:Coat of Arms of Petržalka.svg|14px]] [[Јаровце]] |- |[[File:Coat of Arms of Rusovce.svg|14px]] [[Русовце]] |- |[[File:Coat of Arms of Čunovo.svg|14px]] [[Чуново]] |} == Архитектура и позначајни објекти == [[Податотека:Bridge Nový most - Bratislava.jpg|лево|150п|мини|upright|Нов мост со ресторанот.]] [[Податотека:Katedrála sv. Martina 02.jpg|мини|десно|150п|Катедрала Свети Мартин.]] Градот Братислава е град составен од средновековни архитектонски подвизи искомбинирано со модерни грандиозни згради од [[XX век]].<ref name="habsudova">{{наведено списание|title=City to cut tall buildings down to size|journal=The Slovak Spectator|date=2007-04-23|first=Zuzana|last=Habšudová|author=|volume=|issue=|pages=|id=|url=http://www.slovakspectator.sk/clanok.asp?vyd=2006010&cl=22734|accessdate=2006-03-13|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930160431/http://www.slovakspectator.sk/clanok.asp?vyd=2006010&cl=22734|url-status=dead}}</ref> Повеќето од историските згради се наоѓаат во [[Стар град, Братислава|стариот дел]] од Братислава. Стариот братиславски хол е комплекс од три згради кои биле подигнати во [[XIV век]] и [[XV век]] и сега во него опстојува [[Градски музеј на Братислава|Градскиот музеј на Братислава]]. [[Михаелова порта|Михаеловата порта]] е единствена порта која била зачувана од средновековната фортификација и е една од најстарите објекти во градот.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava Culture and Information Centre |url=http://www.bkis.sk/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=28 |title=Michael's Gate | df= mdy |accessdate=10 јуни 2007 |year=2007}}</ref> Зградата на [[Универзитетска библиотека во Братислава|универзитетската библиотека]] која е подогната во [[1756]] година била користена од страна унгарската администрација од [[1802]] до [[1848]].<ref name="unilibrary">{{Наведена мрежна страница |publisher=University Library in Bratislava |url=http://phobos.ulib.sk/univerzitna_kniznica.pdf |title=University Library in Bratislava - The Multifunctional Cultural Centre |format=PDF |pages=34–36 |year=2005 |df=mdy |accessdate=14 јуни 2007 |archive-date=2007-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070607031815/http://phobos.ulib.sk/univerzitna_kniznica.pdf |url-status=dead }}</ref> Историскиот центар на градот е составен од повеќе барокни згради изградени околу [[1760]] година и денес тука се наоѓаат палатата на [[Претседател на Словачка|словачкиот претседател]] и [[Влада на Словачка|владата на Словачка]].<ref>Lacika, "Bratislava", p. 147</ref> Во дел од овие гради се одвивале значајни историски настани како на пример мировни договори или биле родени значајни историски личности. Покрај овие згради, во овој дел од градот се наоѓаат и катедрали и цркви како на пример [[Катедрала „Св. Мартин“ - Братислава|катедралата Свети Мартин]] изградена од [[XIII век]] до [[XVI век]] и служела како место за крунисување на унгарските кралеви од [[1563]] до [[1830]] година.<ref name="cathedral"/> Покрај неа, тука се и [[Франциска црква|Франциската црква]] која датира од [[XIII век]]<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700013&id=1122&p1=2001 |title=Františkánsky kostol a kláštor |df=mdy |accessdate=10 јуни 2007 |date=14 февруари 2005 |language=sk |archive-date=2007-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070529011431/http://www.visit.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700013&id=1122&p1=2001 |url-status=dead }}</ref> и [[Црква „Св. Елизабета“ - Братислава|црквата Света Елизабета]] која е попозната како ''Сина Црква'' поради нејзината боја. Останати значајни структури во градот се [[Нов мост (Братислава)|Новиот мост]] на реката [[Дунав]] кој има ресторан налик на НЛО, зградата на [[Словачко радио|словачкот радио]] која е во форма на превртена пирамида камзичката телевизиска кула која има ротирачки ресторан. === Братиславски замок === [[Податотека:Bratislava, Hrad, Slovensko.jpg|мини|[[Братиславски замок]].]] Една од најзначајните градби во Братислава е [[Братиславски замок|Братиславскиот замок]] кој се наоѓа на едно плато на надморска височина од 85 метри. Овој рид бил населен уште од самите почетоци на градот, па дури и од каменото и бронзеното доба.<ref>Lacika, "Bratislava", pp. 11–12</ref> Исто така ридот бил акропол на [[Келти]]те, римска и словенска тврдина и политички, религиозен и воен центар на [[Велика Моравија]].<ref>Lacika, "Bratislava", p. 121</ref> Камен замок не бил изграден сè до [[X век]] кога регионот потпаднал под унгарска власт. Замокот бил претворен во [[готска архитектура|готска]] структура во [[1430]] година, додека во [[1562]] година станал [[ренесансна архитектура|ренесансен]] замок.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 124</ref> Замокот бил повторно изграден во 1649 година во барокен стил. Кога на власт била кралицата [[Марија Тереза од Австрија|Марија Терезија]], замокот станал престижен кракски престол. Во [[1811]] година замокот бил изгорен во [[пожар]] и останал како рушевина сè до [[1950]]-те години<ref>Lacika, "Bratislava", p. 128</ref> кога бил повторно изграден во терезиски стил. === Девински замок === [[Податотека:Devín Castle (3705531512).jpg|мини|десно|Девински замок.]] [[Девински замок|Девинскиот замок]] бил долго време во рушевини кој бил скоро обновен во близина на реката [[Морава]] која пак ја создава границата со [[Австрија]]. Тој е еден од најзначајните словачки археолошки наоѓалишта и има музеј кој е посветен на неговата историја.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava City Museum |url=http://www.muzeum.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700016&id=1025&p1=52 |title=Bratislava City Museum: Museums: Devín Castle - National Cultural Monument |author=Beáta Husová |year=2007 |df=mdy |accessdate=21 јуни 2007 |archive-date=2007-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623150216/http://www.muzeum.bratislava.sk/EN/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700016&id=1025&p1=52 |url-status=dead }}</ref> Поради неговата стратешка позиција, Девинскиот замок бил значаен замок за Велика Моравија и за раната унгарска држава. Тој бил уништен од [[Наполеонови војни|Наполеоновите]] трупи во [[1809]] година и денес е значаен словенски и словачки историски симбол.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 191</ref> === Паркови и езера === Поради близината на планините, Братислава има доста пошумени површини во близина на градот. Вкупната површина со јавно зеленило во градот изнесува 46.8&nbsp;км² или 110 метар квадратен по глава на жител.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1039&p1=1816 |title=Natural Environment |year=2007 |df=mdy |accessdate=1 мај 2007 |archive-date=2007-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070305050141/http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1039&p1=1816 |url-status=dead }}</ref> Најголемиот парк е Горскиот парк во стариот дел од градот. Братиславскиот шумски парк се наоѓа на [[Мали Карпати|Малите Карпати]] и е популарен меѓу народот. Шумскиот парк има површина од околу 27.3&nbsp;км² од кои 96% се пошумени. Градот има одреден број природни и вештачки езера кои најмногу се користат за рекреација. Така на пример се забележуваат езерата Штрковец, Кухајда, Злате Пјески, Вајнори и Русовце.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2005914 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930154710/http://www.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2005914 |archivedate=2007-09-30 |title=Rusovce |date=14 февруари 2005 |df=mdy |accessdate=1 мај 2007 |url-status=live }}</ref> == Сообраќај == [[Податотека:Bratislava - Milan Rastislav Stefanik (Ivanka) (BTS - LZIB) AN1902830.jpg|мини|Аеродром Братислава.]] Благодарејќи на добрата географска положба во [[Средна Европа]], Братислава е природен крстопат за меѓународен сообраќај.<ref>{{наведена енциклопедија |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=http://concise.britannica.com/ebc/article-9357955/Bratislava |title=Bratislava |year=2007 |accessdate=30 април 2007 |archive-date=2007-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071208151849/http://concise.britannica.com/ebc/article-9357955/Bratislava |url-status=dead }}</ref> Јавниот транспорт во Братислава е управуван од „Доправни подник Братислава“, транспортна компанија во сопственост на градот. Транспортниот систем во Братислава е познат како „општински масовен транзит“ (''Mestská hromadná doprava'') и оперира со автобуси, трамваи и тролејбуси.<ref name="publictransportroutes">{{Наведена мрежна страница |publisher=[[Dopravný podnik Bratislava]] |url=http://www.dpb.sk/trasy/trasy.htm |title=Trasy liniek (routes) |year=2007 |df=mdy |accessdate=17 мај 2007 |language=sk |archive-date=2007-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070521181925/http://www.dpb.sk/trasy/trasy.htm |url-status=dead }}</ref> Покрај оваа градска компанија, во Братислава оперира и „Братиславскиот интрегриран транспорт“ (''Bratislavská integrovaná doprava'') кој оперира со возови и автобуси во градот и во околните градови. Братислава е поврзана со [[Австрија]], [[Унгарија]], [[Чешка]], [[Полска]], [[Германија]] и со остатокот од Словачка. Автопатите обезбедуваат допар превоз до сите поголеми градови во Словачка, како и соседските главни градови. Во Братислава има и речно пристаниште кое ја поврзува Словачка со [[Црното Море]]. == Туризам == {{Multiple image |align = center |direction = horizontal |width = |image1 = Slovakia Bratislava 785.jpg |width1 = 229 |alt1 = |caption1 = Туристички воз во Стариот град |image2 = Bratislava bronze sculpture 2014.jpg |width2 = 229 |alt2 = |caption2 = ''Чумил''. |image3 = Group of tourists on street in Bratislava.JPG |width3 = 229 |alt3 = |caption3 = Група на туристи на улиците на Братислава |image4 = Bratislava14Slovakia65.JPG |width4 = 229 |alt4 = |caption4 = Старото градско собрание }} Во [[2006]] година, Братислава имала 77 комерцијални сместувачки капацитети од кои 45 се хотели со вкупен капацитет за сместување од 9.940 легла.<ref name="Tourism">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=79947 |title=Turistická sezóna v Bratislave (Tourist season in Bratislava) |date=2007-05-23 |df=mdy |accessdate=1 јуни 2007 |language=sk |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200608/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=79947 |url-status=dead }}</ref> Вкупно 686.201 посетител, 454.870 посетители биле странци и престојувале во Братислава. Поголем е бројот на посетители во Братислава се оние кои го посетуваат градот само за еден ден. Најмногу странски посетители се забележуваат од [[Чешка]], [[Германија]], [[Велика Британија]], [[Италија]], [[Полска]] и [[Австрија]].<ref name="Tourism"/> == Култура == Братислава е културен центар на Словачка. Поради историскиот мулти-културен карактер, локалната култура е под влијание на различни етнички групи меѓу кои [[Германци]], [[Словаци]], [[Унгарци]] и [[Евреи]].<ref name="culturebrochure"/><ref name="geniusloci">{{Наведена мрежна страница |publisher=Slovak Tourist Board |url=http://www.slovakia.travel/entitaview.aspx?l=2&ami=108102&smi=108102&llt=1&idp=17890 |title=Genius Loci of Bratislava |year=2007 |df=mdy |accessdate=26 јули 2007 |archive-date=2008-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080316002824/http://www.slovakia.travel/entitaview.aspx?l=2 |url-status=dead }}</ref> Братислава има голем број музеи, галерии, концертни сали, кина, филмски клубови и странски културни институции.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava Culture and Information Centre |url=http://www.bkis.sk/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=52&Itemid=140 |title=Cultural Institutions |year=2007 | df= mdy |accessdate=26 јули 2007}}</ref> === Уметност === [[Податотека:Slovak Philharmonic.png|лево|мини|Словачката филхармонија.]] [[Податотека:Bratyslawa Teatr Narodowy.jpg|мини|десно|Националниот театар.]] Братислава е седиште на [[Словачки национален театар|Словачкиот национален театар]] кој е составен од две згради. Првата зграда е изградена во нео-ренесансен стил и се наоѓа во стариот дел од градот. Новата зграда која била отворена во [[2007]] година е на брегот на реката. Театарот има три оддели, односно оддел за театар, опера и балет. Музиката во Словачка се развила во [[XVIII век]] и во тесна врска со виенската музика. Значајни музички ликови ја посетиле Братислава меѓу кои [[Волфганг Амадеус Моцарт]], [[Франц Лист]], [[Џозеф Хајден]] и [[Лудвиг ван Бетовен]].<ref name="cathedral">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009114 |title=St. Martin's Cathedral |year=2005 |df=mdy |accessdate=8 јуни 2007 |archive-date=2007-07-31 |archive-url=https://archive.today/20070731145705/http://www.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009114 |url-status=dead }}</ref> Во Братислава се родил композиторот [[Јохан Непомук Хумел]]. Во Братислава се наоѓа и [[Словачка филхармонија|Словачката филхармонија]] која одржува неколку концерти годишно.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1036&p1=1817 |title=Visit Bratislava - Culture | df= mdy |accessdate=1 мај 2007 }}</ref> === Музеи и галерии === [[Податотека:Slovenská národná galéria05.jpg|мини|лево|Словачка национална галерија.]] Словачкиот национален музеј е основан во 1961 година и се наоѓа во стариот дел од градот заедно со Природниот историски музеј кој всушност е дел од Националниот. Тој е најголем музеј и најголема културна институција во Словачка. Оперира со 16 музеи во Братислава и пошироко.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Slovak National Museum |url=http://www.snm.sk/?lang=eng&section=expo&org=1&show |title=Slovak national museum - SNM office |year=2007 | df= mdy |accessdate=7 октомври 2007}}</ref> Градскиот музеј на Братислава е основан во 1868 година и е најстариот музеј кој континуирано опстојува во Словачка.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava City Museum |url=http://www.muzeum.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700016&id=1004&p1=51 |title=Profile of the museum |author=Beáta Husová |date=19 јануари 2007 |df=mdy |accessdate=4 мај 2007 |archive-date=2007-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070920222524/http://www.muzeum.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700016&id=1004&p1=51 |url-status=dead }}</ref> Главна цел на градскиот музеј е да ја архивира и истражува историјата на Братислава. Словачката национална галерија е основана во 1948 година и оперира со голема мрежа галерии во Словачка. Двете галерии во Братислава се една до друга во палатата Естерхази и Водната барака на брегот на реката Дунав во стариот дел од Братислава. Градската галерија на Братислава е основана во 1961 година и е втора најголема галерија во Словачка од тој вид. Оваа галерија се наоѓа во палатата Јохан Палфи и палатата Мирбах во стариот дел од градот.<ref name="Citygallery">{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava City Gallery |url=http://www.gmb.sk/en/ |title=Bratislava City Gallery - about us - buildings |year=2007 |df= mdy |accessdate=17 мај 2007}}</ref> == Образование и наука == [[Податотека:Blava 2007-3-28-33.jpg|мини|лево|Универзитет Истрополитана.]] [[Податотека:Мальчики ловящие гусей - panoramio.jpg|мини|десно|Универзитет Коменски.]] Првиот универзитет во Братислава, односно [[Словачка]] а тогаш во [[Унгарија]], бил [[Universitas Istropolitana]] кој бил основан во [[1465]] година од страна на кралот [[Матијас Корвунус]]. Универзитетот бил затворен во [[1490]] година после смртта на кралот.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009414& |title=Academia Istropolitana |date=2005-02-14 |df=mdy |accessdate=5 јануари 2008 |archive-date=2008-05-07 |archive-url=https://archive.today/20080507064915/http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009414& |url-status=dead }}</ref> Денес, во Братислава се наоѓа најголемиот универзитет, [[Универзитет Коменски во Братислава|Универзитет Коменски]], кој има 27.771 студент.<ref name="uips1">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/VS_P01.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082041/http://www.uips.sk/statis/pdf/VS_P01.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Univerzita Komenského |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=dead }}</ref> Покрај него се наоѓаат и техничкиот [[Словачки универзитет за технологија]] со 18.473 студенти,<ref name="uips21">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/VS_P21.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082113/http://www.uips.sk/statis/pdf/VS_P21.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Slovenská technická univerzita |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=live }}</ref> и најстарото уметнички училишта Академијата за иведени уметности и Академијата за уметности и дизајн. Останати високообразовни институции во Братислава се и јавниот [[Економски универзитет во Словачка|Економски универзитет]] и првиот колеџ во Словачка.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City University of Seattle |url=http://www.cityu.edu/loc_bratislava.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080212140409/http://www.cityu.edu/loc_bratislava.htm |archivedate=2008-02-12 |title=Bratislava, Slovakia: Vysoka Skola Manazmentu (VSM) |year=2005 |df=mdy |accessdate=1 јуни 2007 |url-status=dead }}</ref> Вкупно, околу 56.000 студенти учат во братиславските универзитети.<ref name="factsandfigures">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1041 |title=Visit Bratislava - Facts and Figures |year=2007 | df= mdy |accessdate=30 април 2007 |format=PDF}}</ref> Во градот има 65 јавни основни училишта, девет приватни училишта и десет религиозни основни училишта<ref name="uips">{{Наведена мрежна страница |title=Prehľad základných škôl v školskom roku 2006/2007 |year=2006 |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/ZS_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082059/http://www.uips.sk/statis/pdf/ZS_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |accessdate=2008-02-15 |language=sk |format=PDF |url-status=dead }}</ref> Вкупно, во Братислава има околу 25.821 ученик.<ref name="uips"/> Средното образование во Братислава е претставено со околу 39 гимназии со 16.048 ученици,<ref name="uips2">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/GYM_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082105/http://www.uips.sk/statis/pdf/GYM_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Prehľad gymnázií v školskom roku 2006/2007 |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=live }}</ref> 37 специјализирани средни училишта со 10.373 ученици,<ref name="uips3">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/SOS_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082051/http://www.uips.sk/statis/pdf/SOS_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Prehľad stredných odborných škôl v školskom roku 2006/2007 |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=dead }}</ref> и 27 стручни училишта со 8.863 ученици.<ref name="uips4">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/ZSS_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082121/http://www.uips.sk/statis/pdf/ZSS_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Prehľad združených stredných škôl v školskom roku 2006/2007 |accessdate=2008-02-14 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=dead }}</ref><ref name="uips5">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/SOU_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082128/http://www.uips.sk/statis/pdf/SOU_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Prehľad stredných odborných učilíšť a učilíšť v školskom roku 2006/2007 |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=dead }}</ref> == Збратимени градови == Братислава е збратимена со следните градови:<ref name="Twin">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bratislava-city.sk/bratislava-twin-towns|title=''Bratislava City - Twin Towns''|publisher=[[авторски права|©]] 2003-2008 Bratislava-City.sk|accessdate=2008-10-26}}</ref> {|style="width:100%" |- |width=33.3%| * {{знамеикона|Armenia}} [[Ереван]], [[Ерменија]] <small>''(2001)'' <ref name="Yerevan Sister Cities">{{Наведена мрежна страница|url=http://yerevan.am/main.php?lang=3&page_id=194|title=Yerevan Municipality - Sister Cities|publisher=© 2005-2009 [http://yerevan.am/?lang=3 www.yerevan.am]|accessdate=2009-06-22|archive-date=2011-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002075135/http://www.yerevan.am/main.php?page_id=194&lang=3|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Austria}} [[Виена]], [[Австрија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Бургас]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Русе]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Cyprus}} [[Ларнака]], [[Кипар]] <small>''(1989)''</small> * {{знамеикона|Czech Republic}} [[Прага]], [[Чешка]]<ref name="Prague Partner Cities">{{Наведена мрежна страница|url=http://magistrat.praha-mesto.cz/72647_Partnerska-mesta|title=Prague Partner Cities|publisher=[[авторски права|©]] 2009 [http://magistrat.praha-mesto.cz/ Magistrát hl. m. Prahy] |language=cs|accessdate=2009-07-02}}</ref> * {{знамеикона|Egypt}} [[Александрија]], [[Египет]] |width=33.3%| * {{знамеикона|Finland}} [[Турку]], [[Финска]] <small>''(1976)''</small> * {{знамеикона|Germany}} [[Улм]], [[Германија]] * {{знамеикона|Germany}} [[Бремен]], [[Германија]] <small>''(1989)''</small> * {{знамеикона|Greece}} [[Солун]], [[Грција]] <small>''(1986)''</small><ref name=Thessaloniki>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.thessalonikicity.gr/English/twinning-cities.htm |title=Twinning Cities |work=City of Thessaloniki |accessdate=2009-07-07 |archive-date=2009-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331054219/http://www.thessalonikicity.gr/English/twinning-cities.htm |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Hungary}} [[Секешфехервар]], [[Унгарија]] * {{знамеикона|Italy}} [[Перуџа]], [[Италија]] <small>''(1962)''</small> |width=33.3%| * {{знамеикона|Netherlands}} [[Ротердам]], [[Холандија]] <small>''(1991)''</small> * {{знамеикона|Russia}} [[Саратов]], [[Русија]] * {{знамеикона|Slovenia}} [[Љубљана]], [[Словенија]] <small>''(1967)''</small> * {{знамеикона|Ukraine}} [[Киев]], [[Украина]] * {{знамеикона|United States}} [[Кливленд, Охајо]], [[САД]] |} <small>* Броевите во заграда означуваат година на збратимување.</small> ;Партнерство * {{знамеикона|Poland}} [[Краков]], [[Полска]]<ref name="Kraków">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref> == Панорама == {{Панорама|Bratislava Panorama 01.jpg|1000px|Панорама на Братислава од стариот дел.}} {{Панорама|BA-Pano-Ondro.jpg|1000px|Панорама на Братислава со замокот.}} == Наводи == {{наводи|2}} == Користена литература == * {{Наведена книга |title=Dejiny Bratislavy (History of Bratislava)|year=1979 |url=http://www.obzor.sk/|location=Bratislava, Slovakia |language=sk |edition=2 |author=Horváth, V., Lehotská, D., Pleva, J.|display-authors=et al.}} * {{Наведена книга |last=Janota |first=Igor |title=Bratislavské rarity (Rarities of Bratislava) |edition=1 |year=2006 |publisher=Vydavateľstvo PT |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-89218-19-9 }} * {{Наведена книга |last=Kováč |first=Dušan |title=Bratislava 1939–1945 – Mier a vojna v meste (Bratislava 1939–1945 – Peace and war in the town) |edition=1 |year=2006 |publisher=Vydavateľstvo PT |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-89218-29-6 }} * {{Наведена книга |last=Kováč |first=Dušan |title=Kronika Slovenska 1 (Chronicle of Slovakia 1) |edition=1 |series=Chronicle of Slovakia |year=1998 |publisher=Fortuna Print |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-7153-174-X |display-authors=etal}} * {{Наведена книга |last=Kováč |first=Dušan |title=Kronika Slovenska 2 (Chronicle of Slovakia 2) |edition=1 |series=Chronicle of Slovakia |year=1999 |publisher=Fortuna Print |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-88980-08-9 |display-authors=etal}} * {{Наведена книга |last=Lacika |first=Ján |title=Bratislava |edition=1 |series=Visiting Slovakia |year=2000 |publisher= DAJAMA |location=Bratislava, Slovakia |isbn=80-88975-16-6 }} * {{Наведена книга |last=Špiesz |first=Anton |title=Bratislava v stredoveku (Bratislava in the Middle Ages) |edition=1 |year=2001 |publisher= Perfekt |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-8046-145-7 }} * {{Наведена книга |last=Varga |first=Erzsébet |title=Pozsony |edition=1 |year=1995 |publisher=Madách-Posonium |location=Pozsony |language=hu |isbn=80-7089-245-5 }} * {{Наведена книга |last=Jankovics |first=Marcell |title=Húsz esztendő Pozsonyban (Twenty years in Bratislava) |edition=2 |year=2000 |publisher=Méry Ratio |location=Pozsony |language=hu |isbn=80-88837-34-0 }} == Надворешни врски == {{рв|Bratislava}} * [http://www.bratislava.sk/en/ Официјално мрежно место на Братислава]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070611175459/http://www.bratislava.sk/en/ |date=2007-06-11 }} * [http://www.bkis.sk/index.php?lang=en Братиславски културен и инфо центар] * [http://www.bratislavaguide.com/ Туристички водич за Братислава] * [http://www.imhd.sk/ba/?lang=en Јавен транспорт во Братислава] * [http://www.bratislava-photos.com/ Фотографии од Братислава] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171002112805/http://www.bratislava-photos.com/ |date=2017-10-02 }} * [http://www.ron-del.net/ Историски фотографии за Братислава] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220212746/http://www.ron-del.net/ |date=2016-12-20 }} * [http://www.ba.foxy.sk/ Албум со историски и модерни слики од Братислава] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210228043402/http://www.ba.foxy.sk/ |date=2021-02-28 }} {{Главни градови во Европа}} {{Главни градови на ЕУ}} {{Дунав}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Братислава| ]] [[Категорија:Градови во Словачка]] [[Категорија:Населени места на Дунав]] [[Категорија:Населени места основани во 10 век]] il1ndvxffln7mjybdxslemip3nc8ofi 0 28526 5583112 5314267 2026-06-26T22:59:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583112 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = Виктор Јанукович<br /><small>Віктор Янукович</small> |image = Viktor Yanukovych official portrait.jpg |imagesize = 200px |office = [[Претседател на Украина]] |primeminister = [[Јулија Тимошенко]] |term_start = 25 февруари 2010 - 22 февруари 2014 |term_end = |predecessor = [[Виктор Јушченко]] |office2 = [[Премиер на Украина]] |president2 = [[Леонид Кучма]] |term_start2 = 21 ноември 2002 |term_end2 = 7 декември 2004 |predecessor2 = [[Анатолиј Кинах]] |successor2 = [[Николај Азаров]] <small>(извршител)</small> |president3 = [[Леонид Кучма]] |term_start3 = 28 декември 2004 |term_end3 = 5 јануари 2005 |predecessor3 = [[Николај Азаров]] <small>(извршител)</small> |successor3 = [[Николај Азаров]] <small>(извршител)</small> |president4 = [[Виктор Јушченко]] |term_start4 = 4 август 2006 |term_end4 = 18 декември 2007 |predecessor4 = [[Јуриј Јехануров]] |successor4 = [[Јулија Тимошенко]] |office5 = Гувернер на [[Донечка област|Донечката област]] |term_start5 = 14 мај 1997 |term_end5 = 21 ноември 2002 |predecessor5 = [[Владимир Шчербањ]] |successor5 = [[Анатолиј Близњук]] |birth_date = {{bda|1950|7|09|df=y}} |birth_place = [[Јенакиево]], [[Украина]] |death_place = |party = [[Партија на регионите]] <small>(1997–)</small> |otherparty = [[Комунистичка партија на СССР]] <small>(1980–1991)</small><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lenta.ru/lib/14159876/full.htm|title=Јанукович, Виктор|accessdate=13 јуни 2009|work=Лентапедија|publisher=Lenta.ru|language=ru}}</ref> |spouse = Људмила Олександривна |children = Олександар<br />Виктор |alma_mater = [[Донечки национален технички универзитет]] |profession = [[машинство|машински инженер]] |religion = [[Православие|Православен]] |signature = Viktor Yanukovych signature.svg |website = [http://yanukovych.com.ua Службена страница] }} '''Виктор Федорович Јанукович''' ([[Украински јазик|украински]]: ''Віктор Янукович''; (р. [[9 јули]] [[1950]], с. [[Јенакиево]], [[СССР]]) е поранешен [[Претседател на Украина]] и водач на [[Политичка партија|политичката партија]] ''Партија на регионите'' (''Партія Регіонів''). Во два наврати бил и [[Премиер на Украина]] од 2002 до 2004, и од 2006 до 2007 година. На [[25 февруари]] [[2010]], Јанукович беше избран за Претседател на Украина, согласно претходно извојуваната победа над неговата соперничка [[Јулија Тимошенко]].<ref>[http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=BA95A13BB8E91541A242A37CC833352F Виктор Јанукович ја победи убавата Јулија]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; преземено од Утрински весник (08.02.2010)</ref> Својата политичка кариера ја започнал на местото [[гувернер]] на [[Доњецк|Доњецката област]]. Оваа функција ја извршувал пет години (1997-2002). По ова го преземал [[премиер]]ското место (2002-2004), за време на [[претседател]]ствувањето на [[Леонид Кучма]]. Имал неуспешна кандидатура за [[претседател на Украина]], губејќи ги тие избори од лутиот соперник [[Виктор Јушченко]].<ref>[http://www.dw.de/%D1%98%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB-%D0%BD%D0%B0-%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0/a-2533116 Јушченко – нов претседател на Украина]; преземено од Дојче Веле (27.12.2004)</ref> На 4 август 2006&nbsp;г. добил втор [[премиер]]ски мандат кој му траел една година и 4 месеци. Додека бил на тоа место, имал затегнати односи со претседателот Јушченко и во најголема мера не се согласувал со неговите политики.<ref>[http://www.vecer.com.mk/default.asp?ItemID=6D0E6C6014D7E44EB80C695A7FF1F162 Јушченко и Јанукович разменија удари]{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; преземено од весникот Вечер</ref><ref>[http://www.dw.de/%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%BE%D1%9C-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0/a-2531143 Борбата за моќ продолжува]; преземено од Дојче Веле (06.04.2007)</ref> Во 2010&nbsp;г. водечкото место во неговата матична партија „[[Партија на регионите]]“ му го препуштил на неговиот близок сопартиец [[Николај Азаров]]. На претседателските избори одржани во јануари 2010&nbsp;г. Јанукович се соочил со [[Јулија Тимошенко]] во втората изборна рунда.<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=2840B1FF4E3A4048A7AA0C11E254B94F Јанукович и Тимошенко во трка за претседател]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; преземено од Дневник (19.01.2010)</ref> Во вториот круг освоил 48,95% од гласовите, наспрема 45,47% на тогашниот [[премиер]] Тимошенко.<ref>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=2910104481&id=11&setIzdanie=21905 Јанукович прогласи победа, Тимошенко не призна пораз]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; преземено од Нова Македонија (09.02.2010)</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://yanukovych.com.ua Службена страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100225111452/http://yanukovych.com.ua/ |date=2010-02-25 }} {{uk}} ru {{en}} * [http://www.ditext.com/chrucky/council.html Колумна на украински аналитичар] {{en}} * [http://www.ya2008.com.ua/eng/Viktor Лично мрежно место на Јанукович]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210126181204/http://www.ya2008.com.ua/eng/Viktor |date=2021-01-26 }} {{uk}} * [https://web.archive.org/web/20210308205617/https://twitter.com/Yanukovych_VF Виктор Јанукович на Твитер] * [http://www.partyofregions.org.ua/eng/ Официјален интернет сервис на Партијата на регионите] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110215131815/http://www.partyofregions.org.ua/eng/ |date=2011-02-15 }} {{uk}} * [http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/57719/ Истомислениците на Јанукович] – '''Киев Пост''' (21 јануари 2010) {{en}} {{Украина-политичар-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јанукович, Виктор}} [[Категорија:Родени во 1950 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Украински политичари|Јанукович, Виктор]] [[Категорија:Премиери на Украина|Јанукович, Виктор]] [[Категорија:Претседатели на Украина|Јанукович, Виктор]] [[Категорија:Православни христијани од Украина]] [[Категорија:Украински православни христијани]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Русофили]] oqrlia047eu6dl2lbjo2pqjvfwr8m84 0 31511 5583044 5544160 2026-06-26T20:01:00Z Bjankuloski06 332 /* Демографија */ Јазична исправка, replaced: зјаснени → зјаснети (2) 5583044 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Босилеград | native_name = Босилеград | settlement_type = Гратче и Општина | image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a = Bosilegrad-house-03.jpg |photo1b = Bosilegrad-school-3.jpg |photo2a = Bosilegrad-entrance.jpg |photo2b = Vasil Levski Bosilegrad.jpg |photo3a = Bosilegrad-church-01.jpg |photo3b = Bosilegrad-fountains.jpg |size = 270 |spacing = 1 |color = #FFFFFF |border = 1 |foot_montage = }} | image_alt = | image_caption = Босилеград | image_flag = Flag of Bosilegrad.svg | image_shield = Grb bosilegrada.png | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 29 |lats = 52.96 |latNS = N | longd = 22 |longm = 28 |longs = 8.96 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Управен Округ | subdivision_name1 = [[Пчињски Управен Округ|Пчињски]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = Босилеград | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 696 | population_footnotes = | population_as_of = 2022 | population_blank1_title = Гратче | population_blank1 = 2.348 | population_blank2_title = Општина | population_blank2 = 6.065 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 17540 | area_code_type = | area_code = 017 | registration_plate = VR | website = {{url|http://www.bosilegrad.org/}} }} '''Босилеград''' — гратче и општина во [[Пчињски Управен Округ|Пчињскиот Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 2.348 жители, а во општинана 6.065 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm Сите места: Пописи 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022] pop-stat.mashke.org</ref> Од Босилеград потекнува српски поет [[Мирослав Антиќ]].<ref>[https://jugmedia.rs/juznjacko-poreklo-miroslava-mike-antica/ Južnjačko poreklo Miroslava Mike Antića] jugmedia.rs</ref> == Населени места == Населби во општината: [[Барје (Босилеград)|Барје]], [[Белут]], [[Бистар]], '''Босилеград''', [[Бранковци]], [[Бресница (Босилеград)|Бресница]], [[Буцељево]], [[Гложје]], [[Голеш]], [[Горна Лисина]], [[Горна Љубата]], [[Горна ’Ржана]], [[Горно Тламино]], [[Грујинци]], [[Доганица]], [[Долна Лисина]], [[Долна Љубата]], [[Долна ’Ржана]], [[Долно Тламино]], [[Дукат (Босилеград)|Дукат]] , [[Жеравино]], [[Зли Дол (село)|Зли Дол]], [[Извор (Босилеград)|Извор]], [[Јарешник]], [[Караманица]], [[Милевци]], [[Млекоминци]], [[Мусуљ]], [[Назарица]], [[Паралово (Босилеград)|Паралово]], [[Плоча (Босилеград)|Плоча]], [[Радичевци]], [[Рајчиловци]], [[Ресен (Босилеград)|Ресен]] , [[Рибарци (Србија)|Рибарци]], [[Рикачево]], [[Црноштица]]. [[Податотека:Municipalities of Serbia Bosilegrad.png|мини|центар|200п|Општина Босилеград во карта на Србија]] == Демографија == Во населбата Босилеград живеат 2068 полнолетни жители, а просечната старост на населението изнесува 37 година (36,9 кај мажите и 37,1 кај жените). Во градот има 890 домаќинства, а просечниот број на членови по домаќинство е 3,03. Овој град е претежно населен со [[Бугари]] (спрема пописот од [[2002]] година), а во последните три пописа, приметен е пораст во бројот на населението.<ref name="Anon. o709">{{cite web | title=2022 Census of Population, Households and Dwellings | url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/PdfE/G20234001.pdf | access-date=2023-12-07}}</ref> ;Етнички состав во гратчето {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2022 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-ethnic-loc2022.htm Ethnic composition, all places: 2022 census] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бугари]]|green|72}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|12.5}} {{Столбен постоток|неизјаснети|olive|10.2}} }} ;Етнички состав во општината {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2022 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бугари]]|green|67.2}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|12.9}} {{Столбен постоток|неизјаснети|olive|11.4}} }} == Поврзано == * [[Димитровград (Србија)|Димитровград]] (Цариброд) * [[Пчињски Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] * [[Западни покраини]] * [[Бугари во Србија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://novo.radio.bosilegrad.rs/ Novi Radio Bosilegrad] {{sr}} * [https://tvinfobosilegrad.co.rs/ TV Info Bosilegrad] {{sr}} {{Пчињски Управен Округ}} {{Општина Босилеград}} [[Категорија:Градови во Јужна Србија]] [[Категорија:Босилеград| ]] [[Категорија:Општини во Јужна Србија]] [[Категорија:Пчињски Управен Округ]] [[Категорија:Бугарски населби во Србија]] 7mcdttux84zgpvnwhtw4s3coc69s1mk 0 31556 5582975 5512438 2026-06-26T17:09:07Z Gurther 105215 5582975 wikitext text/x-wiki {{Биографија инфо | име = Михаил Герџиков | портрет = Mihail-Gerdzhikov.jpg | px=150п | опис = бугарски анархист и револуционер | роден-дата = {{роден на|26|јануари|1877}} | роден-место = {{роден во|Пловдив|}}, [[Бугарија]] | починал-дата = {{починал на|18|март|1947}} | починал-место ={{починал во|Софија|}}, [[Бугарија]] }} [[Податотека:IMRO Seal Terrorists.JPG|мини|десно|150п|Печат на [[Македонски таен револуционерен комитет|МТРК]] ]][[Податотека:Mihail Gerdjikov.jpg|мини|150п|Михаил Герџиков]] '''Михаил Герџиков''' ({{langx|bg|Михаил Герджиков}}) — револуционер и [[Анархизам|анархист]] од Бугарија, основач и раководител на [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]], учесник во македонското револуционерно движење, член и војвода на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], подоцна деец на [[ВМРО (Обединета)]].<ref name=":1">[http://vmro.bg/modules.php?name=Encyclopedia&op=content&tid=51 Биографија на страницата на ВМРО на бугарски јазик]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=127}}</ref> ==Во македонското револуционерно движење== === Македонски таен револуционерен комитет === {{Главна|Македонски таен револуционерен комитет}} Средно образование учел во бугарската гимназија во [[Пловдив]]. Во [[1897]] година заминал во [[Швајцарија]], каде студирал правни науки во [[Лозана]] и [[Женева]]. Тој бил еден од најистакнатите претставници на анархистичкиот [[Македонски таен револуционерен комитет]]. === Македонска револуционерна организација === {{Главна|Македонска револуционерна организација}} Во учебната [[1899]]/[[1900]] година под името Тодор Луканов бил учител во гимназијата во [[Битола]] и станува член на [[ТМОРО]].<ref name=":0" /> Во 1900 година е испратен во Солун за да му помогне на ЦК ТМОРО во изградувањето комитетска мрежа во Одринско. Кога е откриен од турските власти, во октомври 1900 година станал четник во четата на [[Христо Чернопеев]] во [[Кукуш]].<ref name=":1" /> Важел за близок соработник на [[Гоце Делчев]] и [[Јане Сандански]].<ref name=":0" /> По решение на ЦК определен бил за претставник на [[ВМОРО|Организацијата]] во [[Одрински револуционерен округ|Одринскиот револуционерен округ]], а подоцна и за ревизор на четите во источниот дел на [[Тракија|Одринско]]. Во текот на [[Преображенско востание|Преображенското востание]] во [[1903]] година практично раководел со ''Бојното тело'' и по негова команда со четите на [[Иван Варналиев]] и [[Христо Силјанов]] бил заземен градот [[Царево|Василико]], во Тракија. [[анархизам|Анархист]] по убедување, Герџиков во македонското револуционерно движење бил голем противник на [[Борис Сарафов]]. По директива на [[Задгранично претставништво|задграничните претставници]] на Организацијата во [[Софија]], дури лично престојувал во [[Белград]] кон крајот на [[1903]] година за да ги следи активностите на Борис Сарафов. По востанието тесно соработувал со левите сили во револуционерното движење. == Подоцнежна дејност == [[Податотека:Appeal to the Macedonians in Bulgaria 1944.jpg|лево|мини|Септември, 1944 година ''Апел до Македонците во Бугарија''. Еден од потписниците е и Михаил Герџиков.]] Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]], учествувал со својата чета во состав на бугарската војска.<ref name=":0" /> Подоцна, во [[1919]] година во [[Софија]] учествувал во издавањето на списанието ''Билтен''. Тој е еден од потписниците на двата ''Апела'' од 1919 година (од март и мај), до бугарската влада во кои се пласира идејата за автономна Македонија да одлучуваат [[Македонци|Македонците]], а не наметнатите бугарски тутори.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|first=Јован Павловски и други|publisher=МИ-АН|year=2002|isbn=9989-613-28-1|location=Скопје|pages=69}}</ref> Во јуни 1919 година учествува во основањето на Федерацијата на анархокомунисти во Бугарија. По превратот и колежите во текот на [[1923]]-[[1924]] година, направени со цел да се обезглави македонското движење во Бугарија, тој бил принуден да ја напушти [[Бугарија]] и заминал во [[Истанбул]], а оттаму во [[Виена]]<ref name=":0" /> и [[Берлин]]. По формирањето на [[ВМРО (Обединета)]], Герџиков станал нејзин член. Но, поради несогласувањата со [[Димитар Влахов]],<ref name=":0" /> во [[1929]] година се отцепил од неа и формирал нова национална фракција во Истанбул. Се вратил во [[Бугарија]] по забраната на и растурањето на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)#Акции и атентати на Ванчо Михајлов 1924-1934 година|ванчомихајловистичката ВМРО]], во [[1934]] година. До крајот на животот се движел меѓу [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]] во [[Софија]] ѝ бил семеен пријател на сестрата на [[Гоце Делчев]], [[Руша Делчева]].<ref name=":0" /> По 9 септември и капитулацијата на Бугарија, го помагал движењето на [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Потписник е ѝ на ''[[s:Апел_до_Македонците_во_Бугарија_во_1944|Апелот до Македонците во Бугарија]]'' од септември, 1944 година.<ref>{{Наведена книга|title=Одбрани Дела во три книги - Втора книга|last=Динев|first=Ангел|publisher=Култура - Скопје|year=1983|location=Скопје|pages=333-337}}</ref> До крајот на животот останал доследен на Гоцевите идеали<ref name=":0" /> и поборник за самостојноста на Македонија.<ref name=":2" /> По [[Втората светска војна]] како анархист е репресиран од комунистичкиот режим. Умрел во [[1947]] година во [[Софија]]. Неговите спомени во [[1995]] година биле издадени и во [[Македонија]]. == Извори == <references/> == Надворешни врски == * [http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/Knigi/spommg.html Спомени на Михаил Герџиков] * [http://www.plovdivguide.com/figures/fig.php?id=504&lang_id=2&alpha=M Биографија на Герџиков] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070926221503/http://www.plovdivguide.com/figures/fig.php?id=504&lang_id=2&alpha=M |date=2007-09-26 }} {{bg}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Герџиков, Михаил}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Анархисти]] [[Категорија:Револуционери од Тракија|Г]] [[Категорија:Македонски војводи]] [[Категорија:Дејци на Македонскиот таен револуционерен комитет|Герџиков]] [[Категорија:Бугарски мемоаристи]] [[Категорија:Учители во Битолската машка гимназија]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] [[Категорија:Дејци на Привременото претставништво на поранешната Внатрешна организација]] {{Дејци на МРО}} sj6ny51ns8jwpdodaquzqks8m36teh2 0 31651 5583054 5565573 2026-06-26T20:04:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583054 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = Германски Рајх |conventional_long_name = ''Deutsches Reich'' |common_name = Вајмарска Република |government_type = [[Федерализам|сојузна]] [[Парламентарна република|парламентарна]] [[република]]; [[либерална демократија]] |continent = Европа |region = Средна Европа |country = Германија |era = Меѓувоен период |year_start = 1918 |date_start = 9 ноември |event1 = Хитлер ја зазел власта и станал канцелар |date_event1 = 30 јануари 1933 |year_event1 = 1933 |event2 = [[Рајхстагски пожар]] |date_event2 = 27 февруари 1933 |year_event2 = 1933 |event_end = [[Акт од 1933 година]] |year_end = 1933 |date_end = 23 март |p1 = Германско Царство |flag_p1 = Flag of Germany (1867–1919).svg |s1 = Нацистичка Германија |flag_s1 = Flag of Germany 1933.svg |image_flag =Flag_of_Germany_(3-2_aspect_ratio).svg |flag = Знаме на Германија |image_coat = Wappen_Deutsches_Reich_%28Weimarer_Republik%29.svg |image_map =Karte_des_Deutschen_Reiches,_Weimarer_Republik-Drittes_Reich_1919–1937.svg |image_map_caption = Германија во времето на Вајмарската Република |national_anthem = ''[[Песната на Германците]]'' <br />''Das Lied der Deutschen'' |common_languages = германски |capital = Берлин |latd=52|latm=31|latNS=N|longd=13|longm=24|longEW=E |currency = [[Германска папиермарка (ℳ),]] (1919-1923)<br />[[Германска Рентенмарка]]<br />(1923-1924)<br />[[Рајхмарка (ℛℳ)]] (1924–1933) | |title_leader = [[Претседател на Германија|Претседател]] |leader1 = [[Фридрих Еберт]] |year_leader1 = 1918–1925 |leader2 = [[Паул фон Хинденбург]] |year_leader2 = 1925-1934 |title_deputy = [[Канцелар на Германија|Канцелар]] |deputy1 = [[Филип Шајдеман]] (прв) |year_deputy1 = 1919 |year_deputy2= 1923 |deputy2 = [[Густав Штрасеман]] |deputy3 = [[Адолф Хитлер]] (последен) |year_deputy3 = 1933 |stat_year1 = 1925 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm|title= Das Deutsche Reich im Überblick|work=Wahlen in der Weimarer Republik|accessdate=2007-04-26}}</ref> |stat_area1 = 468787 |stat_pop1 = 62411000 |house1 = [[Рајхсрат]] |type_house1 = државен совет |legislature = [[Рајхстаг]] |footnotes = Горе прикажаниот грб бил користен до 1928, потоа заменет од со друга верзија.<ref>Cf. ''Der Große Brockhaus: Handbuch des Wissens in zwanzig Bänden'': 21 vols., completely revis. ed., Leipzig: F. A. Brockhaus, ¹⁵1928-1935, vol. 4 (1929): "Vierter Band Chi–Dob", article: 'Deutsches Reich', pp. 611-704, here pp. 648 and 651. No ISBN.</ref> |today = {{знаме|Германија}}<br />{{знаме|Полска}}<br />{{знаме|Русија}} }} '''Вајмарската Република''', {{Efn|{{langx|de|link=no|Weimarer Republik}}, {{IPA-de|ˈvaɪmaʁɐ ʁepuˈbliːk||De-Weimarer Republik.ogg}}}} официјално позната како '''Германски Рајх''' — историски период на [[Германија]] од [[9 ноември]] [[1918]] до [[23 март]] [[1933]] година, за време на кој таа претставувала [[устав]]на федерална [[република]] за прв пат во [[Историја на Германија|својата историја]]; оттука и се нарекува и неофицијално се прогласува како '''Германска Република'''. {{Efn|{{langx|de|link=no|Deutsche Republik}}}} Неформалното име на периодот потекнува од градот [[Вајмар]], кој бил домаќин на конститутивното собрание кое ја формирала неговата влада. На [[Англиски јазик|англиски]], републиката обично се нарекувала „''Германија''“, со „''Вајмарска Република''“ (термин воведен од [[Адолф Хитлер]] во [[1929]] година) вообичаено се користел до 1930-тите години. По поразот во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] (1914–1918), Германија била исцрпена и принудена да потпише мир во очајни околности. Свеста за неизбежниот пораз предизвикала [[Ноемвриска револуција|револуција]], абдицирање на [[кајзер]]от [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]], формално предавање на [[Сојузници во Првата светска војна|Сојузниците]] и прогласување на Вајмарската Република на [[9 ноември]] [[1918]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.history.com/topics/world-war-i/kaiser-wilhelm-ii|title=Kaiser Wilhelm II|date=August 2019|work=HISTORY|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211010234558/https://www.history.com/topics/world-war-i/kaiser-wilhelm-ii|archive-date=10 October 2021|accessdate=10 October 2021}}</ref> Во нејзините почетни години, републиката ја зафатила сериозни проблеми, како што се [[хиперинфлација]]та и политички екстремизам, вклучувајќи [[атентат|политички убиства]] и два обиди за [[Државен удар|преземање на власта]] од страна на борбени паравоени сили; на меѓународно ниво, земјата претрпела изолација, намалена дипломатска положба и спорни односи со Големите сили. До 1924 година, голема доза на монетарна и политичка стабилност била обновена, а републиката уживала релативен просперитет во следните пет години; овој период, понекогаш познат како ''[[Златни дваесетти]]'', се карактеризира со значителен културен процут, социјален напредок и постепено подобрување на односите со странство. Според [[Договори од Локарно|Договорите од Локарно]] од 1925 година, Германија тргнала кон нормализирање на односите со своите соседи, признавајќи ги повеќето територијални промени според [[Версајски договор|Версајскиот договор]] од 1919 година и обврзувајќи се никогаш да не оди во војна. Следната година, таа се приклучила на [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], што ја означило нејзината реинтеграција во меѓународната заедница. {{Efn|Додека Германија ги исполнила повеќето од своите договорни обврски, таа никогаш не се разоружила целосно и исплатила само мал дел од воените репарации (со двапати реструктуирање на својот долг преку [[Планот на Даус]] и [[Планот на Јанг]]).}} <ref>Marks, Sally (1976).</ref> Сепак, особено кај политичката десница, остана силно и широко распространето незадоволство против договорот и оние кои го потпишале и поддржале. [[Големата депресија]] од октомври 1929 година сериозно влијаела на слабиот напредок на Германија; високата невработеност и последователните социјални и политички немири довеле до колапс на големата коалиција на канцеларот [[Херман Милер (политичар)|Херман Милер]] и почеток на претседателските кабинети. Од март 1930 година наваму, претседателот [[Паул фон Хинденбург]] користел итни овластувања за да ги поддржи [[канцелар]]ите [[Хајнрих Брунинг]], [[Франц фон Папен]] и генералот [[Курт фон Шлајхер]]. Големата депресија, влошена од политиката на Брунинг на [[дефлација]], довела до пораст на невработеноста.<ref name="Ursula Buettner 424">Büttner, Ursula ''Weimar: die überforderte Republik'', Klett-Cotta, 2008, {{ISBN|978-3-608-94308-5}}, p. 424</ref> На 30 јануари 1933 година, Хинденбург го назначил [[Адолф Хитлер]] за канцелар на чело на коалициската влада; Екстремно десничарската [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Нацистичка партија]] на Хитлер имала две од десетте места во кабинетот. Фон Папен, како заменик-канцелар и доверлив човек на Хинденбург, требало да послужи како ''сива еминенција'' кој ќе го држи Хитлер под контрола; овие намери лошо ги потцениле политичките способности на Хитлер. До крајот на март [[1933]] година, [[Уредба за пожарот во Рајхстагот|Уредбата за пожарот во Рајхстагот]] и [[Закон за овластување (1933)|Законот за овластување]] од 1933 година биле користени во перцепирана вонредна состојба за ефективно да му се даде на новиот канцелар широко овластување да дејствува надвор од парламентарната контрола. Хитлер веднаш ги искористил овие овластувања за да го спречи уставното управување и да ги суспендира граѓанските слободи, што довело до брз колапс на демократијата на федерално и државно ниво и создавање на [[Еднопартиска држава|еднопартиска]] [[Нацистичка Германија|диктатура под негово водство]]. До крајот на [[Втората светска војна]] во [[Европа]] во 1945 година, нацистите управувале со Германија под изговор дека сите вонредни мерки и закони што ги спроведуваат се уставни; особено, никогаш немало обид за замена или суштинска измена на уставот на Вајмарската Република. Сепак, преземањето на власта од страна на Хитлер (''Machtergreifung'') ефикасно ставило крај на републиката, заменувајќи ја нејзината уставна рамка со принципот дека „''зборот на Фирерот е пред сè пишан закон''“ ({{langx|de|Führerprinzip}}). == Име и симболи == Вајмарската Република е така наречена затоа што собранието што го усвоил нејзиниот устав се состанало во [[Вајмар]] од 6 февруари до 11 август 1919 година,<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/639027/Weimar-Republic |title=Weimar Republic |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=29 June 2012 |archive-date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503005446/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/639027/Weimar-Republic |url-status=live }}</ref> но ова име станало во употреба дури по 1933 година. === Терминологија === Помеѓу 1919 и 1933 година, ниту едно име за новата држава не било широко прифатено, па така старото име Германски Рајх ({{langx|de|Deutsches Reich}}) било официјално задржано, иако ретко кој го користел за време на периодот на Вајмар.<ref name="Schnurr-2014">{{cite magazine |last=Schnurr |first=Eva-Maria |date=30 September 2014 |title=Der Name des Feindes: Warum heißt die erste deutsche Demokratie eigentlich 'Weimarer Republik?' |trans-title=The Name of the Enemy: Why Was the First German Democracy Even Called the "Weimar Republic"? |url=https://www.spiegel.de/spiegel/spiegelgeschichte/d-129494116.html |magazine=[[Der Spiegel]] |language=de |archive-url= |archive-date= |access-date=11 June 2020 |url-access=subscription}}</ref> Десно од спектарот, политички ангажираните го отфрлиле новиот демократски модел и биле згрозени кога ја виделе честа на традиционалниот збор ''Рајх'' поврзан со него.<ref name="SebUlllautEMS">{{Меѓујазична врска|Sebastian Ullrich|de|Sebastian Ullrich (Historiker)}} as quoted in {{Harvnb|Schnurr|2014}}</ref> Центрум, Партијата на католичкиот центар, го фаворизирала терминот „Германска Народна Држава“ ({{langx|de|Deutscher Volksstaat}}), {{Efn|За време на Вајмарската Република, термините како што се [[Народна Република]] и/или Народна држава биле користени од републиканските движења низ политичкиот спектар. Дури за време и по [[Втората светска војна]] таквата терминологија станала поконкретно поврзана со социјалистичките и комунистичките режими.}} додека во умерената левица [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократската партија на Германија]] на канцеларот [[Фридрих Eберт|Фридрих Еберт]] го претпочитал терминот „Германска Република“ ({{langx|de|Deutsche Republik}}).<ref name="SebUlllautEMS" /> До средината на 1920-тите, повеќето Германци ја нарекувале својата влада неформално како Германска Република, но за многумина, особено на десницата, зборот „Република“ претставувал болен потсетник за владината структура за која верувале дека била наметната од странски државници и за протерувањето на [[Вилхелм II (Германија)|кајзерот Вилхелм]] како последица на масовното национално понижување.<ref name="SebUlllautEMS" /> Првото забележано спомнување на терминот „Вајмарска Република“ ({{langx|de|Republik von Weimar}}) дошло за време на говорот што го одржал [[Адолф Хитлер]] на митингот на [[Нацистичката партија]] во [[Минхен]] на [[24 февруари]] [[1929]] година. Неколку недели подоцна, терминот Вајмарска Република повторно бил употребен од Хитлер во напис во весник. Веќе во текот на 1930-тите, терминот стапил во употреба, и во и надвор од Германија. Според историчарот Ричард Џеј Еванс:<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CmjBW3lsA84C&pg=PT33|title=The Coming of the Third Reich|last=Richard J. Evans|publisher=Penguin|year=2005|isbn=978-1-101-04267-0|page=33}}</ref><blockquote>Постојаната употреба на терминот „Германско Царство“, ''Дојчес Рајх'', од страна на Вајмарската република... создаде слика меѓу образованите Германци што одекна многу подалеку од институционалните структури што ги создаде Бизмарк: наследникот на Римското Царство; визијата за Божјото Царство овде на земјата; универзалноста на неговото барање за сузеренитетот; и попрозаична, но не помалку моќна смисла, концептот на германска држава која ќе ги вклучи сите германски говорители во Средна Европа - „еден народ, еден рајх, еден водач“, како што беше нацистичкиот слоган.</blockquote> === Знаме и грб === Црно-црвено-златната тробојка на германските револуции од 1848 година била именувана како национално знаме во Уставот на Вајмар.<ref name="Const-1919">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.documentarchiv.de/wr/wrv.html|title=Constitution of the Weimar Republic|date=11 August 1919|work=documentArchiv.de|at=article 3|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20191127054556/http://www.documentarchiv.de/wr/wrv.html|archive-date=27 November 2019|accessdate=24 February 2008}}</ref> Таа била укината во 1935 година откако нацистичката партија дошла на власт. Грбот првично бил заснован на ''Рајхсадлер'' („царски орел“) воведен со Уставот од Паулскирхе од 1849 година, а објавен во ноември 1911 година. Во 1928 година, новиот дизајн на Карл-Тобијас Шваб бил усвоен како национален грб, кој се користел сè додека не бил заменет со нацистичкиот ''Рајхсадлер'' во 1935 година и повторно усвоен од [[Западна Германија|Сојузна Република Германија]] во [[1950]] година. == Вооружени сили == [[Податотека:War Ensign of Germany (1921–1933).svg|мини|''Reichskriegsflagge'' за време на периодот на Вајмар]] По поразот на Германија во [[Првата светска војна]], неколку милиони војници на царската германска армија или едноставно се разотишле сами или биле формално демобилизирани. Привремената цивилна влада и Врховната армиска команда (ВАК) планирале да ги префрлат преостанатите единици на мирновременска армија. Според условите на [[Версајски договор|Версајскиот договор]], новата војска, ''[[Рајхсвер]]от,'' била ограничена на 100.000 луѓе, а ''Рајхсмарин'' (морнарицата) на 15.000. Договорот забранувал воздухопловни сили, подморници, големи воени бродови и оклопни возила. Официјалното формирање на ''Рајхсверот'' се случило на [[1 јануари]] [[1921]] година, откако биле исполнети ограничувањата. Војниците на ''Рајхсверот'' положиле заклетва на Вајмарскиот устав. Главниот командант бил [[Претседател на Германија (1919–1945)|претседателот на Рајхот]], додека министерот за вооружени сили на Рајхот извршувал командно овластување. Воено право на команда ({{Јаз|de|Kommandogewalt}}) било во рацете на Врховната армиска команда (ВАК). Добиениот дуализам помеѓу цивилната моќ и воената команда требало да стане тежок товар за Републиката. Додека министерот ''на Рајхсвер,'' Ото Геслер, бил задоволен со ограничените политички и административни должности за време на неговиот мандат (1920-1928), [[Ханс фон Сект]], началник на армиската команда од 1920 до 1926 година, успеал во голема мера да го отстрани ''Рајхсверот'' од контролата на Рајхстагот. Под Сект, ''Рајхсверот'' се развил во „држава во државата“.<ref>{{Наведена книга|title=Die Weimarer Republik. Politik und Gesellschaft|last=Wirsching|first=Andreas|publisher=Oldenbourg|year=2000|isbn=9783486587364|location=Munich|pages=55 f|language=de|trans-title=The Weimar Republic. Politics and Society}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Die Weimarer Republik|last=Kolb|first=Eberhard|publisher=Oldenbourg|year=2002|edition=6th|location=Munich|pages=42|language=de|trans-title=The Weimar Republic}}</ref> За време на [[Капов пуч|Каповиот држвен удар]] во 1920 година, Сект одбил да го распореди ''Рајхсверот'' против Фрајкорпс вклучени во пучот <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://alphahistory.com/weimarrepublic/hans-von-seeckt/|title=Hans von Seeckt|last=Llewellyn|first=Jennifer|last2=Thompson|first2=Steve|date=5 November 2019|work=Alpha History|accessdate=20 March 2023}}{{Мртва_врска|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> но веднаш потоа Црвената армија на Рур брутално била задушена за време на Руровото востание. ''Рајхсверот'', исто така, го организирал таканаречениот „Црн Рајхсвер“, тајна резерва на персонал поврзан со паравоени формации, за кои ''Рајхсверот'' се сметал за водечки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dhm.de/lemo/biografie/hans-seeckt|title=Hans von Seeckt|last=Michaelis|first=Andreas|last2=Felbinger|first2=Rolf|date=14 September 2014|work=Deutsches Historisches Museum|language=de|accessdate=20 March 2023}}</ref> Таа развила далекусежна соработка со советската [[Црвена армија]], што довело до тајна обука на германските воени пилоти со јасно кршење на [[Версајскиот договор]].<ref>{{Наведена книга|title=Grundkurs deutsche Militärgeschichte. Band 2. Das Zeitalter der Weltkriege: 1914 bis 1945. Völker in Waffen|last=Hansen|first=Ernst Willi|publisher=Oldenbourg|year=2007|isbn=9783486580990|editor-last=von Neugebauer|editor-first=Karl-Volker|location=Munich|pages=138–144|language=de|trans-title=Basic Course in German Military History. Volume 2: The Age of the World Wars: 1914 to 1945. Peoples in Arms|chapter=Der Staat im Staate – Militärgeschichte der Weimarer Republik 1919 bis 1933|trans-chapter=The State Within the State – Military History of the Weimar Republic 1919 to 1933}}</ref> Со падот на Сект во 1926 година, ''Рајхсверот'' направил промена на курсот за кој првенствено бил одговорен полковникот Курт фон Шлајхер. Целта била да се разбуди широка социјална поддршка за повторно вооружување и да се милитаризира самото општество за целите на идното војување. {{Sfn|Hansen|2007}} Под претседателството на Рајхот на [[Паул фон Хинденбург|Пол фон Хинденбург]], раководството ''на Рајхсверот'' добило зголемено политичко влијание и на крајот помогнало да се одреди составот на владите на Рајхот. Како резултат на тоа, ''Рајхсверот'' значително придонел за развојот на авторитарен претседателски систем за време на последната фаза на Вајмарската Република.<ref>{{Наведена книга|title=Militär und Gesellschaft im 19. und 20. Jahrhundert|last=Mommsen|first=Hans|publisher=Klett-Cotta|year=1997|editor-last=Frevert|editor-first=Ute|location=Stuttgart|pages=273|language=de|trans-title=Military and Society in the 19th and 20th Centuries|chapter=Militär und zivile Militarisierung in Deutschland 1914 bis 1938|trans-chapter=Military and Civil Militarization in Germany 1914 to 1938}}</ref> Во 1935 година, две години по доаѓањето на власт на Адолф Хитлер, ''Рајхсверот'' бил преименуван во ''[[Вермахт]]''. Тоа биле обединетите вооружени сили на нацистичкиот режим. == Историја == === Заднина === Германија и [[Централни сили|Централните сили]] се бореле со [[Сојузници во Првата светска војна|Сојузниците од Првата светска војна]] помеѓу 28 јули 1914 и 11 ноември 1918 година. Војната завршила со 20 милиони воени и цивилни смртни случаи,<ref name="EB-WWI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/event/World-War-I|title=World War I&nbsp;– Killed, wounded, and missing|work=Encyclopedia Britannica|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005123722/https://www.britannica.com/event/World-War-I/|archive-date=5 October 2020|accessdate=7 January 2021}}</ref> вклучувајќи 2.037.000 германски војници <ref>{{Наведена книга|title=The World War I Databook|last=Ellis|first=John|publisher=Aurum Press|year=2001|isbn=9781854107664|location=London|pages=269}}</ref> и од 424.000 <ref>{{Наведена книга|title=The Cost of the World War to Germany and Austria-Hungary|last=Grebler|first=Leo|publisher=Yale University Press|year=1940|location=New Haven|pages=78}}</ref> до 763.000 <ref>{{Наведена книга|title=The Politics of Hunger: The Allied Blockade of Germany, 1915–1919.|last=Vincent|first=C. Paul|publisher=Ohio University Press.|year=1985|location=Athens (Ohio) and London}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/firstworldwar/spotlights/blockade.htm|title=The National Archives – Exhibitions & Learning online – First World War – Spotlights on history|publisher=Government of the United Kingdom|accessdate=14 April 2018}}</ref> цивили, многу од нив од болести и глад како резултат на сојузничката блокада на Германија. По четири години војна на повеќе фронтови во Европа и ширум светот, последната сојузничка офанзива започнала во август 1918 година, а позицијата на Германија и Централните сили се влошила<ref name="Herwig-19973">{{cite book|title=The First World War: Germany and Austria-Hungary, 1914–1918|url=https://archive.org/details/firstworldwarger0000herw|last=Herwig|first=Holger H.|publisher=St. Martin's Press|year=1997|isbn=978-0-340-67753-7|series=Modern Wars|location=London|pages=[https://archive.org/details/firstworldwarger0000herw/page/426 426]–428|oclc=34996156}}</ref><ref name="Tucker-20053">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PA1256|title=World War I: A&nbsp;— D.|last=Tucker|first=Spencer C.|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=978-1-85109-420-2|location=Santa Barbara|page=1256|oclc=162257288}}</ref> што ги навело да молат за мир. Откако првичните понуди биле отфрлени од страна на сојузничките сили, гладот и немањето во воените години се здружиле со свеста за претстојниот воен пора<ref>{{Cite web|url=https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/revolution-191819.html|title=Die Revolution von 1918/19|date=15 August 2015|language=de|access-date=23 March 2023|website=Deutsches Historisches Museum}}</ref> з за да помогнат да се поттикне Германската револуција. На 9 ноември 1918 година била прогласена република<ref>{{Cite book|title=Die deutsche Revolution 1918/19|last=Haffner|first=Sebastian|publisher=Kindler|year=2002|isbn=3-463-40423-0|location=Munich|pages=90|language=de|trans-title=The German Revolution 1918/19}}</ref> и била објавена абдикацијата на кајзерот Вилхелм II, што го означувало крајот на Германското Царство и почетокот на Вајмарската Република. Примирјето со кое завршиле борбите било потпишано на 11 ноември. Германија ја загубила војната затоа што нејзините сојузници се соочиле со пораз и нејзините економски ресурси биле при крај, додека кон крајот на летото 1918 година во Франција веќе пристигнувале нови американски војници со брзина од 10.000 дневно. Поддршката меѓу населението започнало да се распаѓа во 1916 година, а до средината на 1918 година многу Германци сакале крај на војната. Сè поголем број од нив почнале да се поврзуваат со политичката левица, како што се [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократската партија]] и порадикалната Независна социјалдемократска партија, која барала прекин на војната. Кога на генералите им станало очигледно дека поразот е при рака, генералот [[Ерих Лудендорф]] го убедил кајзерот дека Германија треба да продолжи со примирје и дека мнозинските партии во ''Рајхстагот'', а не Врховната армиска команда (ВАК), треба да преземат одговорност за тоа.<ref>{{Наведена книга|title=Weimar 1919–1933 Die Geschichte der ersten deutschen Demokratie|last=Winkler|first=Heinrich August|publisher=C.H. Beck|year=1993|isbn=3-406-37646-0|location=Munich|page=23|language=de|trans-title=Weimar 1919–1933 The History of the First German Democracy|ref=none}}</ref> Иако се повлекувале, германските војски сè уште биле на француска и белгиска територија кога војната завршила на 11 ноември. Лудендорф и [[Паул фон Хинденбург|Пол фон Хинденбург]] тогаш почнале да прокламираат дека дефетизмот на цивилното население - особено социјалистите - го направил поразот неизбежен. Митот за забивање нож во грб бил раширен од десницата во текот на 1920-тите и гарантирал дека многу монархисти и конзервативци ќе одбијат да ја поддржат владата на, како што ги нарекле „''ноемвриските криминалци''“.<ref>{{Наведено списание|last=Watson|first=Alexander|date=November 2008|title=Stabbed at the Front|url=https://www.historytoday.com/archive/stabbed-front|journal=[[History Today]]|volume=58|issue=11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613102520/https://www.historytoday.com/archive/stabbed-front|archive-date=13 June 2020|access-date=13 June 2020}}{{Претплата}}</ref> Дестабилизирачкиот ефект на митот за убод во грб врз вајмарската демократија претставувал важен фактор во подемот на [[Националсоцијализам|националсоцијализмот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/stab-in-the-back_myth|title=Stab-in-the-back Myth|last=Barth|first=Boris|date=8 October 2014|editor-last=Daniel|editor-first=Ute|editor2-last=Gatrell|editor2-first=Peter|work=1914–1918-online. International Encyclopedia of the First World War|publisher=Freie Universität Berlin|accessdate=1 April 2023|editor3-last=Janz|editor3-first=Oliver|editor4-last=Jones|editor4-first=Heather|editor5-last=Keene|editor5-first=Jennifer|editor6-last=Kramer|editor6-first=Alan|editor7-last=Nasson|editor7-first=Bill}}</ref> === Ноемвриска револуција (1918–1919) === [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_146-1976-067-10A,_Matrosen-Aufstand.jpg|мини|Морнари за време на бунтот во Кил, ноември 1918 година]] На 29 октомври 1918 година, избувнал бунт меѓу морнарите во [[Вилхелмсхафен]]; слични немири потоа се прошириле и станале познати како бунтот во Кил на 3 ноември. Морнарите, војниците и работниците почнале да избираат совети на работници и војници ({{Јаз|de|Arbeiter- und Soldatenräte}}) по моделот на советите од [[Руска револуција|Руската револуција]] од 1917 година. Револуцијата се проширила низ цела Германија, а учесниците ја зазеле воената и цивилната моќ во одделни градови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundestag.de/resource/blob/189772/8b9e17bd8d64e64c8e3a95fc2305e132/november_revolution-data.pdf|title=The November revolution, 1918/1919|work=Deutscher Bundestag}}</ref> Преземањата на моќта биле постигнати насекаде без загуба на животи. Во тоа време, социјалистичкото движење, кое претставувало претежно работници, било поделено меѓу две големи левичарски партии: Независната социјалдемократска партија на Германија (НСПГ), која повика на непосредни мировни преговори и се залагала за командна економија во советски стил, и [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократската партија на Германија]] (СПД), позната и како Мнозинската социјалдемократска партија на Германија (МСПД), која ја поддржувала војната и се залагала за парламентарен систем. Бунтот предизвикал голем страв кај приврзаниците на монархијата и во средните класи поради аспирациите на советите во советски стил. За центристичките и конзервативните граѓани, земјата изгледала како да е на работ на комунистичка револуција.<ref>{{Наведена книга|url={{Google books|plg2PcqF73kC|page=5|plainurl=yes}}|title=The German Polity|last=Conradt|first=David P.|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2009|isbn=978-0-547-15086-4|location=Boston, New York|pages=5}}</ref> До 7 ноември револуцијата стигнала до [[Минхен]], што резултирало со бегство на кралот [[Лудвиг III (Баварија)|Лудвиг III од Баварија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://alphahistory.com/weimarrepublic/ludwig-iii/|title=Ludwig III|last=Llewellyn|first=Jennifer|last2=Thompson|first2=Steve|date=12 October 2019|work=Alpha History|accessdate=31 March 2023}}{{Мртва_врска|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> МСПД одлучила да ја искористи нивната поддршка на ниво на грасрут и да се стави на чело на движењето. Тие се приклучиле на повиците за абдицирање на кајзер [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]], а кога тој одбил, канцеларот Максимилијан од Баден објавил јавно дека кајзерот и престолонаследникот Вилхелм веќе го сториле тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/maximilian_prince_of_baden|title=Maximilian, Prince of Baden|last=Urbach|first=Karina|date=13 July 2016|editor-last=Daniel|editor-first=Ute|editor2-last=Gatrell|editor2-first=Peter|work=1914–1918-online. International Encyclopedia of the First World War|publisher=Freie Universität Berlin|editor3-last=Janz|editor3-first=Oliver|editor4-last=Jones|editor4-first=Heather|editor5-last=Keene|editor5-first=Jennifer|editor6-last=Kramer|editor6-first=Alan|editor7-last=Nasson|editor7-first=Bill}}</ref> [[Густав Носке]] (МСПД) бил испратен во [[Кил]] за да спречи какви било понатамошни немири и ја презел задачата да ги контролира бунтовничките морнари и нивните поддржувачи во касарната во Кил. Морнарите и војниците го пречекале, а тој успеал да ја смири ситуацијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://alphahistory.com/weimarrepublic/gustav-noske/|title=Gustav Noske|last=Llewellyn|first=Jennifer|last2=Thompson|first2=Steve|date=2 October 2019|work=Alpha History|accessdate=31 March 2023}}{{Мртва_врска|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На 9 ноември 1918 година, Германската Република била прогласена од членот на МСПД Филип Шајдеман во зградата ''на Рајхстагот'' во [[Берлин]], што го налутило [[Фридрих Eберт|Фридрих Еберт]], лидерот на МСПД, кој сметал дека прашањето за монархија или република треба да го одговори националното собрание. {{Sfn|Haffner|2002}} Два часа подоцна, во Берлинската палата била прогласена Слободна социјалистичка република. Прогласот бил издаден од Карл Либкнехт, ко-водач со [[Роза Луксембург]] од комунистичката Спартаков сојуз, група од неколку стотици поддржувачи на Руската револуција која се здружила со Независната социјалдемократска партија на Германија (НСПГ) во 1917 година <ref name="Sturm-2011">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bpb.de/themen/erster-weltkrieg-weimar/weimarer-republik/275834/vom-kaiserreich-zur-republik-1918-19/|title=Vom Kaiserreich zur Republik 1918/19|last=Sturm|first=Reinhard|date=23 December 2011|work=Bundeszentrale für politische Bildung|language=de|trans-title=From Empire to Republic 1918/19|accessdate=31 March 2023}}</ref> Истиот ден, во потег кој бил спротивен на уставот, бидејќи само Кајзерот можел да назначи канцелар, принцот Макс од Баден, на барање на Еберт, му ги префрлил неговите овластувања како канцелар.<ref>{{Наведена книга|url={{Google books|UwLoDwAAQBAJ|page=viii|plainurl=yes}}|title=German Military and the Weimar Republic|last=Schaefer|first=Karen|publisher=Pen & Sword Books Limited|year=2020|isbn=9781526764355|location=Barnsley, South Yorkshire, England|pages=viii}}</ref> Со оглед на масовната поддршка за порадикални реформи меѓу работничките совети, коалициската влада наречена Совет на народните пратеници ({{Јаз|de|Rat der Volksbeauftragten}}) била формирана, составена од три членови на НСПГ и три членови на МСПД. Советот, предводен од Еберт за МСПД и Хуго Хасе за НСПГ, управувале со Германија од ноември 1918 до јануари 1919 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/revolution-191819/rat-der-volksbeauftragten.html|title=Der Rat der Volksbeauftragten|last=Altmann|first=Gerhard|date=11 April 2000|work=Deutsches Historisches Museum|language=de|accessdate=2 May 2023}}</ref> Иако новата влада била потврдена од Берлинскиот Работнички и Војнички совет, на неа се спротивставил Спартаковиот сојуз. [[Податотека:Bundesarchiv_B_145_Bild-P011502,_Berlin,_Reichskanzlei,_Philipp_Scheidemann.jpg|лево|мини| Филип Шајдеман се обраќа пред толпата од прозорецот на Канцеларијата на Рајхот, 9 ноември 1918 година.]] На 11 ноември 1918 година, германските претставници во Компиењ потпишале примирје. Тоа практично ги завршило воените операции меѓу [[Сојузници во Првата светска војна|сојузниците]] и Германија. Тоа било германска капитулација, без никакви отстапки од страна на сојузниците; поморската блокада требало да продолжи сè додека не се договорат целосните мировни услови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/naval_blockade_of_germany|title=Naval Blockade (of Germany)|last=Kramer|first=Alan|date=22 January 2020|editor-last=Daniel|editor-first=Ute|editor2-last=Gatrell|editor2-first=Peter|work=1914–1918-online. International Encyclopedia of the First World War|publisher=Freie Universität Berlin|accessdate=1 April 2023|editor3-last=Janz|editor3-first=Oliver|editor4-last=Jones|editor4-first=Heather|editor5-last=Keene|editor5-first=Jennifer|editor6-last=Kramer|editor6-first=Alan|editor7-last=Nasson|editor7-first=Bill}}</ref> Извршниот совет на Работничкиот и Војничкиот совет на Голем Берлин повикал на Национален конгрес на советите ({{Јаз|de|Reichsrätekongress}}) што се одржал од 16 до 21 декември 1918 година. Наспроти опозицијата на порадикалните членови кои барале социјалистичка република, Еберт, поддржан од големото мнозинство на МСПД на Конгресот, можел да закаже избори за привремено Национално собрание што ќе дејствува како привремен парламент и ќе добие задача да пишува демократски устав за парламентарна влада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/revolution-191819/reichsraetekongress-1918.html|title=Der Reichskongress der Arbeiter- und Soldatenräte|work=Deutsches Historisches Museum|language=de|trans-title=The Reich Congress of Workers' and Soldiers' Councils|accessdate=31 March 2023}}</ref> За да се осигури дека новата влада ќе ја задржи контролата врз земјата, Еберт и генералот Вилхелм Гронер, наследникот на Лудендорф како водач на Врховната армиска команда (ВАК), го склучил тајниот пакт Еберт-Гронер на 10 ноември. По телефон, Еберт ветил дека ќе дозволи единствената команда на трупите да остане со офицерскиот кор, додека Гронер ветил дека војската ќе биде лојална на владата и дека ќе и помогне во нејзината борба против левичарските револуционери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/revolution/ebertgroener/|title=Ebert-Groener-Pakt|date=15 August 2015|work=Deutsches Historisches Museum|language=de}}</ref> Договорот го означил прифаќањето на новата влада од страна на војската, но новите вооружени сили на ''Рајхсверот'', ограничени со [[Версајски договор|Версајскиот договор]] на 100.000 армиски војници и 15.000 морнари, останале целосно под контрола на германската офицерска класа.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FfvADwAAQBAJ&dq=treaty+versailles+%22german+officer+class%22&pg=PT116|title=Domestic Military Powers, Law and Human Rights: Calling Out the Armed Forces|last=Head|first=Michael|publisher=Taylor & Francis|year=2019|isbn=9781000754025|location=United Kingdom|pages=ebook}}</ref> Помеѓу Мнозинската социјалдемократска партија на Германија (МСПД) и Независната социјалдемократска партија на Германија (НСПГ) настанало несогласување откако Еберт го повикал војниците на Врховната армиска команда (ВАК), да го смират бунтот на левичарската воена единица на 23/24 декември 1918 година во која членовите на ''Volksmarinedivision'' (Народна морнарица дивизија) го заробиле командантот на градскиот гарнизон [[Ото Велс]] на МСПД и ја окупирале Канцеларијата на Рајхот каде што имал свои канцеларии Советот на народните пратеници. Последователните улични борби го напуштиле 11 загинати членови на ВАК и 56 припадници на редовната армија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundesarchiv.de/DE/Content/Dokumente-zur-Zeitgeschichte/19181223_weihnachtskaempfe.html|title=Weihnachtskämpfe am Berliner Schloss|work=Bundesarchiv|language=de|trans-title=Christmas Battles at the Berlin Palace|accessdate=31 March 2023}}</ref> Водачите на НСПГ биле лути поради, како што верувале, предавството од страна на МСПД, која според нив се здружила со антикомунистичката војска за да ја потисне револуцијата. Како резултат на тоа, НСПГ го напуштила Советот на народните пратеници по само седум недели. На 30 декември, расколот се продлабочил кога [[Комунистичка партија на Германија|Комунистичката партија на Германија]] (КПГ) била формирана од голем број радикални левичарски групи, вклучително и Спартаковиот сојуз и левото крило на НСПГ. Во јануари, Спартаковиот сојуз , во она што стнало познато како Спартаково востание, го искористил големиот штрајк во Берлин и се обидел да воспостави комунистичка влада. Востанието било задушено од паравоените единици ''Фрајкорпс'', составени од војници доброволци. По крвавите улични тепачки, [[Роза Луксембург]] и Карл Либкнехт биле набргу убиени по нивните апсења на 15 јануари.<ref>{{Наведена книга|title=Against Capitalism: The European Left on the March|last=William A. Pelz|publisher=Peter Lang|year=2007|isbn=978-0-8204-6776-4|location=New York|pages=116–118}}</ref> Со афирмацијата на Еберт, одговорните не биле судени пред воен суд, што довело до благи казни, што го направило Еберт непопуларен меѓу радикалните левичари.  [[Податотека:Offizielle_Postkarte_Weimarer_Nationalversammlung.jpg|лево|мини| Службена разгледница на Народното собрание]] [[Податотека:Chart_Weimar_Constitution.svg|мини|Табела на Вајмарскиот устав од 11 август 1919 година. Тој го заменил законот за привремената власт на Рајхот од 10 февруари 1919 година.]] Изборите за националното собрание, на кои на жените им било дозволено да гласаат за прв пат, се одржале на 19 јануари 1919 година <ref>{{Наведена книга|title=Deutschland 1918–1933. Die Weimarer Republik. Handbuch zur Geschichte|last=Longerich|first=Peter|date=1995|publisher=Fackelträger|isbn=3-7716-2208-5|location=Hanover|page=86|language=de|oclc=36280690}}</ref> МСПД освоила најголем дел од гласовите со 37,9%, додека НСПГ била петта со 7,6%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/NV.html|title=Das Deutsche Reich Wahl zur Nationalversammlung 1919|work=gonschior.de|language=de|trans-title=The German Reich Election to the National Assembly 1919|accessdate=2 May 2023}}</ref> За да се избегнат тековните борби во Берлин, Националното собрание се состанало во градот [[Вајмар]], давајќи и го неофицијалното име на идната Република. Вајмарскиот устав создал парламентарна република со ''Рајхстагот'' избран со [[пропорционална застапеност]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/place/Weimar-Republic|title=Weimar Republic|work=Britannica|accessdate=2 May 2023}}</ref> За време на дебатите во Вајмар, борбите продолжиле спорадично низ Германија. На 7 април 1919 година во Минхен била прогласена [[Баварска Советска Република|Баварската Советска Република]], но брзо била уништена од ''Фрајкорпс'' и остатоците од редовната армија. Падот на [[Баварска Советска Република|Советската Република Минхен]] под овие единици, од кои многумина биле на екстремната десница, резултирал со раст на екстремно десничарски, антисемитски движења и организации во [[Баварија]], вклучително и конзул на организацијата, [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Нацистичката партија]] и општества на прогонети руски монархисти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/Räterepublik_Baiern_(1919)|title=Räterepublik Baiern (1919)|last=Bischel|first=Matthias|date=22 March 2019|work=Historisches Lexikon Bayerns|language=de|trans-title=Bavarian Soviet Republic|accessdate=1 April 2023}}</ref> Револуционерни чувства се појавиле и во источните држави каде меѓуетничкото незадоволство меѓу Германците и малцинските Полјаци довело до Шлески востанија и Големополско востание во германската провинција Позен, која станала дел од [[Втора Полска Република|Втората Полска Република]] според условите на Версајскиот договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/aussenpolitik/teilung-oberschlesiens-1921.html|title=Die Teilung Oberschlesiens|last=Scriba|first=Arnulf|date=2 September 2014|work=Deutsches Historisches Museum|language=de|trans-title=The partition of Upper Silesia|accessdate=2 May 2023}}</ref> === Години на криза (1919-1923) === ==== Товар од Првата светска војна ==== Во четирите години по [[Првата светска војна]], ситуацијата на повеќето германски цивили останала страшна. Повоената економска криза била резултат на изгубениот предвоен индустриски извоз, загубата на увезени суровини и прехранбени производи поради континенталната блокада, загубата на прекуокеанските колонии на Германија и влошувањето на должничките салда кои биле влошени со големата зависност на Германија. на обврзници да плати за војната. Економските загуби може делумно да се припишат на продолжувањето на сојузничката блокада на Германија до потпишувањето на Версајскиот договор на 28 јуни 1919 година. Се проценува дека помеѓу 100.000 <ref>{{Наведена книга|title=The Blockade of Germany after the Armistice 1918–1919|last=Bane|first=S.L.|publisher=Stanford University Press|year=1942|pages=791}}</ref> и 250.000 <ref>{{Наведено списание|last=Howard|first=N. P.|date=1993-04-01|title=The Social and Political Consequences of the Allied Food Blockade of Germany, 1918–19|url=https://academic.oup.com/gh/article-lookup/doi/10.1093/gh/11.2.161|journal=German History|language=en|volume=11|issue=2|pages=161–188|doi=10.1093/gh/11.2.161|issn=0266-3554}}</ref> германски цивили починале од болест или глад помеѓу крајот на војната и потпишувањето на договорот. Голем дел од германските цивили очекувале животот да се врати во предвоената нормала откако би биле укинати ограничувањата, но големиот недостиг на храна продолжил. Во 1922 година, на пример, потрошувачката на месо не се зголемила од воените години. Со 22 килограми по човек годишно, тоа било помалку од половина од 52 килограми потрошени во 1913 година. Германските граѓани го почувствувале недостигот на храна подлабоко отколку за време на војната, бидејќи реалноста била многу спротивна на нивните очекувања.<ref>{{Наведена книга|title=Beyond Bratwurst: A History of Food in Germany|last=Heinzelmann|first=Ursula|publisher=Reaktion Books|year=2014|isbn=9781780232720|location=London}}</ref> Веднаш повоеното индустриско производство паднало на нивоата од 1880-тите, или 57 проценти од неговата вредност во 1913 година. БДП по глава на жител во 1919 година изнесувал само 73% од споредливиот број од 1913 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/post-war_economies_germany|title=Post-war Economies (Germany)|last=Boldorf|first=Marcel|date=13 December 2021|editor-last=Daniel|editor-first=Ute|editor2-last=Gatrell|editor2-first=Peter|work=1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War|publisher=Freie Universität Berlin|accessdate=16 April 2023|editor3-last=Janz|editor3-first=Oliver|editor4-last=Jones|editor4-first=Heather|editor5-last=Keene|editor5-first=Jennifer|editor6-last=Kramer|editor6-first=Alan|editor7-last=Nasson|editor7-first=Bill}}</ref> Контролираната демобилизација ја задржала невработеноста на почетокот на околу еден милион. До јануари 1922 година стапката на {{Sfn|Winkler|1993}} невработеност паднала на само 0,9%,<ref>{{Наведена книга|title=Weimar 1918–1933. Die erste deutsche Demokratie|last=Winkler|first=Heinrich August|publisher=C.H. Becl|year=1993|isbn=3-406-37646-0|location=Munich|pages=143|language=de|trans-title=Weimar 1918–1933. The First German Democracy}}</ref> но инфлацијата предизвикала реалните плати на повеќето работници да бидат значително пониски отколку што биле во 1913 година. работниците, чии плати не одржувале чекор со работниците од приватниот сектор, и на Германците од средната класа кои инвестирале во воени обврзници {{Sfn|Winkler|1993}} или кои за својот живот се потпирале на заштеди, инвестиции или пензии. Она што некогаш за нив претставувало значителна заштеда, во суштина станало безвредно поради огромниот пад на вредноста на [[папирмарка]]та.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://alphahistory.com/weimarrepublic/1923-hyperinflation/|title=The hyperinflation of 1923|last=Llewellyn|first=Jennifer|last2=Thompson|first2=Steve|date=26 September 2019|work=Alpha History|accessdate=18 April 2023}}</ref> По четири години војна и глад, многу германски работници биле разочарани од капиталистичкиот систем и се надевале на нов период под социјализмот или комунизмот. Социјалистите доминирале со новата револуционерна влада во Берлин, а во градовите низ Германија биле формирани бројни краткотрајни советнички републики.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/post-war_economies_germany|title=Workers' or Revolutionary Councils|last=McElligott|first=Anthony|date=25 February 2021|editor-last=Daniel|editor-first=Ute|editor2-last=Gatrell|editor2-first=Peter|work=1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War|publisher=Freie Universität Berlin|accessdate=16 April 2023|editor3-last=Janz|editor3-first=Oliver|editor4-last=Jones|editor4-first=Heather|editor5-last=Keene|editor5-first=Jennifer|editor6-last=Kramer|editor6-first=Alan|editor7-last=Nasson|editor7-first=Bill}}</ref> Дури и откако биле потиснати, идеолошките судири меѓу Левицата и поддржувачите на поранешното царство довеле до политичко насилство и екстремизам. Младата република се нашла во речиси постојана економска и политичка криза до 1924 година. ==== Версајски договор ==== [[Версајскиот договор]] ставил крај на воената состојба меѓу Германија и повеќето [[Сојузници во Првата светска војна|сојузнички сили]] и поставил услови за мир. Тој бил потпишан на [[28 јуни]] [[1919]] година и може да се подели во четири главни категории: територијални прашања, разоружување, репарации и доделување на вина. [[Податотека:German_losses_after_WWI.svg|мини| Германски територијални загуби од Версајскиот договор ----]] Територијално, Германија морала да се откаже од суверенитетот над нејзините колонии <ref>{{Наведен Викиизвор|title=Treaty of Versailles/Part IV#Article 118}}</ref> и во Европа загубила 65.000 квадратни километри или околу 13% од нејзината поранешна територија - вклучувајќи 48% од нејзините ресурси со [[железо]] и 10% од [[јаглен]]<nowiki/>от - заедно со 7 милиони луѓе, или 12% од нејзиното население.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.statista.com/statistics/1086370/territorial-resource-loss-treaty-of-versailles/|title=Approximate German territorial losses, and related loss of resources, following the Treaty of Versailles, June 28, 1919|last=O'Neill|first=Aaron|date=21 Jun 2022|work=statista|accessdate=20 April 2023}}</ref> Сар бил ставен под контрола на [[Друштво на народите|Друштвото на народите]] 15 години, а производството од рудниците за јаглен во областа заминувало во [[Франција]].<ref>{{Наведен Викиизвор|title=Treaty of Versailles/Part III#Section IV. Saar Basin}}</ref> Алзас-Лорен, кој [[Кралство Прусија|Прусија]] го анектирала по [[Француско-пруска војна|Француско-пруската војна]] од 1870/71 година, повторно станал француски.<ref>{{Наведен Викиизвор|title=Treaty of Versailles/Part III#Section V. Alsace-Lorraine}}</ref> Северниот дел на [[Шлезвиг-Холштајн]] станал територија на Данска по референдум.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/place/Germany/The-Treaty-of-Versailles|title=The Treaty of Versailles|work=Britannica|accessdate=12 April 2023}}</ref> На исток, значителна количина на територија била изгубена за обновената [[Втора Полска Република|Полска]].<ref>{{Наведен Викиизвор|title=Treaty of Versailles/Part III#Section VIII. Poland}}</ref> Територијата Мемел била отстапена на сојузничките сили,<ref>{{Наведен Викиизвор|title=Treaty of Versailles/Part III#Section X. Memel}}</ref> и [[Данциг]] станал територија под [[Друштво на народите|Друштвото на народите]] како Слободен град Данциг.<ref>{{Наведен Викиизвор|title=Treaty of Versailles/Part III#Section XI. Free City of Danzig}}</ref> Полскиот коридор ја оставила [[Источна Прусија]] физички одвоена од остатокот на Германија. [[Податотека:Ruhr1081923.png|лево|мини| Карта која ги прикажува областите под окупација на Рајнска област]] Според условите на примирјето од 1918 година и на Договорот од Версај, француските, британските, белгиските и американските трупи ја окупирале Рајнската област, областа на Германија на западниот брег на [[Рајна|реката Рајна]], заедно со мостовите на источниот брег во близина на [[Келн]], [[Мајнц]] и Кобленц. Покрај тоа, Рајнска област и областа која се протегала на 50 километри источно од Рајна требало да се демилитаризира. Франција ја барала окупацијата и за да се заштити од обновениот германски напад и како [[колатерал]] за германските репарации. Окупацијата требало да трае 15 години, до 1934 година, но завршила во 1930 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/occupation_during_and_after_the_war_germany|title=Occupation during and after the War (Germany)|last=Schröder|first=Joachim|last2=Watson|first2=Alexander|date=23 June 2016|editor-last=Daniel|editor-first=Ute|editor2-last=Gatrell|editor2-first=Peter|work=1914–1918-online. International Encyclopedia of the First World War|publisher=Freie Universität Berlin|accessdate=1 April 2023|editor3-last=Janz|editor3-first=Oliver|editor4-last=Jones|editor4-first=Heather|editor5-last=Keene|editor5-first=Jennifer|editor6-last=Kramer|editor6-first=Alan|editor7-last=Nasson|editor7-first=Bill}}</ref> Одредбите за разоружување на договорот биле наменети да ја направат идната германска армија неспособна за офанзивна акција. Исто така војската била ограничена на не повеќе од 100.000 мажи со само 4.000 офицери и без генералштаб; морнарицата можела да има најмногу 15.000 мажи и 1.500 офицери. [[Рајнска област|Рајнската област]] требало да биде демилитаризирана и окупирана, а сите утврдувања во Рајнска област и 50 километри (31 милји) источно од реката биле среушени. На Германија и било забрането да има воздухопловни сили, тенкови, отровен гас, тешка артилерија, подморници или дредноути. Требало да се предадат голем број нејзини бродови и целото вооружување поврзано со воздухот. Германија морала да ги компензира сојузничките сили за загубите и штетите од војната, а точната сума останала да се утврди подоцна (член 233).<ref name=":2">{{Наведен Викиизвор|title=Treaty of Versailles/Part VIII#Section I. General Provisions}}</ref> Краткорочно се барало да плати еквивалент од 20 милијарди златни марки на рати до април 1921 година (член 235).<ref name=":2" /> Најспорниот член од договорот, таканаречената клаузула за воена вина, не го користел зборот „вина“. Се наведува дека Германија ја прифатила целосната одговорност за сите загуби и штети од војната што им била наметната на сојузниците од агресијата на Германија и нејзините сојузници (член 231). Импликациите на членот 231 и територијалните загуби особено ги налутиле Германците. Договорот бил омаловажуван како диктиран наместо договор за мир. Филип Шајдеман, тогашниот министер за претседател на Германија, пред Националното собрание во Вајмар на 12 мај 1919 година изјавил: „Која рака не треба да овене што ги става овие окови на себе и на нас? <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/deu/WR_SCHEIDEMANN_GERa.pdf|title=Philipp Scheidemann gegen die Annahme des Versailler Vertrages (12. Mai 1919)|work=Deutsche Geschichte in Dokumente und Bildern|page=3|language=de|trans-title=Philipp Scheidemann Against Accepting the Versailles Treaty (12 May 1919)|accessdate=28 April 2023|archive-date=2023-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230428204402/https://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/deu/WR_SCHEIDEMANN_GERa.pdf|url-status=dead}}</ref> Тој поднел оставка наместо да ги прифати условите, но откако сојузниците се заканиле дека ќе ги продолжат непријателствата, Националното собрание гласало да го одобри договорот на 23 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2019/kw06-kalenderblatt-weimarer-nationalversammlung-590072|title=Vor 100 Jahren: Nationalversammlung konstituiert sich in Weimar|date=1919|work=Deutscher Bundestag|language=de|trans-title=100 years ago: The National Assembly Meets in Weimar|accessdate=28 April 2023}}</ref> Тој бил потпишан во Париз пет дена подоцна. Објаснувајќи го подемот на екстремните националистички движења во Германија непосредно по војната, британскиот историчар Иан Кершо укажал на „''националниот срам''“ што „''се чувствуваше низ цела Германија поради понижувачките услови наметнати од победничките сојузници и рефлектирани во Версајскиот договор... со нејзината конфискација на територијата на источната граница и уште повеќе нејзината „клаузула за вина''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/hitlerhubris00kers|title=Hitler 1889–1936: Hubris|last=Ian|first=Kershaw|publisher=Allen Lane|year=1998|isbn=0-393-04671-0|location=London|pages=136}}</ref> [[Адолф Хитлер]] постојано ја обвинувал републиката и нејзината демократија за прифаќање на угнетувачките услови од договорот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zsrwjxs/revision/4|title=Resentment towards the Treaty of Versailles|work=BBC|accessdate=27 April 2023}}</ref> ==== Воена вина ==== Членот 231 од Версајскиот договор бил нашироко сфатен не само како правна легитимизација на репарациите, туку и како морална осуда на Германија, и предизвикал бура од негодување кај германската јавност.<ref>{{Наведена книга|title=Die Außenpolitik der Republik von Weimar|last=Krüger|first=Peter|publisher=WBG Wissenschaftliche Buchgesellschaft|year=1993|isbn=3-534-07250-2|location=Darmstadt|pages=63|language=de|trans-title=Foreign Policy of the Weimar Republic}}</ref> Непријателството кон него доаѓало од целиот политички спектар, од крајната десница до умерените владини партии до КПГ. По стапувањето на сила на договорот, советот за надворешна политика ја продолжил државната контрола на дебатата за вината во војната. Одделот за воена вина го финансирал и раководел Центарот за проучување на причините за војната, кој требал да обезбеди „научна“ поддршка за „кампањата за невиност“ во странство. За пропаганда на војната на невиноста дома, бил основан „Работен комитет на германските здруженија“ со претставници на многу групи кои се сметале за „''погодни за добро општество''“.<ref>{{Наведена книга|title=Der lange Weg in die Katastrophe. Die Vorgeschichte des Ersten Weltkrieges 1815–1914|last=Geiss|first=Imanuel|publisher=Piper|year=1990|isbn=3-492-10943-8|location=Munich|pages=102 f|language=de|trans-title=The Long Road to Catastrophe. The background of the First World War 1815–1914}}</ref> Во 1919 година, Националното собрание на Вајмар формирало парламентарна комисија за испитување на настаните што довеле до „''избувнување, продолжување и губење на Првата светска војна''“. Нејзините резултати биле со сомнителна вредност поради недостатокот на соработка од државната служба и војската и поради зголеменото мешање на владата, која сакала да спречи германско признавање на вината пред светската јавност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pacelli-edition.de/schlagwort-pdf.html?idno=3032|title=Parlamentarischer Untersuchungsausschuss für die Schuldfragen des Ersten Weltkriegs|work=Kritische Online-Edition der Nuntiaturberichte Eugenio Pacellis (1917–1929)|language=de|trans-title=Parliamentary Committee of Inquiry into the Question of Guilt for the First World War|accessdate=20 May 2023|archive-date=2023-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522203723/https://www.pacelli-edition.de/schlagwort-pdf.html?idno=3032|url-status=dead}}</ref> Комитетот заседавал до 1932 година. Во текот на Првата светска војна, известувањето за војната претставувало одговорност на [[Германски генералштаб|германскиот Генералштаб]] и по 1918 година на Архивот на Потсдам Рајх, основан од генералот [[Ханс фон Сект]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundesarchiv.de/DE/Content/Virtuelle-Ausstellungen/reichsarchiv.html|title=Gründung des Reichsarchivs 1919|work=Bundesarchiv|language=de|trans-title=Founding of the Reich Archive 1919|accessdate=20 May 2023}}</ref> кој се посветил на задачата да ја „''отфрли''“ германската воена вина и воени злосторства. Како резултат на тоа, раководството на Рајхсверот со неговиот главно антидемократски персонал во државната служба, заедно со советот за надворешна политика, го одредил приказот на војната во Вајмарската Република. Сè на сè, имало мало објективно и критичко преиспитување на причините за војната или на одговорноста на Германија за неа во академската средина, политиката или медиумите за време на вајмарскиот период. Официјалниот поглед на историјата продолжил да го следи аргументот издаден од Врховната армиска команда (ВАК) во 1914 година дека Германија била загрозена од инвазија и опкружување. Ревидирањето на условите од Версајскиот договор станало главна цел на германската надворешна политика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/aussenpolitik.html|title=Weimarer Republik: Außenpolitik|last=Scriba|first=Arnulf|date=2 September 2014|work=Deutsches Historisches Museum|language=de|trans-title=Weimar Republic: Foreign Policy|accessdate=19 May 2023}}</ref> Консензусот што се спротивставил на „''клаузулата за вина во војната''“ придонел многу за промовирање на агитација против странски земји и Вајмарскиот устав. И ДНВП и, особено, НСДАП го преиспитале целиот повоен поредок и пропагирање на „''воената лага за вина''“. Во согласност со националните конзервативни и буржоаски десничарски партии, тие ги обвиниле владејачките партии дека придонеле за понижувањето на Германија со потпишувањето на договорот и дека и го ускратиле правото на самоопределување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/100-jahre-politischer-mord-in-deutschland-die-kriegsschuldluege-100.html|title=Die "Kriegsschuldlüge"|last=Kimmel|first=Elke|date=12 January 2022|work=Deutschlandfunk|language=de|trans-title=The "War Guilt Lie"|accessdate=19 May 2023}}</ref> ==== Политички превирања: Капов Пуч и Рурово востание ==== Младата република од самиот почеток била изложена на напади и од екстремната десница и од екстремната левица. Левицата ги обвинила социјалдемократите за предавство на идеалите на работничкото движење поради нивното сојузништво со старите елити; Десницата ги сметала поддржувачите на Републиката одговорни за поразот на Германија во [[Првата светска војна]], оцрнувајќи ги како „''ноемвриски криминалци''“ и инсинуирајќи дека германската армија, која сè уште се борела на непријателска почва кога завршила војната, била прободена во грб од нив и револуцијата (митот за забивање на нож во грб).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/world-war-i-aftermath?series=20|title=World War I: Aftermath – The Undermining of Democracy in Germany|work=Holocaust Encyclopedia|publisher=United States Holocaust Memorial Museum|accessdate=15 May 2023}}</ref> [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_119-1983-0007,_Kapp-Putsch,_Marinebrigade_Erhardt_in_Berlin.jpg|мини|273x273пкс| Толпата во Берлин ја гледа Маринската бригада Ерхард како маршира под царскиот воен знак за време на Каповиот Пуч]] Во Каповиот Пуч во март 1920 година, единиците на Фрајкорите под генералот фон Литвиц го окупирале владиниот кварт во Берлин и го назначиле поранешниот пруски државен службеник Волфганг Кап за канцелар на Рајхот во обид да ја поништи револуцијата и да воспостави автократска влада. Легалната влада побегнала од Берлин и повикала на генерален штрајк. Пучот брзо пропаднал поради одбивањето на министерската бирократија да ги послуша наредбите на Кап. Рајхсверот, сепак, се покажал како несигурен. Тој усвоил став на чекање и гледање под команда на генералот фон Сект, началник на Канцеларијата на војниците, кој изјавил дека „''Рајхсвер не пука на Рајхсвер''“.<ref>{{Наведена книга|title=Weimar 1918–1933. Die Geschichte der ersten deutschen Demokratie|last=Winkler|first=Heinrich August|publisher=C. H. Beck|year=1998|isbn=3-406-43884-9|location=Munich|pages=121|language=de|trans-title=Weimar 1918–1933. The History of the First German Democracy}}</ref> Некои од работничката класа не се ограничиле на пасивен отпор кон Каповиот Пуч. Особено во [[Рур]], каде што незадоволството од недостатокот на национализација на клучните индустрии било особено големо, биле формирани совети кои се обиделе да ја зграпчат локалната моќ. Во Руровото востание, борбите слични на граѓанска војна избувнале кога Црвената армија на Рур, составена од околу 50.000 вооружени работници, главно приврзаници на КПГ и НСПГ, го искористила нарушувањето предизвикано од генералниот штрајк за да ја преземе контролата врз индустриската област. По крвавите битки во кои загинале околу 1.000 бунтовници и 200 војници, единиците на Рајхсвер и Фрајкорите го задушиле бунтот на почетокот на април.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/innenpolitik/maerzaufstand-1920.html|title=Der Märzaufstand 1920|last=Wulfert|first=Anja|date=22 January 2002|work=Deutsches Historisches Museum|language=de|trans-title=The March Uprising 1920|accessdate=2023-05-14}}</ref> Во Баварија, Каповиот Пуч довел до антирепубликанска реконструкција на владата што ја направила Слободната држава таканаречена „''клетка на редот''“ ({{Јаз|de|Ordnungszelle}}) во рамките на Вајмарската Република и место за собирање на десничарските конзервативни и реакционерни сили.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/Kapp-L%C3%BCttwitz-Putsch,_1920#Die_Situation_in_Bayern|title=Kapp-Lüttwitz-Putsch, 1920|last=Thoß|first=Bruno|date=11 September 202|work=Historisches Lexikon Bayerns|accessdate=13 May 2023}}</ref> Нестабилните политички услови во раната фаза на Вајмарската Република биле очигледни и на изборите за Рајхстагот во 1920 година, на кои централно-левичарската Вајмарска коалиција, која дотогаш имала мнозинство од три четвртини, загубила дури 125 места од партиите на двете лево и десно ориентирани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/RT1.html|title=Das Deutsche Reich: Reichstagswahl 1920/22|work=www.gonschior.de|language=de|trans-title=The German Reich: Reichstag Elections 1920/22|accessdate=18 May 2023}}</ref> ==== Политички атентати ==== [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_146-1989-072-16,_Matthias_Erzberger.jpg|лево|мини|230x230пкс| Матијас Ерзбергер, еден од потписниците на примирјето од 1918 година, бил убиен во 1920 година.]] [[Податотека:Walther_Rathenau.jpg|мини|228x228пкс| [[Валтер Ратенау]], германскиот министер за надворешни работи, бил убиен во 1922 година.]] Острата политичка поларизација што се случила станала видлива во атентатите на важни претставници на Републиката од страна на членовите на десничарската екстремистичка организација Конзул. Министерот за финансии Матијас Ерзбергер бил убиен во август 1921 година, а министерот за надворешни работи [[Валтер Ратенау]] во јуни 1922 година. И двајцата биле клеветени дека се усогласени со поранешните непријатели на Германија во однос на исплата на репарации. Ерзбергер, исто така, бил нападнат поради потпишувањето на договорот за примирје во 1918 година, а Ратенау се обидел да ја скрши надворешната изолација на Германија по Првата светска војна преку Рапалскиот договор (1922), кој отворил дипломатски односи со новиот [[Советски Сојуз]], се откажал од сите воени претензии и меѓусебно ги откажал предвоените долгови. Ратенау, исто така, привлекол десничарска екстремистичка омраза затоа што бил Евреин. Со донесувањето на Законот за заштита на Републиката, со кој се зголемиле казните за политички мотивирани акти на насилство, се формирал специјален суд за заштита на Републиката и се забраниле организации, печатени материјали и митинзи кои се спротивставувале на уставната републиканска форма на владеење со цел да се запрат десничарските непријатели на Републиката. Конзервативното судство од царскиот период, кое сè уште останало на своето место и донело благи казни против десничарските државни криминалци, придонело нивните активности да не можат трајно да се одвратат.<ref>{{Наведено списание|last=Stern|first=Howard|date=March 1963|title=The Organisation Consul|url=https://www.jstor.org/stable/1899142|journal=The Journal of Modern History|publisher=The University of Chicago Press|volume=35|issue=1|pages=27–30|doi=10.1086/243595|jstor=1899142|via=JSTOR}}</ref> ==== Репарации и окупација на Рур ==== По серија меѓународни конференции за да се утврдат репарациите за кои била одговорна Германија, во мај 1921 година била претставена сума од 132 милијарди рајхсмарки, кои требало да се платат или во [[злато]] или во стоки како што се [[железо]], [[челик]] и [[јаглен]]. Канцеларот Џозеф Вирт немал друг избор освен да прифати, но во обид да ја намали сумата, тој ја започнал германската политика на „исполнување“ ({{Јаз|de|Erfüllungspolitik}}). Со обидот да ги исполни плаќањата, тој имал намера да им покаже на сојузниците дека барањата се надвор од економските можности на Германија.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/aussenpolitik/reparationen.html|title=Weimarer Republik – Außenpolitik – Reparationen|last=Scriba|first=Arnulf|date=2 September 2014|work=Deutsches Historisches Museum|language=de|trans-title=Weimar Republic – Foreign Policy – Reparations|accessdate=7 May 2023}}</ref> Во мај 1922 година, кога Рајхсмаркот брзо ја губел вредноста, на Германија и бил одобрен мораториум на плаќање поради силните француски приговори.<ref name=":0" /> Во јануари 1923 година Франција ја обвинила Германија за неисполнување на обврските. Францускиот министер, претседател Рејмонд Поенкаре, го сметал неуспехот на Германија да плати репарации како лост што може да го искористи за да постигне одвојување на [[Рајнска област|Рајнската област]] од Германскиот Рајх, француско барање што било одбиено од Британците во Версај. {{Sfn|Winkler|1998}} Откако Комисијата за репарација утврдила дека германските испораки на јаглен биле мали, француските и белгиските трупи на 11 јануари 1923 година веќе марширале низ Рајнската област, најпродуктивниот индустриски регион во Германија, и ја презеле контролата над повеќето нејзини рударски и производствени компании. Германската влада под канцеларот Вилхелм Куно одговорила со политика на ненасилен пасивен отпор на окупацијата. Ги подмирувала трошоците за неработените фабрики и рудници и ги плаќала работниците кои штрајкувале. Не можејќи да ги подмири огромните трошоци на кој било друг начин, прибегнала кон печатење пари. Заедно со долговите што ги имала државата за време на војната, тоа било една од главните причини за хиперинфлацијата што следела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://alphahistory.com/weimarrepublic/ruhr-occupation/|title=The Ruhr Occupation|last=Llewellyn|first=Jennifer|last2=Thompson|first2=Steve|date=25 September 2019|work=Alpha History|accessdate=25 May 2023}}</ref> Сфаќајќи дека продолжувањето на курсот е неодржливо, новиот канцелар на Рајхот Густав Стреземан го прекинал пасивниот отпор во септември 1923 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Gustav-Stresemann|title=Gustav Stresemann|date=6 May 2023|work=Britannica|accessdate=14 May 2023}}</ref> Француската и белгиската окупација завршила во август 1925 година, по договорот (планот на Доус) за реструктуирање на плаќањата на Германија. Вкупната исплата на репарации од 1920 до 1931 година (кога плаќањата биле суспендирани на неодредено време) изнесувал 20 милијарди [[Германска златна марка|марки]]. 12,5 милијарди биле готовина кои најмногу дошле од заеми дадени од банкари од Њујорк. Остатокот бил стока како јаглен и хемикалии или од средства како железничка опрема. ==== Хиперинфлација ==== [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_102-00193,_Inflation,_Ein-Millionen-Markschein.jpg|лево|мини|249x249пкс| Милиони белешки се користат како подлога за гребење]] Хиперинфлацијата поттикната од одговорот на владата на окупацијата на Рур предизвикала цената на леб да се зголеми од 3 рајхсмарки во 1922 година на 80 милијарди рајхсмарки во ноември 1923 година. Цените растеле толку брзо што луѓето побрзале да ја трошат својата плата на паузите за ручек пред таа да изгуби повеќе од својата вредност. Надворешната трговија станала невозможна, како и германската способност да плати репарации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://alphahistory.com/weimarrepublic/1923-hyperinflation/|title=The hyperinflation of 1923|last=Llewellyn|first=Jennifer|last2=Thompson|first2=Steve|date=26 September 2019|work=Alpha History|accessdate=14 May 2023}}</ref> Додека личните заштеди станале практично безвредни, така станале и фиксните долгови. Сопствениците на земјиште или куќи од средната класа често излегувале напред бидејќи нивните долгови ја изгубиле вредноста заедно со валутата. Големите индустриски концерни профитирале на ист начин, а богатството било концентрирано во помалку раце. {{Sfn|Winkler|1993}} Класичен пример бил Хуго Стинес, кој ја заслужил титулата Крал на инфлацијата користејќи ги неговите ефекти врз долгот за да собере контролни интереси во 1.535 бизниси со 2.890 различни погони до 1924 година <ref>{{Наведена книга|url={{Google books|cLEKEAAAQBAJ|page=179|plainurl=yes}}|title=Geschäft mit Wort und Meinung|last=|publisher=DeGruyter|year=2020|editor-last=Schulz|editor-first=Günther|location=Berlin|pages=179|language=de|trans-title=Business with Word and Opinion}}</ref> Империјата на Стинс пропаднала откако инфлацијата спонзорирана од владата била запрена со воведувањето на Рентенмарк на 15 ноември 1923 година. Еден американски долар станал еквивалент на 4,20 рентенмарки; девизниот курс бил од 1 рентенмарк до еден трилион хартиени марки. Новите пари биле поддржани од златните резерви на Рајхот заедно со хипотеката од 3,2 милијарди Рентенмарк на земјишните поседи во земјоделството, индустријата и трговијата. Воведувањето на Рентенмарк било успешно во стабилизирањето на германската валута и економијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/innenpolitik/waehrungsreform-1923.html|title=Die Währungsreform 1923|last=Scriba|first=Arnulf|date=6 August 2015|work=Deutsches Historisches Museum|language=de|trans-title=The Currency Reform|accessdate=13 May 2023}}</ref> ==== Дополнително политичко насилство и хитлеровиот пуч ==== Со прогласувањето на Рајнската Република на 21 октомври 1923 година дошло до краткотрајно сецесионистичко движење, како резултат на кое делови од работната сила се повеќе се радикализирале. Во [[Саксонија]] и [[Тирингија]], комунистите освоиле доволно места за да учествуваат во владите под претседателите на социјалдемократските министри. Во двете држави комунистите биле протерани со Рајх-егзекуции ({{Јаз|de|Reichsexekutionen}}) користејќи го членот 48 од Вајмарскиот устав. Во Рајхстагот, социјалдемократите ја повлекле својата поддршка од владата на Куно и влегле во голема коалиција под канцеларот на ДВП Густав Стреземан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bpb.de/themen/nationalsozialismus-zweiter-weltkrieg/dossier-nationalsozialismus/39531/kampf-um-die-republik-1919-1923/?p=all#node-content-title-21|title=Kampf um die Republik 1919 – 1923: Kommunistische Umsturzversuche|last=Sturm|first=Reinhart|date=23 December 2011|work=Bundeszentrale für politische Bildung|language=de|trans-title=Battle for the Republic 1919 – 1923: Communist Coup Attempts|accessdate=8 May 2023}}</ref> Националистичката десница, особено во Баварија, го означила прекинувањето на отпорот на Рур како предавство. Со кршење на уставот на Вајмар, Баварија прогласила вонредна состојба, а извршната власт му била пренесена на Густав Ритер фон Кар како државен генерален комесар. Рајхсверот под команда на началникот на армијата, генерал Ханс фон Сеект, кој имал свои владини амбиции насочени против левичарските партии и вајмарскиот парламентаризам,<ref>{{Наведена книга|title=Aufstieg und Untergang der Republik von Weimar. 1918–1933|last=Mommsen|first=Hans|publisher=Ullstein|year=1998|isbn=3-548-26508-1|location=Berlin|pages=184|language=de|trans-title=The Rise and Fall of the Republic of Weimar. 1918–1933}}</ref> се однесувал лојално кон владата на Стресман само во однос на неговите сопствени интереси. И покрај потезите против владите во [[Саксонија]] и [[Тирингија]], не била преземена акција против Баварија, каде што Кар подготвувал воен удар со цел да ја собори владата на Рајхот во соработка со баварската војска под окружниот командант Ото фон Лосов.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutsche-biographie.de/pnd119446901.html#ndbcontent|title=Kahr, Gustav Ritter von|last=Zittel|first=Bernhard|date=1977|work=Neue Deutsche Biographie 11|pages=29–30|language=de|accessdate=2023-05-19}}</ref> [[Податотека:Poster_of_Mein_Kampf_in_Villa_Wannsee.jpg|мини|250x250пкс| Постер што го промовира Хитлеровиот [[Mein Kampf]]]] Во 1920 година[[Германска работничка партија|, Германската работничка партија]] станала [[Националсоцијалистичка германска работничка партија]] (НСДАП), или [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Нацистичка партија]], која на крајот ќе стане движечка сила во колапсот на Вајмарската Република. [[Адолф Хитлер]] се именувал себеси за претседател на партијата во јули 1921 година. На 8 ноември 1923 година, во пакт со [[Ерих Лудендорф]], лига на националистички борбени општества наречена ''Кампфбунд,'' го презел состанокот што Кар и Лосоу го одржувале во една пивница во Минхен. Лудендорф и Хитлер изјавиле дека владата на Вајмар е соборена и дека планираат да ја преземат контролата над [[Минхен]] следниот ден. Кар и Лосоу го организирале отпорот на Хитлер, со што обидот за државен удар бил лесно запрен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutsche-biographie.de/pnd128549769.html#ndbcontent|title=Lossow, Otto von|last=Menges|first=Franz|date=1987|work=Neue Deutsche Biographie 15|pages=204–205}}</ref> Хитлер бил уапсен и осуден на пет години затвор за велепредавство, минимална казна за обвинението. Служел помалку од осум месеци во удобна ќелија, примајќи дневен прилив на посетители до неговото ослободување на 20 декември 1924 година. Додека бил во затвор, Хитлер го направил ''[[Мојата борба|Mein Kampf]]'', кој ги изложил неговите идеи и идни политики. Хитлер одлучил во иднина да се фокусира на правните методи за стекнување моќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/event/Beer-Hall-Putsch/The-Munich-Putsch|title=The Munich Putsch|work=Britannica|accessdate=18 May 2023}}</ref> === Златен период (1924-1929) === Од 1924 до 1929 година претставувал период на релативна стабилност за Вајмарската Република. Познат во Германија како „ {{Јаз|de|Goldene Zwanziger}}„ (Златни дваесетти), неговите истакнати карактеристики биле внатрешната консолидација и зближување во надворешните работи, заедно со растечката економија и последователно намалување на граѓанските немири, иако подобрувањата дошле без да се воспостави одржлива основа за парламентарната демократија. Иако признавањето на нејзините обврски за репарации од страна на Германија промовирала реинтеграција во современиот државен систем и светските пазари, таа исто така развила силна зависност од американскиот капитал. Стабилноста била делумно позајмена и на крајот само површна. {{Sfn|Longerich|1995}} ==== Рамка за економска политика ==== Суштинска основа за релативната стабилизација била реструктуирањето на репарациите преку планот на Доус. {{Sfn|Mommsen|1998}} Без одредување конечна вкупна сума, планот го регулирал обемот, составот и сигурноста на трансферите за идните годишни исплати на репарации. Последното требало да го гарантира американскиот финансиски експерт Паркер Гилберт, кој како агент за репарации можел директно да влијае на германската фискална и финансиска политика со цел да се обезбеди монетарна стабилност. Прифаќањето на планот на Доус во Рајхстагот долго било неизвесно – делови од десницата зборувале за „''ново ропство на германскиот народ''“ и КПГ за ропството на германскиот пролетаријат. {{Sfn|Winkler|1998}} Откако планот бил усвоен, тој и донел на Вајмарската Република значителен прилив на американски заеми од државните фондови, како и од приватните инвеститори. Парите служеле и како почетно финансирање за репарации и како помош за економско заживување. Германските железници, Народната банка и многу индустрии биле ставени под хипотека како обезбедување на заемите.<ref>{{Наведена книга|title=The Cambridge Illustrated History of Germany|last=Kitchen|first=Martin|publisher=Cambridge University Press|year=1996|isbn=978-0521453417|location=Cambridge, UK|pages=241}}</ref> Економската консолидација што се случила по периодот на хиперинфлација била во голема мера на сметка на наемниците и економската средна класа. Осумчасовниот ден, едно од главните општествени достигнувања на револуцијата 1918/1919 година, во многу случаи било напуштено; државната служба била погодена од масивни кратења на работни места и намалувања на платите; а рационализацијата и концентрацијата во големите индустрии продолжила и ги лишила многу мали и средни претпријатија од нивната егзистенција. Штедачите и доверителите кои биле повредени од инфлацијата, практично останале без значајна компензација. {{Sfn|Mommsen|1998}} Декларациите за социјални гаранции содржани во Вајмарскиот устав <ref>{{Наведен Викиизвор|title=Weimar constitution#Section V: Economic Life}}</ref> имале само ограничен ефект и биле во впечатлива контраст со многуте искуства на општествено опаѓање. Од 1924 година натаму, малите штедачи кои биле осиромашени или економски уништени од инфлацијата, барем можеле да ги искористат предностите на системот за социјална заштита организиран од државата. Новиот систем, сепак, се карактеризирал со „''ситни тестови под анонимна социјална бирократија''“ и со придобивки што обезбедувале егзистенција само на егзистенцијално ниво. {{Sfn|Longerich|1995}} Во кратката врвна фаза на целокупното економско закрепнување и економскиот оптимизам, осигурувањето за невработеност било воведено во 1927 година. Во некои аспекти, тоа било „''високата точка на социјалната експанзија на Републиката''“, иако користела само дел од работната сила и не покривала постојана невработеност. {{Sfn|Mommsen|1998}} Во меѓувреме, државата вовела и нов систем на социјално осигурување. [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_102-00231,_Radioansprache_von_Kanzler_Wilhelm_Marx.jpg|лево|мини|244x244пкс| Божиќно емитување на канцеларот Вилхелм Маркс, декември 1923 година]] Парламентарниот систем на Вајмарската демократија претставувал израз на партиски пејзаж кој бил силно карактеризиран и фрагментиран од класните и општествените милјеа. Членовите на Рајхстагот како претставници на интересите на нивните соодветни електорати честопати имале тесни граници на нивната подготвеност за компромис. Таквата класна и статусна свест била дел од наследството на царскиот перидо и продолжил да има ефект, иако исто така било делумно преобликувана од масовна култура ориентирана кон потрошувачите и слободното време, која се појавила во 1920-тите и била поттикната од новите медиумски форми на записи, филм и радио. Луѓето од сите класи и слоеви оделе во кино или седеле пред радио. Масовната култура укажала на насоката на демократизација и конзервативците ја толкувале како интелектуално срамнување и пад на вредностите. Класните фронтови постепено биле омекнати од масовната култура, означувајќи го „''класното општество во транзиција''“. {{Sfn|Winkler|1998}} ==== Нестабилен политички систем ==== Откако претседателот на Рајхот Еберт починал на почетокот на 1925 година на 54-годишна возраст, кандидатот на партиите кои ја поддржувале Републиката, Вилхелм Маркс од Централната партија, бил поразен во вториот круг од претседателските избори во Рајх во 1925 година од кандидатот на националистичка десница, [[Паул фон Хинденбург]], 48,3% спрема 45,3%. И покрај фактот што Хинденбург однапред изјавил дека има намера да ја извршува функцијата во согласност со Уставот на Вајмар,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutsche-biographie.de/pnd118551264.html#ndbcontent|title=Hindenburg, Paul von|last=Conze|first=Werner|date=1972|work=Neue Deutsche Biographie|pages=178–182|language=de|accessdate=25 May 2023|edition=9}}</ref> неговиот изборен успех покажал колку далеку земјата се префрлила надесно од почетоците на Вајмар со социјалистички претседател. Изборите во Рајхстагот во мај 1924 и декември 1924 година повторно биле неуспеси за Вајмарската коалиција (СДП, ДДП и Центар), која започнала толку удобно во 1919 година и која ја задржала својата позиција како „''бедем на демократијата''“ само во [[Прусија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/place/Weimar-Republic/The-end-of-the-Weimar-Republic|title=The End of the Weimar Republic|work=Britannica|accessdate=21 May 2023}}</ref> На изборите во мај, коалициските партнери загубиле вкупно 13 места, додека десното крило ДНВП и левото крило КПГ освоиле 82 места. Откако СПД го напуштила кабинетот на Густав Стреземан во ноември 1923 година во знак на протест поради егзекуциите на Рајхот против Саксонија и Тирингија, таа повторно не учествувала во владата до јуни 1928 година. Од 1924 до 1928 година, имало тројца канцелари: Вилхелм Маркс од партијата Центар (двапати), непартискиот [[Ханс Лутер]] и [[Херман Милер (политичар)|Херман Милер]] од СПД. Вкупно имало седум кабинети под тројцата канцелари. ==== Надворешна политика ==== [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_146-1989-040-27,_Gustav_Stresemann.jpg|мини|258x258пкс| Густав Штреземан, кој бил канцелар на Рајхот во 1924 година и министер за надворешни работи од 1924 година до неговата смрт во 1929 година]] И покрај честите промени на персоналот во канцеларијата на Рајхот и во владините кабинети помеѓу 1923 и 1928 година, сепак посторла ефективна константа кај министерот за надворешни работи Густав Штреземан од Германската народна партија. Со неговата промена од „''монархист во срцето''“ во „''републиканец во разумот''“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bpb.de/shop/zeitschriften/apuz/deutschland-1933-2023/517470/1923-als-schluesseljahr-fuer-1933/|title=1923 als Schlüsseljahr für 1933?|last=Ullrich|first=Volker|date=20 January 2023|work=Bundeszentrale für politische Bildung|language=de|trans-title=1923 as the Key Year for 1933?|accessdate=26 May 2023}}</ref> како што самиот го изразил, Штреземан извршил стабилизирачко влијание врз политичкиот развој на Републиката не само како канцелар на Рајхот во 1923 година, туку и во текот на целиот период за неговото учество во владата. Тој барал ослободување од ограничувањата на Версајскиот договор исклучиво со мирни средства и преку меѓусебно разбирање, иако без напуштање на долгорочните ревизионистички намери како што е враќањето на територијата отстапена на [[Полска]]. Тој ја презел иницијативата за Договорите од Локарно од 1925 година, со кои се решиле западните граници на Германија, но го оставиле отворено прашањето за источните. Преку постигнување разбирање со Франција и обезбедување на рамноправна позиција на Германија во Друштвото на народите во 1926 година, тој ја извел Вајмарската Република надвор од изолација. Германија потпишала арбитражни конвенции со Франција и Белгија и арбитражни договори со Полска и [[Чехословачка]], обврзувајќи се да ги упатува сите идни спорови до арбитражен трибунал или до Постојаниот суд на меѓународната правда.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=20 May 2023}}</ref> Како резултат на планот на Доус, странските трупи го напуштиле Рур во 1925 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.encyclopedia.com/history/modern-europe/treaties-and-alliances/dawes-plan|title=Dawes Plan|date=8 June 2018|work=encyclopedia.com|accessdate=22 May 2023}}</ref> Покрај тоа, Берлинскиот конгрес од 1926 година гарантирал дека односите со [[Советскиот Сојуз]] остануваат неоптоварени. Почнувајќи од 1925 година, постоела тајна и незаконска соработка помеѓу Рајхсверот и [[Црвена армија|Црвената армија]]. Германија тестирала оружје во Советскиот Сојуз што било забрането со Версајскиот договор, вклучувајќи авиони, тенкови и отровен гас.<ref>{{Наведена книга|url={{Google books|-1EsAAAAYAAJ|page=21|plainurl=yes}}|title=The Development of the Soviet Armed Forces, 1917–1977|last=Whiting|first=Kenneth R.|publisher=Air University|year=1978|location=Montgomery, AL|pages=21 f}}</ref> Поволните ефекти што се очекувале од Договорите од Локарно до одреден степен биле остварени. Првата зона на Рајнска област била испразнета во 1925 година, француско-германските економски односи биле проширени преку договори, а Воената меѓусојузничка комисија за контрола, која го надгледувала германското разоружување, ја напуштило Германија во 1927 година. Во 1928 година, Штрезман одиграл важна посредничка улога меѓу САД и Франција во преговорите за пактот Келог-Брајанд, меѓународен договор за мир.<ref>{{Наведена книга|title=Die Weimarer Republik|last=Kolb|first=Eberhard|publisher=Oldenbourg|year=2009|edition=7|location=Munich|pages=70 f|language=de}}</ref> Откако во 1928/29 година бил изготвен целосниот распоред за репарации според планот на Доус, се одржале нови преговори. Во „Планот на Јанг“ што резултирал, прашањето за можното олеснување било комбинирано со план за конечно решавање на прашањето за репарации. Наместо годишна исплата од 2,5 милијарди рајхсмарки предвидени во планот на Доус, требало да се платат просечни 2 милијарди - првично 1,7 милијарди во период од 59 години. Со перспектива за, како што се сметало, конечен план за репарации и со оглед на подготвеноста на Германија да ја прифати одговорноста до 1988 година, Франција во паралелни преговори го признала повлекувањето на војниците од окупираната Рајна пет години порано отколку според Версајскиот договор. За националистичката десница во Германија, пред сè, товарот за репарации што се протегал низ генерациите бил тој што обезбедил пропагандно гориво за нивната агитација против Вајмарската Република. ДНВП и нацистичката партија спровеле референдум против планот на Јанг, кој не успеал со голема разлика поради слабиот одѕив, но преку него националсоцијалистите можеле да ја искористат својата пропаганда за да привлечат внимание на целата земја кон себе и да остават свој белег на десничарскиот раб на партискиот спектар. {{Sfn|Kolb|2009}} === Култура === Во 1920-тите се случила извонредна културна ренесанса во Германија. За време на најлошата фаза на хиперинфлација во 1923 година, клубовите и баровите биле полни со шпекуланти кои го трошеле својот дневен профит за да не ја изгубат вредноста следниот ден. Берлинските интелектуалци одговориле со осуда на ексцесите на она што тие го сметале за капитализам и барајќи револуционерни промени на културната сценографија. [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-K0623-0502-001,_Berlin,_Tanztee_im_"Esplanade".jpg|лево|мини| „Златните дваесетти“ во Берлин: џез-бенд свири во хотелот Еспланада, 1926 година.]] Под влијание на кратката културна експлозија во [[Советскиот Сојуз]], германската литература, кино, театар и музички дела влегле во фаза на големо творештво. Иновативниот уличен театар донел претстави во јавноста, а [[кабаре]] сцената и џез-бендовите станале многу популарни. Според клишето, современите млади жени биле [[Американизација|американизирани]], со шминка, кратка коса, и со кршење на традиционалните обичаи. Еуфоријата околу Џозефин Бејкер во метрополата Берлин, на пример, каде што била прогласена за „еротска [[божица]]“ и на многу начини и се восхитувале и почитувале, разгорело дополнителни „ултрамодерни“ сензации во главите на германската јавност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cabaret-berlin.com/?p=440|title=Josephine Baker in Berlin|date=8 December 2010|work=Cabaret Berlin&nbsp;– Exploring the entertainment of the Weimar era|archive-url=https://web.archive.org/web/20200530173416/http://www.cabaret-berlin.com/?p=440|archive-date=30 May 2020|accessdate=11 June 2011}}</ref> Уметноста и новиот тип на архитектура што се предава во училиштата „[[Баухаус]] “ ги одразувале новите идеи од тоа време, при што уметниците како Џорџ Грос биле казнети за клевета на војската и за богохулење. [[File:The_Elephant_Celebes.jpg|мини| ]] Уметниците во Берлин биле под влијание на други современи прогресивни културни движења, како што се импресионистичките и експресионистичките сликари во [[Париз]], како и кубистите. Исто така, им се восхитувале и на американските прогресивни архитекти. Многу од новите градби изградени во овој период следеле праволиниски, геометриски стил. Примери за новата архитектура вклучуваат ги зградата Баухаус од [[Валтер Гропиус|Гропиус]], Грос Шауспиелхаус и Ајнштајновата кула.<ref>{{Наведена книга|title=Weimar Germany: Democracy on Trial|last=Delmer|first=Sefton|publisher=Macdonald|year=1972|location=London|pages=82–93}}</ref> Меѓутоа, не сите биле задоволни со промените кои се случувале во културата на Вајмар. Конзервативците и реакционерите стравувале дека Германија ги изневерува нејзините традиционални вредности усвојувајќи популарни стилови од странство, особено оние што Холивуд ги популаризирал во американските филмови, додека Њујорк станал глобален главен град на модата. Германија била поподложна на [[американизација]], поради блиските економски врски предизвикани од планот на Доус. Во 1929 година, три години по добивањето на [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда за мир]] во 1926 година, Штресман починал од срцев удар на 51-годишна возраст. Кога берзата во Њујорк се урнала во октомври 1929 година, американските заеми пресушиле и остриот пад на германската економија ги довела „Златните дваесетти“ до ненадеен крај. === Социјална политика === За време и по револуционерниот период биле спроведени широк спектар на прогресивни социјални реформи. Извршниот совет на Работничкиот и Војничкиот совет, коалиција во која биле мнозинството социјалдемократи, независни социјалдемократи, работници и војници, го вовел осумчасовниот работен ден, ги вратил демобилизираните работници, ги ослободил политичките затвореници, ја укинал цензурата за печатот, ги зголемил работничките бенефиции за старост, боледување и невработеност и на работниците им дале неограничено право да се организираат во синдикати.<ref>{{Наведена книга|title=Adolf Hitler|last=Toland|first=John|publisher=Ballantine|year=1976|isbn=0-345-25899-1|location=New York, NY|pages=101}}</ref> На имотите им било потешко да ги отпуштат работниците и да ги спречат да заминат кога сакаат. Според Привремениот акт за земјоделски труд од 23 ноември 1918 година, нормалниот период на известување за раководството и повеќето работници резиденти бил одреден на шест недели. Дополнително, дополнителната директива од декември 1918 година прецизирала дека работничките и децата имаат право на петнаесетминутна пауза доколку работат помеѓу четири и шест часа, триесет минути за работните денови во траење од шест до осум часа и еден час за подолги денови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1091&context=law_pubs|title=Rest in the Rest of the World|last=Marc Linder|last2=Ingrid Nygaard|date=1 January 1998|work=Iowa Research Online|publisher=College of Law Publications, [[University of Iowa]]|page=117|type=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623030326/https://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1091&context=law_pubs|archive-date=23 June 2020|accessdate=22 June 2020}}</ref> Со декрет на 23 декември 1918 година биле формирани комитети (составени од претставници на работниците „''во нивниот однос со работодавачот''“) за заштита на правата на работниците. Било воспоставено и правото на колективно договарање, а било задолжително „''избор на работнички комитети за имоти и формирање комисии за помирување''“. Со декрет на 3 февруари 1919 година било отстрането правото на работодавачите да добијат ослободување за домашните службеници и земјоделските работници.<ref>{{Наведена книга|title=Farm Labor in Germany, 1810–1945|last=Wunderlich|first=Frieda|publisher=Princeton University Press|year=1961|isbn=9780691041261|location=Princeton, NJ}}</ref> Во 1919 година, законодавството предвидувало максимално работно време од 48 часа неделно, ограничувања за ноќна работа, полу-празник во сабота и пауза од триесет и шест часа континуиран одмор во текот на неделата.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/labourundernazir033210mbp/labourundernazir033210mbp_djvu.txt|title=Full text of "Labour Under Nazi Rule"|publisher=Oxford At The Clarendon Press.}}</ref> Со декретот од 3 февруари 1919 година, владата на Еберт повторно ја вовел првобитната структура на одборите за здравствено осигурување според закон од 1883 година, со една третина работодавци и две третини работници.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=64U_dlAI6g0C&q=Germany+compulsory+health+insurance+february+1919&pg=PA126|title=Two Centuries of Solidarity|last=Companje|first=Karel-Peter|last2=Veraghtert|first2=Karel|last3=Widdershoven|first3=Brigitte|publisher=Amsterdam University Press|year=2009|isbn=978-90-5260-344-5}}</ref> Од 28 јуни 1919 година, одборите за здравствено осигурување биле избирани од самите работници.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BCYCYfHdBFQC&q=germany+law+1918+unfair+dismissal&pg=PA58|title=Social Relations in the Estate Villages of Mecklenburg c. 1880–1924|last=Constantine|first=Simon|publisher=Ashgate Publishing|year=2007|isbn=978-0-7546-5503-9}}</ref> Истата година, здравственото осигурување било проширено на сопругите и ќерките без сопствен приход, лицата само делумно способни за профитабилно вработување, лицата вработени во приватни задруги и лицата вработени во јавните задруги.<ref name="ministerial-leadership.org">{{Наведено списание|last=Bärnighausen|first=Till|last2=Sauerborn|first2=Rainer|year=2002|title=One hundred and eighteen years of the German health insurance system: are there any lessons for middle- and low-income countries?|url=http://www.ministerial-leadership.org/sites/default/files/resources_and_tools/10%20german%20health%20insu.pdf|journal=Social Science & Medicine|volume=54|issue=10|pages=1559–1587|doi=10.1016/s0277-9536(01)00137-x|pmid=12061488|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515153622/http://www.ministerial-leadership.org/sites/default/files/resources_and_tools/10|archive-date=15 May 2020|access-date=30 June 2014}}</ref> Привремената наредба од јануари 1919 година во врска со условите за земјоделска работа утврдила максимум 2.900 часа годишно, распределени во осум, десет и единаесет часа дневно во периоди од четири месеци.<ref>Industrial and Labour Information, Volume 20, International Labour Office, 1926</ref> Кодексот од јануари 1919 година им ги давала на работниците на земјиштето истите законски права што ги уживале индустриските работници, додека нацрт-законот ратификуван истата година ги обврзало државите да основаат здруженија за земјоделски населби кои „''биле обдарени со приоритетно право на купување фарми над одредена големина''. “.<ref>Modern Germany: society, economy and politics in the twentieth century by Volker R. Berghahn</ref> Под покровителство на Матијас Ерцбергер биле воведени низа прогресивни даночни реформи, вклучувајќи зголемување на даноците на капиталот <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=p5x5Cu4zuaoC&q=erzberger+tax+reforms&pg=PA39|title=Dying of Money|last=Parsson|first=Jens O.|publisher=Dog Ear|year=2011|isbn=978-1-4575-0266-8}}</ref> и зголемување на највисоката стапка на данок на доход од 4% на 60%.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-hHIAAAAQBAJ&q=erzberger+inheritance+tax+1919&pg=PA132|title=Decoding Modern Consumer Societies|last=Berghoff|first=H.|last2=Spiekermann|first2=U.|date=2012|publisher=Springer|isbn=978-1-137-01300-2}}</ref> Според владиниот декрет од 3 февруари 1919 година, германската влада го исполнила барањето на здруженијата на ветерани целата помош за инвалидите и нивните издржувани лица да ја преземе централната влада <ref>American Journal of Care for Cripples, Volume 8, Douglas C. McMurtrie, 1919</ref> (со што ја преземала и одговорноста за оваа помош) и да се прошири во мирно време, националната мрежа на државни и окружни бироа за благосостојба кои биле формирани за време на војната за да ги координираат социјалните служби за воените вдовици и сирачињата.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=JMpmnE0ZFpQC&q=germany+decree+of+February+8+1919+veterans&pg=PA92|title=Welfare, Modernity, and the Weimar State, 1919–1933|last=Hong|first=Young-Sun|publisher=Princeton University Press|year=1998|isbn=0-691-05793-1}}</ref> Законот за благосостојба на младите од 1922 година ги обврзал сите општини и држави да основаат канцеларии за млади задолжени за заштита на децата, а исто така го кодифицирала правото на образование за сите деца,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_pPBJWaRqKoC&q=Weimar+Republic+youth+welfare+act+1922&pg=PA77|title=The Provision of Public Services in Europe|last=Wollmann|first=Hellmut|last2=Marcou|first2=Gérard|publisher=Edward Elgar|year=2010|isbn=978-1-84980-722-7}}</ref> додека биле донесени закони за регулирање на кириите и зголемување на заштитата за станарите во 1922 година и 1923.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GaWtd5zJfB8C&q=weimar+republic+tenant+protection+1923&pg=PA8|title=Growth to Limits: Germany, United Kingdom, Ireland, Italy|last=Flora|first=Peter|publisher=Walter de Gruyter|year=1986|isbn=978-3-11-011131-6|access-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202034410/https://books.google.com/books?id=GaWtd5zJfB8C&q=weimar+republic+tenant+protection+1923&pg=PA8|archive-date=2 February 2023}}</ref> Покриеноста на здравственото осигурување била проширена и на другите категории на население за време на постоењето на Вајмарската Република, вклучувајќи ги морнарите, луѓето вработени во образовниот и социјалниот сектор и сите примарни издржувани лица. Различни подобрувања биле направени и во бенефициите за невработеност, иако во јуни 1920 година максималниот износ на надоместок за невработеност што можел да го добие едно четиричлено семејство во Берлин од 90 марки бил многу под минималниот трошок за егзистенција од 304 марки.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zH-I31gx7MMC&q=germany+winter+grant+unemployed+1919&pg=PA232|title=The Great Disorder: Politics, Economics, and Society in the German Inflation, 1914–1924|last=Feldman|first=Gerald D.|date=1997|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-988019-5|access-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202034411/https://books.google.com/books?id=zH-I31gx7MMC&q=germany+winter+grant+unemployed+1919&pg=PA232|archive-date=2 February 2023}}</ref> Во 1923 година, олеснувањето на невработеноста било консолидирано во редовна програма за помош по економските проблеми таа година. Во 1924 година, била воведена современа програма за јавна помош, а во 1925 година била реформирана програмата за осигурување од несреќи, дозволувајќи болестите кои биле поврзани со одредени видови на работа да станат осигурливи ризици. Дополнително, во 1927 година била воведена национална програма за осигурување при невработеност <ref>AQA History: The Development of Germany, 1871–1925 by Sally Waller</ref> Изградбата на станови исто така била значително забрзана во периодот на Вајмар, со над 2 милиони нови домови кои биле изградени помеѓу 1924 и 1931 година и дополнителни 195.000 модернизирани. {{Sfn|Henig|2002}} === Обновена криза и пад (1930–1933) === ==== Почеток на големата депресија ==== [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-T0706-501,_berlin,_Armenspeisung.jpg|мини|Војниците на германската армија ги хранат сиромашните во Берлин, 1931 година]] [[Податотека:BSPDRWeltkriseEngl.PNG|мини|Бруто национален производ (прилагоден на инфлацијата) и индекс на цени во Германија, 1926–1936 година. Периодот помеѓу 1930 и 1932 година е обележан со тешка дефлација и рецесија.]] [[Податотека:Arbeitslosenquote_1928_bis_1935.png|мини|Стапката на невработеност во Германија помеѓу 1928 и 1935 година. За време на политиката на Брунинг на дефлација (означена со виолетова), стапката на невработеност се зголемила од 15,7% во 1930 година на 30,8% во 1932 година.]] [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-Z0127-305,_Berlin_1927,_Reichstreffen_RFB,_Thälmann,_Leow.jpg|мини| Водачот на [[Комунистичка партија на Германија|Комунистичката партија]] (КПГ) Ернст Талман (личност во преден план со крената стегната тупаница) и членовите на Сојузот на победници на црвениот фронт (RFB), 1927 г.]] [[Податотека:Weimarer_Republik.png|мини| Резултати од федералните избори 1919–1933: [[Комунистичка партија на Германија|Комунистичката партија (КПГ)]] (зелена) и [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Нацистичката партија (НСДАП)]] (кафеава) биле радикални непријатели на Вајмарската Република. Напливот на невработеност за време на Големата депресија довело до радикализација на многу гласачи. Нацистичката партија се зголемила за 3% од вкупните гласови во 1928 година на 44% во 1933 година, додека Германската национална народна партија (ГННП) (портокалова) го загубила своето конзервативно крило и последователно се приклучила на радикалната опозиција во 1929 година <ref>Heino Kaack, ''Geschichte und Struktur des deutschen Parteiensystems'', Springer-Verlag, 2013, {{ISBN|978-3-322-83527-7}}, pp. 105–108</ref>]] [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_102-13378,_Braunschweig,_Hitler_bei_Marsch_der_SA.jpg|мини| Водачот [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|на нацистичката партија]] (НСДАП) [[Адолф Хитлер]] ги поздравува членовите на [[Штурмабтајлунг]] во [[Брауншвајг]], Долна Саксонија, 1932 година]] Во 1929 година, почетокот на [[Големата депресија]] предизвикала тежок економски шок во Германија, кој бил влошен од европската банкарска криза од 1931 година. Кревката економија на Германија била одржувана со давање заеми преку планот на Доус (1924) и Планот на Јанг (1929). Кога американските банки ја повлекле својата кредитна линија за германските компании, брзиот пораст на невработеноста не можела да се спречи со конвенционални економски мерки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://alphahistory.com/weimarrepublic/great-depression/|title=The Great Depression in Germany|last=Llewellyn|first=Jennifer|last2=Thompson|first2=Steve|date=9 October 2019|work=Alpha History|accessdate=15 June 2023}}</ref> Невработеноста потоа драматично пораснала, на 4 милиони во 1930 година,<ref>{{Наведени вести|url=http://spartacus-educational.com/GERunemployment.htm|title=Unemployment in Nazi Germany|work=Spartacus Educational|access-date=1 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170501065510/http://spartacus-educational.com/GERunemployment.htm|archive-date=1 May 2017|language=en}}</ref> и на [[Парламентарни избори во Германија (1930)|изборите во Рајхстагот во септември 1930 година]], [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Национал-социјалистичката германска работничка партија]] (НСДАП), дотогаш мала екстремно десничарска партија, го зголемила својот дел од гласовите на 19%, станувајќи втора по големина партија во Германија, додека [[Комунистичка партија на Германија|Комунистичката партија на Германија]] (КПД) добила 23 места. Преминот кон политичките екстреми го направил нестабилниот коалициски систем со кој владеел секој вајмарски канцелар сè понефункционален. Последните години на Вајмарската Република биле нарушени со уште поголема системска политичка нестабилност од претходните години, а политичкото насилство се зголемило. Четворица канцелари (Хајнрих Брунинг, [[Франц фон Папен]], Курт фон Шлајхер) и, од 30 јануари до 23 март 1933 година, [[Адолф Хитлер]], управувале преку претседателски декрет наместо парламентарни консултации.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://alphahistory.com/weimarrepublic/reparations/|title=War reparations and Weimar Germany|last=Llewellyn|first=Jennifer|last2=Thompson|first2=Steve|date=24 September 2019|work=Alpha History|accessdate=17 May 2023}}</ref> Тоа ефективно го направил парламентот немоќен како средство за спроведување на уставни [[Поделба на власта|контроли и рамнотежи]]. ==== Брунинг и првиот претседателски кабинет (1930–1932) ==== На 29 март 1930 година, на поттик на генералот Курт фон Шлајхер, претседателот [[Паул фон Хинденбург|Пол фон Хинденбург]] го назначил финансискиот експерт Хајнрих Брунинг за наследник на Херман Милер (СПД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/place/Weimar-Republic/The-end-of-the-Weimar-Republic#ref1257412|title=The end of the Weimar Republic|work=Britannica online|accessdate=15 June 2023}}</ref> чија петпартиска коалиција се распаднала на 27 март за тоа како да се финансира зголемените трошоци за надоместок за невработеност. Се очекувало новата влада да води политичка промена кон [[конзервативизам]]. Бидејќи Брунинг немал мнозинска поддршка во Рајхстагот, тој станал, преку употребата на вонредните овластувања доделени на претседателот на Рајхот со член 48 од уставот, првиот вајмарски канцелар кој работел независно од парламентот. Откако Рајхстагот се спротивставил на нацрт-законот за реформа на финансиите на Германија, тој бил донесен во итен декрет од Хинденбург. На 18 јули, како резултат на противењето на СПД, [[Комунистичка партија на Германија|КПГ]], ГННП и малиот контингент членови на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|НСДАП]], Рајхстагот повторно го отфрлил предлог-законот со мала разлика. Веднаш потоа, Брунинг поднел декрет од претседателот за распуштање на Рајхстагот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/finde/langDatensatz.php?urlID=1585&url_tabelle=tab_person|title=Heinrich Brüning|last=Morsey|first=Rudolf|date=26 October 2010|work=Internet-Portal Westfälische Geschichte|language=de|accessdate=15 June 2023}}</ref> Последователните [[Парламентарни избори во Германија (1930)|општи избори на 14 септември]] резултирале со огромна политичка промена во Рајхстагот: 18,3% од гласовите заминале на НСДАП, пет пати повеќе од процентот што го освоила партијата во 1928 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/RT5.html|title=Das Deutsche Reich. Reichstagswahl 1930|work=gonschior.de|language=de|trans-title=The German Reich. Reichstag Election 1930|accessdate=15 June 2023}}</ref> Како резултат на тоа, повеќе не било можно, дури и со голема коалиција, да се формира прорепубликанско мнозинство кое ќе ги исклучи КПГ, ДНВП и НСДАП. Ситуацијата довела до зголемување на бројот на јавни демонстрации и случаи на паравоено насилство организирани од НСДАП. Помеѓу 1930 и 1932 година, Брунинг вовел политика на [[дефлација]] и драстично намалување на државните расходи. Меѓу другите мерки, тој целосно ги запрел сите задолжителни јавни плаќања за програмата за осигурување за невработеност воведена во 1927 година, што резултирало со повисоки придонеси од работниците и помалку бенефиции за невработените. Нагло се намалиле и надоместоците за болните, инвалидите и пензионерите.<ref>Fritz-Helmut Wisch, Paul Martin and Marianne Martinson, ''European problems and Social Policies'', Frank & Timme, 2006, {{ISBN|978-3-86596-031-3}}, p. 151</ref> Тоа предизвикал дефлациска внатрешна девалвација со тоа што ја принудило економијата да ги намали цените, кириите, платите за 20% <ref name="Ursula Buettner 424"/> бидејќи планот на Јанг не дозволувал девалвација на ''[[Германска рајх марка|Рајхсмаркот]]''. До крајот на 1931 година Хинденбург и Шлајхер почнале да размислуваат за отфрлање на Брунинг во корист на сместување на [[Алфред Хугенберг]] од ГННП и Адолф Хитлер. На 30 мај 1932 година, Брининг конечно ја изгубил поддршката на Хинденбург околу прашањето за источната помош и поднел оставка како канцелар. Денешниот консензус е дека политиките на Брунинг ја влошиле германската економска криза и растечката фрустрација на населението од демократијата, што придонело значително за зголемување на поддршката за [[НСДАП]] на Хитлер.<ref name="ThomasAdam">Thomas Adam, ''Germany and the Americas: Culture, Politics, and History'', 2005, {{ISBN|1-85109-633-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85109-633-7|1-85109-633-7]], p. 185</ref> ==== Папенов кабинет ==== Тогаш Хинденбург го назначил [[Франц фон Папен]] за нов канцелар. Тој бил тесно поврзан со индустријалистичката и земјопоседничка класа и војската. Генералот Курт фон Шлајхер – кој и самиот станал министер на Рајхсверот – ги избрал членовите на кабинетот на Папен, кој станал познат како „Кабинет на бароните“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bpb.de/themen/nationalsozialismus-zweiter-weltkrieg/dossier-nationalsozialismus/39537/zerstoerung-der-demokratie-1930-1932/#node-content-title-13|title=Zerstörung der Demokratie 1930 – 1932: Regierung von Papen|last=Sturm|first=Reinhard|date=23 December 2011|work=Bundeszentrale für politische Bildung|language=de|trans-title=Destruction of the Democracy 1930 – 1932: The von Papen Government|accessdate=12 July 2023}}</ref> Тој продолжил да управува со претседателски декрет како и кабинетите на Брунинг. На 16 јуни Папен ја укинал забраната за нацистичката ''[[Штурмабтајлунг]]'' (СА) и ''[[Шуцштафел]]'' (СС) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Franz-von-Papen|title=Franz von Papen|date=12 January 2000|work=Britannica online|accessdate=1 July 2023}}</ref> која била воведена на 13 април под владата на Брунинг.<ref>{{Наведена книга|url={{Google books|9_pZCwAAQBAJ|page=81|plainurl=yes}}|title=Hitler. A Chronology of His Life and Time|last=Hauner|first=Milan|publisher=Palgrave Macmillan UK|year=2005|isbn=978-0230584495|location=London|pages=81}}</ref> Користејќи го политичкото насилство што се случувало за време на изборната кампања во Рајхстагот како изговор, тој ја соборил коалициската влада на [[Слободна Држава Прусија|Прусија]] предводена од СПД во прускиот државен удар ({{Јаз|de|Preußenschlag}}) од 20 јули. Со итен декрет тој се прогласил себеси за комесар на Рајхот ({{Јаз|de|Reichskommissar}}) на Прусија, чекор што дополнително ја ослабнаки демократијата на Вајмарската Република.<ref>{{Наведена книга|title=Germany: A New History|last=Schulze|first=Hagen|publisher=Harvard University Press|year=2001|isbn=978-0674005457|location=Cambridge, Massachusetts|pages=241–243}}</ref> ==== Избори од јули 1932 година ==== Според претходен договор со Хинденбург и Хитлер, Папен го распуштил Рајхстагот на 4 јуни 1932 година и повикал на нови избори со надеж дека Нацистичката партија ќе освои најмногу места и ќе му дозволи да формира авторитарна влада.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/hitlersthirtyday00turn|title=Hitler's Thirty Days to Power: January 1933|last=Turner|first=Henry Ashby|publisher=Addison-Wesley|year=1996|isbn=9780201407143|location=Reading, Massachusetts|pages=8|author-link=Henry Ashby Turner|url-access=registration}}</ref> [[Парламентарни избори во Германија (јули 1932)|Општите избори на 31 јули 1932 година]] донеле големи придобивки за [[Комунистичка партија на Германија|Комунистичката партија]] и нацистите, кои освоиле 37,3% од гласовите, што е нивна [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|висока оценка на слободните избори]]. Нацистичката партија ги заменила [[Социјалдемократска партија на Германија|социјалдемократите]] како најголема партија во Рајхстагот, иако не добила мнозинство. Непосредно прашање било каква улога ќе има Нацистичката партија во владата на земјата. Хитлер одбил министерство под Папен и побарал канцеларство за себе, но бил отфрлен од Хинденбург на 13 август 1932 година. Бидејќи сè уште немало мнозинство во Рајхстагот за која било влада, Рајхстагот повторно бил распуштен, а изборите се одржале со надеж дека ќе произлезе стабилно мнозинство. ==== Кабинетот на Шлајхер ==== Изборите на 6 ноември 1932 година дале 33% за нацистите,<ref name="Evans">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/isbn_9781594200045/page/446|title=The Coming of the Third Reich|last=Evans|first=Richard J.|publisher=The Penguin Press|year=2004|isbn=1-59420-004-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/isbn_9781594200045/page/446 446]|author-link=Richard J. Evans}}</ref> два милиони гласачи помалку отколку на претходните избори. Курт фон Шлајхер го принудил [[Франц фон Папен]] да поднесе оставка и самиот го наследил Папен како канцелар на 3 декември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/input_felder/seite1_westf_bild.php?urlID=336|title=Franz von Papen|last=Neumann|first=Klaus|date=1991|work=Internet-Portal Westfälische Geschichte|language=de|accessdate=17 July 2023}}</ref> Шлајхер, пензиониран армиски офицер, се развил во атмосфера на нејасност и интриги што ја опфаќала републиканската воена политика. Тој со години бил во таборот на оние кои ја поддржувале конзервативната контрареволуција. Храбриот и неуспешен план на Шлајхер бил да изгради мнозинство во ''Рајхстагот'' со обединување на синдикалистичките леви крила на различните партии, вклучувајќи го и она на нацистите предводени од Грегор Штрасер. Ниту оваа политика не се покажала успешна. [[Податотека:Plakat_Hugenberg_Papen_Seldte_1933.jpg|мини| Постер за националистичката коалиција „Црно-бело-црвена“ на [[Алфред Хугенберг]] (лидер на ГННП ), [[Франц фон Папен]] и Франц Селд]] Во овој краток прекин на претседателската диктатура, Шлајхер ја презел улогата на „социјалистички генерал“ и стапил во односи со христијанските синдикати, релативно левата страна на нацистичката партија, па дури и со социјалдемократите. Шлајхер планирал некаква работна влада под неговото генералство. Но, офицерите на ''Рајхсверот'' не биле подготвени за ова, работничката класа имала природна недоверба кон нивните идни сојузници, а на големите капиталисти и земјопоседници исто така не им се допаднале плановите. Хитлер дознал од Папен дека генералот не добил од Хинденбург овластување да го укине парламентот ''на Рајхстагот'', додека секое мнозинство од местата го добило. Кабинетот (според претходното толкување на член 48) пресудил без седница ''на Рајхстаг'', кој можел да гласа само за сопствено распуштање. Хитлер, исто така, дознал дека сите минати осакатени долгови на нацистите требало да бидат олеснети од германскиот голем бизнис. На 22 јануари, напорите на Хитлер да го убеди Оскар фон Хинденбург, синот на претседателот и доверлив човек, вклучувале закани дека ќе поднесе кривична пријава поради неправилностите на оданочувањето на имотот на претседателот Нојдек; иако 20 квадратни километри набргу биле доделени на имотот на Хинденбург. Маневриран од Папен и Хитлер за плановите за новиот кабинет, и откако ја изгубил довербата на Хинденбург, Шлајхер побарал нови избори. На 28 јануари, Папен го опишал Хитлер на [[Паул фон Хинденбург|Пол фон Хинденбург]] како само малцински дел од алтернативната влада уредена од Папен. Четирите големи политички движења, СПД, комунистите, Центарот и нацистите биле во опозиција. На 29 јануари, Хитлер и Папен ја спречиле во последен момент заканата за официјално санкционирано преземање на ''Рајхсверот'', а на 30 јануари 1933 година Хинденбург ја прифатил новата коалиција Папен-Хитлер, при што нацистите имале само три од единаесетте места во кабинетот: Хитлер како канцелар, [[Вилхелм Фрик]] како министер за внатрешни работи и [[Херман Геринг]] како министер без ресор. Подоцна истиот ден, на првиот состанок на владата присуствувале само две политички партии, кои претставувале малцинство во ''Рајхстагот'': нацистите и Германската национална народна партија (ГННП), предводена од [[Алфред Хугенберг]], со 196 и 52 места соодветно. Гледајќи ги 70-те (плус 20 на Баварската народна партија) места на Партијата на Католичкиот центар, Хитлер ги одбил барањата на нивниот водач за уставни „отстапки“ (кои се за заштита) и планирал распуштање на ''Рајхстагот''. Хинденбург, и покрај неговите сомневања за целите на нацистите и за Хитлер како личност, неволно се согласил со теоријата на Папен дека, со нацистичката поддршка на народот во опаѓање, Хитлер сега може да биде контролиран како канцелар. Овој датум, наречен од нацистите како ''Machtergreifung'' (заземање на власта), вообичаено се смета за почеток на [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]]. === Крај на Вајмарската Република === ==== Канцеларството на Хитлер (1933) ==== Хитлер положил заклетва како [[канцелар]] утрото на 30 јануари 1933 година на она што некои набљудувачи подоцна го опишале како кратка и рамнодушна церемонија. До почетокот на февруари, само една недела по преземањето на канцеларската функција од страна на Хитлер, владата почнала да ја стега опозицијата. Состаноците на левичарските партии биле забранети, а дури и некои од умерените партии ги најшле нивните членови загрозени и нападнати. Мерките со изглед на законитост ја потиснале Комунистичката партија во средината на февруари и вклучиле во очигледно незаконски апсења на пратениците ''на Рајхстагот''. На 27 февруари 1933 година Рајхстагот изгорел до темел, за што бил обвинет за подметнување пожар од страна на холандскиот советски комунист Маринус ван дер Љубе. Меѓутоа, во 2019 година, била откриена заклетва што ја сокрил истакнат германски историчар од нацистичкиот период. Во изјавата од 1950-тите, поранешен припадник на паравоената единица СА на нацистите се заколнал дека ноќта на пожарот во Рајхстагот, тој бил дел од групата СА што го избркала Ван дер Љубе од амбуланта до Рајхстагот, каде што забележале „''чуден мирис на горење и облаци од чад се извираа низ собите''“. Пожарот кој веќе бил подметнат кога Дер Љубе бил насилно донесен таму од страна на СА, како и непосредната употреба на настанот од страна на нацистичката влада за преземање на власта, довела до тоа многу современи историчари да потврдат дека СА играла улога во подметнувањето пожар, како напад под лажно знаме.<ref>"Dokument in Hannover belegt: SA-Mann will beim Reichstagsbrand 1933 geholfen haben".</ref> Хитлер ја обвинил КПГ за пожарот (иако Ван дер Љубе не бил член на партијата) и го убедил Хинденбург да издаде Уредба за пожар во Рајхстагот следниот ден. Указот се повикал на членот 48 од Уставот на Вајмар и „''на неодредено време суспендирање''“ голем број уставни заштити на граѓанските слободи, дозволувајќи и на нацистичката влада да преземе брза акција против политички состаноци, апсење и убивање на комунистите. Хитлер и нацистите ги искористиле германската државна радиодифузија и воздухопловните капацитети во масовен обид да го поколебаат електоратот, но овие избори донеле мало мнозинство од 16 места за коалицијата НСДАП-ДНВП. На изборите <nowiki><i id="mwBCA">во Рајхстагот</i></nowiki>, кои се одржале на 5 март 1933 година, НСДАП добила 17&nbsp;милиони гласови. Гласовите на комунистичките, социјалдемократите и католичкиот центар останале цврсти. Ова биле последните повеќепартиски избори во Вајмарската република и последните повеќепартиски целосно германски избори во последните 57 години. Хитлер им се обратил на различните групи, нагласувајќи ја неопходноста од дефинитивно решение за постојаната нестабилност на Вајмарската Република. Тој тогаш ги обвинил комунистите за проблемите на Германија, дури и им се заканил на нивните животи на 3 март. Поранешниот канцелар Хајнрих Брунинг објавил дека неговата Централна партија ќе се спротивстави на каква било уставна промена и апелирал до претседателот да спроведе истрага за пожарот ''во Рајхстагот''. Успешниот план на Хитлер бил да го поттикне она што останало од сега веќе осиромашениот од комунистите Рајхстаг да му даде, и на Владата, овластување да издава декрети со сила на закон. Дотогашната претседателска диктатура со ова требало да си даде нова правна форма. На 15 март, на првиот состанок на владата присуствувале двете коалициски партии, кои претставувале малцинство во ''Рајхстагот'': нацистите и ГННП предводени од [[Алфред Хугенберг]] (288 + 52 места). Според [[Нирнбершки процес|Нирнбершкиот судски процес]], првиот ред на работа на оваа владина седница бил како конечно да се постигне целосна контрареволуција со помош на уставно дозволениот Акт за овластување, за кој било потребно парламентарно мнозинство од 66%. Овој акт би го довел Хитлер и [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|НСДАП]] кон неговата цел за неограничени диктаторски овластувања.<ref>As {{Harvnb|Kershaw|1998}} notes, after the passage of the Act, "Hitler was still far from wielding absolute power.</ref> ==== Состанок на кабинетот на Хитлер во средината на март ==== На состанокот на владата на 15 март, Хитлер го вовел Актот за овластување, кој би го овластил кабинетот да донесе закон без одобрение од ''Рајхстагот''. Во меѓувреме, единственото преостанато прашање за нацистите било дали Католичката централна партија ќе го поддржи Актот за овластување во ''Рајхстагот'', со што ќе обезбеди {{Дроп|2|3}} потребно мнозинство за да се ратификува законот со кој ќе се измени уставот. Хитлер ја изразил својата увереност дека ќе ги придобие гласовите на центарот. Хитлер е забележан на Нирнбершкиот процес како сигурен за евентуалната капитулација на Централната партија на Германија и на тој начин ги отфрла сугестиите на ГННП за „балансирање“ на мнозинството преку дополнителни апсења, овој пат на социјалдемократите. Хитлер, сепак, ги уверил своите коалициски партнери дека апсењата ќе продолжат по изборите и, всушност, околу 26 социјалдемократи од СПД биле физички отстранети. Откако секојдневно се сретнале со водачот на Центарот, монсињор Лудвиг Кас и други лидери на синдикатот на Центарот и им негирал значително учество во владата, преговорите станале успешни во однос на гаранциите за католичките државни службеници и прашањата за образованието. На последниот внатрешен состанок на Центарот пред дебатата за Актот за овластување, Кас не изразил претпочитање или сугестија за гласањето, но како начин за ублажување на противењето на членовите на Центарот за доделување дополнителни овластувања на Хитлер, Кас некако договорил писмо на уставна гаранција од самиот Хитлер пред неговото гласање со центарот ''en bloc'' во корист на Актот за овластување. Оваа гаранција на крајот не беила дадена. Кас, претседател на партијата од 1928 година, имал силни врски со државниот секретар на [[Ватикан]], подоцна [[папа Пиј XII]]. За возврат да ја вети својата поддршка за чинот, Кас ги искористил своите врски со Ватикан за да се подготви и да го подготви долго посакуваниот ''Рајхсконкордат'' на [[Света Столица|Светата Столица]] со Германија (може само со соработка на нацистите). Лудвиг Кас се смета заедно со Папен како една од двете најважни политички фигури во создавањето на [[Трет Рајх|нацистичкиот режим]].<ref name="vKlemperer">{{Наведена книга|title=German Resistance Against Hitler: The Search for Allies Abroad 1938–1945|last=Klemperer|first=Klemens von|publisher=OUP / Clarendon Press|year=1992|isbn=0-19-821940-7|location=Oxford}}</ref> ==== ОПреговори за актот за овластување ==== На 20 март, започнаа преговорите помеѓу Хитлер и Фрик од една страна и водачите на Католичката централна партија (Центрум) - Кас, Штегервалд и Хакелсбургер од друга страна. Целта била да се договорат условите под кои Центарот ќе гласа за Овозможувачкиот акт. Поради тесното мнозинство на нацистите во ''Рајхстагот'', поддршката на Центарот била неопходна за да се добие потребното двотретинско мнозинство гласови. На 22 март, преговорите завршиле; Хитлер ветил дека ќе го продолжи постоењето на германските покраини, се согласил да не го користи новото доделување моќ за промена на уставот и ветил дека ќе ги задржи членовите на Центрум во државната служба. Хитлер, исто така, ветил дека ќе ги заштити католичките конфесионални училишта и ќе ги почитува конкордатите потпишани меѓу [[Света Столица|Светата столица]] и [[Баварија]] (1924), [[Прусија]] (1929) и [[Баден]] (1931). Хитлер, исто така, се согласил да ги спомене овие ветувања во неговиот говор пред ''Рајхстагот'' пред гласањето за Законот за овозможување. Свеченото отворање на ''Рајхстагот'' на 21 март се одржало во гарнизонската црква во [[Потсдам]], светилиште на [[прусија]]низмот, во присуство на многу јункерски земјопоседници и претставници на империјалната воена каста. Овој импресивен и често емотивен спектакл - оркестриран од [[Јозеф Гебелс]] - имал за цел да ја поврзе владата на Хитлер со германското царско минато и да го прикаже нацизмот како гарант за иднината на нацијата. Церемонијата помогнала да се убеди пруската воена елита на „''старата гарда''“ во почитта на Хитлер на нивната долга традиција и, за возврат, произвела релативно убедлив став дека владата на Хитлер има поддршка од традиционалниот заштитник на Германија - Армијата. Таквата поддршка јавно ќе сигнализира враќање на конзервативизмот за да се ограничат проблемите што ја засегаат Вајмарската република и дека стабилноста можеби е при рака. Во циничен и политички умешен потег, Хитлер се поклонил со очигледно понизност со почит пред претседателот и фелдмаршал [[Паул фон Хинденбург|Хинденбург]]. ==== Донесување на законот ==== ''Рајхстагот'' се состанал на 23 март 1933 година во операта Крол, а на пладневното отворање, Хитлер одржал историски говор, изгледајќи надворешно смирен и помирлив. Хитлер претставил привлечна перспектива за почит кон христијанството со оддавање почит на христијанските вери како „''суштински елементи за заштита на душата на германскиот народ''“. Тој ветил дека ќе ги почитува нивните права и изјавил дека „''амбицијата на неговата влада е мирен договор меѓу црквата и државата''“ и дека се надева „''да ги подобри [нивните] пријателски односи со [[Света Столица|Светата столица]]''“. Овој говор особено имал за цел идното признавање од страна на именуваната Света Столица, а со тоа и на гласовите на Партијата на Центар, а се осврнал на многуте грижи што Кас ги искажал за време на претходните разговори. Затоа, се смета дека Кас имал удел во изготвувањето на говорот. Кас, исто така, се наведува дека ја изразил желбата на Светата столица за Хитлер како бедем против [[Атеизам|атеистичкиот]] руски [[нихилизам]] претходно уште во мај 1932 година <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/triumphturmoilpe0000mowr|title=Triumph and Turmoil|last=Mowrer|first=Edgar Ansel|publisher=Allen & Unwin|year=1970|isbn=0-04-920026-7|location=London|page=[https://archive.org/details/triumphturmoilpe0000mowr/page/209 209]|author-link=Edgar Ansel Mowrer|url-access=registration}}</ref> Хитлер ветил дека Законот не го загрозува постоењето ниту на ''Рајхстагот'' ниту на ''Рајхсратот'', дека авторитетот на претседателот останува недопрен и дека ''[[Сојузни покраини во Германија|покраините]]'' нема да бидат укинати. За време на излагањето, другите партии (особено центарот) се состанале за да разговараат за нивните намери. {{Sfn|Kershaw|1998}} Во дебатата пред гласањето за актот, Хитлер ја оркестрирал целосната политичка закана на неговите паравоени сили, како што е [[Штурмабтајлунг]] на улиците за да ги заплаши неволните пратеници ''на Рајхстагот'' да го одобрат Законот. 81 места на комунистите биле празни по Уредбата за пожар ''во Рајхстагот'' и други помалку познати процедурални мерки, со што биле исклучени нивните очекувани гласови „Не“ од гласањето. [[Ото Велс]], лидерот на социјалдемократите, чии места на сличен начин биле исцрпени од 120 на под 100, бил единствениот говорник што ја бранел демократијата и во залуден, но храбар напор да го негира Хитлер. Тој одржал говор критички настроен кон напуштањето на демократијата кон диктатурата. На ова, Хитлер повеќе не можел да го задржи својот гнев.<ref>{{Наведена книга|title=The Rise and Fall of the Third Reich|title-link=The Rise and Fall of the Third Reich|last=Shirer|first=William L.|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1960|isbn=0-671-72868-7|location=New York|author-link=William L. Shirer}}</ref> Во неговиот возвратен одговор до Велс, Хитлер се откажал од претходните преправања за смирени државнички способности и испорачал карактеристично врескање, ветувајќи дека ќе ги истреби сите комунисти во Германија и им се заканувал и на социјалдемократите на Велс. Тој дури и не сакал нивна поддршка за предлог-законот. „''Германија ќе стане слободна, но не преку вас''“, извикал тој. {{Sfn|Kershaw|1998}} Во меѓувреме, ветената писмена гаранција на Хитлер до монсињор Кас се пишувала, таа била наведена на Кас и со тоа Кас станал убеден тивко да ги достави гласовите на блокот на Центарот за актот за овластувае во секој случај. Законот - формално насловен како „Закон за отстранување на неволја од луѓето и Рајхот“ - бил усвоен со гласови од 444 „за“. Само СПД гласала против законот. Секој друг член на ''Рајхстагот'', без разлика дали е од најголемата или најмалата партија, гласала за Законот. Тој стапил на сила следниот ден, 24 март. ==== Последици ==== Донесувањето на Законот за овластување од 1933 година се смета дека го означува крајот на Вајмарската Република и почетокот на нацистичкиот период. Тој го овластил кабинетот да донесува закони без одобрение на Рајхстагот или претседателот и да донесува закони што се спротивни на уставот. Пред изборите во март 1933 година, Хитлер го убедил Хинденбург да го објави Декретот за пожар во Рајхстагот користејќи го членот 48, кој ѝ дава овластување на владата да ги ограничи „''правата на [[хабеас корпус]] [...] слободата на печатот, слободата на организирање и собирање, приватноста на поштенските, телеграфските и телефонските комуникации''“ и легализирани налози за претрес и конфискација „''надвор од законските граници инаку пропишани''“. Ова имало за цел да спречи каква било акција против владата од страна на комунистите. Хитлер ги користел одредбите од Законот за овозможување за да го спречи можното противење на неговата диктатура од други извори, во кои бил главно успешен: во месеците по донесувањето на Законот, сите германски партии настрана од НСДАП биле забранети или принудени да се распуштаат, сите синдикати биле распуштени и сите медиуми биле ставени под контрола на [[Министерство за народна просвета и пропаганда|Министерството за јавно просветлување и пропаганда на Рајхот]] (со делумно исклучок на ''Франкфуртер цајтунг''). Рајхстагот потоа бил распуштен од Хинденбург и биле распишани предвремени еднопартиски избори во ноември 1933 година, давајќи му на НСДАП целосна контрола. Уставот од 1919 година никогаш не бил формално укинат, но Законот за овластување значел дека де факто законот е мртов. Рајхстагот бил ефикасно елиминиран како активен играч во германската политика. Се состанувал само спорадично до крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], немало дебати и донел само неколку закони; за сите цели, тој бил сведен на обична сцена за говорите на Хитлер. Другиот дом на германскиот парламент (Рајхсратот) бил официјално укинат на 14 февруари 1934 година со „ Законот за укинување на Рајхсратот“; оваа одлука била јасно кршење на Законот за овластување, кој предвидувал дека законите донесени под негова надлежност не можат да влијаат на институциите на било кој Дом. Меѓутоа, во тоа време, нацистите станале закон сами за себе, и овие постапки никогаш не биле оспорени на суд. На 2 август 1934 година, Хинденбург починал од рак на белите дробови, со што ја елиминирал секоја преостаната пречка за целосна нацистичка доминација; еден ден пред неговата смрт, кабинетот на Хитлер го усвоил „ Законот за шефот на државата на германскиот Рајх“ со кој овластувањата на претседателот по неговата смрт, вклучително и како Врховен командант на вооружените сили, ги префрлува на новата функција „ ''Фирер'' и Рајх Канцелар“, давајќи му на Хитлер целосна моќ над целиот Рајх без никаква можност за проверки и рамнотежи. Оваа акција подоцна била ратификувана со крајно недемократски референдум. Ова, заедно со ремилитаризацијата на Рајнската област во 1936 година, ги отфрлила последните останки на Вајмарската Република. == Причини за неуспех == Причините за колапсот на Вајмарската Република се предмет на континуирана дебата. Можеби била осудена на пропаст од самиот почеток, бидејќи дури и на умерените не им се допаѓала, а екстремистите и од левицата и од десницата ја мразеле, ситуација која често се нарекува „''демократија без демократи''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ob8oDAAAQBAJ&pg=PA98|title=Patriotism: Philosophical and Political Perspectives|last=Primoratz|first=Igor|publisher=Routledge|year=2008|isbn=978-0-7546-7122-0|page=98|access-date=18 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202034411/https://books.google.com/books?id=Ob8oDAAAQBAJ&pg=PA98|archive-date=2 February 2023}}</ref> Германија имала ограничени демократски традиции, а вајмарската демократија нашироко се сметала за хаотична. Бидејќи политичарите од Вајмар биле обвинети за ''Dolchstoß'' („ прободување со нож во грб“), нашироко верувана теорија дека предавањето на Германија во Првата светска војна било непотребен чин на предавници, народниот легитимитет на владата бил постојано несигурен. Бидејќи нормалното парламентарно законодавство пропаднало и било заменето околу 1930 година со низа итни декрети, намалениот народен легитимитет на владата дополнително ги натерало гласачите кон екстремистички партии.<ref name="auto3">{{Наведена книга|title=Conservative Parties and the Birth of Democracy|last=Ziblatt|first=Daniel|date=April 18, 2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521172998}}</ref> Ниту една единствена причина не може да го објасни неуспехот на Вајмарската Република. Најчесто потврдените причини може да се групираат во три категории: економски проблеми, институционални проблеми и улоги на одредени поединци.<ref name="auto">{{Наведена книга|url=https://www.amazon.com/Weimar-Germany-Promise-Tragedy-Centennial-ebook/dp/B07CSHQLSQ/ref=sr_1_1?keywords=weimar+promise&qid=1691449653&sr=8-1|title=Weimar Germany: Promise and Tragedy, Weimar Centennial Edition|last=Weitz|first=Eric D.|date=September 25, 2018|publisher=Princeton University Press}}</ref> === Економски проблеми === Вајмарската Република имала некои од најсериозните економски проблеми што некогаш ги доживеала која било западна демократија во историјата. Неконтролираната [[хиперинфлација]], огромната невработеност и големиот пад на животниот стандард претставувале примарни фактори. Од 1923 до 1929 година, постоел краток период на економско закрепнување, но [[Големата депресија]] од 1930-тите довела до светска рецесија. Германија била особено погодена бидејќи во голема мера зависела од американските заеми. Тоа станало очигледно кога политичките партии и од десната и од левата страна сакале целосно да ја распуштат Републиката, со што било невозможно демократско мнозинство во Парламентот.<ref name="auto"/> Вајмарската Република била сериозно погодена од [[Големата депресија]]. Економската стагнација довела до зголемени барања од Германија да ги врати долговите кон [[САД]]. Во 1926 година, околу 2 милиони Германци биле невработени, што се зголемил на околу 6 милиони во 1932 година, при што многумина ја обвинувале Вајмарската Република. Бидејќи Вајмарската Република била многу кревка во текот на своето постоење, депресијата била катастрофална и одиграла голема улога во доаѓањето на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|нацистите]]. Повеќето Германци сметале дека [[Версајски договор|Версајскиот договор]] е казнен и понижувачки документ бидејќи ги принудило да ги предадат областите богати со ресурси и да платат огромни суми на компензација. Казнените репарации предизвикале вознемиреност и незадоволство, но вистинската економска штета што произлегува од Версајскиот договор е тешко да се утврди. Додека официјалните репарации биле значителни, Германија на крајот платила само мал дел од нив. Сепак, репарациите ја оштетиле германската економија со обесхрабрување на пазарните заеми, што ја принудило владата на Вајмар да го финансира својот дефицит со печатење повеќе валути, предизвикувајќи неконтролирана хиперинфлација. На почетокот на 1920 година, 50 марки биле еквивалентни на еден американски долар. До крајот на 1923 година, еден американски долар бил еднаков на 4.200.000.000.000 марки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pmgnotes.com/news/article/7334/German-Vampire-Note/|title=German Vampire Notes|date=16 April 2019|work=PMGNotes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114005649/https://www.pmgnotes.com/news/article/7334/German-Vampire-Note/|archive-date=14 January 2023|accessdate=1 May 2019}}</ref> Дополнително, брзото распаѓање на Германија во 1919 година со враќањето на разочараната армија, брзата промена од можна победа во 1918 година од [[Брест-литовски договор|Договорот Брест-Литовск]] до пораз во 1919 година со [[Версајски договор|Версајскиот договор]] и [[Ноемвриска револуција|политичкиот хаос]] можеби довеле до екстремен национализам. Историчарот од Принстон, Харолд Џејмс, тврди дека постоела јасна врска помеѓу економскиот пад и луѓето кои се свртуваат кон екстремистичката политика.<ref>James, Harold, "Economic Reasons for the Collapse of the Weimar Republic", in {{Harvnb|Kershaw|1990}}</ref> === Институционални проблеми === Широко се верува дека уставот од 1919 година имал неколку слабости, што го направило веројатно евентуалното воспоставување диктатура, но не е познато дали поинаков устав би можел да го спречи подемот на нацистичката партија. Сепак, уставот на [[Западна Германија]] од 1949 година (Основниот закон на Сојузна Република Германија) генерално се смета за силен одговор на овие недостатоци. * Институцијата ''Рајхспразидент'' често се сметала за ''Ерсацкајзер'' („заменски цар“), обид да се заменат царевите со слично силна институција со цел да се намали партиската политика. Членот 48 од Уставот му дал на претседателот овластување „''да ги преземе сите неопходни чекори''“ доколку „''јавниот ред и безбедност се сериозно нарушени или загрозени''“. Иако била наменета како итна клаузула, таа често се користела пред 1933 година за издавање декрети без поддршка од Парламентот и исто така го олеснувала Глајхшалтунг. * За време на Вајмарската Република, било прифатено дека законот не мора да одговара на уставот сè додека има поддршка од две третини од парламентот, истото мнозинство било потребно за промена на уставот. Тоа било преседан за Законот за овластување од 1933 година. Основниот закон од 1949 година барал експлицитна промена на формулацијата и забранувал укинување на основните права или федералната структура на републиката. * Употребата на [[пропорционална застапеност]] без големи прагови значело дека партијата со мала поддршка може да добие влез во ''Рајхстагот''. Тоа довело до тоа многу мали партии, некои екстремистички, да градат политички бази во системот и го отежнувало формирањето и одржувањето на стабилна коалициска влада, што дополнително придонесувало за нестабилност. За да се спротивстави на проблемот, современиот германски Бундестаг вовел праг од 5 отсто за една партија да добие парламентарна застапеност. Сепак, Рајхстагот на монархијата бил фракциониран на сличен степен дури и доколку бил избран со мнозинство гласови (според систем со два круга). * ''Рајхстагот'' може да го отстрани ''Рајхсканцлер'' од функцијата дури и ако не можел да се договори за наследник. Употребата на ваква иницијатива за недоверба значело дека од 1932 година, владата не можела да биде на функција кога парламентот се собирал. Како резултат на тоа, ''Grundgesetz'' („Основен закон“) од 1949 година пропишува дека канцеларот не може да биде сменет од Парламентот, освен ако не се избере наследник во исто време, познато како „ конструктивно гласање за недоверба“. * Основните права на ''[[Хабеас корпус|habeas corpus]]'', светоста на домот, неповредливоста на поштата, [[Слобода на говорот|слободата на говорот]] и [[Слобода на печатот|печатот]], слободата на собирање, слободата на здружување (вклучувајќи ги и верските здруженија) и неповредливоста на имотот – членови 114, 115, 117, 118, 123, 124 и 153 од Уставот на Вајмар – би можеле да бидат суспендирани според член 48.<ref>{{Наведено списание|last=Thompson|first=Carol|date=June 1944|title=Weimar in Retrospect|journal=Current History|volume=6|issue=34|pages=499|doi=10.1525/curh.1944.6.34.497}}</ref> Основниот закон ги наведувал како основни права кои законски не можат да се поништат и во членот 20 (4) го вклучува правото да се спротивстави на обидите за укинување на уставниот поредок. === Улогата на поединците === Економската политика на Брунинг од 1930 до 1932 година била предмет на многу дебати. Таа предизвикало многу Германци да ја идентификуваат Републиката со намалување на социјалните трошоци и екстремно либерална економија. Дали имало алтернативи за оваа политика за време на [[Големата депресија]] е отворено прашање. [[Франц фон Папен]], кој бил канцелар на Германија од 30 мај до 17 ноември 1932 година, го започнал преусеншлаг превратот против Владата предводена од Социјалдемократската партија во [[Слободна Држава Прусија|Слободната држава Прусија]], со што бил елиминиран еден од последните потенцијални бастиони на отпорот на заземањето на власта од Хитлер, имајќи предвид дека Слободната држава Прусија била дом на федералниот главен град [[Берлин]] и имала 61% од населението на Вајмарската Република. Папен, исто така, извршил притисок врз Хинденбург да го назначи Хитлер за канцелар и Папен за заменик канцелар во 1933 година во кабинет кој наводно не бил под доминација на Нацистичката партија. Папен и неговите сојузници биле бргу маргинализирани од Хитлер, а тој ја напуштил владата по [[Ноќ на долгите ножеви|Ноќта на долгите ножеви]] во 1934 година, за време на која нацистите убиле некои од неговите сојузници и доверливи луѓе, вклучително и наследникот на Папен и претходникот на Хитлер, Курт фон Шлајхер.<ref name="auto2">{{Наведена книга|url=https://www.amazon.com/Last-Winter-Weimar-Republic-Third-ebook/dp/B07VVF8DF6/ref=sr_1_1?crid=1PXA0FWNKC94K&keywords=the+last+winter+of+weimar&qid=1690759445&sprefix=the+last+winter+of+weimar%2Caps%2C141&sr=8-1|title=The Last Winter of the Weimar Republic: The Rise of the Third Reich|last=Barth|first=Rüdiger|last2=Friederichs|first2=Hauke|date=February 4, 2020|publisher=Pegasus Books}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.amazon.com/Satan-Top-Hat-Biography-Franz-ebook/dp/B07B4262V4/ref=sr_1_1?crid=1QMOMKHW3EZ16&keywords=satan+in+the+top+hat+franz+von+papen&qid=1690760423&sprefix=satan+in+the+top+hat+franz+von+papen%2Caps%2C96&sr=8-1|title=Satan in Top Hat: The Biography of Franz von Papen|last=Tibor Koeves|first=Tibor Koeves|date=February 27, 2018|publisher=Arcole Publishing}}</ref> [[Паул фон Хинденбург|Пол фон Хинденбург]] станал ''Рајхспразидент'' во 1925 година. Бидејќи тој бил стар стилски монархистички конзервативец, тој имал малку изгубена љубов кон Републиката, но во најголем дел, тој формално дејствувал во границите на уставот. Сепак, тој на крајот - по совет на неговиот син и други блиски до него - го назначил Хитлер за канцелар, со што ефикасно ставил крај на Републиката по усвојувањето на Законот за овластување од 1933 година. Дополнително, смртта на Хинденбург во 1934 година ставило крај на последната пречка за Хитлер да ја преземе целосната власт во Вајмарската Република. Германската национална народна партија (ГННП), исто така, била обвинета како одговорна за падот на Вајмарската Република поради нејзините [[Ултранационализам|ултранационалистички]] позиции и нејзината неподготвеност да ја прифати Републиката поради нејзината монархистичка идеологија. Во својата книга ''Подемот и падот на Третиот Рајх'', новинарот и историчар Вилијам Л напишал дека статусот на ГННП како екстремно десничарска партија наместо мејнстрим конзервативна партија е една од главните причини за падот на Вајмарската Република. Според мислењето на Ширер, одбивањето на ГННП да „''заземе одговорна позиција или во владата или во опозицијата''“ за време на поголемиот дел од постоењето на Вајмар, ја негирало во република „''таа стабилност обезбедена во многу други земји од една навистина конзервативна партија''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=fpFbuCKOLKwC|title=The Rise and Fall of the Third Reich|last=Shirer|first=William L.|date=1960|publisher=[[Simon & Schuster]]|isbn=9780795317002|pages=186|language=en}}</ref> Слично на тоа, конзервативниот британски историчар Сер Џон Вилер-Беннет ја обвинил ГННП за неуспехот да се помири со Републиката, наведувајќи дека „''Под плаштот на лојалност кон монархијата, тие или се држеле настрана или ги саботирале напорите на последователните канцелари да дадат стабилна влада на Републиката.'' ''Вистината е дека по 1918 година, многу германски националисти беа под влијание на чувствата на нелојалност кон Републиката отколку од лојалност кон Кајзерот, и токму тој мотив ги наведе да го дадат својот фатален придонес во доведувањето на Хитлер на власт''.“ <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=26VBAAAAIAAJ|title=The Nemesis of Power: The German Army in Politics, 1918–1945|last=Wheeler-Bennett|first=Sir John|date=1964|publisher=[[Viking Press]]|pages=208|language=en|access-date=19 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202035926/https://books.google.com/books?id=26VBAAAAIAAJ|archive-date=2 February 2023}}</ref> == Наследство == Нацистичката пропаганда имала тенденција да ја опишува Вајмарската Република како период на предавство, дегенерација и корупција. Целиот период од 1918 до 1933 година бил опишан во пропагандата како „Времето на системот“ (''Systemzeit''), додека самата република била позната како „Систем“(''Das System''), термин кој бил усвоен во секојдневна употреба по 1933 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=d5r7Vrz3UgIC|title=Vokabular des Nationalsozialismus|last=Schmitz-Berning|first=Cornelia|publisher=[[De Gruyter]]|year=2010|isbn=978-3-11-092864-8|pages=597–598|language=de|access-date=14 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202035922/https://books.google.com/books?id=d5r7Vrz3UgIC|archive-date=2 February 2023}}</ref> Друга нацистичка фраза користена за републиката и нејзините политичари била „ <nowiki><i>ноемвриските криминалци</i></nowiki>“ или „''режимот на ноемвриските криминалци''“ (германски: ''November-Verbrecher'' ), што се однесува на месецот во кој била основана републиката (ноември 1918 година).<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pA0fAAAAMAAJ|title=Terminology of the Third Reich|last=Wires|first=Richard|date=1985|publisher=[[Ball State University]]|pages=44|language=en|lccn=85047938}}</ref> Вајмарската Република им донела демократски права на глас на сите возрасни (вклучувајќи ги и жените), осумчасовен работен ден, иновации во медиумите и технологијата и повеќе слобода за [[Хомосексуалност|хомосексуалците]]. Биле направени нови чекори за правата на трансродовите, кои вклучувале свои публикации, паради и балови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://daily.jstor.org/gender-identity-in-weimar-germany/|title=Gender Identity in Weimar Germany|last=Gershon|first=Livia|date=18 November 2018|work=JSTOR Daily}}</ref> Првата современа клиника за афирмација на трансродови која нудила операции започнала во Вајмарската Република.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scientificamerican.com/article/the-forgotten-history-of-the-worlds-first-trans-clinic/|title=The Forgotten History of the World's First Trans Clinic|last=Schillace|first=Brandy|work=Scientific American}}</ref> Сепак, ова било поништено со екстремните хомофобични политики на [[Трет Рајх|нацистичка Германија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reporter.anu.edu.au/sexual-politics-and-legacy-weimar-republic|title=Sexual Politics and the Legacy of the Weimar Republic|work=ANU Reporter|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020060410/https://reporter.anu.edu.au/sexual-politics-and-legacy-weimar-republic|archive-date=20 October 2022|accessdate=20 October 2022}}</ref> Според ''Форин полиси'', Вајмарската република се смета за „''најпознат историски пример за „пропадната“ демократија која му се отстапи на фашизмот''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://foreignpolicy.com/2021/02/06/weimars-lessons-for-bidens-america/|title=Weimar's Lessons for Biden's America|last=Robert|first=Gerwarth|date=6 February 2021|work=Foreign Policy|accessdate=14 August 2023}}</ref> == Конститутивни држави == Пред Првата светска војна, конститутивните држави на Германското Царство биле 22 помали монархии, три републикански град-држави и Царската територија Алзас-Лорен. По територијалните загуби од [[Версајски договор|Версајскиот договор]] и германската револуција од 1918-1919 година, останатите држави продолжиле како републики. Поранешните Ернестински војводства продолжиле накратко како републики пред да се спојат за да ја формираат државата [[Тирингија]] во 1920 година, освен Саксонија-Бургота, кој станал дел од [[Баварија]]. Овие држави постепено биле укинати под нацистичкиот режим преку процесот Глајхшалтунг, при што тие биле ефективно заменети со Гау. Сепак, имало две забележителни ''де јуре'' промени. На крајот на 1933 година, [[Војводство Мекленбург-Штрелиц|Мекленбург-Штрелиц]] било споено со Мекленбург-Шверин за да се формира обединет Мекленбург. Второ, во април 1937 година, градот-држава [[Слободен Град Либек|Либек]] бил формално инкорпориран во Прусија со [[Закон за голем Хамбург|Законот за Големиот Хамбург]], очигледно мотивиран од личното несакање на Хитлер за градот. Повеќето од преостанатите држави биле формално распуштени од страна на [[Сојузници во Втората светска војна|сојузниците]] на крајот на [[Втората светска војна]] и на крајот реорганизирани во современи [[Сојузни покраини во Германија|појраини во Германија]]. ==Наводи== === Белешки=== {{Notelist}} === Извори=== {{reflist}} === Главни извори=== * {{Cite book |last=Henig |first=Ruth |author-link=Ruth Henig, Baroness Henig |year=2002 |title=The Weimar Republic 1919–1933 |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781134786848 |edition=eBook |publisher=Routledge |doi=10.4324/9780203046234 |isbn=978-0-203-04623-4}} * {{Cite book |last=Kershaw |first=Ian |author-link=Ian Kershaw |year=1990 |title=Weimar: Why Did German Democracy Fail? |url=https://archive.org/details/weimarwhydidgerm0000unse |location=London |publisher=Weidenfeld & Nicolson |isbn=0-312-04470-4}} * {{Cite book |last=Kershaw |first=Ian |year=1998 |title=Hitler 1889–1936: Hubris |url=https://archive.org/details/hitlerhubris00kers |location=London |publisher=Allen Lane |isbn=0-393-04671-0}} <!--{{Sfn|Thoss|1994|p=1012-1039}}--> * {{Cite book |last=Thoss |first=Bruno |year=1994 |chapter=Der Erste Weltkrieg als Ereignis und Erlebnis. Paradigmenwechsel in der westdeutschen Weltkriegsforschung seit der Fischer-Kontroverse |trans-chapter=The First World War as event and experience. Paradigm Shift in West German World War Research since the Fischer Controversy |editor=Wolfgang Michalka |title=Der Erste Weltkrieg: Wirkung, Wahrnehmung, Analyse |trans-title=The First World War: impact, awareness, analysis |url=https://books.google.com/books?id=JtJmAAAAMAAJ |language=de |series=Piper Series |location=Munich |publisher=Piper |isbn=978-3-492-11927-6 |oclc=906656746}} <!--{{Sfn|Traverso|2017|p=}}--> * {{Cite book |last=Traverso |first=Enzo |author-link=Enzo Traverso |date=7 February 2017 |orig-year=1st pub. Stock (2007) |title=Fire and Blood: The European Civil War, 1914–1945 |url=https://books.google.com/books?id=3p_GjwEACAAJ |publisher=Verso |location=London |isbn=978-1-78478-136-1 |oclc=999636811}} ==Дополнителна литература== {{div col|colwidth=30em}} * {{cite book|author-link=William Sheridan Allen |last=Allen |first=William Sheridan |title=The Nazi seizure of Power: the experience of a single German town, 1922–1945 |url=https://archive.org/details/naziseizureofpow0000alle_m2p7 |url-access=registration |location=New York, Toronto |publisher=F. Watts |year=1984 |isbn=0-531-09935-0 |ref=none}} * Bennett, Edward W. ''Germany and the diplomacy of the financial crisis, 1931'' (1962) [https://archive.org/details/germanydiplomacy0000benn Online free to borrow]. * {{cite book |first=V. R. |last=Berghahn |title=Modern Germany |url=https://archive.org/details/moderngermanysoc0000berg_m4i5 |url-access=registration |location=Cambridge, UK |publisher=Cambridge University Press |year=1982 |isbn=0-521-34748-3 |ref=none}} * {{cite book|author-link=John Bingham |last=Bingham |first=John |title=Weimar Cities: The Challenge of Urban Modernity in Germany, 1919–1933 |place=London |date=2014 |ref=none}} * {{cite book |last=Bookbinder |first=Paul |title=Weimar Germany: the Republic of the Reasonable |location=Manchester, UK |publisher=Manchester University Press |year=1996 |isbn=0-7190-4286-0 |ref=none}} * {{cite book|author-link=Martin Broszat |last=Broszat |first=Martin |title=Hitler and the Collapse of Weimar Germany |url=https://archive.org/details/hitlercollapseof0000bros |location=Leamington Spa, New York |publisher=Berg and St. Martin's Press |year=1987 |isbn=0-85496-509-2 |ref=none}} * {{cite book |last=Childers |first=Thomas |title=The Nazi Voter: The Social Foundations of Fascism in Germany, 1919–1933 |location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |year=1983 |isbn=0-8078-1570-5 |url=https://archive.org/details/nazivotersocialf0000chil |ref=none}} * {{cite book|author-link=Gordon A. Craig |last=Craig |first=Gordon A. |title=Germany 1866–1945 (Oxford History of Modern Europe) |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |year=1980 |isbn=0-19-502724-8 |ref=none}} * {{cite book |last=Dorpalen |first=Andreas |title=Hindenburg and the Weimar Republic |url=https://archive.org/details/hindenburgweimar0000dorp |url-access=registration |location=Princeton, New Jersey |publisher=Princeton University Press |year=1964 |ref=none}} [https://archive.org/details/hindenburgweimar0000dorp online free to borrow] * {{cite book |last=Eschenburg |first=Theodor |date=1972 |title=The Role of the Personality in the Crisis of the Weimar Republic: Hindenburg, Brüning, Groener, Schleicher |pages=3–50, Republic to Reich The Making of the Nazi Revolution |editor=[[Hajo Holborn]] |place=New York: Pantheon Books |ref=none}} * [[Richard J. Evans|Evans, Richard J.]] ''[[The Third Reich Trilogy|The Coming of the Third Reich]]'' (2003), a standard scholarly survey; part of three volume history 1919–1945. * Eyck, Erich. ''A history of the Weimar Republic: v. 1. From the collapse of the Empire to Hindenburg's election.'' (1962)[https://archive.org/details/historyofweimarr00eyck online free to borrow] * {{cite book |last=Feuchtwanger |first=Edgar |title=From Weimar to Hitler: Germany, 1918–1933 |url=https://archive.org/details/fromweimartohitl0000feuc_g1n9 |location=London |publisher=Macmillan |year=1993 |isbn=0-333-27466-0 |ref=none}} * {{cite book|author-link=Peter Gay |last=Gay |first=Peter |title=Weimar Culture: The Outsider as Insider |url=https://archive.org/details/weimarcultureout0000gayp |url-access=registration |location=New York |publisher=Harper & Row |year=1968 |ref=none}} * {{cite book |last=Gordon |first=Mel |title=Voluptuous Panic: The Erotic World of Weimar Berlin |url=https://archive.org/details/voluptuouspanice0000gord |location=New York |publisher=Feral House |year=2000 |ref=none}} * Halperin, S. William. ''Germany Tried Democracy: A Political History of the Reich from 1918 to 1933'' (1946) [https://archive.org/details/germanytrieddemo00halp online]. * {{cite book |last=Hamilton |first=Richard F. |title=Who Voted for Hitler? |url=https://archive.org/details/whovotedforhitle0000hami |location=Princeton, New Jersey |publisher=Princeton University Press |year=1982 |isbn=0-691-09395-4 |ref=none}} * {{cite book|author-link1=Chris Harman |last=Harman |first=Chris |title=The Lost Revolution: Germany 1918–1923 |url=https://archive.org/details/lostrevolutionge0000harm |url-access=registration |publisher=Bookmarks |year=1982 |isbn=0-906224-08-X |ref=none}} * {{cite book |title=The Death of Democracy: Hitler's Rise to Power and the Downfall of the Weimar Republic |url=https://archive.org/details/deathofdemocracy0000hett_l1f6 |first=Benjamin Carter |last=Hett |year=2018 |publisher=Henry Holt & Company |isbn=978-1-250-16250-2 |ref=none}} * {{cite book |last=James |first=Harold |title=The German Slump: Politics and Economics, 1924–1936 |location=Oxford, Oxfordshire |publisher=Clarendon Press |year=1986 |isbn=0-19-821972-5 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/germanslumppolit0000jame |ref=none}} * {{cite book |editor-last=Kaes |editor-first=Anton |editor-last2=Jay |editor-first2= Martin |editor-last3= Dimendberg |editor-first3=Edward |title=The Weimar Republic Sourcebook |url=https://archive.org/details/weimarrepublicso0000unse_j6u2 |location=Berkeley |publisher=University of California Press |year=1994 |isbn=0-520-06774-6 |ref=none}} * {{cite book |last=Kolb |first=Eberhard |title=The Weimar Republic |url=https://archive.org/details/weimarrepublic0000kolb_p7s1 |others=P.S. Falla (translator) |location=London |publisher=Unwin Hyman |year=1988 |ref=none}} * {{cite book |last=Lee |first=Stephen J. |title=The Weimar Republic |url=https://archive.org/details/weimarrepublic0000lees |publisher=Routledge |date=1998 |pages=[https://archive.org/details/weimarrepublic0000lees/page/n147 144] |isbn=978-0-415-17178-6 |ref=none}} * {{cite book |editor-last=McElligott |editor-first=Anthony |title=Weimar Germany |publisher=Oxford University Press |date=2009 |ref=none}} * {{cite book|author-link=Hans Mommsen |last=Mommsen |first=Hans |title=From Weimar to Auschwitz |others=Philip O'Connor (translator) |location=Princeton, New Jersey |publisher=Princeton University Press |year=1991 |isbn=0-691-03198-3 |ref=none}} * {{cite book |last=Nicholls |first=Anthony James |title=Weimar and the Rise of Hitler |location=New York |publisher=St. Martin's Press |year=2000 |isbn=0-312-23350-7 |ref=none}} * {{cite book|author-link=Detlev Peukert |last=Peukert |first=Detlev |title=The Weimar Republic: the Crisis of Classical Modernity |location=New York |publisher=Hill and Wang |year=1992 |isbn=0-8090-9674-9 |url=https://archive.org/details/weimarrepublic00detl |ref=none}} * Rosenberg, Arthur. ''A History of the German Republic'' (1936) 370pp [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.12078 online] * {{cite book |editor-last=Smith |editor-first=Helmut Walser |title=The Oxford Handbook of Modern German History |year=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-872891-7 |ref=none}} ch 18–25. * {{cite book|author-link=Henry Ashby Turner |last=Turner |first=Henry Ashby |title=Hitler's Thirty Days To Power: January 1933 |location=Reading, Mass. |publisher=Addison-Wesley |year=1996 |isbn=0-201-40714-0 |url=https://archive.org/details/hitlersthirtyday00turn |ref=none}} * {{cite book|author-link=Henry Ashby Turner |last=Turner |first=Henry Ashby |title=German Big Business and the Rise of Hitler |location=New York |publisher=Oxford University Press |year=1985 |isbn=0-19-503492-9 |url=https://archive.org/details/germanbigbusines00turn |ref=none}} * {{cite book |last=Weitz |first=Eric D. |title=Weimar Germany: Promise and Tragedy |location=Princeton |publisher=Princeton University Press |year=2007 |isbn=978-0-691-01695-5 |url=https://archive.org/details/weimargermanypro00weit_0 |ref=none}} * {{cite book|author-link=John Wheeler-Bennett |last=Wheeler-Bennett |first=John |title=The Nemesis of Power: German Army in Politics, 1918–1945 |location=New York |publisher=Palgrave Macmillan Publishing Company |year=2005 |isbn=1-4039-1812-0 |ref=none}} * {{cite book |author-link=John Wheeler-Bennett |last=Wheeler-Bennett |first=Sir John |title=Hindenburg: the Wooden Titan |location=London |publisher=Macmillan |year=1967 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.173972|orig-year=1936 |ref=none}} * {{cite book |last=Widdig |first=Bernd |title=Culture and Inflation in Weimar Germany |url=https://archive.org/details/cultureinflation0000widd_c2j2 |location=Berkeley, CA |publisher=University of California Press |year=2001 |isbn=978-0-520-22290-8 |ref=none}} * {{cite book |last=Willett |first=John |author-link=John Willett |title=The New Sobriety 1917–1933: Art and Politics in the Weimar Period |url=https://archive.org/details/newsobriety191710000will |location=London |publisher=Thames & Hudson |year=1978 |isbn=978-0-500-27172-8 |ref=none}} ===Примарни извори=== * {{cite book |isbn=978-1-68177-782-5 |title=Travelers in the Third Reich: The Rise of Fascism: 1919–1945 |url=https://archive.org/details/travelersinthird0000boyd |last1=Boyd |first1=Julia |year=2018 |publisher=Pegasus Books |ref=none}} * Kaes, Anton, Martin Jay and Edward Dimendberg, eds. ''The Weimar Republic Sourcebook,''(U of California Press, 1994). * Price, Morgan Philips. ''Dispatches from the Weimar Republic: Versailles and German Fascism'' (1999), reporting by an English journalist ===Историографија=== * Bryden, Eric Jefferson. "In search of founding fathers: Republican historical narratives in Weimar Germany, 1918–1933" (PhD thesis. University of California, Davis, 2008). * {{cite journal |jstor=2946770 |title=Did Weimar Fail? |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1996-09_68_3/page/628 |journal=[[The Journal of Modern History]] |volume=68 |issue=3 |pages=629–656 |last1=Fritzsche |first1=Peter |year=1996 |doi=10.1086/245345 |s2cid=39454890 |ref=none}} * Gerwarth, Robert. "The past in Weimar History" ''Contemporary European History'' 15#1 (2006), pp.&nbsp;1–22 [http://www.jstor.org/stable/20081292 online] * Graf, Rüdiger. "Either-or: The narrative of 'crisis' in Weimar Germany and in historiography." ''Central European History'' 43.4 (2010): 592–615. [https://pdfs.semanticscholar.org/2986/d888880acb97f73cfe486d530a5f9e0a1f57.pdf online] * Haffert, Lukas, Nils Redeker, and Tobias Rommel. "Misremembering Weimar: Hyperinflation, the Great Depression, and German collective economic memory." ''Economics & Politics'' 33.3 (2021): 664–686. online * Von der Goltz, Anna. ''Hindenburg: Power, Myth, and the Rise of the Nazis'' (Oxford University Press, 2009) {{div col end}} == Надворешни врски == * [http://www.documentarchiv.de/ Documentarchiv.de: Historical documents] {{in lang|de}} * [http://web.nli.org.il/sites/NLI/English/collections/personalsites/Israel-Germany/Weimar-Republic/Pages/default.aspx National Library of Israel.org: Weimar Republic collection] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Вајмарска Република| ]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Држави во Германија]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1919 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1918 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1933 година]] 2lve2g28kkjnccwdoivunx636y7tv5k 0 31657 5583053 5422008 2026-06-26T20:02:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583053 wikitext text/x-wiki {{About|град во Германија|парламентарната република|Вајмарска Република|светското културно наследство|Класичен Вајмар|други употреби}} {{Инфокутија Место во Германија |Art = Stadt |Wappen = DEU Weimar COA.svg |lat_deg = 50 |lat_min = 59 |lat_sec = 0 |lon_deg = 11 |lon_min = 19 |lon_sec = 0 |Lageplan = Thuringia WE.svg |Lageplanbeschreibung = Местоположба на градот Вајмар во Тирингија |Bundesland = Thuringia |Landkreis = Урбан округ |Höhe = 208 |Fläche = 84.26 |Einwohner = 64720 |pop_ref = <ref>{{цитирана веб страница |url=http://www.tls.thueringen.de/ |title=Population data |author=Thüringer Landesamt für Statistik |accessdate=2007-08-10}}</ref> |Stand = 2007-12-31 |PLZ = 99401–99441 |PLZ-alt = 5300 |Vorwahl = 03643, 036453 |Kfz = WE |Gemeindeschlüssel = 16 0 55 000 |Gliederung = 12 окрузи |Adresse = Шванзештрасе 17<br />99421 Вајмар |Website = [http://www.weimar.de/ www.weimar.de] |Bürgermeister = Штефан Волф |Bürgermeistertitel = Oberbürgermeister |Partei = SPD }} {{Светско наследство | WHS = Класичен Вајмар | Image = [[Податотека:Weimar - Blick zu Herderkirche & Stadtschloss.jpg|250п|Поглед на Вајмар]] | State Party = [[Германија]] | Type = културно | Criteria = iii, vi | ID = 846 | Region = [[Список на светско и културно наследство на Европа|Европа и Северна Америка]] | Year = 1998 | Session = 22. | Link = http://whc.unesco.org/en/list/846 }} '''Вајмар''' ({{langx|de|Weimar}}) — град во [[Германија]], познат по неговото културно наследство. Се наоѓа во сојузната покраина [[Тирингија]] ({{langx|de|Thüringen}}), северно од [[Тириншка Шума|Тириншката Шума]], источно од [[Ерфурт]] и југозападно од [[Хале (Зале)|Хале]] и [[Лајпциг]]. Најстарите податоци за градот потекнуваат од 899. Вајмар бил главен град на Војводството (по 1815 Големо Војводство) [[Саксо-Вајмар]] (германски ''Sachsen-Weimar''). Културното наследство на Вајмар е огромно. Најчесто е препознаван како место каде бил потпишан првиот демократски устав на Германија по [[Прва светска војна|Првата светска војна]], давајќи го своето име на [[Вајмарска Република|Вајмарската Република]] во периодот од 1918–1933. Меѓутоа, градот бил исто така клучна точка во германското преродбеништво и дом на водечките личности во литературата на Вајмарскиот класицизам, писателите [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]] и [[Фридрих Шилер|Шилер]]. Музичарот [[Карл Филип Емануел Бах]] е роден тука. Градот бил исто така родно место на движењето [[Баухаус]], основано во 1919 од [[Валтер Гропиус]], со уметниците [[Василиј Кандински]], [[Паул Кле]], [[Оскар Шлемер]] и [[Лионел Фејнингер]], кои предавале во Баухаус школата во Вајмар. Многу места во центарот на градот се означени како дел од светското културно наследство на УНЕСКО. == Географија == Тирингија е една од најмалите покраини во Германија. Градот Вајмар е означен како независен град, со дополнителни 17 окрузи и 5 други независни градови во тирингија. Вајмар е 4. најголем град во Тирингија, со население од околу 65.000 жители. Соседни градови се [[Јена]] и [[Ерфурт]], главниот град на Тирингија. Градот се наоѓа долж реката [[Илм (Зале)|Илм]]. Во долината на реката Илм води сојузниот автопат Б87 од Илменау до Лајпциг и двете железници: ''Ilmbahn'' помеѓу Кранихфелд и Вајмар и брзата железница од Берлин до Франкфурт на Мајна помеѓу Вајмар и Гросхеринген. Градот лежи североисточно од Тириншката Шума, 25 минути со воз или автомобил. === Градски окрузи === * Ерингсдорф * Габерндорф * Гелмерода * Холцдорф * Легефелд * Нидергрунштет * Обервајмар * Посендорф * Шендорф * Зисенброн * Таубах * Тифурт * Требсдорф == Историја и култура == [[Податотека:Weimarschloss.jpg|thumb|лево|Градскиот замок во Вајмар]] [[Податотека:Goethe Schiller Weimar.jpg|thumb|лево|Споменикот на Гете и Шилер пред Германскиот национален театар.]] Најстарите документи околу Вајмар потекнуваат од 899 година. Неговото име се менувало низ вековите од ''Wimares'' преку ''Wimari'' до ''Wimar'' и конечно Вајмар (''Weimar''); најверојатно поекнува од [[Старогорногермански јазик|старогорногерманскиот]] збор ''wih'' 'holy' + ''mari'' 'застоена вода, мочуриште'.<ref>Gitta Günther, Wolfram Huschke, and Walter Steiner, ''Weimar'' (Böhlau, 1993), p. 494.</ref> Во 1410 ги добил градските права, иако растот на градот бил сериозно попречен од пожарите во 1424. Во 1552, Вајмар станал главен град на Војводството Саксо-Вајмар (германски: ''Sachsen-Weimar'') и останал до 1918. === XVIII и XIX век === Во текот на владеењето на Ана Амалија (1758–1775) и нејзиниот син Карл Август (1809–1828), Вајмар станал важен културен центар на [[Европа]], станувајќи дом на личности како што се [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]], [[Фридрих Шилер|Шилер]] и [[Јохан Готфрид фон Хердер|Хердер]]; и во музиката виртуозот на пијано [[Јохан Непомук Хумел|Хумел]] (ученик на [[Волфганг Амадеус Моцарт|Моцарт]]), [[Франц Лист|Лист]] и [[Јохан Себастијан Бах|Бах]]. Рихард Штраус работел во Вајмар пет години како втор диригент во реномираната ''Staatskapelle Weimar'' (симфониски оркестар основан во 1491). Некои од неговите биса за дела како што се ''Јованче и Марика'', ''Дон Жуан'' и ''Магбет'' биле изведени тука. Се сметал како место на поклонение за германската интелигенција откако Гете прв се преселил во Вајмар кон крајот на 18 век. Гете бил исто така активен во граѓанските должности додека живеел во Вајмар. Подолг период служел како советник на Големиот војвода од Саксо-Вајмар-Ајзенах. Гробовите на Гете и Шилер, како и нивните архиви, можат да се најдат во градот. === Вајмарска Република === {{Главна|Вајмарска Република}} Периодот во [[Историја на Германија|германската историја]] од 1919 до 1933, најчесто е познат како [[Вајмарска Република]], бидејќи уставот на Републиката бил потпишан тука. [[Берлин]] како главен град бил сметан за преопасен за да се користи како место на одржување на [[Вајмарско национално собрание|Националното собрание]], поради неговите улични немири по [[Ноемвриска револуција|Ноемвриската револуција]] во 1918 г. === Движење Баухаус === [[Валтер Гропиус]] ја основал школата за [[Баухаус]] и движењето во Вајмар во 1919. Школата имала за цел да учи нови кадри и да го развие модернистичкиот стил. Универзитетот Баухаус и Високата школа за музика „Франц Лист“ привлекле многу студенти во областа на уметноста, медиумите и дизајнот, архитектурата, градежништвото и музиката. Баухаус во Вајмар траел од 1919 до 1925, кога се преселил во [[Десау]], откако новоизбраниот десничарски градски совет извршил притисок на Школата преку кратење на финансиските средства и закани кон нејзините предавачи да се откажат. Денес, многу градби во Вајмар имаат влијание од овој период. Меѓутоа, само една оригинална градба во баухаус била изградена во текот на 1919-1925, ''Haus am Horn'', сега користена за изложби и настани во баухаус-културата. Баухаус музејот на ''Theaterplatz'', нуди изложба на дела од периодот на баухаус во Вајмар и прикажува информативен филм за влијанието на движењето во градот Вајмар. === Нацистичка Германија и Втората светска војна === [[Податотека:Jedemdasseine.jpg|thumb|лево|Главната порта на Бухенвалд, со слоганот ''Jedem das Seine'' (буквално, „секому, неговото“, но метафорично „секој го добива она што го заслужил“)]] Во 1937, [[Нацизам|нацистите]] го изградиле концентрацискиот камп Бухенвалд, само осум километри од центарот на градот Вајмар. Слоганот ''Jedem das Seine'' (буквално, „секому, неговото“, но метафорично „секој го добива она што го заслужил“) било поставена над главната влезна порта на кампот. Помеѓу јули 1938 и април 1945, околу 240.000 биле затворени во кампот под нацистичкиот режим, вклучувајќи 168 граѓани од западните земји.<ref>Bartel, Walter: ''Buchenwald—Mahnung und Verpflichtung: Dokumente und Berichte'', Kongress-Verlag, 1960. p. 87, line 8. {{de}}</ref> Бројката на убиени во Бухенвалд е проценета на 56.545.<ref>[http://buchenwald.libsyn.com/ Podcast with one of 2000 Danish policemen in Buchenwald.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071013163821/http://buchenwald.libsyn.com/ |date=2007-10-13 }} Episode 6 is about statistics for the number of deaths at Buchenwald.</ref> Концентрацискиот камп Бухенвалд обезбедил работна сила за локалната индустрија (воената индустрија ''Wilhelm-Gustloff-Werk'').<ref>Edward Victor.''Alphabetical List of Camps, Subcamps and Other Camps.''www.edwardvictor.com/Holocaust/List %20 of %20 camps.htm</ref> Сојузниците влегле во Вајмар и кампот во април 1945 и градот бил опколен од американската 80. пешадиска дивизија на 12 април 1945.<ref>Stanton, Shelby, ''World War II Order of Battle: An Encyclopedic Reference to U.S. Army Ground Forces from Battalion through Division, 1939-1946'', Stackpole Books, p. 150</ref> На жителите на Вајмар им било наредено да поминат низ Бухенвалд, да видат што се случувало близу градот. Градот завршил во [[Советски Сојуз|советската]] окупациска зона, со што американските трупи биле заменети со руски сили. Од 1945 до 1950, Советскиот Сојуз го користел Бухенвалд за притворените нацисти и други Германци. Слоганот на кампот останал. На 6 јануари 1950, Советите го предале Бухенвалд на министерството за внатрешни работи на [[Источна Германија]]. === Источна Германија === Вајмар бил дел од [[Германска Демократска Република|Германската Демократска Република]] (ГДР) од 1949 до 1990. === Поново време === Европскиот совет на министри го избрал градот како [[европска престолнина на културата]] за 1999. На 2 септември 2004 избувнал пожар во библиотеката на Војвотката Ана Амалија. Библиотеката содржела збирка од 13.000 дела, вклучувајќи го ремек-делото на Гете ''[[Фауст]]'', како и музичка збирка на војвотката. Оригинална [[Мартин Лутер|лутеранска]] [[библија]] од 1534 била спасена од пожарот. Штетата се броела во милиони долари. Бројот на книги во оваа историска библиотека надминал еден милион, од кои 40.000 до 50.000 биле уништени во текот на обновата. Библиотеката, која потекнува од 1691, припаѓа на светското културно наследство на [[УНЕСКО]] и е една од најстарите библиотеки во Европа. Пожарот се вбројува во една од најголемите културни загуби за Германија, Европа и општо за светот. Голем број на книги биле замрзнати во Лајпциг со цел заштита од распаѓање. На 24 октомври 2007, библиотеката била повторно отворена. На посетителите им било препорачано да резервираат билети неколку месеци однапред. === Година на Лист 2011 === Вајмар и покраината Тирингија го прославиле 200-годишнината од раѓањето на Лист во 2011. === Места на интерес === [[Податотека:Liszthaus in Weimar (Südwestansicht).jpg|thumb|200п|Куќа на Лист]] [[Податотека:WeimarRuineT.jpg|thumb|Руини на храмот на Темпларите во Вајмар]] * Национален музеј на Гете и куќата на Гете * Градинарска куќа на Гете * Куќа на Шилер и музеј на Шилер * Историските гробишта со гробови на Гете и ковчегот на Шилер, но без неговите посмртни остатоци * Парк на Илм * ''Wittumspalais'' * Музеј Лист * Музеј во замокот * Германски национален театар * Нов музеј Вајмар * Музеј за Баухаус * Главна зграда на Универзитетот Баухаус (планирана од Анри ван де Велде) * Споменик Бухенвалд * Архив Ниче * ''Schlossmuseum'' * Замок Тифурт * Замок Кохберг * Замок Белведере * Железнички музеј * Вајмарски руини === Пазар на кромид === Пазарот на кромид (''Weimarer Zwiebelmarkt'') — годишен фестивал, кој се одржува во октомври во Вајмар и е најголем фестивал во тирингија. Фестивалот трае три дена и се поставени околу 500 тезги низ градот и се одржуваат повеќе од 100 културни настани. Вајмар првпат го прославил овој фестивал во 1653. Тезгите типично нудат кромид, разни уметнички дела и ракотворби, како и друг вид на храна заснована на кромид, вклучувајќи колачи од кромид, супа од кромид и леб од кромид. == Познати жители на Вајмар == [[Податотека:Schiller Weimar.jpg|thumb|200px|Куќа на Шилер]] [[Податотека:Goethe's garden house, Weimar.jpg|thumb|200px|Градинарска куќа на Гете]] {| |valign="top"| * [[Ана Амалија]] * [[Јохан Себастијан Бах]] * [[Хектор Берлиоц]] * [[Ханс фон Билов]] * [[Петер Корнелиус]] * [[Лукас Кранах Постариот]] * [[Марлен Дитрих]] * [[Јохан Петер Екерман]] * [[Лионел Фејнингер]] * [[Паул Фајерабенд]] * [[Каспар Давид Фридрих]] * [[Уцил Гал]] * [[Јохан Волфганг фон Гете]] |valign="top"| * [[Валтер Гропиус]] * [[Нина Хаген]] * [[Јохан Готфрид Хердер]] * [[Џон Хорокс]] * [[Јохан Непомук Хумел]] * [[Јоханес Итен]] * [[Јозеф Јоаким]] * [[Василиј Кандински]] * [[Хари Граф Кеслер]] * [[Паул Кле]] * [[Франц Лист]] * [[Мартин Лутер]] * [[Ласло Мохоли-Наѓ]] * [[Фридрих Ниче]] |valign="top"| * [[Фридрих Прелер Постариот]] * [[Фридрих Прелер Помладиот]] * [[Јозеф Јоаким Раф]] * [[Фридрих Шилер]] * [[Оскар Шлемер]] * [[Артур Шопенхауер]] * [[Фредерик Соре]] * [[Рудолф Штајнер]] * [[Рихард Штраус]] * [[Анри ван де Велде]] * [[Рихард Вагнер]] * [[Јохан Готфрид Валтер]] * [[Кристоф Мартин Виланд]] * [[Карл Цајс]] |} == Образование == === Универзитети === * Универзитет Баухаус-Вајмар (порано познат како ''Уметничка академија Вајмар'', а по 1945 ''Универзитет за архитектура и градежништво'') моментално има околу 4.500 студенти на 4 факултети (архитектура, градежништво, дизајн и медиуми). Зградите на Универзитетот се дел од светското културно наследство од 1996. * Висока школа за музика Франц Лист (поврзан со Универзитетот Фридрих Шилер Јена и Институтот за музика Вајмар-Јена) моментално има околу 850 студенти. * ''Europäische Jugendbildungs- und Jugendbegegnungsstätte Weimar'' === Архиви === * Централен архив на Тирингија * Вајмарски градски архив * Архив на Гете и Шилер * Модернистичка архива === Библиотеки === * Покраинска библиотека * Библиотека на војвотката Ана Амалија * Универзитетска библиотека Баухаус (Universitätsbibliothek/UB der Bauhaus-Universität) * Библиотека на Високата школа за музика (Bibliothek der Hochschule für Musik) * Библиотека на ГДР кај Таубах == Сообраќај == [[Податотека:Weimar Bahnhof.jpg|thumb|Главна железничка станица Вајмар]] Како не толку голем град, Вајмар е добро поврзан преку градските автобуси, кои ги опслужуваат и сите околни гратчиња и села. Еден автобус поаѓа секој час кон споменикот Бухенвалд. Исто така, на многу места низ градот постои можност да се изнајмат велосипеди. Вајмар е дел од велосипедската патека Гете и велосипедската патека Долина Илм. Вајмар е поврзан преку автопатот А4 и двата сојузни автопати Б7 и Б85. [[Главна железничка станица Вајмар|Железничката станица во Вајмар]] е дел од експресната железничка линија (ICE) од [[Франкфурт]], до [[Дрезден]] и Берлин, со возови на секој час. Возот ICE до Лајпциг стигнува за 50 минути, додека до Дрезден за два часа. Постојат и регионални возови до соседните градови [[Ерфурт]] и [[Јена]], кои траат по околу 15 минути кон секој град. Најблиски аеродроми се во [[Аеродром Ерфурт|Ерфурт]] и [[Аеродром Лајпциг/Хале|Лајпциг/Хале]]. == Меѓународни односи == {{Главна|Список на збратимени градови во Германија}} Вајмар е [[Збратимени градови|збратимен]] со: * {{знамеикона|ФРА}} [[Блоа]], [[Франција]] * {{знамеикона|ИРН}} [[Шираз]], [[Иран]] * {{знамеикона|ФИН}} [[Хеменлина]], [[Финска]] * {{знамеикона|ИТА}} [[Сиена]], [[Италија]] * {{знамеикона|ГЕР}} [[Трир]], [[Германија]] ==Вајмар како тема во уметноста== * „Вајмар 1932“ - песна на српскиот писател [[Иво Андриќ]].<ref>Иво Андрић, ''Ex Ponto - Немири - Лирика''. Београд: Просвета, 1977, стр. 220.</ref> == Поврзано == * [[Светско наследство на УНЕСКО]] * [[Вајмарски класицизам]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{wikivoyage|Weimar}} * [http://www.weimar.de/nc/en/tourism/homepage/ Официјална страница за Вајмар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150913193124/http://www.weimar.de/nc/en/tourism/homepage/ |date=2015-09-13 }} * [http://www.wimare.de/historic.php?lang=en&city=w Историска прошетка во 49 слики] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070124015950/http://www.wimare.de/historic.php?lang=en&city=w |date=2007-01-24 }} * [http://www.nationaltheater-weimar.de Deutsches Nationaltheater (Германски национален театар)] {{Окрузи во Тирингија}} {{Европска престолнина на културата}} {{Објекти на светско наследство во Германија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Вајмар| ]] [[Категорија:Знаменитости во Германија]] [[Категорија:Европски престолнини на културата]] [[Категорија:Универзитетски градови во Германија]] [[Категорија:Безокружни градови во Тирингија]] he7wsm606viu6mgnyt4ht425oo6zk2e 0 31763 5582962 5318527 2026-06-26T17:02:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582962 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!--more fields are available for this Infobox--See Template:Infobox Settlement--> | name = Будва | official_name = | native_name = Budva | settlement_type = | image_skyline = Budva_(1).jpg | imagesize = 300px | image_caption = Панорама на Будва | image_flag = Flag of Budva.svg | image_shield = Budva-grb.gif | map_caption = Локација во Црна Гора | pushpin_map = Montenegro | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = Местоположба на Будва | latd = 42 | latm =17| lats =17| latNS =N | longd = 18 | longm =50| longs =33| longEW =E | coordinates_display = inline,title | coordinates_region = ME | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | established_date = 5 век п.н.е | parts_type = Населени места | parts = 33 | leader_party = | leader_title = Градоначалник | leader_name = Лазар Раѓеновиќ | area_total_km2 = 4.2 | area_metro_km2 = 122 | population_footnotes = | population_total = 13338 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_metro = 19218 | timezone = средноевропско време | utc_offset = +1 | timezone_DST = Средно Европско Летно Време | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 85310 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +382&nbsp;33 | blank_name_sec1 = ISO 3166-2:ME | blank_info_sec1 = ME-05 | blank1_name_sec1 = Регистарски таблици | blank1_info_sec1 = BD | website = {{URL|http://www.budva.me/}} }} '''Будва''' е приморски [[град]] во [[Црна Гора]]. Центар е на општината Будва и има 13,338 жители. Брегот околу Будва, наречен Будванска ривиера [[црногорски]]: Будванска ривијера), е центарот на [[Туризам|туризмот]] во Црна Гора и е добро познат по неговите песочни плажи, богат ноќен живот и прекрасни градби во стилот на средоземната [[архитектура]]. Будва е град стар околу 2 500 години, што го прави еден од најстарите населени места на брегот на [[Јадранско Море|Јадранското Море]]. [[Податотека:Budva nocu.jpg|250п|лево|мини|Стариот дел на Будва, ноќе.]] == Историја == [[Податотека:Beauvau 1615 budva city.jpg|лево|мини|220п|Стариот дел од градот во 1615.]] Има огромен број [[Археологија|археолошки]] докази за тоа дека Будва е една од најстарите урбани населби на јадранското приморје, додека бројни пишани сведоштва кажуваат дека постои од V век п.н.е. Една легенда кажува дека Будва била создадена од [[Феникија|Феникиецот]] [[Кадм (грчка митологија)|Кадм]], херој протеран од [[Теба]], кој нашол засолниште на ова место за него и неговата жена [[Хармонија (грчка митологија)|Хармонија]]. И други цивилизации исто така оставиле безброј траги: [[Стара Грција|Старите Грци]] и [[Стар Рим|Римјаните]]. По падот на [[Римско Царство|Римското Царство]] и нејзината поделба на [[Византија|источна]] и [[Западно Римско Царство|западна]], морето било линијата што ги двоела двете сили. Тоа довело до траен удар на [[историја]]та и [[култура]]та на градот. Во [[Среден век|средниот век]], Будва била владеена од низа [[Зета|зетски]] [[крал]]еви. [[Венецијанска Република|Венецијанците]] го владееле градот речиси 400 години, од [[1420]] до [[1797]] година. Будва, (тогаш наречена на [[италијански]] ''Budua''), била дел од Венецијанска Албанија и била утврдена со силни венецијански ѕидини против [[Отоманско Царство|османлиските]] освојувачи. Мнозинството од населението го зборувало венецијанскиот јазик сѐ до почетокот на XIX век. Во наредните бурни години, Будва преживеала промена на нејзините владетели: [[Австрија]], [[Франција]] и [[Русија]]. Се склучил краткотраен сојуз помеѓу [[Бока Которска]] (и Будва) и [[Црна Гора]] ([[1813]] - [[1814]]), но од 1814 до [[1918]] Будва останала под [[Австриско Царство|Австриското Царство]]. По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], во [[1918]] Будва станала дел од [[Кралство СХС|Кралството СХС]] (подоцна [[Кралство Југославија]]), а подоцна била припоена кон [[Кралство Италија|Кралството Италија]] во [[1941]] година. [[Втора светска војна|Втората светска војна]] одзела многу животи од оваа област во борбата против [[фашизам|фашистичките]] [[Силите на оската|завојувачи]]. Будва била конечно ослободена од [[Нацизам|нацистите]] на [[22 ноември]] [[1944]] и, по повторното враќање во [[Југославија]], сега е дел од неодамна независната држава [[Црна Гора]]. Катастрофален земјотрес ја потресол Будва на [[15 април]] [[1979]]. Многу од стариот дел на градот бил разрушен, но денес постои малку по што се познава дека таму се случил силен земјотрес; речиси сите градби се обновени со нивниот поранешен изглед. == Население == Будва е управниот центар на општината Будва, којашто ги вклучува околните гратчиња [[Бечиќи]] и [[Петровац (Црна Гора)|Петровац]] и има население од 15 909 жители (од [[попис]]от во [[2003]]). Само градот Будва има 10 918 жители. [[Податотека:Budvaetn.png|мини|410п|Етничка карта на Будва]] Население на Будва: * [[3 март]] [[1981]] - 4 684 * 3 март [[1991]] - 7 178 * 1 ноември 2003 - 10 918 Етнички групи (од 1991): * [[Црногорци]] (62,52%) * [[Срби]] (22,47%) * [[Муслимани по националност]] (1,49%) * [[Хрвати]] (1,21%) Етнички групи (од 2003): * Црногорци (45,33%) * Срби (40,87%) * Муслимани по националност (1,28%) * Хрвати (1,12%) == Стар дел == [[Податотека:Budua (1900).jpg|мини|380п|Венецијанските ѕидини во Будва на поштенска марка од 1900 година.]] Стариод дел на Будва има многу разни приказни за неговиот настанок. Историчарите веруваат дека порано бил [[остров]] што подоцна се сврзал со копното. Се вели дека стариот дел, заедно со останатиот дел, бил откриен од еден старогрчки морнар. Подоцна [[Римско Царство|Римското Царство]] го освоила целиот црногорски брег, со што извршила големо влијание. Голем дел од [[архитектура]]та има [[Венецијанска Република|венецијанско]] потекло. Вратите, прозорите, балконите и многу други мали, но забележливи работи, го содржат римскиот стил на Венецијанската Република. Исто така постојат и три главни цркви во стариот дел. Првата е Св. Иван, изградена во VII век, втората е Св. Марија, од 840 година, и третата е Света Троица, изградена во 1804 година. Венецијанските ѕидови во стариот дел се позната туристичка атракција. Стариот дел е исто така познат по земјотресите од [[1979]], кога целиот град требало да се обновува. Биле потрошени 8 години (до [[1987]]) за обновата да биде завршена. == Туризам == Будва е центарот на [[Црна Гора|црногорскиот]] [[туризам]]. Со повеќе од 250 000 посетители во летната сезона 2005, кои направиле вкупно повеќе од 1,6 милиони ноќи престој, Будва е убедливо најпопуларното одредиште во Црна Гора. Будва е сѐ попривлечна со секоја измината година, или заради вкупната должина на песочни плажи од 11 310m или заради огромното културно наследство и прекрасната [[архитектура]]. Најпопуларната плажа во Будва е Могрен. Се наоѓа помеѓу неколку големи карпи, а до неа се стигнува преку пат од стариот дел на Будва долг 500m. Меѓу другите плажи што се во официјалните граници на градот се Ричардова глава, Пизана, Словенска и Гуванце. Многу други плажи се наоѓаат надвор од Будва, во помали градови и села, како [[Бечиќи]], Јаз, Трстено, Маестрал, [[Милочер]], Свети Стефан, Пржно и Каменово. [[Податотека:Budva (1).jpg|мини]] Многумина би рекле дека Будва е разнобојна бидејќи повеќето од градбите имаат многу разни комбинации од бои. Бидејќи Будва е град што се фокусира на нов стил на архитектура, покрај стариот дел, градот нема многу историски места. Во близината на Будва има ексклузивни град-хотели како Свети Стефан и Милочер, коишто се често посетувани од разни познати личности и локални стопанственици и политичари. Покрај сите убавини, постојат и неколку дупки во туризмот во Будва. Најголемата е несоодветната инфраструктура. Најчесто споменуваниот проблем во Будва, како и во целото црногорско крајбрежје, е недостатокот на спроведување на вода. Од неодамна, бидејќи бројот на туристи во Будва достигнува 100 000, недостатокот на струја исто така станал проблем. Другиот значаен проблем е [[сообраќај]]от и просторот за паркинг во и околу Будва. Бидејќи повеќето плажи се наоѓаат околу Будва, кога туристите се враќаат од плажите во попладневните часови, се создаваат тешки сообраќајни метежи покрај брегот, така што патувањето од Свети Стефан до Будва, околу 10&nbsp;км, одзема околу еден час. Проблемот со паркирање е исто така огромен недостаток. Сѐ повеќе туристи доаѓаат во Будва со сопствени коли, поради што се јавува огромна потреба од простор за паркирање околу градскиот центар. Понекогаш, мора да се чека во ред за паркинг место дури и по еден час. Хотелите најчесто ги немаат овие проблеми, бидејќи се привилегирани во врска со водата и струјата. {{wide image|BudvaPanorama.jpg|950px|Панорама на стариот град}} == Сообраќај == Будва е поврзана со [[Црна Гора]] со двосмерни патишта. Постојат два начина да се стигне до Будва од [[Подгорица]]: или преку [[Цетиње]] или преку новоизградениот тунел Созина. И на двата начина, Подгорица е оддалечена околу 60&nbsp;км и таа е главото вкрстување на патишта во Црна Гора. Со останатите крајбрежни градови во Црна Гора, Будва е поврзана преку Јадранскиот автопат, којшто од југ продолжува од [[Улцињ]] до [[Херцег-Нови]] и понатаму до [[Хрватска]]. Аеродромот Тиват е оддалечен 20&nbsp;км. Има редовни летови до [[Белград]] и [[Цирих]], а други десетици чартери слетуваат дневно на аеродромот за време на летната сезона. Аеродромот Подгорица е оддалечен 65&nbsp;км и има редовни летови до главните [[Европа|европски]] одредишта преку целата година. == Клима == Будва има типична [[средоземна клима]], со топли лета и студени зими, и 97 сончеви денови во годината. Будва спаѓа во најтоплите средоземни градови со просечна температура од 8&nbsp;°C во јануари и 23,9&nbsp;°C во јули. Просечната летна температура е 23,1&nbsp;°C, а зимската 9,3&nbsp;°C. Температурата на морето достигнува 24,7&nbsp;°C во летните месеци, додека во есен е околу 18&nbsp;°C и 19&nbsp;°C. == Интересни работи == * Будва е наречена [[Црна Гора|црногорски]] [[Кувајт]], заради огромниот број на милионери, во споредба со нејзината мала населеност. По големата експлозија со недвижнини во Будва од [[2000]] година наваму, многу од староседелците ги продале нивните имоти во и околу Будва на странски купувачи, најчесто [[Руси]], [[Ирци]] и [[Британци]]. Некогаш неразвиените полиња сега се продаваат за околу 1000 [[Евро|евра]] по квадратен метар. Ова довело до прераснување на сиромашното [[Риболов|рибарско]] [[село]] во [[град]] со најмногу милионери (сразмерно со нејзиното вкупно население) во [[Европа]]. Многу од неодамна збогатените луѓе ивестираат повторно во недвижнини, купувајќи станови во [[Подгорица]] и [[Белград]], што ги кренало цените на просторот за живеење во Подгорица. * Будва е најмалиот град во којшто се оддржал концерт на [[Ролинг Стоунс]] (The Rolling Stones). Концертот се оддржал на [[9 јули]] [[2007]], на плажата Јаз, како дел од нивната турнеја А Бигер Бенг Тур (A Bigger Bang Tour). На концертот се појавиле околу 35 000 посетители, трипати повеќе од населението на Будва. == Братски градови == * {{знамеикона|Serbia}} [[Нови Сад]], [[Србија]] * {{знамеикона|Словачка}} [[Бањска Бистрица]], [[Словачка]] * {{знамеикона|Macedonia}} [[Охрид]], [[Република Македонија|Македонија]] == Надворешни врски == * {{Sr}} [http://www.budva.net/ Budva.net Туристички Водич] * {{Sr}} [http://www.budva.cc/ Туристички Интернет Водич за Будва] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130325030805/http://budva.cc/ |date=2013-03-25 }} * {{Sr}} [http://www.budva.com/ Budva Online] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210211024052/http://www.budva.com/ |date=2021-02-11 }} * {{En}} [http://www.rivijera.net/ Туристички водич за Будва] * {{En}} [http://www.visit-montenegro.com/cities-budva.htm visit-montenegro.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070321065358/http://www.visit-montenegro.com/cities-budva.htm |date=2007-03-21 }} * {{Pl}} [http://www.fotokate.pl/?act=gal&kat=0&podkat=1&str=4&desc=Budva fotokate.pl] - Слики * {{En}} [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Budva%2C_Montenegro commons.wikimedia.org] - Слики [[Категорија:Градови во Црна Гора]] [[Категорија:Будва| ]] 8qkaihk1hjteqe9bhqsatdqrgwi7haa 0 32075 5583045 5551243 2026-06-26T20:01:01Z Bjankuloski06 332 /* Население */ Јазична исправка, replaced: зјаснени → зјаснети (2) 5583045 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | native_name = Димитровград | native_name_lang = | official_name = Димитровград | other_name = | settlement_type = Град и Општина | image_shield = Emblem of Dimitrovgrad (Serbia).svg | image_skyline = Dimitrovgrad-tsaribrod-view.jpg | image_caption = Панорама на Димитровград | pushpin_map = Serbia | latd = 43 |latm = 1 |lats = 0 |latNS = N | longd = 22 |longm = 47 |longs = 0 |longEW = E | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = {{знаме|Србија}} | subdivision_type1 = [[Окрузи во Србија|Управен Округ]] | subdivision_name1 = [[Пиротски Управен Округ|Пиротски]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = Димитровград | parts_type = Населени места | parts_style = para | p1 = 43 | leader_title = Градоначалник | leader_party = | leader_name = | area_footnotes = <ref name="area-dimitrovgrad">{{Наведена мрежна страница |title=Насеља општине Димитровград |url=http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Registar/SlikeRegioni/Mapiranemape/CentralnaSrbija/ReDimitrovgrad.pdf |website=stat.gov.rs |publisher=Републички завод за статистика на Србија |accessdate= |language=српски |format=pdf |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126123053/https://webrzs.stat.gov.rs/axd/Registar/SlikeRegioni/Mapiranemape/CentralnaSrbija/ReDimitrovgrad.pdf |url-status=dead }}</ref> | area_blank1_title = Град | area_blank1_km2 = 17.15 | area_blank2_title = Општина | area_blank2_km2 = 483 | elevation_m = 545 | population_footnotes = <ref>{{Наведена мрежна страница |title=Попис становиштва, домаћинстава и станова 2011. у Републици Србији|url=https://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga20.pdf |website=stat.gov.rs |publisher=Републички завод за статистика на Србија |accessdate= |language=српски |format=pdf }}</ref> | population_as_of = 2022 | population_blank1_title = Град | population_blank1 = 5.188 | population_density_blank1_km2 = auto | population_blank2_title = Општина | population_blank2 = 8.043 | population_density_blank2_km2 = auto | timezone = [[Средноевропско време|СЕВ]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Средноевропско летно време|СЕЛВ]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = [[Поштенски броеви во Србија|Поштенски број]] | postal_code = 18320 | area_code_type = [[Повикувачки броеви во Србија|Повикувачки број]] | area_code = +381(0)10 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Србија|Таблички]] | blank_info = PI | website = {{url|www.dimitrovgrad.rs}} }} '''Димитровград''' или '''Цариброд''' — [[град]] и седиштето ма истоимената општина во [[Србија]]. Таа е дел од [[Пиротски Управен Округ|Пиротскиот Управен Округ]] чие седиште е [[Пирот]]. Во 2022 година, општината имала 8.043 жители, а во градот 5.188 жители. Градот е преименуван од Цариброд во Димитровград во чест на бугарскиот државник [[Георги Димитров]]. Од Димитровград потекнува [[Владо Георгиев]], српски поп пејач, композитор и текстописец. == Населени места == Населби во општината: [[Бански Дол]], [[Барје (Димитровград)|Барје]], [[Бачево (Србија)|Бачево]], [[Белеш (Србија)|Белеш]], [[Било (село)|Било]], [[Бољев Дол]], [[Браќевци]], [[Бребевница]], [[Верзар]], [[Височки Одоровци]], [[Влковија]], [[Врапча]], [[Гојин Дол]], [[Горна Невља]], [[Горни Криводол]], [[Градиње (Србија)|Градиње]], [[Грапа]], [[Гуленовци]], '''Димитровград''', [[Долна Невља]], [[Долни Криводол]], [[Драговита]], [[Жељуша (Србија)|Жељуша]], [[Изатовци]], [[Искровци]], [[Каменица (Димитровград)|Каменица]], [[Куса Врана]], [[Лукавица (Димитровград)|Лукавица]], [[Мазгош]], [[Мојинци]], [[Паскашија]], [[Петачинци]], [[Петерлаш]], [[Планиница (Димитровград)|Планиница]], [[Поганово]], [[Прача (Србија)|Прача]], [[Протопопинци]], [[Радејна]], [[Сенокос (Србија)|Сенокос]], [[Скрвеница]], [[Сливница (Димитровград)|Сливница]], [[Смиловци (Србија)|Смиловци]], [[Трнски Одоровци]]. [[Податотека:Municipalities of Serbia Dimitrovgrad.png|мини|центар|200п|Општина Димитровград во карта на Србија]] == Население == ;Етнички состав во градот {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2022 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-ethnic-loc2022.htm Ethnic composition, all places: 2022 census] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бугари]]|green|45.8}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|23.5}} {{Столбен постоток|неизјаснети|olive|19}} }} ;Етнички состав во општината {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2022 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бугари]]|green|45.6}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|25}} {{Столбен постоток|неизјаснети|olive|19.1}} }} == Образование == * Основното училиште „Христо Ботев“ во Димитровград * Гимназија „Св. Кирило и Методије“ * Вишо економско училиште во Блаце, истурено одељење Димитровград == Галерија == <gallery> Dimitrovgrad - Main Street.jpg|Центарот на градот Dimitrovgrad Town Hall - Serbia.jpg|Општинската зграда Cultural centre - Dimitrovgrad - Serbia.jpg|Домот на културата Biblioteka Detko Petrov, Dimitrovgrad 03.JPG|Библиотека Crkva Rođenja Presvete Bogorodice, Dimitrovgrad 04.JPG|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ National Council of the Bulgarians in Serbia01.jpg|Национален совет на Бугарите во Србија Tsaribrod E2.JPG|Железничка станица Izložba radova Dimitra Ilijeva, Dimitrovgrad 08.JPG|Изложба на дела на [[Димитар Илиев]] </gallery> == Познати личности == * [[Јелена Костов]] — пејачка * [[Владица Димитров]] — политичар и претставник на бугарската заедница во Србија == Поврзано == * [[Димитровград (Бугарија)]] * [[Димитровград (Русија)]] * [[Пиротски Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] * [[Западни Покраини]] * [[Босилеград]] * [[Бугари во Србија]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.dimitrovgrad.rs/ Портал на Општина Димитровград] * [https://www.udimitrovgradu.rs/ Туристички портал на Димитровград] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240602040819/https://www.udimitrovgradu.rs/ |date=2024-06-02 }} {{sr}} * [https://rtcaribrod.rs/sr/ Радио Телевизија Цариброд] {{sr}} * [https://kulturacaribrod.rs/kud.html Центар за култура Димитровград] {{sr}} {{Градови во Јужна Србија}} [[Категорија:Димитровград (Србија)| ]] [[Категорија:Градови во Јужна Србија]] [[Категорија:Општини во Јужна Србија]] [[Категорија:Пиротски Управен Округ]] [[Категорија:Бугарско-српски гранични премини]] [[Категорија:Бугарски населби во Србија]] qozqwd2vl7apl2lzmb0s14c1pb4svn6 0 37324 5583245 5015308 2026-06-27T10:56:20Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: устроунгар → встроунгар 5583245 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:Lajos Zilahy - Hungarian Writer - The ten-year-old Hungarian Radio Album 1935.jpg|мини|Лајош Зилахи во 1935 година]] '''Лајош Зилахи''', ([[Наѓсалонта]], [[Трансилванија]], [[1891]] - [[Нови Сад]], [[Србија]], {{починал на|2|декември|1974}} еден од водечките, ако не и најчитаниот прозен унгарски поет од дваесеттиот век. Студирал во [[Будимпешта]] пред да замине на фронт во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. За своите искуства од боиштатат потресно сведочи во романот ''„Заробеници“'' ([[унгарски јазик]]:Két fogoly). Негово најпознато дело е ''„Арарат“'', дел од трилогија. Во неговите дела провејува духот на аристократска Унгарија, односно [[Австроунгарија]]. {{Биографија-никулец}} [[Категорија:Унгарски поети]] [[Категорија:Членови на Унгарската академија на науките]] [[Категорија:Родени во 1891 година]] ngpy5qgjxhyoxf9plt43fakdw5hmupj 0 44745 5582906 5423244 2026-06-26T14:04:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582906 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Боштани |name_local = Ριζώματα |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Бер | ширина = | опис = <center>Местоположба на Боштани во општината [[Бер (општина)|Бер]] и областа Централна Македонија</center> | релјефна = | натпис = Боштани | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 21 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 13 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 21 |lon_deg = 22 |lon_min = 13 |elevation_min = |elevation = 600 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Иматија]] |prefec = |municipality = [[Бер (општина)|Бер]] |municunit = Македонида |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population = 816 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = 59100 |area_code = 23310 |licence = |website = }} '''Боштани''' или '''Постан''' ({{langx|el|Ριζώματα}}, ''Ризомата''; до 1926 година: ''Μπόστιανη'', ''Бостјани''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/170660 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Μπόστιανη -- Ριζώματα]</ref>) — [[село]] во [[Берско]], [[Егејска Македонија]], дел од денешната [[Бер (општина)|Општина Бер]], во [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. == Географија и местоположба == Селото е оддалечено околу 25 километри јужно од градот [[Бер]], на надморска височина од 600 метри.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел=I|глава=Берски округ|страница=6}}</ref> Површината на селскиот атар изнесува 36 квадратни километри. Селото е сместено на северозападните падини на планината [[Шапка (планина)|Шапка]]. Во близина на селото се наоѓа скијачкиот центар Скутерна. == Историја == Селото Боштани, иако носи словенско (македонско) име, уште од постаро време било населено со грчко население.<ref name="НМЕМ" /> Селото било преименувано во текот на 1926 година кога му било доделено името Ризомата (''Ριζώματα'').<ref>[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/170660 Πανδέκτης - Μετονομασίες οικισμών]</ref> == Стопанство == Селаните поседуваат само малку земја околу селото, на кои главно одгледуваат главно тутун и пченица, додека нивниот добиточен фонд се состои од повеќе илјади овци и кози и малку крупен рогат добиток. Остатокот од земјиштето околу селото е поседуван од страна на државата, главно составено од пасишта и шума, кои ги дава под наем.<ref name="НМЕМ" /> Селото во поново време е особено познато по своите квалитетни домати. == Население == Во 1900 година според [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во селото живееле 144 Грци христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_02.htm К’нчов, Васил. Македонија. Етнографија и статистика, Софија, 1900, стр. 144.]</ref> Во книгата „Населените места во Егејска Македонија“ од [[Тодор Христов Симовски]], пак, е наведено дека во селото Боштани, К’нчов забележал 420 жители Грци.<ref name="НМЕМ" /> По податоци на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во ''Баштане'' (Bachtane) имало 420 Грци.<ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 222-223.</ref> Во 1910 година во ''Бостани'' (Μποστάνι) имало 620 жители.<ref>Αθανάσιος Χαλκιόπουλος, Εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου, Αθήναι 1910. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20090404135658/http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927]</ref> Спирос Лукатос посочува „грчки јазик на жителите“.<ref>Σπύρος Λουκάτος, Πολιτειογραφία της νομαρχιακής περιφέρειας της Θεσσαλονίκης, Μέρος Α’ Υποδιοικήσεις Βερροίας - Θεσσαλονίκης – Κατερίνης, Αθήνα 1987. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20090404135658/http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927]</ref> На пописот во 1912 година, селото е забележано со грчки јазик и христијанска религија.<ref name="freewebs/veria/count">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm |title=Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927 |accessdate=2012-12-05 |archive-date=2012-12-05 |archive-url=https://archive.today/20121205104420/www.freewebs.com/onoma/veria.htm |url-status=live }}</ref> Во пописот од 1913 година селото било забележано со 645, во 1920 година со 623, во 1928 година со 791, во 1940 година со 1.094, во 1951 година со 1.032, во 1961 година со 1.266, во 1971 година со 1.221, во 1981 година со 1.052, а во 1991 година со 1.129 жители. Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 1.150 жители. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 816 жители. {{Пописи-ЕМ|1.094|1.032|1.266|1.221|1.052|1.129|1.150|816}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Македонида со седиште во селото Боштани, која припаѓа на поголемата општина [[Бер (општина)|Бер]], во округот [[Иматија]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Боштани, во кој Боштани е единствено село. <!--== Општествени установи ==--> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Боштани|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква, изградена во {{римски|17}} век<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=19701|title=ΔΙΑΡΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΗΡΥΓΜΕΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΝ|language=el|accessdate=1 март 2016|archive-date=2014-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020232549/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=19701|url-status=dead}}</ref> <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} === Белешки === * {{БИМ}} {{Бер}} [[Категорија:Бер (општина)]] 549jd31qb1ban2sijbjlrvm4fgmr0ul 0 44764 5582977 5423256 2026-06-26T17:10:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582977 wikitext text/x-wiki :''За главниот град на државата, погл. [[Буенос Аирес]].'' {{Инфокутија Населено место | name = Буенос Аирес | native_name = <small>''Buenos Aires''</small> | native_name_lang = es | settlement_type = [[Покраини во Аргентина|Покраина]] | image_skyline =Casco urbano fundacional de la Ciudad de La Plata.jpg | image_alt = | image_caption = Урбаниот центар на градот Ла Плата | image_flag = Bandera de la Provincia de Buenos Aires.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of the Buenos Aires Province.png | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Argentina map Buenos Aires.svg | map_alt = | map_caption = Местоположба на покраината Буенос Аирес во Аргентина | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = |latd = 33 |latm = 42 |latNS = S |longd = 61 |longm = 00 |longEW = W | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави|Земја]] | subdivision_name = [[Аргентина]] | subdivision_type1 = [[Админ. центар]] | subdivision_name1 = [[Ла Плата]] | subdivision_type2 = Делови | subdivision_name2 = 135 | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | population_footnotes = | population_total = 15,625,084 | population_as_of = 2010<ref name="INDEC">{{нмс |title=República Argentina por provincia o jurisdicción. Densidad de población. Año 2010 |work=Censo 2010 |language=es |url=http://200.51.91.231/censo2010/ |publisher=Instituto Nacional de Estadística y Censos |accessdate=14 август 2012 |archive-date=2012-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120901061446/http://200.51.91.231/censo2010/ |url-status=dead }}</ref> | population_rank = 1-ва | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <br>1-ва | area_total_km2 = 307,571 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | government_footnotes = | leader_title = Управник | leader_name = Даниел Шоли | leader_party = PJ | leader_title1 = Законодавен дом | leader_name1 = Претставнички дом (92)<br>Сенат (46) | leader_title2 = [[Претставнички дом на Аргентина|Сојузна застапеност]] | leader_name2 = <br>70 | leader_title3 = [[Сенат на Аргентина|Сојузни сенатори]] | leader_name3 = Анибал Фернандес, Ларија Лаура Легизамон, Хајме Линарес | elevation_footnotes = | elevation_m = | timezone1 = ART | utc_offset1 = −3 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:AR|AR-B]] | website = {{URL|www.gba.gov.ar}} | footnotes = }} '''Буенос Аирес''' ({{langx|es|Provincia de Buenos Aires}}) е најнаселената [[покраини во Аргентина|покраина]] во [[Аргентина]]. Главен град е [[Ла Плата]] (850.000 жители) и се наоѓа 50 км јужно од главниот град [[Буенос Аирес]]. == Географија == Буенос Аирес има површина од 307.571 км² и се граничи со [[Рио Негро (покраина)|Рио Негро]], [[Ла Пампа (покраина)|Ла Пампа]], [[Кордоба (аргентинска покраина)|Кордоба]], [[Санта Фе (покраина)|Санта Фе]] и [[Ентре Риос (покраина)|Ентре Риос]]. На исток излегува на [[Атлантик]]от. Воедно е и најголема покраина во Аргентина. Претежно е рамничарска земја со исклучок на возвишенијата: Сиера де ла Вентана и Сиера де Тандил. Највисок врв е Серо Трес Пикос (1.239 м), а најдолга река е [[Саладо (река))|Саладо]] (700 км). == Клима == Просечната температура во покраината изнесува помеѓу 13 и 17&nbsp;°C. На брегот ветровите се студени и влажни. Има дождови од 500 до 1.000 мм годишно. == Стопанство == Развиено е сточарството, од кои најмногу [[овчарство]]то, [[свињарство]]то, и [[живинарство]]то. Од големо значење е и млекарската индустрија. Од земјоделските култури најмногу се одгледува [[соја]], [[пченка]], [[пченица]], [[сончоглед]]. Има исто и [[маслинка|маслинови]] полиња. Од индустријата најразвиени се хемиската, [[металургија]]та, автомеханиката, текстилната индустрија и производството на храна. со учинок од 50% од вкупното производство во земјата. == Туризам == Туризмот најзастапен е на [[Атлантик|атлантскиот]] брег. Познати туристички места се: [[Самборомбон Беј]], [[Мар дел Плата]] и др. == Административна поделба == Покраината е поделена на 134 административни делови (''partidos'') == Поврзано == * [[Административна поделба на Аргентина]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.gba.gov.ar Управен портал на покраината Буенос Аирес] * [http://webs.sinectis.com.ar/mcagliani/hbsas.htm Кратка историја на градовите] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050901093103/http://webs.sinectis.com.ar/mcagliani/hbsas.htm |date=2005-09-01 }} * [http://www.gob.gba.gov.ar/cdi/municipios/indice.htm Секретаријат за внатрешни работи на покраината]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010425044557/http://www.gob.gba.gov.ar/cdi/municipios/indice.htm |date=2001-04-25 }} * [http://www.saber.golwen.com.ar/hbsas.htm Историја и туризам] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141010143311/http://www.saber.golwen.com.ar/hbsas.htm |date=2014-10-10 }} {{Аргентина}} [[Категорија:Покраини во Аргентина]] [[Категорија:Буенос Аирес (покраина)| ]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1820 година]] 7uvlbhi8hg7d1iyb6s8163q9au3n2rb 0 44885 5582922 5559958 2026-06-26T15:07:04Z ~2026-36983-69 134507 /* */ 5582922 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир| |image=[[Податотека:Battle of Kosovo, Adam Stefanović, 1870.jpg|300px]] |caption=''Косовската битка'', Адам Стефановиќ, масло, 1870 |conflict=Косовска битка| partof=[[Српско-турски војни]]| date='''Видовден''' [[1389]]<br />[[15 јуни]] [[1389]] ([[Јулијански календар|ј.к.]])<br />[[28 јуни]] [[1389]] ([[Грегоријански календар|г.к.]])| place=[[Газиместан]], [[Косово|Косово Поле]]| result=српска победа| combatant1=[[Податотека:OttomanCOA.jpg|25px]] [[Османлиско Царство|Османски Емират]]| combatant2=[[Податотека:Grb Lazarevic.jpg|25px]] [[Србија]] <br /> [[Податотека:Grb Kotromanica.jpg|25px]] [[Босна]]| commander1=[[Мурат I]] † <br /> [[Бајазит I]] <br /> [[Јакуб]]| commander2=[[Лазар Хребелјановиќ]] † <br /> [[Вук Бранковиќ]] <br /> [[Влатко Вуковиќ]]| strength1=~40.000 од кои:<br />5.000 [[јаничари]]<br />2.500 [[Коњаница|коњаници]]<br />6.000 [[Спахија|спахии]]<br />20.000 азепи и акинџии<br />8.000 вазална војска<ref name=vojna>''Vojna Enciklopedija'', Drugo izdanje, ''Vojnoizdavački zavod'', Beograd, 1985, knjiga 4: Jakac - Lafet</ref>| strength2=25.000 меѓу кои<br />5.000 [[Босанци]] и [[Хрвати]]<ref name="vojna" />| casualties1=непознато,<br />[[Милош Обилиќ]] го убива султанот [[Мурат I]] во текот или непосредно пред битката| casualties2=непознато, но поголемиот дел од војската и благородништвото убиен, вклучително и [[Лазар Хребелјановиќ|кнезот Лазар]]| }} {{Средновековни османлиско-српски војни}} '''Косовска битка''' или '''Битка на Косово Поле''' — назив за најголемиот директен судир меѓу војските на [[Срби|српското благородништво]] и [[Османлии|Турците-Османлии]]. Според историските извори, но и народните преданија, битката се одиграла на [[Видовден]] — [[15 јуни]] според [[Јулијански календар|јулијанскиот]], односно на [[23 јуни]] [[1389]] година според [[Грегоријански календар|грегоријанскиот календар]] во месноста [[Газиместан]] на [[Косово Поле]], северно од [[Приштина]]. Битката завршува со катастрофален пораз на српската војска. Последиците, како за [[Србија]], така и за непосредното соседство биле лоши: самата косовска област била ставена под непосредна војничка управа на Османлиите и заедно со [[Скопје|скопската околина]] станале база за понатамошни нивни воени дејствија против [[Босна]], [[Зета]] и непокорениот дел од Србија. Српското благородништво кое ја преживеало битката било принудено своите територии да ги стави во вазален однос кон Османлиите и да им плаќа данок. По оваа битка Османлиите го зацврстиле своето господство над централниот [[Балкан]] кое ќе го имаат сѐ до [[Балкански војни|Балканските војни]] т.е. до [[1912]]. == Историски околности == Периодот непосредно пред битката е исклучително важен и за Србија и за Османлиите. Српската држава прераснала во најсилна на Балканот, така што во [[1345]] кралот [[Цар Душан|Стефан Душан]] се прогласува за „''цар на Србите и Грците''“. Но по смртта на Душан во [[1355]], неговиот син и наследник [[Цар Урош I|Урош I]] не бил способен да го одржи унитарниот карактер на Царството иако никој не му ја оспорувал титулата. Со неговата смрт царството дефинитивно престанало да постои (воедно Урош не оставил наследник), а месните велможи станале суверени господари над своите територии. Така дошло до раздробување на српската држава и опаѓање на нејзината моќ. Најпознати владетели на вака настанатите формации биле браќата Мрњавчеви, '''[[Волкашин]]''' ([[Српски јазик|срп.]] ''Вукашин''), владетел на западна Македонија со престолнина во [[Прилеп]], и '''[[Јован Углеша]]''' ([[Српски јазик|срп.]] ''Јован Угљеша''), деспот на [[Егејска Македонија]] со престолнина во [[Сер]], '''[[Вук Бранковиќ]]''', господар на [[Косово и Метохија]], и кнезот [[Лазар Хребелјановиќ]], владетел на [[Рашка]] и денешна [[централна Србија]] со престолнина во [[Крушевац]]. Од сите нив Лазар имал најголем авторитет, но останатите не му биле потчинети што дополнително довело до тоа војничката моќ на српските војски во непосредната битка уште да опадне. Османлиите, пак, уште од многу поодамна постепено ја потиснувале [[Византија]]. Во [[1352]] го освојуваат своето прво упориште на [[Европа|европска почва]], а во [[1365]] веќе имаат освоено толку територија на [[Балкан]]от што султанот [[Мурат I]] ја пренесува престолнината од [[Бурса]] во [[Одрин]] (''Адријанопол'', [[Турски јазик|тур.]] ''Edirne''). Првите судири меѓу [[Срби]]те и [[Турци-Османлии|Османлиите]] се случиле уште во времето на царот Душан, кој прв ја согледал опасноста од османлиската држава како сила во подем<ref name=larus>Opšta enciklopedija "''Larousse''" - tom 3, Vuk Karadžić, Beograd, 1973</ref>. Но, по неговата смрт во [[1355]], па сѐ до [[1371]], Србите не презеле никакви конкретни чекори за справување со Османлиите, чија држава непрестојно јакнела. Токму таа [[1371]] година браќата Мрњавчевиќ се решиле на своја рака да преземат борбени мерки - директно целејќи кон османлиската престолнина: Одрин, искористувајќи го фактот што султанот Мурат заедно со поголемиот дел од војската војувал во [[Мала Азија]]. На [[26 септември]] [[1371]], Османлиите кај местото [[Черномен]] на реката [[Марица]] целосно ја уништиле седумдесет илјадната српска војска, благодарение на изненадувачкиот ноќен напад и супериорната тактика. Оваа битка позната во историјата како '''[[Маричка битка]]''' го означува всушност почетокот на долгиот српско-османлиски судир. По битката Србија е војнички осакатена што силно ќе се чувствува до Косовската битка. По Маричката битка Турците-Османлии вршеле само повремени пљачкања низ поранешното српско царство. Наскоро потоа [[Византија]] и [[Бугарија]] станале османлиски вазали. Со погибието на [[Балшиќи|Балша II]], господарот на [[Зета]] во битката на Саурското поле, Османлиите ја потчиниле и денешна [[Албанија]], а започнале и со напади на [[Босна]]. Меѓутоа се случувало и османлиските напади да завршат со нивен пораз; најпознати вакви примери се турските порази во битките кај [[Плочник]] ([[1386]]) и [[Билеќе]] ([[1388]])<ref name="vojna" />. Околу ова време ситуацијата за решавачки судир веќе била созреана и било само прашање на време кога и каде ќе дојде до пресудна битка. == Движењето на војските и почетниот распоред == [[Податотека:Battle of Kosovo, disposition of troops.svg|thumb|left|200px|Почетниот распоред на силите пред битката]] [[Податотека:Knez Lazar, Vladislav Titelbah.jpg|thumb|right|200px|Кнезот [[Лазар Хребелјановиќ]]]] Лазар како главен заповедник на српската војска очекувал турско настапување, но не знаел од каде. Мурат, од друга страна, во пролетта [[1389]] ја концентрирал главнината на својата војска во [[Пловдив]] ([[Грчки јазик|грч.]] ''Филипополис''). Движејќи се преку [[Ихтиман]] и Велбужд ([[Ќустендил]]), извесно време задржувајќи се во [[Кратово]], преку [[Куманово]] ѝ пришол на Лазаровата територија од југ. Српската војска најверојатно била првично распоредена во околината на [[Ниш]] (долините на [[Нишава]] и [[Јужна Морава]]), очекувајќи напад од правец на Средец ([[Софија]]). Иако за српското движење има оскудни податоци, може да се претпостави дека кога Лазар дознал за настапувањето на турската војска, преку [[Плочник]] и Бела Црква ([[Куршумлија]]) и на 14 (27) јуни 1389 пред мрак избил на [[Косово Поле]] северно од [[Приштина]] каде се влогорил. Изборот на Косовското поле за боиште бил правилен заради неговата стратешка и поволна географска положба. Српската војска била распоредена на левиот брег на реката [[Лаб]]. Центарот на војската се состоел од трупите на [[Лазар Хребелјановиќ|Лазар]], десното крило од трупи на [[Вук Бранковиќ]], а левото од босанските трупи на [[Влатко Вуковиќ]]. Првите борбени редови биле од коњаници кои српската војска ги имала неколку илјади, а и неколку стотини модерни, ''тешки'' коњаници. Турската војска се распоредила спроти српската. Центарот - најквалитетните турски трупи, бил под команда на султанот Мурат, десното крило (европските трупи) под команда на Муратовиот наследник [[Бајазит I|Бајазит]], додека левото крило (азиските трупи) под команда на Муратовиот помлад син Јакуб. Турскиот почетен распоред, за разлика од српскиот, ги имал пешаците во првите редови, додека коњаниците во позадина. Дополнително, турската војска имала и одреден број стрелци. == Текот на битката == При разгледувањето на текот на Косовската битка, важен и неминовен е еден настан: убиството на турскиот султан [[Мурат I]]. Општо прифатен е фактот дека убиството се случило пред почетокот или, барем, пред решавачкиот момент на битката. Сите извори се согласни дека бил убиен со измама: српски благородник под изговор дека пребегнува на страна на Турците бара да биде примен од Мурат, кога всушност и успева да го убие, чин по кој и тој самиот е убиен. Во српското народно творештво овој лик е познат како '''[[Милош Обилиќ]]''' или, поретко со презиме ''Кобилиќ''. Не е утврдено дали ова убиство било планирано од српското благородништво или пак е самоиницијативен чин. Но, секако, ова имало за цел да ѝ даде барем некаква предност на српската војска: <table align="center">{{cquote|...а тако ми Бога великога,<br />ја ћу отић' сјутра у Косово<br />и заклаћу турског цар-Мурата,<br />и стаћу му ногом под гр'оце...<ref>''[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9A%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B2%D0%B0 Кнежева вечера]'', српска епска народна песна</ref>}}</table> Тактички, Србите имале поповолна положба дочекувајќи ги Турците на благо наведена ширина. Битката ја отвориле турските стрелци (иако според многу извори, а согласно и со тогашната турска тактика, „Турците на Косово воделе одбранбена битка“<ref name="vojna" />) стрелајќи кон српската коњаница. Србите ја прифатиле провокацијата извршувајќи директен фронтален напад долж целата линија на боиштето. При овој напад особени успеси имале српскиот центар и десното крило кои успеале во целост да го разбијат турското лево крило, но не и да го уништат благодарејќи на подвижноста на турските единици. За разлика од овој успех, турскиот центар (составен од муратовата лична гарда и од [[јаничари]]) и десното крило успеале да го издржат првичниот налет на српските единици. По ова настанува критичниот (решавачкиот) момент на битката: турскиот центар и десното крило преминуваат во противнапад. При ова српското лево крило (составено од трупи на Влатко Вуковиќ) е отфрлено назад, додека српскиот центар е опколен. Што точно се случува непосредно по ова е нејасно; имено, веројатно е дека одбиениот Вуковиќ со релативно малку жртви го напушта боиштето и се повлекува во Босна, додека исто така се претпоставува дека и Вук Бранковиќ бил потиснат и се повлекол кон [[Дреница]]. По ова веќе сѐ било јасно: српската војска била разбиена, иако и самите Турци претрпеле големи загуби. Кнезот Лазар и дел од благородништвото се заробени и веднаш погубени: Србија била поразена. == Последици == [[Податотека:Kosovo Maiden, Uroš Predić, 1919.jpg|десно|мини|300px|''Косовка девојка'', мотив од [[Српска народна епика|српската народна епика]]]] Со победата во Косовската битка, Османлиската држава го разбила единствениот доволно моќен соперник на [[Балкан]]от во тоа време. Но и на самата османлиска војска ѝ требало време да закрепи од битката. [[Косово и Метохија]] заедно со [[Скопје|скопската околина]] биле ставени под војничка управа на Османлиите, а поголем дел од преживеаните српски благородници станале турски вазали. Иако српските држави ќе продолжат да им пружаат отпор на Османлиите сѐ до падот на [[Смедерево]] во [[1459]] година, за Османлиите патот кон [[Панонска Низина|Панонската Низина]] бил отворен. == Косовската битка во народното творештво == За настаните непосредно пред, за време и непосредно по Косовска битка е испеан еден од најубавите циклуси на [[Српска народна епика|српската народна епика]], а исто така, битката е опеана и во македонското народно творештво. Во песните, народниот пејач им придава полубожествени моќи на директните учесници, а битката (согласно нејзиното значење во српската [[историја]]) е претставена како судир од колосални размери. Некои од песните споменуваат судир на повеќе стотини илјади борци (што е секако невозможно). Така, Косовската битка е опеана во следниве песни: * „[[Цар Лазар и царица Милица]]“ - српска [[еп]]ска песна.<ref>„ Цар Лазар и царица Милица“, во: ''Народне епске песме I. Београд: Просвета (без дата)'', стр. 98-101.</ref> * „[[Клетвата на кнезот]]“ ([[српски]]: ''Клетва кнежева'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Клетва кнежева“, во: ''Народне епске песме I. Београд: Просвета (без дата)'', стр. 97.</ref> * „[[Вечерата на кнезот]]“ ([[српски]]: ''Кнежева вечера'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Кнежева вечера“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 102-103.</ref> * „[[Пропаста на српското царство (песна)|Пропаста на српското царство]]“ ([[српски]]: ''Пропаст царства српскога'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Пропаст царства српскога“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 104-106.</ref> * „Слугата Милутин“ ([[српски]]: ''Слуга Милутин'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Слуга Милутин“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 113-115.</ref> * „[[Тројца добри јунаци]]“ ([[српски]]: ''Три добра јунака'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Три добра јунака“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 107.</ref> * „[[Мусиќ Стеван (песна)|Мусиќ Стеван]]“ ([[српски]]: ''Мусић Стеван'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Мусић Стеван“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата', стр. 108-112.</ref> * „[[Косовка девојка]]“ - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Косовка девојка“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 116-119.</ref> * „[[Смртта на мајката на Југовиќи]]“ ([[српски]]: ''Смрт мајке Југовића'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Смрт мајке Југовића“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 120-119.</ref> * „Косово Поле“ - македонска епска песна.<ref>Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 35.</ref> Во рамките на овој циклус е воспеана идејата за предавството извршено од страна на [[Вук Бранковиќ]], кое, воедно, историски и не е потврдено: <table align="center"><tr> <td width=375>{{cquote|...тад би Лаза надвладао Турке,<br />Бог убио Вука Бранковића,<br />он издаде таста на Косову!<br />Тада Лазу надвладаше Турци,<br />и погибе српски кнез Лазаре,<br />и његова сва изгибе војска,<br />седамдесет и седам иљада! <ref>''[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%82_%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D1%81%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0 Пропаст царства српскога]'', српска епска народна песна</ref>}}</td> <td width=375>{{cquote|...a што питаш за проклетог Вука,<br />проклет био и ко га родио!<br />Проклето му племе и кољено!<br />Он издаде цара на Косову<br />и одведе дванаест хиљада,<br />Госпо моја, љутих оклопника.<ref>''[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B3%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%BD Слуга Милутин]'', српска епска народна песна</ref>}} </td> </tr> </table> ==Косовската битка во уметноста== * „Спомен на Видовден“ (српски: ''Спомен Видова Дана'') — песна на српскиот писател [[Јован Стерија Поповиќ]].<ref>''Родољубиве песме''. Београд: Просвета (без дата), стр. 17-18.</ref> * „Даворје на Косово Поле“ (српски: ''Даворје на Пољу Косову'') — песна на Јован Стерија Поповиќ.<ref>''Родољубиве песме''. Београд: Просвета (без дата), стр. 19.</ref> * „Гази Местан“ — песна на српскиот поет [[Милан Ракиќ]].<ref>Милан Ракић, ''Песме''. Рад, Београд, 1963, стр. 122.</ref> == Извори == {{reflist}}<!--<div class="references-small"> <references /> </div>--> [[Категорија:Судири во 14 век]] [[Категорија:Битки на Отоманското Царство]] [[Категорија:Историја на Косово]] [[Категорија:Битки на Србија]] [[Категорија:Отоманското Царство во 14 век]] [[Категорија:Средновековно војување]] [[Категорија:Битки во Османлиско-српските војни]] [[Категорија:Европа во 1389 година]] [[Категорија:Битки на Мурат I]] [[Категорија:Битки на Бајазит I]] 3ryxp5hk409mg5mvsy5lw65axsuvkzx 5582954 5582922 2026-06-26T16:35:03Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-36983-69|~2026-36983-69]]) и ја поврати преработката 5559958 на Тиверополник 5582954 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир| |image=[[Податотека:Battle of Kosovo, Adam Stefanović, 1870.jpg|300px]] |caption=''Косовската битка'', Адам Стефановиќ, масло, 1870 |conflict=Косовска битка| partof=[[Српско-турски војни]]| date='''Видовден''' [[1389]]<br />[[15 јуни]] [[1389]] ([[Јулијански календар|ј.к.]])<br />[[28 јуни]] [[1389]] ([[Грегоријански календар|г.к.]])| place=[[Газиместан]], [[Косово|Косово Поле]]| result=османлиска победа| combatant1=[[Податотека:OttomanCOA.jpg|25px]] [[Османлиско Царство|Османски Емират]]| combatant2=[[Податотека:Grb Lazarevic.jpg|25px]] [[Србија]] <br /> [[Податотека:Grb Kotromanica.jpg|25px]] [[Босна]]| commander1=[[Мурат I]] † <br /> [[Бајазит I]] <br /> [[Јакуб]]| commander2=[[Лазар Хребелјановиќ]] † <br /> [[Вук Бранковиќ]] <br /> [[Влатко Вуковиќ]]| strength1=~40.000 од кои:<br />5.000 [[јаничари]]<br />2.500 [[Коњаница|коњаници]]<br />6.000 [[Спахија|спахии]]<br />20.000 азепи и акинџии<br />8.000 вазална војска<ref name=vojna>''Vojna Enciklopedija'', Drugo izdanje, ''Vojnoizdavački zavod'', Beograd, 1985, knjiga 4: Jakac - Lafet</ref>| strength2=25.000 меѓу кои<br />5.000 [[Босанци]] и [[Хрвати]]<ref name="vojna" />| casualties1=непознато,<br />[[Милош Обилиќ]] го убива султанот [[Мурат I]] во текот или непосредно пред битката| casualties2=непознато, но поголемиот дел од војската и благородништвото убиен, вклучително и [[Лазар Хребелјановиќ|кнезот Лазар]]| }} {{Средновековни османлиско-српски војни}} '''Косовска битка''' или '''Битка на Косово Поле''' — назив за најголемиот директен судир меѓу војските на [[Срби|српското благородништво]] и [[Османлии|Турците-Османлии]]. Според историските извори, но и народните преданија, битката се одиграла на [[Видовден]] — [[15 јуни]] според [[Јулијански календар|јулијанскиот]], односно на [[23 јуни]] [[1389]] година според [[Грегоријански календар|грегоријанскиот календар]] во месноста [[Газиместан]] на [[Косово Поле]], северно од [[Приштина]]. Битката завршува со катастрофален пораз на српската војска. Последиците, како за [[Србија]], така и за непосредното соседство биле лоши: самата косовска област била ставена под непосредна војничка управа на Османлиите и заедно со [[Скопје|скопската околина]] станале база за понатамошни нивни воени дејствија против [[Босна]], [[Зета]] и непокорениот дел од Србија. Српското благородништво кое ја преживеало битката било принудено своите територии да ги стави во вазален однос кон Османлиите и да им плаќа данок. По оваа битка Османлиите го зацврстиле своето господство над централниот [[Балкан]] кое ќе го имаат сѐ до [[Балкански војни|Балканските војни]] т.е. до [[1912]]. == Историски околности == Периодот непосредно пред битката е исклучително важен и за Србија и за Османлиите. Српската држава прераснала во најсилна на Балканот, така што во [[1345]] кралот [[Цар Душан|Стефан Душан]] се прогласува за „''цар на Србите и Грците''“. Но по смртта на Душан во [[1355]], неговиот син и наследник [[Цар Урош I|Урош I]] не бил способен да го одржи унитарниот карактер на Царството иако никој не му ја оспорувал титулата. Со неговата смрт царството дефинитивно престанало да постои (воедно Урош не оставил наследник), а месните велможи станале суверени господари над своите територии. Така дошло до раздробување на српската држава и опаѓање на нејзината моќ. Најпознати владетели на вака настанатите формации биле браќата Мрњавчеви, '''[[Волкашин]]''' ([[Српски јазик|срп.]] ''Вукашин''), владетел на западна Македонија со престолнина во [[Прилеп]], и '''[[Јован Углеша]]''' ([[Српски јазик|срп.]] ''Јован Угљеша''), деспот на [[Егејска Македонија]] со престолнина во [[Сер]], '''[[Вук Бранковиќ]]''', господар на [[Косово и Метохија]], и кнезот [[Лазар Хребелјановиќ]], владетел на [[Рашка]] и денешна [[централна Србија]] со престолнина во [[Крушевац]]. Од сите нив Лазар имал најголем авторитет, но останатите не му биле потчинети што дополнително довело до тоа војничката моќ на српските војски во непосредната битка уште да опадне. Османлиите, пак, уште од многу поодамна постепено ја потиснувале [[Византија]]. Во [[1352]] го освојуваат своето прво упориште на [[Европа|европска почва]], а во [[1365]] веќе имаат освоено толку територија на [[Балкан]]от што султанот [[Мурат I]] ја пренесува престолнината од [[Бурса]] во [[Одрин]] (''Адријанопол'', [[Турски јазик|тур.]] ''Edirne''). Првите судири меѓу [[Срби]]те и [[Турци-Османлии|Османлиите]] се случиле уште во времето на царот Душан, кој прв ја согледал опасноста од османлиската држава како сила во подем<ref name=larus>Opšta enciklopedija "''Larousse''" - tom 3, Vuk Karadžić, Beograd, 1973</ref>. Но, по неговата смрт во [[1355]], па сѐ до [[1371]], Србите не презеле никакви конкретни чекори за справување со Османлиите, чија држава непрестојно јакнела. Токму таа [[1371]] година браќата Мрњавчевиќ се решиле на своја рака да преземат борбени мерки - директно целејќи кон османлиската престолнина: Одрин, искористувајќи го фактот што султанот Мурат заедно со поголемиот дел од војската војувал во [[Мала Азија]]. На [[26 септември]] [[1371]], Османлиите кај местото [[Черномен]] на реката [[Марица]] целосно ја уништиле седумдесет илјадната српска војска, благодарение на изненадувачкиот ноќен напад и супериорната тактика. Оваа битка позната во историјата како '''[[Маричка битка]]''' го означува всушност почетокот на долгиот српско-османлиски судир. По битката Србија е војнички осакатена што силно ќе се чувствува до Косовската битка. По Маричката битка Турците-Османлии вршеле само повремени пљачкања низ поранешното српско царство. Наскоро потоа [[Византија]] и [[Бугарија]] станале османлиски вазали. Со погибието на [[Балшиќи|Балша II]], господарот на [[Зета]] во битката на Саурското поле, Османлиите ја потчиниле и денешна [[Албанија]], а започнале и со напади на [[Босна]]. Меѓутоа се случувало и османлиските напади да завршат со нивен пораз; најпознати вакви примери се турските порази во битките кај [[Плочник]] ([[1386]]) и [[Билеќе]] ([[1388]])<ref name="vojna" />. Околу ова време ситуацијата за решавачки судир веќе била созреана и било само прашање на време кога и каде ќе дојде до пресудна битка. == Движењето на војските и почетниот распоред == [[Податотека:Battle of Kosovo, disposition of troops.svg|thumb|left|200px|Почетниот распоред на силите пред битката]] [[Податотека:Knez Lazar, Vladislav Titelbah.jpg|thumb|right|200px|Кнезот [[Лазар Хребелјановиќ]]]] Лазар како главен заповедник на српската војска очекувал турско настапување, но не знаел од каде. Мурат, од друга страна, во пролетта [[1389]] ја концентрирал главнината на својата војска во [[Пловдив]] ([[Грчки јазик|грч.]] ''Филипополис''). Движејќи се преку [[Ихтиман]] и Велбужд ([[Ќустендил]]), извесно време задржувајќи се во [[Кратово]], преку [[Куманово]] ѝ пришол на Лазаровата територија од југ. Српската војска најверојатно била првично распоредена во околината на [[Ниш]] (долините на [[Нишава]] и [[Јужна Морава]]), очекувајќи напад од правец на Средец ([[Софија]]). Иако за српското движење има оскудни податоци, може да се претпостави дека кога Лазар дознал за настапувањето на турската војска, преку [[Плочник]] и Бела Црква ([[Куршумлија]]) и на 14 (27) јуни 1389 пред мрак избил на [[Косово Поле]] северно од [[Приштина]] каде се влогорил. Изборот на Косовското поле за боиште бил правилен заради неговата стратешка и поволна географска положба. Српската војска била распоредена на левиот брег на реката [[Лаб]]. Центарот на војската се состоел од трупите на [[Лазар Хребелјановиќ|Лазар]], десното крило од трупи на [[Вук Бранковиќ]], а левото од босанските трупи на [[Влатко Вуковиќ]]. Првите борбени редови биле од коњаници кои српската војска ги имала неколку илјади, а и неколку стотини модерни, ''тешки'' коњаници. Турската војска се распоредила спроти српската. Центарот - најквалитетните турски трупи, бил под команда на султанот Мурат, десното крило (европските трупи) под команда на Муратовиот наследник [[Бајазит I|Бајазит]], додека левото крило (азиските трупи) под команда на Муратовиот помлад син Јакуб. Турскиот почетен распоред, за разлика од српскиот, ги имал пешаците во првите редови, додека коњаниците во позадина. Дополнително, турската војска имала и одреден број стрелци. == Текот на битката == При разгледувањето на текот на Косовската битка, важен и неминовен е еден настан: убиството на турскиот султан [[Мурат I]]. Општо прифатен е фактот дека убиството се случило пред почетокот или, барем, пред решавачкиот момент на битката. Сите извори се согласни дека бил убиен со измама: српски благородник под изговор дека пребегнува на страна на Турците бара да биде примен од Мурат, кога всушност и успева да го убие, чин по кој и тој самиот е убиен. Во српското народно творештво овој лик е познат како '''[[Милош Обилиќ]]''' или, поретко со презиме ''Кобилиќ''. Не е утврдено дали ова убиство било планирано од српското благородништво или пак е самоиницијативен чин. Но, секако, ова имало за цел да ѝ даде барем некаква предност на српската војска: <table align="center">{{cquote|...а тако ми Бога великога,<br />ја ћу отић' сјутра у Косово<br />и заклаћу турског цар-Мурата,<br />и стаћу му ногом под гр'оце...<ref>''[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9A%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B2%D0%B0 Кнежева вечера]'', српска епска народна песна</ref>}}</table> Тактички, Србите имале поповолна положба дочекувајќи ги Турците на благо наведена ширина. Битката ја отвориле турските стрелци (иако според многу извори, а согласно и со тогашната турска тактика, „Турците на Косово воделе одбранбена битка“<ref name="vojna" />) стрелајќи кон српската коњаница. Србите ја прифатиле провокацијата извршувајќи директен фронтален напад долж целата линија на боиштето. При овој напад особени успеси имале српскиот центар и десното крило кои успеале во целост да го разбијат турското лево крило, но не и да го уништат благодарејќи на подвижноста на турските единици. За разлика од овој успех, турскиот центар (составен од муратовата лична гарда и од [[јаничари]]) и десното крило успеале да го издржат првичниот налет на српските единици. По ова настанува критичниот (решавачкиот) момент на битката: турскиот центар и десното крило преминуваат во противнапад. При ова српското лево крило (составено од трупи на Влатко Вуковиќ) е отфрлено назад, додека српскиот центар е опколен. Што точно се случува непосредно по ова е нејасно; имено, веројатно е дека одбиениот Вуковиќ со релативно малку жртви го напушта боиштето и се повлекува во Босна, додека исто така се претпоставува дека и Вук Бранковиќ бил потиснат и се повлекол кон [[Дреница]]. По ова веќе сѐ било јасно: српската војска била разбиена, иако и самите Турци претрпеле големи загуби. Кнезот Лазар и дел од благородништвото се заробени и веднаш погубени: Србија била поразена. == Последици == [[Податотека:Kosovo Maiden, Uroš Predić, 1919.jpg|десно|мини|300px|''Косовка девојка'', мотив од [[Српска народна епика|српската народна епика]]]] Со победата во Косовската битка, Османлиската држава го разбила единствениот доволно моќен соперник на [[Балкан]]от во тоа време. Но и на самата османлиска војска ѝ требало време да закрепи од битката. [[Косово и Метохија]] заедно со [[Скопје|скопската околина]] биле ставени под војничка управа на Османлиите, а поголем дел од преживеаните српски благородници станале турски вазали. Иако српските држави ќе продолжат да им пружаат отпор на Османлиите сѐ до падот на [[Смедерево]] во [[1459]] година, за Османлиите патот кон [[Панонска Низина|Панонската Низина]] бил отворен. == Косовската битка во народното творештво == За настаните непосредно пред, за време и непосредно по Косовска битка е испеан еден од најубавите циклуси на [[Српска народна епика|српската народна епика]], а исто така, битката е опеана и во македонското народно творештво. Во песните, народниот пејач им придава полубожествени моќи на директните учесници, а битката (согласно нејзиното значење во српската [[историја]]) е претставена како судир од колосални размери. Некои од песните споменуваат судир на повеќе стотини илјади борци (што е секако невозможно). Така, Косовската битка е опеана во следниве песни: * „[[Цар Лазар и царица Милица]]“ - српска [[еп]]ска песна.<ref>„ Цар Лазар и царица Милица“, во: ''Народне епске песме I. Београд: Просвета (без дата)'', стр. 98-101.</ref> * „[[Клетвата на кнезот]]“ ([[српски]]: ''Клетва кнежева'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Клетва кнежева“, во: ''Народне епске песме I. Београд: Просвета (без дата)'', стр. 97.</ref> * „[[Вечерата на кнезот]]“ ([[српски]]: ''Кнежева вечера'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Кнежева вечера“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 102-103.</ref> * „[[Пропаста на српското царство (песна)|Пропаста на српското царство]]“ ([[српски]]: ''Пропаст царства српскога'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Пропаст царства српскога“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 104-106.</ref> * „Слугата Милутин“ ([[српски]]: ''Слуга Милутин'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Слуга Милутин“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 113-115.</ref> * „[[Тројца добри јунаци]]“ ([[српски]]: ''Три добра јунака'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Три добра јунака“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 107.</ref> * „[[Мусиќ Стеван (песна)|Мусиќ Стеван]]“ ([[српски]]: ''Мусић Стеван'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Мусић Стеван“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата', стр. 108-112.</ref> * „[[Косовка девојка]]“ - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Косовка девојка“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 116-119.</ref> * „[[Смртта на мајката на Југовиќи]]“ ([[српски]]: ''Смрт мајке Југовића'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Смрт мајке Југовића“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 120-119.</ref> * „Косово Поле“ - македонска епска песна.<ref>Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 35.</ref> Во рамките на овој циклус е воспеана идејата за предавството извршено од страна на [[Вук Бранковиќ]], кое, воедно, историски и не е потврдено: <table align="center"><tr> <td width=375>{{cquote|...тад би Лаза надвладао Турке,<br />Бог убио Вука Бранковића,<br />он издаде таста на Косову!<br />Тада Лазу надвладаше Турци,<br />и погибе српски кнез Лазаре,<br />и његова сва изгибе војска,<br />седамдесет и седам иљада! <ref>''[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%82_%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D1%81%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0 Пропаст царства српскога]'', српска епска народна песна</ref>}}</td> <td width=375>{{cquote|...a што питаш за проклетог Вука,<br />проклет био и ко га родио!<br />Проклето му племе и кољено!<br />Он издаде цара на Косову<br />и одведе дванаест хиљада,<br />Госпо моја, љутих оклопника.<ref>''[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B3%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%BD Слуга Милутин]'', српска епска народна песна</ref>}} </td> </tr> </table> ==Косовската битка во уметноста== * „Спомен на Видовден“ (српски: ''Спомен Видова Дана'') — песна на српскиот писател [[Јован Стерија Поповиќ]].<ref>''Родољубиве песме''. Београд: Просвета (без дата), стр. 17-18.</ref> * „Даворје на Косово Поле“ (српски: ''Даворје на Пољу Косову'') — песна на Јован Стерија Поповиќ.<ref>''Родољубиве песме''. Београд: Просвета (без дата), стр. 19.</ref> * „Гази Местан“ — песна на српскиот поет [[Милан Ракиќ]].<ref>Милан Ракић, ''Песме''. Рад, Београд, 1963, стр. 122.</ref> == Извори == {{reflist}}<!--<div class="references-small"> <references /> </div>--> [[Категорија:Судири во 14 век]] [[Категорија:Битки на Отоманското Царство]] [[Категорија:Историја на Косово]] [[Категорија:Битки на Србија]] [[Категорија:Отоманското Царство во 14 век]] [[Категорија:Средновековно војување]] [[Категорија:Битки во Османлиско-српските војни]] [[Категорија:Европа во 1389 година]] [[Категорија:Битки на Мурат I]] [[Категорија:Битки на Бајазит I]] i2kx0sf32jd24jmzzgyk7z1adev38oj 0 45907 5582960 5415184 2026-06-26T16:50:58Z Gurther 105215 /* Надворешни врски */ 5582960 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Абдул Хамид II | title = [[Список на отомански султани|Султан]] на [[Османлиското Царство]]<br />[[Османлиски калифат|Калиф]]<br />[[Чувар на двете свети џамии]]<br />[[Амир ал-муминин]] | titletext = | more = | type = | image = Sultan Abdul Hamid II of the Ottoman Empire.jpg | image_size = | imgw = | alt = | caption = Абдул Хамид II во 1868 | succession = | moretext = | reign = 31 август 1876 – 27 април 1909 | reign-type = Reign | coronation = | cor-type = | predecessor = [[Мурат V]] | pre-type = претходник | regent = | reg-type = | successor = [[Мехмед V]] | suc-type = наследник | succession1 = [[Список на отомански султани|Султан]] | spouse = [[Назикеда Кадин Ефенди]]<br />Сафиназ Нурефзун Ефенди<br />[[Бедрифелек Кадин Ефенди]]<br />[[Бијдар Кадин Ефенди]]<br />Дилпесенд Кадин Ефенди<br />[[Мезиде Местан Кадин Ефенди]]<br />Есмалинур Кадин Ефенди<br />[[Мушфика Кадин Ефенди]]<br />Сазкар Ханим Ефенди<br />[[Пејвесте Ханим Ефенди]]<br />[[Фатма Ханим Ефенди]]<br />[[Behice Hanım Efendi]]<br />[[Салиха Кадин Ефенди]] | spouse-type = Придружник | consort = yes | issue = | full name = | era name = [[Распад на Отоманското Царство]] | era dates = 1792–1923 | house = [[Отоманска династија]] | house-type = династија | father = [[Абдул Меџид I]] | mother = [[Тиримуџан султан]] | birth_date = {{роден на|21|септември|1842}}<ref name=EB>{{наведена енциклопедија |editor-first=Dale H. |editor-last=Hoiberg|encyclopedia=Encyclopedia Britannica |title=Abdulhamid II |edition=15 |year=2010|publisher=Encyclopedia Britannica Inc. |volume=I: A-ak Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8|pages=22}}</ref><ref>Some sources state that his birth date was on the 22nd of September.</ref> | birth_place = [[Топкапи-сарај]], {{роден во|Цариград}} | death_date ={{починал на|10|февруари|1918}} | death_place = [[Беглербеговски дворец]], {{починал во|Цариград}} | burial_date = | burial_place = Гроб на султан Махмуд II, [[Фатих]], Истанбул | religion= [[ислам]] | signature_type = [[тугра]] | signature = Tughra of Abdülhamid II.svg }} '''Абдул Хамид II''' ({{langx|ota|عبد الحميد ثانی}}, '''`Abdü’l-Ḥamîd-i-<u>s</u>ânî'''; {{langx|tr|İkinci Abdülhamit}}, роден на {{роден на|21|септември|1842}} година во {{роден во|Истанбул}} - починал на {{починал на|10|февруари|1918}} година во {{починал во|Истанбул}}) — 34-тиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] во периодот од [[1876]] до [[1909]] година, и послееден султан кој имал целосна контрола врз царството.<ref name="dw98K" />. Владеел во периодот на [[Распад на Отоманското Царство|распаѓање на царството]] исполнет со постојани востанија, особено на [[Балканскиот Полуостров]], и имал неуспешна [[Руско-турска војна (1877-1878)|војна]] против [[Руското Царство]] проследена со успешната [[Грчко-турска војна (1897)|војна]] против [[Грција]] во [[1897]] година. Абдул Хамид II владеел од [[31 август]] [[1876]] година, сè додека не бил соборен во времето на [[Младотурската револуција]] во [[1908]] година, на [[27 април]] [[1909]] година. Во согласност со договорот постигнат со републиканските [[Младотурци]], тој го објавил првиот [[Отомански устав (1876)|Османлиски устав]] од [[1876]] година на [[23 декември]] [[1876]] година<ref name="britannica.com" />. Сепак, во [[1878]] година, повикувајќи се на несогласувања со парламентот, тој го суспендирал и краткотрајниот устав и парламентот<ref name="britannica.com" />. Модернизацијата на Отоманското Царство се случила за време на неговото владеење, вклучително и реформи во бирократијата, проширување на [[Источни железници|Румелиските железници]] и [[Анадолски железници|Анадолските железници]], изградба на [[Багдадски железници|железничката линија Багдад-Берлин]] и железничката пруга Хеџаз. Покрај тоа, бил воспоставен систем за регистрација на населението и контрола врз печатот, заедно со првото локално модерно правно училиште во [[1898]] година. Најмногу далекусежни реформите биле спроведени во образованието: биле основани многу стручни училишта во областа на уметноста, занаетчиството, градежништвото, ветеринарната медицина, обичаите, земјоделството и лингвистиката. Иако Абдул Хамид го затворил [[Истанбулски универзитет|Истанбулскиот универзитет]] во [[1881]] година, тој бил повторно отворен во [[1900]] година, а мрежата на средни, основни и воени училишта била проширена низ целото царство. Железничките и телеграфските системи биле развиени првенствено од германски фирми. За време на неговото владеење, [[Отоманското Царство]] стигнало до услови на банкрот, што довело до формирање на Отоманската управа за јавен долг во [[1881]] година. Во странство, султанот Абдул Хамид II бил наречен „''Црвениот султан''“ или „''Крвавиот султан''“<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|3|Абдул Хамид II|I}}</ref> заради [[Хамидски масакри|масакрите врз Ерменците]] за време на неговото владеење и употребата на тајната полиција за замолчување на дисидентите и [[Младотурци]]те<ref name="NYtimes25April1909" /><ref name="Hamamdjian2004" />. Сепак, според неговите приврзаници, овие настани биле обиди за клевета иницирани против султанот од неговите непријатели и противници<ref>[http://www.turkiyenewspaper.com/editorial/9930.aspx Who is Sultan Abdulhamid?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200920133444/http://www.turkiyenewspaper.com/editorial/9930.aspx |date=2020-09-20 }} ''Türkiye''. Posted 2 February 2017.</ref><ref>[http://turksandarmenians.marmara.edu.tr/en/the-yildiz-assasination-planned-against-abdulhamid-ii-and-the-diplomatic-crisis-with-belgium/ The Yıldız Assasination Planned Against Abdulhamid II and the Diplomatic Crisis with Belgium] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200614181928/http://turksandarmenians.marmara.edu.tr/en/the-yildiz-assasination-planned-against-abdulhamid-ii-and-the-diplomatic-crisis-with-belgium/ |date=2020-06-14 }} ''Turks and Armenians: Turkish-Armenian Relations Throughout History''. Retrieved 21 April 2020.</ref><ref>[https://www.worldbulletin.net/history/western-propaganda-against-sultan-abdulhamid-ii-h123715.html Western propaganda against Sultan Abdulhamid II] ''world Bulletin''. Posted 26 November 2013.</ref>, а неговата нација и лојалните граѓани го нарекувале ''Големиот Каган'' ([[турски]]: ''Ulu Hakan'') главно поради неговите големи напори за модернизација и зачување на царството во тогашните тешки времиња<ref>[https://1000kitap.com/kitap/ulu-hakan--6058 Necip Fazıl Kısakürek, ''Ulu Hakan (İkinci Abdülhamid Han)'']</ref><ref>[https://onedio.com/haber/ulu-hakan-mi-kizil-sultan-mi-osmanli-tarihinin-en-tartismali-padisahi-2-abdulhamid-732471 Ulu Hakan mı Kızıl Sultan mı? Osmanlı Tarihinin En Tartışmalı Padişahı: 2. Abdülhamid (Turkish)] ''onedio''. Published 27 September 2016</ref><ref>[https://www.amazon.com/Ulu-Hakan-II-Abdülhamid-Han/dp/9758180304 ''ULU HAKAN'' (Turkish Edition) by ][[Necip Fazıl Kısakürek]]</ref><ref>[https://www.academia.edu/31304562/Ulu_Hakan.pdf Hasip Sarıgöz, Ulu Hakan (Turkish)]</ref>. Меѓу многуте обиди за атентат предводени против него, најпознат е [[Атентат во џамија Јилдиз|обидот за атентат]] во [[Џамија Јилдиз|џамијата Јилдиз]] во [[1905]] година од [[Ерменска револуционерна федерација|Ерменската револуционерна федерација]]<ref name="Panossian2013">{{наведена книга |author=Razmik Panossian |title=The Armenians: From Kings and Priests to Merchants and Commissars |url=https://books.google.com/books?id=cEL-CuhdWU4C&pg=PA165 |date=13 August 2013 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-13926-7 |page=165}}</ref>. == Рани години== Абдул Хамид II е роден на [[21 септември]] [[1842]] година во [[Топкапи-сарај|палатата Топкапи]]. Тој бил син на султанот [[Абдул Меџит I]]<ref name="EB" /> и [[Тиримуџан султан]], со родено име Вирџинија<ref name="autogenerated1999" />. По смртта на неговата мајка, тој подоцна бил посвоен од легалната сопруга на неговиот татко, [[Пересту султан]]. Пересту исто така ја прифатила и неговата полусестра Џемиле султан, чија мајка починала во [[1845]] година, оставајќи ја без мајка на двегодишна возраст. Двајцата биле израснати во исто домаќинство каде го поминале детството заедно{{sfn|Brookes|2010|p=134}}. Тој бил квалификуван столар и лично изработувал мебел со висок квалитет, што може да се види денес во [[Палата Јилдиз|дворецот „Јилдиз“]], „Сале Коску“ и [[Беглербеговски дворец|палатата „Бејлербег“]] во [[Истанбул]]. Абдул Хамид бил заинтересиран и за [[опера]]та и лично ги напишал првите турски преводи на многу оперски класици. Тој, исто така, составил неколку оперски парчиња за „''Mızıka-yı Hümâyun''“ (Отоманскиот царски оркестар, кој бил основан од неговиот дедо [[Махмуд II]] кој го назначил [[Џузепе Доницети|Доницети-паша]] за свој генерален инструктор во [[1828]] година), а бил домаќин и на познатите изведувачи од [[Европа]] во оперската куќа во Јилдиз, која била обновена во 90-тите и била прикажана во филмот „''Последниот харем''“ во [[1999]] година (филмот започнува со сцената на Абдул Хамид II, гледајќи претстава). За разлика од многу други отомански султани, Абдул Хамид ги посетил далечните земји. Девет години пред да го преземе престолот, го придружувал неговиот чичко, султанот [[Абдул Азис]] во посета на [[Париз]] ([[30 јуни]] - [[10 јули]] [[1867]]), [[Лондон]] (12–23 јули [[1867]] година), [[Виена]] (28-30 јули 1867 година) и во главните градови на голем број други европски земји во летото 1867 година (тие заминале од [[Цариград]] на [[21 јуни]] [[1867]] година и се вратиле на [[7 август]] [[1867]] година)<ref name="EuropeanVoyage1867" />. ==Качување до престолот== [[File:Young Abdulhamid II.jpg|thumb|165px|Портрет од Абдул Хамид на млади години.]] Абдул Хамид се искачил на престолот по детонирањето на неговиот брат [[Мурат V]] на [[31 август]] [[1876]] година<ref name="EB" /><ref name="Vn9Ba" />. При неговото пристапување, некои биле импресионирани дека тој се возел практично без надзор кон [[Ејуп Султан џамија|џамијата Ејп Султан]], каде му бил предаден [[мечот на Осман]]. Повеќето луѓе очекувале Абдул Хамид да ги поддржи либералните движења, но во времето кога се качил на престолот во [[1876]] година, неговото царство се наоѓало во многу тежок и критичен период, исполнет со економски и политички превирања, локални војни на [[Балканот]] и [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]] од 1877–78 година. Сите овие настани го голема мера го заплашувале самото постоење на [[Отоманското Царство]]. Абдул Хамид ги искористил овие тешки времиња исполнети со војна за да го рекреира апсолутистичкиот режим и да го распушти парламентот, узурпирајќи ја целата политичка моќ сè до неговото соборување. ===Прва уставна ера (1876–1878)=== {{Поврзано|Прва уставна ера (Отоманско Царство)|Младотурци}} [[File:Seal Sultan Abd El-Hamid1.jpg|thumb|200px|Seal of Sultan Abdul Hamid II]] Абдул Хамид работел со [[Младотурци]]те за да реализира некаков вид уставно уредување<ref name="CA6MA" />. Оваа нова форма требало да помогне да се реализира либералната транзиција со исламски аргументи. [[Младотурци]]те сметале дека современиот [[парламентарен систем]] е практика која постоела во раниот ислам<ref name="TmaGD" />. На [[23 декември]] [[1876]] година, поради [[Херцеговско востание (1875-1878)|востанието]] во [[1875]] година во [[Отоманска Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]], војната со [[Кнежевство Србија|Србија]] и [[Кнежевство Црна Гора|Црна Гора]] и чувството предизвикано во цела [[Европа]] од суровоста користена во текот на [[Априлско востание|Бугарското востание]], Абдул Хамид прифатил да биде донесен устав и да биде воспоставен парламент<ref name="EB" />. Западните сили на [[Цариградска конференција|Меѓународната конференција]] во [[Отомански Цариград|Цариград]]<ref name="1ac64" /><ref name="2rNBk" /> кон крајот на [[1876]] година биле изненадени од објавувањето на уставот, но европските сили на конференцијата го отфрлиле, претпочитајќи го уставот од [[1856]] година, [[Хатихамајун]] и [[Хатишериф]] од 1839 година, но се сомневале дали има потреба парламентот да дејствува како службен глас на народот. Но, како и многу други можни реформи во [[Отоманското Царство]], и овие се покажале како скоро невозможни за спроведување. [[Руско Царство|Русија]] продолжила да се мобилизира за војна. Сепак, сè се променило кога британската флота се приближила до главниот град во [[Мраморно Море]]. Во почетокот на [[1877]] година, [[Отоманското Царство]] влегло во војна со [[Руско Царство|Руското Царство]]. ===Распаѓање=== [[File:Grivita 1877.jpg|thumb|200px|Отоманските сили во судир со силите на Романија во [[Опсада на Плевен|Опсадата на Плевен]] (1877) во текот на [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]]]] [[File:Pyotr Nikolayevich Gruzinsky - The mountaineers leave the aul.jpg|thumb|200px|right|Бегство на [[Черкези|Черкешки]] муслимани поради инвазијата на Русија на [[Кавказ]]от.]] Најголемиот страв на Абдул Хамид била објавената војна на Русија на [[24 април]] [[1877]] година. Во тој судир, [[Отоманското Царство]] се борело без помош од европски сојузници. Рускиот канцелар, [[Александар Горчаков|принцот Горчаков]], успеал да ја добие австриската неутралност со [[Рајхштетски договор|Договорот од Рајхштат]]. [[Британско Царство|Британското Царство]], кое сè уште се плашело од руската закана за британската доминација во [[Јужна Азија]], не се вклучило во судирот заради јавното мислење против [[Османлии]]те, по извештаите за отоманската бруталност при задушувувањето на Бугарското востание. Руската победа била бргу реализирана; судирот завршил во февруари [[1878]] година. [[Договор од Сан Стефано|Договорот од Сан Стефано]], потпишан на крајот на војната, наметнал сурови услови: Отоманското Царство дало независност на [[Романија]], [[Србија]] и [[Црна Гора]], доделила автономија на [[Бугарија]], вовело реформи во [[Босна и Херцеговина]], отстапило делови од [[Добруџа]] на Романија и делови од [[Ерменија]] на [[Русија]], за кое и било исплатено огромно обесштетување. По војната со Русија, Абдул Хамид го укинал уставот во февруари [[1878]] година и го распуштил парламентот во март 1877 година. Во следните три децении, со Отоманското Царство управувал Абдул Хамид II од [[Палата Јилдиз|палатата Јилдиз]]<ref name="EB" />. Бидејќи Русија би можела да доминира во ново независните држави, влијанието на земјата во [[Југоисточна Европа]] било значително зголемено со Договорот од Сан Стефано. Поради инсистирање на Големите сили (особено [[Велика Британија]]), договорот подоцна бил ревидиран преку [[Берлински конгрес|Берлинскиот Конгрес]], со цел да се намалат големите предности што ги стекнала Русија. За возврат на овие услуги, [[Кипар]] бил „''изнајмен''“ на [[Велика Британија]] во [[1878]] година. Проблеми постоеле и во [[Отомански Египет|Египет]]. Абдул Хамид ги злоупотребил односите со [[Ахмед Ураби|Ураби-паша]], и како резултат на тоа, Велика Британија се здобила со виртуелна контрола над Египет и Судан со испраќање на своите трупи во 1882 година со изговор „''да донесе ред''“ во тие провинции. Кипар, Египет и [[Судан]] останале османлиски провинции единствено „''на хартија''“ сè до [[1914]] година кога Велика Британија официјално ги анектирала тие територии како одговор на [[Отоманското Царство во Првата светска војна|османлиското учество]] во [[Првата светска војна]] на страната на [[Централни сили|Централните сили]]. Земјата се соочувала и со проблеми поврзани со албанското прашање поставено преку [[Призренска лига|Албанската лига]] во [[Призрен]] и со грчките и црногорските граници, и самото спроведување на одлуките од Берлинскиот Конгрес. [[Обединување на Источна Румелија со Кнежевство Бугарија|Обединувањето]] во [[1885]] година на [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]] со [[Источна Румелија]] претставувало уште еден удар. Создавањето независна и моќна Бугарија се сметало за сериозна закана за Отоманското Царство. За многу години Абдул Хамид морал да се справи со Бугарија на начин што не антагонизирал ниту со руските, ниту со германските желби. На [[Отомански Крит|Крит]] му биле доделени „''проширени привилегии''“, но овие не го задоволиле населението, кое барало обединување со [[Грција]]. Во почетокот на 1897 година, грчка експедиција, пловела кон Крит за да го собори османлиското владеење на островот. Овој чин бил [[Грчко-турска војна (1897)|проследен со војна]], во која Отоманското Царство ја победило на Грција. Но, како резултат на [[Договор од Цариград (1897)|Договорот од Цариград]], Крит бил преземен од страна на Велика Британија, Франција и Русија. Принцот [[Георги (принц на Грција)|Ѓорѓи]] бил назначен за владетел на Крит, и островот бил ефикасно изгубен за Османлиите засекогаш. Амилија, револт во 1889-90 година меѓу [[Друзи]]те и други Сиријци против ексцесите на локалните шеици, на сличен начин довел до капитулација на барањата на бунтовниците, како и отстапки за белгиските и француските компании да ја обезбедат областа преку железнички услуги. ===Ерменско прашање=== {{main|Ерменско прашање|Хамидски масакри|Атентат во џамија Јилдиз}} Кон почетокот на 1890-тите, [[Ерменци]]те започнале да бараат од османлиските власти спроведување на реформите кои биле предвидени според Берлинската конференција<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.armenica.org/cgi-bin/history/en/getHistory.cgi?5=1=254=Latest%20updates=Armenian%20Question=1=3=A |title=Curios Information about Armenia |publisher=Armenica.org}}</ref>. Според [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] (член 61) од јули [[1878]] година Високата порта била обврзана да воведе "''без одложување поголеми подобрувања и реформи што се бараат од локалните услови во областите населени со Ерменци, и да обезбеди нивната безбедност од Черкезите и Курдите''". За да се спречат ваквите мерки, во 1890–91 година, султанот им дал посебен статус на Курдите (како и други етнички туркменски групи) и тие биле вооружени од државата и им било овозможат слободно да го напаѓаат ерменското население, конфискувајќи продавници со жито, храна и добиток, уверени дека ќе ја избегнат казната. Со оглед на ваквото насилство, Ерменците основале револуционерни организации, како Социјалдемократската партија (основана во Швајцарија во 1887 година) и [[Ерменска револуционерна федерација|Ерменската револуционерна федерација]] (основана во 1890 година во Тифлис)<ref name="sJWv9" />. Судирите се случиле во [[1892]] година во Мерзифон и во 1893 година во Токат. Абдул Хамид не се двоумел дали да ги заштити овие бунтови, користејќи ги локалните муслимани (во повеќето случаи Курди) против Ерменците<ref name="Q6gnX" /> Неуспешните протести довеле [[Ерменски масакар (1894-1896)|масакар врз ерменското население]], каде загинале околу 300.000 Ерменци<ref>[[Taner Akcam|Akçam, Taner]] (2006). ''A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility''. New York: Metropolitan Books, p. 42. ISBN 0-8050-7932-7.</ref>. Веста за ерменските масакри била широко распространета во [[Европа]] и [[САД]] и привлекла силен одговор од странските влади и хуманитарни организации<ref name="BxHUK" />. Поради овите настани, султанот бил наречен ''Крвав султан'' или „''Црвен султан''“. На [[21 јули]] [[1905]] година од страна на [[Ерменска револуционерна федерација|Ерменската револуционерна федерација]] во [[џамија Јилдиз]] бил извршен неуспешен атентат врз султанот. Ерменските револуционери планирале експлозивот да биде сокриен во кочија која требало да биде паркирана пред џамијата и експлозивот да се активира кога султанот ќе ја напушти џамијата. Кочијата била управувана од Зарех, учесник во зазимањето на отоманската банка. Кога кочијата пристигнала пред џамијата Зарех го поставил тајмерот за планираните 42 секунди според кој султанот требало да се приближи, но султанот се задржал во разговорите со шејк ул-исламот. Бомбата била фрлена врз султанот но тој останал неповреден, а од експлозијата загинале 26 луѓе на султанот, самиот атентатор а повеќе од 50 биле повредени<ref>The Armenian Massacres, 1894-1896: 1894-1896 : U.S. media testimony - Page 33 by Arman Kirakosian</ref> . ===Германска поддршка=== [[File:Chinese Muslim Kansu Braves 1900 Boxer Rebellion.jpg|thumb|upright|Абдул Хамид се обидел да кореспондира со кинеските муслимани да стапат во служба на царската армија на чело со генералот [[Донг Фуксианг]]]] Тројната [[Антанта]] составена од [[Велика Британија]], [[Франција]] и [[Русија]] ги продолжила затегнатите односи со [[Отоманското Царство]]. Абдул Хамид и неговите блиски советници сметале дека царството треба да се третира како рамноправен играч од овие големи сили. Според султанот, [[Отоманското Царство]] е европско царство, различно по тоа што имало повеќе [[муслимани]] од [[христијани]]. Со текот на времето, нивната перципирана агресија од [[Франција]] (окупацијата на [[Тунис]] во [[1881]] година) и [[Велика Британија]] (грабежот на власта во [[1882]] година во [[Египет]]) предизвикало Абдул Хамид да се сврти кон [[Германија]]. Кајзерот [[Вилхелм II]] двапати му бил домаќин на Абдул Хамид во [[Цариград]]. Најпрвин на [[21 октомври]] [[1889]] година, а девет години подоцна, на [[5 октомври]] [[1898]] година. ([[Вилхелм II]] подоцна го посетил Цариград за трет пат, на [[15 октомври]] [[1917]] година, како гостин на [[Мехмед V]]). Германските офицери (како [[Колмар фон дер Голц]]) биле вработени за да ја надгледуваат организацијата на османлиската војска. Германските владини претставници биле донесени за да ги реорганизираат финансиите на Отоманската влада. Покрај тоа, германскиот цар го советувал Абдул Хамид II во неговата контроверзна одлука да го назначи својот трет син за негов наследник<ref>{{cite news |author=R. Snelling |title=The Sultan's Successor |url=https://raw.githubusercontent.com/dig-eg-gaz/page-images/master/1906-page-images-4/1906-10-05-p2.jpg |work=The Egyptian Gazette |date=5 October 1906 |access-date=2020-08-15 |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017125344/https://raw.githubusercontent.com/dig-eg-gaz/page-images/master/1906-page-images-4/1906-10-05-p2.jpg |url-status=dead }}</ref>. Пријателството на Германија морало да се негува со концесии за железница и заеми. Во [[1899]] година на Германија и била доделена задачата да ја изгради железничката пруга Берлин-Багдад<ref name="EB" />. Кајзерот Вилхелм исто така побарал помош од султанот кога имал проблеми со кинеските муслимански трупи. За време на т.н. Боксерско востание, кинескиот муслиман Кансу Бравес се борел против германската армија. Муслиманите ги поразиле силите на Алијансата предводени од германскиот капетан фон Местемом на Битката кај Лангфанг во [[1900]] година и ги опколиле и заробиле силите на Алијансата. Кајзерот Вилхелм бил толку вознемирен од кинеските муслимански трупи што побарал Абдул Хамид да најде начин да ги спречи муслиманските трупи да се борат против него. Абдул Хамид се согласил на барањата на кајзерот и го испратил [[Енвер-паша]] во [[Кина]] во [[1901]] година, но бунтот веќе бил готов до тоа време<ref name="HlfsK" />. ===Втора уставна ера, 1908 година=== {{Поврзано|Младотурска револуција|Втора уставна ера (Отоманско Царство)|Младотурци}} [[Податотека:London news c1877 - scanned constantinopole(1996)-Opening of the first parlement.png|thumb|left|Отворање на првиот отомански парламент.]] [[Податотека:Greek lithograph celebrating the Ottoman Constitution.png|thumb|Грчките литографи ја прославуваат Младотурската револуција во 1908 година и Втората уставна ера]] [[Податотека:Borbi da se sobori sultanot Abdul Hamid II, 1909.pdf|мини|лево|Српски извештај за хаотичната ситуација во Цариград: борби да се собори султанот Абдул Хамид II. (7 април 1909)]] Во летото [[1908]] година избувнала [[Младотурската револуција]] и Абдул Хамид, откако дознал дека трупите во [[Солун]] маршираат кон [[Истанбул]] (23 јули), наредил следниот ден на 24 јули, обновување на суспендираниот устав од [[1876]] година и ослободување на политички затвореници.<ref name="EB1911">{{EB1911|inline=1|wstitle=Abd-ul-Hamid II|volume=1|page=36}}</ref> На [[17 декември]], Абдул Хамид го отворил османлискиот парламент со говор од престолот во кој рекол дека првиот парламент „бил привремено распуштен сè додека образованието на луѓето не било донесено на доволно високо ниво со проширувањето на наставата низ целото царство.” ===Контра-преврат, 1909 година=== {{Поврзано|Отомански контра-преврат (1909)|Инцидентот од 31 март|Масакр во Адана}} На [[13 април]] [[1909]] година избувнало востание против [[Младотурци]]те. Младотурците биле истерани од парламентот и од владата, а голем дел од младотурските водачи биле убиени. Оние кои побегнале, свое засолниште нашле во [[Солун]] каде решиле овој револт да биде уништен. За таа цел била основана т.н. Армија на акцијата во која учествувале и [[Јане Сандански]], [[Тодор Паница]] и [[Христо Чернопеев]] заедно со уште 1.200 македонски револуционери. По тридневни борби, на [[24 април]], контрареволуцијата била совладана. На [[27 април]] султанот Абдул Хамид II бил сменет, а за нов султан бил поставен [[Мехмед V|Мехмед Решад V]]{{sfn|Chisholm|1911}}. Во времето на контра-превратот се случил итн. [[масакр во Адана]]<ref name=30t>{{наведени вести| title=30,000 KILLED IN MASSACRES|url= http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50C10F93C5A15738DDDAC0A94DC405B898CF1D3 |author=|date=April 25, 1909|publisher=''The New York Times''}}</ref>, кој довел до убивање на христијански [[Ерменци]] во провинцијата Адана<ref name="LfkvC" />. Според проценките во масакрот биле убиени од 15,000 до 30,000 Ерменци<ref name=30t/><ref name=ShamefulAct>Akcam, Taner. ''A Shameful Act''. 2006, page 69–70: "fifteen to twenty thousand Armenians were killed"</ref><ref>Century of Genocide: Eyewitness Accounts and Critical Views By Samuel. Totten, William S. Parsons, Israel W. Charny</ref><ref>Walker, 1980, pp.182–88</ref>. Масакрот се случил главно поради тоа што јавно го поддржале бунтот против отоманскиот султан Абдул Хамид II. ===Детонирање и последици=== [[Податотека:Sultan tombs Divan Yolu March 2008.JPG|thumb|200px|Мавзолејот (''[[турбе]]'') на султаните Махмуд II, Абдулазис, и Абдул Хамид II, на улицата Диванјолу во Истанбул]] Поранешниот султан бил пренесен во заробеништво во [[Солун]]<ref name="EB1911" />. Во [[1912]] година, кога [[Солун]] бил вклучен во составот на Грција, тој бил вратен од заробеништво во [[Цариград]]. Последните денови ги поминал читајќи и пишувајќи ги своите мемоари во притвор во [[Беглербеговски дворец|Беглербеговскиот дворец]] на [[Босфор]]от, во друштво со неговите сопруги и деца, каде што починал на [[10 февруари]] [[1918]] година, само неколку месеци пред неговиот брат [[Мехмед V]] да почине. Тој бил погребан во Истанбул. Во [[1930]] година, на неговите девет вдовици и тринаесет деца им биле дадени 50 милиони американски долари од неговиот имот, по судската постапка што траела пет години. Неговиот имот вредел 1,5 милијарди американски долари<ref name="O2wzI" />. Абдул Хамид бил последниот султан на Отоманското Царство кој имал апсолутната моќ. ==Идеологија== ===Пан-исламизам=== {{Поврзано|Отомански Калифат}} Абдул Хамид верувал дека идеите на [[Танзимат]] не можат да ги доведат различните народи на царсвото до заедничкиот идентитет, како што е османлизмот. Тој усвоил нов идеолошки принцип, [[Пан-исламизам]], бидејќи [[Отомански султан|отоманските султани]] од [[1517]] година биле номинално [[калиф]]и. Тој ја согледал огромната разновидност на народите во [[Отоманското Царство]] и верувал дека [[ислам]]от е единствениот начин да се обедини неговиот муслимански народ. Тој го охрабрил пан-исламизмот во земјата и сакал да го пренасочи народот да се обедини против европската колонизација. Ова им се заканувало на неколку европски земји, имено [[Австрија]] преку албанските муслимани, [[Руско Царство|Русија]] преку [[Татари]]те и [[Курди]]те, [[Франција]] преку [[Ислам во Мароко|мароканските муслимани]] и [[Велика Британија]] преку [[Ислам во Индија|индиските муслимани]]<ref name="Takkush, Mohammed Suhail pp.489,490" />. Така биле намалени привилегиите на странците во [[Отоманското Царство]], кои претставувале пречка за ефикасна влада според султанот. На самиот крај на неговото владеење, тој конечно обезбедил средства за да започне со изградба на стратешки важната железничка пруга Цариград-[[Багдад]] и железничката пруга [[Цариград]]-[[Медина]], со што патувањето во Мека за станало поефикасно. Откако тој бил сменет, изградбата на двете железници била забрзана и завршена од страна на Младотурците. Голем број на мисионери биле испратени во далечни земји проповедајќи го исламот и превласта на Калифот<ref name="EB1911" />. За време на неговото владеење, Абдул Хамид ги одбил понудите на [[Теодор Херцл]] да му исплати значителен дел од отоманскиот долг (150 милиони фунти во злато) во замена за повелба што им дозволува на ционистите да се населат во [[Палестина]]. Тој е славно цитиран како му кажува дека „''сè додека сум жив, нема да го поделам нашето тело, само нашиот труп можат да го поделат''<ref name="Hdi4y" />“. Пан-исламизмот имал значителен успех. После [[Грчко-турска војна (1897)|Грчко-турската војна]], многу муслимани ја славеле победата и ја сметале османлиската победа како победа на муслиманите. Честите востанија и европската колонизација во весниците биле тема на објава во муслиманските региони по војната<ref name="Takkush, Mohammed Suhail pp.489,490" /><ref name="oHdhh" />. Сепак, апелите на Абдул Хамид кон муслиманското население не биле секогаш ефикасни заради широко распространетото незадоволство во рамките на царството. ===Политички одлуки и реформи=== [[File:II. Abdülahmit.jpg|thumb|200px|Абдул Хамид II]] Повеќето луѓе очекувале Абдул Хамид да има либерални идеи, а некои конзервативци биле склонети да го сметаат султанот како опасен реформатор{{sfn|Chisholm|1911}}. Сепак, и покрај тоа што работел со реформистичките [[Младотурци]], додека сè уште бил крунски принц и се појавувал како либерален водач, тој станал сè повеќе конзервативен веднаш по преземањето на престолот како реакција на неколку неуспешни обиди за атентат. Стандардно државните средства, празната ризница, [[Херцеговско востание (1875-1878)|востанието]] од [[1875]] година во [[Босна и Херцеговина]], војната со [[Србија]] и [[Црна Гора]] и чувството предизвикано низ цела Европа од суровоста на владата на Абдул Хамид во печатот поради настаните во [[Априлско востание|Бугарското востание]], придонеле за негово забавување на реформите{{sfn|Chisholm|1911}}. Абдул Хамид имал многу други успеси. Финансискиот срам го натерал да се согласи на надворешната контрола над отоманскиот национален долг. Во декрет издаден во декември 1881 година, голем дел од приходите на царството биле предадени на Управата за јавни долгови во корист на (претежно странски) сопственици на обврзници. Со текот на годините, Абдул Хамид успеал да ги намали своите министри, а тој голем дел од администрацијата го концентрирал во свои раце во [[Палата Јилдиз|дворецот Јилдиз]]. Сепак, внатрешното разидување не се намалено. [[Крит]] постојано се наоѓал во превирања. Грците кои живееле во границите на Отоманското Царство постојано биле незадоволни, заедно со Ерменците{{sfn|Chisholm|1911}}. Недоверба на Абдул Хамид кон реформските адмирали на [[Отоманска морнарица|Османлиската морнарица]] (во која тој се сомневал дека заговарала против него и се обидела да го врати уставот од 1876 година) и неговата последователна одлука да ја заклучи османлиската флота (која се рангирала како 3-та најголема флота во светот за време на владеењето на неговиот претходник [[Абдул Азис]]) во [[Златниот Рог]] предизвикало загуба на османлиските прекуокеански територии и острови во [[Северна Африка]], [[Средоземното Море]] и [[Егејското Море]] за време и по неговото владеење<ref name="WciMy" />. Неговиот притисок за образование резултирал со формирање на 18 стручни училишта, а во 1900 година бил основан Дарулфун, сега познат како [[Истанбулски универзитет]]<ref name="EB" />. Тој исто така создал и голем систем на средно, основно и воено училиште низ целото царство. 51 средно училиште биле изградени во период од 12 години (1882-1894). Бидејќи целта на образовните реформи во ерата на Хамид биле да се спротивстави на странското влијание, овие средни училишта користеле европски наставни техники, но сепак вградиле во рамките на учениците силно чувство за османлиски идентитет и исламски морал<ref name="Cleveland, William L. 2008 pg.121" />. Абдул Хамид исто така го реорганизирал и Министерството за правда и развил железнички и телеграфски системи<ref name="EB" />. Телеграфскиот систем се проширил и ги вклучил и најоддалечените делови на земјата. Преку железничка пруга биле поврзани Цариград и [[Виена]] до [[1883]] година, а набргу потоа [[Ориент експрес]] го поврзал [[Париз]] со Цариград. За време на неговото владеење, железниците во рамките на Отоманското Царство се прошириле, поврзувајќи ја османлиската Европа и [[Анадолија]] со Цариград. Зголемената можност за патување и комуникација во рамките на [[Отоманското Царство]] служело за зајакнување на влијанието на Цариград врз остатокот од земјата<ref name="Cleveland, William L. 2008 pg.121" />. ===Безбедносни мерки=== Абдул Хамид презел строги мерки за неговата безбедност. Споменот од детонирањето на Абдулазиз му бил во блиско сеќавање. Информациите биле строго контролирани и печатот бил строго цензуриран. Наставната програма на училиштата бил предмет на тесен преглед за да се спречи дисиденцијата. Иронично, училиштата што Абдул Хамид ги основал и се обидел да ги контролира, станале „''причини за незадоволство''“, бидејќи учениците и наставниците, исто така, се спротивставиле на несмасните ограничувања на цензорите<ref name="Cleveland" />. ===Фотографии од Отоманското Царство=== Загрозен од неколку обиди за атентат, Абдул Хамид не патувал често (иако повеќе од многу претходни владетели). Фотографиите даваат визуелен доказ за тоа што се случувало во неговата област. Тој нарачил илјадници фотографии од своето царство, вклучително и од Цариградското студио на Жан Паскал. Султанот им подарил големи албуми со фотографии на разни влади и шефови на држави, вклучувајќи ги САД<ref name="tkYcS" /> и Велика Британија<ref name="94kIE" />. Американската колекција е сместена во Библиотеката на Конгресот и е дигитализирана<ref name="oXTS0" />. ===Во популарната култура=== Филмот „''Проклетиот Абдул''“ (1935) прикажува време близу крајот на животот на султанот. „''Последниот султан: Абдулхамид''“ е турска историска телевизиска драмска серија која го прикажува владеењето на Абдул Хамид. ==Личен живот== [[File:Abdul Hameed II Poetry.png|right|thumb|200px|Примерок од неговата ракописна поезија на персиски јазик]] Абдул Хамид II е роден во [[Палата Чираган|палатата Чираган]], [[Ортаќој]] или во [[Топкапи-сарај|палатата Топкапи]], во [[Истанбул]], како син на султанот [[Абдул Меџит I]] и една од неговите многубројни сопруги [[Тиримуџан султан]].<ref name="RE51V" /><ref name="sq5Wt" />. Тој подоцна бил посвоен од легалната сопруга на неговиот татко, [[Пересту султан]]. Тој бил квалификуван столар и лично го изработил најголемиот дел од сопствениот мебел, што може да се види денес во [[Палата Јилдиз|палатата Јилдиз]] во [[Цариград]]. Абдул Хамид бил заинтересиран и за операта и лично ги напишал првите турски преводи на многу оперски класици. Тој, исто така, компонирал неколку оперски парчиња за „''Mızıka-ı Hümayun'' “ што ги основал, и бил домаќин на познатите изведувачи на [[Европа]] во Операта на дворецот Јилдиз, која неодамна била обновена и прикажана во филмот ''Harem Suare'' (1999). Тој исто така бил обожавател на глумицата [[Сара Бернар]] и ја донел во својот приватен театар во повеќе наврати<ref name="The Economist" />. Според мислењето на Ф. А. К. Јасаме<ref name="2td87" />: {{quote|Тој беше впечатлив амалгам на решеност и срамежливост, на увид и фантазија, кој се одржуваше заедно со огромна практична претпазливост и инстинкт за основите на моќта. Честопати беше потценуван. Судејќи според неговиот запис, тој бил сериозен домашен политичар и ефикасен дипломат.<ref name="tEHaj" />}} Тој, исто така, бил добар во пеливански борби и „''заштитник''“ на борачите. Тој организирал боречки турнири во царството и избраните борачи биле канети во палатата. Абдул Хамид лично ги испробувал спортистите, а добрите останувале во палатата. ===Религија=== [[File:Abdul Hameed II Sign.svg|thumb|200px|[[Турга]] (''потпис'') на Абдул Хамид II<ref name="aXVJL" />]] Султанот Абдул Хамид II бил практичар на традиционалната исламска духовност. Тој бил под влијание на либискиот Шадили Мадани шеик, Мухамед Зафир ал-Мадани, чии лекции би ги посетувал уште пред да стане султан. Абдул Хамид го замолил шеикот да се врати во Истанбул, откако тој се искачиЛ на престолот. Шеикот иницирал собири на сеќавања за Шадили (''dhikr'') во новата [[џамија Јилдиз]]. Во четвртокот навечер тој ги придружувал суфиските господари во рецитирањето на молитвата (''dhikr'')<ref name="The Economist" />. Тој, исто така, станал близок религиозен и политички доверник на султанот. Во [[1879]] година, султанот ги опростил даноците на сите следбеници на Мадани. Во [[1888]] година, тој дури и основал ложа за маданскиот ред на Шадили суфизам во Истанбул, што го нарачал како дел од [[џамија Ертургул Теќе|џамијата Ертургул Теќе]]. Врската на султанот и шеикот траела триесет години до смртта на последниот во [[1903]] година<ref name="b7zfK" />. Абдул Хамид пишувал и поезија, следејќи ги стапките на многу други отомански султани. Тој бил голем љубител на романите на [[Шерлок Холмс]]<ref name="DreUr" />. ==Награди и ордени== ; Отомански * [[File:OTT Order of the Crescent BAR.svg|50px]] Голем мајстор на [[Ред на полумесечината|Редот на полумесечината]] * [[File:Order of Glory (Ottoman Empire) - ribbon bar.png|50px]] Голем мајстор на [[Ред на славата (Отоманско Царство)|Редот на славата]] * [[File:Order of the Medjidie - Ribbon bar.svg|50px]] Голем мајстор на [[Ред на Меџидије|Редот Меџидие]] * [[File:Order of the Osmanie lenta.png|50px]] Голем мајстор на [[Ред на Османијех|Редот Османијех]] ; Странски * [[Image:Order of Saint Stephen of Hungary - Ribbon bar Grand-Cross.svg|50px]] [[Орден „Свети Стефан“ - Унгарија|Голем крст „Свети Стефан“]], ''1881'' ([[Автроунгарија]])<ref name="XYC2s" /> * [[File:Order_of_the_Elephant_Ribbon_bar.svg|50px]] [[Орден на Слонот]], '' 13 декември 1884'' ([[Данска]])<ref name="CCYBq" /> * [[File:Order of the Seraphim - Ribbon bar.svg|50px]] [[Орден на Серафим]], ''24 јули 1879'' ([[Шведска-Норвешка]])<ref name="ufLEE" /> * [[File:HAW Royal Order of Kamehameha I Grand Cross ribbon.svg|50px]] [[Орден на Камејамеја]], ''јули 1881'' ([[Кралство Хаваи]])<ref name="1L4xQ" /> * [[File:St Olavs Orden storkors stripe.svg|50px]] [[Орден на Свети Олав]], ''11 февруари 1885'' (Шведска-Норвешка)<ref name="404ad" /> * [[File:PRT Military Order of the Tower and of the Sword - Grand Cross BAR.png|50px]] [[Орден на кулата и мечот]] ([[Кралство Португалија]]) * [[File:Order of the Golden Fleece ribbon bar.svg|50px]] [[Орден на Златното руно]], ''19 декември 1880'' ([[Шпанија]])<ref name="GEzc1" /> * [[File:D-SxWe-Order White Falcon BAR.png|50px]] [[Орден на белиот сокол]], ''1891'' ([[Саксонија-Вајмар-Ајзенах]])<ref name="oFzLh" /> * [[File:St.AlexanderOrder-ribbon.svg|50px]] [[Орден на Свети Александар (Бугарија)|Орден на Свети Александар]], ''1897'' ([[Кнежевство Бугарија]])<ref>[http://www.kingsimeon.bg/en/simvoli-i-ordeni/velikiyat-magistar-na-balgarskite-ord/ The Grand Master of the Bulgarian Orders] - official website of H.M. Simeon II</ref> * [[File:OrderofCarolI.ribbon.gif|50px]] Орден на Карол I, ''1907'' ([[Кралство Романија]])<ref name="nBAjn" /> * [[File:Order of the Most Holy Annunciation BAR.svg|50px]] [[Орден на Најсветото Благовештение]] ([[Кралство Италија]])<ref name="p100" /> * [[File:Order of the Black Eagle - Ribbon bar.svg|50px]] [[Орден на Црниот Орел]] ([[Царство Германија]])<ref name="p100" /> * [[File:Order of the Royal House of Chakri (Thailand) ribbon.svg|50px]] Орден на царската куќа Чакри, ''18 декември 1892'' ([[Сијам]])<ref name="NFxAC" /> * [[File:JPN Daikun'i kikkasho BAR.svg|50px]] [[Supreme Order of the Chrysanthemum]], ''1887'' ([[Царство Јапонија]])<ref name="J5pQW" /> ==Галерија== <gallery class="center"> File:V.M. Doroshevich-East and War-Eunuch near Door of Sultan's Harem enhaced.jpg|[[Евнух]] во близина на султанскиот харем]] File:No 3911 Page 162., Le sultan d'etron'e Abdul-Hamid.jpg|Абдул Хамид II, 1908 (''[[L'Illustration]]'') File:Enver abdulhamit niyazi.jpg|[[Енвер-паша]], Абдул Хамид II и [[Ахмед Нијази-бег]] File:Sultan Dioikitirio Thessaloniki.jpg|Абдул Хамид II пристигнува во [[Солун]] File:Istanbul Military museum 3035.jpg|[[Истанбулски воен музеј]] </gallery> == Поврзано== * [[Мехмед V]] * [[Мурат V]] * [[Џамија Јилдиз]] * [[Список на султани на Османлиското Царство]] == Наводи == {{reflist|1=30em|refs= <ref name="britannica.com">{{cite web |title=Abdulhamid II {{!}} biography – Ottoman sultan |url=http://www.britannica.com/biography/Abdulhamid-II |accessdate=2015-09-29}}</ref> <ref name="NYtimes25April1909">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1909/04/25/archives/sultan-beaten-capital-falls-6000-are-slain-the-macedonian-army.html |title=Sultan beaten, capital falls, 6,000 are slain |date=25 April 1909 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=16 August 2019}}</ref> <ref name="Hamamdjian2004">{{наведена книга |author=Vahan Hamamdjian |title=Vahan's Triumph: Autobiography of an Adolescent Survivor of the Armenian Genocide |url=https://books.google.com/books?id=oV95BIPvGYwC&pg=PR11 |year=2004 |publisher=iUniverse |isbn=978-0-595-29381-0 |page=11}}</ref> <ref name="Panossian2013">{{наведена книга |author=Razmik Panossian |title=The Armenians: From Kings and Priests to Merchants and Commissars |url=https://books.google.com/books?id=cEL-CuhdWU4C&pg=PA165 |date=13 August 2013 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-13926-7 |page=165}}</ref> <ref name="autogenerated1999">Freely, John – ''Inside the Seraglio'', published 1999, Chapter 15: On the Shores of the Bosphorus</ref> <ref name="EuropeanVoyage1867">{{cite web |url=http://blog.milliyet.com.tr/sultan-abdulaziz---avrupa-seyahati/Blog/?BlogNo=367847|title=Sultan Abdülaziz – Avrupa Seyahati|work=blog.milliyet.com.tr}}</ref> <ref name="Takkush, Mohammed Suhail pp.489,490">Takkush, Mohammed Suhail, "The Ottoman's History" pp.489,490</ref> <ref name="Cleveland, William L. 2008 pg.121">Cleveland, William L. (2008)"History of the Modern Middle East" (4th ed.) pg.121.</ref> <ref name="Cleveland">{{наведена книга |title=A History of the Modern Middle East |first=William |last=Cleveland |first2=Martin |last2=Burton |pages=123–124 |publisher=Westview Press |location=Boulder, CO |isbn=978-0-8133-4833-9 |year=2013}}</ref> <ref name="The Economist">{{cite news |title=The Ottoman caliphate: Worldly, pluralist, hedonistic—and Muslim, too |url=https://www.economist.com/news/christmas-specials/21683981-worldly-pluralist-hedonisticand-muslim-too-straddling-two-worlds |accessdate=26 December 2015 |newspaper=[[The Economist]] |date=19 December 2015}}</ref> <ref name="p100">Justus Perthes, ''Almanach de Gotha'' (1909) [https://archive.org/details/almanachdegotha00unse_88/page/n135 pp. 99-100]</ref> <ref name="dw98K">Overy, Richard pp. 252, 253 (2010)</ref> <ref name="Vn9Ba">[[Chambers Biographical Dictionary]], {{ISBN|0-550-18022-2}}, p. 3</ref> <ref name="CA6MA">Davison, Roderique H. ''Reform in the Ottoman Empire''. Princeton University Press, 1963</ref> <ref name="TmaGD">Hourani, Albert. ''Arabic Thought in the Liberal Age, 1798–1939''. Cambridge University Press, 1962, p. 68</ref> <ref name="1ac64">''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire''</ref> <ref name="2rNBk">[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> <ref name="sJWv9">Nalbandian, Louise (1963). ''The Armenian Revolutionary Movement: The Development of Armenian Political Parties through the Nineteenth Century''. Berkeley: University of California Press.</ref> <ref name="Q6gnX">{{cite web |url=http://www.crf-usa.org/bria/bria19_3b.htm |title=Constitutional Rights Foundation |publisher=Cfr-usa.org |accessdate=2020-08-15 |archive-date=2006-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061009195434/http://www.crf-usa.org/bria/bria19_3b.htm }}</ref> <ref name="BxHUK">Rodogno, Davide. ''Against Massacre: Humanitarian Interventions in the Ottoman Empire, 1815–1914''. Princeton University Press, 2012, pp. 185–211; Gary J. Bass, ''Freedom's Battle: The Origins of Humanitarian Intervention''. New York: Alfred A. Knopf, 2008; Balakian, ''The Burning Tigris''</ref> <ref name="HlfsK">{{наведена книга |url=https://books.google.com/books?id=PvVlS3ljx20C&pg=PA237&dq=boxer+rebellion+muslims&hl=en&ei=97K8TPG1NcOAlAfe3MmWBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CFQQ6AEwCA#v=onepage&q=boxer%20rebellion%20muslims&f=false|title=The politicisation of Islam: reconstructing identity, state, faith, and community in the late Ottoman state|author=Kemal H. Karpat|year=2001|publisher=Oxford University Press US|page=237|isbn=0195136187|accessdate=28 June 2010}}{{наведена книга|title=The Spectator, Volume 87 |year=1902 |publisher=F.C. Westley |url=https://books.google.com/books?id=ZfIhAQAAMAAJ&pg=PA243&lpg=PA243&dq=enver+pasha+sent+kansu+concerned&source=bl&ots=Q405pTd431&sig=GEI92CxVl7jJJ3eo_VyHk58RbCs&hl=en#v=onepage&q=enver%20pasha%20sent%20kansu%20concerned&f=false |page=243|accessdate=1 April 2013 | ref={{harvid||}}}}{{наведена книга |title=China Considers the Middle East |first1=Lillian Craig |last1=Harris |year=1993 |edition=illustrated |publisher=I. B. Tauris |url=https://books.google.com/books?id=fmptAAAAMAAJ&q=enver+pasha+kansu+concerned&dq=enver+pasha+kansu+concerned&source=bl&ots=38Rd0zornP&sig=XEIt2I3apYF5c-etG4spFX5pUrE&hl=en&sa=X&ei=VTlBULmfOOOR7AHm-IHoDQ&ved=0CDcQ6AEwAQ |page=56|isbn=1850435987|accessdate=1 April 2013| ref = {{harvid||}}}}{{cite news |date=10 July 1901 |title=The official Russian announcement that... |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19010710.2.4.aspx |newspaper=The Straits Times |page=2|accessdate= 1 April 2013}}{{наведена книга |title=The Moslem World, Volumes 1–3 |others=Contributor Hartford Seminary Foundation|year=1966|publisher=Hartford Seminary Foundation|url=https://books.google.com/books?ei=pWcZU4PaAsfukQeh14DwBQ&id=xoJCAAAAYAAJ&dq=the+mysterious+mission+of+Enver+Pasha+to+Peking+at+the+outbreak+of+the+Boxer+Rebellion+and+his+alleged+conversation+with+Rustem+Pasha.%27+%27+At+the+time+of+the+Boxer+Rebellion%2C+the+Turkish+warship+%22+Ertogrul+%22appeared+in+Far+Eastern+waters+as&focus=searchwithinvolume&q=mysterious+Enver+Pasha |page=190|accessdate=1 April 2013| ref = {{harvid||}}}}</ref> <ref name="LfkvC">{{cite news|title=The Slaughter of Christians in Asia Minor|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F00812FF3F5A15738DDDAB0A94D0405B898CF1D3|author=Creelman, James|date=22 August 1909|work=The New York Times}}</ref> <ref name="O2wzI">{{cite news|title=World's Largest Fortune to be Split Among Harem Inmates of the Last and Ill-Fated Turkish Sultan|url=https://www.newspapers.com/newspage/100510696/|accessdate=23 February 2018|newspaper=[[The Cincinnati Enquirer]]|date=20 April 1930}}</ref> <ref name="Hdi4y">{{наведена книга|title="עניין היהודים", (יומני הרצל)|publisher=הוצאת מוסד ביאליק|page=332 |quote=את הדברים אמר הסולטאן לשליחו של הרצל (נוולינסקי) ב-19 ביוני 1896. מקור - "עניין היהודים", (יומני הרצל) - הוצאת מוסד ביאליק, כרך א' עמוד 332. הרצל עצמו נפגש עם הסולטאן רק ב-17 במאי 1901, ללא הישגים נוספים.}}</ref> <ref name="oHdhh">Lewis.B, "The Emergence of Modern Turkey" Oxford, 1962, p.337</ref> <ref name="WciMy">{{cite web|url=http://www.dzkk.tsk.mil.tr/English/Tarihce.asp |title=Turkish Naval History: The Period of the Navy Ministry |publisher=Dzkk.tsk.mil.tr |url-status = dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061207103242/http://www.dzkk.tsk.mil.tr/English/Tarihce.asp |archivedate=7 December 2006}}</ref> <ref name="tkYcS">William Allen, "The Abdul Hamid II Collection," History of Photography eight (1984): 119–45.</ref> <ref name="94kIE">M. I. Waley and British Library, "Sultan Abdulhamid II Early Turkish Photographs in 51 Albums from the British Library on Microfiche"; Zug, Switzerland: IDC, 1987</ref> <ref name="oXTS0">{{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/pp/ahiiquery.html |title=Ottoman Empire photographs |publisher= Library of Congress}}</ref> <ref name="RE51V">{{cite web |url=http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/i9.html#I9 |title=Turkish Royalty |publisher=Ancestry |accessdate=2012-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406201614/http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/i9.html#I9 |archive-date=6 April 2012 |url-status=dead }}</ref> <ref name="sq5Wt">{{cite web |url=http://www.osmanli.org.tr/osmanlisultanlari-5-243.html |title=Osmanlı İmparatorluğu Türk Sultanları |publisher=Osmanlı Araştırmaları Vakfı |accessdate=2012-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711181046/http://www.osmanli.org.tr/osmanlisultanlari-5-243.html |archive-date=11 July 2012 |url-status = dead}}</ref> <ref name="2td87">Ottoman Diplomacy: Abdülhamid II and the Great Powers 1878–1888</ref> <ref name="tEHaj">F. A. K. Yasamee. Ottoman Diplomacy: Abdülhamid II and the Great Powers 1878–1888 p.20</ref> <ref name="b7zfK">{{cite web|url=http://madani86.blogspot.com/2008/07/shaik-mohammed-zafir.html |title=Sheikh Mohammed Zafir |date=2008-07-19 |publisher=Madani86.blogspot.com}}</ref> <ref name="aXVJL">''Minkus New World-Wide Stamp Catalog'' (1974–75 ed.), Turkey, note preceding no. 144.</ref> <ref name="DreUr">Turner, Barry. Suez.1956 p.32–33</ref> <ref name="XYC2s">[http://tornai.com/rendtagok.htm "A Szent István Rend tagjai"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222022855/http://tornai.com/rendtagok.htm|date=22 December 2010}}</ref> <ref name="CCYBq">{{наведена книга|author=Pedersen, Jørgen |title=Riddere af Elefantordenen, 1559–2009|url=https://books.google.com/books?id=glw-AQAAIAAJ|year=2009|publisher=Syddansk Universitetsforlag|language=da|isbn=978-87-7674-434-2|p=300}}</ref> <ref name="ufLEE">{{citation|title=Sveriges Statskalender|year=1905|page=440|url=http://runeberg.org/statskal/1905/0464.html|via=runeberg.org|accessdate=2018-01-06|language=sv}}</ref> <ref name="1L4xQ">Kalakaua to his sister, 12 July 1881, quoted in Greer, Richard A. (editor, 1967) "[https://evols.library.manoa.hawaii.edu/bitstream/10524/186/JL05085.pdf The Royal Tourist—Kalakaua's Letters Home from Tokio to London] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191019083943/https://evols.library.manoa.hawaii.edu/bitstream/10524/186/JL05085.pdf |date=2019-10-19 }}", ''Hawaiian Journal of History'', vol. 5, p. 96</ref> <ref name="404ad">{{citation|title=Norges Statskalender|year=1890|pages=595–596|url=http://runeberg.org/norkal/1890/0356.html|via=runeberg.org|accessdate=2018-01-06|language=no}}</ref> <ref name="GEzc1">{{cite journal|url=http://hemerotecadigital.bne.es/issue.vm?id=0000941464&search=&lang=es|title=Guía Oficial de España|date=1887|journal=Guía Oficial de España|accessdate=21 March 2019|page=147}}</ref> <ref name="oFzLh">''[https://zs.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/jportal_derivate_00185861/Staatshandbuch_Film_Nr_16_0245.tif Staatshandbuch für das Großherzogtum Sachsen / Sachsen-Weimar-Eisenach] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200906150133/https://zs.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/jportal_derivate_00185861/Staatshandbuch_Film_Nr_16_0245.tif |date=2020-09-06 }}'' (1900), "Großherzogliche Hausorden" p. 16</ref> <ref name="nBAjn">{{cite web |url=https://familiaregala.ro/ordine-si-decoratii/ordinul-carol-i |title=Ordinul Carol I |website=[[Romanian royal family|Familia Regală a României]] |location=Bucharest |language=ro |trans-title=Order of Carol I |access-date=17 October 2019}}</ref> <ref name="NFxAC">{{наведено списание |author=[[Royal Thai Government Gazette]] |date=18 December 1892 |url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2435/038/316_1.PDF |title=พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ |access-date=2019-05-08 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304212559/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2435/038/316_1.PDF |url-status=dead }}</ref> <ref name="J5pQW">[http://www.osmanlihanedanvakfi.com/2011/02/01/japon-imparatorunun-ii-abdulhamid-han%e2%80%99a-mektubu.html osmanlihanedanvakfi.com<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110916011449/http://www.osmanlihanedanvakfi.com/2011/02/01/japon-imparatorunun-ii-abdulhamid-han%E2%80%99a-mektubu.html |date=16 September 2011}}</ref> }} ==Библиографија== *[http://www.bookrags.com/biography/abdul-hamid-ii/ Биографија на Абдул Хамид II] *[http://www.ikinciabdulhamid.com/iaforum/index.php?showforum=7 Сите документи на Абдул Хамид II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200623023232/http://www.ikinciabdulhamid.com/iaforum/index.php?showforum=7 |date=2020-06-23 }} *Overy, Richard. ''The Times Complete History of the World'', HarperCollins {{ISBN|9780007315697}} (2010) ==Литература== * {{наведена книга |last=Akarli |first=Engin D. |editor1=Leila Tarazi Fawaz |editor2=C.A. Bayly |editor2-link=Christopher Bayly |title=Modernity and Culture: From the Mediterranean to the Indian Ocean |url=https://archive.org/details/modernityculture18901920fawa |url-access=limited |chapter=The Tangled Ends of an Empire and Its Sultan |year=2001 |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-11426-4 |pages=[https://archive.org/details/modernityculture18901920fawa/page/n279 261]–284}} * {{наведена книга |last=Georgeon |first=François |authorlink=François Georgeon |title=Abdülhamid II. Le sultan calife |year=2003 |publisher=Fayard |location=Paris }} * {{наведена книга |last=Shaw |first=Stanford J. |title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey |volume=Vol. 2: Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey, 1808–1975 |author2=Shaw, Ezel K. |year=1977 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-521-29166-8 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan}} * {{наведена книга |last=Yasamee |first=F.A.K. |title=Ottoman Diplomacy: Abdülhamid II and the Great Powers, 1878–1888 |year=1996 |publisher=ISIS |location=Istanbul |isbn=978-975-428-088-3}} * {{наведена книга |last=Pears |first=Edwin Sir |author-link=Edwin Pears |year=1917 |title=The Life of Abdul Hamid |publisher=Constable and Company Ltd. |place=London |edition=1 |url=https://archive.org/details/lifeofabdulhamid00pearuoft/page/n9 |accessdate=17 March 2019 |via=Internet Archive}} * {{наведена книга |last=Haslip |first=Joan |title=The Sultan: The life of Abdul Hamid |edition=2 |year=1973 |ISBN=978-0297765196}} == Надворешни врски == {{Commons category|Abdül Hamid II}} *[http://www.ikinciabdulhamid.com/iaforum/documents-in-english-f7.html II. Abdul Hamid Forum in English] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100202194239/http://www.ikinciabdulhamid.com/iaforum/documents-in-english-f7.html |date=2010-02-02 }} Форум за Абдул Хамид II на англиски јазик *[https://web.archive.org/web/20110425170450/http://www.odevara.com/odev/197/id.36080.1.html II. Abdülhamit Dönemi Olayları – ittihat Ve Terakki] Ödev Sitesi *[http://lcweb2.loc.gov/pp/ahiiquery.html US Library of Congress Abdul Hamid II Photo Collection] – околу 1,800 фотографии, 1880–1893 *{{Cite Collier's|wstitle=Abdul-Hamid II. |short=x}} *[https://www.youtube.com/channel/UCv4Y__4UzJg-Hjwutow48FQ] телевизиска серија за неговиот живот {{s-start}} {{s-hou|[[Османлиска династија]]||21 септември 1842||10 февруари 1918}} {{s-reg|}} {{s-bef|before=[[Мурат V]]}} {{s-ttl|title=[[Список на османлиски султани|Султан на Отоманското Царство]]|years=31 август 1876{{snd}}27 април 1909}} {{s-aft|after=[[Мехмед V]]}} {{s-rel|su}} {{s-bef|before=[[Мурат V]]}} {{s-ttl|title=[[Список на калифи|Калиф на Отоманскиот Калифат]]|years=31 август 1876{{snd}}27 април 1909}} {{s-aft|after=[[Мехмед V]]}} {{end}} {{Отомански султани}} {{Отомански принцови}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 19 век]] [[Категорија:Отомански султани од 20 век]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Отомански Турци]] fu32z2s88mx8m9fv2il9usp7ow51k0x 10 50887 5582978 5556516 2026-06-26T17:10:29Z Gurther 105215 5582978 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Песочник за предлошка}}</noinclude> {{infobox | bodyclass = vcard | bodystyle = {{#if:{{{box-width|}}}|width: {{{box-width|22em}}}}} | abovestyle = background-color: #DDDDFF; color: black; font-size: 125% | above = {{br separated entries |1 = <includeonly><div style="display:inline;" class="fn org">{{#invoke:string|replace|{{{name}}}| |<br />|plain=false}}</div></includeonly> |2 = {{#if:{{{ensign|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{ensign|}}}|size={{{ensign_size|}}}|sizedefault=90px|alt={{{ensign_alt|}}}}}}} |3 = {{#if:{{{nativename|}}}|<div style="display:inline;" class="nickname">{{{nativename}}}</div>}} |4 = {{#if:{{{nativename-a|}}}|<div style="display:inline;" class="nickname">{{{nativename-a}}}</div>}} |5 = {{#if:{{{nativename-r|}}}|<div style="display:inline;" class="nickname">{{{nativename-r}}}</div>}} }} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|{{{logo|}}}}}}|size={{{image_size|{{{image-width|}}}}}}|sizedefault=250px|upright=1|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image2|}}}|size={{{image2_size|{{{image2-width|}}}}}}|sizedefault=250px|upright=1|alt={{{image2_alt|}}}}} | caption2 = {{{caption2|}}} | headerstyle = background-color: #DDDDFF; color: black | rowstyle1 = font-weight:bold; | data1 = <includeonly>{{hlist|style={{#if:{{{FAA|}}}{{{TC|}}}{{{LID|}}}{{{WMO|}}}|width:22.5em}} |1=<span class="nowrap">[[Меѓународно здружение за воздушен превоз|IATA]]: {{#if:{{{IATA|}}}|<span class="nickname">{{{IATA}}}</span>|''none''}}</span> |2=<span class="nowrap">[[Меѓународна организација за цивилно воздухопловство|ICAO]]: {{#if:{{{ICAO|}}}|<span class="nickname">{{{ICAO}}}</span>|''none''}}</span> |3={{#if:{{{FAA|}}}|<span class="nowrap">[[Federal Aviation Administration|FAA]] [[Location identifier#FAA identifier|LID]]: <span class="nickname">{{{FAA}}}</span></span>}} |4={{#if:{{{TC|}}} |<span class="nowrap">[[Transport Canada|TC]] [[Location identifier#Transport Canada identifier|LID]]: <span class="nickname">{{{TC}}}</span></span>}} |5={{#if:{{{LID|}}}|<span class="nowrap">[[Location identifier|LID]]: <span class="nickname">{{{LID}}}</span></span>}} |6={{#if:{{{GPS|}}}|<span class="nowrap">[[Global Positioning System|GPS]]: <span class="nickname">{{{GPS}}}</span></span>}} |7={{#if:{{{WMO|}}}|<span class="nowrap">[[Location identifier#WMO station identifiers|WMO]]: <span class="nickname">{{{WMO}}}</span></span>}} }}</includeonly> | header2 = <includeonly>Општо</includeonly> | label3 = Тип | class3 = category | data3 = {{{type|}}} | rowclass4 = note | label4 = {{#if:{{{owner-oper|}}}|Сопственик/Оператор|Сопственик}} | data4 = {{#if:{{{owner-oper|}}}|{{{owner-oper}}}|{{{owner|}}}}} | rowclass5 = note | label5 = {{#if:{{{owner-oper|}}}| |Оператор}} | data5 = {{#if:{{{owner-oper|}}}| |{{{operator|}}}}} | label6 = Опслужуван град | data6 = {{{city-served|{{{area-served|}}}}}} | label7 = Местоположба | class7 = label | data7 = {{{location|}}} | label8 = Отворен | data8 = {{{opened|}}} | label9 = Затворен | data9 = {{{closed|}}} | label10 = Passenger services ceased | data10 = {{{passenger_services_ceased|}}} | label11 = [[Воздухопловен јазол|Јазол]] за | data11 = {{{hub|}}} | label12 = [[Фокусен град]] за | data12 = {{{focus_city|}}} | label13 = Operating base for | data13 = {{{operating_base|}}} | label14 = Изграден | data14 = {{{built|}}} | label15 = In use | data15 = {{{used|}}} | label16 = Commander | data16 = {{{commander|}}} | label17 = Occupants | data17 = {{{occupants|}}} | label18 = [[Временска зона]] | data18 = {{#if: {{{timezone|}}} {{{utc|}}}| {{{timezone}}} ({{{utc}}}) }} | label19 = &nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]]) | data19 = {{#if: {{{summer|}}} {{{utcs|}}}| {{{summer}}} ({{{utcs}}}) }} | label20 = Надморска височина | data20 = {{#if:{{{elevation-f|}}} {{{elevation-m|}}} |{{#if:{{{metric-elev|}}} | {{#if:{{{elevation-m|}}}| {{formatnum: {{replace|{{{elevation-m|}}}|,|}} }}&nbsp;м| {{convert|{{{elevation-f|}}}|ft|m|0|disp=output only}} }} / {{#if: {{{elevation-f|}}} | {{formatnum: {{replace|{{{elevation-f|}}}|,|}} }}&nbsp;ст |{{convert|{{{elevation-m|}}}|m|ft|0|disp=output only}} }} | {{#if:{{{elevation-f|}}}| {{formatnum: {{replace|{{{elevation-f|}}}|,|}} }}&nbsp;ст| {{convert|{{{elevation-m|}}}|m|ft|0|disp=output only}} }} / {{#if: {{{elevation-m|}}} | {{formatnum: {{replace|{{{elevation-m|}}}|,|}} }}&nbsp;м |{{convert|{{{elevation-f|}}}|ft|m|0|disp=output only}} }} }} }} | label21 = [[Географски координатен систем|Координати]] | data21 = {{#if: {{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:airport}}}} | label30 = Public transit access | data30 = {{{publictransit|}}} | label31 = Мрежно место | class31 = plainlinksneverexpand | data31 = {{{website|}}} | header32 = {{#switch:{{#if:{{{pushpin_map|}}}|1}}{{#if:{{{image_map|}}}|1}}{{#ifeq:{{yesno|{{{mapframe|}}}}}|yes|1}} |1=Карта |11|111=Maps}} | data33 = {{#if:{{{image_map|}}}| {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{image_mapsize|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{image_map_alt|}}}|title={{{image_map_caption|Location of {{{name}}}}}}}}{{#if:{{{image_map_caption|}}}|<br />{{{image_map_caption}}}}} }} | data34 = {{#if:{{{pushpin_map|}}}|{{Location map|{{{pushpin_map|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{{name}}}}} }} |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |mark = {{#if: {{{pushpin_mark|}}} | {{{pushpin_mark}}} | Airplane silhouette.svg }} |marksize = {{#if: {{{pushpin_marksize|}}} | {{{pushpin_marksize}}} | 10 }} |coordinates = {{{coordinates|}}} |float = center |caption = {{{pushpin_map_caption|}}} |border = infobox |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 220 |relief = {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} }} }} | data35 = {{#invoke:Infobox mapframe|auto|mapframe-marker=airport|mapframe-wikidata=yes|onByDefault=yes}} | data36 = {{#invoke:Infobox mapframe|autocaption}} | header37 = {{#if: {{{r1-number|}}} {{{r1-length-f|}}} {{{r1-length-m|}}} {{{r1-surface|}}}|[[Писта|{{Font color|black|#DDDDFF|Писти}}]]}} | data38 = {{#if: {{{r1-number|}}} {{{r1-length-f|}}} {{{r1-length-m|}}} {{{r1-surface|}}} |{{Infobox airport/datatable | nlabel = Правец | metric = {{{metric-rwy|}}} | n1 = {{{r1-number|}}} | l1-m = {{{r1-length-m|}}} | l1-f = {{{r1-length-f|}}} | s1 = {{{r1-surface|}}} | n2 = {{{r2-number|}}} | l2-m = {{{r2-length-m|}}} | l2-f = {{{r2-length-f|}}} | s2 = {{{r2-surface|}}} | n3 = {{{r3-number|}}} | l3-m = {{{r3-length-m|}}} | l3-f = {{{r3-length-f|}}} | s3 = {{{r3-surface|}}} | n4 = {{{r4-number|}}} | l4-m = {{{r4-length-m|}}} | l4-f = {{{r4-length-f|}}} | s4 = {{{r4-surface|}}} | n5 = {{{r5-number|}}} | l5-m = {{{r5-length-m|}}} | l5-f = {{{r5-length-f|}}} | s5 = {{{r5-surface|}}} | n6 = {{{r6-number|}}} | l6-m = {{{r6-length-m|}}} | l6-f = {{{r6-length-f|}}} | s6 = {{{r6-surface|}}} | n7 = {{{r7-number|}}} | l7-m = {{{r7-length-m|}}} | l7-f = {{{r7-length-f|}}} | s7 = {{{r7-surface|}}} | n8 = {{{r8-number|}}} | l8-m = {{{r8-length-m|}}} | l8-f = {{{r8-length-f|}}} | s8 = {{{r8-surface|}}} | n9 = {{{r9-number|}}} | l9-m = {{{r9-length-m|}}} | l9-f = {{{r9-length-f|}}} | s9 = {{{r9-surface|}}} | n10 = {{{r10-number|}}} | l10-m = {{{r10-length-m|}}} | l10-f = {{{r10-length-f|}}} | s10 = {{{r10-surface|}}} | n11 = {{{r11-number|}}} | l11-m = {{{r11-length-m|}}} | l11-f = {{{r11-length-f|}}} | s11 = {{{r11-surface|}}} | n12 = {{{r12-number|}}} | l12-m = {{{r12-length-m|}}} | l12-f = {{{r12-length-f|}}} | s12 = {{{r12-surface|}}} }}}} | header39 = {{#if: {{{h1-number|}}} {{{h1-length-f|}}} {{{h1-length-m|}}} {{{h1-surface|}}}|[[хелиодром|{{Font color|black|#DDDDFF|Хелиодроми}}]]}} | data40 = {{#if: {{{h1-number|}}} {{{h1-length-f|}}} {{{h1-length-m|}}} {{{h1-surface|}}} |{{Infobox airport/datatable | nlabel = Number | metric = {{{metric-rwy|}}} | n1 = {{{h1-number|}}} | l1-m = {{{h1-length-m|}}} | l1-f = {{{h1-length-f|}}} | s1 = {{{h1-surface|}}} | n2 = {{{h2-number|}}} | l2-m = {{{h2-length-m|}}} | l2-f = {{{h2-length-f|}}} | s2 = {{{h2-surface|}}} | n3 = {{{h3-number|}}} | l3-m = {{{h3-length-m|}}} | l3-f = {{{h3-length-f|}}} | s3 = {{{h3-surface|}}} | n4 = {{{h4-number|}}} | l4-m = {{{h4-length-m|}}} | l4-f = {{{h4-length-f|}}} | s4 = {{{h4-surface|}}} | n5 = {{{h5-number|}}} | l5-m = {{{h5-length-m|}}} | l5-f = {{{h5-length-f|}}} | s5 = {{{h5-surface|}}} | n6 = {{{h6-number|}}} | l6-m = {{{h6-length-m|}}} | l6-f = {{{h6-length-f|}}} | s6 = {{{h6-surface|}}} | n7 = {{{h7-number|}}} | l7-m = {{{h7-length-m|}}} | l7-f = {{{h7-length-f|}}} | s7 = {{{h7-surface|}}} | n8 = {{{h8-number|}}} | l8-m = {{{h8-length-m|}}} | l8-f = {{{h8-length-f|}}} | s8 = {{{h8-surface|}}} | n9 = {{{h9-number|}}} | l9-m = {{{h9-length-m|}}} | l9-f = {{{h9-length-f|}}} | s9 = {{{h9-surface|}}} | n10 = {{{h10-number|}}} | l10-m = {{{h10-length-m|}}} | l10-f = {{{h10-length-f|}}} | s10 = {{{h10-surface|}}} | n11 = {{{h11-number|}}} | l11-m = {{{h11-length-m|}}} | l11-f = {{{h11-length-f|}}} | s11 = {{{h11-surface|}}} | n12 = {{{h12-number|}}} | l12-m = {{{h12-length-m|}}} | l12-f = {{{h12-length-f|}}} | s12 = {{{h12-surface|}}} }}}} | header41 = {{#if:{{{stat1-data|}}}{{{stat2-data|}}}{{{stat3-data|}}}{{{stat4-data|}}}{{{stat5-data|}}}{{{stat6-data|}}}{{{stat7-data|}}}{{{stat8-data|}}} | Статистика {{#if:{{{stat-year|}}}|({{{stat-year}}})}} }} | data50 = {{#if:{{{stat1-data|}}}{{{stat2-data|}}}{{{stat3-data|}}}{{{stat4-data|}}}{{{stat5-data|}}}{{{stat6-data|}}}{{{stat7-data|}}}{{{stat8-data|}}} |{{Infobox | subbox = yes | label1 = {{{stat1-header|}}} | data1 = {{{stat1-data|}}} | label2 = {{{stat2-header|}}} | data2 = {{{stat2-data|}}} | label3 = {{{stat3-header|}}} | data3 = {{{stat3-data|}}} | label4 = {{{stat4-header|}}} | data4 = {{{stat4-data|}}} | label5 = {{{stat5-header|}}} | data5 = {{{stat5-data|}}} | label6 = {{{stat6-header|}}} | data6 = {{{stat6-data|}}} | label7 = {{{stat7-header|}}} | data7 = {{{stat7-data|}}} | label8 = {{{stat8-header|}}} | data8 = {{{stat8-data|}}} }}}} | rowstyle51 = background-color: #eee | data51 = {{#if:{{{footnotes|}}}|<div style="text-align: left;">{{{footnotes}}}</div>}} | data52 = {{{embed|{{{module|}}}}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox airport with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox airport]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| area-served | box-width | built | caption | caption2 | city-served | closed | commander | coordinates | elevation-f | elevation-m | embed | ensign | ensign_alt | ensign_size | FAA | focus_city | footnotes | GPS | h1-length-f | h1-length-m | h1-number | h1-surface | h10-length-f | h10-length-m | h10-number | h10-surface | h11-length-f | h11-length-m | h11-number | h11-surface | h12-length-f | h12-length-m | h12-number | h12-surface | h2-length-f | h2-length-m | h2-number | h2-surface | h3-length-f | h3-length-m | h3-number | h3-surface | h4-length-f | h4-length-m | h4-number | h4-surface | h5-length-f | h5-length-m | h5-number | h5-surface | h6-length-f | h6-length-m | h6-number | h6-surface | h7-length-f | h7-length-m | h7-number | h7-surface | h8-length-f | h8-length-m | h8-number | h8-surface | h9-length-f | h9-length-m | h9-number | h9-surface | hub | IATA | ICAO | image | logo | image_alt | image_map | image_map_alt | image_map_caption | image_mapsize | image_size | image-width | image2 | image2_alt | image2_size | image2-width | LID | location | metric-elev | metric-rwy | module | name | nativename | nativename-a | nativename-r | occupants | opened | operating_base | operator | owner | owner-oper | passenger_services_ceased | publictransit | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_mapsize | pushpin_mark | pushpin_marksize | pushpin_outside | pushpin_relief | r1-length-f | r1-length-m | r1-number | r1-surface | r10-length-f | r10-length-m | r10-number | r10-surface | r11-length-f | r11-length-m | r11-number | r11-surface | r12-length-f | r12-length-m | r12-number | r12-surface | r2-length-f | r2-length-m | r2-number | r2-surface | r3-length-f | r3-length-m | r3-number | r3-surface | r4-length-f | r4-length-m | r4-number | r4-surface | r5-length-f | r5-length-m | r5-number | r5-surface | r6-length-f | r6-length-m | r6-number | r6-surface | r7-length-f | r7-length-m | r7-number | r7-surface | r8-length-f | r8-length-m | r8-number | r8-surface | r9-length-f | r9-length-m | r9-number | r9-surface | stat-year | stat1-data | stat1-header | stat2-data | stat2-header | stat3-data | stat3-header | stat4-data | stat4-header | stat5-data | stat5-header | stat6-data | stat6-header | stat7-data | stat7-header | stat8-data | stat8-header | summer | TC | timezone | type | used | utc | utcs | website | WMO | mapframe | mapframe-caption | mapframe-custom | mapframe-id | mapframe-coord | mapframe-wikidata | mapframe-point | mapframe-shape | mapframe-frame-width | mapframe-frame-height | mapframe-shape-fill | mapframe-shape-fill-opacity | mapframe-stroke-color | mapframe-stroke-colour | mapframe-stroke-width | mapframe-marker | mapframe-marker-color | mapframe-marker-colour | mapframe-geomask | mapframe-geomask-stroke-color | mapframe-geomask-stroke-colour | mapframe-geomask-stroke-width | mapframe-geomask-fill | mapframe-geomask-fill-opacity | mapframe-zoom | mapframe-length_km | mapframe-length_mi | mapframe-area_km2 | mapframe-area_mi2 | mapframe-frame-coordinates | mapframe-frame-coord | mapframe-switcher }}<noinclude>{{документација}}</noinclude> 8qeez98mudk4qk08ato90cdpwei1611 0 56674 5582857 5474815 2026-06-26T12:55:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582857 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = Боречки клуб | image = Fight_club_ver4.jpg | caption = Театричен постер | director = [[Давид Финчер]] | producer = Арнон Милчан (exec.)<br />Арт Линсон<br />Рос Грејсон Бел | writer = Џим Улс<br /> | narrator = [[Едвард Нортон]] | starring = Едвард Нортон<br />[[Бред Пит]]<br />[[Хелена Бонхем Картер]] | music = Браќата Даст | cinematography = Џеф Кроненвет | editing = Џејмс Хејгуд | distributor = 20th Century Fox | released = [[15 октомври]] [[1999]] | runtime = 139 мин.<ref name="mojo">{{cite Box Office Mojo|id=0137523 |title=Fight Club |accessdate=April 1, 2022}}</ref><ref name="numbers">{{cite the numbers|id=Fight-Club |title=Fight Club |access-date=April 1, 2022}}</ref> | country = {{САД}} | language = [[Англиски јазик|англиски]] | budget = [[долар|$]]63 милиони | gross = [[долар|$]]100.853.753 <small>(глобално)</small> | website = http://www.foxmovies.com/fightclub/ | amg_id = 1:180767 | imdb_id = 0137523 }} {{Закосен наслов}}'''''Боречки клуб''''' ({{langx|en|Fight Club}}) — [[САД|американска]] [[филмска адаптација|играна филмска адаптација]] од 1999 на [[Боречки клуб|истоимениот роман]] од 1996 на [[Чак Паленик]], адаптиран од Џим Улс и режиран од [[Давид Финчер]]. Романот бил откупен од продуцентот Лора Цискин, која го вработи Улс да го напише сценариото за филмот. Неколку режисери биле предвид за да го режираат ''Боречки клуб''; Давид Финчер бил одбран да го режира според неговиот интерес во проектот и покрај преткодните потешкотии со студиото 20th Century Fox. Големи и признаени глумци и глумици биле предвид за да се помогне на студиото да го промовира филмот, а глумците [[Бред Пит]], [[Едвард Нортон]] и [[Хелена Бонхем Картер]] финално биле одбрани за главните улоги. Финчер работел со Улс за развивањето на сценариото, барајќи совети од други од филмската индустрија и од сопствената глумечка екипа. Финчер го опишал ''Боречки клуб'' како [[црна комедија]] која применува тешка сатира; тој и глумечката екипа исто така го споредиле филмот со ''[[Дипломец]]'' (1967) и ''[[Бунтовник без причина]]'' (1955). Тематски, филмот бил наменет да го прикаже конфликтот меѓу генерацијата на млади луѓе и вредносниот систем на маркетингот. Употребата на насилство во клубовите за борци имала улога на метафора за конфликтот на генерацијата. Безимениот протагонист, портретиран од Едвард Нортон, е обична личност во која публиката треба лесно да се препознае, а претставува и компромитиран (несигурен) раскажувач на приказната кој се вмешува со Тајлер Дурдејн (Бред Пит) и е во конфликтен љубовен триаголник со Дерден и Марла Сингер (Хелена Бонхем Картер). Режисерот искористил [[хомоеротицизам|хомоеротски]] тонови од романот на Паленик за имплементација во филмот верувајќи дека со тие тонови ќе ја прави публиката неудобна и со тоа ќе ја чува за очекување на драмаичниот крај со пресврт. Извршните членови на студиото не биле позитивни кон филмот и ја промениле маркетинг кампања која Финчер ја замислувал за да се соземат од евентуалните загуби. ''Боречки клуб'' не успеал да ги доживее очекувањата во бокс офисот, а добил и поларизирани реакции од филмските критичари. Филмот се смета за најдискутираниот и најконтроверзниот филм на 1999 година. Бил приман како премин кон нови граници на кинематографскиот визуелен стил и за запознавање на ново расположение кон политичкиот живот. Филмот подоцна најде комерцијален успех со своето ДВД издание, кое го зацрсти статусот на ''Боречки клуб'' како [[култен филм]]. Филмот исто така изврши промени врз некои општества, особено во [[САД|Америка]], инспирајќи ги луѓето и самите да [[#Културно влијание|создадат клубови на борци]]. == Содржина == Еден неименуван човек, односно Раскажувачот, работи како специјалист за отповикување на патници и страда од несоница. Тој се обидува да добие лекарска помош за својата несоница, но лекарот му препорачува да посетува т.н групи за поддршка за луѓе што страдаат од рак на тестисите, за да се справи со својата несоница. Тој успешно се справува со својата несоница и решава да посети повеќе групи за поддршка. Се оди во ред за него сè додека не здогледа уште еден измамник како него, Марла Сингер, нејзиното присуство го вознемирува и затоа преговара со неа за да избегнат присуство во истите групи. Тие исто така одлучуваат да останаат во контакт и Марла му го дава нејзиниот телефонски број. Еден ден, на лет кога се враќа од службено патување, Раскажувачот се сретнува со продавач на сапун Тајлер Дерден и започнува разговор со него. Кога се враќа дома, на свое изненадување, го наоѓа својот апартман уништен од експлозија. Сега без место за живеење, тој му се јавува на Тајлер и тие се сретнуваат во еден бар. По еден разговор надвор од барот, Тајлер ненадејно бара од Раскажувачот да го удри, и после мала двоумица, Раскажувачот го удира што започнува тепачка. Раскажувачот се преселува во домот на Тајлер и тие продолжуваат да се тепаат надвор од барот наредните ноќи, мажите што ги гледаат пројавуваат интерес во ваквите тепачки. Поради големиот интерес, тие формираат еден боречки клуб во подрумот на барот, каде мажите можаат рекреативно да се тепаат. Тајлер воведува неколку правила за клубот. Еден ден, Марла му се јавува на Раскажувачот и му кажува дека се предозирала на апчиња и го вика да дојде за да и помогне. Ама Раскажувачот одлучува да ја игнорира и невнимателно го остава телефонскиот приемник да виси. Тајлер го забележува телефонот и разговара со Марла, потоа оди во нејзиниот апартман за ја спаси. Тајлер и Марла се спријателуваат, редовно имајќи секс што го нервира Раскажувачот. Тајлер го предупредува Раскажувачот никогаш да не разговара со Марла за него. Тајлер потоа формира повеќе боречки клубови ширум државата, кои наскоро стануваат дел од една анти-материјалистичка и анти-корпоративна организација, Проектот Хаос. Повеќе од членовите на боречките клубови се преселуваат во куќата на Тајлер и ја подобруваат. Раскажувачот дознава дека Тајлер прави работи зад неговиот грб и не го вклучува во новата организација, Тајлер исто така ја напушта куќата без најава. За време на една неуспешна операција на Проектот Хаос, еден член на организација е убиен од страна на полицијата, тогаш Раскажувачот се обидува да ја затвори организацијата. За да дознае што се случува и за да го најде Тајлер, Раскажувачот патува во неколку градови. Скори сите го знаат Раскажувачот како Тајлер Дерден, дури и Марла го знае како Тајлер откако му признава на Раскажувачот во телефонски повик. Кога одеднаш се појавува Тајлер, тој му кажува дека тие се два одделени карактери во едно тело. Раскажувачот се онесвестува по разговорот со Тајлер и кога се разбудува, дознава дека Тајлер има план да ги униште финансиските згради. Раскажувачот се обидува да го спречи овој план да се случи што ќе го пријави планот во полиција, но дознава дека полицајците се членови на Проектот Хаос и успева да избега. Раскажувачот потоа се обидува да ги исклучи експлозивите, но го претепува Тајлер и го носи во најгорниот кат на зградата. Тајлер му се заканува на Раскажувачот со пиштол, но Раскажувачот набрзо сфаќа дека всушност тој го држи пиштолот, бидејќи е во истото тело со Тајлер. Раскажувачот си пука во устата, бидејќи пука низ образот не се убива и со тоа го убива Тајлер кој паѓа на земја. Проектот Хаос му ја донесуваат Марла на Раскажувачот, верувајќи дека тој е Тајлер и бидејќи праваат како што побара од нив Тајлер, потоа ги оставаат Раскажувачот и Марла насамо. Раскажувачот и Марла се фаќаат за раце и гледаат како паѓаат зградите пред нив по детонацијата на експлозивите. == Улоги == * [[Бред Пит]] како Тајлер Дерден * [[Едвард Нортон]] како Раскажувачот * [[Хелена Бонам Картер]] како Марла Сингер * [[Мит Лоуф|Мит Лоаф]] како Роберт Полсон * [[Џаред Лето]] како Ангел Фејс * [[Џах Гриниер]] како Ричард Чезлер == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == ===== Англиски јазик ===== {{Портал-Филм}} {{wikiquote|Fight Club|Боречки клуб}} * [http://www.foxmovies.com/fightclub/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041016165640/http://www.foxmovies.com/fightclub/ |date=2004-10-16 }} * {{rotten-tomatoes|id=fight_club|title=Боречки клуб}} * {{imdb title|id=0137523|title=Боречки клуб}} * {{amg title|id=1:180767|title=Боречки клуб}} * [http://www.theasc.com/magazine/nov99/anarchy/index.htm Анархија во САД] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090524050800/http://www.theasc.com/magazine/nov99/anarchy/index.htm |date=2009-05-24 }} на ''Американски кинематограф'' * [http://www.thefilmjournal.com/issue8/fightclub.html ''Боречки клуб'' : Ритуален лек за духовното на американската машкост] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090510085637/http://www.thefilmjournal.com/issue8/fightclub.html |date=2009-05-10 }} * [http://www.disinfo.com/archive/pages/article/id1497/pg1/index.html doppelganger: искорестини состојби на свесност ''Боречки клуб''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090509081041/http://www.disinfo.com/archive/pages/article/id1497/pg1/index.html |date=2009-05-09 }} на Disinfo * [http://www.criticism.com/md/fightclub.html Машкиот идентитет во службената класа: анализа на Боречки клуб] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111120033727/http://www.criticism.com/md/fightclub.html |date=2011-11-20 }} {{Филмови на Дејвид Финчер}} <!--Категории под оваа линија--> <!--Интервики под оваа линија//Please add interwikis below this line--> {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Филмови од 1999 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Култни филмови]] [[Категорија:Филмови на Дејвид Финчер]] [[Категорија:Филмови засновани на романи]] [[Категорија:Црна комедија филмови]] [[Категорија:Сатирични филмови]] dnvb8iq1d7qwwkonsplkzpsjle4g176 0 61874 5583176 5398839 2026-06-27T09:43:58Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Список на градови во Соединетите Американски Држави по население]] на [[Список на градови во САД по население]] презапишувајќи врз пренасочување 5398839 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на градови во [[САД]] по население'''. == Градови со повеќе од 100 000 жители == [[Податотека:NYC-Skyline-1.jpg|thumb|1 - Њујорк]] [[Податотека:LA Skyline Mountains2.jpg|thumb|2 - Лос Анџелес]] [[Податотека:2008-06-10 3000x1000 chicago skyline.jpg|thumb|3 - Чикаго]] [[Податотека:Houston Cityscape.jpg|thumb|4 - Хјустон]] [[Податотека:Phoenix skyline Arizona USA.jpg|thumb|5 - Финикс]] [[Податотека:Philadelphia Night Skyline.jpg|thumb|6 - Филаделфија]] [[Податотека:Downtown San Antonio.jpg|thumb|7 - Сан Антонио]] [[Податотека:Moon Monster2.jpg|thumb|8 - Сан Диего]] [[Податотека:Dallas, Texas Skyline 2005.jpg|thumb|9 - Далас]] [[Податотека:SJPan.jpg|thumb|10 - Сан Хосе]] [[Податотека:DetroitSummerSkylinefromDEtroitRiver.jpg|thumb|11 - Детроит]] [[Податотека:Jacksonville Skyline Panorama 3.jpg|thumb|12 - Џексонвил]] [[Податотека:Downtown indy from parking garage zoom.JPG|thumb|13 - Индијанаполис]] [[Податотека:SF From Marin Highlands3.jpg|thumb|14 - Сан Франциско]] [[Податотека:Columbus-ohio-skyline-panorama.jpg|thumb|15 - Колумбус]] [[Податотека:Austin skyline.JPG|thumb|16 - Остин]] [[Податотека:FortWorthTexasSkylineW.jpg|thumb|17 - Форт Ворт]] [[Податотека:Memphis front view.jpg|thumb|18 - Мемфис]] [[Податотека:Skyline of Charlotte, North Carolina (2005).jpg|thumb|19 - Шарлот]] [[Податотека:DOWNTOWN BMORE 1.jpg|thumb|20 - Балтимор]] [[Податотека:El Paso Skyline.jpg|thumb|21 - Ел Пасо]] [[Податотека:Milwaukee skyline.jpg|thumb|22 - Милвоки]] [[Податотека:DowntownBoston.jpg|thumb|23 - Бостон]] [[Податотека:Space Needle002.jpg|thumb|24 - Сиетл]] [[Податотека:Nashvilleskyline.jpg|thumb|25 - Нешвил]] [[Податотека:2006-03-26 Denver Skyline I-25 Speer.jpg|thumb|26 - Денвер]] [[Податотека:WashMonument WhiteHouse.jpg|thumb|27 - Вашингтон]] [[Податотека:Las Vegas Strip2.jpg|thumb|28 - Лас Вегас]] [[Податотека:LouisvilleNightSkyline2-small.jpg|thumb|29 - Луисвил]] [[Податотека:Portland Night panorama.jpg|thumb|30 - Портланд]] [[Податотека:Oklahoma City Skyline From Bricktown Parking Garage.jpg|thumb|31 - Оклахома Сити]] [[Податотека:Tucson shab1.JPG|thumb|32 - Тусон]] [[Податотека:Downtown atlanta night.jpg|thumb|33 - Атланта]] [[Податотека:Abqdowntown.jpg|thumb|34 - Албакерки]] [[Податотека:Downtownfresno.jpg|thumb|35 - Фресно]] [[Податотека:Long Beach, CA at night.jpg|thumb|36 - Лонг Бич]] [[Податотека:Sacramento from Riverwalk.jpg|thumb|37 - Сакраменто]] [[Податотека:Mesa-thumb-lg-3.jpg|thumb|38 - Меса]] [[Податотека:Kansas City MO Skyline 14July2008v.jpg|thumb|39 - Канзас Сити]] [[Податотека:Cle Skyline December 2020.jpg|thumb|40 - Кливленд]] [[Податотека:Virginia Beach from Fishing Pier.jpg|thumb|41 - Вирџинија Бич]] [[Податотека:OmahaNE Aerial.jpg|thumb|42 - Омаха]] [[Податотека:Miamiskyline20080113.png|thumb|43 - Мајами]] [[Податотека:Tulsa Skyline.jpg|thumb|45 - Талса]] [[Податотека:2008-0712-MPLS-panorama.JPG|thumb|46 - Минеаполис]] [[Податотека:Downtown Colorado Springs by David Shankbone.jpg|thumb|47 - Колорадо Спрингс]] [[Податотека:Downtown-Raleigh-from-Western-Boulevard-Overpass-20081012.jpeg|thumb|48 - Рали]] [[Податотека:Honolulu01.JPG|thumb|49 - Хонолулу]] [[Податотека:Tbia.jpg|thumb|50 - Арлингтон]] {| class="wikitable sortable" ! Редослед ! Град ! Држава ! Население |- | align=center | 1 | [[Њујорк]] | [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] | align=right | 8 274 527 |- | align=center | 2 | [[Лос Анџелес]] | [[Калифорнија]] | align=right | 3 834 340 |- | align=center | 3 | [[Чикаго]] | [[Илиноис]] | align=right | 2 836 658 |- | align=center | 4 | [[Хјустон, Тексас|Хјустон]] | [[Тексас]] | align=right | 2 208 180 |- | align=center | 5 | [[Финикс]] | [[Аризона]] | align=right | 1 552 259 |- | align=center | 6 | [[Филаделфија]] | [[Пенсилванија]] | align=right | 1 449 634 |- | align=center | 7 | [[Сан Антонио, Тексас|Сан Антонио]] | [[Тексас]] | align=right | 1 328 984 |- | align=center | 8 | [[Сан Диего, Калифорнија|Сан Диего]] | [[Калифорнија]] | align=right | 1 266 731 |- | align=center | 9 | [[Далас, Тексас|Далас]] | [[Тексас]] | align=right | 1 240 499 |- | align=center | 10 | [[Сан Хосе (Калифорнија)|Сан Хосе]] | [[Калифорнија]] | align=right | 939 899 |- | align=center | 11 | [[Детроит, Мичиген|Детроит]] | [[Мичиген]] | align=right | 916 952 |- | align=center | 12 | [[Џексонвил, Флорида|Џексонвил]] | [[Флорида]] | align=right | 805 605 |- | align=center | 13 | [[Индијанаполис, Индијана|Индијанаполис]] | [[Индијана]] | align=right | 795 458 |- | align=center | 14 | [[Сан Франциско, Калифорнија|Сан Франциско]] | [[Калифорнија]] | align=right | 764 976 |- | align=center | 15 | [[Колумбус, Охајо|Колумбус]] | [[Охајо]] | align=right | 747 755 |- | align=center | 16 | [[Остин, Тексас|Остин]] | [[Тексас]] | align=right | 743 074 |- | align=center | 17 | [[Форт Ворт, Тексас|Форт Ворт]] | [[Тексас]] | align=right | 681 818 |- | align=center | 18 | [[Мемфис, Тенеси|Мемфис]] | [[Тенеси]] | align=right | 674 028 |- | align=center | 19 | [[Шарлот, Северна Каролина|Шарлот]] | [[Северна Каролина]] | align=right | 671 588 |- | align=center | 20 | [[Балтимор, Мериленд|Балтимор]] | [[Мериленд]] | align=right | 637 455 |- | align=center | 21 | [[Ел Пасо, Тексас|Ел Пасо]] | [[Тексас]] | align=right | 606 913 |- | align=center | 22 | [[Милвоки, Висконсин|Милвоки]] | [[Висконсин]] | align=right | 602 191 |- | align=center | 23 | [[Бостон]] | [[Масачусетс]] | align=right | 599 351 |- | align=center | 24 | [[Сиетл, Вашингтон|Сиетл]] | [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] | align=right | 594 210 |- | align=center | 25 | [[Нешвил]] | [[Тенеси]] | align=right | 590 807 |- | align=center | 26 | [[Денвер]] | [[Колорадо]] | align=right | 588 349 |- | align=center | 27 | [[Вашингтон]] | [[Вашингтон|Колумбија]] | align=right | 588 292 |- | align=center | 28 | [[Лас Вегас, Невада|Лас Вегас]] | [[Невада]] | align=right | 558 880 |- | align=center | 29 | [[Луисвил]] | [[Кентаки]] | align=right | 557 789 |- | align=center | 30 | [[Портланд (Орегон)|Портланд]] | [[Орегон]] | align=right | 550 396 |- | align=center | 31 | [[Оклахома Сити]] | [[Оклахома]] | align=right | 547 274 |- | align=center | 32 | [[Тусон]] | [[Аризона]] | align=right | 525 529 |- | align=center | 33 | [[Атланта, Џорџија|Атланта]] | [[Џорџија]] | align=right | 519 145 |- | align=center | 34 | [[Албакерки]] | [[Ново Мексико]] | align=right | 518 271 |- | align=center | 35 | [[Фресно]] | [[Калифорнија]] | align=right | 470 508 |- | align=center | 36 | [[Лонг Бич]] | [[Калифорнија]] | align=right | 466 520 |- | align=center | 37 | [[Сакраменто, Калифорнија|Сакраменто]] | [[Калифорнија]] | align=right | 460 242 |- | align=center | 38 | [[Меса, Аризона|Меса]] | [[Аризона]] | align=right | 452 933 |- | align=center | 39 | [[Канзас Сити, Мисури|Канзас Сити]] | [[Мисури]] | align=right | 450 375 |- | align=center | 40 | [[Кливленд, Охајо|Кливленд]] | [[Охајо]] | align=right | 438 042 |- | align=center | 41 | [[Вирџинија Бич, Вирџинија|Вирџинија Бич]] | [[Вирџинија]] | align=right | 434 743 |- | align=center | 42 | [[Омаха, Небраска|Омаха]] | [[Небраска]] | align=right | 424 482 |- | align=center | 43 | [[Мајами]] | [[Флорида]] | align=right | 409 719 |- | align=center | 44 | [[Оукленд, Калифорнија|Оукленд]] | [[Калифорнија]] | align=right | 401 489 |- | align=center | 45 | [[Талса, Оклахома|Талса]] | [[Оклахома]] | align=right | 384 037 |- | align=center | 46 | [[Минеаполис]] | [[Минесота]] | align=right | 377 392 |- | align=center | 47 | [[Колорадо Спрингс, Колорадо|Колорадо Спрингс]] | [[Колорадо]] | align=right | 376 427 |- | align=center | 48 | [[Рали, Северна Каролина|Рали]] | [[Северна Каролина]] | align=right | 375 806 |- | align=center | 49 | [[Хонолулу, Хаваи|Хонолулу]] | [[Хаваи]] | align=right | 375 571 |- | align=center | 50 | [[Арлингтон, Тексас|Арлингтон]] | [[Тексас]] | align=right | 371 038 |- | align=center | 51 | [[Вичита, Канзас|Вичита]] | [[Канзас]] | align=right | 361 420 |- | align=center | 52 | [[Сент Луис]] | [[Мисури]] | align=right | 350 759 |- | align=center | 53 | [[Санта Ана, Калифорнија|Санта Ана]] | [[Калифорнија]] | align=right | 339 555 |- | align=center | 54 | [[Тампа, Флорида|Тампа]] | [[Флорида]] | align=right | 336 823 |- | align=center | 55 | [[Анахајм]] | [[Калифорнија]] | align=right | 333 249 |- | align=center | 56 | [[Синсинати, Охајо|Синсинати]] | [[Охајо]] | align=right | 332 458 |- | align=center | 57 | [[Бејкерсфилд, Калифорнија|Бејкерсфилд]] | [[Калифорнија]] | align=right | 315 837 |- | align=center | 58 | [[Орора, Колорадо|Орора]] | [[Колорадо]] | align=right | 311 794 |- | align=center | 59 | [[Питсбург]] | [[Пенсилванија]] | align=right | 311 218 |- | align=center | 60 | [[Толидо, Охајо|Толидо]] | [[Охајо]] | align=right | 295 029 |- | align=center | 61 | [[Риверсајд, Калифорнија|Риверсајд]] | [[Калифорнија]] | align=right | 294 437 |- | align=center | 62 | [[Стоктон, Калифорнија|Стоктон]] | [[Калифорнија]] | align=right | 287 245 |- | align=center | 63 | [[Корпус Кристи, Тексас|Корпус Кристи]] | [[Тексас]] | align=right | 285 507 |- | align=center | 64 | [[Њуарк, Њу Џерси|Њуарк]] | [[Њу Џерси]] | align=right | 280 135 |- | align=center | 65 | [[Енкориџ]] | [[Алјаска]] | align=right | 279 671 |- | align=center | 66 | [[Лексингтон, Кентаки|Лексингтон]] | [[Кентаки]] | align=right | 279 044 |- | align=center | 67 | [[Сент Пол, Минесота|Сент Пол]] | [[Минесота]] | align=right | 277 251 |- | align=center | 68 | [[Бафало, Њујорк|Бафало]] | [[Њујорк]] | align=right | 272,632 |- | align=center | 69 | [[Плано, Тексас|Плано]] | [[Тексас]] | align=right | 260 796 |- | align=center | 70 | [[Глендејл, Аризона|Глендејл]] | [[Аризона]] | align=right | 253 152 |- | align=center | 71 | [[Форт Вејн, Индијана|Форт Вејн]] | [[Индијана]] | align=right | 251 247 |- | align=center | 72 | [[Хендерсон, Невада|Хендерсон]] | [[Невада]] | align=right | 249 386 |- | align=center | 73 | [[Линколн, Небраска|Линколн]] | [[Небраска]] | align=right | 248 744 |- | align=center | 74 | [[Гринсборо, Северна Каролина|Гринсборо]] | [[Северна Каролина]] | align=right | 247 183 |- | align=center | 75 | [[Сент Питерсбург, Флорида|Сент Питерсбург]] | [[Флорида]] | align=right | 246 407 |- | align=center | 76 | [[Чандлер, Аризона|Чандлер]] | [[Аризона]] | align=right | 246 399 |- | align=center | 77 | [[Џерси Сити]] | [[Њу Џерси]] | align=right | 242 389 |- | align=center | 78 | [[Њу Орлеанс, Луизијана|Њу Орлеанс]] | [[Луизијана]] | align=right | 239 124 |- | align=center | 79 | [[Норфолк, Вирџинија|Норфолк]] | [[Вирџинија]] | align=right | 235 747 |- | align=center | 80 | [[Скотсдејл, Аризона|Скотсдејл]] | [[Аризона]] | align=right | 235 677 |- | align=center | 81 | [[Бермингам, Алабама|Бермингам]] | [[Алабама]] | align=right | 229 800 |- | align=center | 82 | [[Медисон, Висконсин|Медисон]] | [[Висконсин]] | align=right | 228 775 |- | align=center | 83 | [[Орландо]] | [[Флорида]] | align=right | 227 907 |- | align=center | 84 | [[Батон Руж]] | [[Луизијана]] | align=right | 227 071 |- | align=center | 85 | [[Чесапик, Вирџинија|Чесапик]] | [[Вирџинија]] | align=right | 219 154 |- | align=center | 86 | [[Гарланд, Тексас|Гарланд]] | [[Тексас]] | align=right | 218 792 |- | align=center | 87 | [[Дарам, Северна Каролина|Дарам]] | [[Северна Каролина]] | align=right | 217 847 |- | align=center | 88 | [[Ларедо, Тексас|Ларедо]] | [[Тексас]] | align=right | 217 506 |- | align=center | 89 | [[Чула Виста, Калифорнија|Чула Виста]] | [[Калифорнија]] | align=right | 217 478 |- | align=center | 90 | [[Лабок, Тексас|Лабок]] | [[Тексас]] | align=right | 217 326 |- | align=center | 91 | [[Винстон-Сејлем, Северна Каролина|Винстон-Сејлем]] | [[Северна Каролина]] | align=right | 215 348 |- | align=center | 92 | [[Рино, Невада|Рино]] | [[Невада]] | align=right | 214 853 |- | align=center | 93 | [[Хајалија, Флорида|Хајалија]] | [[Флорида]] | align=right | 212 217 |- | align=center | 94 | [[Северен Лас Вегас, Невада|Северен Лас Вегас]] | [[Невада]] | align=right | 212 114 |- | align=center | 95 | [[Акрон, Охајо|Акрон]] | [[Охајо]] | align=right | 207,934 |- | align=center | 96 | [[Гилберт, Аризона|Гилберт]] | [[Аризона]] | align=right | 207 550 |- | align=center | 97 | [[Рочестар, Њујорк|Рочестар]] | [[Њујорк]] | align=right | 206 759 |- | align=center | 98 | [[Арлингтон, Вирџинија|Арлингтон]] | [[Вирџинија]] | align=right | 204 568 |- | align=center | 99 | [[Монтгомери, Алабама|Монтгомери]] | [[Алабама]] | align=right | 204 086 |- | align=center | 100 | [[Модесто, Калифорнија|Модесто]] | [[Калифорнија]] | align=right | 203,955 |- | align=center | 101 | [[Бојзи, Ајдахо|Бојзи]] | [[Ајдахо]] | align=right | 202 832 |- | align=center | 102 | [[Фримонт, Калифорнија|Фримонт]] | [[Калифорнија]] | align=right | 201 334 |- | align=center | 103 | [[Ирвајн, Калифорнија|Ирвајн]] | [[Калифорнија]] | align=right | 201 160 |- | align=center | 104 | [[Спокан, Вашингтон (сојузна држава)|Спокан]] | [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] | align=right | 200 975 |- | align=center | 105 | [[Ричмонд, Вирџинија|Ричмонд]] | [[Вирџинија]] | align=right | 200 123 |- | align=center | 106 | [[Шривпорт, Луизијана|Шривпорт]] | [[Луизијана]] | align=right | 199 569 |- | align=center | 107 | [[Ирвинг, Тексас|Ирвинг]] | [[Тексас]] | align=right | 199 505 |- | align=center | 108 | [[Сан Бернардино]] | [[Калифорнија]] | align=right | 199 285 |- | align=center | 109 | [[Јонкерс, Њујорк|Јонкерс]] | [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] | align=right | 199 244 |- | align=center | 110 | [[Де Мојн, Ајова|Де Мојн]] | [[Ајова]] | align=right | 196 998 |- | align=center | 111 | [[Глендејл, Калифорнија|Глендејл]] | [[Калифорнија]] | align=right | 196 979 |- | align=center | 112 | [[Такома, Вашингтон|Такома]] | [[Вашингтон]] | align=right | 196 520 |- | align=center | 113 | [[Гранд Рапидс, Мичиген|Гранд Рапидс]] | [[Мичиген]] | align=right | 193 627 |- | align=center | 114 | [[Хантингтан Бич, Калифорнија|Хантингтан Бич]] | [[Калифорнија]] | align=right | 192 885 |- | align=center | 115 | [[Огаста, Џорџија|Огаста]] | [[Џорџија]] | align=right | 192 142 |- | align=center | 116 | [[Мобил, Алабама|Мобил]] | [[Алабама]] | align=right | 191 411 |- | align=center | 117 | [[Морено Вали, Калифорнија|Морено Вали]] | [[Калифорнија]] | align=right | 188 936 |- | align=center | 118 | [[Литл Рок]] | [[Арканзас]] | align=right | 187 452 |- | align=center | 119 | [[Колумбус, Џорџија|Колумбус]] | [[Џорџија]] | align=right | 187 046 |- | align=center | 120 | [[Амарило, Тексас|Амарило]] | [[Тексас]] | align=right | 186 106 |- | align=center | 121 | [[Окснард, Калифорнија|Окснард]] | [[Калифорнија]] | align=right | 184 725 |- | align=center | 122 | [[Форт Лодердејл, Флорида|Форт Лодердејл]] | [[Флорида]] | align=right | 183 606 |- | align=center | 123 | [[Ноксвил, Тенеси|Ноксвил]] | [[Тенеси]] | align=right | 183 546 |- | align=center | 124 | [[Фонтана, Калифорнија|Фонтана]] | [[Калифорнија]] | align=right | 183 502 |- | align=center | 125 | [[Солт Лејк Сити, Јута|Солт Лејк Сити]] | [[Јута]] | align=right | 180 651 |- | align=center | 126 | [[Њупорт Њуз, Вирџинија|Њупорт Њуз]] | [[Вирџинија]] | align=right | 179 153 |- | align=center | 127 | [[Џексон, Мисисипи|Џексон]] | [[Мисисипи]] | align=right | 175 710 |- | align=center | 128 | [[Темпи, Аризона|Темпи]] | [[Аризона]] | align=right | 174 091 |- | align=center | 129 | [[Вустер, Масачусетс|Вустер]] | [[Масачусетс]] | align=right | 173 966 |- | align=center | 130 | [[Браунсвил, Тексас|Браунсвил]] | [[Тексас]] | align=right | 172 806 |- | align=center | 131 | [[Провиденс, Род Ајленд|Провиденс]] | [[Род Ајленд]] | align=right | 172 459 |- | align=center | 132 | [[Фајетвил, Северна Каролина|Фајетвил]] | [[Северна Каролина]] | align=right | 171 853 |- | align=center | 133 | [[Хантсвил (Алабама)|Хантсвил]] | [[Алабама]] | align=right | 171 327 |- | align=center | 134 | [[Онтарио (Калифорнија)|Онтарио]] | [[Калифорнија]] | align=right | 170 936 |- | align=center | 135 | [[Аврора, Илиноис|Аврора]] | [[Илиноис]] | align=right | 170 855 |- | align=center | 136 | [[Ранчо Кукамонга, Калифорнија|Ранчо Кукамонга]] | [[Калифорнија]] | align=right | 170 266 |- | align=center | 137 | [[Санта Кларита, Калифорнија|Санта Кларита]] | [[Калифорнија]] | align=right | 169 951 |- | align=center | 138 | [[Шатануга, Тенеси|Шатануга]] | [[Тенеси]] | align=right | 169 884 |- | align=center | 139 | [[Оверланд Парк, Канзас|Оверланд Парк]] | [[Канзас]] | align=right | 169 403 |- | align=center | 140 | [[Талахаси, Флорида|Талахаси]] | [[Флорида]] | align=right | 168 979 |- | align=center | 141 | [[Ошансајд, Калифорнија|Ошансајд]] | [[Калифорнија]] | align=right | 168 602 |- | align=center | 142 | [[Гарден Гров, Калифорнија|Гарден Гров]] | [[Калифорнија]] | align=right | 165 610 |- | align=center | 143 | [[Ванкувер, Вашингтон|Ванкувер]] | [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] | align=right | 161 436 |- | align=center | 144 | [[Гранд Прери, Тексас|Гранд Прери]] | [[Тексас]] | align=right | 158 422 |- | align=center | 145 | [[Кејп Корал, Флорида|Кејп Корал]] | [[Флорида]] | align=right | 156 981 |- | align=center | 146 | [[Ракфорд, Илиноис|Ракфорд]] | [[Илиноис]] | align=right | 156 596 |- | align=center | 147 | [[Дејтон, Охајо|Дејтон]] | [[Охајо]] | align=right | 155 461 |- | align=center | 148 | [[Спрингфилд, Мисури|Спрингфилд]] | [[Мисури]] | align=right | 154 777 |- | align=center | 149 | [[Санта Роза, Калифорнија|Санта Роза]] | [[Калифорнија]] | align=right | 154 241 |- | align=center | 150 | [[Помона, Калифорнија|Помона]] | [[Калифорнија]] | align=right | 152 631 |- | align=center | 151 | [[Сејлем, Орегон|Сејлем]] | [[Орегон]] | align=right | 151 913 |- | align=center | 152 | [[Су Фалс, Јужна Дакота|Су Фалс]] | [[Јужна Дакота]] | align=right | 151 505 |- | align=center | 153 | [[Порт Сент Луси, Флорида|Порт Сент Луси]] | [[Флорида]] | align=right | 151 391 |- | align=center | 154 | [[Корона, Калифорнија|Корона]] | [[Калифорнија]] | align=right | 150 308 |- | align=center | 155 | [[Спрингфилд, Масачусетс|Спрингфилд]] | [[Масачусетс]] | align=right | 149 938 |- | align=center | 156 | [[Јуџин, Орегон|Јуџин]] | [[Орегон]] | align=right | 149 004 |- | align=center | 157 | [[Пемброк Пајнс, Флорида|Пемброк Пајнс]] | [[Флорида]] | align=right | 146 828 |- | align=center | 158 | [[Пиорија, Аризона|Пиорија]] | [[Аризона]] | align=right | 146 743 |- | align=center | 159 | [[Патерсон, Њу Џерси|Патерсон]] | [[Њу Џерси]] | align=right | 146 545 |- | align=center | 160 | [[Паседина, Тексас|Паседина]] | [[Тексас]] | align=right | 146 518 |- | align=center | 161 | [[Хемптон, Вирџинија|Хемптон]] | [[Вирџинија]] | align=right | 146 439 |- | align=center | 162 | [[Џолијет, Илиноис|Џолијет]] | [[Илиноис]] | align=right | 144 316 |- | align=center | 163 | [[Ланкастер, Калифорнија|Ланкастер]] | [[Калифорнија]] | align=right | 143 616 |- | align=center | 164 | [[Салинас, Калифорнија|Салинас]] | [[Калифорнија]] | align=right | 143 517 |- | align=center | 165 | [[Пасадина, Калифорнија|Пасадина]] | [[Калифорнија]] | align=right | 143 400 |- | align=center | 166 | [[Нејпервил, Илиноис|Нејпервил]] | [[Илиноис]] | align=right | 142 479 |- | align=center | 167 | [[Холивуд, Флорида|Холивуд]] | [[Флорида]] | align=right | 142 473 |- | align=center | 168 | [[Канзас Сити, Канзас|Канзас Сити]] | [[Канзас]] | align=right | 142 320 |- | align=center | 169 | [[Торанс, Калифорнија|Торанс]] | [[Калифорнија]] | align=right | 141 420 |- | align=center | 170 | [[Хејвард, Калифорнија|Хејвард]] | [[Калифорнија]] | align=right | 140 943 |- | align=center | 171 | [[Палмдејл, Калифорнија|Палмдејл]] | [[Калифорнија]] | align=right | 140 882 |- | align=center | 172 | [[Лејквуд, Колорадо|Лејквуд]] | [[Колорадо]] | align=right | 140,882 |- | align=center | 173 | [[Александрија, Вирџинија|Александрија]] | [[Вирџинија]] | align=right | 140 024 |- | align=center | 174 | [[Сиракјус, Њујорк|Сиракјус]] | [[Њујорк]] | align=right | 139 079 |- | align=center | 175 | [[Бриџпорт, Конектикат|Бриџпорт]] | [[Конектикат]] | align=right | 136 695 |- | align=center | 176 | [[Ескондидо, Калифорнија|Ескондидо]] | [[Калифорнија]] | align=right | 136 246 |- | align=center | 177 | [[Оранџ, Калифорнија|Оранџ]] | [[Калифорнија]] | align=right | 134 299 |- | align=center | 178 | [[Ворен, Мичиген|Ворен]] | [[Мичиген]] | align=right | 134 223 |- | align=center | 179 | [[Форт Колинс, Колорадо|Форт Колинс]] | [[Колорадо]] | align=right | 133 899 |- | align=center | 180 | [[Фулертон, Калифорнија|Фулертон]] | [[Калифорнија]] | align=right | 132 066 |- | align=center | 181 | [[Мескит, Тексас|Мескит]] | [[Тексас]] | align=right | 131 738 |- | align=center | 182 | [[Елк Гров, Калифорнија|Елк Гров]] | [[Калифорнија]] | align=right | 131 212 |- | align=center | 183 | [[Санивејл, Калифорнија|Санивејл]] | [[Калифорнија]] | align=right | 131 140 |- | align=center | 184 | [[Савана, Џорџија|Савана]] | [[Џорџија]] | align=right | 130 331 |- | align=center | 185 | [[Стерлинг Хајтс, Мичиген|Стерлинг Хајтс]] | [[Мичиген]] | align=right | 127 349 |- | align=center | 186 | [[Микален, Тексас|Микален]] | [[Тексас]] | align=right | 127 245 |- | align=center | 187 | [[Корал Спрингс, Флорида|Корал Спрингс]] | [[Флорида]] | align=right | 126 875 |- | align=center | 188 | [[Сидар Радпидс, Ајова|Сидар Радпидс]] | [[Ајова]] | align=right | 126 396 |- | align=center | 189 | [[Елизабет, Њу Џерси|Елизабет]] | [[Њу Џерси]] | align=right | 124 862 |- | align=center | 190 | [[Колумбија, Јужна Каролина|Колумбија]] | [[Јужна Каролина]] | align=right | 124 818 |- | align=center | 191 | [[Хартфорд, Конектикат|Хартфорд]] | [[Конектикат]] | align=right | 124 563 |- | align=center | 192 | [[Њу Хејвен, Конектикат|Њу Хејвен]] | [[Конектикат]] | align=right | 123 932 |- | align=center | 193 | [[Каролтон, Тексас|Каролтон]] | [[Тексас]] | align=right | 123 799 |- | align=center | 194 | [[Таузанд Окс, Калифорнија|Таузанд Окс]] | [[Калифорнија]] | align=right | 123 349 |- | align=center | 195 | [[Топика]] | [[Канзас]] | align=right | 122 642 |- | align=center | 196 | [[Запад Вели Сити, Јута|Запад Вели Сити]] | [[Јута]] | align=right | 122 374 |- | align=center | 197 | [[Ел Монте, Калифорнија|Ел Монте]] | [[Калифорнија]] | align=right | 122 272 |- | align=center | 198 | [[Вако, Тексас|Вако]] | [[Тексас]] | align=right | 122 222 |- | align=center | 199 | [[Кери, Северна Каролина|Кери]] | [[Северна Каролина]] | align=right | 121 796 |- | align=center | 200 | [[Белвју, Вашингтон (сојузна држава)|Белвју]] | [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] | align=right | 121 347 |- | align=center | 201 | [[Конкорд, Калифорнија|Конкорд]] | [[Калифорнија]] | align=right | 120 844 |- | align=center | 202 | [[Сими Вели, Калифорнија|Сими Вели]] | [[Калифорнија]] | align=right | 120 464 |- | align=center | 203 | [[Кларксвил, Тенеси|Кларксвил]] | [[Тенеси]] | align=right | 119 284 |- | align=center | 204 | [[Висалија, Калифорнија|Висалија]] | [[Калифорнија]] | align=right | 118 603 |- | align=center | 205 | [[Стемфорд, Конектикат|Стемфорд]] | [[Конектикат]] | align=right | 118 475 |- | align=center | 206 | [[Олате, Канзас|Олате]] | [[Канзас]] | align=right | 118 034 |- | align=center | 207 | [[Прово, Јута|Прово]] | [[Јута]] | align=right | 117 592 |- | align=center | 208 | [[Спрингфилд, Илиноис|Спрингфилд]] | [[Илиноис]] | align=right | 117 090 |- | align=center | 209 | [[Евансвил, Индијана|Евансвил]] | [[Индијана]] | align=right | 116 253 |- | align=center | 210 | [[Абилин, Тексас|Абилин]] | [[Тексас]] | align=right | 116 219 |- | align=center | 211 | [[Микинли, Тексас|Микинли]] | [[Тексас]] | align=right | 115 620 |- | align=center | 212 | [[Валехо, Калифорнија|Валехо]] | [[Калифорнија]] | align=right | 115,552 |- | align=center | 213 | [[Дентон, Тексас|Дентон]] | [[Тексас]] | align=right | 115,506 |- | align=center | 214 | [[Ен Арбор, Мичиген|Ен Арбор]] | [[Мичиген]] | align=right | 115,092 |- | align=center | 215 | [[Ленсиг, Мичиген|Ленсиг]] | [[Мичиген]] | align=right | 114 947 |- | align=center | 216 | [[Флинт, Мичиген|Флинт]] | [[Мичиген]] | align=right | 114 662 |- | align=center | 217 | [[Гејнзвил, Флорида|Гејнзвил]] | [[Флорида]] | align=right | 114 375 |- | align=center | 218 | [[Пеорија, Илиноис|Пеорија]] | [[Илиноис]] | align=right | 113 546 |- | align=center | 219 | [[Лафајет, Луизијана|Лафајет]] | [[Луизијана]] | align=right | 113 544 |- | align=center | 220 | [[Ингелвуд, Калифорнија|Ингелвуд]] | [[Калифорнија]] | align=right | 113 376 |- | align=center | 221 | [[Атина, Џорџија|Атина]] | [[Џорџија]] | align=right | 112 760 |- | align=center | 222 | [[Килин, Тексас|Килин]] | [[Тексас]] | align=right | 112 434 |- | align=center | 223 | [[Тортон, Колорадо|Тортон]] | [[Колорадо]] | align=right | 110 880 |- | align=center | 224 | [[Индипенданс, Мисури|Индипенданс]] | [[Мисури]] | align=right | 110 704 |- | align=center | 225 | [[Чарлстон, Јужна Каролина|Чарлстон]] | [[Јужна Каролина]] | align=right | 110 015 |- | align=center | 226 | [[Санта Клара, Калифорнија|Санта Клара]] | [[Калифорнија]] | align=right | 109 756 |- | align=center | 227 | [[Бомант, Тексас|Бомант]] | [[Тексас]] | align=right | 109 579 |- | align=center | 228 | [[Коста Меса, Калифорнија|Коста Меса]] | [[Калифорнија]] | align=right | 108 978 |- | align=center | 229 | [[Манчестар, Њу Хемпшир|Манчестар]] | [[Њу Хемпшир]] | align=right | 108 874 |- | align=center | 230 | [[Розвил, Калифорнија|Розвил]] | [[Калифорнија]] | align=right | 108 759 |- | align=center | 231 | [[Мирамар, Флорида|Мирамар]] | [[Флорида]] | align=right | 108 240 |- | align=center | 232 | [[Дауни, Калифорнија|Дауни]] | [[Калифорнија]] | align=right | 108 109 |- | align=center | 233 | [[Викторвил, Калифорнија|Викторвил]] | [[Калифорнија]] | align=right | 107 221 |- | align=center | 234 | [[Ватербури, Конектикат|Ватербури]] | [[Конектикат]] | align=right | 107 174 |- | align=center | 235 | [[Алентаун, Пенсилванија|Алентаун]] | [[Пенсилванија]] | align=right | 107 117 |- | align=center | 236 | [[Норман, Оклахома|Норман]] | [[Оклахома]] | align=right | 106 707 |- | align=center | 237 | [[Клирватер, Флорида|Клирватер]] | [[Флорида]] | align=right | 106 642 |- | align=center | 238 | [[Западна Ковина, Калифорнија|Западна Ковина]] | [[Калифорнија]] | align=right | 106 388 |- | align=center | 239 | [[Арвада, Колорадо|Арвада]] | [[Колорадо]] | align=right | 106 328 |- | align=center | 240 | [[Вестминстер, Колорадо|Вестминстер]] | [[Колорадо]] | align=right | 106 195 |- | align=center | 241 | [[Елџин, Илиноис|Елџин]] | [[Илиноис]] | align=right | 104 288 |- | align=center | 242 | [[Јужна Бенд, Индијана|Јужна Бенд]] | [[Индијана]] | align=right | 104 069 |- | align=center | 243 | [[Ферфилд, Калифорнија|Ферфилд]] | [[Калифорнија]] | align=right | 103 992 |- | align=center | 244 | [[Мидланд, Тексас|Мидланд]] | [[Тексас]] | align=right | 103 880 |- | align=center | 245 | [[Пуебло, Колорадо|Пуебло]] | [[Колорадо]] | align=right | 103 805 |- | align=center | 246 | [[Норвак, Калифорнија|Норвак]] | [[Калифорнија]] | align=right | 103 720 |- | align=center | 247 | [[Ири, Пенсилванија|Ири]] | [[Пенсилванија]] | align=right | 103 650 |- | align=center | 248 | [[Ловел, Масачусетс|Ловел]] | [[Масачусетс]] | align=right | 103 512 |- | align=center | 249 | [[Брбенк, Калифорнија|Брбенк]] | [[Калифорнија]] | align=right | 103 286 |- | align=center | 250 | [[Сан Буенавентура, Калифорнија|Сан Буенавентура]] | [[Калифорнија]] | align=right | 103 219 |- | align=center | 251 | [[Помпано Бич, Флорида|Помпано Бич]] | [[Флорида]] | align=right | 102 745 |- | align=center | 252 | [[Западно Јордан, Јута|Западно Јордан]] | [[Јута]] | align=right | 102 745 |- | align=center | 253 | [[Портсмут, Вирџинија|Портсмут]] | [[Вирџинија]] | align=right | 101 967 |- | align=center | 254 | [[Билингс, Монтана|Билингс]] | [[Монтана]] | align=right | 101 876 |- | align=center | 255 | [[Вичита Фалс, Тексас|Вичита Фалс]] | [[Тексас]] | align=right | 101 590 |- | align=center | 256 | [[Ричмонд, Калифорнија|Ричмонд]] | [[Калифорнија]] | align=right | 101 454 |- | align=center | 257 | [[Камбриџ, Масачусетс|Камбриџ]] | [[Масачусетс]] | align=right | 101 388 |- | align=center | 258 | [[Беркли, Калифорнија|Беркли]] | [[Калифорнија]] | align=right | 101 377 |- | align=center | 259 | [[Дели Сити, Калифорнија|Дели Сити]] | [[Калифорнија]] | align=right | 100 882 |- | align=center | 260 | [[Грин Беј, Висконсин|Грин Беј]] | [[Висконсин]] | align=right | 100 781 |- | align=center | 261 | [[Хај Појнт, Северна Каролина|Хај Појнт]] | [[Северна Каролина]] | align=right | 100 432 |- | align=center | 262 | [[Палм Бич, Флорида|Палм Бич]] | [[Флорида]] | align=right | 100 116 |- |} === Порторико === Ова е список на градови со повеќе од 100 000 жители во [[Порторико]] по население.<ref>http://www.census.gov/popest/municipios/tables/PRM-EST2007-01.csv</ref> {| class="wikitable sortable" ! Редослед ! Град ! Население |- | align=center | 1 | [[Сан Хуан]] | align=right | 424 951 |- | align=center | 2 | [[Бајамон, Порторико|Бајамон]] | align=right | 220 629 |- | align=center | 3 | [[Каролина, Порторико|Каролина]] | align=right | 187 607 |- | align=center | 4 | [[Понсе, Порторико|Понсе]] | align=right | 180 376 |- | align=center | 5 | [[Кагуас, Порторико|Кагуас]] | align=right | 142 984 |- | align=center | 6 | [[Гвајнабо (Порторико)|Гвајнабо]] | align=right | 102 838 |- | align=center | 7 | [[Аресибо (Порторико)|Аресибо]] | align=right | 102 495 |- |} == Поврзано == * [[Најголеми градови во САД по население по декада]] * [[Список на сојузни држави во САД по население]] === Статистички области во САД === [[Податотека:United States Administrative Divisions unnumbered.png|300px]] * Портокалово - [[Среден Запад]] * Жолто - [[Југ (САД)|Југ]] * Сино - [[Западно крајбрежје (САД)|Западно крајбрежје]] * Виолетово - [[Северисток (САД)|Северисток]] * Розово - [[Запад (САД)|Запад]] == Извори == {{reflist}} <br /> {{САД-најголеми градови}} [[Категорија:Демографија на САД]] [[Категорија:Градови во САД| ]] [[Категорија:Списоци поврзани со САД]] ee1i8eopk9w5b1msbmeo0mz94st10mi 0 65256 5582952 5410546 2026-06-26T16:30:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582952 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кинески пејач и глумец |name = Брус Ли |image = BruceLeecard.jpg |caption = |tradchinesename = {{linktext|李|小|龍}} |simpchinesename = {{linktext|李|小|龙}} |pinyinchinesename = Lǐ Xiǎolóng |jyutpingchinesename = Lei5 Siu2 Lung4 |birth_name = Lee Jun-fan<br /><big>{{linktext|李|振|藩}}</big> <small>([[традиционално кинеско писмо|трад.]])</small><br /><big>{{linktext|李|振|藩}}</big> <small>([[упростено кинеско писмо|упр.]])</small><br />Lǐ Zhènfān <small>([[мандарински јазик|мандарински]])</small><br />Lei5 Zan3 Faan4 <small>([[кантонски јазик|кантонски]])</small> |ancestry = [[Шунде]], [[Гуангдунг]], [[Кина]] |origin = [[Хонгконг]] |birth_date = {{birth date|df=yes|1940|11|27}} |birth_place = [[Кинеска четврт]], [[Сан Франциско]], [[САД]] |death_date = {{death date and age|df=yes|1973|7|20|1940|11|27}} |death_place = Коулун Тунг, [[Хонгконг]] <ref>{{наведени вести | url=http://www.hollywoodreporter.com/news/proposed-bruce-lee-museum-shelved-205740| title=Proposed Bruce Lee Museum Shelved in Hong Kong | work=The Hollywood Reporter | first=Karen | last=Chu | date=26 јуни 2011}}</ref> |restingplace = |occupation = мајстор на боречки вештини, подучувач, глумец, режисер, сценарист |yearsactive = 1941–73 |spouse = [[Линда Ли Кадвел|Линда Емери]] (1964–73) |children = [[Брендон Ли]] (1965–93) <br /> [[Шенон Ли]] (р. 1969) |parents = [[Ли Хој-чуен]] (1901–65) <br /> Грејс Хо (1907–96) |website = [http://www.bruceleefoundation.com/ Фондација „Брус Ли“]<br />[http://www.brucelee.com/ Официјален портал на Брус Ли] |hongkongfilmwards = '''Награда за животно остварување'''<ref name="bruceleefoundation awards">{{нмс|url=http://www.bruceleefoundation.com/index.cfm?pid=10384|title=Awards, Honors, Achievements, and Activities|publisher=Bruce Lee Foundation|accessdate=7 јуни 2010|location=Los Angeles|archive-date=2009-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090820055042/http://www.bruceleefoundation.com/index.cfm?pid=10384|url-status=dead}}</ref><br />1994 | goldenhorseawards = '''Најдобар филм на мандарински'''<br>1972 „[[Тупаница на гневот]]“<br>'''Специјална награда од жирито'''<br>1972 „[[Тупаница на гневот]]“ }} '''Брус Ли''' ([[кин.]] 李小龍; [[пинјин]]: ''Lǐ Xiăolóng''), роден '''Ли Џун-Фан''', (кинески: 李振藩; ''Lǐ Zhènfān'' ([[пинјин]]), 27 ноември 1940 - 20 јули 1973) — [[глумец]], мајстор на [[боречка вештина|боречки вештини]], [[филозоф]], [[режисер]], [[продуцент]], [[сценарист]] и основач на приодот на борба наречен „[[Џит Кун До]]“. Тој се смета за културна икона<ref>2</ref> и еден од највлијателните борци на [[20 век]]. Ли е роден во [[Сан Франциско]], [[Калифорнија]], во семејство со потекло од [[Хонгконг]], но растел во Хонгконг сè до крајот на тинејџерските денови. Кога наполнил 18 години, Ли емигрирал во [[САД]] за да се здобие со американско државјанство<ref>3</ref> и со повисоко образование. Тоа бил периодот кога започнал да предава боречки вештини, кои наскоро го довеле до филмски и телевизиски улоги. Неговите филмови со продукција од [[Хонгконг]] и [[Холивуд]] ги издигнаа традиционалните филмови со боречки вештини од Хонгконг на ново ниво на популарност и слава, и предизвикаа голем интерес за [[кинески боречки вештини]] во [[Западот]] во 1970-тите. Насоката и тонот на неговите филмови ги променија [[боречки вештини|боречките вештини]] и филмовите со боречки вештини во Хонгконг, како и во остатокот од светот. Тој е познат по својата улога во пет играни филма, „[[Големиот газда]]“ (1971) и „[[Тупаница на гневот (филм од 1972)|Тупаница на гневот]]“ (1972), во режија на [[Ло Веј]]; „[[Патот на змејот|Враќање на змејот]]“ (1972), режиран од Брус Ли; „[[Во змејското гнездо]]“ (1973) на [[Warner Brothers]] во режија на [[Роберт Клус]] и „[[Игра на смртта]]“ (1978). Ли стана фигура позната низ целиот свет и останува многу популарен меѓу азиските народи, а особено меѓу [[Кинезите]], бидејќи преку неговите филмови <ref>4</ref> го отсликувал [[кинескиот национализам]]. Ли првично тренирал [[Винг Чун]], подоцна ги отфрлил добро дефинираните боречки стилови и го поттикнувал користењето на корисни техники од различни извори во духот на неговата лична филозофија за боречките вештини која ја нарекол [[Џит Кун До]] (Jeet Kune Do).<ref>5</ref> == Детство == Брус Ли е роден на 27 ноември 1940 година во [[кинеската болница]] која се наоѓа во [[кинеска четврт|кинеската четврт]] во [[Сан Франциско]].<ref name="ReferenceA">6</ref> Неговиот татко [[Lee Hoi-chuen]] беше [[кинез]], а неговата мајка, Grace Ho (何愛瑜) беше католик и од татко германец и мајка кинеска.<ref name="ReferenceB">7</ref><ref>8</ref><ref>9</ref> Тој бил четвртото од пет деца: Агнус, Фиби, Питер и Роберт. Ли и неговите родители се вратиле во [[Хонгконг]] кога наполнил три месеци.<ref>10</ref><ref>11</ref> == Имиња == Даденото [[кантонско]] име на Брус Ли беше Lee Jun-fan <ref>12</ref> Името буквално значи “повторно се враќа” ; името Брус му било дадено од неговата мајка, која сметала дека Брус ќе се врати во САД кога ќе порасне.<ref name="ReferenceB"/> Поради суеверието на неговата мајка, таа го нарекувала Sai Fon ( женско име).<ref name="ReferenceC">13</ref> Се сметало дека англиското име “Брус” му било даденo од страна на визитинг докторот, д-р Mary Glover.<ref>14</ref> Брус Ли имал три други кинески имиња: '''Li Yuanxin''' 李源鑫семејно име, '''Li Yuanjian''' 李元鑒студентско име, додека го посетувал колеџот [[La Salle]], и секако неговото кинеско сценско име '''Li Xiaolong''' 李小龍 (Xiao Long - мал змеј). Името '''Jun-fan''' првично бил напишан на кинески како 震 藩, сепак овој Jun (震) бил идентичен со дел од името на дедо му 李震彪, кое се смета за табу во кинеската традиција. Затоа, кинескиот знак Jun во името на Брус Ли било променето во [[хомонимот]] 振 за да се избегне табуто со именувањето во кинеската традиција. == Семејство == [[Lee Hoi-chuen]], татко му на Брус бил еден од водечките кантонски оперски и филмски глумци во тоа време. Тргнал на едногодишна кантонска опера турнеја со неговото семејство во предвечерјето на јапонската инвазија на Хонгконг. Lee Hoi-chuen бил на турнеи низ [[САД]] долго време и имал изведби во повеќе кинески заедници. Иако голем број од неговите врсници одлучиле да останат во САД, Lee Hoi-chuen решил да се врати во [[Хонгконг]], откако неговата жена го родила Брус. За неколку месеци, Хонгконг бил нападнат и наредните 3 години и 8 месеци семејството Ли живееле под [[јапонска окупација]]. Семејството Ли ја преживеале војната, а всушност им тргнало доста добро. По завршувањето на војната, Lee Hoi-chuen ја продолжил својата глумечка кариера и станал уште поголема ѕвезда во текот наредните години на обнова во Хонгконг. Grace, мајка му на Брус Ли припаѓала на еден од најбогатите и најмоќните кланови во Хонгконг наречен Ho Tungs. Таа била внука на Сер [[Robert Ho Tung]], патријарх на кланот. Како таков, младиот Брус Ли израснал во богата и привилегирана животна средина. И покрај оваа предност поради статусот на неговото семејство и поради тоа што голем број луѓе бегале од [[комунистичка Кина]] во Хонгконг, соседството во Хонгконг во кое израснал се преполнил, станало опасно и полно со соперништва меѓу бандите: „Хонгконг по војната било тешко место за растење. Бандите ги контролирале улиците и Ли честопати бил принуден да се тепа. Но, Брус сакал предизвици и се соочувал со неговите противници. На разочарување на неговите родители, уличните борби на Брус продолжиле и насилната природа на неговата конфронтации ескалирала.“ <ref name="ReferenceC"/> По замешаноста во неколку улични борби, неговите родители одлучиле дека Брус Ли треба да тренира боречки вештини. Првото запознавање на Брус Ли со боречките вештини било преку неговиот татко, Lee Hoi-cheun.Тој ги научил основите на [[Wu стил Tai Chi Chuan]] од својот татко.<ref>15</ref> == Винг Чун (Wing Chun) == Најголемо влијание на напредокот на Брус Ли во боречките вештини било учењето на кинеската боречка вештина [[Винг Чун]]. Брус Ли започнал со тренирање Винг Чун во текот на летото во 1954 година, на возраст од 13 години под раководство на познатиот Винг Чун мастер [[Ип Мен]] (Yip Man). Мастер Ип Мен исто така бил колега и пријател на Wu Ta-ch'i, наставник по Tai Chi Chuan во Хонгконг. Редовните тренинзи главно се состоеле во практикување чи сао (chi sao) вежби (trapping hands), техники на [[дрвена кукла]] и слободен спаринг.<ref>16</ref> Немало одредена шема за часовите. [16] Ип се обидувал да ги спречи своите студенти да се борат во уличните банди на Хонгконг охрабрувајќи ги да се борат во организирани натпревари.<ref>17</ref> По една година тренирање Винг Чун, повеќето ученици на Ип Ман одбиле да тренираат со Ли откако дознале за неговото потекло (мајка му била од полугерманско потекло), бидејќи кинезите во Америка генерално биле против подучување на нивните боречки техники за неазијати.<ref>18</ref> Тоу Даи Хокинс Ченг (Toe Dai Hawkins Cheung), спаринг партнерот на Ли изјавил: “Веројатно помалку од шест луѓе од целиот винг чун клан беа лично или барен делумно тренирани од Ип Мен.<ref>19</ref>“ И покрај тоа, Брус покажал голем интерес кон боречката вештина, и во 1955 година продолжил да тренира приватно со [[Вилијам Ченг]] (William Cheung) и [[Вонг Шун-Ленг]] (Wong Shun-leung). == Заминување од Хонгконг == По посетувањето на училиштето Так Сан (德 信 学校) (неколку блокови од неговиот дом на 218 Nathan Road, Kowloon) Ли бил запишан во основно училиште при колеџот [[La Salle]] во 1950 или 1952 година (на возраст од 12 години). Околу 1956 година, поради лоши оценки (или можеби поради лошо однесување), тој бил префрлен во колеџот (гимназија), каде што бил подучуван од страна на Brother Edward, [[католички]] монах (по потекло од [[Германија]] но целиот свој живот го поминал во [[Кина]], а потоа во [[Хонгконг]]), наставник и тренер на училишниот боксерски тим. Во пролетта 1959 година, Ли бил учесник во уште една улична борба и полицијата била повикана.<ref>20</ref> Достигнувајќи ги доцните тинејџерски денови, уличните борби на Ли се зачестиле а еднаш Ли го претепал синот на озлогласено семејство. Најпосле татко му одлучил Ли да го напушти Хонгконг и да оди во [[САД]] во потрага по побезбеден и подобар живот. Неговите родители го потврдиле стравот на полицијата дека овој пат противникот на Брус Ли имал досие за организиран криминал, и имало можност Ли да биде убиен. Полицискиот детектив дојде и рече „Извинете г-дин Ли, вашиот син навистина многу се тепа во училиште. Ако се вмеша во само уште една тепачка, можеби ќе морам да го ставам во затвор.“<ref name="ReferenceC"/> - Роберт Ли Во април 1959 година неговите родители одлучиле да го испратат во САД да се сретне со својата постара сестра Агнес Ли (李秋鳳) која веќе живеела со пријатели на семејството во [[Сан Франциско]]. == Нов живот во Америка == На возраст од 18 години, Ли се вратил во [[САД]] со $100 во џебот и медалот од 1957 година за Шампион во училиштен бокс и од 1958 за Шампион на Хонгконг во Crown Colony [[Ча Ча]] танц.<ref name="ReferenceA"/> По неколкумесечен престој во [[Сан Франциско]], есента, 1959 година се преселил во [[Сиетл]], да го продолжи своето средно образование и работел за Руби Чоу како келнер во нејзиниот ресторан. Сопругот на Руби бил соработник и пријател на татко му. Неговиот постар брат Питер Ли (李忠琛) исто така му се придружил на Брус Ли во Сиетл за кратко време пред да замине во [[Минесота]] за да се запише на колеџ. Во декември 1960 година, Ли завршил средно образование и добил [[диплома]] од техничката школа Едисон (Edison Technical School)(сега Seattle Central Community College, кој се наоѓа во [[Капитол Хил]], Сиетл). Во март 1961 година, се запишал на [[Универзитетот во Вашингтон]] и според информациите од Универзитетот <ref>21</ref> главен предмет му бил [[драма]], не [[филозофијата]] како што тврдел Ли и многу други. Тој, најверојатно, исто така студирал филозофија, [[психологија]], и разни други предмети.<ref>22</ref><ref>23</ref><ref>24</ref> Токму на Универзитетот во Вашингтон тој ја сретнал својата идна жена [[Линда Емери]] (Linda Emery), американска учителка со која се венчал во август 1964 година. Брус Ли имал две деца со Линда, [[Брендон Ли]] (1965-1993) и [[Шенон Ли]] (родена 1969). == Џун Фан Кунг Фу (Jun Fan Gung Fu) == Ли започнал да предава боречки вештини во САД во 1959 година. Вештината што ја предавал ја нарекол Џун Фан Кунг Фу (Jun Fan Gung Fu) (буквално Кунг Фу на Брус Ли). Во основа тоа бил неговиот пристап кон [[Винг Чун]].<ref>25</ref> Ли ги подучувал неговите пријатели кои ги сретнал во Сиетл, почнувајќи со џудистот [[Џеси Гловер]] (Jesse Glover,), кој подоцна станал негов прв асистент инструктор. Ли ја отворил својата прва школа за боречки вештини наречена Lee Jun Fan Gung Fu Institute, во Сиетл. Брус Ли се отпишал од колеџ пролетта 1964 година и се преселил во [[Оукленд]] да живее со Џејмс Јим Ли (James Yim Lee) (嚴鏡海, немал никаква роднинска врска со Брус Ли). Џејмс бил дваесет години постар од Брус и добро познат кинески борец во областа Bay. Тие заедно ја основале втората Jun-fan школа во Оукленд. Џејмс Ли (James Lee) исто така бил одговорен за запознавање на Брус Ли со [[Ед Паркер]] (Ed Parker), крал на боречките вештини во САД и организатор на Меѓународно првенство во карате, на кој Брус Ли подоцна бил „откриен“ од [[Холивуд]]. == Џит Кун До (Jeet Kune Do) == Џит Кун До потекнува од 1965 година. Контроверзен натпревар со [[Вонг Џек-Ман]] (Wong Jack-man) имал силно влијание врз филозофијата на Ли за боречки вештините. По околу три-минутна борба (некои велат 20-25 минути) [кои?], Вонг Џек Ман го признал поразот. Ли заклучил дека борбата траела предолго и дека тој не успеал да го искористи докрај својот потенцијал користејќи ги своите [[Винг]] Чун техники. Тој увидел дека традиционалните боречки техники се премногу ригидни и формални за да бидат практични во хаотични [[улични борби]]. Ли одлучил да се развие систем со акцент на „практичност, флексибилност, брзина и ефикасност“. Тој почнал да користи различни методи на вежбање, како што се тренирање со тежина за сила, трчање за издржливост, растегнување за флексибилност, и многу други кои постојано ги прилагодувал. Ли го истакнал она што тој го нарекувал „стил на немање стил“. Тоа се состоело од ослободување од формализираниот пристап којшто Ли тврди дека е индикативен на традиционалните стилови. Ли сметал дека системот кој го нарекувал Jun Fan Gung Fu е премногу рестриктивен и на крајот еволуирал во филозофија и боречка вештина, која ја нарекол ''Jeet Kune Do'' или ''Way of the Intercepting Fist'' (Патот на пресретнувачката тупаница). Тоа е термин за кој подоцна зажалил бидејќи Jeet Kune Do подразбира специфични параметри кои вклучуваат стилови, додека идејата за неговата боречка вештина била постоење надвор од параметрите и ограничувањата.<ref>27</ref> == Меѓународно карате првенство во Лонг Бич (Long Beach) == На покана на [[Ед Паркер]] (Ed Parker), Ли се појавил во 1964 година на [[Меѓународното карате првенство во Лонг Бич]] (Long Beach)<ref name="ReferenceD">28</ref> и направил неколку склекови на два прсти (со палецот и показалецот), со нозете раширани колку ширината на рамената. На истиот Лонг Бич настан, тој, исто така, го извел познатиот „[[удар од еден инч]]“ (2,54 см)):<ref>29</ref> Ли стоел исправен пред неговиот партнер, неговата десна нога била нанапред со малку свиткани колена. Десната рака на Ли била делумно испружена а неговата десна тупаница приближно еден инч подалеку од градите на партнерот. Без да ја повлече својата десна рака, Ли насилно го удрил својот партнер, додека неговата положба останала во најголем дел непроменета. Од ударот партнерот бил исфрлен наназад и паднал на столот кој бил наместен за да се спречи повреда, но поради динамиката паднал на подот. Неговиот волонтер бил Боб Бејкер (Bob Baker) од [[Стоктон, Калифорнија]]. „Му реков на Брус да не ја повтори оваа демонстрација”, се присетил Бејкер. „Кога ме удри последен пат со тупаница, морав да земам отсуство од работа, бидејќи болката во градите беше неподнослива.“ <ref>30</ref> Во 1964 првенства во 1964 година Ли првпат се сретнал [[теквондо]] мајсторот Џун Ри. Двајцата создале пријателство од кое како борци и двајцата имале корист. Ри му го објаснил детално на Ли страничниот удар, а Ли го научил Ри како да удри „бестелефрафски“.<ref>31</ref> Ли се појавил во 1967 година на [[Меѓународното карате првенство во Лонг Бич]] и извел различни демонстрации, вклучувајќи го и познатиот „несопирлив удар“ против [[Вик Мур]] (Vic Moore) <ref name="ReferenceD"/> при Карате Федерацијата на САД - USKA. Ли му рекол на Мур дека ќе го удри директно во лице, а се’ што треба тој да стори е да се обиде да го блокира ударот. Ли се вратил неколку чекори наназад и го прашал Мур дали е подготвен. Кога Мур климнал за согласност Ли тргнал кон него додека да стигне во домет на удирање. Тогаш мавнал директно кон лицето на Мур и застанал пред да го удри. Од осум обиди, Мур не успеал да блокира ниеден од ударите.<ref>32</ref> == Историја на борба == Брус Ли бил вмешан во натпревари од кои некои биле современи е некои не. [[Ден Иносанто]](Dan Inosanto) изјавил: „Не се сомневам дека ако Брус Ли беа влезеше во професионален [[бокс]], лесно ќе котираше во првите три места во лесна или пердув-категорија.“ <ref>33</ref> Ли го поразил трипати [[британскиот]] боксерски шампион Гери Елмс (Gary Elms) со нокаут во третата рунда во 1958 година во аматерското боксерско првенство помеѓу училиштата во Хонгконг со користење на [[Винг Чун]] трапинг и директни високи и ниски удари.<ref>34</ref> Хокингс Ченг (Hawkings Cheung) неговиот Винг Чун колега и уличен борец бил сведок на настанот. Во 1958 година, на фул контакт натпревар, Ли го нокаутирал Пу Чунг (Pu Chung), Чој Ли Фоу (Cai Li Fo) борец, на некој од покривите во Хонгконг. Судија бил Вонг Шен-Ленг(Wong Sheun-leung).<ref>35</ref><ref>36</ref>. Следната година, Ли станал член на „Тигрите од крстосницата“, и бил вмешан во многу улични борби поврзани со бандите. „На една од неговите последни средби, додека ја соблекувал јакната, колегата со којшто се борел го удрил тупаница и му го помодрил окото. Брус во бес тргнал по него, го нокаутирал и му ја скршил раката. Заради тоа била повикана полицијата.“ <ref>37</ref> Инцидентот се случил на покрив во Хонгконг, во 22 часот во среда 29 април 1959 година.<ref>38</ref> Во 1960 година во [[Сиетл]], за време на прошетка, Ли го удрил во грбот и му го скршил носот на еден човек откако видел како малтретира една Кинеска. Сведок на оваа борба бил Џејмс Димајл (James DeMile) во 1960 година.<ref>39</ref> Во 1962 година Ли го нокаутирал Уечи (Uechi), [[јапонец]] кој поседувал карате црн појас, за 11 секунди во фул контакт борба во Сиетл.<ref>40</ref> Судија бил Џеси Гловер (Jesse Glover) <ref>41</ref>. Инцидентот се случил во Сиетл во ракометното игралиште YMCA.<ref>42</ref> Таки Камура (Taki Kamura) рекол дека битката траела 10 секунди во спротивно на изјавата на Харт (Hart).<ref>43</ref> Ед Харт (Ed Hart) изјавил „Каратистот пристигна во неговата војничка униформа, заедно со црн појас, додека Брус се појави во неговите улични алишта и едноставно ги соблече чевлите. Борбата траеше точно 11 секунди - Знам, бидејќи бев задолжен за мерење не времето. Брус го удри каратистот околу 15 пати и еднаш го удри со нога. Помислив дека го утепа.“ <ref>44</ref> Борбата заврши откако Брус го нокаутира Уечи <ref>45</ref> Во [[Оуклeнд, Калифорнија]] во 1964 година во Кинеската четврт, кинеската заедница му даде ултиматум на Брус да престане со предавање на вештината на лица кои немаат кинеско потекло <ref>46</ref>. Одбивајќи да му кажуваат што да прави или да дискриминира, Ли бил соочен со предизвикот да се бори со нивниот најдобар борец [[Вонг Џек-Ман]] (Wong Jack-man) <ref>47</ref>. Застрашувачкиот Вонг Џек Ман бил мајстор на Сингицуан, Северен Шаолин и Tai Chi Чуан (Tai Chi Chuan) директен ученик на Големиот мајстор Ма Кин Фунг (Ma Kin Fung). Договорот бил дека ако Брус загуби, ќе мора да го затвори неговото училиште, а ако победи, тогаш ќе може слободно да ги учи [[белците]] или кои било други <ref>48</ref>. Вонг изјавил дека тој самиот побарал да се бори против Ли, откако Ли отворено го предизвикал за време на една демонстрација на Ли во театарот во Кинеската четврт <ref>49</ref>. Меѓутоа, спротивно на овој потврден мотив е потпишаното официјално писмо од Дан Чан (Dan Chan) со потписи од заедницата за боречки вештини, вклучувајќи ги Чан и Вонг и како потпишан документ од страна на заедницата не одговара на мотивот за одговор на отворен предизвик. „Тој лист хартија ги содржеше имињата на сите сифуа од кинеската четврт, но тие не ме плашат.“ - Брус Ли <ref>50</ref> Вонг и сведокот Вилијам Чен (William Chen) изјавиле дека борбата траела невообичаено долги 20-25 минути <ref>51</ref>. Меѓу поедниците за кои знаеме дека биле сведоци на борбата се Кадвел (Cadwell), Џејмс Ли (James Lee) (соработник на Брус Ли но немал никаква роднинска врска со него) и Вилијам Чен (William Chen), наставник по Tai Chi Chuan. Според Брус, [[Линда Ли Кадвел]] и [[Џејмс Ли]], борбата траела 3 минути, со убедлива победа за Брус. „Тоа беше борба без зафати и траеше 3 минути. Брус го собори човекот на земјата и рече: „Дали се предаваш?“ и човекот се предаде.“ - Линда Ли Кадвел <ref>52</ref> Наводно, Вонг Џек човек ја објавил својата верзија од борбата во Чајнис Пасифик Викли (Chinese Pacific Weekly), весник на [[кинески]] јазик во Сан Франциско, кој содржел друг предизвик за Ли за јавен реванш <ref>53</ref>. Ли не одговорил на барањето на Вонг, ниту имало понатамошни јавни известувања од кој било од двајцата, но Ли продолжил да им предава на белците. Најпосле, славата на Ли го ставила пред голем број луѓе кои се бореле да се прослават преку борба со него. Предизвикувач влегол во приватниот дом на Ли во [[Хонгконг]] со нелегално преминување во задниот двор за да го натера Ли да се бори. Ли ја завршил борбата насилно, со удар со нога, разгневен од нелегалниот влез. Опишувајќи го инцидентот Херб Џексон изјавил, „Еднаш, еден пријател прескокна преку ѕидот, влезе во неговиот двор и го предизвика велејќи му „Колку си добар?“. Брус многу се изнервира. Брус рекол „На овој човек му текнало да влезе во мојот дом, мојот сопствен дом и да ме предизвика.“ Рече дека толку се налутил, што го задал најтешкиот удар што го имал зададено на некого во својот живот.“ <ref>54</ref> [[Боб Вол]], USPK карате шампион и ко-ѕвезда во „[[Змејско гнездо]]“, се присетува на една екстра-снимка на средба во која му се потсмеваат на Ли. На снимката се слуша „дека Ли бил филмска ѕвезда, а не борец“, дека тој „не бил многу добар борец“. На овие потсмевања Ли одговорил со тоа што го замолил да скокне од ѕидот на кој седел. Вол го опишал противникот на Ли како „дечко од бандите во Хонгконг“, и „проклето добар борец“, и забележал дека е брз, силен и поголем од Брус.<ref>55</ref> „Ова дете беше добро. Силно и брзо, и навистина се обидуваше да го изнервира Брус. Но, Брус методолошки го победи.<ref>56</ref> Брус се движеше толку добро, што детето не можеше да го допре ... и потоа одеднаш, Брус го зграпчи, го сплеска на ѕидот и го собори, му го стави коленото на градите, му ги фати рацете и го удираше во лице.“ - Боб Вол <ref>57</ref> == Глумечка кариера == Татко му на [[Ли Хои-Чуен]] (Lee Hoi-chuen) бил позната кантонска оперска ѕвезда, и поради ова, Брус играл улоги во филмови на многу рана возраст и како дете се појавил во неколку кратки црно-бели филмови. Ли ја имал својата прва улога како бебе кое било донесено на сцената. Додека да наполни 18 години, имал глумено во дваесет филмови.<ref name="ReferenceA"/> Додека бил во [[САД]] од 1959-1964, Ли престанал да мисли на филмската кариера и се фокусирал на ширење на [[боречките вештини]]. [[Вилијам Дозиер]] (William Dozier) го поканил Ли на аудиција, каде што Ли толку ги импресионирал режисерите со неговите светлосно брзи потези што ја добил улогата на [[Като]] (Kato) заедно со [[Ван Вилијамс]] (Van Williams) во ТВ серијата [[Грин Хорнет]] (Зелениот стршлен). Шоуто траело само една сезона, од 1966 до 1967 година. Ли исто така ја одиграл улогата на Като во три епизоди на [[Бетмен]]. Ова било проследено со гостувања во повеќе телевизиски, вклучувајќи ги [[Ајронсајд]] (1967) и [[Here Come the Brides]] (1969). Во 1969 година, Ли на кратко се појавил во својот прв американски филм [[Марлоу]] (Marlowe), каде што играл улога на мафијаш најмен да го заплаши приватниот детектив [[Филип Марлоу]] (кој го игра [[Џејмс Гарнер]]) со разбивање на неговата канцеларија со високи удари со нога и светкавично брзи тупаници само за подоцна случајно да скокне од висока зграда додека се обидува да го турне Марлоу. Во 1971 година, Ли се појавил во четири епизоди од телевизиската серија [[Лонгстрит]] (Longstreet) како инструктор за боречки вештини на насловниот лик Мајк Лонгстрит (кој го игра [[Џејмс Францискас]] (James Franciscus)). Според изјавите од Брус Ли и на [[Линда Ли Кадвел]] по смртта на Брус, во 1971 Брус започнал со снимање на сопствени телевизиска серија привремено наречена „Воин“. Овие изјави биле потврдени од [[Ворнер Брос]] (Warner Bros). Сепак според Кадвел, концептот на Ли бил променет и преименуван во Кунг Фу, но Ворнер Брос не му дал никакви заслуги на Ли <ref>58</ref>. Наместо тоа, улогата на шаолински монах во [[Дивиот Запад]], му била доделена на [[Дејвид Карадин]] - глумец кој тогаш не знаел боречки вештини, поради стравувањата во студиото дека ако [[кинез]] ја игра главната улога, нема да биде прифатен од јавноста.<ref>59</ref> Книги и документарци во врска со шоуто „Кунг Фу“ ја оспоруваат верзијата на Кадвел. Според овие извори, шоуто било создадена од двајца писатели и продуценти, Ед Спилман и Хауард Фрајдлендер, и причината поради која Ли бил отфрлен била делумно неговата етничка припадност, а уште повеќе слабиот акцент.<ref>60</ref> На 9 декември 1971 г. на телевизиското интервју за „шоуто Пјер Бартон“, Брус Ли рекол дека и „Ворнер Брадерс“ и „Парамаунт“ сакаат да снимаат американска ТВ-серија. На коментарите на [[Пјер Бртон]], „има прилично добри шанси дека ќе добиете улога во ТВ серија во САД наречена „Воинот“, но што ќе користите во неа, боречки вештини во сцени од Западот?“ Ли одговара, „Тоа беше оригиналната идеја, ... и двете продуцентски компании (Ворнер и Парамаунт), мислам дека сакаат да глумам во модернизирана серија и тие мислат дека „Западот“ е веќе застарена работа. Со оглед на тоа што сакам да глумам во „Западот“, бидејќи како поинаку може да се оправдаат удирањето и насилството, освен во периодот на Западот?“ Подоцна во текот на интервјуто, Бертон го прашал Ли за „проблемите со кои се соочувате како кинески јунак во американска серија.“ Дали луѓето се појавија во индустријата и рекоа „Па, не знаеме како публиката ќе прифати неамериканец?“. Ли одговара: „Па, такво прашање веќе е поставено, всушност, имало дискусии за него. Затоа „Воинот“ најверојатно нема да продолжи.“ Ли додава, „Тие мислат дека бизнисот е ризик. Не ги обвинувам. Ако ситуацијата беше обратна, т.е. ако некоја американска ѕвезда требаше да дојде во Хонгконг, а јас сум човекот кој ги има парите, самиот би се погрижил дали глумецот ќе биде прифатен таму.“ <ref>61</ref> Незадоволен од неговите споредни улоги во САД, Ли се вратил во Хонгконг. Несвесен дека [[Д Грин Хорнет]] (Зелениот стршлен)бил емитуван во Хонгконг со огромен успех и бил неофицијално наречен The Kato Show, тој бил изненаден кога на улиците го препознавале како “ѕвезда“ на шоуто. Тогаш на Ли му бил понуден договор од страна на легендарниот режисер [[Рејмонд Чоу]] (Raymond Chow) за глумење на главната улога во два филма продуцирани од неговата продукциска компанија на [[Голден Харвест]] (Golden Harvest). Ли ја одиграл својата прва водечка улога во [[Големиот газда]] (1971), кој се покажал како огромен успех низ благајните низ [[Азија]] и го катапултирал да статус на ѕвезда. Наскоро следел „[[Тупаница на гневот]]“ (1972) што ја соборил рекордната заработувачка на „Големиот газда“. Откако завршил почетниот двегодишен договор, Ли преговарал за нов договор со Голден харвест. Ли подоцна со Чоу формирал своја компанија Конкорд Продакшнс Инк (Concord Productions Inc.) (協和公司). За неговиот трет филм, „[[Патот на змејот]]“ (1972), му била дадена целосна контрола на снимањето на филмот како писател, режисер, ѕвезда, и кореограф на сцените со борби. Во 1964 година, на семинар во [[Лонг Бич,Калифорнија]], Ли се сретнал со карате шампионот [[Чак Норис]]. Во Патот на змејот Ли го претставил Норис на публиката како негов противник во последната борба до смрт во [[Колосеумот во Рим]], која денес се смета за една од најлегендарните боречки сцени на Ли и еден од најзапаметените боречки сцени во историјата на филмовите со боречки вештини.<ref>62</ref> На крајот од 1972 година, Ли започнал да работи на својот четврт Голден Харвест филм наречен [[Игра на Смртта]] (Game of death). Го запонал снимањето на некои сцени вклучувајќи ги и неколкуте негови борби со 220 см-високата американска кошаркарска ѕвезда [[Карим Абдул-Џабар]], поранешен студент. Снимањето било прекинато кога Ворнер Брадерс му понудиле на Ли да ја игра главната улога во „[[Змејско гнездо“]], првиот филм што бил снимен заеднички од Голден Харвест и Ворнер Брос. Овој филм вртоглаво ја зголемил славата на Ли во САД и [[Европа]]. Сепак, само неколку месеци по завршувањето на филмот и 6 дена пред неговата промоција <ref>63</ref> на 26 јули 1973 година, во најдобра физичка форма, Ли мистериозно умрел. „Змејско гнездо“ станал еден од најзначајните филмови за боречки вештини на годината и го утврдил Ли како легенда на боречките вештини. Бил снимен 850 000 долари во 1973 година (еквивалент на 4 000 000 долари прилагодени според инфлацијата од 2007 година).<ref>64</ref> До денес, Змејско гнездо има заработено над 200 милиони долари низ целиот свет. [65] Филмот предизвикал краток каприц во боречките вештини, олицетворени во песни како „[[Кунг Фу Фајтинг]]“ и телевизиски емисии како [[Kung Fu]]. [[Роберт Клаус]], режисерот на „Змејско гнездо“, и [[Рејмонд Чоу]] се обиделе да го завршат нецелосниот филм на Ли - Игра на смртта, на кој Ли исто така бил сценарист и режисер. Ли имал снимено преку 100 минути, вклучувајќи и снимки кои биле отфрлени по едитирањето, пред снимањето да биде спречено за тој да може да работи на „Змејско гнездо“. Освен [[Абдул-Џабар]], [[Џорџ Лејзенби]], хапкидо мајсторот [[Ји Хан Је]] (Ji Han Jae) и друг ученик на Брус Ли, исто така се појавил и [[Ден Иносанто]] се појавил во филмот, кој требал да кулминира со ликот на Ли, Хаи Тјен (облечен во сега познатите жолти тренерки) снимајќи сцени со различни предизвици на секој кат како што напредува низ петспратна пагода. Во контроверзен потег, Роберт Клаус го завршил филмот користејќи [[двојник]] и [[архивски снимки]] од Ли од останатите негови филмови со нова приказна и глума, кој бил промовиран во 1979 година. Сепак, составениот филм содржел само петнаесет минути од вистинската снимка на Ли (имал снимано многу неуспешни сцени <ref>66</ref>), додека во останатите снимки имало двојник, [[Ким Таи Чун]], и [[Јуен Биао]] двојник-каскадер. Неискористените сцени кои Ли ги снимил биле откриени 22 години подоцна и биле вклучени во документарниот филм [[Брус Ли: Патувањето на воинот]]. == Физичка кондиција и исхрана == Брус Ли беше познат по неговата физичка кондиција и сила, посветеност на фитнес режим за да стане најсилен што е можно. По неговата борба со [[Вонг Џек Ман]] во 1965 година, Ли го променил својот пристап кон тренирањето боречки вештини. Ли сметал дека борци од неговото време не поминуваат доволно време на физичка тренинг. Брус ги вклучил сите елементи на вкупниот фитнес - мускулна сила, мускулна издржливост, кардиоваскуларна издржливост и флексибилност. Тој се обидел со традиционални [[телоградба|телоградителски]] техники за да се изгради големи мускули или маса. Сепак, Ли бил внимателен во поучувањето дека менталната и духовната подготовка се од фундаментално значење за успехот на физичкиот тренинг во умешноста на боречките вештини. Во својата книга [[Тао на Џит Кун До]], тој напишал „Тренингот е еден од најзапоставените делови на атлетиката. Премногу време се посветува на развивање на вештина, а премалку за развој на поединецот за учество. ЏКД најпосле не се состои во детални техники туку во високо развиена духовност и фигура.<ref>67</ref> Програмата за тренирање со тежина што Ли ја користел за време на неговиот престој во Хонгконг во 1965 година, на само 24 години му ја нагласила развиеноста на рацете. Во тоа време тој можел со една рака да дигне тежина околу 32-36 кг три серии по осум пати, заедно со други вежби, како што се [[чучњеви со тег]], [[склекови]], вежби за подлактица, вежби за бицепс, [[француска преса]] и вежби за зглобови и за обратни зглобови.<ref>68</ref> Повторувањата кои ги изведувал биле од 6 до 12 пати (во тоа време). Додека овој метод на тренирање бил насочен кон неговите брзи и бавни контрактивни мускули, тоа подоцна резултирало со зголемување на телесната тежина или мускулна маса, правејќи го Брус малку потежок од 72 кг. Било документирано дека Ли имал над 2.500 книги во својата приватна библиотека, и на крајот заклучил дека „Поголем мускул е посилен мускул“, заклучок за кој подоцна се двоумел. Брус секогаш експериментирал со неговите тренинг рутини за да ги максимизира неговите физички способности, и да го доведе човечкото тело до крајните можности. Тој користел многу различни рутини и вежби, вклучувајќи [[скокање јаже]], што служело делотворно за неговите тренинг и телоградителски цели.<ref>69</ref> Ли сметал дека [[стомачните мускули]] се една од најважните групи мускули за борец, бидејќи речиси секое движење бара извесен степен на абдоминална работа. Мито Ујехара се сеќава дека „Брус секогаш сметал дека ако вашиот стомак не е развиен, тогаш не можете да имате тежок спаринг“. Според неговата сопруга Линда, тој дури и кога не тренирал, честопати правел стомачни и други [[абдоминални вежби]] во домашни услови во текот на денот, како на пример за време на гледање телевизија. Таа рекла за Ли, „ Брус беше фанатик за абдоминални вежби. Тој секогаш правеше [[стомачни]], вежби на клупа за стомачни, дигање на нозете и граплинг стомачни“.<ref>70</ref> Ли тренирал од 7 до 9 часот наутро, вклучувајќи стомачни вежби, флексибилност и трчање, а од 11 до 12 часот дигал тегови и возел велосипед. Вообичаена вежба за Ли било трчање од 3,2 до 9,65 километри во период од 15 до 45 минути, во којшто ја менувал брзината во интервали од 3 до 5 минути. Ли возел околу 16 километри за 45 минути на статичен велосипед.<ref>71</ref><ref>72</ref> Ли понекогаш вежбал со јаже за скокање и правел по 800 скокови по возењето велосипед. Ли исто така правел вежби за зацврстување на кожата на тупаниците, вклучувајќи притискање на рацете во кофи со остри камења и чакал. Тој правел над 500 повторувања на истата вежба на определен ден.<ref>73</ref> Една статија од С. Чајна Пост (S. China Post) вели: „Кога некој доктор го предупредил да не нанесува премногу болка на неговото тело, Брус ги отфрлил неговите зборови велејќи: „Човечкиот мозок може да покори што било, па дури и вистинска болка “- Брус Ли.<ref>74</ref>“ == Исхрана == Според [[Линда Ли Кадвел]], кратко време откако се преселил во САД, Ли започнал да ја сфаќа [[исхраната]] сериозно и развил интерес за здрава храна, високобелковински (белковински) пијалаци и [[витамински]] и [[минерални]] додатоци. Тој подоцна заклучил дека со цел да се направи тело со високи перформанси, не можете да го храните со брза храна, како и со “погрешно гориво“ бидејќи телото ќе реагира споро и невнимателно. Ли исто така избегнувал печена храна и рафинирано брашно, опишувајќи ги како внесување калории што не прават ништо за неговото тело. Тој консумирал [[зеленчук]] и [[овошје]] секој ден. Брус секогаш претпочитал да јаде [[кинеска]] или друга [[азиска]] храна, бидејќи ја сакал нивната разновидност. Некои од неговите омилени кинески јадења биле говедско месо во сос од острига, [[тофу]] и бифтек и црн дроб. Тој, исто така станал поддржувач на [[прехранбени додатоци]], вклучувајќи ги [[Витамин Ц]], [[лецитин]] гранули, полен од пчела, [[Витамин Е]], [[Див трендафил]] (во течна форма), масло од [[пченични никулци]], [[Acerola]] - C и B-листови. Брус Ли мразел [[млечна храна]] иако знаел дека за градење мускули мора да пие [[млеко]] и да јаде [[јајца]]. Како резултат на тоа, тој јадел млечни производи само во вид на [[житарици]] и белковински пијалаци, вообичаено користејќи [[млеко во прав]], наместо свежо млеко. Исхрана на Ли вклучувала белковински пијалаци, тој секогаш се обидувал да консумира по еден или два дневно, но подоцна престанал да ги пие. Тие обично содржеле не-инстант млеко во прав, за кој се смета дека има повисока концентрација на калциум од другите форми на млеко во прав, јајца, пченични никулци, [[путер од кикирики]], [[банана]], [[пивски квасец]] поради неговиот Б витамин и [[Иноситол]] и [[Лецитин]] додатоци. Линда се сеќава дека половината Брус варирала меѓу 66-71 сантиметри. „Тој, исто така, пиеше сопствени смеси на џусови направени од зеленчук и овошје, [[јаболка]], [[целер]], [[моркови]] и така натаму, подготвени во електричен блендер“, рече таа.<ref>75</ref> Според Ли, големината и бројот на оброци се исто така важни. Тој обично консумирал четири или пет помали оброци на ден, наместо неколку големи оброци, и го забрзувал [[метаболизмот]] преку јадење мали здрави закуски како на пр. овошје во текот на денот. Овошјето и зеленчукот му давале најмногу јаглехидрати, и тој бил особено сакал моркови па така половината од содржината на пијалак била од моркови, а другата половина ја делел меѓу другото овошје и зеленчук. Причината што Ли толку сакал да консумира зеленчук и овошје во течна форма била тоа што тој верувал дека на тој начин телото може полесно да апсорбира хранливи состојки. Ензимите во течниот зеленчук делуваат како органски [[катализатори]] кои го забрзуваат метаболизмот и апсорпцијата на хранливите состојки. Со оглед на тоа дека повеќето од овие ензими се уништуваат при готвење, Ли се обидувал да ги јаде сурови. Ли честопати пиел [[матичен млеч]] и [[жинсенг]] пијалак бидејќи тие содржат Б-комплекс витамини, вклучувајќи висока концентрација на витамин Б5 ([[Пантотенска киселина]]) и витамин Б6 ([[пиродоксин]]), [[ацетилхолин]], хормони, и осумнаесет [[аминокиселини]], кои брзо ја зголемуваат енергијата.<ref>76</ref> Во [[традиционалната кинеска медицина]], за Жинсенг се смета дека исто така ја подобрува циркулацијата, го зголемува дотурот на крв, дозволува побрзо закрепнување по исцрпување и го стимулира телото. == Телесни подвизи == Феноменалната форма на Ли значела дека тој бил способен за извршување на многу исклучителни физички подвизи.<ref>77</ref><ref>78</ref><ref name="ReferenceE">79</ref><ref name="ReferenceF">80</ref> „Човек способен да изведува супер човечки подвизи, кои допрва треба да се достигнуваат.“ <ref>81</ref> Следнава листа ги вклучува некои од телесни подвизи, кои му се припишуваат на Брус Ли. • Брзината Ли на напаѓање со раце спуштени до половината, од 91цм достигнувала пет стотинки од една секунда.<ref>82</ref> • Ли можел да држи [[тег]] од 34кг со една рака од стоечка позиција на исто ниво со градите држејќи го таму 20 секунди.<ref>83</ref> • Боречките движења на Ли во тоа време биле пребрзи за да бидат снимени со традиционална камера со 24 фрејма во секунда и да бидат прикажани јасно при премотување па затоа многу сцени биле снимени со 32 фрејма во секунда за поголема јасност.<ref>84</ref><ref>85</ref><ref name="ReferenceG">86</ref> • При демонстрација на брзина, Ли можел да грабне [[монета]] од отворена дланка на некое лице и да остави [[пени]] пред лицето да ја затвори дланката.<ref>87</ref> • Ли можел да стои во подигната V позиција 30 минути или подолго.<ref name="ReferenceE"/> • Ли можел да фрли зрна ориз нагоре во воздухот и да ги фати при паѓањето со стапчиња за јадење.<ref name="ReferenceH">88</ref> • Ли можел да продупчи неотворени лименки од [[кока-кола]] со неговите прсти. (Ова било кога лименките за безалкохолни пијалаци се правеле од многу потенок челик од денешните алуминиумски конзерви).<ref name="ReferenceG"/> • Ли правел [[склекови]] со една рака користејќи ги само палецот и показалецот.<ref name="ReferenceF"/><ref name="ReferenceH"/><ref>89</ref> • Ли се дигал на вратило 50 пати со една рака.<ref>90</ref> • Ли можел да скрши дрвени табли со дебелина од 15цм.<ref>91</ref> • Ли можел да удри страничен удар на боксерска вреќа од 90,72&nbsp;кг и истата да ја удри во таванот.<ref name="ReferenceF"/> • Ли удрил [[страничен уда]]р со нога додека тренирал со [[Џејмс Кобрн]] и искинал боксерска вреќа од 68 кг.<ref name="ReferenceE"/><ref>92</ref> • Во потег наречен „Знамето на змејот“, Ли можел да ги дигне нозете само со лопатките на работ на клупа и да ги држи нозете и торзото хоризонтално во воздухот.<ref>93</ref> == Филозофија == Иако Ли е најдобро познат како борец, тој, исто така студирал драма и [[филозофија]] на [[Универзитетот во Вашингтон]]. Тој бил начитан и имал богата библиотека. Неговите сопствени книги за [[боречки вештини]] и филозофија на борбите се познати по нивните филозофски тврдења и внатре и надвор од круговите на боречките вештини. Неговата [[еклектична]] филозофија честопати била контрадикторна на неговите верувања, иако и тој тврдел дека неговите боречки вештини биле само метафора за такви учења. Тој верувал секое учење на крајот доведува до самоспознание, и рекол неговата избран метод на самоизразувањето се боречките вештини.<ref>94</ref> Неговата влијанија ги вклучуваат [[таоизмот]], филозофот и спиритуалист [[Џиду Кришнамурти]] и [[будизам]].<ref>95</ref> Џон Литл изјавил дека Ли бил [[атеист]]. Кога во 1972 година го прашале која е неговата религиозна припадност, тој одговорил „ниедна.“ <ref name="ReferenceI">96</ref> Исто така во 1972 година, кога го прашале дали тој верувал во [[Бога]], тој одговорил: “Да бидам совршено искрен, навистина не верувам.“ <ref name="ReferenceI"/> Следниве цитати ја рефлектираат неговата филозофија на борба. • „Биди без форма ... без облик, како вода. Ставаш вода во чаша, таа станува чаша. Ставаш вода во шише, водата станува шише. Ставаш вода во чајник, таа станува чајник. Сега водата може да тече, или да лази или да капе или да се судира! Биди вода, пријателе ...“ <ref>97</ref> <br /> • „Сите видови на знаење, на крајот водат кон самоспознание“ <ref>98</ref> <br /> • „Користете го само она што функционира, и земете го од каде било.“ <ref>99</ref> <br /> • „Не го негирајте класичниот пристап, едноставно како реакција, или ќе создадете уште една шема и ќе се заробете таму.“ <ref>100</ref> <br /> • „Брзиот темперамент многу брзо ќе ве направи будали.“ <ref>101</ref> <br /> • „Секогаш учам нешто, а тоа е: секогаш биди тоа што си. Изрази се, имај верба во себе. Не излегувај во потрага по успешна личност за да ја копирате.“ <ref>102</ref> <br /> • „Не е секојдневното зголемување, туку секојдневното намалување. Отстранете го небитното.“ <ref>103</ref> == Смрт == На 10 мај 1973 година, Ли се онесвестил во студиото [[Голден Харвест]], за време на снимањето на филмот [[Змејско гнездо]]. Страдајќи од напади и [[главоболка]], тој веднаш бил пренесен во баптистичката болница во Хонгконг каде докторите утврдиле [[церебрална едема]]. Тие му го намалиле отокот до внесување на [[манитол]]. Истите симптоми кои се појавиле за време на неговото прво онесвестување се повториле на денот на неговата смрт.<ref>104</ref> На 20 јули 1973 година, Ли бил во Хонгконг со цел да вечера со поранешната [[Џејмс Бонд]] ѕвезда [[Џорџ Лазенбај]], со кој имал намера да сними филм. Според неговата сопруга, Линда Ли, Ли се состанал со режисерот [[Рејмонд Чоу]] во 2 часот по полноќ во неговиот дом за да разговараат за снимањето на филмот [[Игра на Смртта]]. Тие работеле до 4 часот наутро а потоа заедно заминале кон домот на колешката на Ли, [[Бети Тинг]], [[тајванска]] глумица. Тројцата го разгледале сценариото во домот на Тинг, а потоа Чоу заминал на состанок. Подоцна Ли се пожалил на главоболка и Тинг му дала [[аналгетик]], [[Equagesic]], што содржел и [[аспирин]] и [[мускулен релаксант]]. Околу 19:30 часот, отишол на дремка. Кога Ли не се појавил на вечера, Чоу дошол во станот но не можел да го разбуди. Повикале доктор, кој десет минути се обидувал да го оживее пред да го испрати со брза помош во болницата [[Квин Елизабет]] (Кралицата Елизабета). Кога стигнал во болницата Ли веќе бил мртов. Немало видливи надворешни повреди, но според извештајот од обдукцијата неговиот [[мозок]] бил значително отечен, од 1.400 на 1.575 грама (зголемување од 13%). Ли имал 32 години. Единствената супстанција пронајдена за време на обдукцијата била Equagesic. На 15 октомври 2005 година, во едно интервју Чоу изјавил дека Ли умрел од [[хиперсензитивност]] на мускулниот релаксант во Equagesic, што го опишал како вообичаена состојка во аналгетиците. Кога докторите официјално ја објавиле смртта на Ли, извештајот гласел „смрт од несреќен случај.“ ]] Се појавила контроверзија кога д-р Дон Лангфорд, кој бил личен лекар на Ли во Хонгконг и го третирал Ли за време на неговото прво онесвестување,изјавил дека Equagesic немал никаква замешаност во првиот колапс на Брус.“ [105] Сепак професор [[Доналд Теаре]], [[форензичар]] препорачан од [[Скотланд Јард]], кој имал извршено над 1000 обдукции, бил главен експерт назначен за случајот со Ли. Неговиот заклучок бил дека смртта била предизвикана од акутна церебрална едема поради реакција на состојките присутни во аналгетикот Equagesic.<ref>106</ref> Прелиминарната проценка на неврохирургот Питер Ву, кој го спасил Ли за време на неговиот прв напад, е дека причината за смртта треба да се припише на реакција од канабис или Equagesic. Меѓутоа, д-р Ву подоцна го променил мислењето: „Професор Теаре е [[вештак]] препорачан од Скотланд Јард; тој беше донесен како стручњак за [[канабис]] и ние не можеме да го противречиме неговото сведочење. Дозата на канабис не е ниту прецизна ниту предвидлива, но никогаш не сум слушнал некој да умре само од консумација на канабис.“ <ref>105</ref> Неговата жена Линда се вратила во нејзиниот роден град [[Сиетл]], и го погребила во парцела бр. 276 на гробиштата Лејквју. Меѓу носачите на ковчегот на погребот на 31 јули 1973 година, биле и Таки Кимура, [[Стив МекКвин]], [[Џејмс Кобрн]], [[Чак Норис]], [[Џорџ Лазенбај]], [[Ден Иносанто]], Питер Чин и неговиот брат [[Роберт]]. Неговиот статус на икона и предвремената смрт поттикнале многу теории за неговата смрт, вклучувајќи убиство од страна на [[Тријадата]] и фрлена клетва врз него и неговото семејство.<ref>107</ref> Списанието [[Блек Белт]] (црн појас) во 1985 година шпекулирал дека смртта на Брус Ли во 1973 година можеби била предизвикана од „одложена реакција на [[Дим Мак]] напад (смртоносен допир) што го здобил неколку недели пред неговиот колапс“. Други автори рекле дека смртта на Брус Ли може да се должи на техниката на „трепетна дланка“.<ref>108</ref> Синот на Ли, [[Брендон Ли]], исто така глумец, починал 20 години(31 март 1993 г.) по смртта на неговиот татко, во бизарна несреќа за време на снимањето на [[Д Кроу]] (Врана) на возраст од 28 години. Филмот бил објавен по неговата смрт и добил култен статус, како и последниот филм на неговиот татко. (Д Кроу бил завршен со употреба на [[компјутерски генерирани слики]] и [[каскадер-двојник]] во неколку критични сцени што требало да бидат снимени). Брендон Ли го закопале покрај својот татко. == Наследство == '''Сертифицирани инструктори''' Брус Ли лично сертифицирал само 3 инструктори. Таки Кимура, [[Џејмс Јим Ли]] и [[Ден Иносанто]]. Иносанто е инструктор од 3 ранг во Џит Кун До, Џун Фан Кунг Фу и Тао на кинеско кунг фу директно од Брус Ли. Taky Кимура има 5-ти ранг во [[Џун Фан Кунг Фу]]. Џејмс Јим Ли (сега починат) имал 3 ранг Џун Фан Кунг Фу. Тед Вонг има 2 ранг во [[Џит Кун До]] и е директно сертифициран од Брус Ли, а подоцна бил унапреден во инструктор под Ден Иносанто; бидејќи Ден сметал дека Брус сакал да го унапреди. Други Џит Кун До инструктори по смртта на Ли биле сертифицирани директно од Ден Иносанто, некои со преостанати потпишани сертификати од Брус Ли. Џејмс Јим Ли, близок пријател на Ли, починал без да сертифицира дополнителни студенти. Единствен исклучок од ова бил Гери Дил кој студирал Џит Кун До под водство на Џејмс и добил дозвола преку лично писмо од него во 1972 година да го пренесе неговото ЏКД знаење на другите. Таки Кимура, до денес, има сертифицирано само едно лице во Џун Фан Кунг Фу: неговиот син Енди Кимура. Ден Иносанто продолжил да подучува и да сертифицира избрани студенти во Џит Кун До над 30 години, со што на илјадници борци им овозможил да ја пронајдат нивната лоза наназад кон Брус Ли. Пред неговата смрт, Ли им рекол на неговите единствени двајца живи инструктори Кимура и Иносанто (Џејмс Јим Ли умрел во 1972&nbsp;г.) да ги затворат неговите училишта. На Таки Кимура и Ден Иносанто подоцна им било дозволено да подучуваат мали групи, под мотото „ниски бројки, но висок квалитет“. Брус исто така подучувал неколку Светски Карате Шампиони вклучувајќи ги [[Чак Норис]], [[Џо Луис]] и Мајк Стоун. За време на обуката со Брус сите тројца го освоиле секое Карате првенство во САД.<ref>109</ref> == Хонгконг наследство == Постојат голем број на приказни (можеби [[апокриф]]ни) за Ли што сè уште се повторуваат во културата во Хонгконг денес. Една од нив е дека неговото интервју од раните 70-ти на ТВБ шоуто [[Уживајте Вечерва]] ги расчистил прометните улици на Хонгконг бидејќи сите го следеле интервјуто во своите домови. На 6 јануари 2009 година, било најавено дека домот на Брус Ли во Хонгконг (41 Камберленд Роуд, [[Коулун]], Хонкконг), ќе бидат зачуван и претворен во туристичко место од страна на филантропот Ју Панг-лин.<ref>110</ref> == Наводи == {{рв|Bruce Lee}} {{наводи}} 1. a b “Awards, Honors, Achievements, and Activities“. Los Angeles: Bruce Lee Foundation. http://www.bruceleefoundation.com/index.cfm?pid=10384 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090820055042/http://www.bruceleefoundation.com/index.cfm?pid=10384 |date=2009-08-20 }}. Retrieved 7 June 2010. <br /> 2. ^ a b Stein, Joel (14 јуни 1999). “Bruce Lee: With nothing but his hands, feet and a lot of attitude, he turned the little guy into a tough guy“. The Time 100. New York: Time Inc. http://205.188.238.181/time/time100/heroes/profile/lee01.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100605174143/http://205.188.238.181/time/time100/heroes/profile/lee01.html |date=2010-06-05 }}. Retrieved 7 June 2010. <br /> 3. ^ Lee, Linda; Vaughn, Jack; Lee, Mike (1 февруари 1989). Jack Vaughn. ed. The Bruce Lee Story (illustrated ed.). Valencia, Калифорнија: Black Belt Communications. p.&nbsp;41. ISBN 0-89750-121-7.<br /> 4. ^ Dennis, Felix; Atyeo, Don (1 јануари 1974). Bruce Lee, King of Kung-Fu (Collector's ed.). San Francisco: Straight Arrow Books. ISBN 0-87932-088-5. <br /> 5. ^ Lee, Bruce (October 1975). Tao of Jeet Kune Do. Specialties Series (reprint ed.). Burbank, California: Ohara Publications. p.&nbsp;12. ISBN 0-89750-048-2. <br /> 6. ^ a b c “Biography“. Los Angeles: Bruce Lee Foundation. http://www.bruceleefoundation.com/index.cfm?pid=10585/index.cfm?pid=10384 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307062453/http://bruceleefoundation.com/index.cfm?pid=10585%2Findex.cfm%3Fpid%3D10384 |date=2016-03-07 }}. Retrieved 7 June 2010. <br /> 7. ^ a b Lee, Linda; Vaughn, Jack; Lee, Mike (1 февруари 1989). Jack Vaughn. ed. The Bruce Lee Story (illustrated ed.). Valencia, California: Black Belt Communications. p.&nbsp;20. ISBN 0-89750-121-7. Bruce's mother, Grace Lee, who was half German and a Catholic, christened him Lee Jun-fan, which meant “return again“, because she felt he would one day return to live in the United States.<br /> 8. ^ Thomas, Bruce (1994), Bruce Lee: Fighting Spirit : a Biography, Berkeley, California: Frog, Ltd., ISBN 1-883319-25-0, p.&nbsp;3:Li Hoi Cheun's attractive wife, Grace, was the daughter of a Chinese mother and German father. Raised Catholic, she had come from Shanghai to Hong Kong at the age of nineteen.<br /> 9. ^ Campbell, Sid; Lee, Greglon (2006), Remembering the Master: Bruce Lee, James Yimm Lee, and the Creation of Jeet Kune Do, United States: Blue Snake Books, ISBN 1-58394-148-7, p.&nbsp;169; Clouse, Robert (1988), Bruce Lee: The Biography, United States: Unique Publications, ISBN 0-86568-133-3, p.&nbsp;9; Thomas, Bruce (2006), Immortal Combat: Portrait of a True Warrior, United States: Blue Snake Books, ISBN 1-58394-173-8, p.&nbsp;3<br /> 10. ^ “Bruce Lee: Biography“. Bruce-lee.ws. http://www.bruce-lee.ws/about_bruce_lee.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050312163628/http://www.bruce-lee.ws/about_bruce_lee.html |date=2005-03-12 }}. Retrieved 22 јануари 2010. <br /> 11. ^ [1][dead link]<br /> 12. ^ 振藩; Mandarin Pinyin: Zhènfán)Lee 1989<br /> 13. ^ a b c Bruce Lee: the immortal Dragon, 29 јануари 2002, A&E Television Networks<br /> 14. ^ Lee, Grace (1980). Bruce Lee The Untold Story. United States: CFW Enterprise. <br /> 15. ^ Thomas 1994, p.&nbsp;14<br /> 16. ^ a b Black Belt: Bruce Lee Collector's Edition Summer 1993<br /> 17. ^ pg 18 Black Belt: Bruce Lee Collector's Edition Summer 1993<br /> 18. ^ Thomas, Bruce (1994), Bruce Lee: Fighting Spirit : a Biography, Berkeley, California: Frog, Ltd., ISBN 1-883319-25-0, p.&nbsp;26:But Bruce was soon to experience a new kind of conflict. When jealous juniors found out that he had German ancestry, they put pressure on Yip Man to stop teaching Bruce, knowing that Yip was a staunch traditionalist who believed that the art should never be taught to Westerners. Yip Man's respect for Bruce's efforts and the fact that he actually liked Bruce caused him to refuse. Soon people threatened to leave the school and no one would train with Bruce, so he left of his own accord. Sulaiman Sharif (2009): “50 Martial Arts Myths“, New Media Entertainment, ISBN 0-9677546-2-3, p.&nbsp;56:Lee started learning Wing Chun at the age of 13, training alone and with two friends after the rest of the school refused to spar with him because of his mother's part-German ancestry.<br /> 19. ^ pg 19 Black Belt: Bruce Lee Collector's Edition Summer 1993<br /> 20. ^ Burrows, Alyssa (2002). “Bruce Lee“. HistoryLink. http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=3999. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 21. ^ “U. of Washington alumni records“. Washington.edu. http://www.washington.edu/alumni/columns/dec99/j_o.html. Retrieved 22 јануари 2010. <br /> 22. ^ “100 Alumni of the Century“. University of Washington. http://www.washington.edu/alumni/columns/dec99/j_o.html. Retrieved 6 август 2007. <br /> 23. ^ Little 2001, p.&nbsp;32<br /> 24. ^ Thomas 1994, p.&nbsp;42<br /> 25. ^ “WING CHUN GUNG FU“. Hardcore JKD. http://hardcorejkd.com/wing_chun.php. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 26. ^ Bishop 2004, p.&nbsp;23<br /> 27. ^ Thomas 1994, p.&nbsp;81<br /> 28. ^ a b “2007 Long Beach International Karate Championship“. Long Beach International Karate Championship. http://www.longbeachikc.com/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091106041044/http://www.longbeachikc.com/ |date=2009-11-06 }}. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 29. ^ “Two Finger Pushup“. Maniac World. http://www.maniacworld.com/bruce_lee_3.htm {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080521195049/http://www.maniacworld.com/bruce_lee_3.htm |date=2008-05-21 }}. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 30. ^ Vaughn 1986, p.&nbsp;21<br /> 31. ^ Nilsson, Thomas (May 1996). “With Bruce Lee: Taekwondo Pioneer Jhoon Rhee Recounts His 10-Year Friendship With the “Dragon““. Black Belt Magazine 34 (5): 39–43. http://books.google.com/books?id=H9oDAAAAMBAJ&pg=PA39&lpg=PA39&dq=#v=onepage&q=&f=false. Retrieved 19 ноември 2009.<br /> 32. ^ Uyehara, Mitoshi (1991). Bruce Lee: The Incomparable Fighter. Santa Clarita, California: Ohara Publications. p. 27. <br /> 33. ^ Birchland, Bob (November 2007), ““The Truth of Boxing: A Critical Look at Bruce Lee's Hand Skills““, Black Belt Magazine: 93<br /> 34. ^ Thomas (1994) p.&nbsp;27<br /> 35. ^ Bruce Lee: The Man Only I Knew._ New York, NY: Warner Books, Inc., 1975. ISBN 0-446-89407-9,'Linda Lee Cadwell'<br /> 36. ^ The Legendary Bruce Lee._ Burbank, CA: Ohara Publications, 1986. ISBN 0-89750-106-3, 'Linda Lee Cadwell'<br /> 37. ^ Bruce Lee: The Immortal Dragon, 29 јануари 2002, A&E Television Networks<br /> 38. ^ pg 60 Official cc 01596 Karate vol2 no 2 fall 1995 GCR publishing group<br /> 39. ^ http://www.ocf.berkeley.edu/~chenj/brucelee/bruce_faq.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111128193807/http://www.ocf.berkeley.edu/~chenj/brucelee/bruce_faq.html |date=2011-11-28 }}<br /> 40. ^ Thomas (1994) p.&nbsp;45<br /> 41. ^ pg 45 Fighting Spirit Bruce Thomas 1994<br /> 42. ^ pg 45 Fighting Spirit Bruce Thomas 1994<br /> 43. ^ Thomas (1994) p.&nbsp;45<br /> 44. ^ pg 24 BlackBelt Magazine Jan 1994<br /> 45. ^ pg 61 cc 01596 Official Karate Vol2 No 2 Fall 1995<br /> 46. ^ Bruce Lee: The Immortal Dragon, 29 јануари 2002, A&E Television Networks<br /> 47. ^ Bruce Lee: The Immortal Dragon, 29 јануари 2002, A&E Television Networks<br /> 48. ^ Bruce Lee: The Immortal Dragon, 29 јануари 2002, A&E Television Networks<br /> 49. ^ Lee had boasted during a demonstration at a Chinatown theater that he could beat any martial artist in San Francisco and had issued an open challenge. (Dorgan)<br /> 50. ^ pg 117 Black Belt: Bruce Lee Collector's Edition, Summer 1993 Rainbow Publications Inc<br /> 51. ^ Dorgan, Michael. Bruce Lee's Toughest Fight. Official Karate. July 1980<br /> 52. ^ Bruce Lee: The Immortal Dragon, 29 јануари 2002, A&E Television Networks<br /> 53. ^ Wong's version of the fight, along with the challenge, was run as the top story on the front page... (Dorgan)<br /> 54. ^ Bruce Lee: Curse of the Dragon, 1993 Warner Bros. Tom Kuhn Fred Weintraub<br /> 55. ^ Little 1997, p.&nbsp;167<br /> 56. ^ Vaughn 1986, p.&nbsp;153<br /> 57. ^ Little 1997, p.&nbsp;168<br /> 58. ^ Lee (Cadwell), Linda, Bruce Lee: The Man Only I Knew, Warner Books, 1975.<br /> 59. ^ Bruce Lee: A Warrior's Journey, documentary feature, 2000.<br /> 60. ^ “From Grasshopper to Caine, http://www.youtube.com/watch?v=PlYdp1BVOlw<br /> 61. ^ “From The Pierre Berton Show 9 декември 1971 http://www.youtube.com/watch?v=uXOtmhA6Nvw&feature=PlayList&p=9E42117F3D1A8008&index=0&playnext=1 (comments near end of part 2 & early in part 3)<br /> 62. ^ Lee, Linda (1989). The Bruce Lee Story. Ohara Publications. ISBN 0-89750-121-7. <br /> 63. ^ Enter the Dragon at the Internet Movie Database<br /> 64. ^ “Inflation Calculator“. Bureau of Labor Statistics. http://data.bls.gov/cgi-bin/cpicalc.pl. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 65. ^ “Heroes & Icons“. Time. http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/lee03.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090430190704/http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/lee03.html |date=2009-04-30 }}. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 66. ^ Bruce Lee, the Legend, 1977, Paragon Films, Ltd., 20th Century Fox Home Entertainment<br /> 67. ^ Bruce Lee: A Warrior's Journey at the Internet Movie Database<br /> 68. ^ “Martial Art Disciplines at Hybrid Martial Arts Academy“. Hybrid Martial Art. http://www.hybridmartialart.com/Martial%20Art%20Overview/Martial_%20Arts_%20Overview.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080430001936/http://www.hybridmartialart.com/Martial%20Art%20Overview/Martial_%20Arts_%20Overview.html |date=2008-04-30 }}. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 69. ^ Lee 1989, p.&nbsp;70<br /> 70. ^ Hatfield, Fredrick C. (1993). Fitness: The Complete Guide. California: International Sport Sciences Association. p.&nbsp;119. <br /> 71. ^ Lee, Bruce; M. Uyehara (2008). Bruce Lee's Fighting Method: The Complete Edition. Black Belt Communications. pp.&nbsp;483. ISBN 978-0-89750-170-5. <br /> 72. ^ Uyehara, Mito. “Feats“. Bruce Lee: The Divine Wind. http://www.bruceleedivinewind.com/feats.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110630122231/http://www.bruceleedivinewind.com/feats.html |date=2011-06-30 }}. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 73. ^ Thomas 1994, p.&nbsp;63<br /> 74. ^ Campbell, Sid (2003). The Dragon and the Tiger: The Birth of Bruce Lee's Jeet Kune Do, the Oakland Years. California: Frog LTD. pp.&nbsp;58. <br /> 75. ^ Bruce Lee: Curse of the Dragon, 1993 Warner Bros. Tom Kuhn Fred Weintraub<br /> 76. ^ Little, John (1998). The Art of Expressing the Human Body. Tuttle Publishing. pp.&nbsp;162. ISBN 978-0-8048-3129-1. <br /> 77. ^ Little, John (1998). The Art of Expressing the Human Body. Tuttle Publishing. pp.&nbsp;163. ISBN 978-0-8048-3129-1. <br /> 78. ^ Little, John (1998). The Art of Expressing the Human Body. Tuttle Publishing. pp.&nbsp;165. ISBN 978-0-8048-3129-1. <br /> 79. ^ Little, John (1998). The Art of Expressing the Human Body. Tuttle Publishing. pp.&nbsp;168. ISBN 978-0-8048-3129-1. <br /> 80. ^ Little, John (1998). The Art of Expressing the Human Body. Tuttle Publishing. pp.&nbsp;166. ISBN 978-0-8048-3129-1. <br /> 81. ^ Seal, Jack (2007). “How Did Bruce Lee Get Those Washboard Abs?“. All Bruce Lee. http://www.allbrucelee.com/article/how_did_bruce_lee_get_those_wash.htm. Retrieved 30 мај 2008.<br /> 82. ^ Little, John (1998). The Art of Expressing the Human Body. Tuttle Publishing. pp.&nbsp;166. ISBN 978-0-8048-3129-1. <br /> 83. ^ Little, John (1998). The Art of Expressing the Human Body. Tuttle Publishing. pp.&nbsp;169. ISBN 978-0-8048-3129-1. <br /> 84. ^ Little (1998), p.&nbsp;169<br /> 85. ^ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/patient-ginseng.html<br /> 86. ^ DM. “Feats“. Bruce Lee: The Divine Wind. http://www.bruceleedivinewind.com/feats.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110630122231/http://www.bruceleedivinewind.com/feats.html |date=2011-06-30 }}. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 87. ^ “Bruce Lee — Two Finger Pushup“. Maniac World. http://www.maniacworld.com/bruce_lee_3.htm {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080521195049/http://www.maniacworld.com/bruce_lee_3.htm |date=2008-05-21 }}. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 88. ^ a b c The Intercepting Fist. [DVD]. Sterling Ent. 31 мај 2001. <br /> 89. ^ a b c Little 1998, p.&nbsp;22<br /> 90. ^ How Bruce Lee Changed the World, 17 мај 2009 Brian Waddell Productions Limited, Steve Webb<br /> 91. ^ Little 1998, p.&nbsp;21<br /> 92. ^ Little, John (1998). The Art of Expressing the Human Body. Tuttle Publishing. pp.&nbsp;12,22. ISBN 978-0-8048-3129-1. <br /> 93. ^ Vaughn 1986, p.&nbsp;110<br /> 94. ^ “Bruce Lee answers a challenge“. Bruce Lee Divine Wind. 2007. http://www.bruceleedivinewind.com/articles/brucechallenge.zip{{Мртва_врска|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 95. ^ a b Little 1997, p.&nbsp;66–67<br /> 96. ^ Little 1997, p.&nbsp;71<br /> 97. ^ a b Little, John. ““WARM MARBLE“ The Lethal Physique of Bruce Lee“. Mike Mentzer. http://www.mikementzer.com/blee.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903052941/http://www.mikementzer.com/blee.html |date=2011-09-03 }}. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 98. ^ Little 1997, p.&nbsp;82<br /> 99. ^ Little 1998, p.&nbsp;108<br /> 100. ^ Little 1997, p.&nbsp;87<br /> 101. ^ Little 1998, p.&nbsp;150<br /> 102. ^ Seal, Jack (2007). “How Did Bruce Lee Get Those Washboard Abs?“. All Bruce Lee. http://www.allbrucelee.com/article/how_did_bruce_lee_get_those_wash.htm. Retrieved 30 мај 2008. <br /> 103. ^ Little, John (1996). The Warrior Within - The philosophies of Bruce Lee to better understand the world around you and achieve a rewarding life. Contemporary Books. p.&nbsp;122. ISBN 0-8092-3194-8.<br /> 104. ^ Bruce Lee: A Warrior's Journey at 31m45s<br /> 105. ^ a b Little, John (1996). The Warrior Within - The philosophies of Bruce Lee to better understand the world around you and achieve a rewarding life. Contemporary Books. p.&nbsp;128. ISBN 0-8092-3194-8. <br /> 106. ^ Lee, Bruce and John Little (1997). The tao of gung fu: a study in the way of Chinese martial art. Ohara Publications. p.&nbsp;138. <br /> 107. ^ Lee, Bruce and John Little (1998). The Art of Expressing the Human Body. Ohara Publications. p.&nbsp;14. <br /> 108. ^ Thomas 1994, p.&nbsp;44<br /> 109. ^ Lee, Bruce (1975). Tao of Jeet Kune Do. Ohara Publications. p.&nbsp;25. <br /> 110. ^ Lee, Bruce and John Little (1997). Jeet Kune Do: Bruce Lee's Commentaries on the Martial Way. Ohara Publications. p.&nbsp;31. <br /> 111. ^ Lee, Bruce and John Little (1997). Jeet Kune Do: Bruce Lee's Commentaries on the Martial Way. Ohara Publications. p.&nbsp;349. <br /> 112. ^ Lee, Bruce and John Little (2002). Striking Thoughts: Bruce Lee's Wisdom for Daily Living. Ohara Publications. p.&nbsp;190. <br /> 113. ^ Thomas 1994<br /> 114. ^ Bruce Lee: The Immortal Dragon at the Internet Movie Database<br /> 115. ^ a b Thomas 1994, p.&nbsp;228<br /> 116. ^ Thomas 1994, p.&nbsp;209<br /> 117. ^ Bishop 2004, p.&nbsp;157<br /> 118. ^ Bruce, Thomas (1994). Bruce Lee: Fighting Spirit : A Biography (first ed.). Frog Ltd. ISBN 978-1-883319-11-3. <br /> 119. ^ Little 2001, p.&nbsp;211<br /> 120. ^ [2][dead link]<br /> 121. ^ Bruce Lee's Jeet Kune Do, 1995 Legacy Productions, New Zealand.<br /> 122. ^ Lee 1989, p.&nbsp;83 {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ли, Брус}} [[Категорија:Џит Кун До]] [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Кинески глумци]] [[Категорија:Хонгконшки глумци]] [[Категорија:Каскадери]] [[Категорија:Мајстори на боречки вештини]] [[Категорија:Кунг-фу]] [[Категорија:Атеистички филозофи]] [[Категорија:Луѓе од Сан Франциско]] [[Категорија:Родени во 1940 година]] [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] 0d97t1qzc70dyq8y9veprjhhivh7twr 0 68917 5583147 5499902 2026-06-27T07:23:35Z Ziv 110717 Copyvio replacement 5583147 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} [[Податотека:Avenged Sevenfold.JPG|thumb|250px|Avenged Sevenfold, 2007]] '''Avenged Sevenfold''' (уште познати како '''A7x''') е [[соединети Американски Држави|американска]] рок и хеви метал група, формирана во 1999 година, во [[Хантингтон Бич]], [[Калифорнија]]. Стануваат славни со нивниот албум 'City of Evil', издаден во 2005 година, вклучувајќи ги и сингловите: Bat Country, Beast and the Harlot, и Seize the Day. Постигнаа успех и со нивниот албум Avenged Sevenfold, како и песните Almost Easy, Afterlife и Dear God. == Животопис == === Рани години (1999 - 2004) === Групата е формирана во 1999 година во Orange County, California од Matt Shadows, Zacky Vengeance, The Rev, и Matt Wendt. Нивниот прв албум, Sounding the Seventh Trumpet беше снимен кога членовите на групата имаа само 18 години и сѐ уште беа во средно училиште. Откако Synyster Gates се приклучи во оваа група, нивниот сингл The end the Rapture беше преснимен, а албумот беше преиздаден преку Hopeless Records во 2002 година. Следниот албум, Walking the Fallen е исто така издаден од Hopeless Records во 2003 година. Кратко време по издавањето на последниот албум, групата се префрли на Warner Bros. Records === City of Evil (2005 - 2007) === City of Evil, третиот албум на групата, беше сочинет на 8 Јуни, 2005 година. Нивниот успех продолжи со новиот сингл Bat Country, а албумот беше многу добро продаден низ целиот свет. Овој албум е поразличен од претходните два, бидејќи M.Shadows реши да се откаже од врискањето кое беше застапено во Sounding the Seventh Trumpet и Walking the Fallen. Shadows призна дека правел операција на грлото и пробал да го реши проблемот, но дека тоа не е причина за промената на нивниот стил. Во нивното DVD All Excess, Shadows изјави дека сакале да направат албум каде што ќе има пола пеење, а пола врискање, а потоа еден албум каде воопшто ќе нема врискање, како City of Evil. M.Shadows изјави дека редовно тренирал со професорот по пеење, Ron Anderson, кој работел со некои уметници како Axl Rose, [[Кајли Миног|Kylie Minogue]], и Chris Cornell. === Avenged Sevenfold (2007) === A7x ја продолжија нивната слава со учеството на Ozzfest турнејата во 2006 година, заедно со познати хард рок и хеви метал изведувачи, како DragonForce, Lacuna Coil, Hatebreed, Disturbed, и System of a Down. Истата година ја започнаа "worldwide" турнејата, во САД, Англија, Европа, Јапонија, Австралија и Нов Зеланд. После тоа го најавија својот албум Avenged Sevenfold. Shadows изјави дека тоа нема да биде некакво продолжение на City of Evil, ниту пак Walking the Fallen, туку дека ќе има по нешто и од двата албума и дека ќе биде изненадување. Нивното DVD All Excess беше издадено на 17 јули 2007 година. Ова DVD претставува документарна емисија за целата кариера на Avenged Sevenfold од почетокот - 1999 година, па сè до сега, како и видео спотови и правењето на видеото за Seize the Day. Албумот Avenged Sevenfold беше реализиран на 30 октомври 2007 година и со повеќе од 94,000 продадени промероци. Двете песни, Critical Acclaim и Almost Easy, заедно со нивното видео, беа првите промовирани песни од овој албум. Беше направен и анимиран спот за песната A little piece of Heaven. Нивниот четврти сингл заедно со спотот Afterlife беа реализирани во јануари 2008 година. И последниот сингл од албумот Avenged Sevenfold беше Dear God кој е во кантри рок стил. === 2008 година === Во 2008 година, A7x беа на турнеја заедно со Atreyu, Bullet for My Valentine, Blessthefall и Idiot Pilot. Гитаристот на групата, Zacky Vengeance потврди во едно интервју дека наскоро ќе ја препеат песната на гигантот Iron Maiden, Flash of the Blade. Avenged Sevenfold ја добија Kerrang! наградата за "Албум на годината" од списанието Kerrang!. Тогаш M.Shadows изјави за обожавателите: "Оваа награда, добиена во Велика Британија е голема чест за нас, затоа што Англија речиси стана како наш втор дом. Ова лето беше едно од најдобрите во нашата кариера. Видовме толку наши обожаватели од толку малку земји, и сите вие допревте до нас. Многу сме горди на љубовта која обожавателите во Велика Британија ни ја даваат. И многу не радува фактот што многу од вас тука ја слушаат нашата музика. Ви благодариме од дното на нашите срца." Нивното последно издание, Live in the LBC & Diamonds in the Rough, беше издадено на 16 септември, 2008 година. == Музички одлики == Името на бендот се однесува на "Книгата на потеклото" од Библијата, особено кога на Каин му е пресудено да живее во прогонство поради тоа што го убил својот брат. Бог рекол дека никој не смее да го убие за сметка на неговиот грев (човекот којшто ќе се осмели да го убие, ќе биде мачен седум пати по ред). Кратенката А7x е добиена од Zacky Vengeance, односно, A е за Avenged, а 7x за Sevenfold. Насловот на песната Chaper Four се однесува на четвртото поглавје од книгата "The Book of Genesis", во која се јавуваат Каин и Абел, а исто и приказната се наоѓа во оваа песна. Тука се и другите песни, како Beast and the Harlot, The Wicked End, кои се однесуваат на Библијата, на Адам и Ева и слично. Меѓутоа и покрај ова, Шадоус изјави дека тие не се религиозен бенд и дека на никој начин не ја наметнуваат религијата, ниту пак политиката. === Лого === Логото на бендот е познато како "Deathbat". Создаден е од пријател на бендот, Micah Montague, виден во првото DVD All Excess. А исто така Cameron Rackam направи повеќе делови од логоата на албумите на бендот. Логото "Deathbat" се појави на повеќе видеа, како Bat Country, Almost Easy и Critical Acclaim. === Жанр === {{Ризница-врска|Avenged Sevenfold}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Хард рок музички групи]] [[Категорија:Американски музички групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 1999 година]] irdtv14bmet557k55rmqk1s5nofw4mm 0 71740 5582881 5426004 2026-06-26T13:24:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582881 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = Борнео |image_name = Borneo Topography.png |image_caption = Топографија на Борнео |native_name =Pulau Borneo <br/>''Kalimantan'' |native_name_link = |location = [[Југоисточна Азија]] |coordinates = {{Coord|01|N|114|E|region:ID_type:isle_scale:5000000|display=inline,title}} |archipelago = [[Големи Сундски Острови]] |area_km2 = 743330 |rank = 3-ти |highest_mount = [[Кинабалу (планина)|Кинабалу]] |elevation_m = 4095 |country = [[Брунеи]] |country_admin_divisions_title = Области |country_admin_divisions = [[Белаитска област|Белаит]]<br/>[[Брунеи-Муарска област|Брунеи и Муара]]<br/>[[Тембурошка област|Тембуронг]]<br/>[[Тутонгшка област|Тутонг]] |country1 = [[Индонезија]] |country2 = [[Малезија]] |country1_admin_divisions_title = Провинции |country1_admin_divisions = [[Западен Калимантан]]<br/>[[Централен Калимантан]]<br/>[[Јужен Калимантан]]<br/>[[Источен Калимантан]]<br/>[[Северен Калимантан]] |country_largest_city = [[Бандар Сери Бегаван]] (нас. ~50,000) |country_largest_city_area = |country1_largest_city = [[Самаринда]] (нас. 842,691) |country1_largest_city_area = |country2_largest_city = [[Кучинг]] (нас. 617,886) |country2_largest_city_area = |country2_admin_divisions_title = Држави и [[сојузни територии (Малезија)|ФТ]] |country2_admin_divisions = [[Саба]]<br/>[[Саравак]]<br/>[[Лабуан]] |population = 21.258.000 |population_as_of = 2014 |density_km2 = 28,59 |ethnic_groups = [[Малајци]]: ([[Баџао]], [[Банџари]], [[Белаити]], [[Брунејски малајци]], [[Индонезиски малајци]], [[Малезиски малајци]]) <br> [[Дајаци]]: ([[Бидајци]], [[Ибанци]], [[Кадазандусунци]], [[Кајанци]], [[Кедајанци]], [[Јужни Мурути]], [[Меланау]], [[Мурути]], [[Пенанци]], [[Рунгуси]])<br> [[Кинези]]: ([[Брунејски кинези]], [[Малезиски кинези]], [[Индонезиски кинези]]) итн. <!-- Please include only groups that are indigenous to the island --> }} '''Борнео''' ({{IPAc-en|ˈ|b|ɔːr|n|i|oʊ}}; {{langx|ms|'''Pulau Borneo'''}}, {{langx|id|'''Kalimantan'''}}) — трет по големина [[остров]] на светот, кој се наоѓа во средиштето на [[Малајскиот Архипелаг]]. Административно е поделен помеѓу [[Индонезија]], [[Малезија]] и [[Брунеј]].<ref>{{наведени вести|url=https://mobile.nytimes.com/1998/08/02/travel/borneo-s-wild-side.html|title=Borneo's Wild Side|author=Donna Marchetti|newspaper=The New York Times|date=2 August 1998|accessdate=20 June 2017}}</ref> Околу 73% од островот е индонезиска територија. Индонезијците островот го нарекуваат "[[Калимантан]]." како и да овој поим за индонезијците се однесува само за индонезискиот дел од Борнео. Малајците островот го нарекуваат [[Источна Малезија]] или [[Малајски Борнео]]. На Борнео се наоѓа една од најстарите дождовни шуми на светот. == Потекло на поимот == Островот е познат по многу имиња. На меѓународно ниво, познат е како Борнео, по Брунеј, произлезено од европскиот контакт со царството во 16 век за време на Ерата на истражување. Името Брунеј веројатно произлегува од санскритскиот збор vāruṇa (वरुण), што значи "вода" или Варуна, хиндуистички бог на дождот. Индонезијците го нарекле Калимантан, што потекнува од санскритскиот збор ''Каламантана'', што значи "запален остров", според неговото топла и влажна клима.<ref>{{Наведена книга|author=Eugene Linden|title=The Ragged Edge of the World: Encounters at the Frontier Where Modernity, Wildlands and Indigenous Peoples Meet|url=https://books.google.com/books?id=h_x9e3LtUfYC&pg=PT30|date=17 March 2011|publisher=Penguin Publishing Group|isbn=978-1-101-47613-0|pages=30–}}</ref> Во минатото, островот бил познат и по други имиња. Во 977, кинеските записи почнале да го користат терминот Бо-ни за Борнео. Во 1225 година, истото име го споменал и [[Чау Жу Гуа]] (趙汝 适).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://apb.ubd.edu.bn/wp-content/uploads/2016/09/Tradition-and-Identity-Construction.pdf|title=Traditional Woven Textiles: Tradition and Identity Construction in the 'New State' of Brunei Darussalam|author=Siti Norkhalbi Haji Wahsalfelah|publisher=Universiti Brunei Darussalam|year=2005|accessdate=24 May 2017|pages=48/29|format=PDF|archive-date=2018-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718114504/http://apb.ubd.edu.bn/wp-content/uploads/2016/09/Tradition-and-Identity-Construction.pdf|url-status=dead}}</ref> Јаванскиот ракопис [[Нагаракретагама]], напишан од [[маџапахит]]скиот поет [[Прапанча]] во 1365 година, го спомнал островот како ''Нуса Танџунгагара'', што значи остров на [[Кралство Танџунгпура|Кралството Танџунгпура]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kelembagaan.pnri.go.id/Digital_Docs/homepage_folders/activities/highlight/naskah_nagara_kretagama/isi.htm|title=Naskah Nagarakretagama|author=Suyatno|language=id|publisher=[[National Library of Indonesia]]|accessdate=13 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523163555/http://kelembagaan.pnri.go.id/Digital_Docs/homepage_folders/activities/highlight/naskah_nagara_kretagama/isi.htm|archivedate=23 May 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> == Географија == [[Податотека:MountKinabalu_from_CheSuiKhorPagodaKK-01.jpg|лево|мини|Кинабалу во Малезија, највисокиот врв на островот<ref name="highest summit">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/edens/borneo/awesome.html|title=An Awesome Island|work=Borneo: Island in the Clouds|publisher=PBS|accessdate=11 November 2012}}</ref>]] Борнео на север и северозапад е опкружен со [[Јужнокинеско Море|Јужнокинеското Море]], на североисток со [[Сулско Море|Сулуското Море]], на исток со [[Целебеско Море|Целебеското Море]] и Макасарскиот теснец и на југ со [[Јаванско Море|Јаванското Море]] и протокот [[Каримата]]. На запад од Борнео се наоѓа [[Малезија|Малезискиот полуостров]] и [[Суматра]]. На југ и исток се островите на Индонезија: [[Јава]] и [[Сулавеси]]. На североисток се [[Филипини|Филипинските Острови]]. Со површина од 743.330 квадратни километри, тој е трет остров по големина во светот и е најголемиот остров во [[Азија]] (најголемиот континент). Неговата највисока точка е планината Кинабалу во Сабах, Малезија, со височина од 4.095 м.<ref name="highest summit" /> Пред да се зголеми нивото на морето на крајот од последното [[Ледено време|ледено доба]], Борнео бил дел од копното на Азија, формирајќи ги, заедно со [[Јава]] и [[Суматра]], висорамнините на полуостровот што се протега на источно од денешна [[Индокина]]. [[Јужнокинеско Море|Јужнокинеското Море]] и [[Тајландски Залив|Тајландскиот Залив]] сега ги потопуваат поранешните ниско поставени подрачја на полуостровот. Подлабоките води кои го делат Борнео од соседниот [[Сулавеси]] спречиле поврзување со тој стров, создавајќи ја делината позната како Воласова Линија.<ref>{{Наведена книга|author=James Allan Taylor|title=Biogeography: Recent Advances and Future Directions|url=https://books.google.com/books?id=xz9dWjh_CAsC&pg=PA178|year=1984|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-389-20507-4|pages=178–}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.starfish.ch/dive/Wallacea.html|title=Wallacea|author=Teresa Zubi|publisher=Starfish|date=25 October 2015|accessdate=26 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525180130/http://www.starfish.ch/dive/Wallacea.html|archivedate=25 May 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[Податотека:Scenery_around_Kapuas_River.jpg|десно|мини|263x263пкс|Реката [[Капуа]] во Индонезија, 1.000 км во должина е најдолгата река во Борнео.<ref name="TanMerdikawati2015">{{Наведена книга|author1=Khee Giap Tan|author2=Nurina Merdikawati|author3=Mulya Amri|author4=Blake Harley Berger|title=2014 Annual Competitiveness Analysis and Development Strategies for Indonesian Provinces|url=https://books.google.com/books?id=G1gGCwAAQBAJ&pg=PA286|date=8 September 2015|publisher=World Scientific|isbn=978-981-4730-43-3|pages=286–}}</ref>]] Најголемиот речен систем е [[Капуа]] во [[Западен Калимантан]], со должина од 1.000 км.<ref name="TanMerdikawati2015" /> Други поголеми реки се [[Махакам]] во Источен Калимантан (920 км долга),<ref>{{Наведена книга|author=Tomas Tomascik|title=The Ecology of the Indonesian Seas|url=https://books.google.com/books?id=0Kc80Hd2HagC&pg=PP54|year=1997|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-850186-2|pages=54–}}</ref> [[Барито]] во Јужен Калимантан, 900 км долга,<ref>{{Наведена книга|author1=Khee Giap Tan|author2=Mulya Amri|author3=Linda Low|author4=Kong Yam Tan|title=Competitiveness Analysis and Development Strategies for 33 Indonesian Provinces|url=https://books.google.com/books?id=Q526CgAAQBAJ&pg=PA338|year=2013|publisher=World Scientific|isbn=978-981-4504-86-7|pages=338–}}</ref> Раџанг во Саравак, (565 км)<ref>{{Наведена книга|title=Tropical River Fisheries Valuation: Background Papers to a Global Synthesis|url=https://books.google.com/books?id=mmrmRVVSiIYC&pg=PT218|year=2008|publisher=WorldFish|isbn=978-983-2346-61-6|pages=218–}}</ref> и [[Кинабатанг]] во Сабах (560 км).<ref>{{Наведена книга|author1=Uwe Tietze|author2=Food and Agriculture Organization of the United Nations|title=Credit and Microfinance Needs in Inland Capture Fisheries Development and Conservation in Asia|url=https://books.google.com/books?id=ihTrWUKDvLUC&pg=PA131|year=2007|publisher=Food & Agriculture Org.|isbn=978-92-5-105756-8|pages=131–}}</ref> Борнео има значаен [[Пештера|пештерски системи]]. Во Саравак, Пештерата Клирвотер има една од најдолгите подземни реки во светот, додека Пештерата Дир е живеалиште на над три милиони лилјаци, со [[гвано ]] длабоко 100 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sarawak.gov.my/ebook/Sarawak_Tourism/Visitor_Guide/files/basic-html/page100.html|title=Sarawak Visitors Guide|publisher=Sarawak State Government|accessdate=26 May 2017|page=100}}</ref> Пештерата Гомантонг во Сабах е наречен "Пештера за лебарки" поради присуството на милиони [[Лебарка|лебарки]] внатре во пештерата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://voices.nationalgeographic.com/2015/10/29/billions-of-bugs-feast-on-flesh-and-dung-in-borneo/|title=WATCH: Billions of Bugs Feast on Flesh and Dung in Borneo|author=Nora Rappaport|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|date=29 October 2015|accessdate=26 May 2017|archive-date=2015-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030152107/http://voices.nationalgeographic.com/2015/10/29/billions-of-bugs-feast-on-flesh-and-dung-in-borneo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibtimes.co.uk/cockroach-cave-where-billions-bugs-feed-dead-animals-dung-video-1526507|title=Cockroach cave: Where billions of bugs feed on dead animals and dung [Video]|author=Sean Martin|publisher=International Business Times (UK)|date=31 October 2015|accessdate=26 May 2017}}</ref> Националниот парк Гунунг Мулу во Саравак и [[Карст|карстовите области]] во Источен Калимантан содржат илјадници помали пештери.<ref>{{Наведена книга|author1=Quentin Phillipps|author2=Karen Phillipps|title=Phillipps' Field Guide to the Mammals of Borneo and Their Ecology: Sabah, Sarawak, Brunei, and Kalimantan|url=https://books.google.com/books?id=0SxzCwAAQBAJ&pg=PA31|date=10 May 2016|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-16941-5|pages=31–}}</ref>[[File:Dayaks in their war dress.jpg|thumb|right|Народот Дајак, главното домородно население на островот|264x264пкс]] == Историја == [[File:Brunei territorial lose (1400–1890).gif|thumb|right|Територијална загуба на таласакратијата на Брунејскиот султанат од 1400 до 1890 година, поради почетокот на западниот империјализам|263x263пкс]] Во ноември 2018 година, научниците го објавиле откривањето на најстарото познато фигуративно сликарство, над 40.000 години (можеби и 52.000 години) на непознато животно, во пештерата Лубанг Јериџи Салех на островот Борнео.<ref name="NYT-20181107-cz">{{наведени вести |last=Zimmer |first=Carl |authorlink=Carl Zimmer |title=In Cave in Borneo Jungle, Scientists Find Oldest Figurative Painting in the World - A cave drawing in Borneo is at least 40,000 years old, raising intriguing questions about creativity in ancient societies. |url=https://www.nytimes.com/2018/11/07/science/oldest-cave-art-borneo.html |date=7 November 2018 |work=[[The New York Times]] |accessdate=8 November 2018 }}</ref><ref name="NAT-20181107">{{Наведено списание |author=Aubert, M. |display-authors= et al. |title=Palaeolithic cave art in Borneo |url=https://www.nature.com/articles/s41586-018-0679-9 |date=7 November 2018 |journal=Nature (journal) |accessdate=8 November 2018 |doi=10.1038/s41586-018-0679-9 |pmid=30405242 }}</ref> Според старите кинески<ref>{{Наведена книга|last=Cœdès|first=George|authorlink=George Coedès|title=The Indianized States of South-East Asia|url=https://books.google.com/books?id=iDyJBFTdiwoC|year=1968|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-0368-1}}</ref> (977),{{rp|129}} индиски и јапонски ракописи, градовите на западниот брег на Борнео станале трговски пристаништа веќе околу 1000 година од нашата ера.<ref>{{Наведено списание|title=The Trade in Lakawood Products Between South China and the Malay World from the Twelfth to Fifteenth Centuries AD|author=Derek Heng Thiam Soon|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=2|pages=133–149|date=June 2001|doi=10.1017/S0022463401000066}}</ref> Во кинеските ракописи, злато, камфор, черепни школки, [[слонова коска]], рог од носорог, [[пчелин восок]] и разни зачини биле опишани како едни од највредните предмети од Борнео.<ref name="Broek1962">{{Наведено списание|title=Place Names in 16th and 17th Century Borneo|author=Jan O. M. Broek|journal=Imago Mundi|volume=16|year=1962|pages=129–148|jstor=1150309|doi=10.1080/03085696208592208}}</ref> Индијците Борнео го нарекувале ''Suvarnabhumi'' (земја на златото) а воедно и ''Karpuradvipa'' (Остров Камфор). Јаванците Борнео го нарекувале ''Puradvipa'', или Дијамантски Остров. Археолошките наоди во делтата на реката [[Саравак]] откриваат дека областа била просперитетен трговски центар помеѓу Индија и Кина од 6 век до околу 1300.<ref name="Broek1962" /> Камени столбови со натписи на [[палава]] писмо, пронајдени во Кутаи долж реката [[Махакам]] во источен Калимантан датираат околу втората половина на 4 век и претставуваат дел од најстарите докази за хинду влијание во Југоисточна Азија.<ref>{{Наведена книга|work=The Austronesians: Historical and Comparative Perspectives|publisher=E Press, The Australian National University|title=(Chapter 15) The Earliest Indic State: Kutai|url=http://epress.anu.edu.au/austronesians/austronesians/mobile_devices/ch15s02.html|year=2006|accessdate=1 October 2009|isbn=9781920942854}}</ref> До 14 век, Борнео станал вазалска држава на Маџапахит (денешна [[Индонезија]]),<ref>{{Наведена книга|author=Peter SkalnÃk|title=Outwitting the State|url=https://books.google.com/books?id=ddj7FIkxFu0C&pg=PA41|date=1 January 1989|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-3041-6|pages=41–}}</ref><ref>{{Наведена книга|author1=Ooi Keat Gin|author2=Hoang Anh Tuan|title=Early Modern Southeast Asia, 1350–1800|url=https://books.google.com/books?id=NjqvCgAAQBAJ&pg=PA90|date=8 October 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-55919-1|pages=90–}}</ref> подоцна потпаднал под династијата [[Минг (династија)|Минг]] на Кина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nccur.lib.nccu.edu.tw/bitstream/140.119/68001/1/015101.pdf|title=Malaysia-Philippines Territorial Dispute: The Sabah Case|author1=Mohammad Al-Mahdi Tan Kho|author2=Hurng-yu Chen|publisher=NCCU Institutional Repository|work=[[National Chengchi University]]|date=July 2014|accessdate=23 May 2016|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509133532/http://nccur.lib.nccu.edu.tw/bitstream/140.119/68001/1/015101.pdf |archivedate=9 May 2016|url-status=dead}}</ref> Исламската религија навлегла на островот во 10 век,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theborneopost.com/2014/08/25/islam-arrived-in-sabah-in-10th-century/|title=Islam arrived in Sabah in 10th century|author=Mariah Doksil|publisher=The Borneo Post|date=25 August 2014|accessdate=11 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160711125321/http://www.theborneopost.com/2014/08/25/islam-arrived-in-sabah-in-10th-century/ |archivedate=11 July 2016|url-status=dead}}</ref> по доаѓањето на муслиманските трговци кои подоцна преобразиле многу од домородните народи кои живееле во подрачјата на брегот.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Islam In Indonesia. A resource of Islam in the archipelago|url=https://islaminindonesia.com/life-style/|accessdate=1 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707075222/https://islaminindonesia.com/life-style/|archive-date=7 July 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[Брунејски Султанат|Брунејскиот Султанат]] прогласил независност од Маџапахит по смртта на царот на Маџапахит во средината на 14 век. За време на неговото златно доба под Болкија од 15 до 17 век, Брунејската империја владеела речиси низ целата крајбрежна област Борнео (позајмувајќи го своето име на островот поради нејзиното влијание во регионот) и неколку острови на [[Филипини]]те.<ref name="history" /> Во тек на 1450-тите, Абу Бакр Шариф ул-Хашим, Арап роден во [[Џохор]],<ref>{{Наведена книга|author1=K. S. Nathan|author2=Mohammad Hashim Kamali|title=Islam in Southeast Asia: Political, Social and Strategic Challenges for the 21st Century|url=https://books.google.com/books?id=O8d6BwAAQBAJ&pg=PA62|date=January 2005|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|isbn=978-981-230-282-3|pages=62–}}</ref> пристигнал во [[Сулу]] од [[Малака]]. Во 1457, го основал Султанатот во Сулу.<ref>{{Наведена книга|author=Shinzō Hayase|title=Mindanao Ethnohistory Beyond Nations: Maguindanao, Sangir, and Bagobo Societies in East Maritime Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=HEGBAAAAMAAJ|year=2007|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-971-550-511-6}}</ref> По нивната независност во 1578 од влијанието на Брунеи,<ref>{{Наведена книга|first1=Trudy|last1=Ring|first2=Robert M|last2=Salkin|first3=Sharon|last3=La Boda|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|url=https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA160|date=January 1996|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-884964-04-6|pages=160–}}</ref> Сулу почнал да ја шири својата [[таласократија]] на делови од северно Борнео.<ref name="thalassocracy" /><ref name="Hussainmiya2006">{{Наведена книга|author=Bachamiya Abdul Hussainmiya|title=Brunei: revival of 1906 : a popular history|url=https://books.google.com/books?id=Q7UuAQAAIAAJ|year=2006|publisher=Brunei Press|isbn=978-99917-32-15-2}}</ref> И двата султаната во северниот дел на Борнео тргувале со Кина.<ref>{{Наведена книга|author=Keat Gin Ooi|title=Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor|url=https://books.google.com/books?id=QKgraWbb7yoC&pg=PA271|year=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-770-2|pages=271–}}</ref><ref>{{Наведена книга|author1=Eric Tagliacozzo|author2=Wen-chin Chang|title=Chinese Circulations: Capital, Commodities, and Networks in Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=ZkMLnmRa0zEC&pg=PA236|date=13 April 2011|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-4903-7|pages=236–}}</ref> И покрај таласократијата на султаните, внатрешниот регион на Борнео останал слободен од владеењето на секое кралство.<ref>{{Наведена книга|author=Ranjit Singh|title=The Making of Sabah, 1865–1941: The Dynamics of Indigenous Society|url=https://books.google.com/books?id=j9xuAAAAMAAJ|year=2000|publisher=University of Malaya Press|isbn=978-983-100-095-3}}</ref> === Протекторат === [[File:British and Dutch Borneo, 1898.png|thumb|Карта на островот, поделена помеѓу Британците и Холанѓаните, 1898 година. Сегашните граници на [[Малезија]], [[Индонезија]] и Брунеи се наследени од британските и холандските колонијални права.|алт=|лево]] Од падот на [[Малака]] во 1511 година, [[Португалија|португалските]] трговци редовно тргувале со Борнео, а особено со [[Брунеј|Брунеи]] од 1530.<ref name="Lach1994">{{Наведена книга|author=Donald F. Lach|title=Asia in the Making of Europe, Volume I: The Century of Discovery.|url=https://books.google.com/books?id=0x1Io6VOuAIC&pg=PA580|date=16 April 1994|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-46732-0|pages=580–}}</ref> Иако Борнео се сметал за богат, Португалците не направиле никакви обиди да го освојат.<ref name="Lach1994" /> Шпанската посета на Брунеј довела до Кастиљската војна во 1578 година. Англичаните почнале да тргуваат со [[Самбас (султанат)|Самбас]] од јужниот Борнео во 1609 година, додека Холанѓаните ја започнале трговијата во 1644: до Банџар и [[Мартапура]], исто така и во јужниот дел на Борнео.<ref>{{Наведена книга|title=The Asiatic Journal and Monthly Register for British and Foreign India, China, and Australia|url=https://books.google.com/books?id=iahFAQAAMAAJ&pg=PA561|year=1816|publisher=Parbury, Allen, and Company|pages=561–}}</ref> Холанѓаните се обиделе да се населат на островот [[Баламбанган]], северно од Борнео, во втората половина на 18 век, но се повлекле во 1797 година.<ref name="Dutch Borneo">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.san.beck.org/20-11-Indonesia1800-1950.html|title=Indonesia and the Dutch 1800–1950|author=Sanderson Beck|publisher=San.Beck|year=2007|accessdate=24 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170524100635/http://www.san.beck.org/20-11-Indonesia1800-1950.html|archivedate=24 May 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Во 1812, султанот во јужниот дел на Борнео ги отстапил своите тврдини на англиската компанија "Источна Индија". Англичаните, предводени од Стемфорд Рафлс, потоа се обиделе да го освојат Самбас, но не успеале. Тие успеале да го поразат [[Самбас (султанат)|Султанатот]] следната година и прогласиле блокада на сите пристаништа во Борнео, освен Брунеи, [[Банџармасин]] и [[Понтианак]].<ref name="Dutch Borneo" /> На почетокот на британското и холандското истражување на островот, Борнео го опишале како полн со ловци на глави, со домородци во внатрешноста кои практикуваат [[канибализам]],<ref name="Dutch and British explorations">{{Наведена мрежна страница|url=http://digitalcommons.calpoly.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1067&context=forum|title=British and Dutch Perceptions of Cannibalism in Borneo, 1882–1964|author=Adrienne Smith|publisher=[[California Polytechnic State University]]|year=2012|accessdate=24 May 2017|page=5|format=PDF}}</ref> а водите околу островот напаѓани од [[Пиратство|пирати]], особено меѓу североисточниот Борнео и јужните Филипини.<ref>{{Наведена книга|author=CAPTAIN THE HON. HENRY KEPPEL, R.N.|title=THE EXPEDITION TO BORNEO OF H.M.S. DIDO FOR THE SUPPRESSION OF PIRACY|url=https://books.google.com/books?id=ZqAuaWxRhpEC&pg=PA214|year=1846|pages=214–}}</ref><ref>{{Наведена книга|author=P. Boomgaard|title=A World of Water: Rain, Rivers and Seas in Southeast Asian Histories|url=https://books.google.com/books?id=1EEgIi8Mf-YC&pg=PA141|date=January 2007|publisher=KITLV Press|isbn=978-90-6718-294-2|pages=141–}}{{Мртва_врска|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>[[Image:COLLECTIE TROPENMUSEUM Dayak tijdens het erau feest (een cultureel festival) in Tenggarong TMnr 10005749.jpg|thumbnail|Племето Дајак на церемонија|алт=|261x261пкс]] Холанѓаните почнале да дејствуваат во јужниот дел на островот, по 1815 година и да праќаат доселеници.<ref>{{Наведена книга|author=Robert Cribb|title=Historical Atlas of Indonesia|url=https://books.google.com/books?id=Ki8COnr7H0MC&pg=PA129|date=1 February 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-78057-8|pages=129–}}</ref><ref>{{Наведена книга|author=J. R. V. Prescott|title=Political Frontiers and Boundaries (Routledge Library Editions: Political Geography)|url=https://books.google.com/books?id=CjyvBAAAQBAJ&pg=PA288|date=3 October 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-60199-9|pages=288–}}</ref> Брунејскиот Султанат во 1842 година му доделил големи делови на земјиште во [[Саравак]] на англискиот авантурист [[Џејмс Брук]], како награда за неговата помош во оневозможувањето на локалните бунтови. Брук го основал Кралството Саравак и бил признат како [[раџа]] откако му платил надомест на Султанатот. Тој воспоставил монархија, а династијата Брук владеела со [[Саравак]] 100 години. Водачите биле познати како ''Белите раџи''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://borneo.live.radicaldesigns.org/article.php?id=63 |title=Part 2 – The Brooke Era |work=The Borneo Project |publisher=Earth Island Institute |accessdate=11 November 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130524171139/https://borneo.live.radicaldesigns.org/article.php?id=63 |archivedate=24 May 2013 |df=dmy }}</ref> Брук го стекнал и островот [[Лабуан]] за [[Обединето Кралство|Велика Британија]] во 1846 година со Лабуанскиот Договорот со султанот од [[Брунеј]], [[Омар Али Саифдудин II]], на 18 декември 1846.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bt.com.bn/life/2008/09/07/loss_of_labuan_a_former_brunei_island|title=Loss of Labuan, a former Brunei island|author=Rozan Yunos|publisher=The Brunei Times|date=7 September 2008|accessdate=23 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140428182303/http://www.bt.com.bn/life/2008/09/07/loss_of_labuan_a_former_brunei_island|archivedate=28 April 2014 |url-status=dead}}</ref> Регионот на северниот дел на Борнео бил под управа на компанијата Северен Борнео по купувањето територија од Брунејскиот и Сулскиот султанат од германски стопанственик и авантурист [[Барон фон Овербек]], пред истиот да биде предаден на браќата Дент ([[Алфред Дент]] и [[Едвард Дент]]).<ref name="Hussainmiya2006" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archiveshub.ac.uk/data/gb102-ms283792|title=British North Borneo Papers|work=School of Oriental and African Studies|publisher=Archives hub|accessdate=23 May 2017}}</ref> Договорот за заштита бил потпишан во 1888 година, со што Брунеј станал британски протекторат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://muslimmuseum.org.uk/treaty-of-protection-1888-brunei/|title=Treaty of Protection 1888 – Brunei|publisher=Muslim Museum Initiative|accessdate=23 May 2017}}</ref> [[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Ontvangst bij de sultan van Pontianak West-Borneo TMnr 10001596.jpg|thumb|Султанат во Понтианак во 1930|255x255пкс]] Пред признавањето на присуството на [[Шпанија]] во филипинскиот архипелаг, во Мадрид бил потпишан протокол познат како [[Мадридски протокол (1885)|Мадридски протокол]] од 1885 година меѓу владите на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], [[Германија]] и [[Шпанија]] за да се зацементира шпанското влијание и да се признае нивниот суверенитет над Сулскиот Султанат. За возврат, [[Шпанија]] се откажала од барањата на поранешните имоти на султанатот во северниот дел на Борнео.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lawnet.sabah.gov.my/Lawnet/SabahLaws/Treaties/Protocol%28Madrid%29.pdf|title=British North Borneo Treaties. (British North Borneo, 1885)|author=British Government|publisher=Sabah State Government (State Attorney-General's Chambers)|year=1885|accessdate=23 May 2017|format=PDF|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195606/http://www.lawnet.sabah.gov.my/Lawnet/SabahLaws/Treaties/Protocol%28Madrid%29.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена книга|author1=Paul J. Carnegie|author2=Victor T. King|author3=Zawawi Ibrahim|title=Human Insecurities in Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=fZ3vDAAAQBAJ&pg=PA74|date=21 September 2016|publisher=Springer|isbn=978-981-10-2245-6|pages=74–}}</ref> Британската администрација потоа ја основала првата железничка мрежа во северниот дел на Борнео, позната како Железница Северно Борнео.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://searail.malayanrailways.com/Borneo/NBR2013.htm|title=North Borneo Chartered Company: North Borneo Railway; The first train in North Borneo|author=Dr. Johnstone; A. J. West (Officers of the Company)|work=British North Borneo Chartered Company: Views of British North Borneo, Printed by W. Brown & co., limited, London, 1899|publisher=Malayan Railways|date=3 February 1898|accessdate=23 May 2017|archive-date=2017-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927213046/http://searail.malayanrailways.com/Borneo/NBR2013.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.internationalsteam.co.uk/trains/borneo.htm|title=The North Borneo Railway Project|author=Rob Dickinson|publisher=The International Steam Pages|accessdate=23 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130328052920/http://www.internationalsteam.co.uk/trains/borneo.htm|archivedate=28 March 2013|url-status=dead}}</ref> До 1888 година, Северно Борнео, [[Саравак]] и Брунеј во северниот дел на Борнео станале британски протекторат.<ref name="PrescottTriggs2008">{{Наведена книга|author1=Victor Prescott|author2=Gillian D. Triggs|title=International Frontiers and Boundaries: Law, Politics and Geography|url=https://books.google.com/books?id=HW-wCQAAQBAJ&pg=PA380|date=25 June 2008|publisher=BRILL|isbn=978-90-474-3364-4|pages=380–}}</ref> Областа во јужниот дел на Борнео била направена холандски протекторат во 1891 година.<ref name="Dutch and British explorations"/> Британската и холандската влада го потпишале англо-холандскиот договор од 1824 година за размена на трговските пристаништа на [[Малезија|Малезискиот полуостров]] и на [[Суматра]]. Ова резултирало со индиректно воспоставување на подрачја под контрола на Британија на север ([[Малаја|Малајски полуостров]]) и Холандија, на југ ([[Суматра]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://muslimmuseum.org.uk/anglo-dutch-treaty-of-1824-malaysia-and-indonesia/|title=Anglo-Dutch Treaty of 1824 – Malaysia and Indonesia|publisher=Muslim Museum Initiative|accessdate=23 May 2017}}</ref> === Втора светска војна === [[File:Japanese Troops, Labuan (AWM 127908).JPG|thumb|right|Јапонски трупи маршираат по улиците на Лабуан на 14 јануари 1942.|312x312пкс]]За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], јапонските сили добиле контрола и окупирале повеќе области на Борнео од 1941-1945 година.<ref>{{Наведена книга|author=Takashi Shiraishi|title=The Japanese in Colonial Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=6mfCzrbOn80C&pg=PA54|date=January 1993|publisher=SEAP Publications|isbn=978-0-87727-402-5|pages=54–}}</ref> Окупацијата однела многу луѓе од крајбрежните градови во внатрешноста, барајќи храна и бегајќи од Јапонците.<ref name="Lim2008">{{Наведена книга|author=Regina Lim|title=Federal-state Relations in Sabah, Malaysia: The Berjaya Administration, 1976–85|url=https://books.google.com/books?id=bM4HifRARgYC&pg=PA36|year=2008|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|isbn=978-981-230-812-2|pages=36–84}}</ref> Кинеските жители во Борнео, особено заради кинеско-јапонската војна во континентална Кина, најмногу се противеле на јапонската окупација<ref>{{Наведена книга|author=Danny Tze-Ken Wong|title=The Transformation of an Immigrant Society: A Study of the Chinese of Sabah|url=https://books.google.com/books?id=L81uAAAAMAAJ|year=1998|publisher=Asean Academic|isbn=978-1-901919-16-5}}</ref>. По формирањето на движења за отпор во северниот дел на Борнео, како што е [[Џеселтонски бунт|Џеселтонскиот]] бунт, многу невини домородци и Кинези биле погубени од Јапонците заради наводна вмешаност.<ref>{{Наведена книга|author1=Malcolm Joseph Thurman|author2=Christine Sherman|title=War Crimes: Japan's World War II Atrocities|url=https://books.google.com/books?id=E1D5wKKZDHoC&pg=PA123|year=2001|publisher=Turner Publishing Company|isbn=978-1-56311-728-2|pages=123–}}</ref>[[File:American Support Craft (AWM 108818).jpg|thumb|right|Американска поддршка се движи кон плажите Викторија и Браун за да им помогне во слетувањето на припадниците на австралиската 24-та пешадиска бригада на островот, 10 јуни 1945|244x244пкс]] Во Калимантан, Јапонците убиле и многу малезиски интелектуалци. Ги убија сите малезиски султанти од Западен Калимантан. Султанот Мухамед Ибрахим Шафи Уд-дин II од [[Самбас (султанат)|Самбас]] бил погубен во 1944 година.<ref>{{Наведена книга|author1=Syafaruddin Usman Mhd|author2=Isnawita Din|title=Peristiwa Mandor berdarah|url=https://books.google.com/books?id=QDbFjJBQgm8C&pg=PA137|year=2009|language=id|publisher=Media Pressindo|isbn=978-979-788-109-2|pages=137–}}</ref> Султанатот потоа бил укинат и заменет од јапонски совет. Јапонците, исто така, го поставија Пусат Тенгага Ракјат (ПУТЕРА)<ref>{{Наведена книга|author=Muhammad Abdul Aziz|title=Japan's Colonialism and Indonesia|url=https://books.google.com/books?id=-aFyBgAAQBAJ&pg=PA214|date=6 December 2012|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-011-9233-0|pages=214–}}</ref> во индонезискиот архипелаг во 1943 година, иако истата беше укината следната година, кога стана премногу националистичка<ref name="Meyer2000">{{Наведена книга|author=Milton W. Meyer|title=Asia: A Concise History|url=https://books.google.com/books?id=DbQcAAAAQBAJ&pg=PA305|date=1 January 2000|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0-585-11423-1|pages=305–}}</ref>. По падот на [[Сингапур]], Јапонците испратиле илјадници британски и австралиски воени заробеници во камповите во Борнео, како што е кампот Бату Линтанг. Од логорот Сандакан, само шестмина од околу 2.500 затвореници преживеале откако биле принудени да маршираат во настанот познат како [[Сандакански марш на смртта]].<ref>{{Наведена книга|author1=Philip Towle|author2=Margaret Kosuge|author3=Yoichi Kibata|title=Japanese Prisoners of War|url=https://books.google.com/books?id=ktCv32ysz0AC&pg=PA47|year=2000|publisher=A&C Black|isbn=978-1-85285-192-7|pages=47–}}</ref> Од вкупно 17.488 [[јава]]нски работници што ги донеле Јапонците за време на окупацијата, само 1.500 преживеале, жртви на глад, тешки работни услови и малтретирање.<ref name="Lim2008" /> [[Дајак]] и другите домородци играле улога во герилската војна против окупаторските сили, особено во Капиталната дивизија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iht.com/articles/2007/11/09/opinion/edheiman.php|title=Guests can succeed where occupiers fail|author=Judith M. Heimann|publisher=[[International Herald Tribune]]|date=9 November 2007|accessdate=26 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080621024405/http://www.iht.com/articles/2007/11/09/opinion/edheiman.php|archivedate=21 June 2008|url-status=dead}}</ref> [[Австралија]] значително придонела за ослободување на Борнео.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.northborneohistory.com/brief-history-on-how-the-australians-liberated-borneo-during-wwii-video/|title=Brief History on How the Australians Liberated North Borneo during WWII [Video]|author=Richard Ker|publisher=North Borneo Historical Society|date=7 November 2013|accessdate=23 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523075019/https://www.northborneohistory.com/brief-history-on-how-the-australians-liberated-borneo-during-wwii-video/|archivedate=23 May 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Австралиската империјална сила била испратена до Борнео за да се бори со Јапонците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://searail.malayanrailways.com/Borneo/Australian%20invasion.htm|title=Australian invasion of Borneo in pictures.|publisher=Malayan Railways|accessdate=23 May 2017|archive-date=2021-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909144519/http://searail.malayanrailways.com/Borneo/Australian%20invasion.htm|url-status=dead}}</ref> Заедно со другите сојузници, островот бил целосно ослободен во 1945 година. === Понова историја === [[File:Sukarno with adat people in West Kalimantan, Bung Karno Penjambung Lidah Rakjat 252.jpg|thumb|Сукарно во посета на Понтианак, Западен Калимантан во 1963|алт=|240x240пкс]] Кон крајот на војната, Јапонија одлучила на 17 јули 1945 година да ја прошири независноста на новата предложена земја [[Индонезија]], на средбата на Комитетот за независност закажан за 19 август 1945 година.<ref name="Meyer2000"/> Сепак, по поразот на Јапонија од сојузничките сили, средбата била одложена. Холанѓаните се обидувале да го вратат своето колонијално владение на Борнео.<ref name="Meyer2000"/> Јужниот дел на островот ја постигнал својата независност преку прогласувањето на независност на [[Индонезија]] на 17 август 1945 година. Во мај 1945 година, претставници во [[Токио]] сугерирале северниот дел на Борнео да биде вклучен во предложената нова земја Индонезија и истото да се утврди врз основа на желбите на домородните народи.<ref>{{Наведена книга|author=Nicholas Tarling|title=A Sudden Rampage: The Japanese Occupation of Southeast Asia, 1941–1945|url=https://books.google.com/books?id=udqp4PzvCLEC&pg=PA192|year=2001|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|isbn=978-1-85065-584-8|pages=192–}}</ref> Сукарно и Мохамед Јамин во меѓувреме постојано се залагале за голема индонезиска република.<ref>{{Наведена книга|author=Adrian Vickers|title=A History of Modern Indonesia|url=https://books.google.com/books?id=RWrm7tPzs1AC&pg=PA150|date=3 November 2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-44761-4|pages=150–}}</ref> Како претседател на новата република, согледувајќи дека Британците се обидуваат да го задржат своето присуство во северниот Борнео и Малезискиот полуостров, тој одлучил да започне воена инфилтрација подоцна позната како конфронтација од 1962 до 1969 година.<ref>{{Наведена книга|author1=Karl DeRouen, Jr.|author2=Uk Heo|title=Civil Wars of the World: Major Conflicts Since World War II|url=https://books.google.com/books?id=nrN077AEgzMC&pg=PA431|date=10 May 2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-919-1|pages=431–}}</ref> Во 1961 година, премиерот Тунку Абдул Рахман од независната [[Малаја|Федерација на Малаја]] сакал да ги обедини Малаја, британските колонии на [[Саравак]], Северен Борнео, Сингапур и протекторатот на Брунеј под предложената [[Малезија|Федерација на Малезија]].<ref>{{Наведена книга|author1=Bosheng Chen|author2=Leong Sze Lee|title=A Retrospect on the Dust-laden History: The Past and Present of Tekong Island in Singapore|url=https://books.google.com/books?id=iCRqDQAAQBAJ&pg=PA66|year=2012|publisher=World Scientific|isbn=978-981-4365-96-3|pages=66–}}</ref> Идејата била силно отфрлена од владите во [[Индонезија]] и [[Филипини]], како и од комунистичките симпатизери и националистите во Борнео.<ref>{{Наведена книга|author1=United States. Dept. of State. International Information Administration. Documentary Studies Section|author2=United States Information Agency. Special Materials Section|author3=United States. International Communication Agency|title=Problems of Communism|url=https://books.google.com/books?id=AY4qAQAAMAAJ|year=1964|publisher=Special Materials Section, United States Information Agency}}</ref><ref>{{Наведена книга|author=Ramses Amer|title=Conflict Management and Dispute Settlement in East Asia|url=https://books.google.com/books?id=eEg3DAAAQBAJ&pg=PA52|date=23 May 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-16216-2|pages=52–}}</ref> Како одговор на зголемената опозиција, Британците ги распоредиле своите вооружени сили за да ги заштитат своите колонии од индонезиски и комунистички револуции,<ref>{{Наведена книга|author=Christopher Tuck|title=Confrontation, Strategy and War Termination: Britain's Conflict with Indonesia|url=https://books.google.com/books?id=nUg3DAAAQBAJ&pg=PA208|date=23 May 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-16210-0|pages=208–}}</ref> во кои исто така учествувале [[Австралија]] и [[Нов Зеланд]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19640907&id=MUBVAAAAIBAJ&sjid=1ZQDAAAAIBAJ&pg=6843,1157289|title=Aggression Must be Deterred|publisher=The Age|date=7 September 1964|accessdate=23 May 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nzhistory.govt.nz/war/confrontation-in-borneo|title=Confrontation in Borneo|work=NZ History|publisher=Government of New Zealand|accessdate=23 May 2017}}</ref> [[File:Queen's Own Highlanders searching for enemies during a patrol.jpg|thumb|right|Сојузнички баталјон во џунглата на Борнео|244x244пкс]]Филипини се спротивставиле на новонајавената федерација, тврдејќи дека источниот дел на Северен Борнео (денес малезиската држава [[Сабах]]) е дел од нејзината територија како поранешен сопственик на Сулскиот Султанат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gov.ph/1963/01/28/philippine-claim-to-north-borneo-vol-i-i-north-borneo-claim/|title=I. North Borneo Claim (Excerpt from President Diosdado Macapagal's State-of-the-Nation Message to the Congress of the Philippines)|work=Philippine Claim to North Borneo (Sabah), Vol. II|publisher=Government of the Philippines|date=28 January 1963|accessdate=23 May 2017|archive-date=2016-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011161717/http://www.gov.ph/1963/01/28/philippine-claim-to-north-borneo-vol-i-i-north-borneo-claim/|url-status=dead}}</ref> Филипинската влада, меѓу другото, тврдела дека наследниците на султанатот ги отстапиле сите нивни територијални права на републиката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gov.ph/1962/04/24/cession-and-transfer-of-the-territory-of-north-borneo-by-his-highness-sultan-mohammad-esmail-kiram-sultan-of-sulu-acting-with-the-consent-and-aprroval-of-the-ruma-bechara-in-council-assembled-to/|title=Cession and transfer of the territory of North Borneo by His Highness, Sultan Mohammad Esmail Kiram, Sultan of Sulu, acting with the consent and approval of the Ruma Bechara, in council assembled, to the Republic of the Philippines|publisher=Government of the Philippines|date=24 April 1962|accessdate=23 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160207023017/http://www.gov.ph/1962/04/24/cession-and-transfer-of-the-territory-of-north-borneo-by-his-highness-sultan-mohammad-esmail-kiram-sultan-of-sulu-acting-with-the-consent-and-aprroval-of-the-ruma-bechara-in-council-assembled-to/|archivedate=7 February 2016|url-status=dead}}</ref> Брунејскиот Султанат прв го поздравил предлогот за нова поголема федерација.<ref>{{Наведена книга|author1=Mohd. Jamil Al-Sufri (Pehin Orang Kaya Amar Diraja Dato Seri Utama Haji Awang.)|author2=Mohd. Amin Hassan|title=Brunei Darussalam: The Road to Independence|url=https://books.google.com/books?id=87cuAQAAIAAJ|year=1998|publisher=Brunei History Centre, Ministry of Culture, Youth, and Sports}}</ref> Во меѓувреме, Народната партија на Брунеј, предводена од А.М. Азахари сакала повторно да ги обедини Брунеј, Саравак и Северен Борнео во една федерација позната како ''Федерација Северен Борнео'' ([[Малајски јазик|малајски:]] Кесатуан Негара Калимантан Утара), во која султанот од Брунеј ќе биде шеф на државата.<ref>{{Наведено списание|title=British counterinsurgency in Brunei and Sarawak, 1962–1963: developing best practices in the shadow of Malaya|journal = Small Wars & Insurgencies|volume = 27|issue = 4|pages = 702–725|author=Alexander Nicholas Shaw|date=19 June 2016|doi=10.1080/09592318.2016.1190052|url = http://eprints.whiterose.ac.uk/99950/3/ShawBritish%20Counterinsurgency%20in%20Brunei%20.pdf}}</ref> Ова директно довело до револт во Брунеи, што го спречило обидот на Азахари и го принудил да избега во Индонезија..<ref>{{Наведена книга|author=Karl Hack|title=Defence and Decolonisation in Southeast Asia: Britain, Malaya and Singapore, 1941–1968|url=https://books.google.com/books?id=FUxWCLNxODMC&pg=PA278|year=2001|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7007-1303-5|pages=278–}}</ref> Со континуираната опозиција од [[Индонезија]] и [[Филипини]]те, комисија била формирана за да се открие чувството на матичното население во северниот дел на Борнео.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C12304211|title=Report of the Commission of Enquiry, North Borneo and Sarawak, 1962 (Cobbold Commission)|publisher=[[The National Archives (United Kingdom)|The National Archives]]|date=January–December 1962|accessdate=25 May 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://seeds.theborneopost.com/2014/09/16/the-cobbold-commission-giving-people-a-voice/|title=THE COBBOLD COMMISSION: Giving people a voice|author=Patricia Hului|publisher=The Borneo Post|date=16 September 2014|accessdate=25 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525105221/http://seeds.theborneopost.com/2014/09/16/the-cobbold-commission-giving-people-a-voice/|archivedate=25 May 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Федерацијата била успешно постигната со вклучување на северниот Борнео преку Малезиската спогодба на 16 септември 1963 година.<ref>{{Наведена книга|author1=Great Britain. Colonial Office|author2=Malaysia|author3=Great Britain. Office of Commonwealth Relations|title=Malaysia: agreement concluded between the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, the Federation of Malaya, North Borneo, Sarawak and Singapore|url=https://books.google.com/books?id=6gs-AQAAIAAJ|year=1963|publisher=H. M. Stationery Off.}}</ref> [[Податотека:Borneo_19_May_2002.jpg|мини|309x309пкс|[[НАСА]] сателитска слика на Борнео од 19 мај 2002]] == Флора и фауна == [[Податотека:Kepin_-_Kevin_taking_a_nap.jpg|десно|мини|228x228пкс|Борнејскиот орангутан е загрозен вид]] [[Дождовна шума|Дождовната шума]] на Борнео се проценува дека е стара околу 140 милиони години, што ја прави една од најстарите дождовни шуми во светот.<ref>{{Наведена книга|author1=Andy Leeder|author2=Alan Brown|author3=Gregg Coleman|author4=Bob Digby|author5=Glyn Owen|author6=Val Davis|title=WJEC GCSE Geography|url=https://books.google.com/books?id=rDjEDAAAQBAJ&pg=PA199-IA444|date=22 August 2016|publisher=Hodder Education|isbn=978-1-4718-6130-7|pages=199–}}</ref> Таа е центар за еволуцијата и дистрибуцијата на многу ендемски видови растенија и животни и е едно од ретките преостанати природни живеалишта на загрозениот борнејски [[орангутан]]. Тука живеат многу ендемски видови, вклучително [[Слон|борнејскиот слон]], [[Суматрански носорог|источно-суматранскиот носорог]], борнејскиот леопард и други.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwf.panda.org/index.cfm?uNewsID=89620|title=Scientists find dozens of new species in Borneo rainforests|publisher=[[World Wide Fund for Nature]]|date=19 December 2006|accessdate=26 May 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/borneo_forests/about_borneo_forests/borneo_animals/|title=Borneo wildlife|publisher=World Wide Fund for Nature|accessdate=26 May 2017}}</ref> Борнејските мочурливи шуми го зафаќаат целото крајбрежје на Борнео<ref>{{Наведена книга|author1=Kathy MacKinnon|author2=Gusti Hatta|title=Ecology of Kalimantan: Indonesian Borneo|url=https://books.google.com/books?id=FFXRAgAAQBAJ&pg=PT148|date=5 February 2013|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0505-8|pages=148–}}</ref>. Почвата на мочуриштето од тресет е релативно неплодни и е дом на разни видови птици, како што е [[булбул]]<nowiki/>от, шлемоносната птица и роговирот (малајски калао). Постојат околу 15.000 видови цветни растенија со 3.000 видови дрвја (267 видови се диптерокарпи), 221 видови копнени цицачи и 420 видови птици жители во Борнео. Во Борнео има околу 440 слатководни видови риби (приближно исто како [[Суматра]] и Јава заедно). [[Борнејска речна ајкула|Борнејската речна ајкула]] е позната само од реката [[Кинабатанган]].<ref>{{Наведено списание|last1=Li|first1=C.|last2=Corrigan|first2=S.|last3=Yang|first3=L.|last4=Straube|first4=N.|last5=Harris|first5=M.|last6=Hofreiter|first6=M.|last7=White|first7=W.T.|last8=Naylor|first8=G.J.P.|title=DNA capture reveals transoceanic gene flow in endangered river sharks|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2015|volume=112|issue=43|pages=13302–13307|url=http://www.pnas.org/content/112/43/13302.full.pdf|doi=10.1073/pnas.1508735112|pmid=26460025|pmc=4629339}}</ref> Во 2010 година, Светскиот фонд за природата (WWF) тврдел дека на Борнео се откриени 123 видови, откако договорот "[[Срцето на Борнео]]" бил потпишан во 2007 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wwf.org.uk/updates/scientists-discover-new-species-heart-borneo|title=Scientists discover new species in Heart of Borneo|publisher=World Wide Fund for Nature|date=22 April 2010|accessdate=26 May 2017|archive-date=2020-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228162702/https://www.wwf.org.uk/updates/scientists-discover-new-species-heart-borneo|url-status=dead}}</ref> WWF го класифицирал островот во седум различни екорегиони. Повеќето се низински региони<ref name="Borneo forests">{{Наведена мрежна страница|url=http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/borneo_lowland_forests.cfm|title=Borneo Lowland & Montane Forests – A Global Ecoregion|publisher=World Wide Fund for Nature|accessdate=26 May 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715021114/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/borneo_lowland_forests.cfm|archivedate=15 July 2017|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldwildlife.org/ecoregions/im0104|title=Southeastern Asia: Indonesia, Malaysia, and Brunei|author=Colby Loucks|publisher=World Wide Fund for Nature|accessdate=26 May 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldwildlife.org/ecoregions/im0161|title=Sundaland heath forests|publisher=World Wide Fund for Nature|accessdate=26 May 2017}}</ref>: * '''Борнејските низински дождовни шуми''' покриваат поголем дел од островот, со површина од 427.500 квадратни километри; * '''Борнејски тресетски мочурински шуми'''; * '''Керангаските''' или '''сундаландски''' шуми; * '''Југозападните борнејски слатководни мочуришни шуми''' и * '''Сундски мангрови''' * '''Долинските борнејски шуми''' кои се протегаат во централните висорамнини на островот, над надморска височина од 1.000 метри. * '''Тропските и суптропските пасишта''', саваните и грмушките на Јужен Калимантан. На највисоките точки на планината Кинабалу се наоѓаат кинабалски алпски грмушки, ендемски видови кои вклучуваат и многу орхидеи. == Демографија == [[Податотека:Majelis_Taklim_Guru_Kapuh_di_Masjid_Baiturrahmah_Rantau_-_panoramio.jpg|мини|Рантау, Јужен Калимантан]] Борнео има 21,3 милиони жители (во 2014 година), густина на население од 29 жители по квадратен километар. Поголемиот дел од населението живее во крајбрежните градови, иако во заднина има мали градови и села покрај реките. Населението главно се состои од етнички групи Дајак, Малај, Банџар, Оранг Улу, Кинези и Кадасан-Дусун. Кинезите, кои сочинуваат 29% од населението во [[Саравак]] и 17% од вкупното население во Западен Калимантан, Индонезија,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gdfao.gov.cn/english/relationship/fcp/200610130127.htm|title=Province of West Kalimantan, Indonesia|author=Wing|publisher=Guangdong Foreign Affairs Office|date=2 August 2006|accessdate=23 May 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090707080149/http://www.gdfao.gov.cn/english/relationship/fcp/200610130127.htm|archivedate=7 July 2009|df=dmy-all}}</ref> се потомци на имигранти, главно од југоисточна Кина<ref>{{Наведена книга|author1=Christine Padoch|author2=Nancy Lee Peluso|title=Borneo in Transition: People, Forests, Conservation, and Development|url=https://books.google.com/books?id=s78sAQAAMAAJ|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-967-65-3110-0}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.managementtoday.co.uk/news/648273/|title=The world's successful diasporas (Overseas Chinese)|publisher=Management Today|date=3 April 2007|accessdate=23 May 2017}}</ref> Во [[Сабах]] за време на администрацијата на [[Мустафа Харун]] од Обединетата Сабахска Национална Организација во 1970-тите, илјадници муслимански имигранти и бегалци од јужните Филипини во [[Минданао]] и [[Сулавеси]] од [[Индонезија]] добиле право на престој а подоцна и лични карти во обид да го зголемат муслиманско население на државата: политика подоцна позната како Проект IC.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.themalaysiantimes.com.my/illegal-immigrants-causing-simmering-resentment-in-sabah/|title=Illegal immigrants causing simmering resentment in Sabah|publisher=The Malaysian Times|date=22 August 2012|accessdate=23 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140629170508/http://www.themalaysiantimes.com.my/illegal-immigrants-causing-simmering-resentment-in-sabah/|archivedate=29 June 2014|url-status=dead}}</ref> Поради големиот број на кривични дела кои се припишуваат на новото мигрантско население, етничките тензии меѓу домородните и мигрантите се зголемиле. == Администрација == [[Податотека:Borneo2_map_english_names.svg|десно|мини|Политичка поделба на Борнео]] Административно островот е поделен помеѓу три земји. * [[Индонезија]]: индонезиските провинции на Источен, Јужен, Западен, Северен и Централен Калимантан, Калимантан * [[Малезија]]: малезиските држави [[Сабах]] и [[Саравак]] (малезиската федерална територија на [[Лабуан]] се наоѓа на бреговите на Борнео.) * [[Брунеј]]: главниот и источен дел на [[Тембуронг]]) {| class="wikitable sortable" !Федерална држава или провинција !Главен град !Дел од земјата !Површина <sup>км2</sup> !Површина % !Попис на населението од 2010<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.citypopulation.de/Malaysia.html|title=Malaysia: Federal States, Territories, Major Cities & Conurbations – Statistics & Maps on City Population|publisher=Citypopulation.de|accessdate=25 July 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.citypopulation.de/Indonesia-MU.html|title=Indonesia (Urban Municipality Population): Provinces, Cities & Municipalities – Statistics & Maps on City Population|publisher=Citypopulation.de|accessdate=25 July 2011}}</ref> <sup>3</sup> !Население % |- | |[[Бандар Сери Бегаван]] |Независен султанат | style="text-align:right;" |5,770 | style="text-align:right;" |0.77 | style="text-align:right;" |406,200 <small>(2009 est)</small><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.citypopulation.de/Brunei.html|title=Brunei: Districts, Major Cities, Towns & Agglomeration – Statistics & Maps on City Population|publisher=Citypopulation.de|accessdate=25 July 2011}}</ref> | style="text-align:right;" |2.1 |- |[[Саравак]] |[[Кучинг]] |Малезија | style="text-align:right;" |124,450 | style="text-align:right;" |16.55 | style="text-align:right;" |2,420,009 | style="text-align:right;" |12.2 |- |[[Сабах]] |[[Кота Кинабалу]] |Малезија | style="text-align:right;" |73,619 | style="text-align:right;" |9.79 | style="text-align:right;" |3,120,040 | style="text-align:right;" |15.7 |- |[[Лабуан]] |[[Викторија (појаснување)|Викторија]] |Малезија Федерална територија | style="text-align:right;" |92 | style="text-align:right;" |0.01 | style="text-align:right;" |85,272 | style="text-align:right;" |0.4 |- |'''[[Источна Малезија]]''' | |Малезија | style="text-align:right;" |198,161 | style="text-align:right;" |26.4 | style="text-align:right;" |5,625,321 | style="text-align:right;" |28.4 |- |[[Западен Калимантан]] |[[Понтианак]] |Индонезија | style="text-align:right;" |146,760 | style="text-align:right;" |19.5 | style="text-align:right;" |4,393,239 | style="text-align:right;" |22.2 |- |[[Централен Калимантан]] |[[Паланга Раја|Палангка Раја]] |Индонезија | style="text-align:right;" |152,600 | style="text-align:right;" |20.3 | style="text-align:right;" |2,202,599 | style="text-align:right;" |11.1 |- |[[Јужен Калимантан]] |[[Банџармасин]] |Индонезија | style="text-align:right;" |37,660 | style="text-align:right;" |5.0 | style="text-align:right;" |3,626,119 | style="text-align:right;" |18.3 |- |[[Источен Калимантан]] |[[Самаринда]] |Индонезија | style="text-align:right;" |210,985 | style="text-align:right;" |28.1 | style="text-align:right;" |3,550,586 | style="text-align:right;" |17.9 |- |[[Северен Калимантан]] |[[Танџунг Селор]] |Индонезија | style="text-align:right;" |71,177 | style="text-align:right;" |9.46 | style="text-align:right;" |525,000 | style="text-align:right;" |2.65 |- |'''[[Калимантан]]''' | |Индонезија | style="text-align:right;" |548,005 | style="text-align:right;" |72.9 | style="text-align:right;" |13,772,543 | style="text-align:right;" |69.5 |- style="background: #DDD;" class="sortbottom" |'''Борнео''' |– |3 земји | style="text-align:right;" |751,936 | style="text-align:right;" |100.0 | style="text-align:right;" |19,804,064 | style="text-align:right;" |100.0 |} <sup>1) Брунеј</sup>: Попис 2001 <sup>2)</sup> острови под управа како Борнео, геолошки дел на Борнео, островите на бреговите (2,5 км од главниот остров Борнео) <sup>3)</sup> Citypopulation.de извештаи од Службен децениски попис во 2010 година за Индонезија и Малезија, независна проценка за Брунеи. == Економија == Економијата на Борнео зависи главно од [[земјоделство]]то, сеча и [[рударство]], нафта и гас и [[екотуризам]].<ref name="Borneo economy">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.borneo.com/v/economy/|title=Borneo » City Info » Economy|publisher=Borneo.com|accessdate=28 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170527235225/https://www.borneo.com/v/economy/|archivedate=27 May 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Економијата на Брунеи е многу зависна од секторот за производство на [[нафта]] и [[гас]], а земјата стана еден од најголемите производители на нафта во Југоисточна Азија. Малезиските држави [[Сабах]] и [[Саравак]] се врвни извозници на дрва.<ref name="Borneo economy" /> Сабах е исто така познат како земјоделски производител на гума, какао и зеленчук, како и риболов, додека Сабах и Саравак извезуваат течен природен гас (ЛНГ) и нафта. Индонезиските провинции Калимантан најчесто зависат од рударството, и вклучени се во сечата и истражувањето на нафта и гас.<ref name="Borneo economy" />[[Податотека:Orang Utan, Semenggok Forest Reserve, Sarawak, Borneo, Malaysia.JPG|thumb|200px|Најпознатиот жител на Борнео — [[орангутан]]от|алт=]] == Поврзано == * [[Калимантан]] * [[Големи Сундски Острови]] * [[Индонезија]] * [[Малезија]] * [[Брунеј]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.mongabay.com/borneo.html Еколошки профил на Борнео] * [http://www.sarawaktourism.com/ Официјална страница за туризам на Саравак] * [http://www.flycatfly.com/Parachuting_Cats.html Parchuting cats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081119161744/http://www.flycatfly.com/Parachuting_Cats.html |date=2008-11-19 }} * [http://www.sabahtourism.com/sabah-malaysian-borneo/en/home Туристички портал на Сабах] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081206160814/http://www.sabahtourism.com/sabah-malaysian-borneo/en/home/ |date=2008-12-06 }} * [http://www.panda.org/heart-of-borneo/ WWF Срцето на Борнео] {{Индонезија}}{{рв|Borneo}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Борнео| ]] [[Категорија:Калимантан| ]] [[Категорија:Острови на Малезија]] [[Категорија:Острови на Брунеј]] [[Категорија:Острови на Индонезија]] [[Категорија:Големи Сундски Острови]] [[Категорија:Меѓународни острови]] [[Категорија:Поделени региони]] gogfiqub2ig3usq8gn9j0cnbpulx0iq 0 73672 5583130 5066791 2026-06-27T02:41:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583130 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = (Адилејн) Вирџинија Стефан Вулф | image = Woolf by Beresford 2.jpg | birthdate = {{birth date|1882|1|25|df=y}} | birthplace = [[Лондон]], [[Обединетото Кралство]] | deathdate = {{death date and age|1941|3|28|1882|1|25|df=yes}} | deathplace = блиску [[Луис]], [[Источен Сасекс]], [[Англија]] | spouse = [[Ленард Вулф]] (1880-1941) | notableworks = ''[[Кон светилникот]]'', ''[[Г-ѓа Даловеј]]'', ''[[Сопствена соба]]'',''[[Орландо (книга)|Орландо]]'' | occupation = романописец, есеист, критичар | influences = [[Вилијам Шекспир]], [[Џорџ Елиот]], [[Лав Николаевич Толстој]], [[Џејмс Џојс]], [[Антон Чехов]], [[Емили Бронте]], [[Даниел Дефо]] | influenced = [[Габриел Гарсија Маркес]], [[Мајкл Канингем]], [[Силвија Плат]], [[Една О Брајан]], [[Ијан Мекјуан]], [[Тони Морисон]] }} '''Вирџинија Вулф''' ({{роден на|25|јануари|1882}} - {{починал на|28|март|1941}}) — [[Англија|англиска]] [[писател]]ка, критичарка, [[есеист]]ка, и интелектуалка од првата половина на [[XX век]]. За време на периодот меѓу двете светски војни, Вулф била значајна фигура во лондонското литературно друштво и централна личност во влијателната [[Блумсбери група]] на интелектуалци. Таа се смета за еден од најистакнатите модернисти на 20 век, пионер во користењето на текот на свеста како наративно средство и еден од основачите на модерниот психолошки [[роман]]. ==Животопис== [[File:Roger Fry - Virginia Woolf.jpg|thumb|left|Портрет на Вулф од [[Роџер Фрај]] c. 1917]] Вирџинија Вулф е родена во 1882 година, во [[Лондон]], [[Велика Британија]]. Таа била ќерка на [[Лесли Стивен]] познат [[Англиска книжевност|англиски книжевник]] од [[XIX]] век. Во својот дом, Вулф имала прилика да се стекне со врвно образование, бидејќи се среќавала со најголемите писатели од тоа време, како: Харди, Стивенсон, Раскин и [[Џорџ Мередит|Мередит]]. Во [[1912]] година, таа се омажила за книжевникот и политичар [[Леонард Вулф]] и двајцата живееле интензивен интелектуален живот. Со текот на времето, нивниот дом во лондонскиот кварт [[Блумсбери]] станал важен уметнички центар во кој се собирале голем број познати уметници и интелектуалци ([[Форстер]], Онд, Спендер, Стречери итн.). Иако тие биле само група пријатели и соговорници, нивното влијание во општеството било толку големо, што биле познати како „Блумсбериската група“.<ref name="Milica MIhajlović 1964">Milica MIhajlović, „Virdžinija Vulf“, во: Virdžinija Vulf, ''Gospođa Dalovej'', RAD, Beograd, 1964, стр. 171.</ref> Животот на Вулф завршил трагично. По завршувањето на ракописот на последниот роман, „Помеѓу чиновите“, подоцна објавен посмртно, Вулф западнала во депресија од која и порано страдала. Почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], уништувањето на нејзиниот дом во [[Лондон]] за време на „Лондонскиот блиц“ и ладниот прием на биографијата што таа ја напишала за нејзиниот починат пријател Роџер Фрај дотолку ѝ ја влошиле состојбата што таа веќе не можела да работи.<ref name="Lee">Lee, Hermione: "Virginia Woolf." Knopf, 1997.</ref> На [[28 март]] [[1941]] година, Вулф ги наполнала џебовите на елекот со камења и се фрлила во реката Уз во близина на нејзиниот дом. Телото ѝ го пронашле дури на [[18 април]] [[1941]] година.<ref>{{Наведена книга|last=Panken|first=Shirley|title=Virginia Woolf and the "Lust of Creation": a Psychoanalytic Exploration|url=http://books.google.com/?id=de4UyeBbCIwC&pg=PA260|accessdate=13 August 2009|year=1987|publisher=SUNY Press|isbn=9780887062001|pages=260–262|chapter="Oh that our human pain could here have ending" – Between the Acts}}</ref> Нејзините кремирани остатоци биле закопани под една [[бреза]] во градината на нивниот дом во [[Сасекс]]. Во последното писмо до маж ѝ, таа напишала: {{cquote|Најмил мој, сигурна сум дека повторно полудувам. Мислам дека нема да можеме да издржиме уште еден таков бурен период. Овојпат нема да се опоравам. Почнувам да слушам гласови и не можам да се сконцентрирам. Ова што го правам ми се чини дека е најправилно. Со тебе посреќна не можев да бидам. Никој не можеше да ми биде она што ми беше ти. Немаше посреќни луѓе од нас пред да се разболам од оваа ужасна болест. Веќе не можам да се борам. Знам дека ти го уништувам животот; без мене ќе можеш да работиш. Знам дека ќе работиш. Ни ова не можам да го напишам како што треба. Не можам да читам. Сакам да кажам дека тебе ти ја должам сета среќа во мојот живот. Ти беше крајно трпелив со мене и неверојатно добар. Сакам да го кажам ова – сите го знаат веќе. Ако некој можеше да ме спаси, тоа беше ти. Веќе во ништо не сум уверена, освен во твојата добрина. Не сакам да ти го доуништам животот. На светот не постоеле посреќни луѓе од нас двајцата. В.<ref name="Rose">{{Наведена книга|last=Rose|first=Phyllis|title=''Woman of Letters: A Life of Virginia Woolf''|publisher=Routledge|year=1986|pages=243|isbn=0863580661|url=http://books.google.com/?id=Nco9AAAAIAAJ&pg=PA243&dq=%22I+don%27t+think+two+people+could+have+been+happier+than+we+have+been.%22|accessdate=24 September 2008}}</ref>}} ==Творештво== Вулф започнала професионално да се занимава со пишување во [[1900]] година, кога објавила статија во книжевниот додаток на „[[Тајмс]]“ за селото Хаворт, домот на [[сестрите Бронте]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Virginia Woolf|url=http://www.kirjasto.sci.fi/vwoolf.htm|accessdate=5 October 2007|archive-date=2015-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128025206/http://www.kirjasto.sci.fi/vwoolf.htm|url-status=dead}}</ref> Во 1915 година го објавила првиот роман, „Крајот на патувањето“. Првичниот наслов на книгата бил „Мелимброзија“, но Вулф честопати го менувала текстот. Денес е достапна една постара верзија од романот со првичниот наслов, реконструирана од страна на Луиз де Салво, стручњак за делото на Вулф, која посочува дека Вулф го менувала текстот во согласност со промените во нејзиниот живот.<ref>[http://links.jstor.org/sici?sici=0010-7484%28198224%2923%3A1%3C100%3AVW%3E2.0.CO%3B2-3 Haule, J. (1982)]. Melymbrosia: An Early Version of "The Voyage out". ''Contemporary Literature'', 23, 100–104.</ref> Нејзината сериозна книжевна кариера започнала во [[1912]] година, откако се омажила за Леонард Вулф. Двајцата, заради забава, во [[1917]] година, своерачно, со помош на рачна машина, објавиле три свои раскази и веднаш постигнале огромен успех. Потоа, брачниот пар Вулф продолжил со издавачката дејност, објавувајќи дела на млади писатели на кои им помогнале да се прослават ([[Кетрин Менсфилд]], [[Томас Стернс Елиот]] итн.). Подоцна, нивната издавачка куќа „[[Хогарт прес]]“ се развила во една од најголемите англиски издавачки куќи.<ref name="Milica MIhajlović 1964"/> [[Image:StracheyWoolf.jpg|thumb|[[Литон Стречери]] и Вулф во Гарсингтон, 1923.<ref name="Lee"/>]] Вулф е автор на повеќе романи, критики и три книги со есеи. Нејзините дела се преведени на повеќе од 50 јазици, и тоа од страна на писатели како [[Хорхе Луис Борхес]] и [[Маргерит Јурсенар]]. Таа се појавила на книжевната сцена околу првата деценија на [[XX век]] како претставник на новата генерација писатели кои настојувале да раскрстат со традиционалниот начин на пишување во кој писателот е семоќен творец кој владее со ликовите и настаните во своите дела. Наместо тоа, во своите дела, Вулф се свртела кон истражување на човековото јас и се задлабочила во психолошките случувања и односот на човекот со она што го опкружува. На тој начин, Вулф била еден од главните експериментатори во книжевноста меѓу двете светски војни и еден од творците на таканаречениот „роман на текот на свеста“.<ref>Milica MIhajlović, „Virdžinija Vulf“, во: Virdžinija Vulf, ''Gospođa Dalovej'', RAD, Beograd, 1964, стр. 172-173.</ref> Репутацијата на Вулф спласнала по [[Втората светска војна]], но нејзиното дело повторно добило значење со појавата на [[Феминизам|феминистичката]] критика во [[1970]]-те.<ref>"Critical Essays on Virginia Woolf", Morris Beja, 1985, Introduction, pp. 1, 3, 53.</ref> Денес, Вирџинија Вулф се слави како еден од најголемите писатели на XX век и еден од водечките [[Модернизам|модернисти]].<ref>"Critical Essays on Virginia Woolf", Morris Beja, 1985, Introduction, p јануари</ref> Некои критичари сметаат дека делата на Вулф се олицетворение на ограничениот свет на богатите [[Англичани]]-интелектуалци. Други сметаат дека на делата им недостига универзалност и длабочина, и дека немаат моќ да искажат ништо од емоционална или [[Етика|етичка]] важност на обичниот читател, уморен од [[Естетика|естетичарите]] од [[1920]]-те. Сепак, најсилен аспект на делата на Вулф е нивната [[Лирика|лиричност]]. Нејзините романи се експериментални – нарацијата, најчесто бездејствена и обична, се прекршува, се топи, се разложува во свеста на ликовите. Лиричноста и стилската виртуозност се соединуваат и создаваат свет натрупан со аудиовизуелни импресии.<ref name="DVD 2003"/> [[File:Virginia Woolf 1927.jpg|thumb|Virginia Woolf 1927|Вирџинија Вулф,1927]] ===Осврт кон романите на Вулф=== Моќната поетска визија на Вулф ги увеличува обичните и понекогаш банални амбиенти (многу често за време на [[војна]]). На пример, главниот лик во „[[Г-ѓа Даловеј|Г-ѓа Далавеј]]“ (1925), Клариса Даловеј, средовечна Англичанка од високата класа, се обидува да направи забава. Вулф врши паралела на нејзиниот живот со животот на Септимус Смит, воен ветеран од работничката класа, кој има длабоки психолошки лузни од [[Првата светска војна]].<ref>"Critical Essays on Virginia Woolf", Morris Beja, 1985, pp. 13, 53.</ref> „Кон светилникот“ опишува два дена – вториот по десет години од првиот. Се работи за исчекувањето и сеќавањето на семејството Ремзи на посетата на светилникот и семејните тензии. Една од главните теми во романот е напорот на уметничката Лили Бриско да слика покрај сите семејни препирки. Романот претставува и медитација на животот на населението на една нација во време на војна. Исто така, Вулф го истражува минувањето на времето и тоа како општеството ги присилува жените да им дозволат на мажите да им ја земат емоционалната сила.<ref>"Critical Essays on Virginia Woolf", Morris Beja, 1985, pp. 15-17.</ref> „Орландо“ (1928) е еден од највеселите романи на Вирџинија Вулф. Романот е пародична биографија на еден млад благородник кој живее три века без речиси воопшто да остари повеќе од 30 години (но кој одеднаш ќе се претвори во жена), а е делумно портрет на љубовничката на Вирџинија, Вита Секвил-Вест. Романот бил наменет да ја утеши Вита за загубата на родниот дом, но тој претставува и [[Сатира|сатиричен]] поглед на Вита и нејзиното дело. Во „Орландо“, Вулф ги исмева техниките на историските биографи.<ref>"The Novels of Virginia Woolf", Hermione Lee, 1977, pp. 138–157.</ref> Во романот „Бранови“ (1931) се претставени шест пријатели чии мисли (кои повеќе наликуваат на рецитативи отколку на внатрешни монолози) создаваат една брановидна атмосфера која повеќе наликува на прозаична поема отколку на роман со класично дејство.<ref>"Critical Essays on Virginia Woolf", Morris Beja, 1985, p. 19.</ref> Последниот нејзин роман „Помеѓу чиновите“ (1941) ги сумира и увеличува главните преокупации на Вулф: трансформацијата на животот преку делото, сексуална амбивалентност, медитации за текот на времето и животот, претставен како корозија и подмладување едновремено – сето ова сместено во доста креативна и симболична нарација која ја опфаќа речиси целокупната историја на [[Англија]]. Оваа книга ѝ е најлирична од сите, пред сѐ од стилска гледна точка, бидејќи најголемиот дел е напишан во [[стих]]ови.<ref>"Critical Essays on Virginia Woolf", Morris Beja, 1985, p. 24.</ref> ===Ставови кон јудаизмот, христијанството и фашизмот=== Некои ја критикуваат дека била [[Антисемитизам|антисемитист]], и покрај тоа што била среќно мажена за [[Евреи]]н. Овие критичари се потпираат на некои ликови Евреи од делата на Вулф, кои таа ги прикажала на генерализиран и стереотипен начин и ги опишала како одвратни и валкани.<ref>"Tales of abjection and miscegenation: Virginia Woolf's and Leonard Woolf's Jewish stories", Twentieth Century Literature, Fall, 2003 by Leena Kore Schroder https://web.archive.org/web/20080612160724/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0403/is_3_49/ai_n6130106/pg_17</ref> Раширениот [[антисемитизам]] во 1920-те и 1930-те веројатно имал влијание врз Вулф. Во нејзиниот дневник, таа напишала: „Не ми се допаѓа гласот на Евреите; не ми се допаѓа нивното смеење“. Но, во писмо до композиторката Етел Смит во [[1930]] година, цитирано во биографијата на Вулф на Најџел Николсон, таа пишува: „Колку ми пречеше што се омажив за Евреин – каков сноб сум била. Тие имаат голем елан“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.commentarymagazine.com/cm/main/viewArticle.aip?id=10801&page=2 |title=Mr. Virginia Woolf |publisher=Commentarymagazine.com |date= |accessdate=8 September 2008 |archive-date=2007-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070228055659/http://www.commentarymagazine.com/cm/main/viewArticle.aip?id=10801&page=2 |url-status=dead }}</ref> Во друго писмо до Етел, Вулф со презир ја осудува [[Христијанска религија|христијанската религија]], опишувајќи ја како „себична“ и тврдејќи дека „мојот Евреин има повеќе религија во еден нокт на ногата – повеќе љубов во едно влакно од косата“.<ref>"The Letters of Virginia Woolf" Volume Five 1932–1935, Nigel Nicolson & Joanne Trautmann, 1979, p. 321.</ref> Вирџинија и маж ѝ Леонард го мразеле и се плашеле од [[Фашизам|фашизмот]] во 1930-те поради ширењето на антисемитизмот, и пред да знаеле дека се наоѓаат на црната список на [[Хитлер]]. На пример, во книгата „Три гвинеи“, објавена во [[1938]] година, таа го обвинува [[фашизмот]].<ref name="DVD 2003">"The Hours" DVD, "Special Features", "The Mind and Times of Virginia Woolf", 2003.</ref> ===Вулф и феминизмот=== Од неодамна, студиите на Вирџинија Вулф се фокусираат на [[Феминизам|феминистичките]] и [[лезбејство|лезбејски]] теми во нејзините дела, како во збирката на критички есеи од 1997 година, „Вирџинија Вулф: Лезбејски четива“, уредена од Елен Барет и Патриција Крамер. Најпознатите нефикционални дела на Вулф, „Нечија сопствена соба“ (1929) и „Три гвинеи“ (1938), ги испитуваат тешкотиите со кои писателките и интелектуалките се соочувааат бидејќи мажите имаат непропорционално правна и економска моќ и иднината на жените во образованието и општеството во своите раце. Во „[[Вториот Пол]]“ (1949), [[Симон де Бовоар]] набројува, од сите жени кои живееле, само три жени авторки —[[Емили Бронте]], Вулф и „понекогаш“ [[Кетрин Менсфилд]]— кои го истражиле „даденото“.<ref>{{Наведена книга|author=Beauvoir, Simone de|others=Trans. Constance Borde and Sheila Malovany-Chevallier|title=The Second Sex|year=1949 (translated 2009)|publisher=Random House: Alfred A. Knopf|isbn=978-0-307-26556-2|page=748}}</ref> == Библиографија == === Романи === * „Крајот на патувањето“ (''The Voyage Out'') (1915) * „Ден и ноќ“ (''Night and Day'') (1919) * „Собата на Јакоб“ (''Jacob's Room'') (1922) * „[[Г-ѓа Даловеј]]“ (''Mrs Dalloway'') (1925) * „Кон светилникот“ (''To the Lighthouse'') (1927) * „Орландо: биографија“ (''Orlando: A Biography'') (1928) * „Бранови“ (''The Waves'') (1931) * „Години“ (''The Years'') (1937) * „Помеѓу чиновите“ (''Between the Acts'') (1941) === Збирки раскази === * „Понеделник или вторник“ (''Monday or Tuesday'') (1921) * „Опседнатата куќа и други куси раскази“ (''A Haunted House and Other Short Stories'') (1943) * „Собрани куси фантастични раскази“ (''The Complete Shorter Fiction'') (1985) === „Биографии“ === * „Орландо: биографија“ (''Orlando: A Biography'') (1928) * „Флаш: биографија“ (''Flush: A Biography'') (1933) * „Роџер Фрај: биографија“ (''Roger Fry: A Biography'') (1940) === Есеи === * „Модерна фантастика“ (''Modern Fiction'') (1919) * „Обичниот читател“ (''The Common Reader'') (1925) * „Нечија сопствена соба“ (''A Room of One's Own'') (1929) * „За болеста“ (''On Being Ill'') (1930) * „Лондонската сцена“ (''The London Scene'') (1931) * „Обичниот читател: Втора серија“ (''The Common Reader: Second Series'') (1932) * „Три гвинеи“ (''Three Guineas'') (1938) * „Смртта на ноќната пеперутка и други есеи“ (''The Death of the Moth and Other Essays'') (1942) * „Моментот и други есеи“ (''The Moment and Other Essays'') (1947) * „Смртната постела на капетанот и други есеи“ (''The Captain's Death Bed And Other Essays'') (1950) * „Книги и портрети“ (''Books and Portraits'') (1978) * „Жените и пишувањето“ (''Women And Writing'') (1979) * „Собрани есеи“ (''Collected Essays'') (четири тома) === Драми === * „Свежа Вода: Комедија“ (''Freshwater: A Comedy'') (поставена во 1923, обновена во 1935, објавена во 1976) === Автобиографии === * „Дневник на писателот“ (''A Writer’s Diary'') (1953) * „Моменти на постоењето“ (''Moments of Being'') (1976) * „Слободата на моментот: краток дневник“ (''A Moment's Liberty: the shorter diary'') (1990) * „Дневникот на Вирџинија Вулф“ (''The Diary of Virginia Woolf'') (пет тома) 1915 - 1941 * „Страсен чирак: Раните списанија, 1897-1909“ (''Passionate Apprentice: The Early Journals, 1897-1909'') (1990) * „Патувања со Вирџинија Вулф“ (''Travels With Virginia Woolf'') (1993) * „Платформата на времето: Сеќавања на семејството и на пријателите“ (''The Platform of Time: Memoirs of Family and Friends'') (2008) === Писма === * „Сродни души: избрани писма“ (''Congenial Spirits: The Selected Letters'') (1993) * „Писмата на Вирџинија Вулф 1888-1941“ (''The Letters of Virginia Woolf 1888-1941'') (шест тома, 1975-1980) * „Хартиени стрелички: Илустрираните писма на Вирџинија Вулф“ (''Paper Darts: The Illustrated Letters of Virginia Woolf'') (1991) == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Англиски писатели]] [[Категорија:Англиски романописци]] [[Категорија:Луѓе од Лондон]] [[Категорија:ЛГБТ-писатели]] [[Категорија:Книжевни теоретичари]] [[Категорија:Англиски мемоаристи]] 8o8y6798n2c9n94mju9ydjudtek3enm 0 73969 5583120 5460302 2026-06-26T23:55:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583120 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Вилијам Вордсворт | image = william wordsworth.jpg | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = | birthname = | birth_date = {{birth_date|df=yes|1770|4|7}} | birth_place = [[Кокермут]], Англија, Обединетото Кралство | death_date = {{death date and age|df=yes|1850|4|23|1770|4|7}} | death_place = [[Емблсајд]], Англија, ОК | occupation = Поет | nationality = [[Англичани|Англичанец]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = [[Романтизам]] | notableworks = „[[Лирски балади]]“, „Песни во два тома“, „[[Екскурзија (поема)|Екскурзија]]“ | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = [[Џон Милтон]], [[Хенри Вон]], [[Дејвид Хартли]], [[Семјуел Колериџ]], [[Јохан Волфганг фон Гете]], [[Вилијам Шекспир]], [[Џон Стјуарт]], [[Шарлот Смит]] | influenced = [[Џон Стјуарт Мил]], [[Метју Арнолд]], [[Ралф Валдо Емерсон]], [[Лесли Стивен]], [[Вилфред Овен]], [[Езра Паунд]], [[Роберт Фрост]], [[Вилијам Батлер Јејтс]], [[Џорџ Бајрон]], [[Џон Милингтон Синг]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Вилијам Вордсворт''' ({{langx|en|William Wordsworth}}) ({{роден на|7|април|1770}} — {{починал на|23|април|1850}}) — [[Англичани|англиски]] [[поет]]-[[Романтичарска поезија|романтичар]], кој со [[Семјуел Тејлор Колриџ]] придонел да започне [[романтизмот]] во [[Англиска литература|англиската литература]] со објавување на заедничката збирка ''[[Лирски балади (збирка песни)|Лирски балади]]'' во [[1798]] година. За ремек дело на Вордсворт се смета ''Прелудиум'', полуавтобиографска поема, напишана во неговите млади години, која поетот ја менувал и проширувал неколкупати. Поемата е посмртно насловена и објавена, откако била општо позната како поема „''за Колриџ''“. Ворсдворт бил анлиски поет [[лауреат]] од [[1843]] година сè до неговата смрт во [[1850]] година. == Животопис == === Ран живот === Второто од петте деца на Џон Вордсворт и Ен Коксон, Вилијам Вордсворт, е роден на [[7 април]] [[1770]] во куќата [[Вордсворт (куќа)|Вордсворт]] во [[Кокермаут]], Камберленд,<ref>{{NHLE |num=1327088 |desc=Wordsworth House |access-date=21 December 2009}}</ref>, дел од живописниот регион во северозападна Англија, Лејк Дистрикт. Неговата сестра, поетеса и пишувач на дневник, [[Дороти Вордсворт]], со која тој бил многу близок целиот свој живот, е родена следната година и двајцата биле крстени заедно. Тие имале и други браќа и сестри: Ричард, најстариот, кој бил адвокат; Џон, роден по Дороти, можел да стане поет и да ужива во природата заедно со Вилијам и Дороти, но загинал во [[1805]] во [[бродолом]]; и Кристофер, најмладиот, кој станал црковен авторитет и предавач на [[Колеџ Тринити|Тринити колеџот]] во [[Кембриџ]].<ref>{{cite book|section=Appendix A (Past Governors)|last1=Allport|first1=Denison Howard|first2=Norman J.|last2=Friskney|title=A Short History of Wilson's School|publisher=Wilson's School Charitable Trust|year=1986|url=https://books.google.com/books?id=iyQxGwAACAAJ}}</ref> Нивниот татко бил правен застапник на [[Џејмс Лутер]], првиотот ерл од Лонсдејл и преку неговите врски живеел во голема куќа во мал град. Вордсворт како и неговите браќа и сестри не биле многу приврзани со нивниот татко и тие биле далечни со него сè до неговата смрт во [[1783]] година.<ref>Moorman 1968 pp. 5–7.</ref> Таткото на Ворсдворт, иако ретко присутен, го учел поезија, вклучувајќи ја онаа на [[Џон Милтон|Милтон]], [[Вилијам Шекспир|Шекспир]] и [[Едмунд Спенсер|Спенсер]], дозволувајќи му на својот син да се користи со библиотеката на својот татко. Освен што го поминувал времето читајќи во Кокермаут, Вордсворт исто така престојувал и во куќата на родителите на неговата мајка во Пенрит, Камберленд. Вордсворт не можел да се справи со неговите баба и дедо и неговиот вујко, па неговите непријателски односи со нив го потресле до таа мера што помислувал на [[самоубиство]].<ref>Moorman 1968:9–13.</ref> По смртта на нивната мајка во [[1778]], Џон Вордсворт го испратил Вилијам во Хоксхедското основно училиште во [[Ленкшир]], а Дороти да живее со роднини во [[Јоркшир]]; таа и Вилијам не се виделе следните девет години. Иако првпат посериозно почнал да учи во Хоксхед, Вордсворт научил да чита од својата мајка, а посетувал и мало училиште од слаб квалитет во Кокермаут. Потоа бил испратен во училиште во [[Пенрит]] за деца од семејства од повисока класа, подучувани од Ен Биркет, жена која инсистирала да им ги всади на учениците традициите, кои вклучувале извршување иучилишни и месни активности, особено за фестивалите за [[Велигден]], [[1 мај (празници)|1 мај]] и Чист вторник. Вордсворт бил подучуван за [[Библијата]], како и од Спектејтор, но не и други работи. Токму на ова училиште тој се запознал со Хачинсонови вклучувајќи ја Мери, која во иднина ќе биде неговата сопруга.<ref>Moorman 1968:15–18.</ref> Вордсворт го направил своето деби во [[1787]] година, кога објавил сонет во ''Европското списание''. Истата година се запишал на [[Колеџ Сент Џон|Колеџот Сент Џон]], [[Кембриџ]] и дипломирал во [[1791]] година.<ref>{{acad|id=WRDT787W|name=Wordsworth, William}}</ref> Се вратил во Хоксхед за време на неговите први два летни одмори и честопати ги користел празниците за прошетки и посетување места познати по својата убавина. Во 1790 тргнал на тура низ [[Европа]], за време на која потемелно ги прошетал [[Алпите]], а и ги посетил околните области од [[Франција]], [[Швајцарија]] и [[Италија]].<ref name="Bennett2015">{{cite book|author=Andrew Bennett|title=William Wordsworth in Context|url=https://books.google.com/books?id=XPtDBgAAQBAJ&pg=PA191|date=12 February 2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-02841-8|page=191}}</ref> === Врската со Анета Валон === Во ноември [[1791]] година ја посетил [[Француска револуција|револуционерна Франција]] и се воодоошевил од републиканското движење. Се заљубил во французинката Анета Валон, која во [[1792]] го родила нивното дете Каролина. Поради недостигот од пари и нетрпеливоста меѓу Британија и Франција, наредната година тој се вратил сам во [[Англија]].<ref name=webbio>Everett, Glenn, [http://www.victorianweb.org/previctorian/ww/bio.html "William Wordsworth: Biography"] at The Victorian Web, accessed 7 January 2007.</ref> Околностите од неговото враќање и неговото последователно однесување поттикнале сомневања за неговата желба да се ожени со Анета, но тој се грижел за нејзината и неговата ќерка најдобро што можел во подоцнежниот живот. Во [[1802]] година, тој заминал во Калаис со неговата сестра Дороти и се сретнал со Анета и неговата ќерка Каролина. Причината за посетата била да создаде услови за неговиот претстоен брак со Мери Хачинсон.<ref name=webbio/> Во текот на овој период, тој ги напишал своите познати стихови „''тоа е прекрасна вечер, мирна и слободна''“, мислејќи на прошетките со својата ќерка, која ја немал видено десет години. При раѓањето на оваа песна, тој всушност ја немал претходно видено својата ќерка. Во стиховите тој ја открил својата голема љубов и кон детето и кон мајката. Власта на теророт го оддалечил од републиканското движење, а војната меѓу Франција и Британија го спречило да се види повторно со Анета и Каролина неколку години. Постојат силни мислења дека Вордсворт можеби бил депресивен и емоционално нестабилен во 1790-те. Со мировниот [[Амјенски договор]] патувањето кон Франција повторно било дозволено и во [[1802]] година Вордсворт и неговата сестра Дороти ги посетиле Анета и Каролина во Франција, при што дошле до заемна согласност во врска со обврските на Вордсворт.<ref>Gill (1989) Pp. 208, 299</ref><ref>{{cite web|title=Purchasing Power of British Pounds from 1245 to Present|url=http://www.measuringworth.com/calculators/ppoweruk/|publisher=MeasuringWorth.com|access-date=28 May 2012}}</ref> ==Рана кариера== === Прво објавување на Лирски балади === [[File:William Wordsworth at 28 by William Shuter2.jpg|thumb|right|Вордсворт во 1798 година.<ref>"[http://rmc.library.cornell.edu/collections/wordsworth.html The Cornell Wordsworth Collection]". [[Cornell University]]. Retrieved 13 February 2009.</ref>]] Во својот предговор кон ''Лирски балади'', кој е наречен манифест на англиската романтичарска критика, Вордсворт ги нарекува своите песни експериментални. Во [[1793]] година ги објавил првите збирки поезија ''Вечерна прошетка и Дескриптивни белешки''. Тој добил наследство од 900 фунти од Рејсли Калверт во [[1795]] за да може да продолжи да пишува поезија. Истата година се запознал со [[Семјуел Тејлор Колриџ]] во Самерсет. Двајцата бргу развиле блиско пријателство. Во [[1797]] година Вилијам со неговата сестра Дороти се преселиле во Алфокстон Хаус, Самерсет, на неколку милји од домот на Колриџ во Недер Стови. Заедно Вордсворт и Колриџ (со забелешки од Дороти) ја создале ''Лирски балади'' (1798), значајно дело на [[Англиски романтизам|англискиот романтизам]].<ref>{{Cite book |year=1798 |title=Lyricall Ballads: With a Few Other Poems |edition=1 |publisher= J. & A. Arch |publication-date=1798 |location=London |url= https://archive.org/details/lyricalballadswi00word |access-date=13 November 2014 }} via archive.org</ref> На изданието ги немало имињата на Вордсворт и Колриџ како автори. Една од најпознатите поеми на Вордсворт „''Тинтерн Аби''“ била објавена во изданието заедно со поемата на Колриџ „''Римата на стариот морнар''“. Второто издание во [[1800]] година како автор го има единствено името на Вордсворт и вклучува предговор кон поемите, кој значително се зголемил во изданието од [[1802]] година<ref>{{Cite book |last=Wordsworth |first= William |year=1800 |title=Lyrical Ballads with Other Poems |edition=2 |publisher= Printed for T.N. Longman and O. Rees |publication-date=1800 |location=London |volume= I |url=https://archive.org/details/lyricalballadswi04word |access-date=13 November 2014 }}; {{Cite book |last=Wordsworth |first= William |year=1800 |title=Lyrical Ballads with Other Poems |edition=2 |publisher= Printed for T.N. Longman and O. Rees |publication-date=1800 |location=London |volume= II |url=https://archive.org/details/lyricalballadswi03word |access-date=13 November 2014 }} via archive.org</ref>. Тоа било значително зголемено во следното издание, објавено во 1802 година.<ref>{{Cite book |last=Wordsworth |first= William |year=1802 |title=Lyrical Ballads with Pastoral and other Poems |edition=3 |publisher= Printed for T.N. Longman and O. Rees |publication-date=1802 |location=London |volume= I |url=https://archive.org/details/lyricalballadsw01colegoog |access-date=13 November 2014 }} via archive.org.</ref> Овој предговор кон ''Лирски балади'' се смета за централно дело во романтичарската литературна теорија. Во него Вордсворт зборува за она што тој го смета за елементи на нов вид поезија, кој се заснова на „''реалниот човечки јазик''“, а ги избегнува поетските стилови од поезијата од [[18 век]]. Овде Вордсворт ја дава неговата позната дефиниција за поезијата како „''спонтано излевање на моќни чувства, кое потекнува од емоции приспомнати во спокојство''“. Четвртото и последно издание на ''Лирски балади'' било издадено во [[1805]] година.<ref>{{Cite book |last=Wordsworth |first= William |year=1805 |title=Lyrical Ballads with Pastoral and other Poems |edition=4 |publisher=Printed for Longman, Hurst, Rees, and Orme, by R. Taylor |publication-date=1805 |location=London |volume= I |url=https://archive.org/details/lyricalballadsi00neilgoog |access-date=13 November 2014 }} via archive.org.</ref> == Германија и преселба во Лејк Дистрикт == Во есента [[1798]] година, Вордсворт, Дороти и Колриџ заминале во [[Германија]]. Додека Колриџ бил интелектуално стимулиран од патувањето, Вордсворт станал носталгичен. За време на острата зима во 1798-99, Вордсворт живеел со Дороти во Гослар, каде и покрај големиот стрес и осаменост, тој започнал да работи на автобиографското дело подоцна насловено како ''Прелудиум''. Напишал неколку познати песни вклучувајќи ги ''„Песни за Луси“''. Тој и неговата сестра се вратиле во [[Англија]] во [[Лејк Дистрикт]], каде што живеел неговиот колега, поетот [[Роберт Саути]]. Вордсворт, Колриџ и Саути станале познати како поетите од Лејк. Низ овој период многу од неговите поеми обработуваат теми како што се смртта, истрајноста, разделбата и тагата. == Брак и деца == [[File:Dove Cottage - geograph.org.uk - 70618.jpg|thumb|Домот на Вилијам и Дороти Вордсворт, 1799–1808; дом на [[Томас Де Квинси]], 1809–1820]] Во 1802 година, по враќањето од неговото патување од [[Франција]] со Дороти, наследникот на Лутер, Вилијам Лутер, првиот ерл од Лонсдејл, го плаќа заостанатиот долг од 4000 фунти на таткото на Вордсворт кој се задолжил поради неможноста на Лутер да го плати неговиот помошник. Истата година, Вордсворт се оженил со Мери Хачинсон, пријателка од детството. Дороти продолжила да живее со нив и се зближила со Мери. Наредната година Мери го родила првото од петте деца: * Џон Вордсворт (18 јуни 1803 -1875). Се оженил четири пати<ref name="Ward2005">{{cite journal |last1=Ward |first1=John Powell |title=Wordsworth's Eldest Son: John Wordsworth and the Intimations Ode |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/TWC24045111?journalCode=twc |journal=The Wordsworth Circle |access-date=14 September 2021 |pages=66–80 |doi=10.1086/TWC24045111 |date=1 March 2005|volume=36 |issue=2 |s2cid=159651742 }}</ref>: *# Изабела Карвен - имале шест деца: Џејн, Хенри, Вилијам, Џон, Чарлс и Едвард *## Џејн Стенли (1833–1912), која се омажила за свештеникот Бенет Шерард Кенеди (вонбрачен син на [[Роберт Шерард, 6-ти гроф од Харборо]]) и нивниот син [[Роберт Харборо Шерард]] станал првиот биограф на неговиот пријател, [[Оскар Вајлд]]<ref name="Hanberry2011">{{cite book |last1=Hanberry |first1=Gerard |title=More Lives Than One |date=29 September 2011 |publisher=Gill & Macmillan Ltd |isbn=978-1-84889-943-8 |page=29 |url=https://books.google.com/books?id=1QiWDwAAQBAJ |access-date=14 September 2021 |language=en}}</ref> *# Хелен Рос *# Мери Ен Долан - имале една ќерка: Дора *## Дора Вордсворт (1858–1934)<ref name="archivesiu">{{cite web |title=Wordsworth mss. II, 1848–1909 |url=https://archives.iu.edu/catalog/InU-Li-VAD0997 |website=archives.iu.edu |publisher=[[Indiana University|Archives Online at Indiana University]] |access-date=14 September 2021}}</ref> *# Мери * Дора Вордсворт (16 август 1804 - 9 јули 1847). Се омажила со Едвард Квилинан # Томас Вордсворт (15 јуни 1806 - декември 1812) # Катерина Вордсворт (6 септември 1808 - 4 јуни 1812) # Вилијам Вили Вордсворт (12 мај 1810 - 1883) Се оженил со Фани Греам и имале четири деца: Мери Луиза, Вилијам, Реџиналд и Гордон ==Подоцнежна кариера== === Автобиографско дело и „Песни во два тома“ === Вордсворт со години правел планови да напише долга филозофска поема во три дела, која сакал да ја именува како ''Осаменикот''.<ref>{{Cite web |title=William Wordsworth {{!}} The Asian Age Online, Bangladesh |url=http://dailyasianage.com/news/118185/?regenerate |access-date=2022-06-23 |website=The Asian Age |language=en}}</ref> Во 1798-99 започнал со пишувањето на автобиографска поема, на која не ù ставил наслов, но ја нарекувал ''Песна за Колриџ'', која би послужила како прилог кон ''Осаменикот''.<ref>{{Cite web |date=2021-11-18 |title=William Wordsworth – English History |url=https://englishhistory.net/poets/william-wordsworth/ |access-date=2022-06-23 |language=en-US}}</ref> Во [[1804]] почнал да го проширува ова автобиографско дело откако одлучил тоа да претставува вовед наместо прилог. До [[1805]] година го завршил, но одбивал да го објави како лично дело сè додека не ја заврши целата поема ''Осаменикот''. Смртта на неговиот брат, Џон, во [[1805]] година имала големо влијание врз него.<ref>{{Cite journal |last1=O&#39 |first1=John |last2=Meara |date=2011-01-01 |title=This Life, This Death: Wordsworth's Poetic Destiny |url=https://www.academia.edu/38066667 |journal=IUniverse, Bloomington IN |access-date=2024-11-15 |archive-date=2023-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414182830/https://www.academia.edu/38066667 |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Rydal Mount - geograph.org.uk - 959824.jpg|мини|Рајдал Маунт, – дом на Вордсворт 1813–1850 година. Стотици посетители доаѓале овде да го видат низ годините]] Изворот на филозофската посветеност на Вордсворт прикажана во ''Предговор'' и во многу пократки дела како ''Стихови напишани на неколку милји над Тинтерн Аби'' бил извор на многу критички дебати. Иако долго време се претпоставувало дека Вордсворт главно се потпира на Колриџ за филозофски насоки, понови сознанија упатуваат на тоа дека идеите на Вордсворт биле формирани години пред тој и Колриџ да се запознаат во 1790-те. Додека бил во револуционерниот [[Париз]] во [[1792]], 22-годишниот Вордсворт се запознал со мистериозниот патник [[Џон „Вокер“ Стјуарт]] (1747-1822),<ref>[[Kelly Grovier]], "Dream Walker: A Wordsworth Mystery Solved", ''[[Times Literary Supplement]]'', 16 February 2007</ref> кој бил на крајот од неговото триесетгодишно патешествие од Мадрас, [[Индија]] низ [[Иран|Персија]] и [[Арапски Полуостров|Арабија]], преку [[Африка]] и цела [[Европа]], па сè до [[Соединети Американски Држави|САД]]. Уште пред да се запознаат, Стјуарт имал издадено амбициозно дело за оригинална материјалистичка филозофија наречено ''„Апокалипсата на природата“'' (Лондон, 1791), на кое се должат многу од филозофските размислувања на Вордсворт. Во 1807 била издадена неговата ''Песни во два тома'', вклучувајќи ја ''Ода: Претчувства на бесмртноста според сеќавања на раното детство''. Дотогаш Вордсворт бил јавно познат по ''Лирски балади'' и се надевал дека оваа збирка ќе го зацврсти неговиот углед. Меѓутоа, таа наишла на слаб прием. Извесен период (почнувајќи од [[1810]]) Вордсворт и Колриџ се отуѓиле поради зависноста од [[опиум]] на Колриџ. Две од неговите деца, Томас и Катерина, починале во [[1812]] година. Следната година бил назначен за доставувач на марки во Вестморленд, па 400-те фунти што ги добивал годишно го осигурале финансиски. Неговото семејство, вклучувајќи ја и Дороти, се преселило во Рајдал Маунт, Амблсајд во 1813 година, каде тој останал до крајот на својот живот.<ref name=webbio/> === Предговор === Во 1814 ја објавил „''Патувањето''“ како втор од трите дела на ''Осаменикот''. Никогаш не ги завршил првиот и третиот дел. Меѓутоа, напишал поетски ''Предговор'' кон ''Осаменикот'' во кој тој ги објаснува структурата и намерата на поемата. Предговорот содржи некои од најпознатите стихови на Вордсворт за врската помеѓу човечкиот ум и природата: {{blockquote|<poem> ... гласот ме известува Колку е извонреден поединечниот ум (И прогресивните сили можеби не помалку Од целиот вид) кон надворешниот свет Опремен е:{{mdash}}и исто така извонредно{{mdash}} Тема за оваа, но малку слушната меѓу мажите, Надворешниот свет е прилагоден на умот; И создавањето (без пониско име Може ли да се нарече) што тие со измешана моќ го постигнале ...<ref>{{cite book|title=Poetical Works|location=London|publisher=Oxford U.P.|date=1936|series=Oxford Standard Authors|page=590}}</ref></poem>}} Некои современи критичари<ref>{{Cite book|title = Wordsworth's Poetry, 1787–1814|url = https://archive.org/details/wordsworthspoetr0000hart_v3c3|last = Hartman|first = Geoffrey|publisher = Yale University Press|year = 1987|isbn = 9780674958210|location = New Haven|pages = [https://archive.org/details/wordsworthspoetr0000hart_v3c3/page/n356 329]–331}}</ref> забележале пад во неговата работа кон средината на 1810-те. Но овој пад е можеби промена во неговиот животен стил и верувања, затоа што повеќето од елементите кои ја карактеризираат неговата поезија (загуба, смрт, издржливост, разделба и напуштање) се веќе претставени во неговите дела. Но веќе до [[1820]] година тој доживеал успех кој се должи на пресвртот на современото критичко размислување за неговите рани дела. По смртта на неговиот пријател, сликарот [[Вилијам Грин]] во [[1823]] година, Вордсворт ги возобновил односите со Колриџ. Тие двајцата целосно се смириле до [[1828]] година, кога заедно тргнале на патување во [[Рајнската област-Пфалц|Рајнската област]]. Во 1829 година Дороти страдала од тешка болест која ја оставила инвалид до крајот на животот. Во 1835 година, Вордсворт на Анета и Каролина им дал пари кои им биле потребни за издржување. === Лауреат и други почести === Во 1838 година Вордсворт примил почесна диплома - Доктор по граѓанско право од Универзитетот Дарам и иста диплома од [[Универзитетот оксфорд|Универзитетот Оксфорд]] следната година. Во [[1842]] година владата го наградила со граѓанска пензија од 300 фунти годишно. Со смртта на Роберт Саути во 1843, Вордсворт станал поет [[лауреат]]. Кога неговата ќерка Дора починала во 1847, во неговото пишување поезија дошло до застој. === Смрт === Вилијам Вордсворт починал при повторното влошување на состојбата на неговиот плеврит на [[23 април]] [[1850]] година<ref>[http://www.royal.gov.uk/TheRoyalHousehold/OfficialRoyalposts/PoetLaureate.aspx "Poet Laureate"], The British Monarchy official website.</ref><ref>Stephen Gill, ''William Wordsworth: A Life'', Oxford University Press, 1989, pp. 422–3.</ref> и бил погребан во црквата Св. Освалд во Грасмир. Неговата вдовица, Мери, ја објавила неговата долга автобиографска „''Поема за Колриџ''“ како ''Предговор'' неколку месеци по неговата смрт. Иако ова не успеало да предизвика голем нтерес во 1850, сепак тоа се смета за негово ремек дело. ==Дела== ''Лирски балади со неколку други песни'' (1798) • Сајмон Ли • Ние сме седум • Стихови напишани во рана пролет • Разубедување и одговор • Превртени маси • Трн • Стихови напишани неколку милји над Тинтерн Аби ''Лирски балади и други поеми'' (1800) • Предговор кон Лирските балади • Чудни напливи на страста сетив • Живееше таа меѓу патишта неразгазени • Три години таа растеше • Сон го запечати мојот дух • Патував меѓу непознати луѓе • Луси Греј • Две априлски утра • Собирање кавтици • Разрушената колиба • Мајкл • Мачето во игра ''Песни во два тома'' (1807) • Одлучност и независност • Скитав осамен ко облак, позната како „Нарциси“ • Срцето ми потскокнува • Ода: Претчувства на бесмртноста • Ода на должноста • Осамениот косач • Елегични строфи • Напишана над мостот Вестминстер, 3 септември 1802 • Лондон, 1802 • Светот е премногу со вас ''Патувањето' (1814) ''Прелудиум'' (1850) • Водич кон езерата (1810) == Наводи == {{наводи}} ==Понатамошно читање== * Juliet Barker. ''Wordsworth: A Life'', HarperCollins, New York, 2000, {{ISBN|978-0060787318}} * Jeffrey Cox, ''William Wordsworth, Second-Generation Romantic: Contesting Poetry After Waterloo,'' 2021, ISBN 978-1108837613 *Hunter Davies, ''William Wordsworth: A Biography'', Frances Lincoln, London, 2009, {{ISBN|978-0-7112-3045-3}} * Stephen Gill, ''William Wordsworth: A Life'', Oxford University Press, 1989, {{ISBN|978-0192827470}} * Emma Mason, ''The Cambridge Introduction to William Wordsworth'' (Cambridge University Press, 2010) <!--{{cite web|url=http://www.cup.cam.ac.uk/us/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521721479 |title=The Cambridge Introduction to William Wordsworth - Academic and Professional Books - Cambridge University Press |publisher=Cup.cam.ac.uk |access-date=18 October 2012}}--> * {{Cite EB1911|wstitle=Wordsworth, William|volume=28|pages=826–831|first=William|last=Minto|author-link=William Minto|first2=Hugh|last2=Chisholm|author-link2=Hugh Chisholm}} * Mary Moorman, ''William Wordsworth, A Biography: The Early Years, 1770–1803 v. 1'', Oxford University Press, 1957, {{ISBN|978-0198115656}} * Mary Moorman, ''William Wordsworth: A Biography: The Later Years, 1803–1850 v. 2'', Oxford University Press, 1965, {{ISBN|978-0198116172}} * M. R. Tewari, ''One Interior Life—A Study of the Nature of Wordsworth's Poetic Experience'' (New Delhi: S. Chand & Company Ltd, 1983) * ''Report to Wordsworth,'' Written by Boey Kim Cheng, as a direct reference to his poems "Composed Upon Westminster Bridge" and "The World Is Too Much with Us" *Daniel Robinson, ''The Oxford Handbook of William Wordsworth,'' Oxford University Press, 2015, {{ISBN|9780199662128}} * [https://eb11.uvic.ca/wordsworth_william.html Duncan Wu, “William Wordsworth,” in ''Then & Now: Romantic-Era Poets in the Encyclopædia Britannica, 1910-1911,'' ed. G. Kim Blank (2023)] == Надворешни врски == * [https://nssrm.org.mk/poezija-vilijam-vordsvord/ Поезија на Вилијам Вордсворт — аудиокнига на македонски] * [http://www.online-literature.com/wordsworth Биографија и дела] {{en}} {{Sister project links|s=Author:William Wordsworth|wikt=no|v=British Romantic poetry|n=no|b=no}} * [https://archive.org/details/memoirswilliamw00unkngoog Internet archive of Volume 1 of Christopher Wordsworth's 1851 biography] * [https://archive.org/details/memoirsofwilliam02word2 Internet archive of Volume 2 of Christopher Wordsworth's 1851 biography] * {{Gutenberg author | id=2879}} * {{Internet Archive author |sname=William Wordsworth}} * {{Librivox author |id=1639}} * [[hdl:10079/fa/beinecke.wordsworth|William Wordsworth Collection]]. General Collection, Beinecke Rare Book andManuscript Library, Yale University. * [https://archivesspace.amherst.edu/repositories/2/resources/246 Cornelius Patton (AC 1883) William Wordsworth Manuscript Collection] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250130191541/https://archivesspace.amherst.edu/repositories/2/resources/246 |date=2025-01-30 }} at the Amherst College Archives & Special Collections {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Вордсворт, Вилијам}} [[Категорија:Родени во 1770 година]] [[Категорија:Починати во 1850 година]] [[Категорија:Англиски писатели]] [[Категорија:Англиски поети]] [[Категорија:Романтичарски поети]] [[Категорија:Луѓе од Камберленд]] qgpicg6e4nm3qx18wo0hyk35bpnj7j1 0 79315 5583244 5580022 2026-06-27T10:56:14Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5583244 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Гуменџе |name_local = Γουμένισσα |image_skyline = Giumendje-izgled (cropped).jpg |caption_skyline = Поглед на Гуменџе |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Пајонија | ширина = | опис = <center>Местоположба на Гуменџе во [[Кукуш (округ)|Кукушкиот Округ]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Гуменџе | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 56 | ГШ_сек = 53 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 27 | ГД_сек = 7 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 56.53 |lon_deg = 22 |lon_min = 27.7 |elevation_min = |elevation = 250 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Кукуш (округ)|Кукушки]] |prefec = |municipality = [[Пајонија (општина)|Пајонија]] |municunit = Гуменџе |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2021 |population = 3292 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = 613 00 |area_code = 2343 |licence = |website = {{URL|https://www.goumenissa.eu/}} }} '''Гуменџе''' или '''Гуменџа''' ({{langx|el|Γουμένισσα}}, ''Гумениса''; до 1926 г. ''Γουμένιτσα'', ''Гуменица''<ref>{{нмс | url = http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/170675 | title = Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας | access-date = 12 април 2021 | publisher = Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece }}</ref>) — град во северно-средишниот дел на [[Егејска Македонија]], седиште на денешната општина [[Пајонија (општина)|Пајонија]] во рамките на [[Кукуш (округ)|Кукушкиот Округ]], [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], Грција. Сè до 1920-тите бил населен исклучиво со [[Македонци]].<ref name="Симовски">{{Симовски|2|57}}</ref> == Географија == Градот се наоѓа на северниот крај на [[Солунско Поле|Солунското Поле]], во источното подножје на планината [[Пајак (планина)|Пајак]]. Претставува центар на областа [[Бојмија]],<ref>{{наведено списание | last = Шалдевъ | first = Христо | authorlink = Христо Шалдев | coauthors = | year = 1931 | month = Юний | title = Ичко Димитровъ - Гюпчевъ | journal = Илюстрация Илиндень | publisher = Илинденска организация | location = | volume = 1 | issue = 31 | pages = 5 | doi = | id = | url = http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_4_issue_1.pdf | format = | accessdate = | langx|hide = | lang = }}</ref> дел од [[Гевгелиско-валандовска Котлина|Гевгелиско-валандовската Котлина]]. == Историја == === Во Отоманското Царство === [[Податотека:Gumendzha Svilarska Fabrika.JPG|мини|десно|250п|Свиларската фабрика во Гуменџе.]] Од 1696 г., населението на Гуменџе добило посебен статус со привилегии поради [[валавица|валавиците]] на [[Гуменџиска Река]] кои произведувале шајак за турската војска.<ref name="kilkis24c">[http://www.kilkis24.gr/κεντρα-αντιστασης-στο-ν-κιλκις/ Κεντρα αντιστασης στο ν. Κιλκις κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα – α` μέρος]{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, www.kilkis24.gr, 20.03.2012 г.</ref> Меѓу привилегиите биле даночно ослободување и забраната за доселување на муслимани. Ова е причината што Гуменџе бил единствениот град во Егејска Македонија без Турци.<ref name="Симовски" /> Во XIX век, Гуменџе било паланка во Ениџевардарската каза. Во 1848 г., рускиот славист [[Виктор Григорович]] („Очерк путешествия по Европейской Турции“) го опишал ''Игуменчо'' како македонско село.<ref name="Пропаганда">Нарекувајќи го „бугарско“ под влијание на бугарската пропаганда.</ref><ref>{{Григорович|91}}</ref> За разлика од [[Кукуш]] и [[Пазар (град)|Пазар]], во Гуменџе [[унијатство]]то не наишло на успех, што се должи на силното влијание на [[Иверски манастир|Иверскиот]] и [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]].<ref name="kilkis24c"/> Во 1866–1867 г. во параклисот на метохот на Зограф во градот е отворено првото приватно народно училиште од зографскиот свештеник Харалампиј Ајдаринов, поради што тој е повлечен од грчкиот митрополит Никодим Воденски назад во манастирот,<ref>{{Възрожденска интелигенция|678}}</ref> а следната година учител бил Христо Родопски. Во 1869 г., населението на Гуменџе во протест го истерало владиката Никодим од градот.<ref name=Маркова72>{{Маркова 2|72}}</ref> Под притисок на патријаршиските власти двајцата македонски учители се прогонети, но училиштето останало да работи со општински учители во 1872–1873 г. Свештениците Петко и Ангел по општо барање на селаните одбиле да го признаат новиот грчки митрополит Агатангел и му ги исфрлиле името од богослужбата, поради што биле уапсени.<ref>{{Маркова 2|81}}</ref> Во 1873–1875 г., учител во народното училиште бил Никола Манов од [[Пирот]], кој го вовел звучниот метод во образованието, а по него тука учителствувал [[Венијамин Мачуковски]]. Во 1876–1878 г., во градот предавал [[Христо Бучков]]. Училиштето успеало да ја преживее [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]]. Веднаш потоа, во учебната 1878-79 г. проработела [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]] назначен преку [[Бугарска егзархија|Егзархијата]], назначувајќи го радовишанецот Христо Д. Урумов, кој останал на работното место три години, потпомогнат од општинскиот учител [[Георги Пејков]]. Властите ги испратиле двајцата во заточеништво, и на нивно место како учители дошле Христо Бандулов (1881–1883) и кукушанецот Нано Пандов (1883–1885). Училиштето во 1885 г. станало класно за време на учителите Иван Попставрев и Димитар Шалдев.<ref>Кирил патриарх Български. Българската екзархия в Одринско и Македония след Освободителната война 1877 – 1878. Том първи, книга втора, стр. 28 – 29.</ref> На австроунгарската воена карта гратчето е обележано како Ѓуменџе (''Gümendže''),<ref>{{Австриска карта}}</ref> а на картата на Кондојанис се води како Гуменѕа (''Γουμέντζα''), христијанско село. Според Николаос Схинас („Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, Νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας“) во средината на 1880-тите ''Гуменца'' (Γουμέντσια) било село со 500 христијански семејства, од кои половината биле под [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name="lithoksou">{{нмс | url = http://www.lithoksou.net/p/plithysmos-kai-oikismoi-tis-perioxis-gianitson-1886-–-1927 | title = Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Γιανιτσών 1886 – 1927 | access-date = 14 јули 2019 | publisher = lithoksou.net }}</ref> [[Густав Вајганд]] го посетил Гуменџе, и во 1894 г. во „Арумани“ напишал дека населението било македонско<ref name="Пропаганда" />, во поголем дел предадено на грчката странка, и дела селото имало 450 куќи.“<ref name="Аромъне 238">{{Аромъне|238}}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. ''Гуменџа'' било паланка во Ениџевардарската каза и броело 3.150 жители Македонци.<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>{{МЕС|147}}</ref> Населението на гратчето било поделено по деноминација — дел под Егзархијата, а дел под Патријаршијата. По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. во Гуменџе имало 2.560 Македонци под [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и 2.440 Македонци под [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Во него работеле двете [[странски пропаганди во Македонија|пропаганди]] — имало и бугарско и грчко училиште.<ref name="БИМ" /><ref>{{Бранков|102 – 103}}</ref> Во септември 1910 г., гратчето настрадало во Разоружувачката акција на младотурците. Уапсени се неколку десетини жители, меѓу кои претседателот на бугарската општина и главниот учител Зеков.<ref>Дебърски глас, година 2, брой 24, 2 октомври 1910, стр. 2.</ref> По податоци на Егзархијата, во 1910 г. Гуменџе имало 881 куќа, со 981 семејства сочинети од 4.946 жители Македонци и имало две цркви.<ref name="БИМ" /><ref>[[Христо Шалдев|Шалдев, Христо]]. Областта Боймия в Югозападна Македония. Македонски преглед, 1930, 6:1, стр. 61 – 69.</ref> Во 1910 г., Халкиопулос напишал дека во Гуменџе (''Γουμέντσα'') имало 700 патријаршисти и 2.280 егзархисти.<ref name="lithoksou"/><ref>{{наведена книга | title = Εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου | last = Χαλκιόπουλος | first = Αθανάσιος | authorlink = | coauthors = | editor = | editor-link = | year = 1910 | edition = | publisher = | location = Αθήναι | isbn = | doi = | pages = | url = | accessdate = | quote = | langx|hide = | lang = }}</ref> Гуменџе, заедно со [[Негуш]], биле главни [[лозарство|лозарски]] региони во Солунското Поле.<ref name="Милоевиќ 130">{{Милоевиќ|130}}</ref> [[Боривое Милоевиќ]] („Јужна Македонија“) вели дека ''Гуменџа'' пред Балканските војни имало 780 куќи на Македонци христијани и 20 куќи на Роми христијани.<ref>{{Милоевиќ|28}}</ref> При неговата посета во 1917-1918 г. тој ја забележал значајноста на лозарството и винарството во гратчето. Речиси целата околина на Гуменџе била прекриена со лозја.<ref>{{Милоевиќ|117}}</ref> Виното го откупувале [[Евреи]] од [[Солун]].<ref name="Милоевиќ 130" /> Покрај тоа, долго време, Гуменџе било центарот на [[свила]]рството во Макеоднија, кое опстојувало до Првата светска војна.<ref>Александар Метески, „Гуменџе и Пајак Планина“, ''Економија и бизнис'', година 28, број 326, 1 февруари 1025, стр. 51.</ref> Во 1912 г. во гратчето е отворена бугарска болница.<ref>{{Генов|50}}</ref> При избувнувањето на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. 21 лице од Гуменџе отишле како доброволци во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринското ополченство]] (МОО).<ref>{{МОО|840}}</ref> Самото гратче било ослободено од четата на [[Димитар Робков]] на 20–21 октомври, а четата на [[Костадин Џеков]] пристигнала на 23 октомври 1912 г. Во Гуменџе се сместиле и грчка и бугарски војска. Во декември 1912 г., Грците се обиделе да ја преземат зградата на кметството и полициската станица, но биле одбиени од четниците и бугарските војници.<ref>Бабев, Иван. Македонска голгота – Спомени и изповеди от Ениджевардарско, ТАНГРА ТанНакРа ИК, София, 2009, стр. 521.</ref> Во 1913 г., кметот на Гуменџе, хаџи Тане Захаринов, неговиот помошник Христо (Ичко) Стаменитов и градскиот лекар [[Иван Алев]] биле принудени да избегаат во Кукуш поради навалите на грчките чети, а бугарскиот началник Ст. Војводов бил јавно навредуван и прозван во градскиот центар. Архијерејскиот егзархиски намесник Г. Дачов бил уапсен, а околу 176 повидни граѓани биле затворени вон градот.<ref>{{Генов|163, 166, 184}}</ref> [[Податотека:Gumendzhe Nosii.jpg|мини|250п|Гуменџенци во народни носии]] <gallery class="center" caption="Список на гуменџенџи затворени на островот Трикери во 1913 г., изработен од Христо Шалдев"> BASA-1900K-1-16-1.JPG | BASA-1900K-1-16-1a.JPG | BASA-1900K-1-16-2.JPG| </gallery> === Во Грција === [[Податотека:BgcyrkvaGiumendja 302.jpg|мини|250п|Старата црква „[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Гуменџе|Св. Ѓорѓи]]“ во Гуменџе.]] По [[Втора балканска војна|Втората балканска војан]] Гуменџе влегло во Грција согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Во 1912 г. е заведено како населба со [[христијанство|христијанска]] религија и [[македонски јазик]]. Во 1913 г. попишани се 3.415 жители, кои во 1920 г. се намалиле на 2.859 лица.<ref name="Симовски" /> Голем број семејства и поединци се принудно иселени во [[Бугарија]] и [[САД]]. Според [[Тодор Симовски]], помеѓу 1913 и 1925 г. во Бугарија се преселиле 180 семејства (571 жител).<ref name="Симовски" /> На нивно место властите довеле [[Грци]], претежно од [[Станимака]] (денешен Асеновград) во Бугарија, а помал дел од [[Понд]] и [[Мала Азија]].<ref name="Симовски" /> Ликвидирани се 286 имоти на Македонците преселени во Бугарија.<ref name="lithoksou"/> Во 1928 г. Гуменџе е заведено како мешано староседелско-дојденска населба со 4.433 жители, од кои 1.676 лица (427 семејства) биле грчки дојденци.<ref>{{Citation |title=Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928 |url=http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm |accessdate=30 јуни 2012 |archivedate=30 јуни 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120630054150/www.freewebs.com/onoma/eap.htm }}</ref> Во 1926 г. паланката е преименувана во Гумениса за да звучи порчки.<ref>{{Citation |title=Λιθοξόου, Δημήτρης. Μετονομασίες των οικισμών της Μακεδονίας 1919 – 1971 |url=http://www.freewebs.com/onoma/met.htm |accessdate=30 јуни 2012 |archivedate=30 јуни 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120630054156/www.freewebs.com/onoma/met.htm }}</ref> Според статистиката на [[Народноослободителен фронт|НОФ]] од 1940 г. 4.927 Гуменџе имало жители, од кои дури 4.000 [[Македонци]], бидејќи значаен дел од дојдените Грци во меѓувреме се преселиле на други места.<ref name="Симовски" /> Во [[НОБ во Егејска Македонија|Втората светска војна]] и [[Граѓанска војна во Грција|Граѓанската војна]] населението на Гуменџе зело активно учество, но и многу настрадало заради нивната борба во македонската кауза. За време на Граѓанската војна Македонците масовно се приклучиле на [[ЕЛАС]] и [[ДАГ]], надевајќи се дека ќе ги добијат своите права. На планината Пајак бил стациониран одред на [[НОФ]] со околу 30 борци. Партизаните удриле и на градот, но не можеле да го задржат. По поразот на [[Демократска армија на Грција|Демократската армија]] (ДАГ) повторно имало иселувања на Македонци. Извесен број македонски семејства биле приморани да се преселат во [[НР Македонија]].<ref name="Симовски" /> За време на Втората светска војна гратчето било во германската окупациска зона и во него бугарските сили создале огранок на „[[Охрана]]“.<ref>[http://www.promacedonia.org/mpr/ohrana.html Мичев, Добрин. Българското национално дело в Югозападна Македония (1941 – 1944 г.)]</ref> Во мај 1944 г. германските власти уапсиле стотина лица од Гуменџе и околните села, погубувајќи 52 од нив кај реката Цикарчица заради партизански активности.<ref>[http://www.pollitecon.com/html/freedom_fighters/The_Fifty_Two_Executed_from_Gumenichko.htm Elizabeth Kolupacev Stewart, For Sacred National Freedom: Portraits Of Fallen Freedom Fighters, Politecon Publications, 2009]{{Dead link|date=октомври 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Овој настан е познат како [[Масакр во Гуменџе]]. По војните Гуменџе покажало пораст благодарение на преселбите на жители од планинските села.<ref name="Симовски" /> {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+ Месности во Гуменџе преиемнувани со службен указ на 31 јули 1969 г. ! Име !! Грчки !! Ново име !! Грчки !! Опис |- || Сува Река<ref name="Ген">{{Генштаб}}</ref> || Σούκα Ρέκα || Ксиропотамос || Ξηροπόταμος<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 147а 1969|1049}}</ref> || река на Ј од Гуменџе<ref name="Ген"/> |- || Либашки Рид<ref name="Ген"/> || Λιμπάσκεριτ || Филира || Φιλλύρα<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || возвишение на ЈИ од Гуменџе и на Ј од [[Тушилово]] (244,5 м)<ref name="Ген"/> |- || Карадина<ref name="Ген"/> || Καραντίνι || Клисто Рема || Κλειστό Ρέμα<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || река на Ј од Гуменџе<ref name="Ген"/> |- || Казан<ref name="Ген"/> || Καζάν || Казани || Καζάνι<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || река на Ј од Гуменџе<ref name="Ген"/> |- || Рамнища<ref name="Ген"/> || Ραμνίστα || Платија || Πλατεία<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || месност на ЈИ од Гуменџе<ref name="Ген"/> |- || Цикарчица<ref name="Ген"/> || Τσικαρτσίτσα || Халијас || Χαλιάς<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || река на ЈЗ од Гуменџе<ref name="Ген"/> |- || Пицика<ref name="Ген"/> || Πίτσικα || Нотос || Νόθος<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || река на Ј од Гуменџе<ref name="Ген"/> |- || Јурвица<ref name="Ген"/> || Γιούρβιτσα || Георгија || Γεωργία<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || месност на Ј од Гуменџе<ref name="Ген"/> |- || Барата<ref name="Ген"/> || Μπάρατα || Нерократима || Νεροκράτημα<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || месност на ЈИ од Гуменџе и на Ј од Тушилово<ref name="Ген"/> |- || Вртоп<ref name="Ген"/> || Βαρτόκ || Гиристо || Γυριστό<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || река на И од Гуменџе и на Ј од Тушилово<ref name="Ген"/> |- || Грамади<ref name="Ген"/> || Γραμμάδες || Схиста || Σχιστά<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || месност на СЗ од Гуменџе<ref name="Ген"/> |- || Мицков Дол<ref name="Ген"/> || Μιτσικώφ Ντόλ || Аркудолакос || Άρκουδόλακκος<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || река, десна притока на [[Црна Река (Егејска Македонија)|Црна Река]]<ref name="Ген"/> |} == Население == {{Пописи-ЕМ|4.927|4.528|5.026|4.621|4.301|4.100|4.030|3.609|3.292}} == Културни и природни знаменитости == Најпознатите знаменитости во Гуменџе се црквите „Успение на Пресвета Богородица“ и „Свети Ѓорѓи“, како и градската чешма во центарот на градот, изградена во 1918 година од француската војска.<ref>Александар Метески, „Гуменџе и Пајак Планина“, ''Економија и бизнис'', година 28, број 326, 1 февруари 1025, стр. 50-51.</ref> ;Цркви * „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Гуменџе|Успение на пресв. Богородица]]“ од 1802 г. * „[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Гуменџе|Св. Ѓорѓи]]“ од 1862 г. ;Установи * [[Етнографски музеј (Гуменџе)|Етнографски музеј]] == Личности == [[Податотека:Hristo Batandjiev 2.JPG|мини|десно|200п|Христо Батанџиев]] * [[Михаил Чаков]] * [[Ристо Менчев]] — партизан * [[Христо Батанџиев]] — еден од основачите на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] * [[Георги Василевски]] (1935-2009) — македонски филмски критичар, публицист и теоретичар на филмот * [[Ичко Бојчев]] — македонски револуционер * [[Константин Џеков]] — македонски револуционер, гевгелиски војвода на МРО * [[Христо Шалдев]] — македонски револуционер * [[Иван Алев]] — македонски револуционер и лекар. * [[Марика Индева|Марика Старовиќ Индева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Елена Качакова]] (1925-1944) — учесник во НОВ на Македонија == Поврзано == * [[Масакр во Гуменџе]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Goumenissa}} * [https://www.goumenissa.eu/ Портал на Гуменџе] {{el}} {{Пајонија (општина)}} [[Категорија:Гуменџе| ]] [[Категорија:Градови во Егејска Македонија]] [[Категорија:Пајонија (општина)]] [[Категорија:Вински региони во Грција]] [[Категорија:Пајак (планина)]] jkcx95x2h7audkqxh0fhzm0fg9ievy1 10 97043 5582873 5390259 2026-06-26T13:13:56Z Buli 2648 5582873 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Римски владетели | title = [[Римски цар|<span style="color:black;">Римски владетели]] | image = | group1 = [[Принципат]]<br />[[27 п.н.е.]] – [[235]] | list1 = <div> {{nowrap begin}} [[Октавијан Август]]{{·w}} [[Тибериј]]{{·w}} [[Калигула]]{{·w}} [[Клавдиј]]{{·w}} [[Нерон]]{{·w}} [[Галба]]{{·w}} [[Отон]]{{·w}} [[Вителиј]]{{·w}} [[Веспазијан]]{{·w}} [[Тит]]{{·w}} [[Домицијан]]{{·w}} [[Нерва]]{{·w}} [[Трајан]]{{·w}} [[Адријан]]{{·w}} [[Антонин Пиј]]{{·w}} [[Марко Аврелиј]] ''со [[Луциј Вер]]''{{·w}} [[Комод]]{{·w}} [[Пертинакс]]{{·w}} [[Дидиј Јулијан]]{{·w}} [[Септимиј Север]]{{·w}} [[Каракала]]{{·w}} [[Гета]]{{·w}} [[Макрин]] ''со [[Дијадуменијан]]''{{·w}} [[Елагабал]]{{·w}} [[Александар Север]] {{nowrap end}} </div> | group2 = [[Константинова династија]]<br>[[284]] - [[395]] | list2 = <div> {{nowrap begin}} [[Константин I Велики]]{{·w}} [[Константин II (византиски цар)|Константин II]]{{·w}} [[Констанс I]]{{·w}} [[Константиј II]]{{·w}} [[Јулијан Отпадникот]]{{·w}} [[Јовијан]]{{·w}} [[Валентинијан I]]{{·w}} [[Валенс]]{{·w}} [[Грацијан]]{{·w}} [[Валентинијан II]]{{·w}} [[Теодосиј I]] {{nowrap end}} </div> | group3 = [[Византиски владетели#Источни владетели|Источни владетели]]<br>[[395]] - [[610]] | list3 = <div> {{nowrap begin}} [[Аркадиј]]{{·w}} [[Теодосиј II]]{{·w}} [[Елија Пулхерија]]{{·w}} [[Маркијан]]{{·w}} [[Лав I (цар)|Лав I]]{{·w}} [[Лав II (цар)|Лав II]]{{·w}} [[Зенон (цар)|Зенон]]{{·w}} [[Василиск]]{{·w}} [[Анастасиј I]]{{·w}} [[Јустин I]]{{·w}} [[Јустинијан I]]{{·w}} [[Јустин II]]{{·w}} [[Тибериј II Константин]]{{·w}} [[Маврикиј]]{{·w}} [[Фока (византиски цар)|Фока Тиранинот]] {{nowrap end}} </div> | group4 = [[Византиски владетели]]<br>[[610]] - [[1204]] | list4 = <div> {{nowrap begin}} [[Ираклиј I]]{{·w}} [[Константин III Ираклиј|Константин III]]{{·w}} [[Ираклиј II]]{{·w}} [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]]{{·w}} [[Константин IV]]{{·w}} [[Јустинијан II Ринотмет|Јустинијан II]]{{·w}} [[Леонтиј]]{{·w}} [[Тибериј III Апсимар|Тибериј III]]{{·w}} [[Филипик Вардан|Филипик]]{{·w}} [[Анастасиј II]]{{·w}} [[Теодосиј III]]{{·w}} [[Лав III Сириец|Лав III]]{{·w}} [[Константин V Копроним|Константин V]]{{·w}} [[Артавазд Иконољубец|Артавазд]]{{·w}} [[Лав IV Хазар|Лав IV]]{{·w}} [[Константин VI Слепиот|Константин VI]]{{·w}} [[Ирина (византиска царица)|Ирина I]]{{·w}} [[Никифор I]]{{·w}} [[Ставрикиј]]{{·w}} [[Михаил I Рангаве|Михаил I]]{{·w}} [[Лав V Ерменец|Лав V]]{{·w}} [[Михаил II (Византија)|Михаил II]]{{·w}} [[Теофил (византиски цар)|Теофил]]{{·w}} [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]{{·w}} [[Василиј I Македонецот|Василиј I]]{{·w}} [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]{{·w}} [[Александар III (византиски владетел)|Александар III]]{{·w}} [[Константин Порфирогенит|Константин VII]]{{·w}} [[Роман I Лакапин|Роман I]]{{·w}} [[Роман II]]{{·w}} [[Никифор II Фока|Никифор II]]{{·w}} [[Јован I Цимискиј|Јован I]]{{·w}} [[Василиј II]]{{·w}} [[Константин VIII]]{{·w}} [[Зоја Порфирогенита|Зоја ]]{{·w}} [[Роман III Аргир|Роман III]]{{·w}} [[Михаил IV Пафлагонецот|Михаил IV]]{{·w}} [[Михаил V Калафат|Михаил V]]{{·w}} [[Константин IX Мономах|Константин IX]]{{·w}} [[Теодора Порфирогенита|Теодора]]{{·w}} [[Михаил VI Вринга|Михаил VI]]{{·w}} [[Исак I Комнин|Исак I]]{{·w}} [[Константин X Дука|Константин X]]{{·w}} [[Роман IV Диоген|Роман IV]]{{·w}} [[Михаил VII Дука|Михаил VII]]{{·w}} [[Никифор III Вотанијат|Никифор III]]{{·w}} [[Алексиј I Комнин|Алексиј I]]{{·w}} [[Јован II Комнин|Јован II]]{{·w}} [[Мануил I Комнин|Мануил I]]{{·w}} [[Алексиј II Комнин|Алексиј II]]{{·w}} [[Андроник I Комнин|Андроник I]]{{·w}} [[Исак II Ангел|Исак II]]{{·w}} [[Алексиј III Ангел|Алексиј III]]{{·w}} [[Алексиј IV Ангел|Алексиј IV]]{{·w}} [[Алексиј V Дука|Алексиј V]] {{nowrap end}} </div> | group5 = [[Никејско Царство]]<br>[[1204]] - [[1261]] | list5 = <div> {{nowrap begin}} [[Константин XI Ласкарис|Константин XI]]{{·w}} [[Теодор I Ласкарис|Теодор I]]{{·w}} [[Јован III Дука Ватац|Јован III]]{{·w}} [[Теодор II Ласкарис|Теодор II]]{{·w}} [[Јован IV Ласкарис|Јован IV]] {{nowrap end}} </div> | group6 = [[Византиски владетели]]<br>[[1261]] - [[1453]] | list6 = <div> {{nowrap begin}} [[Михаил VIII Палеолог|Михаил VIII]]{{·w}} [[Андроник II Палеолог|Андроник II]]{{·w}} [[Андроник III Палеолог|Андроник III]]{{·w}} [[Јован V Палеолог|Јован V]]{{·w}} [[Јован VI Кантакузин|Јован VI]]{{·w}} [[Андроник IV Палеолог|Андроник IV]]{{·w}} [[Јован VII Палеолог|Јован VII]]{{·w}} [[Андроник V Палеолог|Андроник V]]{{·w}} [[Мануил II Палеолог|Мануил II]]{{·w}} [[Јован VIII Палеолог|Јован VIII]]{{·w}} [[Константин XI Палеолог Драгаш|Константин XI]] {{nowrap end}} </div> }} <noinclude> [[Категорија:Византија]] </noinclude> b19792ll8bjgl8cxpcjdzgkpdlwsv4l 0 97334 5582855 5476232 2026-06-26T12:55:00Z Buli 2648 5582855 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Juliancng8851obverse.jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting bearded man with diadem, facing right. The text around the edges reads FL CL IVLIANVS P F AVG, clockwise. | caption = Julian on a [[solidus (coin)|''solidus'']] minted at [[Antioch]].<br/>{{nowrap|Legend: {{Smallcaps|{{abbr|Fl|Flavius}} {{abbr|Cl|Claudius}} Iulianus {{abbr|p f|pius felix}} {{abbr|aug|augustus}}}}.}} | succession = [[Roman emperor]] | reign = 3 November 361&nbsp;– 26 June 363 (proclaimed in February 360) | reign_type = [[Augustus (title)|''Augustus'']] | predecessor = [[Constantius II]] | successor = [[Jovian (emperor)|Jovian]] | reign1 = 6 November 355&nbsp;– 360 | reign_type1 = [[Caesar (title)|''Caesar'']] | birth_date = 331 | birth_place = [[Constantinople]], [[Roman Empire]] | death_date = 26 June 363 (aged 31–32) | death_place = [[Samarra]], [[Mesopotamia]], [[Sassanid Empire]] | burial_place = [[Tarsus (city)|Tarsus]], then [[Church of the Holy Apostles]] | spouse = [[Helena (wife of Julian)|Helena]] (m. 355, died 360) | full_name = Flavius Claudius Julianus | regnal_name = [[Imperator]] [[Caesar (title)|Caesar]] [[Flavia gens|Flavius]] Claudius Julianus [[Augustus (title)|Augustus]] | dynasty = [[Constantinian dynasty|Constantinian]] | father = [[Julius Constantius]] | mother = [[Basilina]] | religion = {{ubl|[[Hellenistic religion]]|Previously [[Christianity]]}}<!-- | regnal_name = Imperator Caesar dominus noster Flavius Claudius Iulianus pius felix Augustus{{sfn|Browning|p=103}}--> }} {{Инфокутија за личност | име=Јулијан Отпадникот| портрет=Julian.jpg | опис=Римски цар | наставка= | роден-дата=[[331]] / [[332]] година | роден-место=[[Цариград]] | починал-дата=26 јуни [[363]] година | починал-место=[[Маранга]], Месопотамија | }} '''Флавиј Клаудиј Јулијан''' наречен „'''Отпадникот'''“{{efn-lr|Ретко „Јулијан II““. Ознаката „Јулијан I“ се применува или на императорот [[Дидиј Јулијан]] ({{reign}} 193),<ref>David Sear, ''Roman Coins and Their Values'', Volume 5 (London: Spink, 2014), p. 267.</ref> или на узурпаторот Јулијан ({{reign}} 283–285).<ref>D. Margetić, "[https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=344652 Antoniani of Julian of Pannonia]", Num. vijesti, broj 63., 2010</ref> Уште поретко го нарекуваат „Јулијан III“.<ref>Kunsthistorisches Museum Wien, "[https://press.khm.at/fileadmin/content/KHM/Presse/2019/Boese_Kaiser/PT_Boese_Kaiser_engl.pdf Evil Emperors]", 2019</ref>}} ({{langx|la|Flavius Claudius Iulianus}}, ([[331]] или [[332]] - [[363]]) — римски и [[Византија|византиски]] цар од Константиновата династија. Последниот пагански римски цар, филозоф и ретор. Познат во историјата со прекарот Отпадник, понекогаш и како Јулијан II или Јулијан Филозофот<ref>{{Cite book |last=De Leseleuc |first=Anne |title=Julien le philosophe : César des Gaules |publisher=Sagittaire |year=2013}}</ref>. == Рани години == Се родил во [[Цариград]] во семејството на [[Јулиј Константиј]]{{sfn|Bowersock|pp=21–22}} (консул во [[335]] година), брат на [[Константин Велики]], и неговата втора сопруга Василина, двајцата христијани. Мајка му умрела скоро по неговото раѓане{{sfn|Bowersock|p=22}}, а во [[337]] година како дете Јулијан го видел убиството на својот татко, извршено по наредба на чичко му [[Константиј II]]. Тој и неговиот полубрат [[Гал]] прво растеле во [[Витинија]], а потоа во царската вила Мацелум, [[Кападокија]], [[Мала Азија]]. За нивното воспитание се грижел аријанскиот епископ на [[Никомедија]][[Евсевиј Никомедиски|Евсевиј]]. За разлика од Гал, којшто бил свиреп и распуштен, Јулијан многу читал, имал одлична памет, освен грчки знаел и латински{{sfn|Browning|p=32}}. Со голема желба учествувал во воените вежби, бил мошне мобилен и силен иако не бил висок. На 18 годишна возраст се преселил во Цариград. Бидејќи му се допаѓало да се шета низ градот како обичен човек и да зборува со луѓето, почнале да зборуват за него дека би можел да управува добро со Римското Царство. Тоа го загрижило царот и наскоро по тоа го испратил во [[Никомедија]].{{sfn|Hunt|1998|p=44–45}} Тука се сретнал со [[Максим Ефески]], прочуен со својата омраза кон христијанството. Во тие години почнал да учи [[неоплатонизам]] прво при филозофот [[Едесиј Кападокијски|Едесиј]], а потоа и при неговиот ученик [[Максим Ефески|Максим]], упорно читал и за пророкувањa<ref name=Eunapius>{{cite web|url=http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#MAXIMUS|title=Maximus ''Lives of the Philosophers and Sophists'' (English translation)|year= 1921|pages= 343–565|website=www.tertullian.org|access-date=19 March 2019}}</ref> . [[354]] година бил повикан во дворот во [[Милано]] и држан таму. На следната година добил дозвола да се школува во [[Атина]], каде што се сретнал со свети [[Григориј Назијански]] и свети [[Василиј Кесаријски]]. Неговата лична религиозност била книжевна филозофска. Гледал на традиционите митови како на алегории, во кои античките богови се во аспект на филозофска божественост. Главни зачувани извори се негови слова за [[Хелиос]] и божицата-мајка се пофалби, а не теолошки трактати. Учил магија од Максим, чија система имала голема прилика со неоплатонизмот на [[Плотин]]. Исто така му се допаѓал и [[митра]]измот. == Доаѓање на власт == === Цезар === [[Податотека:Solidus Julian-transparent.png|thumb|left|250px|[[Солид]] на Јулијан, околу 361 година. Прослава на римската воена моќ.]] [[351]] година неговиот полубрат Гал бил прогласен за кајсар на истокот. Но тој се покажал неспособен раководител и бил осомничен во предавство кон царот. Константиј II го повикал кај себе во [[354]] година, а по патот бил убиен. Јулијан исто така бил осомничен и затворен за седум месеци во [[Милано|Медиоланум]]<ref>R. Browning, ''The Emperor Julian'' (London, 1975), pp. 74–75. However, Shaun Tougher, "The Advocacy of an Empress: Julian and Eusebia" (''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 48, No. 2 (1998), pp. 595–599), argues that the kind Eusebia of Julian's panegyric is a literary creation and that she was doing the bidding of her husband in bringing Julian around to doing what Constantius had asked of him. See especially p. 597.</ref>, сè додека траела истрагата. По настојување на жената на Константиј II, Евсевија, Јулијан бил ослободен и му било дозволено да се врати во [[Атина]] да го заврши образованието. Константиј II немал деца, а Јулијан останал единствениот жив маж од неговото семејство. На следната година Константиј II го повикал кај себе, му доделил титулата „цезар“ и го прогласил за управител на галските и германските провинциј, коишто тогаш биле ограбувани од германските племиња. Го венчал за својата сестра Елена и го испратил начело на војската во [[Галија]]. На тој начин царот покажал голема доверба во него. Но имало и сомежи дека тоа го направил со надеж дека младиот и неискусен војсководец ќе загине во жестоката војна. Дури зборувале дека не би го издржал ѕвекот на оружјето (Марцелин). === Војни во Германија === Иако без воено образование Јулијан се покажал како одличен војсководец. Тој веднаш тргнал кон Галија, ја поминал зимата во [[Виена]] вежбајки се упорно. Живеел доволно просто, јадел храната на обичниот војник, спиел завиткан во овчо крзно, а ноќе работел административна работа и пишувал филозофски дела. Летото на [[356]] година навлегол во Германија. Дел од [[Алемани]]те ги уплашил со самото свое појавување, а други победил во Битката кај Бротомаг. Вратил под римска власт [[Келн|Колонија Агрипина]]. Барбарите биле победени но не и покорени. Тие наново се собирале за судир со римјаните. Јулијан се вратил назад, за да ја помине зимата во [[Сенона]], каде дури бил опсаден од нив неколку месеци. Есента на [[357]] настапил против [[Германци]]те, дошол кај бреговите на реката [[Рајна]] и подигнал старата римска тврдина Три Таберни, наскоро заземена и уништена од Алеманите. Главниот судир со нив се одржал кај градот [[Стразбур|Аргенторатум]], каде со 13000 војска ги поразил [[Алемани]]те ([[Битка кај Стразбур]]){{sfn|Potter|2004|p=501}}. Јулијан решил дека тоа не е доволно и ги бркал на другиот брег на Рајна, палејќи и уништувајќи ги нивните села{{sfn|Hunt|1998|p=51}}{{sfn|Drinkwater|2007|p=240–241}}. Гледајќи го страшното пустошење алеманските цареви понудиле мир. Тој се согласил на десетмесечно примирје и се вратил во Галија. Во [[358]] година ги нападнал и победил и [[Франки]]те, форсирал реката [[Рајна]], опустошил германските земи и востановил тврдините од времето на [[Трајан]]. Франките биле натерани да питаат мир. Им доделил римско поданство и ги населил во [[Токсандрија]]. Следни на удир биле [[Хамави]]те. Многу од нив биле убиени а останатите избркани надвор од границите на империјата, назад во [[Хамаланд]]. На сето ова Константиј II гледал со сомнеж и завист. Тогаш по вторпат се обатил против Алеманите, ја минал [[Рајна]] и навлегол длабоко во [[Германија]]. Разбеснетите војници убивале луѓе и стока, палеле без поштеда. Уплашени алеманските цареви еден врз друг молеле за мир. Јулијан ги задолжил да дадат заробеници и да обезбедат градежен материјал за тврдини. Во [[359]] биле изградени наново сите римски гранични градови. Истата година за третпат ја преминал [[Рајна]] и победил останатите цареви, коишто не се биле предале и биле присилени да се согласат на мир. Така за четири години војни ја зацврстил западната граница на империјата и добил толку успехи, колку што никој не очекувал од него. === Прогласување === [[Податотека:JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg|thumb|right|180px|Монета на Јулијан (360–363)]] [[360]] година [[Шапур II]] навлегол во римската империја и по 73 дневна опсада зазел градот [[Диарбеќир|Амида]]. Царот почнал да се подготвува за нов поход против [[Сасанидското Царство]], каде војната се одвивала на римска територија, во [[Месопотамија]] и [[Ерменија]] . Азијатските војски требало да бида поткрепени од европските и царот, загрижен од порастот на неговата популарност, наредил да дојдат најдобрите легиони на Јулијан. Јулијан тоа го примил како знак за недоверба, а и без војска не би можел да ја штити [[Галија]]. Самата војска исто така била незадоволна од таква одлука и се кренала на бунт прогласувајќи го Јулијан за цар во [[Париз|Лутеција]]. Самиот Јулијан упорно одбивал секакви понуди, пружел раце, се молел, маѓепсувал да не вршат недолични дела, но накрај се согласил. Константиј II бил известен за тоа во [[Кесарија]], Кападокија. Во своите писма Јулијан се обидел да се оправда за тој чин. Константиј II барал да се одвој на секој начин од тие дела, но војската го охрабрувала и Јулијан се решил на војна. Бидејќи му било невозможно на Константиј II да возврати на предизвикот поради војната со персите, дури во [[361]] година успеал да тргне против узурпаторот. Меѓувреме Јулијан набргу ги победил [[Франки]]те и ги натерал да се согласат на мир. По тоа извршил мошне бргу дислокација, заземајќи ги алпските премини и ставил под своја власт [[Панонија]], [[Илирик]] и [[Италија]]. Само неочекуваната смрт на Константиј II на 3 ноември [[361]] година ја спречила меѓусебната војна. На 11 декември [[361]] година Јулијан влегол во [[Цариград]] како римски цар. Набргу потоа формирал трибунал и следбениците на Константиј II биле жестоко прогонувани. == Управување == [[Податотека:EPMA-10401-CILIII459-Julian letter-3.JPG|thumb|right|180px|Писмо-указ на Јулијан до Секунд, префект на Истокот за ситни судски дела. Копија на латински, најдена во Аморгос.(Епиграфски музеј на Атина)]] Првпат Јулијан администрирал во [[Галија]]. Негов главен приоритет бил да ги избрка барбарите надвор од римската територија. За да успее му била потребна помошта на месното население. Сметал дека е неопходно да обезбеди сигурен мир во опустошените подрачја. Поради таа причина се појавиле недоразбирања меѓу него и префектот [[Флорентиј]], чиј намери за покачување на даноците ги сметал за штетни, како и корупцијата и бирократијата, што владееле секаде. Дури го презел лично управувањето на провинција '''Belgica Secunda''' (Втора Белгија), за да има контрола над корумпираните даночници. Кога седнал на царскиот престол се зафатил со низа административни реформи. Неговиот личен аскетизам нашол одраз и во живот во дворецот. Најпрвин формирал трибунал за истрага и казнување на корумпираните службеници на [[Константиј II]]. Некои од нив биле осудени на смрт, други фрлени во затвор,а најповеќе биле избркани од дворецот, така што според современиците личел на пустиаа. Биле исфрлени илјадници слуги, евнуси, готвачи итн., т.е. сите непотребни луѓе. Тоа бил неговиот напад врз стариот систем, неефективен, корумпиран, скап и расипнички. Биле разрешени стотици тајни агенти и административни службеници. Неговата трпеза често била само од обично овошје и бил неуморен во работата. За време на денот решавал управнички прашања, давал аудиенции, диктирал писма, а вечер во библиотеката работел на други дела. Како што самиот пишувал често бил со несечени нокти и црни прсти, не носел диадема. Во обраќането бил прост и сакал да имитира добродетелта на првите принцепси. Кога биле бирани нови консули ги пресретнувал стоејќи, а по тоа ги придружувал одејќи пеш. Често посетувал цариградскиот сенат и одржувал говори, со што таа пројава на стара републичка традиција ги воодушевувала современиците. Јулијан го востановил системот на тетрархија, воведен од [[Диоклецијан]]. За разлика од својот чичко не се стремел кон авторитарно управување, туку го идеализирал царувањето на [[Адријан]] и [[Марко Аурелиј]]. Во својата прва пофалба, посветена на [[Константиј II]], го опишувал идеалниот владетел, којшто се подчинува на законот како секој обичен индивид. Функционално тоа значело проширување правата на локалните заедници, за сметка на централната власт. Така на пример сите земји што ги поседувал царот биле вратени на градските управи. Самите тие биле натерани да доделат повеќе права на граѓаните, често против нивната волја. Данокот што се плаќал во злато, ''aurum coronarium'', веќе бил доброволен, а сите забавени даноци за земја биле простени. Освен либерализацијата на бирократијата, Јулијан презел и некои лични одговорности, како тоа да ги одобрува новите даноци, што дотогаш било пракса на бирократијата. Третирањето на градовите како автономни заедници, освен од економски причини, се вршело и со идејата дека царската администрација треба да работи најповеќе да согледува за изведбата на законот и за обезбедувањето на предолгите граници на империјата. Во однос на административниот кадар, Јулијан барал луѓе од интелектуалните и професионални класи, а исто така и ги задржувал на работа квалитетните службеници и по истекување на роковите, како на пример ораторот [[Темистиј]]. Изборот на консули во [[362]] година предизвикал повеќе спорни прашања. Префектот на [[Илирик]], [[Клаудиј Мамертиниј]], бил добро примен од сите, сè додека тој на неговиот генерал Франкот [[Невита]], покажувал дека наспроти своите филозофски идеали, сè уште бил зависен од војската, која го прогласила за цар. == Враќање на паганството == == Поход во Персија и смрт == [[Податотека:Поход на Јулијан.jpg|thumb|left|250px|Поход на Јулијан во Персија]] Главна задача на Јулијан во надворешната политика била борбата со [[Сасанидското Царство]], тогаш под водството на [[Шапур II]] Долгоракиот ([[309]]—[[379]]). Офанзивата започнала во март [[363]] година со намера да биде заземен главниот град [[Ктесифон]] и да биде востановена римската власт над земите, отстапени од [[Константиј II]]. Мотивите за војната се нејасни, бидејќи сасанидите проводите пратеници за мирно решавање на споровите, но биле одбиени од Јулијан. Според Амијан тој сакал да им се одмазди на Персијците , а желбите му за битки и слава биле дополнителен мотив за да се реши на војна. Исто така гледал можност да го замени кралот Шапур II со неговиот брат Ормизда. Добил поддршка во одговорот на оракулот во старите [[Сибилски книги]], кои „очигледно го поддржуваат преминување на границата годинава“ ([[Амијан Марцелин]], Историја на Рим, XIII, 7), Јулијан тргнал од [[Антиохија]] со 65 000 војска. Решил дека е најпогодно да ја подели војската, за да ја опколи сасанидката престолнина од две страни. Така една војска од 30 000 римјани под водството на [[Прокопиј]] била испратена во [[Ерменија]] со задача да добие поддршка од ерменскиот крал и да нападне од север на Ктесифон. Во истото време Јулијан настапил следејќи го текот на реката [[Еуфрат]] и совладувајќи ги тврдините една по една. Некои од нив се предале сами, други биле заземени со опсада. Победувајќи ги персиските трупи, римската војска дошла до ѕидините на сасанидката престолнина. Пред самите ѕидини на градот поразиле поголемата сасанидска војска ([[Битка кај Ктесифон]]). Наскоро потоа била победена друга уште поголема сасанидска војска. Бидејќи војската на Прокопиј и ерменските трупи не доаѓале, а ѕидовите на Ктесифон се покажале мошне црвсти, во таква состојба Јулијан се откажал да го опсадува и одлучил да се повлече кај римските граници. [[Податотека:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|thumb|right|200px|[[Копти|Коптска]] икона, на која свети Меркуриј го убива Јулијан]] Ги запалил вишокот од резервите и сопствената флота, којашто била на реката [[Тигар (река)|Тигар]], и пустошејќи по патот тргнале на север со надеж да наидат на другата римска војска. Кај [[Маранга]] победиле уште една сасанидска војска, која се обидувала да им го пресече патот за повлекување. Во тоа време почнал да се чувствува глад, така што Јулијан наредил да бидат поделени со војниците сите резерви од царската кујна. На секој начин се обидувал да ги дели со нив тешкотиите и често се изложувал на опасност без некоја потреба. Така кога дознал дека Персијците нападнале еден римски одред, без оклоп, само со штит дотрчал на помош. Во разгорелата се борба бил ранет во раката, но фатален бил убодот од копје, фрлено од кај Персијците, кое го погодило во градите, ги пробило ребрата и се забило во долниот дел на дробот. Трета рана добил во цревата. Така ранет бил пренесен во неговиот шатор каде лекарот [[Орибазиј]] од [[Пергам]] се обидел да го лекува со поливање на раната со темно вино, но за кратко време умрел. Според историчарот Марцелин сè до поледниот здив зачувал исклучлива цврстина и беседувал со филозофите Максим и Приск за високите достоинства на човековиот дух. Во [[364]] филозофот [[Либаниј]] изјавил дека убиството било дело на некој војник христијанин, но тоа не е потврдено од други историчари како [[Амијан Марцелин]]. [[Јован Малала]] подоцна напишал дека тоа било заговор на свети [[Василиј Кесаријски]]. Четиринаесет години подоцна Либаниј пак изјавил дека Јулијан е убиен од некој [[Сарацин]] и дека тоа се потврдувало од Орибазиј, според кого раната е карактеристична за копије, користено од сарацинските трупи во персиската војска. Подоцнешните христијански историчари како [[Созомен]], пак ја создале легендата дека бил убиен од светец. Постојат и повеќе легенди за неговите последни зборови - според едни ја собрал сопствената крв во една паница и ја фрлил кон сонцето, неговиот бог, изрекувајќи „Биди задоволен“, а пак според [[Теодорит Кирски]] Јулијан воскликнал „Ти победи, галилејанину“. По својата смрт, Јулијан бил пренесен во пагански храм во [[Тарс]], [[Киликија]]. Нешто по тоа телото му е пренесено кај гробовите на неговите роднини во [[Цариград]] и ставено во црквата „Свети Апостоли“, заедно со тоа на неговата сопруга, во пурпурен саркофаг, но без да биде опеано, како што заслужувал еден отпадник. == Творештво == Оставнината на Јулијан, или она што не било уништено од христијаните, не е на никој начин мала. Сега се зачувани во целост или детали од следните творби: [[Податотека:Death of Julian - manuscript.jpg|thumb|right|200px| Илустрација од „Паѓането на кнезовите“ од [[Џон Лидгејт]], превод на „De Casibus Virorum Illustribus “ од [[Џовани Бокачо]], на која Јулијан е прикажан со одерена кожа.]] * Слово I. Величење во чест на Константиј * Слово II. Херојските дела на Константиј * Слово III. Величење во чест на Евсевија * Слово IV. Химна на кралот сонце * Слово V. Химна на мајката на боговите * Слово VI. Кон необразованите циници * Слово VII. Кон циниците хераклејци * Слово VIII. Утеха по заминувањете на Салустиј * Писмо до филозофот Темистиј * Писмо до Сенатот и луѓето на Атина * Дел од писмо до свештеник * Цезарите * Непријатели на брадите * Писма * Епиграми * Против галилејаните Повеќето од неговите дела се создадени за време на административната му работа, односно последните години од неговиот живот. Словата за Константиј се стереотипни и детално разработени, а делата што побиваат мислењето и начинот на живот на циниците се вистинска публицистика. Творбата „Непријатели на брадите“ е неговиот одговор кон антиохијците, кој му се насмејале на неговата брада, што ја носел на примерот на [[Адријан]]. „Цезарите“ е хумористична приказна за натпревар меѓу најпрочуените римски цари [[Цезар]],[[Август]],[[Трајан]],[[Марко Аурелиј]],[[Константин I Велики]] и на посебно интересен начин [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. Всушност творбата го критикува Константиј, кој бил истовремено христијанин и цар. Религиозните творби, химните за боговите, се зеплеткуваат со филозофски размислувања. Тие го покажуваат неговото религиозно чувство. Центар на неговата религија е култот кон сонцето, создаден под влијание на персискиот култ на богот [[Митра]]. Уште од младич ја сакал природата и најповеќе сонцето. Според неговата теорија постоеле три света во три сонца. Првото, Високото Сонце, сочинувало идејата за општото постоење, духовно и мислено. Свет на апсолутната вистина и егзистенцијалност. Вториот свет е на видливото сонце, светот што се гледа. Тоа се јавува одраз на првиот свет. Меѓу нив се наоѓа третиот свет, кој мисли со сопствено сонце. Така се создава едно тројство на сонца, духовно, ментално и материјално. Менталниот свет се јавува одраз на духовниот и сам на свој ред е огледало на чувствениот или материјалноот свет. Т.е. материјалниот свет се јавува одраз на одраз, двојна репродукција на апсолутниот образец. Високото Сонце е недостапно за човекот, сонцето на чувствениот свет е премногу материјално, за да се почитува. Затоа Јулијан го концентрира своето внимание на менталното сонце, го нарекува ''Крал-Сонце'' и го почитува. Најважната од неговите творби, за жал зачувана само во делови, е „Против галилејаните“, за неговата намера за отфрлањње на христијанството. Единствениот дел што е зачуван, е еден извадок од свети [[Кирил Александријски]], којшто дава цитати од првите три книги во својето побивање на Јулијан, ''Contra Julianum''. Неговите творби се издавани неколкупати за време на [[ренесанса]]та, но често делумно. Целосно тие се преведени и објавени во Класичната библиотека „Лоеб “ во [[1913]] година. == Името на Јулијан во наредните векови == [[Податотека:Taq-e Bostan - fallen Roman.jpg|thumb|left|200px|Детаљ од крунисувањето на сасанидскиот цар [[Ардашир II]] на кој е покажано телото на Јулијан под неговите нозе (се познава по брадата и царскиот венец).]] Веднаш по својата смрт Јулијан се претворил во мит. Пагани како [[Амијан Марцелин]] и [[Либаниј]] го прикажуваат како херој, толерантен, силен и голем човек за своето време. Христијанските автори пак го опишувале како глупак, чудовиште што врши осрамотувања и човечки жртви, отпадник (дури указот за толерантност се сметал за насочен против христијаните). Тој лик останал и за време на [[среден век|средниот век]] и [[ренесанса]]та. Во осумнаесеттиот век некои филозофи (како [[Волтер]]) гледале на него како на борец против апсолутизмот на империјата и сакале да го рехабилитираат. Други романтичари се восхитувале на неговиот очаен и бистар ум. Во [[1873]] [[Хенрик Ибсен]] напишал трагедија за него наречена „Цар или галилеец“, а рускиот поет [[Дмитриј Мережковскиј]] напишал романот „Смрт на боговите (Јулијан Отпадник)“ ([[1895]]). Во дваесеттиот век трите лика на Јулијан - отпадникот, филозофот и херојот на загубена кауза се прошируваат во литературата и киното. [[1924]] година музичарот [[Феликс Вејнгартнер]] напишал операта „Отпадникот“. Тој е и главен херој на романот „Јулијан“ на [[Гор Видал]], што се одликува со уништувачка критика на христијанството. Неговите писма имаат посебно место во книгата „Модификација“ на Мајкол Батор ([[1957]] година). Векови по својата смрт, последниот пагански цар на Римското Царство продолжува да го разбранува човековото мислење. == Творби на Јулијан == * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_1_sun.htm ''Химна на кралот сонце ''] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_2_mother.htm ''Химна на мајката на боговите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/caesars.html ''Цезарите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/misopogon.html ''Misopogon'' или Непријатели на брадите] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm ''Против галилејаните'': остатоци од 3 книги, извадок од Кирил Александријски, Contra Julianum] == Белешки == {{Notelist-lr}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] * [[Амијан Марцелин]], ''Res Gestae'', Libri XV-XXV (books 15-25) * [[Claudius Mamertinus]], "''Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori''", ''[[Panegyrici Latini]]'', panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year * [[Gregory Nazianzen]], ''Orations'', "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_2_oration4.htm First Invective Against Julian]", "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_3_oration5.htm Second Invective Against Julian]" * [[Либаниј]], [http://www.tertullian.org/fathers/libanius_monody.htm Monody — Funeral Oration for Julian the Apostate] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 ''Panegyric upon Julian''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601024626/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 |date=2008-06-01 }} од Либаниј, којшто добро го познавал Јулијан и му се восхитувал. * [http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html Laws of Julian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311065732/http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm Julian the Apostate, Against the Galileans (1923) By Wilmer Cave WRIGHT, PH.D.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306101717/http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm |date=2007-03-06 }} * [http://www.sacred-texts.com/cla/toj/index.htm Two Orations of the Emperor Julian, at sacred-texts, translated by Thomas Taylor] * [http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304175929/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more |date=2016-03-04 }} * [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1997/97.03.22.html Review of Rowland Smith's "Julian's Gods"] * [http://www.fourthcentury.com/index.php/imperial-laws-chart list of fourth-century Roman laws involving religion] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=988 A 4th century chalcedony portrait of Julian] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=1297 Statue of Julian the Apostate. Marble. 361—363. Paris, Louvre Museum] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=741 Julian the Apostate, son of Constantius. Marble. Rome, Capitoline Museums] * [http://calitreview.com/764 Article on Julian at the California Literary Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080626095244/http://calitreview.com/764 |date=2008-06-26 }} * [http://www.juliansociety.org/ The Julian Society] {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 363 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијанството во Римското Царство]] [[Категорија:Римски цареви загинати во битка]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] i99nwqxbqtopmjim3kn9u9p5swqnt14 5582858 5582855 2026-06-26T12:55:50Z Buli 2648 5582858 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Juliancng8851obverse.jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting bearded man with diadem, facing right. The text around the edges reads FL CL IVLIANVS P F AVG, clockwise. | caption = Julian on a [[solidus (coin)|''solidus'']] minted at [[Antioch]].<br/>{{nowrap|Legend: {{Smallcaps|{{abbr|Fl|Flavius}} {{abbr|Cl|Claudius}} Iulianus {{abbr|p f|pius felix}} {{abbr|aug|augustus}}}}.}} | succession = [[Roman emperor]] | reign = 3 ноември 361&nbsp;– 26 јуни 363 (proclaimed in February 360) | reign_type = [[Augustus (title)|''Augustus'']] | predecessor = [[Constantius II]] | successor = [[Jovian (emperor)|Jovian]] | reign1 = 6 ноември 355&nbsp;– 360 | reign_type1 = [[Caesar (title)|''Caesar'']] | birth_date = 331 | birth_place = [[Constantinople]], [[Roman Empire]] | death_date = 26 јуни 363 (aged 31–32) | death_place = [[Samarra]], [[Mesopotamia]], [[Sassanid Empire]] | burial_place = [[Tarsus (city)|Tarsus]], then [[Church of the Holy Apostles]] | spouse = [[Helena (wife of Julian)|Helena]] (m. 355, died 360) | full_name = Flavius Claudius Julianus | regnal_name = [[Imperator]] [[Caesar (title)|Caesar]] [[Flavia gens|Flavius]] Claudius Julianus [[Augustus (title)|Augustus]] | dynasty = [[Constantinian dynasty|Constantinian]] | father = [[Julius Constantius]] | mother = [[Basilina]] | religion = {{ubl|[[Hellenistic religion]]|Previously [[Christianity]]}}<!-- | regnal_name = Imperator Caesar dominus noster Flavius Claudius Iulianus pius felix Augustus{{sfn|Browning|p=103}}--> }} {{Инфокутија за личност | име=Јулијан Отпадникот| портрет=Julian.jpg | опис=Римски цар | наставка= | роден-дата=[[331]] / [[332]] година | роден-место=[[Цариград]] | починал-дата=26 јуни [[363]] година | починал-место=[[Маранга]], Месопотамија | }} '''Флавиј Клаудиј Јулијан''' наречен „'''Отпадникот'''“{{efn-lr|Ретко „Јулијан II““. Ознаката „Јулијан I“ се применува или на императорот [[Дидиј Јулијан]] ({{reign}} 193),<ref>David Sear, ''Roman Coins and Their Values'', Volume 5 (London: Spink, 2014), p. 267.</ref> или на узурпаторот Јулијан ({{reign}} 283–285).<ref>D. Margetić, "[https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=344652 Antoniani of Julian of Pannonia]", Num. vijesti, broj 63., 2010</ref> Уште поретко го нарекуваат „Јулијан III“.<ref>Kunsthistorisches Museum Wien, "[https://press.khm.at/fileadmin/content/KHM/Presse/2019/Boese_Kaiser/PT_Boese_Kaiser_engl.pdf Evil Emperors]", 2019</ref>}} ({{langx|la|Flavius Claudius Iulianus}}, ([[331]] или [[332]] - [[363]]) — римски и [[Византија|византиски]] цар од Константиновата династија. Последниот пагански римски цар, филозоф и ретор. Познат во историјата со прекарот Отпадник, понекогаш и како Јулијан II или Јулијан Филозофот<ref>{{Cite book |last=De Leseleuc |first=Anne |title=Julien le philosophe : César des Gaules |publisher=Sagittaire |year=2013}}</ref>. == Рани години == Се родил во [[Цариград]] во семејството на [[Јулиј Константиј]]{{sfn|Bowersock|pp=21–22}} (консул во [[335]] година), брат на [[Константин Велики]], и неговата втора сопруга Василина, двајцата христијани. Мајка му умрела скоро по неговото раѓане{{sfn|Bowersock|p=22}}, а во [[337]] година како дете Јулијан го видел убиството на својот татко, извршено по наредба на чичко му [[Константиј II]]. Тој и неговиот полубрат [[Гал]] прво растеле во [[Витинија]], а потоа во царската вила Мацелум, [[Кападокија]], [[Мала Азија]]. За нивното воспитание се грижел аријанскиот епископ на [[Никомедија]][[Евсевиј Никомедиски|Евсевиј]]. За разлика од Гал, којшто бил свиреп и распуштен, Јулијан многу читал, имал одлична памет, освен грчки знаел и латински{{sfn|Browning|p=32}}. Со голема желба учествувал во воените вежби, бил мошне мобилен и силен иако не бил висок. На 18 годишна возраст се преселил во Цариград. Бидејќи му се допаѓало да се шета низ градот како обичен човек и да зборува со луѓето, почнале да зборуват за него дека би можел да управува добро со Римското Царство. Тоа го загрижило царот и наскоро по тоа го испратил во [[Никомедија]].{{sfn|Hunt|1998|p=44–45}} Тука се сретнал со [[Максим Ефески]], прочуен со својата омраза кон христијанството. Во тие години почнал да учи [[неоплатонизам]] прво при филозофот [[Едесиј Кападокијски|Едесиј]], а потоа и при неговиот ученик [[Максим Ефески|Максим]], упорно читал и за пророкувањa<ref name=Eunapius>{{cite web|url=http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#MAXIMUS|title=Maximus ''Lives of the Philosophers and Sophists'' (English translation)|year= 1921|pages= 343–565|website=www.tertullian.org|access-date=19 March 2019}}</ref> . [[354]] година бил повикан во дворот во [[Милано]] и држан таму. На следната година добил дозвола да се школува во [[Атина]], каде што се сретнал со свети [[Григориј Назијански]] и свети [[Василиј Кесаријски]]. Неговата лична религиозност била книжевна филозофска. Гледал на традиционите митови како на алегории, во кои античките богови се во аспект на филозофска божественост. Главни зачувани извори се негови слова за [[Хелиос]] и божицата-мајка се пофалби, а не теолошки трактати. Учил магија од Максим, чија система имала голема прилика со неоплатонизмот на [[Плотин]]. Исто така му се допаѓал и [[митра]]измот. == Доаѓање на власт == === Цезар === [[Податотека:Solidus Julian-transparent.png|thumb|left|250px|[[Солид]] на Јулијан, околу 361 година. Прослава на римската воена моќ.]] [[351]] година неговиот полубрат Гал бил прогласен за кајсар на истокот. Но тој се покажал неспособен раководител и бил осомничен во предавство кон царот. Константиј II го повикал кај себе во [[354]] година, а по патот бил убиен. Јулијан исто така бил осомничен и затворен за седум месеци во [[Милано|Медиоланум]]<ref>R. Browning, ''The Emperor Julian'' (London, 1975), pp. 74–75. However, Shaun Tougher, "The Advocacy of an Empress: Julian and Eusebia" (''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 48, No. 2 (1998), pp. 595–599), argues that the kind Eusebia of Julian's panegyric is a literary creation and that she was doing the bidding of her husband in bringing Julian around to doing what Constantius had asked of him. See especially p. 597.</ref>, сè додека траела истрагата. По настојување на жената на Константиј II, Евсевија, Јулијан бил ослободен и му било дозволено да се врати во [[Атина]] да го заврши образованието. Константиј II немал деца, а Јулијан останал единствениот жив маж од неговото семејство. На следната година Константиј II го повикал кај себе, му доделил титулата „цезар“ и го прогласил за управител на галските и германските провинциј, коишто тогаш биле ограбувани од германските племиња. Го венчал за својата сестра Елена и го испратил начело на војската во [[Галија]]. На тој начин царот покажал голема доверба во него. Но имало и сомежи дека тоа го направил со надеж дека младиот и неискусен војсководец ќе загине во жестоката војна. Дури зборувале дека не би го издржал ѕвекот на оружјето (Марцелин). === Војни во Германија === Иако без воено образование Јулијан се покажал како одличен војсководец. Тој веднаш тргнал кон Галија, ја поминал зимата во [[Виена]] вежбајки се упорно. Живеел доволно просто, јадел храната на обичниот војник, спиел завиткан во овчо крзно, а ноќе работел административна работа и пишувал филозофски дела. Летото на [[356]] година навлегол во Германија. Дел од [[Алемани]]те ги уплашил со самото свое појавување, а други победил во Битката кај Бротомаг. Вратил под римска власт [[Келн|Колонија Агрипина]]. Барбарите биле победени но не и покорени. Тие наново се собирале за судир со римјаните. Јулијан се вратил назад, за да ја помине зимата во [[Сенона]], каде дури бил опсаден од нив неколку месеци. Есента на [[357]] настапил против [[Германци]]те, дошол кај бреговите на реката [[Рајна]] и подигнал старата римска тврдина Три Таберни, наскоро заземена и уништена од Алеманите. Главниот судир со нив се одржал кај градот [[Стразбур|Аргенторатум]], каде со 13000 војска ги поразил [[Алемани]]те ([[Битка кај Стразбур]]){{sfn|Potter|2004|p=501}}. Јулијан решил дека тоа не е доволно и ги бркал на другиот брег на Рајна, палејќи и уништувајќи ги нивните села{{sfn|Hunt|1998|p=51}}{{sfn|Drinkwater|2007|p=240–241}}. Гледајќи го страшното пустошење алеманските цареви понудиле мир. Тој се согласил на десетмесечно примирје и се вратил во Галија. Во [[358]] година ги нападнал и победил и [[Франки]]те, форсирал реката [[Рајна]], опустошил германските земи и востановил тврдините од времето на [[Трајан]]. Франките биле натерани да питаат мир. Им доделил римско поданство и ги населил во [[Токсандрија]]. Следни на удир биле [[Хамави]]те. Многу од нив биле убиени а останатите избркани надвор од границите на империјата, назад во [[Хамаланд]]. На сето ова Константиј II гледал со сомнеж и завист. Тогаш по вторпат се обатил против Алеманите, ја минал [[Рајна]] и навлегол длабоко во [[Германија]]. Разбеснетите војници убивале луѓе и стока, палеле без поштеда. Уплашени алеманските цареви еден врз друг молеле за мир. Јулијан ги задолжил да дадат заробеници и да обезбедат градежен материјал за тврдини. Во [[359]] биле изградени наново сите римски гранични градови. Истата година за третпат ја преминал [[Рајна]] и победил останатите цареви, коишто не се биле предале и биле присилени да се согласат на мир. Така за четири години војни ја зацврстил западната граница на империјата и добил толку успехи, колку што никој не очекувал од него. === Прогласување === [[Податотека:JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg|thumb|right|180px|Монета на Јулијан (360–363)]] [[360]] година [[Шапур II]] навлегол во римската империја и по 73 дневна опсада зазел градот [[Диарбеќир|Амида]]. Царот почнал да се подготвува за нов поход против [[Сасанидското Царство]], каде војната се одвивала на римска територија, во [[Месопотамија]] и [[Ерменија]] . Азијатските војски требало да бида поткрепени од европските и царот, загрижен од порастот на неговата популарност, наредил да дојдат најдобрите легиони на Јулијан. Јулијан тоа го примил како знак за недоверба, а и без војска не би можел да ја штити [[Галија]]. Самата војска исто така била незадоволна од таква одлука и се кренала на бунт прогласувајќи го Јулијан за цар во [[Париз|Лутеција]]. Самиот Јулијан упорно одбивал секакви понуди, пружел раце, се молел, маѓепсувал да не вршат недолични дела, но накрај се согласил. Константиј II бил известен за тоа во [[Кесарија]], Кападокија. Во своите писма Јулијан се обидел да се оправда за тој чин. Константиј II барал да се одвој на секој начин од тие дела, но војската го охрабрувала и Јулијан се решил на војна. Бидејќи му било невозможно на Константиј II да возврати на предизвикот поради војната со персите, дури во [[361]] година успеал да тргне против узурпаторот. Меѓувреме Јулијан набргу ги победил [[Франки]]те и ги натерал да се согласат на мир. По тоа извршил мошне бргу дислокација, заземајќи ги алпските премини и ставил под своја власт [[Панонија]], [[Илирик]] и [[Италија]]. Само неочекуваната смрт на Константиј II на 3 ноември [[361]] година ја спречила меѓусебната војна. На 11 декември [[361]] година Јулијан влегол во [[Цариград]] како римски цар. Набргу потоа формирал трибунал и следбениците на Константиј II биле жестоко прогонувани. == Управување == [[Податотека:EPMA-10401-CILIII459-Julian letter-3.JPG|thumb|right|180px|Писмо-указ на Јулијан до Секунд, префект на Истокот за ситни судски дела. Копија на латински, најдена во Аморгос.(Епиграфски музеј на Атина)]] Првпат Јулијан администрирал во [[Галија]]. Негов главен приоритет бил да ги избрка барбарите надвор од римската територија. За да успее му била потребна помошта на месното население. Сметал дека е неопходно да обезбеди сигурен мир во опустошените подрачја. Поради таа причина се појавиле недоразбирања меѓу него и префектот [[Флорентиј]], чиј намери за покачување на даноците ги сметал за штетни, како и корупцијата и бирократијата, што владееле секаде. Дури го презел лично управувањето на провинција '''Belgica Secunda''' (Втора Белгија), за да има контрола над корумпираните даночници. Кога седнал на царскиот престол се зафатил со низа административни реформи. Неговиот личен аскетизам нашол одраз и во живот во дворецот. Најпрвин формирал трибунал за истрага и казнување на корумпираните службеници на [[Константиј II]]. Некои од нив биле осудени на смрт, други фрлени во затвор,а најповеќе биле избркани од дворецот, така што според современиците личел на пустиаа. Биле исфрлени илјадници слуги, евнуси, готвачи итн., т.е. сите непотребни луѓе. Тоа бил неговиот напад врз стариот систем, неефективен, корумпиран, скап и расипнички. Биле разрешени стотици тајни агенти и административни службеници. Неговата трпеза често била само од обично овошје и бил неуморен во работата. За време на денот решавал управнички прашања, давал аудиенции, диктирал писма, а вечер во библиотеката работел на други дела. Како што самиот пишувал често бил со несечени нокти и црни прсти, не носел диадема. Во обраќането бил прост и сакал да имитира добродетелта на првите принцепси. Кога биле бирани нови консули ги пресретнувал стоејќи, а по тоа ги придружувал одејќи пеш. Често посетувал цариградскиот сенат и одржувал говори, со што таа пројава на стара републичка традиција ги воодушевувала современиците. Јулијан го востановил системот на тетрархија, воведен од [[Диоклецијан]]. За разлика од својот чичко не се стремел кон авторитарно управување, туку го идеализирал царувањето на [[Адријан]] и [[Марко Аурелиј]]. Во својата прва пофалба, посветена на [[Константиј II]], го опишувал идеалниот владетел, којшто се подчинува на законот како секој обичен индивид. Функционално тоа значело проширување правата на локалните заедници, за сметка на централната власт. Така на пример сите земји што ги поседувал царот биле вратени на градските управи. Самите тие биле натерани да доделат повеќе права на граѓаните, често против нивната волја. Данокот што се плаќал во злато, ''aurum coronarium'', веќе бил доброволен, а сите забавени даноци за земја биле простени. Освен либерализацијата на бирократијата, Јулијан презел и некои лични одговорности, како тоа да ги одобрува новите даноци, што дотогаш било пракса на бирократијата. Третирањето на градовите како автономни заедници, освен од економски причини, се вршело и со идејата дека царската администрација треба да работи најповеќе да согледува за изведбата на законот и за обезбедувањето на предолгите граници на империјата. Во однос на административниот кадар, Јулијан барал луѓе од интелектуалните и професионални класи, а исто така и ги задржувал на работа квалитетните службеници и по истекување на роковите, како на пример ораторот [[Темистиј]]. Изборот на консули во [[362]] година предизвикал повеќе спорни прашања. Префектот на [[Илирик]], [[Клаудиј Мамертиниј]], бил добро примен од сите, сè додека тој на неговиот генерал Франкот [[Невита]], покажувал дека наспроти своите филозофски идеали, сè уште бил зависен од војската, која го прогласила за цар. == Враќање на паганството == == Поход во Персија и смрт == [[Податотека:Поход на Јулијан.jpg|thumb|left|250px|Поход на Јулијан во Персија]] Главна задача на Јулијан во надворешната политика била борбата со [[Сасанидското Царство]], тогаш под водството на [[Шапур II]] Долгоракиот ([[309]]—[[379]]). Офанзивата започнала во март [[363]] година со намера да биде заземен главниот град [[Ктесифон]] и да биде востановена римската власт над земите, отстапени од [[Константиј II]]. Мотивите за војната се нејасни, бидејќи сасанидите проводите пратеници за мирно решавање на споровите, но биле одбиени од Јулијан. Според Амијан тој сакал да им се одмазди на Персијците , а желбите му за битки и слава биле дополнителен мотив за да се реши на војна. Исто така гледал можност да го замени кралот Шапур II со неговиот брат Ормизда. Добил поддршка во одговорот на оракулот во старите [[Сибилски книги]], кои „очигледно го поддржуваат преминување на границата годинава“ ([[Амијан Марцелин]], Историја на Рим, XIII, 7), Јулијан тргнал од [[Антиохија]] со 65 000 војска. Решил дека е најпогодно да ја подели војската, за да ја опколи сасанидката престолнина од две страни. Така една војска од 30 000 римјани под водството на [[Прокопиј]] била испратена во [[Ерменија]] со задача да добие поддршка од ерменскиот крал и да нападне од север на Ктесифон. Во истото време Јулијан настапил следејќи го текот на реката [[Еуфрат]] и совладувајќи ги тврдините една по една. Некои од нив се предале сами, други биле заземени со опсада. Победувајќи ги персиските трупи, римската војска дошла до ѕидините на сасанидката престолнина. Пред самите ѕидини на градот поразиле поголемата сасанидска војска ([[Битка кај Ктесифон]]). Наскоро потоа била победена друга уште поголема сасанидска војска. Бидејќи војската на Прокопиј и ерменските трупи не доаѓале, а ѕидовите на Ктесифон се покажале мошне црвсти, во таква состојба Јулијан се откажал да го опсадува и одлучил да се повлече кај римските граници. [[Податотека:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|thumb|right|200px|[[Копти|Коптска]] икона, на која свети Меркуриј го убива Јулијан]] Ги запалил вишокот од резервите и сопствената флота, којашто била на реката [[Тигар (река)|Тигар]], и пустошејќи по патот тргнале на север со надеж да наидат на другата римска војска. Кај [[Маранга]] победиле уште една сасанидска војска, која се обидувала да им го пресече патот за повлекување. Во тоа време почнал да се чувствува глад, така што Јулијан наредил да бидат поделени со војниците сите резерви од царската кујна. На секој начин се обидувал да ги дели со нив тешкотиите и често се изложувал на опасност без некоја потреба. Така кога дознал дека Персијците нападнале еден римски одред, без оклоп, само со штит дотрчал на помош. Во разгорелата се борба бил ранет во раката, но фатален бил убодот од копје, фрлено од кај Персијците, кое го погодило во градите, ги пробило ребрата и се забило во долниот дел на дробот. Трета рана добил во цревата. Така ранет бил пренесен во неговиот шатор каде лекарот [[Орибазиј]] од [[Пергам]] се обидел да го лекува со поливање на раната со темно вино, но за кратко време умрел. Според историчарот Марцелин сè до поледниот здив зачувал исклучлива цврстина и беседувал со филозофите Максим и Приск за високите достоинства на човековиот дух. Во [[364]] филозофот [[Либаниј]] изјавил дека убиството било дело на некој војник христијанин, но тоа не е потврдено од други историчари како [[Амијан Марцелин]]. [[Јован Малала]] подоцна напишал дека тоа било заговор на свети [[Василиј Кесаријски]]. Четиринаесет години подоцна Либаниј пак изјавил дека Јулијан е убиен од некој [[Сарацин]] и дека тоа се потврдувало од Орибазиј, според кого раната е карактеристична за копије, користено од сарацинските трупи во персиската војска. Подоцнешните христијански историчари како [[Созомен]], пак ја создале легендата дека бил убиен од светец. Постојат и повеќе легенди за неговите последни зборови - според едни ја собрал сопствената крв во една паница и ја фрлил кон сонцето, неговиот бог, изрекувајќи „Биди задоволен“, а пак според [[Теодорит Кирски]] Јулијан воскликнал „Ти победи, галилејанину“. По својата смрт, Јулијан бил пренесен во пагански храм во [[Тарс]], [[Киликија]]. Нешто по тоа телото му е пренесено кај гробовите на неговите роднини во [[Цариград]] и ставено во црквата „Свети Апостоли“, заедно со тоа на неговата сопруга, во пурпурен саркофаг, но без да биде опеано, како што заслужувал еден отпадник. == Творештво == Оставнината на Јулијан, или она што не било уништено од христијаните, не е на никој начин мала. Сега се зачувани во целост или детали од следните творби: [[Податотека:Death of Julian - manuscript.jpg|thumb|right|200px| Илустрација од „Паѓането на кнезовите“ од [[Џон Лидгејт]], превод на „De Casibus Virorum Illustribus “ од [[Џовани Бокачо]], на која Јулијан е прикажан со одерена кожа.]] * Слово I. Величење во чест на Константиј * Слово II. Херојските дела на Константиј * Слово III. Величење во чест на Евсевија * Слово IV. Химна на кралот сонце * Слово V. Химна на мајката на боговите * Слово VI. Кон необразованите циници * Слово VII. Кон циниците хераклејци * Слово VIII. Утеха по заминувањете на Салустиј * Писмо до филозофот Темистиј * Писмо до Сенатот и луѓето на Атина * Дел од писмо до свештеник * Цезарите * Непријатели на брадите * Писма * Епиграми * Против галилејаните Повеќето од неговите дела се создадени за време на административната му работа, односно последните години од неговиот живот. Словата за Константиј се стереотипни и детално разработени, а делата што побиваат мислењето и начинот на живот на циниците се вистинска публицистика. Творбата „Непријатели на брадите“ е неговиот одговор кон антиохијците, кој му се насмејале на неговата брада, што ја носел на примерот на [[Адријан]]. „Цезарите“ е хумористична приказна за натпревар меѓу најпрочуените римски цари [[Цезар]],[[Август]],[[Трајан]],[[Марко Аурелиј]],[[Константин I Велики]] и на посебно интересен начин [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. Всушност творбата го критикува Константиј, кој бил истовремено христијанин и цар. Религиозните творби, химните за боговите, се зеплеткуваат со филозофски размислувања. Тие го покажуваат неговото религиозно чувство. Центар на неговата религија е култот кон сонцето, создаден под влијание на персискиот култ на богот [[Митра]]. Уште од младич ја сакал природата и најповеќе сонцето. Според неговата теорија постоеле три света во три сонца. Првото, Високото Сонце, сочинувало идејата за општото постоење, духовно и мислено. Свет на апсолутната вистина и егзистенцијалност. Вториот свет е на видливото сонце, светот што се гледа. Тоа се јавува одраз на првиот свет. Меѓу нив се наоѓа третиот свет, кој мисли со сопствено сонце. Така се создава едно тројство на сонца, духовно, ментално и материјално. Менталниот свет се јавува одраз на духовниот и сам на свој ред е огледало на чувствениот или материјалноот свет. Т.е. материјалниот свет се јавува одраз на одраз, двојна репродукција на апсолутниот образец. Високото Сонце е недостапно за човекот, сонцето на чувствениот свет е премногу материјално, за да се почитува. Затоа Јулијан го концентрира своето внимание на менталното сонце, го нарекува ''Крал-Сонце'' и го почитува. Најважната од неговите творби, за жал зачувана само во делови, е „Против галилејаните“, за неговата намера за отфрлањње на христијанството. Единствениот дел што е зачуван, е еден извадок од свети [[Кирил Александријски]], којшто дава цитати од првите три книги во својето побивање на Јулијан, ''Contra Julianum''. Неговите творби се издавани неколкупати за време на [[ренесанса]]та, но често делумно. Целосно тие се преведени и објавени во Класичната библиотека „Лоеб “ во [[1913]] година. == Името на Јулијан во наредните векови == [[Податотека:Taq-e Bostan - fallen Roman.jpg|thumb|left|200px|Детаљ од крунисувањето на сасанидскиот цар [[Ардашир II]] на кој е покажано телото на Јулијан под неговите нозе (се познава по брадата и царскиот венец).]] Веднаш по својата смрт Јулијан се претворил во мит. Пагани како [[Амијан Марцелин]] и [[Либаниј]] го прикажуваат како херој, толерантен, силен и голем човек за своето време. Христијанските автори пак го опишувале како глупак, чудовиште што врши осрамотувања и човечки жртви, отпадник (дури указот за толерантност се сметал за насочен против христијаните). Тој лик останал и за време на [[среден век|средниот век]] и [[ренесанса]]та. Во осумнаесеттиот век некои филозофи (како [[Волтер]]) гледале на него како на борец против апсолутизмот на империјата и сакале да го рехабилитираат. Други романтичари се восхитувале на неговиот очаен и бистар ум. Во [[1873]] [[Хенрик Ибсен]] напишал трагедија за него наречена „Цар или галилеец“, а рускиот поет [[Дмитриј Мережковскиј]] напишал романот „Смрт на боговите (Јулијан Отпадник)“ ([[1895]]). Во дваесеттиот век трите лика на Јулијан - отпадникот, филозофот и херојот на загубена кауза се прошируваат во литературата и киното. [[1924]] година музичарот [[Феликс Вејнгартнер]] напишал операта „Отпадникот“. Тој е и главен херој на романот „Јулијан“ на [[Гор Видал]], што се одликува со уништувачка критика на христијанството. Неговите писма имаат посебно место во книгата „Модификација“ на Мајкол Батор ([[1957]] година). Векови по својата смрт, последниот пагански цар на Римското Царство продолжува да го разбранува човековото мислење. == Творби на Јулијан == * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_1_sun.htm ''Химна на кралот сонце ''] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_2_mother.htm ''Химна на мајката на боговите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/caesars.html ''Цезарите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/misopogon.html ''Misopogon'' или Непријатели на брадите] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm ''Против галилејаните'': остатоци од 3 книги, извадок од Кирил Александријски, Contra Julianum] == Белешки == {{Notelist-lr}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] * [[Амијан Марцелин]], ''Res Gestae'', Libri XV-XXV (books 15-25) * [[Claudius Mamertinus]], "''Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori''", ''[[Panegyrici Latini]]'', panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year * [[Gregory Nazianzen]], ''Orations'', "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_2_oration4.htm First Invective Against Julian]", "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_3_oration5.htm Second Invective Against Julian]" * [[Либаниј]], [http://www.tertullian.org/fathers/libanius_monody.htm Monody — Funeral Oration for Julian the Apostate] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 ''Panegyric upon Julian''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601024626/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 |date=2008-06-01 }} од Либаниј, којшто добро го познавал Јулијан и му се восхитувал. * [http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html Laws of Julian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311065732/http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm Julian the Apostate, Against the Galileans (1923) By Wilmer Cave WRIGHT, PH.D.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306101717/http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm |date=2007-03-06 }} * [http://www.sacred-texts.com/cla/toj/index.htm Two Orations of the Emperor Julian, at sacred-texts, translated by Thomas Taylor] * [http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304175929/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more |date=2016-03-04 }} * [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1997/97.03.22.html Review of Rowland Smith's "Julian's Gods"] * [http://www.fourthcentury.com/index.php/imperial-laws-chart list of fourth-century Roman laws involving religion] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=988 A 4th century chalcedony portrait of Julian] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=1297 Statue of Julian the Apostate. Marble. 361—363. Paris, Louvre Museum] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=741 Julian the Apostate, son of Constantius. Marble. Rome, Capitoline Museums] * [http://calitreview.com/764 Article on Julian at the California Literary Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080626095244/http://calitreview.com/764 |date=2008-06-26 }} * [http://www.juliansociety.org/ The Julian Society] {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 363 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијанството во Римското Царство]] [[Категорија:Римски цареви загинати во битка]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] 90pysg94dv3lic63dluo0qdy6hunix4 5582859 5582858 2026-06-26T12:57:14Z Buli 2648 5582859 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Juliancng8851obverse.jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting bearded man with diadem, facing right. The text around the edges reads FL CL IVLIANVS P F AVG, clockwise. | caption = Julian on a [[solidus (coin)|''solidus'']] minted at [[Antioch]].<br/>{{nowrap|Legend: {{Smallcaps|{{abbr|Fl|Flavius}} {{abbr|Cl|Claudius}} Iulianus {{abbr|p f|pius felix}} {{abbr|aug|augustus}}}}.}} | succession = [[Roman emperor]] | reign = 3 ноември 361&nbsp;– 26 јуни 363 (proclaimed in February 360) | reign_type = [[Augustus (title)|''Augustus'']] | predecessor = [[Констанциј II]] | successor = [[Јовијан]] | reign1 = 6 ноември 355&nbsp;– 360 | reign_type1 = [[Caesar (title)|''Caesar'']] | birth_date = 331 | birth_place = [[Constantinople]], [[Roman Empire]] | death_date = 26 јуни 363 (aged 31–32) | death_place = [[Samarra]], [[Mesopotamia]], [[Sassanid Empire]] | burial_place = [[Tarsus (city)|Tarsus]], then [[Church of the Holy Apostles]] | spouse = [[Helena (wife of Julian)|Helena]] (m. 355, died 360) | full_name = Flavius Claudius Julianus | regnal_name = [[Imperator]] [[Caesar (title)|Caesar]] [[Flavia gens|Flavius]] Claudius Julianus [[Augustus (title)|Augustus]] | dynasty = [[Constantinian dynasty|Constantinian]] | father = [[Julius Constantius]] | mother = [[Basilina]] | religion = {{ubl|[[Hellenistic religion]]|Previously [[Christianity]]}}<!-- | regnal_name = Imperator Caesar dominus noster Flavius Claudius Iulianus pius felix Augustus{{sfn|Browning|p=103}}--> }} {{Инфокутија за личност | име=Јулијан Отпадникот| портрет=Julian.jpg | опис=Римски цар | наставка= | роден-дата=[[331]] / [[332]] година | роден-место=[[Цариград]] | починал-дата=26 јуни [[363]] година | починал-место=[[Маранга]], Месопотамија | }} '''Флавиј Клаудиј Јулијан''' наречен „'''Отпадникот'''“{{efn-lr|Ретко „Јулијан II““. Ознаката „Јулијан I“ се применува или на императорот [[Дидиј Јулијан]] ({{reign}} 193),<ref>David Sear, ''Roman Coins and Their Values'', Volume 5 (London: Spink, 2014), p. 267.</ref> или на узурпаторот Јулијан ({{reign}} 283–285).<ref>D. Margetić, "[https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=344652 Antoniani of Julian of Pannonia]", Num. vijesti, broj 63., 2010</ref> Уште поретко го нарекуваат „Јулијан III“.<ref>Kunsthistorisches Museum Wien, "[https://press.khm.at/fileadmin/content/KHM/Presse/2019/Boese_Kaiser/PT_Boese_Kaiser_engl.pdf Evil Emperors]", 2019</ref>}} ({{langx|la|Flavius Claudius Iulianus}}, ([[331]] или [[332]] - [[363]]) — римски и [[Византија|византиски]] цар од Константиновата династија. Последниот пагански римски цар, филозоф и ретор. Познат во историјата со прекарот Отпадник, понекогаш и како Јулијан II или Јулијан Филозофот<ref>{{Cite book |last=De Leseleuc |first=Anne |title=Julien le philosophe : César des Gaules |publisher=Sagittaire |year=2013}}</ref>. == Рани години == Се родил во [[Цариград]] во семејството на [[Јулиј Константиј]]{{sfn|Bowersock|pp=21–22}} (консул во [[335]] година), брат на [[Константин Велики]], и неговата втора сопруга Василина, двајцата христијани. Мајка му умрела скоро по неговото раѓане{{sfn|Bowersock|p=22}}, а во [[337]] година како дете Јулијан го видел убиството на својот татко, извршено по наредба на чичко му [[Константиј II]]. Тој и неговиот полубрат [[Гал]] прво растеле во [[Витинија]], а потоа во царската вила Мацелум, [[Кападокија]], [[Мала Азија]]. За нивното воспитание се грижел аријанскиот епископ на [[Никомедија]][[Евсевиј Никомедиски|Евсевиј]]. За разлика од Гал, којшто бил свиреп и распуштен, Јулијан многу читал, имал одлична памет, освен грчки знаел и латински{{sfn|Browning|p=32}}. Со голема желба учествувал во воените вежби, бил мошне мобилен и силен иако не бил висок. На 18 годишна возраст се преселил во Цариград. Бидејќи му се допаѓало да се шета низ градот како обичен човек и да зборува со луѓето, почнале да зборуват за него дека би можел да управува добро со Римското Царство. Тоа го загрижило царот и наскоро по тоа го испратил во [[Никомедија]].{{sfn|Hunt|1998|p=44–45}} Тука се сретнал со [[Максим Ефески]], прочуен со својата омраза кон христијанството. Во тие години почнал да учи [[неоплатонизам]] прво при филозофот [[Едесиј Кападокијски|Едесиј]], а потоа и при неговиот ученик [[Максим Ефески|Максим]], упорно читал и за пророкувањa<ref name=Eunapius>{{cite web|url=http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#MAXIMUS|title=Maximus ''Lives of the Philosophers and Sophists'' (English translation)|year= 1921|pages= 343–565|website=www.tertullian.org|access-date=19 March 2019}}</ref> . [[354]] година бил повикан во дворот во [[Милано]] и држан таму. На следната година добил дозвола да се школува во [[Атина]], каде што се сретнал со свети [[Григориј Назијански]] и свети [[Василиј Кесаријски]]. Неговата лична религиозност била книжевна филозофска. Гледал на традиционите митови како на алегории, во кои античките богови се во аспект на филозофска божественост. Главни зачувани извори се негови слова за [[Хелиос]] и божицата-мајка се пофалби, а не теолошки трактати. Учил магија од Максим, чија система имала голема прилика со неоплатонизмот на [[Плотин]]. Исто така му се допаѓал и [[митра]]измот. == Доаѓање на власт == === Цезар === [[Податотека:Solidus Julian-transparent.png|thumb|left|250px|[[Солид]] на Јулијан, околу 361 година. Прослава на римската воена моќ.]] [[351]] година неговиот полубрат Гал бил прогласен за кајсар на истокот. Но тој се покажал неспособен раководител и бил осомничен во предавство кон царот. Константиј II го повикал кај себе во [[354]] година, а по патот бил убиен. Јулијан исто така бил осомничен и затворен за седум месеци во [[Милано|Медиоланум]]<ref>R. Browning, ''The Emperor Julian'' (London, 1975), pp. 74–75. However, Shaun Tougher, "The Advocacy of an Empress: Julian and Eusebia" (''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 48, No. 2 (1998), pp. 595–599), argues that the kind Eusebia of Julian's panegyric is a literary creation and that she was doing the bidding of her husband in bringing Julian around to doing what Constantius had asked of him. See especially p. 597.</ref>, сè додека траела истрагата. По настојување на жената на Константиј II, Евсевија, Јулијан бил ослободен и му било дозволено да се врати во [[Атина]] да го заврши образованието. Константиј II немал деца, а Јулијан останал единствениот жив маж од неговото семејство. На следната година Константиј II го повикал кај себе, му доделил титулата „цезар“ и го прогласил за управител на галските и германските провинциј, коишто тогаш биле ограбувани од германските племиња. Го венчал за својата сестра Елена и го испратил начело на војската во [[Галија]]. На тој начин царот покажал голема доверба во него. Но имало и сомежи дека тоа го направил со надеж дека младиот и неискусен војсководец ќе загине во жестоката војна. Дури зборувале дека не би го издржал ѕвекот на оружјето (Марцелин). === Војни во Германија === Иако без воено образование Јулијан се покажал како одличен војсководец. Тој веднаш тргнал кон Галија, ја поминал зимата во [[Виена]] вежбајки се упорно. Живеел доволно просто, јадел храната на обичниот војник, спиел завиткан во овчо крзно, а ноќе работел административна работа и пишувал филозофски дела. Летото на [[356]] година навлегол во Германија. Дел од [[Алемани]]те ги уплашил со самото свое појавување, а други победил во Битката кај Бротомаг. Вратил под римска власт [[Келн|Колонија Агрипина]]. Барбарите биле победени но не и покорени. Тие наново се собирале за судир со римјаните. Јулијан се вратил назад, за да ја помине зимата во [[Сенона]], каде дури бил опсаден од нив неколку месеци. Есента на [[357]] настапил против [[Германци]]те, дошол кај бреговите на реката [[Рајна]] и подигнал старата римска тврдина Три Таберни, наскоро заземена и уништена од Алеманите. Главниот судир со нив се одржал кај градот [[Стразбур|Аргенторатум]], каде со 13000 војска ги поразил [[Алемани]]те ([[Битка кај Стразбур]]){{sfn|Potter|2004|p=501}}. Јулијан решил дека тоа не е доволно и ги бркал на другиот брег на Рајна, палејќи и уништувајќи ги нивните села{{sfn|Hunt|1998|p=51}}{{sfn|Drinkwater|2007|p=240–241}}. Гледајќи го страшното пустошење алеманските цареви понудиле мир. Тој се согласил на десетмесечно примирје и се вратил во Галија. Во [[358]] година ги нападнал и победил и [[Франки]]те, форсирал реката [[Рајна]], опустошил германските земи и востановил тврдините од времето на [[Трајан]]. Франките биле натерани да питаат мир. Им доделил римско поданство и ги населил во [[Токсандрија]]. Следни на удир биле [[Хамави]]те. Многу од нив биле убиени а останатите избркани надвор од границите на империјата, назад во [[Хамаланд]]. На сето ова Константиј II гледал со сомнеж и завист. Тогаш по вторпат се обатил против Алеманите, ја минал [[Рајна]] и навлегол длабоко во [[Германија]]. Разбеснетите војници убивале луѓе и стока, палеле без поштеда. Уплашени алеманските цареви еден врз друг молеле за мир. Јулијан ги задолжил да дадат заробеници и да обезбедат градежен материјал за тврдини. Во [[359]] биле изградени наново сите римски гранични градови. Истата година за третпат ја преминал [[Рајна]] и победил останатите цареви, коишто не се биле предале и биле присилени да се согласат на мир. Така за четири години војни ја зацврстил западната граница на империјата и добил толку успехи, колку што никој не очекувал од него. === Прогласување === [[Податотека:JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg|thumb|right|180px|Монета на Јулијан (360–363)]] [[360]] година [[Шапур II]] навлегол во римската империја и по 73 дневна опсада зазел градот [[Диарбеќир|Амида]]. Царот почнал да се подготвува за нов поход против [[Сасанидското Царство]], каде војната се одвивала на римска територија, во [[Месопотамија]] и [[Ерменија]] . Азијатските војски требало да бида поткрепени од европските и царот, загрижен од порастот на неговата популарност, наредил да дојдат најдобрите легиони на Јулијан. Јулијан тоа го примил како знак за недоверба, а и без војска не би можел да ја штити [[Галија]]. Самата војска исто така била незадоволна од таква одлука и се кренала на бунт прогласувајќи го Јулијан за цар во [[Париз|Лутеција]]. Самиот Јулијан упорно одбивал секакви понуди, пружел раце, се молел, маѓепсувал да не вршат недолични дела, но накрај се согласил. Константиј II бил известен за тоа во [[Кесарија]], Кападокија. Во своите писма Јулијан се обидел да се оправда за тој чин. Константиј II барал да се одвој на секој начин од тие дела, но војската го охрабрувала и Јулијан се решил на војна. Бидејќи му било невозможно на Константиј II да возврати на предизвикот поради војната со персите, дури во [[361]] година успеал да тргне против узурпаторот. Меѓувреме Јулијан набргу ги победил [[Франки]]те и ги натерал да се согласат на мир. По тоа извршил мошне бргу дислокација, заземајќи ги алпските премини и ставил под своја власт [[Панонија]], [[Илирик]] и [[Италија]]. Само неочекуваната смрт на Константиј II на 3 ноември [[361]] година ја спречила меѓусебната војна. На 11 декември [[361]] година Јулијан влегол во [[Цариград]] како римски цар. Набргу потоа формирал трибунал и следбениците на Константиј II биле жестоко прогонувани. == Управување == [[Податотека:EPMA-10401-CILIII459-Julian letter-3.JPG|thumb|right|180px|Писмо-указ на Јулијан до Секунд, префект на Истокот за ситни судски дела. Копија на латински, најдена во Аморгос.(Епиграфски музеј на Атина)]] Првпат Јулијан администрирал во [[Галија]]. Негов главен приоритет бил да ги избрка барбарите надвор од римската територија. За да успее му била потребна помошта на месното население. Сметал дека е неопходно да обезбеди сигурен мир во опустошените подрачја. Поради таа причина се појавиле недоразбирања меѓу него и префектот [[Флорентиј]], чиј намери за покачување на даноците ги сметал за штетни, како и корупцијата и бирократијата, што владееле секаде. Дури го презел лично управувањето на провинција '''Belgica Secunda''' (Втора Белгија), за да има контрола над корумпираните даночници. Кога седнал на царскиот престол се зафатил со низа административни реформи. Неговиот личен аскетизам нашол одраз и во живот во дворецот. Најпрвин формирал трибунал за истрага и казнување на корумпираните службеници на [[Константиј II]]. Некои од нив биле осудени на смрт, други фрлени во затвор,а најповеќе биле избркани од дворецот, така што според современиците личел на пустиаа. Биле исфрлени илјадници слуги, евнуси, готвачи итн., т.е. сите непотребни луѓе. Тоа бил неговиот напад врз стариот систем, неефективен, корумпиран, скап и расипнички. Биле разрешени стотици тајни агенти и административни службеници. Неговата трпеза често била само од обично овошје и бил неуморен во работата. За време на денот решавал управнички прашања, давал аудиенции, диктирал писма, а вечер во библиотеката работел на други дела. Како што самиот пишувал често бил со несечени нокти и црни прсти, не носел диадема. Во обраќането бил прост и сакал да имитира добродетелта на првите принцепси. Кога биле бирани нови консули ги пресретнувал стоејќи, а по тоа ги придружувал одејќи пеш. Често посетувал цариградскиот сенат и одржувал говори, со што таа пројава на стара републичка традиција ги воодушевувала современиците. Јулијан го востановил системот на тетрархија, воведен од [[Диоклецијан]]. За разлика од својот чичко не се стремел кон авторитарно управување, туку го идеализирал царувањето на [[Адријан]] и [[Марко Аурелиј]]. Во својата прва пофалба, посветена на [[Константиј II]], го опишувал идеалниот владетел, којшто се подчинува на законот како секој обичен индивид. Функционално тоа значело проширување правата на локалните заедници, за сметка на централната власт. Така на пример сите земји што ги поседувал царот биле вратени на градските управи. Самите тие биле натерани да доделат повеќе права на граѓаните, често против нивната волја. Данокот што се плаќал во злато, ''aurum coronarium'', веќе бил доброволен, а сите забавени даноци за земја биле простени. Освен либерализацијата на бирократијата, Јулијан презел и некои лични одговорности, како тоа да ги одобрува новите даноци, што дотогаш било пракса на бирократијата. Третирањето на градовите како автономни заедници, освен од економски причини, се вршело и со идејата дека царската администрација треба да работи најповеќе да согледува за изведбата на законот и за обезбедувањето на предолгите граници на империјата. Во однос на административниот кадар, Јулијан барал луѓе од интелектуалните и професионални класи, а исто така и ги задржувал на работа квалитетните службеници и по истекување на роковите, како на пример ораторот [[Темистиј]]. Изборот на консули во [[362]] година предизвикал повеќе спорни прашања. Префектот на [[Илирик]], [[Клаудиј Мамертиниј]], бил добро примен од сите, сè додека тој на неговиот генерал Франкот [[Невита]], покажувал дека наспроти своите филозофски идеали, сè уште бил зависен од војската, која го прогласила за цар. == Враќање на паганството == == Поход во Персија и смрт == [[Податотека:Поход на Јулијан.jpg|thumb|left|250px|Поход на Јулијан во Персија]] Главна задача на Јулијан во надворешната политика била борбата со [[Сасанидското Царство]], тогаш под водството на [[Шапур II]] Долгоракиот ([[309]]—[[379]]). Офанзивата започнала во март [[363]] година со намера да биде заземен главниот град [[Ктесифон]] и да биде востановена римската власт над земите, отстапени од [[Константиј II]]. Мотивите за војната се нејасни, бидејќи сасанидите проводите пратеници за мирно решавање на споровите, но биле одбиени од Јулијан. Според Амијан тој сакал да им се одмазди на Персијците , а желбите му за битки и слава биле дополнителен мотив за да се реши на војна. Исто така гледал можност да го замени кралот Шапур II со неговиот брат Ормизда. Добил поддршка во одговорот на оракулот во старите [[Сибилски книги]], кои „очигледно го поддржуваат преминување на границата годинава“ ([[Амијан Марцелин]], Историја на Рим, XIII, 7), Јулијан тргнал од [[Антиохија]] со 65 000 војска. Решил дека е најпогодно да ја подели војската, за да ја опколи сасанидката престолнина од две страни. Така една војска од 30 000 римјани под водството на [[Прокопиј]] била испратена во [[Ерменија]] со задача да добие поддршка од ерменскиот крал и да нападне од север на Ктесифон. Во истото време Јулијан настапил следејќи го текот на реката [[Еуфрат]] и совладувајќи ги тврдините една по една. Некои од нив се предале сами, други биле заземени со опсада. Победувајќи ги персиските трупи, римската војска дошла до ѕидините на сасанидката престолнина. Пред самите ѕидини на градот поразиле поголемата сасанидска војска ([[Битка кај Ктесифон]]). Наскоро потоа била победена друга уште поголема сасанидска војска. Бидејќи војската на Прокопиј и ерменските трупи не доаѓале, а ѕидовите на Ктесифон се покажале мошне црвсти, во таква состојба Јулијан се откажал да го опсадува и одлучил да се повлече кај римските граници. [[Податотека:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|thumb|right|200px|[[Копти|Коптска]] икона, на која свети Меркуриј го убива Јулијан]] Ги запалил вишокот од резервите и сопствената флота, којашто била на реката [[Тигар (река)|Тигар]], и пустошејќи по патот тргнале на север со надеж да наидат на другата римска војска. Кај [[Маранга]] победиле уште една сасанидска војска, која се обидувала да им го пресече патот за повлекување. Во тоа време почнал да се чувствува глад, така што Јулијан наредил да бидат поделени со војниците сите резерви од царската кујна. На секој начин се обидувал да ги дели со нив тешкотиите и често се изложувал на опасност без некоја потреба. Така кога дознал дека Персијците нападнале еден римски одред, без оклоп, само со штит дотрчал на помош. Во разгорелата се борба бил ранет во раката, но фатален бил убодот од копје, фрлено од кај Персијците, кое го погодило во градите, ги пробило ребрата и се забило во долниот дел на дробот. Трета рана добил во цревата. Така ранет бил пренесен во неговиот шатор каде лекарот [[Орибазиј]] од [[Пергам]] се обидел да го лекува со поливање на раната со темно вино, но за кратко време умрел. Според историчарот Марцелин сè до поледниот здив зачувал исклучлива цврстина и беседувал со филозофите Максим и Приск за високите достоинства на човековиот дух. Во [[364]] филозофот [[Либаниј]] изјавил дека убиството било дело на некој војник христијанин, но тоа не е потврдено од други историчари како [[Амијан Марцелин]]. [[Јован Малала]] подоцна напишал дека тоа било заговор на свети [[Василиј Кесаријски]]. Четиринаесет години подоцна Либаниј пак изјавил дека Јулијан е убиен од некој [[Сарацин]] и дека тоа се потврдувало од Орибазиј, според кого раната е карактеристична за копије, користено од сарацинските трупи во персиската војска. Подоцнешните христијански историчари како [[Созомен]], пак ја создале легендата дека бил убиен од светец. Постојат и повеќе легенди за неговите последни зборови - според едни ја собрал сопствената крв во една паница и ја фрлил кон сонцето, неговиот бог, изрекувајќи „Биди задоволен“, а пак според [[Теодорит Кирски]] Јулијан воскликнал „Ти победи, галилејанину“. По својата смрт, Јулијан бил пренесен во пагански храм во [[Тарс]], [[Киликија]]. Нешто по тоа телото му е пренесено кај гробовите на неговите роднини во [[Цариград]] и ставено во црквата „Свети Апостоли“, заедно со тоа на неговата сопруга, во пурпурен саркофаг, но без да биде опеано, како што заслужувал еден отпадник. == Творештво == Оставнината на Јулијан, или она што не било уништено од христијаните, не е на никој начин мала. Сега се зачувани во целост или детали од следните творби: [[Податотека:Death of Julian - manuscript.jpg|thumb|right|200px| Илустрација од „Паѓането на кнезовите“ од [[Џон Лидгејт]], превод на „De Casibus Virorum Illustribus “ од [[Џовани Бокачо]], на која Јулијан е прикажан со одерена кожа.]] * Слово I. Величење во чест на Константиј * Слово II. Херојските дела на Константиј * Слово III. Величење во чест на Евсевија * Слово IV. Химна на кралот сонце * Слово V. Химна на мајката на боговите * Слово VI. Кон необразованите циници * Слово VII. Кон циниците хераклејци * Слово VIII. Утеха по заминувањете на Салустиј * Писмо до филозофот Темистиј * Писмо до Сенатот и луѓето на Атина * Дел од писмо до свештеник * Цезарите * Непријатели на брадите * Писма * Епиграми * Против галилејаните Повеќето од неговите дела се создадени за време на административната му работа, односно последните години од неговиот живот. Словата за Константиј се стереотипни и детално разработени, а делата што побиваат мислењето и начинот на живот на циниците се вистинска публицистика. Творбата „Непријатели на брадите“ е неговиот одговор кон антиохијците, кој му се насмејале на неговата брада, што ја носел на примерот на [[Адријан]]. „Цезарите“ е хумористична приказна за натпревар меѓу најпрочуените римски цари [[Цезар]],[[Август]],[[Трајан]],[[Марко Аурелиј]],[[Константин I Велики]] и на посебно интересен начин [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. Всушност творбата го критикува Константиј, кој бил истовремено христијанин и цар. Религиозните творби, химните за боговите, се зеплеткуваат со филозофски размислувања. Тие го покажуваат неговото религиозно чувство. Центар на неговата религија е култот кон сонцето, создаден под влијание на персискиот култ на богот [[Митра]]. Уште од младич ја сакал природата и најповеќе сонцето. Според неговата теорија постоеле три света во три сонца. Првото, Високото Сонце, сочинувало идејата за општото постоење, духовно и мислено. Свет на апсолутната вистина и егзистенцијалност. Вториот свет е на видливото сонце, светот што се гледа. Тоа се јавува одраз на првиот свет. Меѓу нив се наоѓа третиот свет, кој мисли со сопствено сонце. Така се создава едно тројство на сонца, духовно, ментално и материјално. Менталниот свет се јавува одраз на духовниот и сам на свој ред е огледало на чувствениот или материјалноот свет. Т.е. материјалниот свет се јавува одраз на одраз, двојна репродукција на апсолутниот образец. Високото Сонце е недостапно за човекот, сонцето на чувствениот свет е премногу материјално, за да се почитува. Затоа Јулијан го концентрира своето внимание на менталното сонце, го нарекува ''Крал-Сонце'' и го почитува. Најважната од неговите творби, за жал зачувана само во делови, е „Против галилејаните“, за неговата намера за отфрлањње на христијанството. Единствениот дел што е зачуван, е еден извадок од свети [[Кирил Александријски]], којшто дава цитати од првите три книги во својето побивање на Јулијан, ''Contra Julianum''. Неговите творби се издавани неколкупати за време на [[ренесанса]]та, но често делумно. Целосно тие се преведени и објавени во Класичната библиотека „Лоеб “ во [[1913]] година. == Името на Јулијан во наредните векови == [[Податотека:Taq-e Bostan - fallen Roman.jpg|thumb|left|200px|Детаљ од крунисувањето на сасанидскиот цар [[Ардашир II]] на кој е покажано телото на Јулијан под неговите нозе (се познава по брадата и царскиот венец).]] Веднаш по својата смрт Јулијан се претворил во мит. Пагани како [[Амијан Марцелин]] и [[Либаниј]] го прикажуваат како херој, толерантен, силен и голем човек за своето време. Христијанските автори пак го опишувале како глупак, чудовиште што врши осрамотувања и човечки жртви, отпадник (дури указот за толерантност се сметал за насочен против христијаните). Тој лик останал и за време на [[среден век|средниот век]] и [[ренесанса]]та. Во осумнаесеттиот век некои филозофи (како [[Волтер]]) гледале на него како на борец против апсолутизмот на империјата и сакале да го рехабилитираат. Други романтичари се восхитувале на неговиот очаен и бистар ум. Во [[1873]] [[Хенрик Ибсен]] напишал трагедија за него наречена „Цар или галилеец“, а рускиот поет [[Дмитриј Мережковскиј]] напишал романот „Смрт на боговите (Јулијан Отпадник)“ ([[1895]]). Во дваесеттиот век трите лика на Јулијан - отпадникот, филозофот и херојот на загубена кауза се прошируваат во литературата и киното. [[1924]] година музичарот [[Феликс Вејнгартнер]] напишал операта „Отпадникот“. Тој е и главен херој на романот „Јулијан“ на [[Гор Видал]], што се одликува со уништувачка критика на христијанството. Неговите писма имаат посебно место во книгата „Модификација“ на Мајкол Батор ([[1957]] година). Векови по својата смрт, последниот пагански цар на Римското Царство продолжува да го разбранува човековото мислење. == Творби на Јулијан == * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_1_sun.htm ''Химна на кралот сонце ''] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_2_mother.htm ''Химна на мајката на боговите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/caesars.html ''Цезарите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/misopogon.html ''Misopogon'' или Непријатели на брадите] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm ''Против галилејаните'': остатоци од 3 книги, извадок од Кирил Александријски, Contra Julianum] == Белешки == {{Notelist-lr}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] * [[Амијан Марцелин]], ''Res Gestae'', Libri XV-XXV (books 15-25) * [[Claudius Mamertinus]], "''Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori''", ''[[Panegyrici Latini]]'', panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year * [[Gregory Nazianzen]], ''Orations'', "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_2_oration4.htm First Invective Against Julian]", "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_3_oration5.htm Second Invective Against Julian]" * [[Либаниј]], [http://www.tertullian.org/fathers/libanius_monody.htm Monody — Funeral Oration for Julian the Apostate] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 ''Panegyric upon Julian''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601024626/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 |date=2008-06-01 }} од Либаниј, којшто добро го познавал Јулијан и му се восхитувал. * [http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html Laws of Julian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311065732/http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm Julian the Apostate, Against the Galileans (1923) By Wilmer Cave WRIGHT, PH.D.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306101717/http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm |date=2007-03-06 }} * [http://www.sacred-texts.com/cla/toj/index.htm Two Orations of the Emperor Julian, at sacred-texts, translated by Thomas Taylor] * [http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304175929/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more |date=2016-03-04 }} * [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1997/97.03.22.html Review of Rowland Smith's "Julian's Gods"] * [http://www.fourthcentury.com/index.php/imperial-laws-chart list of fourth-century Roman laws involving religion] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=988 A 4th century chalcedony portrait of Julian] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=1297 Statue of Julian the Apostate. Marble. 361—363. Paris, Louvre Museum] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=741 Julian the Apostate, son of Constantius. Marble. Rome, Capitoline Museums] * [http://calitreview.com/764 Article on Julian at the California Literary Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080626095244/http://calitreview.com/764 |date=2008-06-26 }} * [http://www.juliansociety.org/ The Julian Society] {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 363 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијанството во Римското Царство]] [[Категорија:Римски цареви загинати во битка]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] dfrre96c7e29h0ujbdltdkh5ruvxo90 5582860 5582859 2026-06-26T12:59:48Z Buli 2648 5582860 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Juliancng8851obverse.jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting bearded man with diadem, facing right. The text around the edges reads FL CL IVLIANVS P F AVG, clockwise. | caption = Julian on a [[solidus (coin)|''solidus'']] minted at [[Antioch]].<br/>{{nowrap|Legend: {{Smallcaps|{{abbr|Fl|Flavius}} {{abbr|Cl|Claudius}} Iulianus {{abbr|p f|pius felix}} {{abbr|aug|augustus}}}}.}} | succession = [[Roman emperor]] | reign = 3 ноември 361&nbsp;– 26 јуни 363 (proclaimed in February 360) | reign_type = [[Augustus (title)|''Augustus'']] | predecessor = [[Констанциј II]] | successor = [[Јовијан]] | reign1 = 6 ноември 355&nbsp;– 360 | reign_type1 = [[Caesar (title)|''Caesar'']] | birth_date = 331 | birth_place = [[Constantinople]], [[Roman Empire]] | death_date = 26 јуни 363 (aged 31–32) | death_place = [[Samarra]], [[Mesopotamia]], [[Sassanid Empire]] | burial_place = [[Tarsus (city)|Tarsus]], then [[Church of the Holy Apostles]] | spouse = [[Helena (wife of Julian)|Helena]] (m. 355, died 360) | full_name = Flavius Claudius Julianus | regnal_name = [[Imperator]] [[Caesar (title)|Caesar]] [[Flavia gens|Flavius]] Claudius Julianus [[Augustus (title)|Augustus]] | dynasty = [[Константинова династија|Константинова]] | father = [[Јулиј Констанциј]] | mother = [[Василина]] | religion = {{ubl|[[Hellenistic religion]]|Previously [[Christianity]]}}<!-- | regnal_name = Imperator Caesar dominus noster Flavius Claudius Iulianus pius felix Augustus{{sfn|Browning|p=103}}--> }} {{Инфокутија за личност | име=Јулијан Отпадникот| портрет=Julian.jpg | опис=Римски цар | наставка= | роден-дата=[[331]] / [[332]] година | роден-место=[[Цариград]] | починал-дата=26 јуни [[363]] година | починал-место=[[Маранга]], Месопотамија | }} '''Флавиј Клаудиј Јулијан''' наречен „'''Отпадникот'''“{{efn-lr|Ретко „Јулијан II““. Ознаката „Јулијан I“ се применува или на императорот [[Дидиј Јулијан]] ({{reign}} 193),<ref>David Sear, ''Roman Coins and Their Values'', Volume 5 (London: Spink, 2014), p. 267.</ref> или на узурпаторот Јулијан ({{reign}} 283–285).<ref>D. Margetić, "[https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=344652 Antoniani of Julian of Pannonia]", Num. vijesti, broj 63., 2010</ref> Уште поретко го нарекуваат „Јулијан III“.<ref>Kunsthistorisches Museum Wien, "[https://press.khm.at/fileadmin/content/KHM/Presse/2019/Boese_Kaiser/PT_Boese_Kaiser_engl.pdf Evil Emperors]", 2019</ref>}} ({{langx|la|Flavius Claudius Iulianus}}, ([[331]] или [[332]] - [[363]]) — римски и [[Византија|византиски]] цар од Константиновата династија. Последниот пагански римски цар, филозоф и ретор. Познат во историјата со прекарот Отпадник, понекогаш и како Јулијан II или Јулијан Филозофот<ref>{{Cite book |last=De Leseleuc |first=Anne |title=Julien le philosophe : César des Gaules |publisher=Sagittaire |year=2013}}</ref>. == Рани години == Се родил во [[Цариград]] во семејството на [[Јулиј Константиј]]{{sfn|Bowersock|pp=21–22}} (консул во [[335]] година), брат на [[Константин Велики]], и неговата втора сопруга Василина, двајцата христијани. Мајка му умрела скоро по неговото раѓане{{sfn|Bowersock|p=22}}, а во [[337]] година како дете Јулијан го видел убиството на својот татко, извршено по наредба на чичко му [[Константиј II]]. Тој и неговиот полубрат [[Гал]] прво растеле во [[Витинија]], а потоа во царската вила Мацелум, [[Кападокија]], [[Мала Азија]]. За нивното воспитание се грижел аријанскиот епископ на [[Никомедија]][[Евсевиј Никомедиски|Евсевиј]]. За разлика од Гал, којшто бил свиреп и распуштен, Јулијан многу читал, имал одлична памет, освен грчки знаел и латински{{sfn|Browning|p=32}}. Со голема желба учествувал во воените вежби, бил мошне мобилен и силен иако не бил висок. На 18 годишна возраст се преселил во Цариград. Бидејќи му се допаѓало да се шета низ градот како обичен човек и да зборува со луѓето, почнале да зборуват за него дека би можел да управува добро со Римското Царство. Тоа го загрижило царот и наскоро по тоа го испратил во [[Никомедија]].{{sfn|Hunt|1998|p=44–45}} Тука се сретнал со [[Максим Ефески]], прочуен со својата омраза кон христијанството. Во тие години почнал да учи [[неоплатонизам]] прво при филозофот [[Едесиј Кападокијски|Едесиј]], а потоа и при неговиот ученик [[Максим Ефески|Максим]], упорно читал и за пророкувањa<ref name=Eunapius>{{cite web|url=http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#MAXIMUS|title=Maximus ''Lives of the Philosophers and Sophists'' (English translation)|year= 1921|pages= 343–565|website=www.tertullian.org|access-date=19 March 2019}}</ref> . [[354]] година бил повикан во дворот во [[Милано]] и држан таму. На следната година добил дозвола да се школува во [[Атина]], каде што се сретнал со свети [[Григориј Назијански]] и свети [[Василиј Кесаријски]]. Неговата лична религиозност била книжевна филозофска. Гледал на традиционите митови како на алегории, во кои античките богови се во аспект на филозофска божественост. Главни зачувани извори се негови слова за [[Хелиос]] и божицата-мајка се пофалби, а не теолошки трактати. Учил магија од Максим, чија система имала голема прилика со неоплатонизмот на [[Плотин]]. Исто така му се допаѓал и [[митра]]измот. == Доаѓање на власт == === Цезар === [[Податотека:Solidus Julian-transparent.png|thumb|left|250px|[[Солид]] на Јулијан, околу 361 година. Прослава на римската воена моќ.]] [[351]] година неговиот полубрат Гал бил прогласен за кајсар на истокот. Но тој се покажал неспособен раководител и бил осомничен во предавство кон царот. Константиј II го повикал кај себе во [[354]] година, а по патот бил убиен. Јулијан исто така бил осомничен и затворен за седум месеци во [[Милано|Медиоланум]]<ref>R. Browning, ''The Emperor Julian'' (London, 1975), pp. 74–75. However, Shaun Tougher, "The Advocacy of an Empress: Julian and Eusebia" (''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 48, No. 2 (1998), pp. 595–599), argues that the kind Eusebia of Julian's panegyric is a literary creation and that she was doing the bidding of her husband in bringing Julian around to doing what Constantius had asked of him. See especially p. 597.</ref>, сè додека траела истрагата. По настојување на жената на Константиј II, Евсевија, Јулијан бил ослободен и му било дозволено да се врати во [[Атина]] да го заврши образованието. Константиј II немал деца, а Јулијан останал единствениот жив маж од неговото семејство. На следната година Константиј II го повикал кај себе, му доделил титулата „цезар“ и го прогласил за управител на галските и германските провинциј, коишто тогаш биле ограбувани од германските племиња. Го венчал за својата сестра Елена и го испратил начело на војската во [[Галија]]. На тој начин царот покажал голема доверба во него. Но имало и сомежи дека тоа го направил со надеж дека младиот и неискусен војсководец ќе загине во жестоката војна. Дури зборувале дека не би го издржал ѕвекот на оружјето (Марцелин). === Војни во Германија === Иако без воено образование Јулијан се покажал како одличен војсководец. Тој веднаш тргнал кон Галија, ја поминал зимата во [[Виена]] вежбајки се упорно. Живеел доволно просто, јадел храната на обичниот војник, спиел завиткан во овчо крзно, а ноќе работел административна работа и пишувал филозофски дела. Летото на [[356]] година навлегол во Германија. Дел од [[Алемани]]те ги уплашил со самото свое појавување, а други победил во Битката кај Бротомаг. Вратил под римска власт [[Келн|Колонија Агрипина]]. Барбарите биле победени но не и покорени. Тие наново се собирале за судир со римјаните. Јулијан се вратил назад, за да ја помине зимата во [[Сенона]], каде дури бил опсаден од нив неколку месеци. Есента на [[357]] настапил против [[Германци]]те, дошол кај бреговите на реката [[Рајна]] и подигнал старата римска тврдина Три Таберни, наскоро заземена и уништена од Алеманите. Главниот судир со нив се одржал кај градот [[Стразбур|Аргенторатум]], каде со 13000 војска ги поразил [[Алемани]]те ([[Битка кај Стразбур]]){{sfn|Potter|2004|p=501}}. Јулијан решил дека тоа не е доволно и ги бркал на другиот брег на Рајна, палејќи и уништувајќи ги нивните села{{sfn|Hunt|1998|p=51}}{{sfn|Drinkwater|2007|p=240–241}}. Гледајќи го страшното пустошење алеманските цареви понудиле мир. Тој се согласил на десетмесечно примирје и се вратил во Галија. Во [[358]] година ги нападнал и победил и [[Франки]]те, форсирал реката [[Рајна]], опустошил германските земи и востановил тврдините од времето на [[Трајан]]. Франките биле натерани да питаат мир. Им доделил римско поданство и ги населил во [[Токсандрија]]. Следни на удир биле [[Хамави]]те. Многу од нив биле убиени а останатите избркани надвор од границите на империјата, назад во [[Хамаланд]]. На сето ова Константиј II гледал со сомнеж и завист. Тогаш по вторпат се обатил против Алеманите, ја минал [[Рајна]] и навлегол длабоко во [[Германија]]. Разбеснетите војници убивале луѓе и стока, палеле без поштеда. Уплашени алеманските цареви еден врз друг молеле за мир. Јулијан ги задолжил да дадат заробеници и да обезбедат градежен материјал за тврдини. Во [[359]] биле изградени наново сите римски гранични градови. Истата година за третпат ја преминал [[Рајна]] и победил останатите цареви, коишто не се биле предале и биле присилени да се согласат на мир. Така за четири години војни ја зацврстил западната граница на империјата и добил толку успехи, колку што никој не очекувал од него. === Прогласување === [[Податотека:JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg|thumb|right|180px|Монета на Јулијан (360–363)]] [[360]] година [[Шапур II]] навлегол во римската империја и по 73 дневна опсада зазел градот [[Диарбеќир|Амида]]. Царот почнал да се подготвува за нов поход против [[Сасанидското Царство]], каде војната се одвивала на римска територија, во [[Месопотамија]] и [[Ерменија]] . Азијатските војски требало да бида поткрепени од европските и царот, загрижен од порастот на неговата популарност, наредил да дојдат најдобрите легиони на Јулијан. Јулијан тоа го примил како знак за недоверба, а и без војска не би можел да ја штити [[Галија]]. Самата војска исто така била незадоволна од таква одлука и се кренала на бунт прогласувајќи го Јулијан за цар во [[Париз|Лутеција]]. Самиот Јулијан упорно одбивал секакви понуди, пружел раце, се молел, маѓепсувал да не вршат недолични дела, но накрај се согласил. Константиј II бил известен за тоа во [[Кесарија]], Кападокија. Во своите писма Јулијан се обидел да се оправда за тој чин. Константиј II барал да се одвој на секој начин од тие дела, но војската го охрабрувала и Јулијан се решил на војна. Бидејќи му било невозможно на Константиј II да возврати на предизвикот поради војната со персите, дури во [[361]] година успеал да тргне против узурпаторот. Меѓувреме Јулијан набргу ги победил [[Франки]]те и ги натерал да се согласат на мир. По тоа извршил мошне бргу дислокација, заземајќи ги алпските премини и ставил под своја власт [[Панонија]], [[Илирик]] и [[Италија]]. Само неочекуваната смрт на Константиј II на 3 ноември [[361]] година ја спречила меѓусебната војна. На 11 декември [[361]] година Јулијан влегол во [[Цариград]] како римски цар. Набргу потоа формирал трибунал и следбениците на Константиј II биле жестоко прогонувани. == Управување == [[Податотека:EPMA-10401-CILIII459-Julian letter-3.JPG|thumb|right|180px|Писмо-указ на Јулијан до Секунд, префект на Истокот за ситни судски дела. Копија на латински, најдена во Аморгос.(Епиграфски музеј на Атина)]] Првпат Јулијан администрирал во [[Галија]]. Негов главен приоритет бил да ги избрка барбарите надвор од римската територија. За да успее му била потребна помошта на месното население. Сметал дека е неопходно да обезбеди сигурен мир во опустошените подрачја. Поради таа причина се појавиле недоразбирања меѓу него и префектот [[Флорентиј]], чиј намери за покачување на даноците ги сметал за штетни, како и корупцијата и бирократијата, што владееле секаде. Дури го презел лично управувањето на провинција '''Belgica Secunda''' (Втора Белгија), за да има контрола над корумпираните даночници. Кога седнал на царскиот престол се зафатил со низа административни реформи. Неговиот личен аскетизам нашол одраз и во живот во дворецот. Најпрвин формирал трибунал за истрага и казнување на корумпираните службеници на [[Константиј II]]. Некои од нив биле осудени на смрт, други фрлени во затвор,а најповеќе биле избркани од дворецот, така што според современиците личел на пустиаа. Биле исфрлени илјадници слуги, евнуси, готвачи итн., т.е. сите непотребни луѓе. Тоа бил неговиот напад врз стариот систем, неефективен, корумпиран, скап и расипнички. Биле разрешени стотици тајни агенти и административни службеници. Неговата трпеза често била само од обично овошје и бил неуморен во работата. За време на денот решавал управнички прашања, давал аудиенции, диктирал писма, а вечер во библиотеката работел на други дела. Како што самиот пишувал често бил со несечени нокти и црни прсти, не носел диадема. Во обраќането бил прост и сакал да имитира добродетелта на првите принцепси. Кога биле бирани нови консули ги пресретнувал стоејќи, а по тоа ги придружувал одејќи пеш. Често посетувал цариградскиот сенат и одржувал говори, со што таа пројава на стара републичка традиција ги воодушевувала современиците. Јулијан го востановил системот на тетрархија, воведен од [[Диоклецијан]]. За разлика од својот чичко не се стремел кон авторитарно управување, туку го идеализирал царувањето на [[Адријан]] и [[Марко Аурелиј]]. Во својата прва пофалба, посветена на [[Константиј II]], го опишувал идеалниот владетел, којшто се подчинува на законот како секој обичен индивид. Функционално тоа значело проширување правата на локалните заедници, за сметка на централната власт. Така на пример сите земји што ги поседувал царот биле вратени на градските управи. Самите тие биле натерани да доделат повеќе права на граѓаните, често против нивната волја. Данокот што се плаќал во злато, ''aurum coronarium'', веќе бил доброволен, а сите забавени даноци за земја биле простени. Освен либерализацијата на бирократијата, Јулијан презел и некои лични одговорности, како тоа да ги одобрува новите даноци, што дотогаш било пракса на бирократијата. Третирањето на градовите како автономни заедници, освен од економски причини, се вршело и со идејата дека царската администрација треба да работи најповеќе да согледува за изведбата на законот и за обезбедувањето на предолгите граници на империјата. Во однос на административниот кадар, Јулијан барал луѓе од интелектуалните и професионални класи, а исто така и ги задржувал на работа квалитетните службеници и по истекување на роковите, како на пример ораторот [[Темистиј]]. Изборот на консули во [[362]] година предизвикал повеќе спорни прашања. Префектот на [[Илирик]], [[Клаудиј Мамертиниј]], бил добро примен од сите, сè додека тој на неговиот генерал Франкот [[Невита]], покажувал дека наспроти своите филозофски идеали, сè уште бил зависен од војската, која го прогласила за цар. == Враќање на паганството == == Поход во Персија и смрт == [[Податотека:Поход на Јулијан.jpg|thumb|left|250px|Поход на Јулијан во Персија]] Главна задача на Јулијан во надворешната политика била борбата со [[Сасанидското Царство]], тогаш под водството на [[Шапур II]] Долгоракиот ([[309]]—[[379]]). Офанзивата започнала во март [[363]] година со намера да биде заземен главниот град [[Ктесифон]] и да биде востановена римската власт над земите, отстапени од [[Константиј II]]. Мотивите за војната се нејасни, бидејќи сасанидите проводите пратеници за мирно решавање на споровите, но биле одбиени од Јулијан. Според Амијан тој сакал да им се одмазди на Персијците , а желбите му за битки и слава биле дополнителен мотив за да се реши на војна. Исто така гледал можност да го замени кралот Шапур II со неговиот брат Ормизда. Добил поддршка во одговорот на оракулот во старите [[Сибилски книги]], кои „очигледно го поддржуваат преминување на границата годинава“ ([[Амијан Марцелин]], Историја на Рим, XIII, 7), Јулијан тргнал од [[Антиохија]] со 65 000 војска. Решил дека е најпогодно да ја подели војската, за да ја опколи сасанидката престолнина од две страни. Така една војска од 30 000 римјани под водството на [[Прокопиј]] била испратена во [[Ерменија]] со задача да добие поддршка од ерменскиот крал и да нападне од север на Ктесифон. Во истото време Јулијан настапил следејќи го текот на реката [[Еуфрат]] и совладувајќи ги тврдините една по една. Некои од нив се предале сами, други биле заземени со опсада. Победувајќи ги персиските трупи, римската војска дошла до ѕидините на сасанидката престолнина. Пред самите ѕидини на градот поразиле поголемата сасанидска војска ([[Битка кај Ктесифон]]). Наскоро потоа била победена друга уште поголема сасанидска војска. Бидејќи војската на Прокопиј и ерменските трупи не доаѓале, а ѕидовите на Ктесифон се покажале мошне црвсти, во таква состојба Јулијан се откажал да го опсадува и одлучил да се повлече кај римските граници. [[Податотека:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|thumb|right|200px|[[Копти|Коптска]] икона, на која свети Меркуриј го убива Јулијан]] Ги запалил вишокот од резервите и сопствената флота, којашто била на реката [[Тигар (река)|Тигар]], и пустошејќи по патот тргнале на север со надеж да наидат на другата римска војска. Кај [[Маранга]] победиле уште една сасанидска војска, која се обидувала да им го пресече патот за повлекување. Во тоа време почнал да се чувствува глад, така што Јулијан наредил да бидат поделени со војниците сите резерви од царската кујна. На секој начин се обидувал да ги дели со нив тешкотиите и често се изложувал на опасност без некоја потреба. Така кога дознал дека Персијците нападнале еден римски одред, без оклоп, само со штит дотрчал на помош. Во разгорелата се борба бил ранет во раката, но фатален бил убодот од копје, фрлено од кај Персијците, кое го погодило во градите, ги пробило ребрата и се забило во долниот дел на дробот. Трета рана добил во цревата. Така ранет бил пренесен во неговиот шатор каде лекарот [[Орибазиј]] од [[Пергам]] се обидел да го лекува со поливање на раната со темно вино, но за кратко време умрел. Според историчарот Марцелин сè до поледниот здив зачувал исклучлива цврстина и беседувал со филозофите Максим и Приск за високите достоинства на човековиот дух. Во [[364]] филозофот [[Либаниј]] изјавил дека убиството било дело на некој војник христијанин, но тоа не е потврдено од други историчари како [[Амијан Марцелин]]. [[Јован Малала]] подоцна напишал дека тоа било заговор на свети [[Василиј Кесаријски]]. Четиринаесет години подоцна Либаниј пак изјавил дека Јулијан е убиен од некој [[Сарацин]] и дека тоа се потврдувало од Орибазиј, според кого раната е карактеристична за копије, користено од сарацинските трупи во персиската војска. Подоцнешните христијански историчари како [[Созомен]], пак ја создале легендата дека бил убиен од светец. Постојат и повеќе легенди за неговите последни зборови - според едни ја собрал сопствената крв во една паница и ја фрлил кон сонцето, неговиот бог, изрекувајќи „Биди задоволен“, а пак според [[Теодорит Кирски]] Јулијан воскликнал „Ти победи, галилејанину“. По својата смрт, Јулијан бил пренесен во пагански храм во [[Тарс]], [[Киликија]]. Нешто по тоа телото му е пренесено кај гробовите на неговите роднини во [[Цариград]] и ставено во црквата „Свети Апостоли“, заедно со тоа на неговата сопруга, во пурпурен саркофаг, но без да биде опеано, како што заслужувал еден отпадник. == Творештво == Оставнината на Јулијан, или она што не било уништено од христијаните, не е на никој начин мала. Сега се зачувани во целост или детали од следните творби: [[Податотека:Death of Julian - manuscript.jpg|thumb|right|200px| Илустрација од „Паѓането на кнезовите“ од [[Џон Лидгејт]], превод на „De Casibus Virorum Illustribus “ од [[Џовани Бокачо]], на која Јулијан е прикажан со одерена кожа.]] * Слово I. Величење во чест на Константиј * Слово II. Херојските дела на Константиј * Слово III. Величење во чест на Евсевија * Слово IV. Химна на кралот сонце * Слово V. Химна на мајката на боговите * Слово VI. Кон необразованите циници * Слово VII. Кон циниците хераклејци * Слово VIII. Утеха по заминувањете на Салустиј * Писмо до филозофот Темистиј * Писмо до Сенатот и луѓето на Атина * Дел од писмо до свештеник * Цезарите * Непријатели на брадите * Писма * Епиграми * Против галилејаните Повеќето од неговите дела се создадени за време на административната му работа, односно последните години од неговиот живот. Словата за Константиј се стереотипни и детално разработени, а делата што побиваат мислењето и начинот на живот на циниците се вистинска публицистика. Творбата „Непријатели на брадите“ е неговиот одговор кон антиохијците, кој му се насмејале на неговата брада, што ја носел на примерот на [[Адријан]]. „Цезарите“ е хумористична приказна за натпревар меѓу најпрочуените римски цари [[Цезар]],[[Август]],[[Трајан]],[[Марко Аурелиј]],[[Константин I Велики]] и на посебно интересен начин [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. Всушност творбата го критикува Константиј, кој бил истовремено христијанин и цар. Религиозните творби, химните за боговите, се зеплеткуваат со филозофски размислувања. Тие го покажуваат неговото религиозно чувство. Центар на неговата религија е култот кон сонцето, создаден под влијание на персискиот култ на богот [[Митра]]. Уште од младич ја сакал природата и најповеќе сонцето. Според неговата теорија постоеле три света во три сонца. Првото, Високото Сонце, сочинувало идејата за општото постоење, духовно и мислено. Свет на апсолутната вистина и егзистенцијалност. Вториот свет е на видливото сонце, светот што се гледа. Тоа се јавува одраз на првиот свет. Меѓу нив се наоѓа третиот свет, кој мисли со сопствено сонце. Така се создава едно тројство на сонца, духовно, ментално и материјално. Менталниот свет се јавува одраз на духовниот и сам на свој ред е огледало на чувствениот или материјалноот свет. Т.е. материјалниот свет се јавува одраз на одраз, двојна репродукција на апсолутниот образец. Високото Сонце е недостапно за човекот, сонцето на чувствениот свет е премногу материјално, за да се почитува. Затоа Јулијан го концентрира своето внимание на менталното сонце, го нарекува ''Крал-Сонце'' и го почитува. Најважната од неговите творби, за жал зачувана само во делови, е „Против галилејаните“, за неговата намера за отфрлањње на христијанството. Единствениот дел што е зачуван, е еден извадок од свети [[Кирил Александријски]], којшто дава цитати од првите три книги во својето побивање на Јулијан, ''Contra Julianum''. Неговите творби се издавани неколкупати за време на [[ренесанса]]та, но често делумно. Целосно тие се преведени и објавени во Класичната библиотека „Лоеб “ во [[1913]] година. == Името на Јулијан во наредните векови == [[Податотека:Taq-e Bostan - fallen Roman.jpg|thumb|left|200px|Детаљ од крунисувањето на сасанидскиот цар [[Ардашир II]] на кој е покажано телото на Јулијан под неговите нозе (се познава по брадата и царскиот венец).]] Веднаш по својата смрт Јулијан се претворил во мит. Пагани како [[Амијан Марцелин]] и [[Либаниј]] го прикажуваат како херој, толерантен, силен и голем човек за своето време. Христијанските автори пак го опишувале како глупак, чудовиште што врши осрамотувања и човечки жртви, отпадник (дури указот за толерантност се сметал за насочен против христијаните). Тој лик останал и за време на [[среден век|средниот век]] и [[ренесанса]]та. Во осумнаесеттиот век некои филозофи (како [[Волтер]]) гледале на него како на борец против апсолутизмот на империјата и сакале да го рехабилитираат. Други романтичари се восхитувале на неговиот очаен и бистар ум. Во [[1873]] [[Хенрик Ибсен]] напишал трагедија за него наречена „Цар или галилеец“, а рускиот поет [[Дмитриј Мережковскиј]] напишал романот „Смрт на боговите (Јулијан Отпадник)“ ([[1895]]). Во дваесеттиот век трите лика на Јулијан - отпадникот, филозофот и херојот на загубена кауза се прошируваат во литературата и киното. [[1924]] година музичарот [[Феликс Вејнгартнер]] напишал операта „Отпадникот“. Тој е и главен херој на романот „Јулијан“ на [[Гор Видал]], што се одликува со уништувачка критика на христијанството. Неговите писма имаат посебно место во книгата „Модификација“ на Мајкол Батор ([[1957]] година). Векови по својата смрт, последниот пагански цар на Римското Царство продолжува да го разбранува човековото мислење. == Творби на Јулијан == * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_1_sun.htm ''Химна на кралот сонце ''] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_2_mother.htm ''Химна на мајката на боговите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/caesars.html ''Цезарите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/misopogon.html ''Misopogon'' или Непријатели на брадите] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm ''Против галилејаните'': остатоци од 3 книги, извадок од Кирил Александријски, Contra Julianum] == Белешки == {{Notelist-lr}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] * [[Амијан Марцелин]], ''Res Gestae'', Libri XV-XXV (books 15-25) * [[Claudius Mamertinus]], "''Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori''", ''[[Panegyrici Latini]]'', panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year * [[Gregory Nazianzen]], ''Orations'', "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_2_oration4.htm First Invective Against Julian]", "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_3_oration5.htm Second Invective Against Julian]" * [[Либаниј]], [http://www.tertullian.org/fathers/libanius_monody.htm Monody — Funeral Oration for Julian the Apostate] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 ''Panegyric upon Julian''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601024626/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 |date=2008-06-01 }} од Либаниј, којшто добро го познавал Јулијан и му се восхитувал. * [http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html Laws of Julian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311065732/http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm Julian the Apostate, Against the Galileans (1923) By Wilmer Cave WRIGHT, PH.D.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306101717/http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm |date=2007-03-06 }} * [http://www.sacred-texts.com/cla/toj/index.htm Two Orations of the Emperor Julian, at sacred-texts, translated by Thomas Taylor] * [http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304175929/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more |date=2016-03-04 }} * [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1997/97.03.22.html Review of Rowland Smith's "Julian's Gods"] * [http://www.fourthcentury.com/index.php/imperial-laws-chart list of fourth-century Roman laws involving religion] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=988 A 4th century chalcedony portrait of Julian] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=1297 Statue of Julian the Apostate. Marble. 361—363. Paris, Louvre Museum] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=741 Julian the Apostate, son of Constantius. Marble. Rome, Capitoline Museums] * [http://calitreview.com/764 Article on Julian at the California Literary Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080626095244/http://calitreview.com/764 |date=2008-06-26 }} * [http://www.juliansociety.org/ The Julian Society] {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 363 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијанството во Римското Царство]] [[Категорија:Римски цареви загинати во битка]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] 945d3hfgv6k0aka36ca67zv170613s5 5582864 5582860 2026-06-26T13:03:04Z Buli 2648 5582864 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Juliancng8851obverse.jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting bearded man with diadem, facing right. The text around the edges reads FL CL IVLIANVS P F AVG, clockwise. | caption = Julian on a [[solidus (coin)|''solidus'']] minted at [[Antioch]].<br/>{{nowrap|Legend: {{Smallcaps|{{abbr|Fl|Flavius}} {{abbr|Cl|Claudius}} Iulianus {{abbr|p f|pius felix}} {{abbr|aug|augustus}}}}.}} | succession = [[Roman emperor]] | reign = 3 ноември 361&nbsp;– 26 јуни 363 (proclaimed in February 360) | reign_type = [[Augustus (title)|''Augustus'']] | predecessor = [[Констанциј II]] | successor = [[Јовијан]] | reign1 = 6 ноември 355&nbsp;– 360 | reign_type1 = [[Caesar (title)|''Caesar'']] | birth_date = 331 | birth_place = [[Константинопол]], [[Римска Империја]] | death_date = 26 јуни 363 (aged 31–32) | death_place = [[Самара]], [[Месопотамија]], [[Сасанидска Империја]] | burial_place = [[Tarsus (city)|Tarsus]], then [[Church of the Holy Apostles]] | spouse = [[Helena (wife of Julian)|Helena]] (m. 355, died 360) | full_name = Flavius Claudius Julianus | regnal_name = [[Imperator]] [[Caesar (title)|Caesar]] [[Flavia gens|Flavius]] Claudius Julianus [[Augustus (title)|Augustus]] | dynasty = [[Константинова династија|Константинова]] | father = [[Јулиј Констанциј]] | mother = [[Василина]] | religion = {{ubl|[[Hellenistic religion]]|Previously [[Christianity]]}}<!-- | regnal_name = Imperator Caesar dominus noster Flavius Claudius Iulianus pius felix Augustus{{sfn|Browning|p=103}}--> }} {{Инфокутија за личност | име=Јулијан Отпадникот| портрет=Julian.jpg | опис=Римски цар | наставка= | роден-дата=[[331]] / [[332]] година | роден-место=[[Цариград]] | починал-дата=26 јуни [[363]] година | починал-место=[[Маранга]], Месопотамија | }} '''Флавиј Клаудиј Јулијан''' наречен „'''Отпадникот'''“{{efn-lr|Ретко „Јулијан II““. Ознаката „Јулијан I“ се применува или на императорот [[Дидиј Јулијан]] ({{reign}} 193),<ref>David Sear, ''Roman Coins and Their Values'', Volume 5 (London: Spink, 2014), p. 267.</ref> или на узурпаторот Јулијан ({{reign}} 283–285).<ref>D. Margetić, "[https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=344652 Antoniani of Julian of Pannonia]", Num. vijesti, broj 63., 2010</ref> Уште поретко го нарекуваат „Јулијан III“.<ref>Kunsthistorisches Museum Wien, "[https://press.khm.at/fileadmin/content/KHM/Presse/2019/Boese_Kaiser/PT_Boese_Kaiser_engl.pdf Evil Emperors]", 2019</ref>}} ({{langx|la|Flavius Claudius Iulianus}}, ([[331]] или [[332]] - [[363]]) — римски и [[Византија|византиски]] цар од Константиновата династија. Последниот пагански римски цар, филозоф и ретор. Познат во историјата со прекарот Отпадник, понекогаш и како Јулијан II или Јулијан Филозофот<ref>{{Cite book |last=De Leseleuc |first=Anne |title=Julien le philosophe : César des Gaules |publisher=Sagittaire |year=2013}}</ref>. == Рани години == Се родил во [[Цариград]] во семејството на [[Јулиј Константиј]]{{sfn|Bowersock|pp=21–22}} (консул во [[335]] година), брат на [[Константин Велики]], и неговата втора сопруга Василина, двајцата христијани. Мајка му умрела скоро по неговото раѓане{{sfn|Bowersock|p=22}}, а во [[337]] година како дете Јулијан го видел убиството на својот татко, извршено по наредба на чичко му [[Константиј II]]. Тој и неговиот полубрат [[Гал]] прво растеле во [[Витинија]], а потоа во царската вила Мацелум, [[Кападокија]], [[Мала Азија]]. За нивното воспитание се грижел аријанскиот епископ на [[Никомедија]][[Евсевиј Никомедиски|Евсевиј]]. За разлика од Гал, којшто бил свиреп и распуштен, Јулијан многу читал, имал одлична памет, освен грчки знаел и латински{{sfn|Browning|p=32}}. Со голема желба учествувал во воените вежби, бил мошне мобилен и силен иако не бил висок. На 18 годишна возраст се преселил во Цариград. Бидејќи му се допаѓало да се шета низ градот како обичен човек и да зборува со луѓето, почнале да зборуват за него дека би можел да управува добро со Римското Царство. Тоа го загрижило царот и наскоро по тоа го испратил во [[Никомедија]].{{sfn|Hunt|1998|p=44–45}} Тука се сретнал со [[Максим Ефески]], прочуен со својата омраза кон христијанството. Во тие години почнал да учи [[неоплатонизам]] прво при филозофот [[Едесиј Кападокијски|Едесиј]], а потоа и при неговиот ученик [[Максим Ефески|Максим]], упорно читал и за пророкувањa<ref name=Eunapius>{{cite web|url=http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#MAXIMUS|title=Maximus ''Lives of the Philosophers and Sophists'' (English translation)|year= 1921|pages= 343–565|website=www.tertullian.org|access-date=19 March 2019}}</ref> . [[354]] година бил повикан во дворот во [[Милано]] и држан таму. На следната година добил дозвола да се школува во [[Атина]], каде што се сретнал со свети [[Григориј Назијански]] и свети [[Василиј Кесаријски]]. Неговата лична религиозност била книжевна филозофска. Гледал на традиционите митови како на алегории, во кои античките богови се во аспект на филозофска божественост. Главни зачувани извори се негови слова за [[Хелиос]] и божицата-мајка се пофалби, а не теолошки трактати. Учил магија од Максим, чија система имала голема прилика со неоплатонизмот на [[Плотин]]. Исто така му се допаѓал и [[митра]]измот. == Доаѓање на власт == === Цезар === [[Податотека:Solidus Julian-transparent.png|thumb|left|250px|[[Солид]] на Јулијан, околу 361 година. Прослава на римската воена моќ.]] [[351]] година неговиот полубрат Гал бил прогласен за кајсар на истокот. Но тој се покажал неспособен раководител и бил осомничен во предавство кон царот. Константиј II го повикал кај себе во [[354]] година, а по патот бил убиен. Јулијан исто така бил осомничен и затворен за седум месеци во [[Милано|Медиоланум]]<ref>R. Browning, ''The Emperor Julian'' (London, 1975), pp. 74–75. However, Shaun Tougher, "The Advocacy of an Empress: Julian and Eusebia" (''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 48, No. 2 (1998), pp. 595–599), argues that the kind Eusebia of Julian's panegyric is a literary creation and that she was doing the bidding of her husband in bringing Julian around to doing what Constantius had asked of him. See especially p. 597.</ref>, сè додека траела истрагата. По настојување на жената на Константиј II, Евсевија, Јулијан бил ослободен и му било дозволено да се врати во [[Атина]] да го заврши образованието. Константиј II немал деца, а Јулијан останал единствениот жив маж од неговото семејство. На следната година Константиј II го повикал кај себе, му доделил титулата „цезар“ и го прогласил за управител на галските и германските провинциј, коишто тогаш биле ограбувани од германските племиња. Го венчал за својата сестра Елена и го испратил начело на војската во [[Галија]]. На тој начин царот покажал голема доверба во него. Но имало и сомежи дека тоа го направил со надеж дека младиот и неискусен војсководец ќе загине во жестоката војна. Дури зборувале дека не би го издржал ѕвекот на оружјето (Марцелин). === Војни во Германија === Иако без воено образование Јулијан се покажал како одличен војсководец. Тој веднаш тргнал кон Галија, ја поминал зимата во [[Виена]] вежбајки се упорно. Живеел доволно просто, јадел храната на обичниот војник, спиел завиткан во овчо крзно, а ноќе работел административна работа и пишувал филозофски дела. Летото на [[356]] година навлегол во Германија. Дел од [[Алемани]]те ги уплашил со самото свое појавување, а други победил во Битката кај Бротомаг. Вратил под римска власт [[Келн|Колонија Агрипина]]. Барбарите биле победени но не и покорени. Тие наново се собирале за судир со римјаните. Јулијан се вратил назад, за да ја помине зимата во [[Сенона]], каде дури бил опсаден од нив неколку месеци. Есента на [[357]] настапил против [[Германци]]те, дошол кај бреговите на реката [[Рајна]] и подигнал старата римска тврдина Три Таберни, наскоро заземена и уништена од Алеманите. Главниот судир со нив се одржал кај градот [[Стразбур|Аргенторатум]], каде со 13000 војска ги поразил [[Алемани]]те ([[Битка кај Стразбур]]){{sfn|Potter|2004|p=501}}. Јулијан решил дека тоа не е доволно и ги бркал на другиот брег на Рајна, палејќи и уништувајќи ги нивните села{{sfn|Hunt|1998|p=51}}{{sfn|Drinkwater|2007|p=240–241}}. Гледајќи го страшното пустошење алеманските цареви понудиле мир. Тој се согласил на десетмесечно примирје и се вратил во Галија. Во [[358]] година ги нападнал и победил и [[Франки]]те, форсирал реката [[Рајна]], опустошил германските земи и востановил тврдините од времето на [[Трајан]]. Франките биле натерани да питаат мир. Им доделил римско поданство и ги населил во [[Токсандрија]]. Следни на удир биле [[Хамави]]те. Многу од нив биле убиени а останатите избркани надвор од границите на империјата, назад во [[Хамаланд]]. На сето ова Константиј II гледал со сомнеж и завист. Тогаш по вторпат се обатил против Алеманите, ја минал [[Рајна]] и навлегол длабоко во [[Германија]]. Разбеснетите војници убивале луѓе и стока, палеле без поштеда. Уплашени алеманските цареви еден врз друг молеле за мир. Јулијан ги задолжил да дадат заробеници и да обезбедат градежен материјал за тврдини. Во [[359]] биле изградени наново сите римски гранични градови. Истата година за третпат ја преминал [[Рајна]] и победил останатите цареви, коишто не се биле предале и биле присилени да се согласат на мир. Така за четири години војни ја зацврстил западната граница на империјата и добил толку успехи, колку што никој не очекувал од него. === Прогласување === [[Податотека:JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg|thumb|right|180px|Монета на Јулијан (360–363)]] [[360]] година [[Шапур II]] навлегол во римската империја и по 73 дневна опсада зазел градот [[Диарбеќир|Амида]]. Царот почнал да се подготвува за нов поход против [[Сасанидското Царство]], каде војната се одвивала на римска територија, во [[Месопотамија]] и [[Ерменија]] . Азијатските војски требало да бида поткрепени од европските и царот, загрижен од порастот на неговата популарност, наредил да дојдат најдобрите легиони на Јулијан. Јулијан тоа го примил како знак за недоверба, а и без војска не би можел да ја штити [[Галија]]. Самата војска исто така била незадоволна од таква одлука и се кренала на бунт прогласувајќи го Јулијан за цар во [[Париз|Лутеција]]. Самиот Јулијан упорно одбивал секакви понуди, пружел раце, се молел, маѓепсувал да не вршат недолични дела, но накрај се согласил. Константиј II бил известен за тоа во [[Кесарија]], Кападокија. Во своите писма Јулијан се обидел да се оправда за тој чин. Константиј II барал да се одвој на секој начин од тие дела, но војската го охрабрувала и Јулијан се решил на војна. Бидејќи му било невозможно на Константиј II да возврати на предизвикот поради војната со персите, дури во [[361]] година успеал да тргне против узурпаторот. Меѓувреме Јулијан набргу ги победил [[Франки]]те и ги натерал да се согласат на мир. По тоа извршил мошне бргу дислокација, заземајќи ги алпските премини и ставил под своја власт [[Панонија]], [[Илирик]] и [[Италија]]. Само неочекуваната смрт на Константиј II на 3 ноември [[361]] година ја спречила меѓусебната војна. На 11 декември [[361]] година Јулијан влегол во [[Цариград]] како римски цар. Набргу потоа формирал трибунал и следбениците на Константиј II биле жестоко прогонувани. == Управување == [[Податотека:EPMA-10401-CILIII459-Julian letter-3.JPG|thumb|right|180px|Писмо-указ на Јулијан до Секунд, префект на Истокот за ситни судски дела. Копија на латински, најдена во Аморгос.(Епиграфски музеј на Атина)]] Првпат Јулијан администрирал во [[Галија]]. Негов главен приоритет бил да ги избрка барбарите надвор од римската територија. За да успее му била потребна помошта на месното население. Сметал дека е неопходно да обезбеди сигурен мир во опустошените подрачја. Поради таа причина се појавиле недоразбирања меѓу него и префектот [[Флорентиј]], чиј намери за покачување на даноците ги сметал за штетни, како и корупцијата и бирократијата, што владееле секаде. Дури го презел лично управувањето на провинција '''Belgica Secunda''' (Втора Белгија), за да има контрола над корумпираните даночници. Кога седнал на царскиот престол се зафатил со низа административни реформи. Неговиот личен аскетизам нашол одраз и во живот во дворецот. Најпрвин формирал трибунал за истрага и казнување на корумпираните службеници на [[Константиј II]]. Некои од нив биле осудени на смрт, други фрлени во затвор,а најповеќе биле избркани од дворецот, така што според современиците личел на пустиаа. Биле исфрлени илјадници слуги, евнуси, готвачи итн., т.е. сите непотребни луѓе. Тоа бил неговиот напад врз стариот систем, неефективен, корумпиран, скап и расипнички. Биле разрешени стотици тајни агенти и административни службеници. Неговата трпеза често била само од обично овошје и бил неуморен во работата. За време на денот решавал управнички прашања, давал аудиенции, диктирал писма, а вечер во библиотеката работел на други дела. Како што самиот пишувал често бил со несечени нокти и црни прсти, не носел диадема. Во обраќането бил прост и сакал да имитира добродетелта на првите принцепси. Кога биле бирани нови консули ги пресретнувал стоејќи, а по тоа ги придружувал одејќи пеш. Често посетувал цариградскиот сенат и одржувал говори, со што таа пројава на стара републичка традиција ги воодушевувала современиците. Јулијан го востановил системот на тетрархија, воведен од [[Диоклецијан]]. За разлика од својот чичко не се стремел кон авторитарно управување, туку го идеализирал царувањето на [[Адријан]] и [[Марко Аурелиј]]. Во својата прва пофалба, посветена на [[Константиј II]], го опишувал идеалниот владетел, којшто се подчинува на законот како секој обичен индивид. Функционално тоа значело проширување правата на локалните заедници, за сметка на централната власт. Така на пример сите земји што ги поседувал царот биле вратени на градските управи. Самите тие биле натерани да доделат повеќе права на граѓаните, често против нивната волја. Данокот што се плаќал во злато, ''aurum coronarium'', веќе бил доброволен, а сите забавени даноци за земја биле простени. Освен либерализацијата на бирократијата, Јулијан презел и некои лични одговорности, како тоа да ги одобрува новите даноци, што дотогаш било пракса на бирократијата. Третирањето на градовите како автономни заедници, освен од економски причини, се вршело и со идејата дека царската администрација треба да работи најповеќе да согледува за изведбата на законот и за обезбедувањето на предолгите граници на империјата. Во однос на административниот кадар, Јулијан барал луѓе од интелектуалните и професионални класи, а исто така и ги задржувал на работа квалитетните службеници и по истекување на роковите, како на пример ораторот [[Темистиј]]. Изборот на консули во [[362]] година предизвикал повеќе спорни прашања. Префектот на [[Илирик]], [[Клаудиј Мамертиниј]], бил добро примен од сите, сè додека тој на неговиот генерал Франкот [[Невита]], покажувал дека наспроти своите филозофски идеали, сè уште бил зависен од војската, која го прогласила за цар. == Враќање на паганството == == Поход во Персија и смрт == [[Податотека:Поход на Јулијан.jpg|thumb|left|250px|Поход на Јулијан во Персија]] Главна задача на Јулијан во надворешната политика била борбата со [[Сасанидското Царство]], тогаш под водството на [[Шапур II]] Долгоракиот ([[309]]—[[379]]). Офанзивата започнала во март [[363]] година со намера да биде заземен главниот град [[Ктесифон]] и да биде востановена римската власт над земите, отстапени од [[Константиј II]]. Мотивите за војната се нејасни, бидејќи сасанидите проводите пратеници за мирно решавање на споровите, но биле одбиени од Јулијан. Според Амијан тој сакал да им се одмазди на Персијците , а желбите му за битки и слава биле дополнителен мотив за да се реши на војна. Исто така гледал можност да го замени кралот Шапур II со неговиот брат Ормизда. Добил поддршка во одговорот на оракулот во старите [[Сибилски книги]], кои „очигледно го поддржуваат преминување на границата годинава“ ([[Амијан Марцелин]], Историја на Рим, XIII, 7), Јулијан тргнал од [[Антиохија]] со 65 000 војска. Решил дека е најпогодно да ја подели војската, за да ја опколи сасанидката престолнина од две страни. Така една војска од 30 000 римјани под водството на [[Прокопиј]] била испратена во [[Ерменија]] со задача да добие поддршка од ерменскиот крал и да нападне од север на Ктесифон. Во истото време Јулијан настапил следејќи го текот на реката [[Еуфрат]] и совладувајќи ги тврдините една по една. Некои од нив се предале сами, други биле заземени со опсада. Победувајќи ги персиските трупи, римската војска дошла до ѕидините на сасанидката престолнина. Пред самите ѕидини на градот поразиле поголемата сасанидска војска ([[Битка кај Ктесифон]]). Наскоро потоа била победена друга уште поголема сасанидска војска. Бидејќи војската на Прокопиј и ерменските трупи не доаѓале, а ѕидовите на Ктесифон се покажале мошне црвсти, во таква состојба Јулијан се откажал да го опсадува и одлучил да се повлече кај римските граници. [[Податотека:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|thumb|right|200px|[[Копти|Коптска]] икона, на која свети Меркуриј го убива Јулијан]] Ги запалил вишокот од резервите и сопствената флота, којашто била на реката [[Тигар (река)|Тигар]], и пустошејќи по патот тргнале на север со надеж да наидат на другата римска војска. Кај [[Маранга]] победиле уште една сасанидска војска, која се обидувала да им го пресече патот за повлекување. Во тоа време почнал да се чувствува глад, така што Јулијан наредил да бидат поделени со војниците сите резерви од царската кујна. На секој начин се обидувал да ги дели со нив тешкотиите и често се изложувал на опасност без некоја потреба. Така кога дознал дека Персијците нападнале еден римски одред, без оклоп, само со штит дотрчал на помош. Во разгорелата се борба бил ранет во раката, но фатален бил убодот од копје, фрлено од кај Персијците, кое го погодило во градите, ги пробило ребрата и се забило во долниот дел на дробот. Трета рана добил во цревата. Така ранет бил пренесен во неговиот шатор каде лекарот [[Орибазиј]] од [[Пергам]] се обидел да го лекува со поливање на раната со темно вино, но за кратко време умрел. Според историчарот Марцелин сè до поледниот здив зачувал исклучлива цврстина и беседувал со филозофите Максим и Приск за високите достоинства на човековиот дух. Во [[364]] филозофот [[Либаниј]] изјавил дека убиството било дело на некој војник христијанин, но тоа не е потврдено од други историчари како [[Амијан Марцелин]]. [[Јован Малала]] подоцна напишал дека тоа било заговор на свети [[Василиј Кесаријски]]. Четиринаесет години подоцна Либаниј пак изјавил дека Јулијан е убиен од некој [[Сарацин]] и дека тоа се потврдувало од Орибазиј, според кого раната е карактеристична за копије, користено од сарацинските трупи во персиската војска. Подоцнешните христијански историчари како [[Созомен]], пак ја создале легендата дека бил убиен од светец. Постојат и повеќе легенди за неговите последни зборови - според едни ја собрал сопствената крв во една паница и ја фрлил кон сонцето, неговиот бог, изрекувајќи „Биди задоволен“, а пак според [[Теодорит Кирски]] Јулијан воскликнал „Ти победи, галилејанину“. По својата смрт, Јулијан бил пренесен во пагански храм во [[Тарс]], [[Киликија]]. Нешто по тоа телото му е пренесено кај гробовите на неговите роднини во [[Цариград]] и ставено во црквата „Свети Апостоли“, заедно со тоа на неговата сопруга, во пурпурен саркофаг, но без да биде опеано, како што заслужувал еден отпадник. == Творештво == Оставнината на Јулијан, или она што не било уништено од христијаните, не е на никој начин мала. Сега се зачувани во целост или детали од следните творби: [[Податотека:Death of Julian - manuscript.jpg|thumb|right|200px| Илустрација од „Паѓането на кнезовите“ од [[Џон Лидгејт]], превод на „De Casibus Virorum Illustribus “ од [[Џовани Бокачо]], на која Јулијан е прикажан со одерена кожа.]] * Слово I. Величење во чест на Константиј * Слово II. Херојските дела на Константиј * Слово III. Величење во чест на Евсевија * Слово IV. Химна на кралот сонце * Слово V. Химна на мајката на боговите * Слово VI. Кон необразованите циници * Слово VII. Кон циниците хераклејци * Слово VIII. Утеха по заминувањете на Салустиј * Писмо до филозофот Темистиј * Писмо до Сенатот и луѓето на Атина * Дел од писмо до свештеник * Цезарите * Непријатели на брадите * Писма * Епиграми * Против галилејаните Повеќето од неговите дела се создадени за време на административната му работа, односно последните години од неговиот живот. Словата за Константиј се стереотипни и детално разработени, а делата што побиваат мислењето и начинот на живот на циниците се вистинска публицистика. Творбата „Непријатели на брадите“ е неговиот одговор кон антиохијците, кој му се насмејале на неговата брада, што ја носел на примерот на [[Адријан]]. „Цезарите“ е хумористична приказна за натпревар меѓу најпрочуените римски цари [[Цезар]],[[Август]],[[Трајан]],[[Марко Аурелиј]],[[Константин I Велики]] и на посебно интересен начин [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. Всушност творбата го критикува Константиј, кој бил истовремено христијанин и цар. Религиозните творби, химните за боговите, се зеплеткуваат со филозофски размислувања. Тие го покажуваат неговото религиозно чувство. Центар на неговата религија е култот кон сонцето, создаден под влијание на персискиот култ на богот [[Митра]]. Уште од младич ја сакал природата и најповеќе сонцето. Според неговата теорија постоеле три света во три сонца. Првото, Високото Сонце, сочинувало идејата за општото постоење, духовно и мислено. Свет на апсолутната вистина и егзистенцијалност. Вториот свет е на видливото сонце, светот што се гледа. Тоа се јавува одраз на првиот свет. Меѓу нив се наоѓа третиот свет, кој мисли со сопствено сонце. Така се создава едно тројство на сонца, духовно, ментално и материјално. Менталниот свет се јавува одраз на духовниот и сам на свој ред е огледало на чувствениот или материјалноот свет. Т.е. материјалниот свет се јавува одраз на одраз, двојна репродукција на апсолутниот образец. Високото Сонце е недостапно за човекот, сонцето на чувствениот свет е премногу материјално, за да се почитува. Затоа Јулијан го концентрира своето внимание на менталното сонце, го нарекува ''Крал-Сонце'' и го почитува. Најважната од неговите творби, за жал зачувана само во делови, е „Против галилејаните“, за неговата намера за отфрлањње на христијанството. Единствениот дел што е зачуван, е еден извадок од свети [[Кирил Александријски]], којшто дава цитати од првите три книги во својето побивање на Јулијан, ''Contra Julianum''. Неговите творби се издавани неколкупати за време на [[ренесанса]]та, но често делумно. Целосно тие се преведени и објавени во Класичната библиотека „Лоеб “ во [[1913]] година. == Името на Јулијан во наредните векови == [[Податотека:Taq-e Bostan - fallen Roman.jpg|thumb|left|200px|Детаљ од крунисувањето на сасанидскиот цар [[Ардашир II]] на кој е покажано телото на Јулијан под неговите нозе (се познава по брадата и царскиот венец).]] Веднаш по својата смрт Јулијан се претворил во мит. Пагани како [[Амијан Марцелин]] и [[Либаниј]] го прикажуваат како херој, толерантен, силен и голем човек за своето време. Христијанските автори пак го опишувале како глупак, чудовиште што врши осрамотувања и човечки жртви, отпадник (дури указот за толерантност се сметал за насочен против христијаните). Тој лик останал и за време на [[среден век|средниот век]] и [[ренесанса]]та. Во осумнаесеттиот век некои филозофи (како [[Волтер]]) гледале на него како на борец против апсолутизмот на империјата и сакале да го рехабилитираат. Други романтичари се восхитувале на неговиот очаен и бистар ум. Во [[1873]] [[Хенрик Ибсен]] напишал трагедија за него наречена „Цар или галилеец“, а рускиот поет [[Дмитриј Мережковскиј]] напишал романот „Смрт на боговите (Јулијан Отпадник)“ ([[1895]]). Во дваесеттиот век трите лика на Јулијан - отпадникот, филозофот и херојот на загубена кауза се прошируваат во литературата и киното. [[1924]] година музичарот [[Феликс Вејнгартнер]] напишал операта „Отпадникот“. Тој е и главен херој на романот „Јулијан“ на [[Гор Видал]], што се одликува со уништувачка критика на христијанството. Неговите писма имаат посебно место во книгата „Модификација“ на Мајкол Батор ([[1957]] година). Векови по својата смрт, последниот пагански цар на Римското Царство продолжува да го разбранува човековото мислење. == Творби на Јулијан == * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_1_sun.htm ''Химна на кралот сонце ''] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_2_mother.htm ''Химна на мајката на боговите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/caesars.html ''Цезарите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/misopogon.html ''Misopogon'' или Непријатели на брадите] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm ''Против галилејаните'': остатоци од 3 книги, извадок од Кирил Александријски, Contra Julianum] == Белешки == {{Notelist-lr}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] * [[Амијан Марцелин]], ''Res Gestae'', Libri XV-XXV (books 15-25) * [[Claudius Mamertinus]], "''Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori''", ''[[Panegyrici Latini]]'', panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year * [[Gregory Nazianzen]], ''Orations'', "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_2_oration4.htm First Invective Against Julian]", "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_3_oration5.htm Second Invective Against Julian]" * [[Либаниј]], [http://www.tertullian.org/fathers/libanius_monody.htm Monody — Funeral Oration for Julian the Apostate] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 ''Panegyric upon Julian''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601024626/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 |date=2008-06-01 }} од Либаниј, којшто добро го познавал Јулијан и му се восхитувал. * [http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html Laws of Julian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311065732/http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm Julian the Apostate, Against the Galileans (1923) By Wilmer Cave WRIGHT, PH.D.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306101717/http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm |date=2007-03-06 }} * [http://www.sacred-texts.com/cla/toj/index.htm Two Orations of the Emperor Julian, at sacred-texts, translated by Thomas Taylor] * [http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304175929/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more |date=2016-03-04 }} * [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1997/97.03.22.html Review of Rowland Smith's "Julian's Gods"] * [http://www.fourthcentury.com/index.php/imperial-laws-chart list of fourth-century Roman laws involving religion] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=988 A 4th century chalcedony portrait of Julian] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=1297 Statue of Julian the Apostate. Marble. 361—363. Paris, Louvre Museum] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=741 Julian the Apostate, son of Constantius. Marble. Rome, Capitoline Museums] * [http://calitreview.com/764 Article on Julian at the California Literary Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080626095244/http://calitreview.com/764 |date=2008-06-26 }} * [http://www.juliansociety.org/ The Julian Society] {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 363 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијанството во Римското Царство]] [[Категорија:Римски цареви загинати во битка]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] 5qn1t6etyqvvurn4xsu74of93edbu31 5582865 5582864 2026-06-26T13:03:58Z Buli 2648 5582865 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Juliancng8851obverse.jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting bearded man with diadem, facing right. The text around the edges reads FL CL IVLIANVS P F AVG, clockwise. | caption = Julian on a [[solidus (coin)|''solidus'']] minted at [[Antioch]].<br/>{{nowrap|Legend: {{Smallcaps|{{abbr|Fl|Flavius}} {{abbr|Cl|Claudius}} Iulianus {{abbr|p f|pius felix}} {{abbr|aug|augustus}}}}.}} | succession = [[Roman emperor]] | reign = 3 ноември 361&nbsp;– 26 јуни 363 (proclaimed in February 360) | reign_type = [[Augustus (title)|''Augustus'']] | predecessor = [[Констанциј II]] | successor = [[Јовијан]] | reign1 = 6 ноември 355&nbsp;– 360 | reign_type1 = [[Caesar (title)|''Caesar'']] | birth_date = 331 | birth_place = [[Константинопол]], [[Римска Империја]] | death_date = 26 јуни 363 (aged 31–32) | death_place = [[Самара]], [[Месопотамија]], [[Сасанидска Империја]] | burial_place = [[Tarsus (city)|Tarsus]], then [[Church of the Holy Apostles]] | spouse = [[Helena (wife of Julian)|Helena]] (m. 355, died 360) | full_name = Flavius Claudius Julianus | regnal_name = [[Imperator]] [[Caesar (title)|Caesar]] [[Flavia gens|Flavius]] Claudius Julianus [[Augustus (title)|Augustus]] | dynasty = [[Константинова династија|Константинова]] | father = [[Јулиј Констанциј]] | mother = [[Василина]] | religion = {{ubl|[[Hellenistic religion]]|Previously [[Christianity]]}}<!-- | regnal_name = Imperator Caesar dominus noster Flavius Claudius Iulianus pius felix Augustus{{sfn|Browning|p=103}}--> }} '''Флавиј Клаудиј Јулијан''' наречен „'''Отпадникот'''“{{efn-lr|Ретко „Јулијан II““. Ознаката „Јулијан I“ се применува или на императорот [[Дидиј Јулијан]] ({{reign}} 193),<ref>David Sear, ''Roman Coins and Their Values'', Volume 5 (London: Spink, 2014), p. 267.</ref> или на узурпаторот Јулијан ({{reign}} 283–285).<ref>D. Margetić, "[https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=344652 Antoniani of Julian of Pannonia]", Num. vijesti, broj 63., 2010</ref> Уште поретко го нарекуваат „Јулијан III“.<ref>Kunsthistorisches Museum Wien, "[https://press.khm.at/fileadmin/content/KHM/Presse/2019/Boese_Kaiser/PT_Boese_Kaiser_engl.pdf Evil Emperors]", 2019</ref>}} ({{langx|la|Flavius Claudius Iulianus}}, ([[331]] или [[332]] - [[363]]) — римски и [[Византија|византиски]] цар од Константиновата династија. Последниот пагански римски цар, филозоф и ретор. Познат во историјата со прекарот Отпадник, понекогаш и како Јулијан II или Јулијан Филозофот<ref>{{Cite book |last=De Leseleuc |first=Anne |title=Julien le philosophe : César des Gaules |publisher=Sagittaire |year=2013}}</ref>. == Рани години == Се родил во [[Цариград]] во семејството на [[Јулиј Константиј]]{{sfn|Bowersock|pp=21–22}} (консул во [[335]] година), брат на [[Константин Велики]], и неговата втора сопруга Василина, двајцата христијани. Мајка му умрела скоро по неговото раѓане{{sfn|Bowersock|p=22}}, а во [[337]] година како дете Јулијан го видел убиството на својот татко, извршено по наредба на чичко му [[Константиј II]]. Тој и неговиот полубрат [[Гал]] прво растеле во [[Витинија]], а потоа во царската вила Мацелум, [[Кападокија]], [[Мала Азија]]. За нивното воспитание се грижел аријанскиот епископ на [[Никомедија]][[Евсевиј Никомедиски|Евсевиј]]. За разлика од Гал, којшто бил свиреп и распуштен, Јулијан многу читал, имал одлична памет, освен грчки знаел и латински{{sfn|Browning|p=32}}. Со голема желба учествувал во воените вежби, бил мошне мобилен и силен иако не бил висок. На 18 годишна возраст се преселил во Цариград. Бидејќи му се допаѓало да се шета низ градот како обичен човек и да зборува со луѓето, почнале да зборуват за него дека би можел да управува добро со Римското Царство. Тоа го загрижило царот и наскоро по тоа го испратил во [[Никомедија]].{{sfn|Hunt|1998|p=44–45}} Тука се сретнал со [[Максим Ефески]], прочуен со својата омраза кон христијанството. Во тие години почнал да учи [[неоплатонизам]] прво при филозофот [[Едесиј Кападокијски|Едесиј]], а потоа и при неговиот ученик [[Максим Ефески|Максим]], упорно читал и за пророкувањa<ref name=Eunapius>{{cite web|url=http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#MAXIMUS|title=Maximus ''Lives of the Philosophers and Sophists'' (English translation)|year= 1921|pages= 343–565|website=www.tertullian.org|access-date=19 March 2019}}</ref> . [[354]] година бил повикан во дворот во [[Милано]] и држан таму. На следната година добил дозвола да се школува во [[Атина]], каде што се сретнал со свети [[Григориј Назијански]] и свети [[Василиј Кесаријски]]. Неговата лична религиозност била книжевна филозофска. Гледал на традиционите митови како на алегории, во кои античките богови се во аспект на филозофска божественост. Главни зачувани извори се негови слова за [[Хелиос]] и божицата-мајка се пофалби, а не теолошки трактати. Учил магија од Максим, чија система имала голема прилика со неоплатонизмот на [[Плотин]]. Исто така му се допаѓал и [[митра]]измот. == Доаѓање на власт == === Цезар === [[Податотека:Solidus Julian-transparent.png|thumb|left|250px|[[Солид]] на Јулијан, околу 361 година. Прослава на римската воена моќ.]] [[351]] година неговиот полубрат Гал бил прогласен за кајсар на истокот. Но тој се покажал неспособен раководител и бил осомничен во предавство кон царот. Константиј II го повикал кај себе во [[354]] година, а по патот бил убиен. Јулијан исто така бил осомничен и затворен за седум месеци во [[Милано|Медиоланум]]<ref>R. Browning, ''The Emperor Julian'' (London, 1975), pp. 74–75. However, Shaun Tougher, "The Advocacy of an Empress: Julian and Eusebia" (''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 48, No. 2 (1998), pp. 595–599), argues that the kind Eusebia of Julian's panegyric is a literary creation and that she was doing the bidding of her husband in bringing Julian around to doing what Constantius had asked of him. See especially p. 597.</ref>, сè додека траела истрагата. По настојување на жената на Константиј II, Евсевија, Јулијан бил ослободен и му било дозволено да се врати во [[Атина]] да го заврши образованието. Константиј II немал деца, а Јулијан останал единствениот жив маж од неговото семејство. На следната година Константиј II го повикал кај себе, му доделил титулата „цезар“ и го прогласил за управител на галските и германските провинциј, коишто тогаш биле ограбувани од германските племиња. Го венчал за својата сестра Елена и го испратил начело на војската во [[Галија]]. На тој начин царот покажал голема доверба во него. Но имало и сомежи дека тоа го направил со надеж дека младиот и неискусен војсководец ќе загине во жестоката војна. Дури зборувале дека не би го издржал ѕвекот на оружјето (Марцелин). === Војни во Германија === Иако без воено образование Јулијан се покажал како одличен војсководец. Тој веднаш тргнал кон Галија, ја поминал зимата во [[Виена]] вежбајки се упорно. Живеел доволно просто, јадел храната на обичниот војник, спиел завиткан во овчо крзно, а ноќе работел административна работа и пишувал филозофски дела. Летото на [[356]] година навлегол во Германија. Дел од [[Алемани]]те ги уплашил со самото свое појавување, а други победил во Битката кај Бротомаг. Вратил под римска власт [[Келн|Колонија Агрипина]]. Барбарите биле победени но не и покорени. Тие наново се собирале за судир со римјаните. Јулијан се вратил назад, за да ја помине зимата во [[Сенона]], каде дури бил опсаден од нив неколку месеци. Есента на [[357]] настапил против [[Германци]]те, дошол кај бреговите на реката [[Рајна]] и подигнал старата римска тврдина Три Таберни, наскоро заземена и уништена од Алеманите. Главниот судир со нив се одржал кај градот [[Стразбур|Аргенторатум]], каде со 13000 војска ги поразил [[Алемани]]те ([[Битка кај Стразбур]]){{sfn|Potter|2004|p=501}}. Јулијан решил дека тоа не е доволно и ги бркал на другиот брег на Рајна, палејќи и уништувајќи ги нивните села{{sfn|Hunt|1998|p=51}}{{sfn|Drinkwater|2007|p=240–241}}. Гледајќи го страшното пустошење алеманските цареви понудиле мир. Тој се согласил на десетмесечно примирје и се вратил во Галија. Во [[358]] година ги нападнал и победил и [[Франки]]те, форсирал реката [[Рајна]], опустошил германските земи и востановил тврдините од времето на [[Трајан]]. Франките биле натерани да питаат мир. Им доделил римско поданство и ги населил во [[Токсандрија]]. Следни на удир биле [[Хамави]]те. Многу од нив биле убиени а останатите избркани надвор од границите на империјата, назад во [[Хамаланд]]. На сето ова Константиј II гледал со сомнеж и завист. Тогаш по вторпат се обатил против Алеманите, ја минал [[Рајна]] и навлегол длабоко во [[Германија]]. Разбеснетите војници убивале луѓе и стока, палеле без поштеда. Уплашени алеманските цареви еден врз друг молеле за мир. Јулијан ги задолжил да дадат заробеници и да обезбедат градежен материјал за тврдини. Во [[359]] биле изградени наново сите римски гранични градови. Истата година за третпат ја преминал [[Рајна]] и победил останатите цареви, коишто не се биле предале и биле присилени да се согласат на мир. Така за четири години војни ја зацврстил западната граница на империјата и добил толку успехи, колку што никој не очекувал од него. === Прогласување === [[Податотека:JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg|thumb|right|180px|Монета на Јулијан (360–363)]] [[360]] година [[Шапур II]] навлегол во римската империја и по 73 дневна опсада зазел градот [[Диарбеќир|Амида]]. Царот почнал да се подготвува за нов поход против [[Сасанидското Царство]], каде војната се одвивала на римска територија, во [[Месопотамија]] и [[Ерменија]] . Азијатските војски требало да бида поткрепени од европските и царот, загрижен од порастот на неговата популарност, наредил да дојдат најдобрите легиони на Јулијан. Јулијан тоа го примил како знак за недоверба, а и без војска не би можел да ја штити [[Галија]]. Самата војска исто така била незадоволна од таква одлука и се кренала на бунт прогласувајќи го Јулијан за цар во [[Париз|Лутеција]]. Самиот Јулијан упорно одбивал секакви понуди, пружел раце, се молел, маѓепсувал да не вршат недолични дела, но накрај се согласил. Константиј II бил известен за тоа во [[Кесарија]], Кападокија. Во своите писма Јулијан се обидел да се оправда за тој чин. Константиј II барал да се одвој на секој начин од тие дела, но војската го охрабрувала и Јулијан се решил на војна. Бидејќи му било невозможно на Константиј II да возврати на предизвикот поради војната со персите, дури во [[361]] година успеал да тргне против узурпаторот. Меѓувреме Јулијан набргу ги победил [[Франки]]те и ги натерал да се согласат на мир. По тоа извршил мошне бргу дислокација, заземајќи ги алпските премини и ставил под своја власт [[Панонија]], [[Илирик]] и [[Италија]]. Само неочекуваната смрт на Константиј II на 3 ноември [[361]] година ја спречила меѓусебната војна. На 11 декември [[361]] година Јулијан влегол во [[Цариград]] како римски цар. Набргу потоа формирал трибунал и следбениците на Константиј II биле жестоко прогонувани. == Управување == [[Податотека:EPMA-10401-CILIII459-Julian letter-3.JPG|thumb|right|180px|Писмо-указ на Јулијан до Секунд, префект на Истокот за ситни судски дела. Копија на латински, најдена во Аморгос.(Епиграфски музеј на Атина)]] Првпат Јулијан администрирал во [[Галија]]. Негов главен приоритет бил да ги избрка барбарите надвор од римската територија. За да успее му била потребна помошта на месното население. Сметал дека е неопходно да обезбеди сигурен мир во опустошените подрачја. Поради таа причина се појавиле недоразбирања меѓу него и префектот [[Флорентиј]], чиј намери за покачување на даноците ги сметал за штетни, како и корупцијата и бирократијата, што владееле секаде. Дури го презел лично управувањето на провинција '''Belgica Secunda''' (Втора Белгија), за да има контрола над корумпираните даночници. Кога седнал на царскиот престол се зафатил со низа административни реформи. Неговиот личен аскетизам нашол одраз и во живот во дворецот. Најпрвин формирал трибунал за истрага и казнување на корумпираните службеници на [[Константиј II]]. Некои од нив биле осудени на смрт, други фрлени во затвор,а најповеќе биле избркани од дворецот, така што според современиците личел на пустиаа. Биле исфрлени илјадници слуги, евнуси, готвачи итн., т.е. сите непотребни луѓе. Тоа бил неговиот напад врз стариот систем, неефективен, корумпиран, скап и расипнички. Биле разрешени стотици тајни агенти и административни службеници. Неговата трпеза често била само од обично овошје и бил неуморен во работата. За време на денот решавал управнички прашања, давал аудиенции, диктирал писма, а вечер во библиотеката работел на други дела. Како што самиот пишувал често бил со несечени нокти и црни прсти, не носел диадема. Во обраќането бил прост и сакал да имитира добродетелта на првите принцепси. Кога биле бирани нови консули ги пресретнувал стоејќи, а по тоа ги придружувал одејќи пеш. Често посетувал цариградскиот сенат и одржувал говори, со што таа пројава на стара републичка традиција ги воодушевувала современиците. Јулијан го востановил системот на тетрархија, воведен од [[Диоклецијан]]. За разлика од својот чичко не се стремел кон авторитарно управување, туку го идеализирал царувањето на [[Адријан]] и [[Марко Аурелиј]]. Во својата прва пофалба, посветена на [[Константиј II]], го опишувал идеалниот владетел, којшто се подчинува на законот како секој обичен индивид. Функционално тоа значело проширување правата на локалните заедници, за сметка на централната власт. Така на пример сите земји што ги поседувал царот биле вратени на градските управи. Самите тие биле натерани да доделат повеќе права на граѓаните, често против нивната волја. Данокот што се плаќал во злато, ''aurum coronarium'', веќе бил доброволен, а сите забавени даноци за земја биле простени. Освен либерализацијата на бирократијата, Јулијан презел и некои лични одговорности, како тоа да ги одобрува новите даноци, што дотогаш било пракса на бирократијата. Третирањето на градовите како автономни заедници, освен од економски причини, се вршело и со идејата дека царската администрација треба да работи најповеќе да согледува за изведбата на законот и за обезбедувањето на предолгите граници на империјата. Во однос на административниот кадар, Јулијан барал луѓе од интелектуалните и професионални класи, а исто така и ги задржувал на работа квалитетните службеници и по истекување на роковите, како на пример ораторот [[Темистиј]]. Изборот на консули во [[362]] година предизвикал повеќе спорни прашања. Префектот на [[Илирик]], [[Клаудиј Мамертиниј]], бил добро примен од сите, сè додека тој на неговиот генерал Франкот [[Невита]], покажувал дека наспроти своите филозофски идеали, сè уште бил зависен од војската, која го прогласила за цар. == Враќање на паганството == == Поход во Персија и смрт == [[Податотека:Поход на Јулијан.jpg|thumb|left|250px|Поход на Јулијан во Персија]] Главна задача на Јулијан во надворешната политика била борбата со [[Сасанидското Царство]], тогаш под водството на [[Шапур II]] Долгоракиот ([[309]]—[[379]]). Офанзивата започнала во март [[363]] година со намера да биде заземен главниот град [[Ктесифон]] и да биде востановена римската власт над земите, отстапени од [[Константиј II]]. Мотивите за војната се нејасни, бидејќи сасанидите проводите пратеници за мирно решавање на споровите, но биле одбиени од Јулијан. Според Амијан тој сакал да им се одмазди на Персијците , а желбите му за битки и слава биле дополнителен мотив за да се реши на војна. Исто така гледал можност да го замени кралот Шапур II со неговиот брат Ормизда. Добил поддршка во одговорот на оракулот во старите [[Сибилски книги]], кои „очигледно го поддржуваат преминување на границата годинава“ ([[Амијан Марцелин]], Историја на Рим, XIII, 7), Јулијан тргнал од [[Антиохија]] со 65 000 војска. Решил дека е најпогодно да ја подели војската, за да ја опколи сасанидката престолнина од две страни. Така една војска од 30 000 римјани под водството на [[Прокопиј]] била испратена во [[Ерменија]] со задача да добие поддршка од ерменскиот крал и да нападне од север на Ктесифон. Во истото време Јулијан настапил следејќи го текот на реката [[Еуфрат]] и совладувајќи ги тврдините една по една. Некои од нив се предале сами, други биле заземени со опсада. Победувајќи ги персиските трупи, римската војска дошла до ѕидините на сасанидката престолнина. Пред самите ѕидини на градот поразиле поголемата сасанидска војска ([[Битка кај Ктесифон]]). Наскоро потоа била победена друга уште поголема сасанидска војска. Бидејќи војската на Прокопиј и ерменските трупи не доаѓале, а ѕидовите на Ктесифон се покажале мошне црвсти, во таква состојба Јулијан се откажал да го опсадува и одлучил да се повлече кај римските граници. [[Податотека:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|thumb|right|200px|[[Копти|Коптска]] икона, на која свети Меркуриј го убива Јулијан]] Ги запалил вишокот од резервите и сопствената флота, којашто била на реката [[Тигар (река)|Тигар]], и пустошејќи по патот тргнале на север со надеж да наидат на другата римска војска. Кај [[Маранга]] победиле уште една сасанидска војска, која се обидувала да им го пресече патот за повлекување. Во тоа време почнал да се чувствува глад, така што Јулијан наредил да бидат поделени со војниците сите резерви од царската кујна. На секој начин се обидувал да ги дели со нив тешкотиите и често се изложувал на опасност без некоја потреба. Така кога дознал дека Персијците нападнале еден римски одред, без оклоп, само со штит дотрчал на помош. Во разгорелата се борба бил ранет во раката, но фатален бил убодот од копје, фрлено од кај Персијците, кое го погодило во градите, ги пробило ребрата и се забило во долниот дел на дробот. Трета рана добил во цревата. Така ранет бил пренесен во неговиот шатор каде лекарот [[Орибазиј]] од [[Пергам]] се обидел да го лекува со поливање на раната со темно вино, но за кратко време умрел. Според историчарот Марцелин сè до поледниот здив зачувал исклучлива цврстина и беседувал со филозофите Максим и Приск за високите достоинства на човековиот дух. Во [[364]] филозофот [[Либаниј]] изјавил дека убиството било дело на некој војник христијанин, но тоа не е потврдено од други историчари како [[Амијан Марцелин]]. [[Јован Малала]] подоцна напишал дека тоа било заговор на свети [[Василиј Кесаријски]]. Четиринаесет години подоцна Либаниј пак изјавил дека Јулијан е убиен од некој [[Сарацин]] и дека тоа се потврдувало од Орибазиј, според кого раната е карактеристична за копије, користено од сарацинските трупи во персиската војска. Подоцнешните христијански историчари како [[Созомен]], пак ја создале легендата дека бил убиен од светец. Постојат и повеќе легенди за неговите последни зборови - според едни ја собрал сопствената крв во една паница и ја фрлил кон сонцето, неговиот бог, изрекувајќи „Биди задоволен“, а пак според [[Теодорит Кирски]] Јулијан воскликнал „Ти победи, галилејанину“. По својата смрт, Јулијан бил пренесен во пагански храм во [[Тарс]], [[Киликија]]. Нешто по тоа телото му е пренесено кај гробовите на неговите роднини во [[Цариград]] и ставено во црквата „Свети Апостоли“, заедно со тоа на неговата сопруга, во пурпурен саркофаг, но без да биде опеано, како што заслужувал еден отпадник. == Творештво == Оставнината на Јулијан, или она што не било уништено од христијаните, не е на никој начин мала. Сега се зачувани во целост или детали од следните творби: [[Податотека:Death of Julian - manuscript.jpg|thumb|right|200px| Илустрација од „Паѓането на кнезовите“ од [[Џон Лидгејт]], превод на „De Casibus Virorum Illustribus “ од [[Џовани Бокачо]], на која Јулијан е прикажан со одерена кожа.]] * Слово I. Величење во чест на Константиј * Слово II. Херојските дела на Константиј * Слово III. Величење во чест на Евсевија * Слово IV. Химна на кралот сонце * Слово V. Химна на мајката на боговите * Слово VI. Кон необразованите циници * Слово VII. Кон циниците хераклејци * Слово VIII. Утеха по заминувањете на Салустиј * Писмо до филозофот Темистиј * Писмо до Сенатот и луѓето на Атина * Дел од писмо до свештеник * Цезарите * Непријатели на брадите * Писма * Епиграми * Против галилејаните Повеќето од неговите дела се создадени за време на административната му работа, односно последните години од неговиот живот. Словата за Константиј се стереотипни и детално разработени, а делата што побиваат мислењето и начинот на живот на циниците се вистинска публицистика. Творбата „Непријатели на брадите“ е неговиот одговор кон антиохијците, кој му се насмејале на неговата брада, што ја носел на примерот на [[Адријан]]. „Цезарите“ е хумористична приказна за натпревар меѓу најпрочуените римски цари [[Цезар]],[[Август]],[[Трајан]],[[Марко Аурелиј]],[[Константин I Велики]] и на посебно интересен начин [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. Всушност творбата го критикува Константиј, кој бил истовремено христијанин и цар. Религиозните творби, химните за боговите, се зеплеткуваат со филозофски размислувања. Тие го покажуваат неговото религиозно чувство. Центар на неговата религија е култот кон сонцето, создаден под влијание на персискиот култ на богот [[Митра]]. Уште од младич ја сакал природата и најповеќе сонцето. Според неговата теорија постоеле три света во три сонца. Првото, Високото Сонце, сочинувало идејата за општото постоење, духовно и мислено. Свет на апсолутната вистина и егзистенцијалност. Вториот свет е на видливото сонце, светот што се гледа. Тоа се јавува одраз на првиот свет. Меѓу нив се наоѓа третиот свет, кој мисли со сопствено сонце. Така се создава едно тројство на сонца, духовно, ментално и материјално. Менталниот свет се јавува одраз на духовниот и сам на свој ред е огледало на чувствениот или материјалноот свет. Т.е. материјалниот свет се јавува одраз на одраз, двојна репродукција на апсолутниот образец. Високото Сонце е недостапно за човекот, сонцето на чувствениот свет е премногу материјално, за да се почитува. Затоа Јулијан го концентрира своето внимание на менталното сонце, го нарекува ''Крал-Сонце'' и го почитува. Најважната од неговите творби, за жал зачувана само во делови, е „Против галилејаните“, за неговата намера за отфрлањње на христијанството. Единствениот дел што е зачуван, е еден извадок од свети [[Кирил Александријски]], којшто дава цитати од првите три книги во својето побивање на Јулијан, ''Contra Julianum''. Неговите творби се издавани неколкупати за време на [[ренесанса]]та, но често делумно. Целосно тие се преведени и објавени во Класичната библиотека „Лоеб “ во [[1913]] година. == Името на Јулијан во наредните векови == [[Податотека:Taq-e Bostan - fallen Roman.jpg|thumb|left|200px|Детаљ од крунисувањето на сасанидскиот цар [[Ардашир II]] на кој е покажано телото на Јулијан под неговите нозе (се познава по брадата и царскиот венец).]] Веднаш по својата смрт Јулијан се претворил во мит. Пагани како [[Амијан Марцелин]] и [[Либаниј]] го прикажуваат како херој, толерантен, силен и голем човек за своето време. Христијанските автори пак го опишувале како глупак, чудовиште што врши осрамотувања и човечки жртви, отпадник (дури указот за толерантност се сметал за насочен против христијаните). Тој лик останал и за време на [[среден век|средниот век]] и [[ренесанса]]та. Во осумнаесеттиот век некои филозофи (како [[Волтер]]) гледале на него како на борец против апсолутизмот на империјата и сакале да го рехабилитираат. Други романтичари се восхитувале на неговиот очаен и бистар ум. Во [[1873]] [[Хенрик Ибсен]] напишал трагедија за него наречена „Цар или галилеец“, а рускиот поет [[Дмитриј Мережковскиј]] напишал романот „Смрт на боговите (Јулијан Отпадник)“ ([[1895]]). Во дваесеттиот век трите лика на Јулијан - отпадникот, филозофот и херојот на загубена кауза се прошируваат во литературата и киното. [[1924]] година музичарот [[Феликс Вејнгартнер]] напишал операта „Отпадникот“. Тој е и главен херој на романот „Јулијан“ на [[Гор Видал]], што се одликува со уништувачка критика на христијанството. Неговите писма имаат посебно место во книгата „Модификација“ на Мајкол Батор ([[1957]] година). Векови по својата смрт, последниот пагански цар на Римското Царство продолжува да го разбранува човековото мислење. == Творби на Јулијан == * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_1_sun.htm ''Химна на кралот сонце ''] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_2_mother.htm ''Химна на мајката на боговите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/caesars.html ''Цезарите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/misopogon.html ''Misopogon'' или Непријатели на брадите] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm ''Против галилејаните'': остатоци од 3 книги, извадок од Кирил Александријски, Contra Julianum] == Белешки == {{Notelist-lr}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] * [[Амијан Марцелин]], ''Res Gestae'', Libri XV-XXV (books 15-25) * [[Claudius Mamertinus]], "''Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori''", ''[[Panegyrici Latini]]'', panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year * [[Gregory Nazianzen]], ''Orations'', "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_2_oration4.htm First Invective Against Julian]", "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_3_oration5.htm Second Invective Against Julian]" * [[Либаниј]], [http://www.tertullian.org/fathers/libanius_monody.htm Monody — Funeral Oration for Julian the Apostate] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 ''Panegyric upon Julian''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601024626/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 |date=2008-06-01 }} од Либаниј, којшто добро го познавал Јулијан и му се восхитувал. * [http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html Laws of Julian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311065732/http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm Julian the Apostate, Against the Galileans (1923) By Wilmer Cave WRIGHT, PH.D.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306101717/http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm |date=2007-03-06 }} * [http://www.sacred-texts.com/cla/toj/index.htm Two Orations of the Emperor Julian, at sacred-texts, translated by Thomas Taylor] * [http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304175929/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more |date=2016-03-04 }} * [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1997/97.03.22.html Review of Rowland Smith's "Julian's Gods"] * [http://www.fourthcentury.com/index.php/imperial-laws-chart list of fourth-century Roman laws involving religion] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=988 A 4th century chalcedony portrait of Julian] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=1297 Statue of Julian the Apostate. Marble. 361—363. Paris, Louvre Museum] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=741 Julian the Apostate, son of Constantius. Marble. Rome, Capitoline Museums] * [http://calitreview.com/764 Article on Julian at the California Literary Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080626095244/http://calitreview.com/764 |date=2008-06-26 }} * [http://www.juliansociety.org/ The Julian Society] {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 363 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијанството во Римското Царство]] [[Категорија:Римски цареви загинати во битка]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] 2ikruc6ti0pgdoh5w4hu3u6g8d8jyad 5582866 5582865 2026-06-26T13:05:58Z Buli 2648 5582866 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Juliancng8851obverse.jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting bearded man with diadem, facing right. The text around the edges reads FL CL IVLIANVS P F AVG, clockwise. | caption = Julian on a [[solidus (coin)|''solidus'']] minted at [[Antioch]].<br/>{{nowrap|Legend: {{Smallcaps|{{abbr|Fl|Flavius}} {{abbr|Cl|Claudius}} Iulianus {{abbr|p f|pius felix}} {{abbr|aug|augustus}}}}.}} | succession = [[Roman emperor]] | reign = 3 ноември 361&nbsp;– 26 јуни 363 (proclaimed in February 360) | reign_type = [[Augustus (title)|''Augustus'']] | predecessor = [[Констанциј II]] | successor = [[Јовијан]] | reign1 = 6 ноември 355&nbsp;– 360 | reign_type1 = [[Caesar (title)|''Caesar'']] | birth_date = 331 | birth_place = [[Константинопол]], [[Римска Империја]] | death_date = 26 јуни 363 (aged 31–32) | death_place = [[Самара]], [[Месопотамија]], [[Сасанидска Империја]] | burial_place = [[Тарс]], потоа [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|црквата „Свети Апостоли“]] | spouse = [[Helena (wife of Julian)|Helena]] (m. 355, died 360) | full_name = Flavius Claudius Julianus | regnal_name = [[Imperator]] [[Caesar (title)|Caesar]] [[Flavia gens|Flavius]] Claudius Julianus [[Augustus (title)|Augustus]] | dynasty = [[Константинова династија|Константинова]] | father = [[Јулиј Констанциј]] | mother = [[Василина]] | religion = {{ubl|[[Hellenistic religion]]|Previously [[Christianity]]}}<!-- | regnal_name = Imperator Caesar dominus noster Flavius Claudius Iulianus pius felix Augustus{{sfn|Browning|p=103}}--> }} '''Флавиј Клаудиј Јулијан''' наречен „'''Отпадникот'''“{{efn-lr|Ретко „Јулијан II““. Ознаката „Јулијан I“ се применува или на императорот [[Дидиј Јулијан]] ({{reign}} 193),<ref>David Sear, ''Roman Coins and Their Values'', Volume 5 (London: Spink, 2014), p. 267.</ref> или на узурпаторот Јулијан ({{reign}} 283–285).<ref>D. Margetić, "[https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=344652 Antoniani of Julian of Pannonia]", Num. vijesti, broj 63., 2010</ref> Уште поретко го нарекуваат „Јулијан III“.<ref>Kunsthistorisches Museum Wien, "[https://press.khm.at/fileadmin/content/KHM/Presse/2019/Boese_Kaiser/PT_Boese_Kaiser_engl.pdf Evil Emperors]", 2019</ref>}} ({{langx|la|Flavius Claudius Iulianus}}, ([[331]] или [[332]] - [[363]]) — римски и [[Византија|византиски]] цар од Константиновата династија. Последниот пагански римски цар, филозоф и ретор. Познат во историјата со прекарот Отпадник, понекогаш и како Јулијан II или Јулијан Филозофот<ref>{{Cite book |last=De Leseleuc |first=Anne |title=Julien le philosophe : César des Gaules |publisher=Sagittaire |year=2013}}</ref>. == Рани години == Се родил во [[Цариград]] во семејството на [[Јулиј Константиј]]{{sfn|Bowersock|pp=21–22}} (консул во [[335]] година), брат на [[Константин Велики]], и неговата втора сопруга Василина, двајцата христијани. Мајка му умрела скоро по неговото раѓане{{sfn|Bowersock|p=22}}, а во [[337]] година како дете Јулијан го видел убиството на својот татко, извршено по наредба на чичко му [[Константиј II]]. Тој и неговиот полубрат [[Гал]] прво растеле во [[Витинија]], а потоа во царската вила Мацелум, [[Кападокија]], [[Мала Азија]]. За нивното воспитание се грижел аријанскиот епископ на [[Никомедија]][[Евсевиј Никомедиски|Евсевиј]]. За разлика од Гал, којшто бил свиреп и распуштен, Јулијан многу читал, имал одлична памет, освен грчки знаел и латински{{sfn|Browning|p=32}}. Со голема желба учествувал во воените вежби, бил мошне мобилен и силен иако не бил висок. На 18 годишна возраст се преселил во Цариград. Бидејќи му се допаѓало да се шета низ градот како обичен човек и да зборува со луѓето, почнале да зборуват за него дека би можел да управува добро со Римското Царство. Тоа го загрижило царот и наскоро по тоа го испратил во [[Никомедија]].{{sfn|Hunt|1998|p=44–45}} Тука се сретнал со [[Максим Ефески]], прочуен со својата омраза кон христијанството. Во тие години почнал да учи [[неоплатонизам]] прво при филозофот [[Едесиј Кападокијски|Едесиј]], а потоа и при неговиот ученик [[Максим Ефески|Максим]], упорно читал и за пророкувањa<ref name=Eunapius>{{cite web|url=http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#MAXIMUS|title=Maximus ''Lives of the Philosophers and Sophists'' (English translation)|year= 1921|pages= 343–565|website=www.tertullian.org|access-date=19 March 2019}}</ref> . [[354]] година бил повикан во дворот во [[Милано]] и држан таму. На следната година добил дозвола да се школува во [[Атина]], каде што се сретнал со свети [[Григориј Назијански]] и свети [[Василиј Кесаријски]]. Неговата лична религиозност била книжевна филозофска. Гледал на традиционите митови како на алегории, во кои античките богови се во аспект на филозофска божественост. Главни зачувани извори се негови слова за [[Хелиос]] и божицата-мајка се пофалби, а не теолошки трактати. Учил магија од Максим, чија система имала голема прилика со неоплатонизмот на [[Плотин]]. Исто така му се допаѓал и [[митра]]измот. == Доаѓање на власт == === Цезар === [[Податотека:Solidus Julian-transparent.png|thumb|left|250px|[[Солид]] на Јулијан, околу 361 година. Прослава на римската воена моќ.]] [[351]] година неговиот полубрат Гал бил прогласен за кајсар на истокот. Но тој се покажал неспособен раководител и бил осомничен во предавство кон царот. Константиј II го повикал кај себе во [[354]] година, а по патот бил убиен. Јулијан исто така бил осомничен и затворен за седум месеци во [[Милано|Медиоланум]]<ref>R. Browning, ''The Emperor Julian'' (London, 1975), pp. 74–75. However, Shaun Tougher, "The Advocacy of an Empress: Julian and Eusebia" (''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 48, No. 2 (1998), pp. 595–599), argues that the kind Eusebia of Julian's panegyric is a literary creation and that she was doing the bidding of her husband in bringing Julian around to doing what Constantius had asked of him. See especially p. 597.</ref>, сè додека траела истрагата. По настојување на жената на Константиј II, Евсевија, Јулијан бил ослободен и му било дозволено да се врати во [[Атина]] да го заврши образованието. Константиј II немал деца, а Јулијан останал единствениот жив маж од неговото семејство. На следната година Константиј II го повикал кај себе, му доделил титулата „цезар“ и го прогласил за управител на галските и германските провинциј, коишто тогаш биле ограбувани од германските племиња. Го венчал за својата сестра Елена и го испратил начело на војската во [[Галија]]. На тој начин царот покажал голема доверба во него. Но имало и сомежи дека тоа го направил со надеж дека младиот и неискусен војсководец ќе загине во жестоката војна. Дури зборувале дека не би го издржал ѕвекот на оружјето (Марцелин). === Војни во Германија === Иако без воено образование Јулијан се покажал како одличен војсководец. Тој веднаш тргнал кон Галија, ја поминал зимата во [[Виена]] вежбајки се упорно. Живеел доволно просто, јадел храната на обичниот војник, спиел завиткан во овчо крзно, а ноќе работел административна работа и пишувал филозофски дела. Летото на [[356]] година навлегол во Германија. Дел од [[Алемани]]те ги уплашил со самото свое појавување, а други победил во Битката кај Бротомаг. Вратил под римска власт [[Келн|Колонија Агрипина]]. Барбарите биле победени но не и покорени. Тие наново се собирале за судир со римјаните. Јулијан се вратил назад, за да ја помине зимата во [[Сенона]], каде дури бил опсаден од нив неколку месеци. Есента на [[357]] настапил против [[Германци]]те, дошол кај бреговите на реката [[Рајна]] и подигнал старата римска тврдина Три Таберни, наскоро заземена и уништена од Алеманите. Главниот судир со нив се одржал кај градот [[Стразбур|Аргенторатум]], каде со 13000 војска ги поразил [[Алемани]]те ([[Битка кај Стразбур]]){{sfn|Potter|2004|p=501}}. Јулијан решил дека тоа не е доволно и ги бркал на другиот брег на Рајна, палејќи и уништувајќи ги нивните села{{sfn|Hunt|1998|p=51}}{{sfn|Drinkwater|2007|p=240–241}}. Гледајќи го страшното пустошење алеманските цареви понудиле мир. Тој се согласил на десетмесечно примирје и се вратил во Галија. Во [[358]] година ги нападнал и победил и [[Франки]]те, форсирал реката [[Рајна]], опустошил германските земи и востановил тврдините од времето на [[Трајан]]. Франките биле натерани да питаат мир. Им доделил римско поданство и ги населил во [[Токсандрија]]. Следни на удир биле [[Хамави]]те. Многу од нив биле убиени а останатите избркани надвор од границите на империјата, назад во [[Хамаланд]]. На сето ова Константиј II гледал со сомнеж и завист. Тогаш по вторпат се обатил против Алеманите, ја минал [[Рајна]] и навлегол длабоко во [[Германија]]. Разбеснетите војници убивале луѓе и стока, палеле без поштеда. Уплашени алеманските цареви еден врз друг молеле за мир. Јулијан ги задолжил да дадат заробеници и да обезбедат градежен материјал за тврдини. Во [[359]] биле изградени наново сите римски гранични градови. Истата година за третпат ја преминал [[Рајна]] и победил останатите цареви, коишто не се биле предале и биле присилени да се согласат на мир. Така за четири години војни ја зацврстил западната граница на империјата и добил толку успехи, колку што никој не очекувал од него. === Прогласување === [[Податотека:JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg|thumb|right|180px|Монета на Јулијан (360–363)]] [[360]] година [[Шапур II]] навлегол во римската империја и по 73 дневна опсада зазел градот [[Диарбеќир|Амида]]. Царот почнал да се подготвува за нов поход против [[Сасанидското Царство]], каде војната се одвивала на римска територија, во [[Месопотамија]] и [[Ерменија]] . Азијатските војски требало да бида поткрепени од европските и царот, загрижен од порастот на неговата популарност, наредил да дојдат најдобрите легиони на Јулијан. Јулијан тоа го примил како знак за недоверба, а и без војска не би можел да ја штити [[Галија]]. Самата војска исто така била незадоволна од таква одлука и се кренала на бунт прогласувајќи го Јулијан за цар во [[Париз|Лутеција]]. Самиот Јулијан упорно одбивал секакви понуди, пружел раце, се молел, маѓепсувал да не вршат недолични дела, но накрај се согласил. Константиј II бил известен за тоа во [[Кесарија]], Кападокија. Во своите писма Јулијан се обидел да се оправда за тој чин. Константиј II барал да се одвој на секој начин од тие дела, но војската го охрабрувала и Јулијан се решил на војна. Бидејќи му било невозможно на Константиј II да возврати на предизвикот поради војната со персите, дури во [[361]] година успеал да тргне против узурпаторот. Меѓувреме Јулијан набргу ги победил [[Франки]]те и ги натерал да се согласат на мир. По тоа извршил мошне бргу дислокација, заземајќи ги алпските премини и ставил под своја власт [[Панонија]], [[Илирик]] и [[Италија]]. Само неочекуваната смрт на Константиј II на 3 ноември [[361]] година ја спречила меѓусебната војна. На 11 декември [[361]] година Јулијан влегол во [[Цариград]] како римски цар. Набргу потоа формирал трибунал и следбениците на Константиј II биле жестоко прогонувани. == Управување == [[Податотека:EPMA-10401-CILIII459-Julian letter-3.JPG|thumb|right|180px|Писмо-указ на Јулијан до Секунд, префект на Истокот за ситни судски дела. Копија на латински, најдена во Аморгос.(Епиграфски музеј на Атина)]] Првпат Јулијан администрирал во [[Галија]]. Негов главен приоритет бил да ги избрка барбарите надвор од римската територија. За да успее му била потребна помошта на месното население. Сметал дека е неопходно да обезбеди сигурен мир во опустошените подрачја. Поради таа причина се појавиле недоразбирања меѓу него и префектот [[Флорентиј]], чиј намери за покачување на даноците ги сметал за штетни, како и корупцијата и бирократијата, што владееле секаде. Дури го презел лично управувањето на провинција '''Belgica Secunda''' (Втора Белгија), за да има контрола над корумпираните даночници. Кога седнал на царскиот престол се зафатил со низа административни реформи. Неговиот личен аскетизам нашол одраз и во живот во дворецот. Најпрвин формирал трибунал за истрага и казнување на корумпираните службеници на [[Константиј II]]. Некои од нив биле осудени на смрт, други фрлени во затвор,а најповеќе биле избркани од дворецот, така што според современиците личел на пустиаа. Биле исфрлени илјадници слуги, евнуси, готвачи итн., т.е. сите непотребни луѓе. Тоа бил неговиот напад врз стариот систем, неефективен, корумпиран, скап и расипнички. Биле разрешени стотици тајни агенти и административни службеници. Неговата трпеза често била само од обично овошје и бил неуморен во работата. За време на денот решавал управнички прашања, давал аудиенции, диктирал писма, а вечер во библиотеката работел на други дела. Како што самиот пишувал често бил со несечени нокти и црни прсти, не носел диадема. Во обраќането бил прост и сакал да имитира добродетелта на првите принцепси. Кога биле бирани нови консули ги пресретнувал стоејќи, а по тоа ги придружувал одејќи пеш. Често посетувал цариградскиот сенат и одржувал говори, со што таа пројава на стара републичка традиција ги воодушевувала современиците. Јулијан го востановил системот на тетрархија, воведен од [[Диоклецијан]]. За разлика од својот чичко не се стремел кон авторитарно управување, туку го идеализирал царувањето на [[Адријан]] и [[Марко Аурелиј]]. Во својата прва пофалба, посветена на [[Константиј II]], го опишувал идеалниот владетел, којшто се подчинува на законот како секој обичен индивид. Функционално тоа значело проширување правата на локалните заедници, за сметка на централната власт. Така на пример сите земји што ги поседувал царот биле вратени на градските управи. Самите тие биле натерани да доделат повеќе права на граѓаните, често против нивната волја. Данокот што се плаќал во злато, ''aurum coronarium'', веќе бил доброволен, а сите забавени даноци за земја биле простени. Освен либерализацијата на бирократијата, Јулијан презел и некои лични одговорности, како тоа да ги одобрува новите даноци, што дотогаш било пракса на бирократијата. Третирањето на градовите како автономни заедници, освен од економски причини, се вршело и со идејата дека царската администрација треба да работи најповеќе да согледува за изведбата на законот и за обезбедувањето на предолгите граници на империјата. Во однос на административниот кадар, Јулијан барал луѓе од интелектуалните и професионални класи, а исто така и ги задржувал на работа квалитетните службеници и по истекување на роковите, како на пример ораторот [[Темистиј]]. Изборот на консули во [[362]] година предизвикал повеќе спорни прашања. Префектот на [[Илирик]], [[Клаудиј Мамертиниј]], бил добро примен од сите, сè додека тој на неговиот генерал Франкот [[Невита]], покажувал дека наспроти своите филозофски идеали, сè уште бил зависен од војската, која го прогласила за цар. == Враќање на паганството == == Поход во Персија и смрт == [[Податотека:Поход на Јулијан.jpg|thumb|left|250px|Поход на Јулијан во Персија]] Главна задача на Јулијан во надворешната политика била борбата со [[Сасанидското Царство]], тогаш под водството на [[Шапур II]] Долгоракиот ([[309]]—[[379]]). Офанзивата започнала во март [[363]] година со намера да биде заземен главниот град [[Ктесифон]] и да биде востановена римската власт над земите, отстапени од [[Константиј II]]. Мотивите за војната се нејасни, бидејќи сасанидите проводите пратеници за мирно решавање на споровите, но биле одбиени од Јулијан. Според Амијан тој сакал да им се одмазди на Персијците , а желбите му за битки и слава биле дополнителен мотив за да се реши на војна. Исто така гледал можност да го замени кралот Шапур II со неговиот брат Ормизда. Добил поддршка во одговорот на оракулот во старите [[Сибилски книги]], кои „очигледно го поддржуваат преминување на границата годинава“ ([[Амијан Марцелин]], Историја на Рим, XIII, 7), Јулијан тргнал од [[Антиохија]] со 65 000 војска. Решил дека е најпогодно да ја подели војската, за да ја опколи сасанидката престолнина од две страни. Така една војска од 30 000 римјани под водството на [[Прокопиј]] била испратена во [[Ерменија]] со задача да добие поддршка од ерменскиот крал и да нападне од север на Ктесифон. Во истото време Јулијан настапил следејќи го текот на реката [[Еуфрат]] и совладувајќи ги тврдините една по една. Некои од нив се предале сами, други биле заземени со опсада. Победувајќи ги персиските трупи, римската војска дошла до ѕидините на сасанидката престолнина. Пред самите ѕидини на градот поразиле поголемата сасанидска војска ([[Битка кај Ктесифон]]). Наскоро потоа била победена друга уште поголема сасанидска војска. Бидејќи војската на Прокопиј и ерменските трупи не доаѓале, а ѕидовите на Ктесифон се покажале мошне црвсти, во таква состојба Јулијан се откажал да го опсадува и одлучил да се повлече кај римските граници. [[Податотека:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|thumb|right|200px|[[Копти|Коптска]] икона, на која свети Меркуриј го убива Јулијан]] Ги запалил вишокот од резервите и сопствената флота, којашто била на реката [[Тигар (река)|Тигар]], и пустошејќи по патот тргнале на север со надеж да наидат на другата римска војска. Кај [[Маранга]] победиле уште една сасанидска војска, која се обидувала да им го пресече патот за повлекување. Во тоа време почнал да се чувствува глад, така што Јулијан наредил да бидат поделени со војниците сите резерви од царската кујна. На секој начин се обидувал да ги дели со нив тешкотиите и често се изложувал на опасност без некоја потреба. Така кога дознал дека Персијците нападнале еден римски одред, без оклоп, само со штит дотрчал на помош. Во разгорелата се борба бил ранет во раката, но фатален бил убодот од копје, фрлено од кај Персијците, кое го погодило во градите, ги пробило ребрата и се забило во долниот дел на дробот. Трета рана добил во цревата. Така ранет бил пренесен во неговиот шатор каде лекарот [[Орибазиј]] од [[Пергам]] се обидел да го лекува со поливање на раната со темно вино, но за кратко време умрел. Според историчарот Марцелин сè до поледниот здив зачувал исклучлива цврстина и беседувал со филозофите Максим и Приск за високите достоинства на човековиот дух. Во [[364]] филозофот [[Либаниј]] изјавил дека убиството било дело на некој војник христијанин, но тоа не е потврдено од други историчари како [[Амијан Марцелин]]. [[Јован Малала]] подоцна напишал дека тоа било заговор на свети [[Василиј Кесаријски]]. Четиринаесет години подоцна Либаниј пак изјавил дека Јулијан е убиен од некој [[Сарацин]] и дека тоа се потврдувало од Орибазиј, според кого раната е карактеристична за копије, користено од сарацинските трупи во персиската војска. Подоцнешните христијански историчари како [[Созомен]], пак ја создале легендата дека бил убиен од светец. Постојат и повеќе легенди за неговите последни зборови - според едни ја собрал сопствената крв во една паница и ја фрлил кон сонцето, неговиот бог, изрекувајќи „Биди задоволен“, а пак според [[Теодорит Кирски]] Јулијан воскликнал „Ти победи, галилејанину“. По својата смрт, Јулијан бил пренесен во пагански храм во [[Тарс]], [[Киликија]]. Нешто по тоа телото му е пренесено кај гробовите на неговите роднини во [[Цариград]] и ставено во црквата „Свети Апостоли“, заедно со тоа на неговата сопруга, во пурпурен саркофаг, но без да биде опеано, како што заслужувал еден отпадник. == Творештво == Оставнината на Јулијан, или она што не било уништено од христијаните, не е на никој начин мала. Сега се зачувани во целост или детали од следните творби: [[Податотека:Death of Julian - manuscript.jpg|thumb|right|200px| Илустрација од „Паѓането на кнезовите“ од [[Џон Лидгејт]], превод на „De Casibus Virorum Illustribus “ од [[Џовани Бокачо]], на која Јулијан е прикажан со одерена кожа.]] * Слово I. Величење во чест на Константиј * Слово II. Херојските дела на Константиј * Слово III. Величење во чест на Евсевија * Слово IV. Химна на кралот сонце * Слово V. Химна на мајката на боговите * Слово VI. Кон необразованите циници * Слово VII. Кон циниците хераклејци * Слово VIII. Утеха по заминувањете на Салустиј * Писмо до филозофот Темистиј * Писмо до Сенатот и луѓето на Атина * Дел од писмо до свештеник * Цезарите * Непријатели на брадите * Писма * Епиграми * Против галилејаните Повеќето од неговите дела се создадени за време на административната му работа, односно последните години од неговиот живот. Словата за Константиј се стереотипни и детално разработени, а делата што побиваат мислењето и начинот на живот на циниците се вистинска публицистика. Творбата „Непријатели на брадите“ е неговиот одговор кон антиохијците, кој му се насмејале на неговата брада, што ја носел на примерот на [[Адријан]]. „Цезарите“ е хумористична приказна за натпревар меѓу најпрочуените римски цари [[Цезар]],[[Август]],[[Трајан]],[[Марко Аурелиј]],[[Константин I Велики]] и на посебно интересен начин [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. Всушност творбата го критикува Константиј, кој бил истовремено христијанин и цар. Религиозните творби, химните за боговите, се зеплеткуваат со филозофски размислувања. Тие го покажуваат неговото религиозно чувство. Центар на неговата религија е култот кон сонцето, создаден под влијание на персискиот култ на богот [[Митра]]. Уште од младич ја сакал природата и најповеќе сонцето. Според неговата теорија постоеле три света во три сонца. Првото, Високото Сонце, сочинувало идејата за општото постоење, духовно и мислено. Свет на апсолутната вистина и егзистенцијалност. Вториот свет е на видливото сонце, светот што се гледа. Тоа се јавува одраз на првиот свет. Меѓу нив се наоѓа третиот свет, кој мисли со сопствено сонце. Така се создава едно тројство на сонца, духовно, ментално и материјално. Менталниот свет се јавува одраз на духовниот и сам на свој ред е огледало на чувствениот или материјалноот свет. Т.е. материјалниот свет се јавува одраз на одраз, двојна репродукција на апсолутниот образец. Високото Сонце е недостапно за човекот, сонцето на чувствениот свет е премногу материјално, за да се почитува. Затоа Јулијан го концентрира своето внимание на менталното сонце, го нарекува ''Крал-Сонце'' и го почитува. Најважната од неговите творби, за жал зачувана само во делови, е „Против галилејаните“, за неговата намера за отфрлањње на христијанството. Единствениот дел што е зачуван, е еден извадок од свети [[Кирил Александријски]], којшто дава цитати од првите три книги во својето побивање на Јулијан, ''Contra Julianum''. Неговите творби се издавани неколкупати за време на [[ренесанса]]та, но често делумно. Целосно тие се преведени и објавени во Класичната библиотека „Лоеб “ во [[1913]] година. == Името на Јулијан во наредните векови == [[Податотека:Taq-e Bostan - fallen Roman.jpg|thumb|left|200px|Детаљ од крунисувањето на сасанидскиот цар [[Ардашир II]] на кој е покажано телото на Јулијан под неговите нозе (се познава по брадата и царскиот венец).]] Веднаш по својата смрт Јулијан се претворил во мит. Пагани како [[Амијан Марцелин]] и [[Либаниј]] го прикажуваат како херој, толерантен, силен и голем човек за своето време. Христијанските автори пак го опишувале како глупак, чудовиште што врши осрамотувања и човечки жртви, отпадник (дури указот за толерантност се сметал за насочен против христијаните). Тој лик останал и за време на [[среден век|средниот век]] и [[ренесанса]]та. Во осумнаесеттиот век некои филозофи (како [[Волтер]]) гледале на него како на борец против апсолутизмот на империјата и сакале да го рехабилитираат. Други романтичари се восхитувале на неговиот очаен и бистар ум. Во [[1873]] [[Хенрик Ибсен]] напишал трагедија за него наречена „Цар или галилеец“, а рускиот поет [[Дмитриј Мережковскиј]] напишал романот „Смрт на боговите (Јулијан Отпадник)“ ([[1895]]). Во дваесеттиот век трите лика на Јулијан - отпадникот, филозофот и херојот на загубена кауза се прошируваат во литературата и киното. [[1924]] година музичарот [[Феликс Вејнгартнер]] напишал операта „Отпадникот“. Тој е и главен херој на романот „Јулијан“ на [[Гор Видал]], што се одликува со уништувачка критика на христијанството. Неговите писма имаат посебно место во книгата „Модификација“ на Мајкол Батор ([[1957]] година). Векови по својата смрт, последниот пагански цар на Римското Царство продолжува да го разбранува човековото мислење. == Творби на Јулијан == * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_1_sun.htm ''Химна на кралот сонце ''] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_2_mother.htm ''Химна на мајката на боговите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/caesars.html ''Цезарите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/misopogon.html ''Misopogon'' или Непријатели на брадите] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm ''Против галилејаните'': остатоци од 3 книги, извадок од Кирил Александријски, Contra Julianum] == Белешки == {{Notelist-lr}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] * [[Амијан Марцелин]], ''Res Gestae'', Libri XV-XXV (books 15-25) * [[Claudius Mamertinus]], "''Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori''", ''[[Panegyrici Latini]]'', panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year * [[Gregory Nazianzen]], ''Orations'', "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_2_oration4.htm First Invective Against Julian]", "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_3_oration5.htm Second Invective Against Julian]" * [[Либаниј]], [http://www.tertullian.org/fathers/libanius_monody.htm Monody — Funeral Oration for Julian the Apostate] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 ''Panegyric upon Julian''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601024626/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 |date=2008-06-01 }} од Либаниј, којшто добро го познавал Јулијан и му се восхитувал. * [http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html Laws of Julian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311065732/http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm Julian the Apostate, Against the Galileans (1923) By Wilmer Cave WRIGHT, PH.D.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306101717/http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm |date=2007-03-06 }} * [http://www.sacred-texts.com/cla/toj/index.htm Two Orations of the Emperor Julian, at sacred-texts, translated by Thomas Taylor] * [http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304175929/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more |date=2016-03-04 }} * [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1997/97.03.22.html Review of Rowland Smith's "Julian's Gods"] * [http://www.fourthcentury.com/index.php/imperial-laws-chart list of fourth-century Roman laws involving religion] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=988 A 4th century chalcedony portrait of Julian] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=1297 Statue of Julian the Apostate. Marble. 361—363. Paris, Louvre Museum] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=741 Julian the Apostate, son of Constantius. Marble. Rome, Capitoline Museums] * [http://calitreview.com/764 Article on Julian at the California Literary Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080626095244/http://calitreview.com/764 |date=2008-06-26 }} * [http://www.juliansociety.org/ The Julian Society] {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 363 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијанството во Римското Царство]] [[Категорија:Римски цареви загинати во битка]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] at5ibuddglaj0zwvd3trbfyoabzxfas 5582867 5582866 2026-06-26T13:08:14Z Buli 2648 5582867 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Juliancng8851obverse.jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting bearded man with diadem, facing right. The text around the edges reads FL CL IVLIANVS P F AVG, clockwise. | caption = Јулијан на ''[[солид]]'' кован во [[Антиохија]].<br/>{{nowrap|Натпис: {{Smallcaps|{{abbr|Fl|Flavius}} {{abbr|Cl|Claudius}} Iulianus {{abbr|p f|pius felix}} {{abbr|aug|augustus}}}}.}} | succession = [[Roman emperor]] | reign = 3 ноември 361&nbsp;– 26 јуни 363 (proclaimed in February 360) | reign_type = [[Augustus (title)|''Augustus'']] | predecessor = [[Констанциј II]] | successor = [[Јовијан]] | reign1 = 6 ноември 355&nbsp;– 360 | reign_type1 = [[Caesar (title)|''Caesar'']] | birth_date = 331 | birth_place = [[Константинопол]], [[Римска Империја]] | death_date = 26 јуни 363 (aged 31–32) | death_place = [[Самара]], [[Месопотамија]], [[Сасанидска Империја]] | burial_place = [[Тарс]], потоа [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|црквата „Свети Апостоли“]] | spouse = [[Helena (wife of Julian)|Helena]] (m. 355, died 360) | full_name = Flavius Claudius Julianus | regnal_name = [[Imperator]] [[Caesar (title)|Caesar]] [[Flavia gens|Flavius]] Claudius Julianus [[Augustus (title)|Augustus]] | dynasty = [[Константинова династија|Константинова]] | father = [[Јулиј Констанциј]] | mother = [[Василина]] | religion = {{ubl|[[Hellenistic religion]]|Previously [[Christianity]]}}<!-- | regnal_name = Imperator Caesar dominus noster Flavius Claudius Iulianus pius felix Augustus{{sfn|Browning|p=103}}--> }} '''Флавиј Клаудиј Јулијан''' наречен „'''Отпадникот'''“{{efn-lr|Ретко „Јулијан II““. Ознаката „Јулијан I“ се применува или на императорот [[Дидиј Јулијан]] ({{reign}} 193),<ref>David Sear, ''Roman Coins and Their Values'', Volume 5 (London: Spink, 2014), p. 267.</ref> или на узурпаторот Јулијан ({{reign}} 283–285).<ref>D. Margetić, "[https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=344652 Antoniani of Julian of Pannonia]", Num. vijesti, broj 63., 2010</ref> Уште поретко го нарекуваат „Јулијан III“.<ref>Kunsthistorisches Museum Wien, "[https://press.khm.at/fileadmin/content/KHM/Presse/2019/Boese_Kaiser/PT_Boese_Kaiser_engl.pdf Evil Emperors]", 2019</ref>}} ({{langx|la|Flavius Claudius Iulianus}}, ([[331]] или [[332]] - [[363]]) — римски и [[Византија|византиски]] цар од Константиновата династија. Последниот пагански римски цар, филозоф и ретор. Познат во историјата со прекарот Отпадник, понекогаш и како Јулијан II или Јулијан Филозофот<ref>{{Cite book |last=De Leseleuc |first=Anne |title=Julien le philosophe : César des Gaules |publisher=Sagittaire |year=2013}}</ref>. == Рани години == Се родил во [[Цариград]] во семејството на [[Јулиј Константиј]]{{sfn|Bowersock|pp=21–22}} (консул во [[335]] година), брат на [[Константин Велики]], и неговата втора сопруга Василина, двајцата христијани. Мајка му умрела скоро по неговото раѓане{{sfn|Bowersock|p=22}}, а во [[337]] година како дете Јулијан го видел убиството на својот татко, извршено по наредба на чичко му [[Константиј II]]. Тој и неговиот полубрат [[Гал]] прво растеле во [[Витинија]], а потоа во царската вила Мацелум, [[Кападокија]], [[Мала Азија]]. За нивното воспитание се грижел аријанскиот епископ на [[Никомедија]][[Евсевиј Никомедиски|Евсевиј]]. За разлика од Гал, којшто бил свиреп и распуштен, Јулијан многу читал, имал одлична памет, освен грчки знаел и латински{{sfn|Browning|p=32}}. Со голема желба учествувал во воените вежби, бил мошне мобилен и силен иако не бил висок. На 18 годишна возраст се преселил во Цариград. Бидејќи му се допаѓало да се шета низ градот како обичен човек и да зборува со луѓето, почнале да зборуват за него дека би можел да управува добро со Римското Царство. Тоа го загрижило царот и наскоро по тоа го испратил во [[Никомедија]].{{sfn|Hunt|1998|p=44–45}} Тука се сретнал со [[Максим Ефески]], прочуен со својата омраза кон христијанството. Во тие години почнал да учи [[неоплатонизам]] прво при филозофот [[Едесиј Кападокијски|Едесиј]], а потоа и при неговиот ученик [[Максим Ефески|Максим]], упорно читал и за пророкувањa<ref name=Eunapius>{{cite web|url=http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#MAXIMUS|title=Maximus ''Lives of the Philosophers and Sophists'' (English translation)|year= 1921|pages= 343–565|website=www.tertullian.org|access-date=19 March 2019}}</ref> . [[354]] година бил повикан во дворот во [[Милано]] и држан таму. На следната година добил дозвола да се школува во [[Атина]], каде што се сретнал со свети [[Григориј Назијански]] и свети [[Василиј Кесаријски]]. Неговата лична религиозност била книжевна филозофска. Гледал на традиционите митови како на алегории, во кои античките богови се во аспект на филозофска божественост. Главни зачувани извори се негови слова за [[Хелиос]] и божицата-мајка се пофалби, а не теолошки трактати. Учил магија од Максим, чија система имала голема прилика со неоплатонизмот на [[Плотин]]. Исто така му се допаѓал и [[митра]]измот. == Доаѓање на власт == === Цезар === [[Податотека:Solidus Julian-transparent.png|thumb|left|250px|[[Солид]] на Јулијан, околу 361 година. Прослава на римската воена моќ.]] [[351]] година неговиот полубрат Гал бил прогласен за кајсар на истокот. Но тој се покажал неспособен раководител и бил осомничен во предавство кон царот. Константиј II го повикал кај себе во [[354]] година, а по патот бил убиен. Јулијан исто така бил осомничен и затворен за седум месеци во [[Милано|Медиоланум]]<ref>R. Browning, ''The Emperor Julian'' (London, 1975), pp. 74–75. However, Shaun Tougher, "The Advocacy of an Empress: Julian and Eusebia" (''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 48, No. 2 (1998), pp. 595–599), argues that the kind Eusebia of Julian's panegyric is a literary creation and that she was doing the bidding of her husband in bringing Julian around to doing what Constantius had asked of him. See especially p. 597.</ref>, сè додека траела истрагата. По настојување на жената на Константиј II, Евсевија, Јулијан бил ослободен и му било дозволено да се врати во [[Атина]] да го заврши образованието. Константиј II немал деца, а Јулијан останал единствениот жив маж од неговото семејство. На следната година Константиј II го повикал кај себе, му доделил титулата „цезар“ и го прогласил за управител на галските и германските провинциј, коишто тогаш биле ограбувани од германските племиња. Го венчал за својата сестра Елена и го испратил начело на војската во [[Галија]]. На тој начин царот покажал голема доверба во него. Но имало и сомежи дека тоа го направил со надеж дека младиот и неискусен војсководец ќе загине во жестоката војна. Дури зборувале дека не би го издржал ѕвекот на оружјето (Марцелин). === Војни во Германија === Иако без воено образование Јулијан се покажал како одличен војсководец. Тој веднаш тргнал кон Галија, ја поминал зимата во [[Виена]] вежбајки се упорно. Живеел доволно просто, јадел храната на обичниот војник, спиел завиткан во овчо крзно, а ноќе работел административна работа и пишувал филозофски дела. Летото на [[356]] година навлегол во Германија. Дел од [[Алемани]]те ги уплашил со самото свое појавување, а други победил во Битката кај Бротомаг. Вратил под римска власт [[Келн|Колонија Агрипина]]. Барбарите биле победени но не и покорени. Тие наново се собирале за судир со римјаните. Јулијан се вратил назад, за да ја помине зимата во [[Сенона]], каде дури бил опсаден од нив неколку месеци. Есента на [[357]] настапил против [[Германци]]те, дошол кај бреговите на реката [[Рајна]] и подигнал старата римска тврдина Три Таберни, наскоро заземена и уништена од Алеманите. Главниот судир со нив се одржал кај градот [[Стразбур|Аргенторатум]], каде со 13000 војска ги поразил [[Алемани]]те ([[Битка кај Стразбур]]){{sfn|Potter|2004|p=501}}. Јулијан решил дека тоа не е доволно и ги бркал на другиот брег на Рајна, палејќи и уништувајќи ги нивните села{{sfn|Hunt|1998|p=51}}{{sfn|Drinkwater|2007|p=240–241}}. Гледајќи го страшното пустошење алеманските цареви понудиле мир. Тој се согласил на десетмесечно примирје и се вратил во Галија. Во [[358]] година ги нападнал и победил и [[Франки]]те, форсирал реката [[Рајна]], опустошил германските земи и востановил тврдините од времето на [[Трајан]]. Франките биле натерани да питаат мир. Им доделил римско поданство и ги населил во [[Токсандрија]]. Следни на удир биле [[Хамави]]те. Многу од нив биле убиени а останатите избркани надвор од границите на империјата, назад во [[Хамаланд]]. На сето ова Константиј II гледал со сомнеж и завист. Тогаш по вторпат се обатил против Алеманите, ја минал [[Рајна]] и навлегол длабоко во [[Германија]]. Разбеснетите војници убивале луѓе и стока, палеле без поштеда. Уплашени алеманските цареви еден врз друг молеле за мир. Јулијан ги задолжил да дадат заробеници и да обезбедат градежен материјал за тврдини. Во [[359]] биле изградени наново сите римски гранични градови. Истата година за третпат ја преминал [[Рајна]] и победил останатите цареви, коишто не се биле предале и биле присилени да се согласат на мир. Така за четири години војни ја зацврстил западната граница на империјата и добил толку успехи, колку што никој не очекувал од него. === Прогласување === [[Податотека:JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg|thumb|right|180px|Монета на Јулијан (360–363)]] [[360]] година [[Шапур II]] навлегол во римската империја и по 73 дневна опсада зазел градот [[Диарбеќир|Амида]]. Царот почнал да се подготвува за нов поход против [[Сасанидското Царство]], каде војната се одвивала на римска територија, во [[Месопотамија]] и [[Ерменија]] . Азијатските војски требало да бида поткрепени од европските и царот, загрижен од порастот на неговата популарност, наредил да дојдат најдобрите легиони на Јулијан. Јулијан тоа го примил како знак за недоверба, а и без војска не би можел да ја штити [[Галија]]. Самата војска исто така била незадоволна од таква одлука и се кренала на бунт прогласувајќи го Јулијан за цар во [[Париз|Лутеција]]. Самиот Јулијан упорно одбивал секакви понуди, пружел раце, се молел, маѓепсувал да не вршат недолични дела, но накрај се согласил. Константиј II бил известен за тоа во [[Кесарија]], Кападокија. Во своите писма Јулијан се обидел да се оправда за тој чин. Константиј II барал да се одвој на секој начин од тие дела, но војската го охрабрувала и Јулијан се решил на војна. Бидејќи му било невозможно на Константиј II да возврати на предизвикот поради војната со персите, дури во [[361]] година успеал да тргне против узурпаторот. Меѓувреме Јулијан набргу ги победил [[Франки]]те и ги натерал да се согласат на мир. По тоа извршил мошне бргу дислокација, заземајќи ги алпските премини и ставил под своја власт [[Панонија]], [[Илирик]] и [[Италија]]. Само неочекуваната смрт на Константиј II на 3 ноември [[361]] година ја спречила меѓусебната војна. На 11 декември [[361]] година Јулијан влегол во [[Цариград]] како римски цар. Набргу потоа формирал трибунал и следбениците на Константиј II биле жестоко прогонувани. == Управување == [[Податотека:EPMA-10401-CILIII459-Julian letter-3.JPG|thumb|right|180px|Писмо-указ на Јулијан до Секунд, префект на Истокот за ситни судски дела. Копија на латински, најдена во Аморгос.(Епиграфски музеј на Атина)]] Првпат Јулијан администрирал во [[Галија]]. Негов главен приоритет бил да ги избрка барбарите надвор од римската територија. За да успее му била потребна помошта на месното население. Сметал дека е неопходно да обезбеди сигурен мир во опустошените подрачја. Поради таа причина се појавиле недоразбирања меѓу него и префектот [[Флорентиј]], чиј намери за покачување на даноците ги сметал за штетни, како и корупцијата и бирократијата, што владееле секаде. Дури го презел лично управувањето на провинција '''Belgica Secunda''' (Втора Белгија), за да има контрола над корумпираните даночници. Кога седнал на царскиот престол се зафатил со низа административни реформи. Неговиот личен аскетизам нашол одраз и во живот во дворецот. Најпрвин формирал трибунал за истрага и казнување на корумпираните службеници на [[Константиј II]]. Некои од нив биле осудени на смрт, други фрлени во затвор,а најповеќе биле избркани од дворецот, така што според современиците личел на пустиаа. Биле исфрлени илјадници слуги, евнуси, готвачи итн., т.е. сите непотребни луѓе. Тоа бил неговиот напад врз стариот систем, неефективен, корумпиран, скап и расипнички. Биле разрешени стотици тајни агенти и административни службеници. Неговата трпеза често била само од обично овошје и бил неуморен во работата. За време на денот решавал управнички прашања, давал аудиенции, диктирал писма, а вечер во библиотеката работел на други дела. Како што самиот пишувал често бил со несечени нокти и црни прсти, не носел диадема. Во обраќането бил прост и сакал да имитира добродетелта на првите принцепси. Кога биле бирани нови консули ги пресретнувал стоејќи, а по тоа ги придружувал одејќи пеш. Често посетувал цариградскиот сенат и одржувал говори, со што таа пројава на стара републичка традиција ги воодушевувала современиците. Јулијан го востановил системот на тетрархија, воведен од [[Диоклецијан]]. За разлика од својот чичко не се стремел кон авторитарно управување, туку го идеализирал царувањето на [[Адријан]] и [[Марко Аурелиј]]. Во својата прва пофалба, посветена на [[Константиј II]], го опишувал идеалниот владетел, којшто се подчинува на законот како секој обичен индивид. Функционално тоа значело проширување правата на локалните заедници, за сметка на централната власт. Така на пример сите земји што ги поседувал царот биле вратени на градските управи. Самите тие биле натерани да доделат повеќе права на граѓаните, често против нивната волја. Данокот што се плаќал во злато, ''aurum coronarium'', веќе бил доброволен, а сите забавени даноци за земја биле простени. Освен либерализацијата на бирократијата, Јулијан презел и некои лични одговорности, како тоа да ги одобрува новите даноци, што дотогаш било пракса на бирократијата. Третирањето на градовите како автономни заедници, освен од економски причини, се вршело и со идејата дека царската администрација треба да работи најповеќе да согледува за изведбата на законот и за обезбедувањето на предолгите граници на империјата. Во однос на административниот кадар, Јулијан барал луѓе од интелектуалните и професионални класи, а исто така и ги задржувал на работа квалитетните службеници и по истекување на роковите, како на пример ораторот [[Темистиј]]. Изборот на консули во [[362]] година предизвикал повеќе спорни прашања. Префектот на [[Илирик]], [[Клаудиј Мамертиниј]], бил добро примен од сите, сè додека тој на неговиот генерал Франкот [[Невита]], покажувал дека наспроти своите филозофски идеали, сè уште бил зависен од војската, која го прогласила за цар. == Враќање на паганството == == Поход во Персија и смрт == [[Податотека:Поход на Јулијан.jpg|thumb|left|250px|Поход на Јулијан во Персија]] Главна задача на Јулијан во надворешната политика била борбата со [[Сасанидското Царство]], тогаш под водството на [[Шапур II]] Долгоракиот ([[309]]—[[379]]). Офанзивата започнала во март [[363]] година со намера да биде заземен главниот град [[Ктесифон]] и да биде востановена римската власт над земите, отстапени од [[Константиј II]]. Мотивите за војната се нејасни, бидејќи сасанидите проводите пратеници за мирно решавање на споровите, но биле одбиени од Јулијан. Според Амијан тој сакал да им се одмазди на Персијците , а желбите му за битки и слава биле дополнителен мотив за да се реши на војна. Исто така гледал можност да го замени кралот Шапур II со неговиот брат Ормизда. Добил поддршка во одговорот на оракулот во старите [[Сибилски книги]], кои „очигледно го поддржуваат преминување на границата годинава“ ([[Амијан Марцелин]], Историја на Рим, XIII, 7), Јулијан тргнал од [[Антиохија]] со 65 000 војска. Решил дека е најпогодно да ја подели војската, за да ја опколи сасанидката престолнина од две страни. Така една војска од 30 000 римјани под водството на [[Прокопиј]] била испратена во [[Ерменија]] со задача да добие поддршка од ерменскиот крал и да нападне од север на Ктесифон. Во истото време Јулијан настапил следејќи го текот на реката [[Еуфрат]] и совладувајќи ги тврдините една по една. Некои од нив се предале сами, други биле заземени со опсада. Победувајќи ги персиските трупи, римската војска дошла до ѕидините на сасанидката престолнина. Пред самите ѕидини на градот поразиле поголемата сасанидска војска ([[Битка кај Ктесифон]]). Наскоро потоа била победена друга уште поголема сасанидска војска. Бидејќи војската на Прокопиј и ерменските трупи не доаѓале, а ѕидовите на Ктесифон се покажале мошне црвсти, во таква состојба Јулијан се откажал да го опсадува и одлучил да се повлече кај римските граници. [[Податотека:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|thumb|right|200px|[[Копти|Коптска]] икона, на која свети Меркуриј го убива Јулијан]] Ги запалил вишокот од резервите и сопствената флота, којашто била на реката [[Тигар (река)|Тигар]], и пустошејќи по патот тргнале на север со надеж да наидат на другата римска војска. Кај [[Маранга]] победиле уште една сасанидска војска, која се обидувала да им го пресече патот за повлекување. Во тоа време почнал да се чувствува глад, така што Јулијан наредил да бидат поделени со војниците сите резерви од царската кујна. На секој начин се обидувал да ги дели со нив тешкотиите и често се изложувал на опасност без некоја потреба. Така кога дознал дека Персијците нападнале еден римски одред, без оклоп, само со штит дотрчал на помош. Во разгорелата се борба бил ранет во раката, но фатален бил убодот од копје, фрлено од кај Персијците, кое го погодило во градите, ги пробило ребрата и се забило во долниот дел на дробот. Трета рана добил во цревата. Така ранет бил пренесен во неговиот шатор каде лекарот [[Орибазиј]] од [[Пергам]] се обидел да го лекува со поливање на раната со темно вино, но за кратко време умрел. Според историчарот Марцелин сè до поледниот здив зачувал исклучлива цврстина и беседувал со филозофите Максим и Приск за високите достоинства на човековиот дух. Во [[364]] филозофот [[Либаниј]] изјавил дека убиството било дело на некој војник христијанин, но тоа не е потврдено од други историчари како [[Амијан Марцелин]]. [[Јован Малала]] подоцна напишал дека тоа било заговор на свети [[Василиј Кесаријски]]. Четиринаесет години подоцна Либаниј пак изјавил дека Јулијан е убиен од некој [[Сарацин]] и дека тоа се потврдувало од Орибазиј, според кого раната е карактеристична за копије, користено од сарацинските трупи во персиската војска. Подоцнешните христијански историчари како [[Созомен]], пак ја создале легендата дека бил убиен од светец. Постојат и повеќе легенди за неговите последни зборови - според едни ја собрал сопствената крв во една паница и ја фрлил кон сонцето, неговиот бог, изрекувајќи „Биди задоволен“, а пак според [[Теодорит Кирски]] Јулијан воскликнал „Ти победи, галилејанину“. По својата смрт, Јулијан бил пренесен во пагански храм во [[Тарс]], [[Киликија]]. Нешто по тоа телото му е пренесено кај гробовите на неговите роднини во [[Цариград]] и ставено во црквата „Свети Апостоли“, заедно со тоа на неговата сопруга, во пурпурен саркофаг, но без да биде опеано, како што заслужувал еден отпадник. == Творештво == Оставнината на Јулијан, или она што не било уништено од христијаните, не е на никој начин мала. Сега се зачувани во целост или детали од следните творби: [[Податотека:Death of Julian - manuscript.jpg|thumb|right|200px| Илустрација од „Паѓането на кнезовите“ од [[Џон Лидгејт]], превод на „De Casibus Virorum Illustribus “ од [[Џовани Бокачо]], на која Јулијан е прикажан со одерена кожа.]] * Слово I. Величење во чест на Константиј * Слово II. Херојските дела на Константиј * Слово III. Величење во чест на Евсевија * Слово IV. Химна на кралот сонце * Слово V. Химна на мајката на боговите * Слово VI. Кон необразованите циници * Слово VII. Кон циниците хераклејци * Слово VIII. Утеха по заминувањете на Салустиј * Писмо до филозофот Темистиј * Писмо до Сенатот и луѓето на Атина * Дел од писмо до свештеник * Цезарите * Непријатели на брадите * Писма * Епиграми * Против галилејаните Повеќето од неговите дела се создадени за време на административната му работа, односно последните години од неговиот живот. Словата за Константиј се стереотипни и детално разработени, а делата што побиваат мислењето и начинот на живот на циниците се вистинска публицистика. Творбата „Непријатели на брадите“ е неговиот одговор кон антиохијците, кој му се насмејале на неговата брада, што ја носел на примерот на [[Адријан]]. „Цезарите“ е хумористична приказна за натпревар меѓу најпрочуените римски цари [[Цезар]],[[Август]],[[Трајан]],[[Марко Аурелиј]],[[Константин I Велики]] и на посебно интересен начин [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. Всушност творбата го критикува Константиј, кој бил истовремено христијанин и цар. Религиозните творби, химните за боговите, се зеплеткуваат со филозофски размислувања. Тие го покажуваат неговото религиозно чувство. Центар на неговата религија е култот кон сонцето, создаден под влијание на персискиот култ на богот [[Митра]]. Уште од младич ја сакал природата и најповеќе сонцето. Според неговата теорија постоеле три света во три сонца. Првото, Високото Сонце, сочинувало идејата за општото постоење, духовно и мислено. Свет на апсолутната вистина и егзистенцијалност. Вториот свет е на видливото сонце, светот што се гледа. Тоа се јавува одраз на првиот свет. Меѓу нив се наоѓа третиот свет, кој мисли со сопствено сонце. Така се создава едно тројство на сонца, духовно, ментално и материјално. Менталниот свет се јавува одраз на духовниот и сам на свој ред е огледало на чувствениот или материјалноот свет. Т.е. материјалниот свет се јавува одраз на одраз, двојна репродукција на апсолутниот образец. Високото Сонце е недостапно за човекот, сонцето на чувствениот свет е премногу материјално, за да се почитува. Затоа Јулијан го концентрира своето внимание на менталното сонце, го нарекува ''Крал-Сонце'' и го почитува. Најважната од неговите творби, за жал зачувана само во делови, е „Против галилејаните“, за неговата намера за отфрлањње на христијанството. Единствениот дел што е зачуван, е еден извадок од свети [[Кирил Александријски]], којшто дава цитати од првите три книги во својето побивање на Јулијан, ''Contra Julianum''. Неговите творби се издавани неколкупати за време на [[ренесанса]]та, но често делумно. Целосно тие се преведени и објавени во Класичната библиотека „Лоеб “ во [[1913]] година. == Името на Јулијан во наредните векови == [[Податотека:Taq-e Bostan - fallen Roman.jpg|thumb|left|200px|Детаљ од крунисувањето на сасанидскиот цар [[Ардашир II]] на кој е покажано телото на Јулијан под неговите нозе (се познава по брадата и царскиот венец).]] Веднаш по својата смрт Јулијан се претворил во мит. Пагани како [[Амијан Марцелин]] и [[Либаниј]] го прикажуваат како херој, толерантен, силен и голем човек за своето време. Христијанските автори пак го опишувале како глупак, чудовиште што врши осрамотувања и човечки жртви, отпадник (дури указот за толерантност се сметал за насочен против христијаните). Тој лик останал и за време на [[среден век|средниот век]] и [[ренесанса]]та. Во осумнаесеттиот век некои филозофи (како [[Волтер]]) гледале на него како на борец против апсолутизмот на империјата и сакале да го рехабилитираат. Други романтичари се восхитувале на неговиот очаен и бистар ум. Во [[1873]] [[Хенрик Ибсен]] напишал трагедија за него наречена „Цар или галилеец“, а рускиот поет [[Дмитриј Мережковскиј]] напишал романот „Смрт на боговите (Јулијан Отпадник)“ ([[1895]]). Во дваесеттиот век трите лика на Јулијан - отпадникот, филозофот и херојот на загубена кауза се прошируваат во литературата и киното. [[1924]] година музичарот [[Феликс Вејнгартнер]] напишал операта „Отпадникот“. Тој е и главен херој на романот „Јулијан“ на [[Гор Видал]], што се одликува со уништувачка критика на христијанството. Неговите писма имаат посебно место во книгата „Модификација“ на Мајкол Батор ([[1957]] година). Векови по својата смрт, последниот пагански цар на Римското Царство продолжува да го разбранува човековото мислење. == Творби на Јулијан == * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_1_sun.htm ''Химна на кралот сонце ''] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_2_mother.htm ''Химна на мајката на боговите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/caesars.html ''Цезарите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/misopogon.html ''Misopogon'' или Непријатели на брадите] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm ''Против галилејаните'': остатоци од 3 книги, извадок од Кирил Александријски, Contra Julianum] == Белешки == {{Notelist-lr}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] * [[Амијан Марцелин]], ''Res Gestae'', Libri XV-XXV (books 15-25) * [[Claudius Mamertinus]], "''Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori''", ''[[Panegyrici Latini]]'', panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year * [[Gregory Nazianzen]], ''Orations'', "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_2_oration4.htm First Invective Against Julian]", "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_3_oration5.htm Second Invective Against Julian]" * [[Либаниј]], [http://www.tertullian.org/fathers/libanius_monody.htm Monody — Funeral Oration for Julian the Apostate] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 ''Panegyric upon Julian''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601024626/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 |date=2008-06-01 }} од Либаниј, којшто добро го познавал Јулијан и му се восхитувал. * [http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html Laws of Julian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311065732/http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm Julian the Apostate, Against the Galileans (1923) By Wilmer Cave WRIGHT, PH.D.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306101717/http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm |date=2007-03-06 }} * [http://www.sacred-texts.com/cla/toj/index.htm Two Orations of the Emperor Julian, at sacred-texts, translated by Thomas Taylor] * [http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304175929/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more |date=2016-03-04 }} * [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1997/97.03.22.html Review of Rowland Smith's "Julian's Gods"] * [http://www.fourthcentury.com/index.php/imperial-laws-chart list of fourth-century Roman laws involving religion] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=988 A 4th century chalcedony portrait of Julian] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=1297 Statue of Julian the Apostate. Marble. 361—363. Paris, Louvre Museum] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=741 Julian the Apostate, son of Constantius. Marble. Rome, Capitoline Museums] * [http://calitreview.com/764 Article on Julian at the California Literary Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080626095244/http://calitreview.com/764 |date=2008-06-26 }} * [http://www.juliansociety.org/ The Julian Society] {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 363 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијанството во Римското Царство]] [[Категорија:Римски цареви загинати во битка]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] 9cqc3ynk17bapta8srwex3czjklgjto 5582868 5582867 2026-06-26T13:09:39Z Buli 2648 5582868 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Juliancng8851obverse.jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting bearded man with diadem, facing right. The text around the edges reads FL CL IVLIANVS P F AVG, clockwise. | caption = Јулијан на ''[[солид]]'' кован во [[Антиохија]].<br/>{{nowrap|Натпис: {{Smallcaps|{{abbr|Fl|Flavius}} {{abbr|Cl|Claudius}} Iulianus {{abbr|p f|pius felix}} {{abbr|aug|augustus}}}}.}} | succession = [[Roman emperor]] | reign = 3 ноември 361&nbsp;– 26 јуни 363 (proclaimed in February 360) | reign_type = [[Augustus (title)|''Augustus'']] | predecessor = [[Констанциј II]] | successor = [[Јовијан]] | reign1 = 6 ноември 355&nbsp;– 360 | reign_type1 = [[Caesar (title)|''Caesar'']] | birth_date = 331 | birth_place = [[Константинопол]], [[Римска Империја]] | death_date = 26 јуни 363 (aged 31–32) | death_place = [[Самара]], [[Месопотамија]], [[Сасанидска Империја]] | burial_place = [[Тарс]], потоа [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|црквата „Свети Апостоли“]] | spouse = [[Helena (wife of Julian)|Helena]] (m. 355, died 360) | full_name = Flavius Claudius Julianus | regnal_name = [[Imperator]] [[Caesar (title)|Caesar]] [[Flavia gens|Flavius]] Claudius Julianus [[Augustus (title)|Augustus]] | dynasty = [[Константинова династија|Константинова]] | father = [[Јулиј Констанциј]] | mother = [[Василина]] | religion = {{ubl|[[Хеленистичка религија]]|претходно [[христијанство]]}}<!-- | regnal_name = Imperator Caesar dominus noster Flavius Claudius Iulianus pius felix Augustus{{sfn|Browning|p=103}}--> }} '''Флавиј Клаудиј Јулијан''' наречен „'''Отпадникот'''“{{efn-lr|Ретко „Јулијан II““. Ознаката „Јулијан I“ се применува или на императорот [[Дидиј Јулијан]] ({{reign}} 193),<ref>David Sear, ''Roman Coins and Their Values'', Volume 5 (London: Spink, 2014), p. 267.</ref> или на узурпаторот Јулијан ({{reign}} 283–285).<ref>D. Margetić, "[https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=344652 Antoniani of Julian of Pannonia]", Num. vijesti, broj 63., 2010</ref> Уште поретко го нарекуваат „Јулијан III“.<ref>Kunsthistorisches Museum Wien, "[https://press.khm.at/fileadmin/content/KHM/Presse/2019/Boese_Kaiser/PT_Boese_Kaiser_engl.pdf Evil Emperors]", 2019</ref>}} ({{langx|la|Flavius Claudius Iulianus}}, ([[331]] или [[332]] - [[363]]) — римски и [[Византија|византиски]] цар од Константиновата династија. Последниот пагански римски цар, филозоф и ретор. Познат во историјата со прекарот Отпадник, понекогаш и како Јулијан II или Јулијан Филозофот<ref>{{Cite book |last=De Leseleuc |first=Anne |title=Julien le philosophe : César des Gaules |publisher=Sagittaire |year=2013}}</ref>. == Рани години == Се родил во [[Цариград]] во семејството на [[Јулиј Константиј]]{{sfn|Bowersock|pp=21–22}} (консул во [[335]] година), брат на [[Константин Велики]], и неговата втора сопруга Василина, двајцата христијани. Мајка му умрела скоро по неговото раѓане{{sfn|Bowersock|p=22}}, а во [[337]] година како дете Јулијан го видел убиството на својот татко, извршено по наредба на чичко му [[Константиј II]]. Тој и неговиот полубрат [[Гал]] прво растеле во [[Витинија]], а потоа во царската вила Мацелум, [[Кападокија]], [[Мала Азија]]. За нивното воспитание се грижел аријанскиот епископ на [[Никомедија]][[Евсевиј Никомедиски|Евсевиј]]. За разлика од Гал, којшто бил свиреп и распуштен, Јулијан многу читал, имал одлична памет, освен грчки знаел и латински{{sfn|Browning|p=32}}. Со голема желба учествувал во воените вежби, бил мошне мобилен и силен иако не бил висок. На 18 годишна возраст се преселил во Цариград. Бидејќи му се допаѓало да се шета низ градот како обичен човек и да зборува со луѓето, почнале да зборуват за него дека би можел да управува добро со Римското Царство. Тоа го загрижило царот и наскоро по тоа го испратил во [[Никомедија]].{{sfn|Hunt|1998|p=44–45}} Тука се сретнал со [[Максим Ефески]], прочуен со својата омраза кон христијанството. Во тие години почнал да учи [[неоплатонизам]] прво при филозофот [[Едесиј Кападокијски|Едесиј]], а потоа и при неговиот ученик [[Максим Ефески|Максим]], упорно читал и за пророкувањa<ref name=Eunapius>{{cite web|url=http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#MAXIMUS|title=Maximus ''Lives of the Philosophers and Sophists'' (English translation)|year= 1921|pages= 343–565|website=www.tertullian.org|access-date=19 March 2019}}</ref> . [[354]] година бил повикан во дворот во [[Милано]] и држан таму. На следната година добил дозвола да се школува во [[Атина]], каде што се сретнал со свети [[Григориј Назијански]] и свети [[Василиј Кесаријски]]. Неговата лична религиозност била книжевна филозофска. Гледал на традиционите митови како на алегории, во кои античките богови се во аспект на филозофска божественост. Главни зачувани извори се негови слова за [[Хелиос]] и божицата-мајка се пофалби, а не теолошки трактати. Учил магија од Максим, чија система имала голема прилика со неоплатонизмот на [[Плотин]]. Исто така му се допаѓал и [[митра]]измот. == Доаѓање на власт == === Цезар === [[Податотека:Solidus Julian-transparent.png|thumb|left|250px|[[Солид]] на Јулијан, околу 361 година. Прослава на римската воена моќ.]] [[351]] година неговиот полубрат Гал бил прогласен за кајсар на истокот. Но тој се покажал неспособен раководител и бил осомничен во предавство кон царот. Константиј II го повикал кај себе во [[354]] година, а по патот бил убиен. Јулијан исто така бил осомничен и затворен за седум месеци во [[Милано|Медиоланум]]<ref>R. Browning, ''The Emperor Julian'' (London, 1975), pp. 74–75. However, Shaun Tougher, "The Advocacy of an Empress: Julian and Eusebia" (''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 48, No. 2 (1998), pp. 595–599), argues that the kind Eusebia of Julian's panegyric is a literary creation and that she was doing the bidding of her husband in bringing Julian around to doing what Constantius had asked of him. See especially p. 597.</ref>, сè додека траела истрагата. По настојување на жената на Константиј II, Евсевија, Јулијан бил ослободен и му било дозволено да се врати во [[Атина]] да го заврши образованието. Константиј II немал деца, а Јулијан останал единствениот жив маж од неговото семејство. На следната година Константиј II го повикал кај себе, му доделил титулата „цезар“ и го прогласил за управител на галските и германските провинциј, коишто тогаш биле ограбувани од германските племиња. Го венчал за својата сестра Елена и го испратил начело на војската во [[Галија]]. На тој начин царот покажал голема доверба во него. Но имало и сомежи дека тоа го направил со надеж дека младиот и неискусен војсководец ќе загине во жестоката војна. Дури зборувале дека не би го издржал ѕвекот на оружјето (Марцелин). === Војни во Германија === Иако без воено образование Јулијан се покажал како одличен војсководец. Тој веднаш тргнал кон Галија, ја поминал зимата во [[Виена]] вежбајки се упорно. Живеел доволно просто, јадел храната на обичниот војник, спиел завиткан во овчо крзно, а ноќе работел административна работа и пишувал филозофски дела. Летото на [[356]] година навлегол во Германија. Дел од [[Алемани]]те ги уплашил со самото свое појавување, а други победил во Битката кај Бротомаг. Вратил под римска власт [[Келн|Колонија Агрипина]]. Барбарите биле победени но не и покорени. Тие наново се собирале за судир со римјаните. Јулијан се вратил назад, за да ја помине зимата во [[Сенона]], каде дури бил опсаден од нив неколку месеци. Есента на [[357]] настапил против [[Германци]]те, дошол кај бреговите на реката [[Рајна]] и подигнал старата римска тврдина Три Таберни, наскоро заземена и уништена од Алеманите. Главниот судир со нив се одржал кај градот [[Стразбур|Аргенторатум]], каде со 13000 војска ги поразил [[Алемани]]те ([[Битка кај Стразбур]]){{sfn|Potter|2004|p=501}}. Јулијан решил дека тоа не е доволно и ги бркал на другиот брег на Рајна, палејќи и уништувајќи ги нивните села{{sfn|Hunt|1998|p=51}}{{sfn|Drinkwater|2007|p=240–241}}. Гледајќи го страшното пустошење алеманските цареви понудиле мир. Тој се согласил на десетмесечно примирје и се вратил во Галија. Во [[358]] година ги нападнал и победил и [[Франки]]те, форсирал реката [[Рајна]], опустошил германските земи и востановил тврдините од времето на [[Трајан]]. Франките биле натерани да питаат мир. Им доделил римско поданство и ги населил во [[Токсандрија]]. Следни на удир биле [[Хамави]]те. Многу од нив биле убиени а останатите избркани надвор од границите на империјата, назад во [[Хамаланд]]. На сето ова Константиј II гледал со сомнеж и завист. Тогаш по вторпат се обатил против Алеманите, ја минал [[Рајна]] и навлегол длабоко во [[Германија]]. Разбеснетите војници убивале луѓе и стока, палеле без поштеда. Уплашени алеманските цареви еден врз друг молеле за мир. Јулијан ги задолжил да дадат заробеници и да обезбедат градежен материјал за тврдини. Во [[359]] биле изградени наново сите римски гранични градови. Истата година за третпат ја преминал [[Рајна]] и победил останатите цареви, коишто не се биле предале и биле присилени да се согласат на мир. Така за четири години војни ја зацврстил западната граница на империјата и добил толку успехи, колку што никој не очекувал од него. === Прогласување === [[Податотека:JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg|thumb|right|180px|Монета на Јулијан (360–363)]] [[360]] година [[Шапур II]] навлегол во римската империја и по 73 дневна опсада зазел градот [[Диарбеќир|Амида]]. Царот почнал да се подготвува за нов поход против [[Сасанидското Царство]], каде војната се одвивала на римска територија, во [[Месопотамија]] и [[Ерменија]] . Азијатските војски требало да бида поткрепени од европските и царот, загрижен од порастот на неговата популарност, наредил да дојдат најдобрите легиони на Јулијан. Јулијан тоа го примил како знак за недоверба, а и без војска не би можел да ја штити [[Галија]]. Самата војска исто така била незадоволна од таква одлука и се кренала на бунт прогласувајќи го Јулијан за цар во [[Париз|Лутеција]]. Самиот Јулијан упорно одбивал секакви понуди, пружел раце, се молел, маѓепсувал да не вршат недолични дела, но накрај се согласил. Константиј II бил известен за тоа во [[Кесарија]], Кападокија. Во своите писма Јулијан се обидел да се оправда за тој чин. Константиј II барал да се одвој на секој начин од тие дела, но војската го охрабрувала и Јулијан се решил на војна. Бидејќи му било невозможно на Константиј II да возврати на предизвикот поради војната со персите, дури во [[361]] година успеал да тргне против узурпаторот. Меѓувреме Јулијан набргу ги победил [[Франки]]те и ги натерал да се согласат на мир. По тоа извршил мошне бргу дислокација, заземајќи ги алпските премини и ставил под своја власт [[Панонија]], [[Илирик]] и [[Италија]]. Само неочекуваната смрт на Константиј II на 3 ноември [[361]] година ја спречила меѓусебната војна. На 11 декември [[361]] година Јулијан влегол во [[Цариград]] како римски цар. Набргу потоа формирал трибунал и следбениците на Константиј II биле жестоко прогонувани. == Управување == [[Податотека:EPMA-10401-CILIII459-Julian letter-3.JPG|thumb|right|180px|Писмо-указ на Јулијан до Секунд, префект на Истокот за ситни судски дела. Копија на латински, најдена во Аморгос.(Епиграфски музеј на Атина)]] Првпат Јулијан администрирал во [[Галија]]. Негов главен приоритет бил да ги избрка барбарите надвор од римската територија. За да успее му била потребна помошта на месното население. Сметал дека е неопходно да обезбеди сигурен мир во опустошените подрачја. Поради таа причина се појавиле недоразбирања меѓу него и префектот [[Флорентиј]], чиј намери за покачување на даноците ги сметал за штетни, како и корупцијата и бирократијата, што владееле секаде. Дури го презел лично управувањето на провинција '''Belgica Secunda''' (Втора Белгија), за да има контрола над корумпираните даночници. Кога седнал на царскиот престол се зафатил со низа административни реформи. Неговиот личен аскетизам нашол одраз и во живот во дворецот. Најпрвин формирал трибунал за истрага и казнување на корумпираните службеници на [[Константиј II]]. Некои од нив биле осудени на смрт, други фрлени во затвор,а најповеќе биле избркани од дворецот, така што според современиците личел на пустиаа. Биле исфрлени илјадници слуги, евнуси, готвачи итн., т.е. сите непотребни луѓе. Тоа бил неговиот напад врз стариот систем, неефективен, корумпиран, скап и расипнички. Биле разрешени стотици тајни агенти и административни службеници. Неговата трпеза често била само од обично овошје и бил неуморен во работата. За време на денот решавал управнички прашања, давал аудиенции, диктирал писма, а вечер во библиотеката работел на други дела. Како што самиот пишувал често бил со несечени нокти и црни прсти, не носел диадема. Во обраќането бил прост и сакал да имитира добродетелта на првите принцепси. Кога биле бирани нови консули ги пресретнувал стоејќи, а по тоа ги придружувал одејќи пеш. Често посетувал цариградскиот сенат и одржувал говори, со што таа пројава на стара републичка традиција ги воодушевувала современиците. Јулијан го востановил системот на тетрархија, воведен од [[Диоклецијан]]. За разлика од својот чичко не се стремел кон авторитарно управување, туку го идеализирал царувањето на [[Адријан]] и [[Марко Аурелиј]]. Во својата прва пофалба, посветена на [[Константиј II]], го опишувал идеалниот владетел, којшто се подчинува на законот како секој обичен индивид. Функционално тоа значело проширување правата на локалните заедници, за сметка на централната власт. Така на пример сите земји што ги поседувал царот биле вратени на градските управи. Самите тие биле натерани да доделат повеќе права на граѓаните, често против нивната волја. Данокот што се плаќал во злато, ''aurum coronarium'', веќе бил доброволен, а сите забавени даноци за земја биле простени. Освен либерализацијата на бирократијата, Јулијан презел и некои лични одговорности, како тоа да ги одобрува новите даноци, што дотогаш било пракса на бирократијата. Третирањето на градовите како автономни заедници, освен од економски причини, се вршело и со идејата дека царската администрација треба да работи најповеќе да согледува за изведбата на законот и за обезбедувањето на предолгите граници на империјата. Во однос на административниот кадар, Јулијан барал луѓе од интелектуалните и професионални класи, а исто така и ги задржувал на работа квалитетните службеници и по истекување на роковите, како на пример ораторот [[Темистиј]]. Изборот на консули во [[362]] година предизвикал повеќе спорни прашања. Префектот на [[Илирик]], [[Клаудиј Мамертиниј]], бил добро примен од сите, сè додека тој на неговиот генерал Франкот [[Невита]], покажувал дека наспроти своите филозофски идеали, сè уште бил зависен од војската, која го прогласила за цар. == Враќање на паганството == == Поход во Персија и смрт == [[Податотека:Поход на Јулијан.jpg|thumb|left|250px|Поход на Јулијан во Персија]] Главна задача на Јулијан во надворешната политика била борбата со [[Сасанидското Царство]], тогаш под водството на [[Шапур II]] Долгоракиот ([[309]]—[[379]]). Офанзивата започнала во март [[363]] година со намера да биде заземен главниот град [[Ктесифон]] и да биде востановена римската власт над земите, отстапени од [[Константиј II]]. Мотивите за војната се нејасни, бидејќи сасанидите проводите пратеници за мирно решавање на споровите, но биле одбиени од Јулијан. Според Амијан тој сакал да им се одмазди на Персијците , а желбите му за битки и слава биле дополнителен мотив за да се реши на војна. Исто така гледал можност да го замени кралот Шапур II со неговиот брат Ормизда. Добил поддршка во одговорот на оракулот во старите [[Сибилски книги]], кои „очигледно го поддржуваат преминување на границата годинава“ ([[Амијан Марцелин]], Историја на Рим, XIII, 7), Јулијан тргнал од [[Антиохија]] со 65 000 војска. Решил дека е најпогодно да ја подели војската, за да ја опколи сасанидката престолнина од две страни. Така една војска од 30 000 римјани под водството на [[Прокопиј]] била испратена во [[Ерменија]] со задача да добие поддршка од ерменскиот крал и да нападне од север на Ктесифон. Во истото време Јулијан настапил следејќи го текот на реката [[Еуфрат]] и совладувајќи ги тврдините една по една. Некои од нив се предале сами, други биле заземени со опсада. Победувајќи ги персиските трупи, римската војска дошла до ѕидините на сасанидката престолнина. Пред самите ѕидини на градот поразиле поголемата сасанидска војска ([[Битка кај Ктесифон]]). Наскоро потоа била победена друга уште поголема сасанидска војска. Бидејќи војската на Прокопиј и ерменските трупи не доаѓале, а ѕидовите на Ктесифон се покажале мошне црвсти, во таква состојба Јулијан се откажал да го опсадува и одлучил да се повлече кај римските граници. [[Податотека:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|thumb|right|200px|[[Копти|Коптска]] икона, на која свети Меркуриј го убива Јулијан]] Ги запалил вишокот од резервите и сопствената флота, којашто била на реката [[Тигар (река)|Тигар]], и пустошејќи по патот тргнале на север со надеж да наидат на другата римска војска. Кај [[Маранга]] победиле уште една сасанидска војска, која се обидувала да им го пресече патот за повлекување. Во тоа време почнал да се чувствува глад, така што Јулијан наредил да бидат поделени со војниците сите резерви од царската кујна. На секој начин се обидувал да ги дели со нив тешкотиите и често се изложувал на опасност без некоја потреба. Така кога дознал дека Персијците нападнале еден римски одред, без оклоп, само со штит дотрчал на помош. Во разгорелата се борба бил ранет во раката, но фатален бил убодот од копје, фрлено од кај Персијците, кое го погодило во градите, ги пробило ребрата и се забило во долниот дел на дробот. Трета рана добил во цревата. Така ранет бил пренесен во неговиот шатор каде лекарот [[Орибазиј]] од [[Пергам]] се обидел да го лекува со поливање на раната со темно вино, но за кратко време умрел. Според историчарот Марцелин сè до поледниот здив зачувал исклучлива цврстина и беседувал со филозофите Максим и Приск за високите достоинства на човековиот дух. Во [[364]] филозофот [[Либаниј]] изјавил дека убиството било дело на некој војник христијанин, но тоа не е потврдено од други историчари како [[Амијан Марцелин]]. [[Јован Малала]] подоцна напишал дека тоа било заговор на свети [[Василиј Кесаријски]]. Четиринаесет години подоцна Либаниј пак изјавил дека Јулијан е убиен од некој [[Сарацин]] и дека тоа се потврдувало од Орибазиј, според кого раната е карактеристична за копије, користено од сарацинските трупи во персиската војска. Подоцнешните христијански историчари како [[Созомен]], пак ја создале легендата дека бил убиен од светец. Постојат и повеќе легенди за неговите последни зборови - според едни ја собрал сопствената крв во една паница и ја фрлил кон сонцето, неговиот бог, изрекувајќи „Биди задоволен“, а пак според [[Теодорит Кирски]] Јулијан воскликнал „Ти победи, галилејанину“. По својата смрт, Јулијан бил пренесен во пагански храм во [[Тарс]], [[Киликија]]. Нешто по тоа телото му е пренесено кај гробовите на неговите роднини во [[Цариград]] и ставено во црквата „Свети Апостоли“, заедно со тоа на неговата сопруга, во пурпурен саркофаг, но без да биде опеано, како што заслужувал еден отпадник. == Творештво == Оставнината на Јулијан, или она што не било уништено од христијаните, не е на никој начин мала. Сега се зачувани во целост или детали од следните творби: [[Податотека:Death of Julian - manuscript.jpg|thumb|right|200px| Илустрација од „Паѓането на кнезовите“ од [[Џон Лидгејт]], превод на „De Casibus Virorum Illustribus “ од [[Џовани Бокачо]], на која Јулијан е прикажан со одерена кожа.]] * Слово I. Величење во чест на Константиј * Слово II. Херојските дела на Константиј * Слово III. Величење во чест на Евсевија * Слово IV. Химна на кралот сонце * Слово V. Химна на мајката на боговите * Слово VI. Кон необразованите циници * Слово VII. Кон циниците хераклејци * Слово VIII. Утеха по заминувањете на Салустиј * Писмо до филозофот Темистиј * Писмо до Сенатот и луѓето на Атина * Дел од писмо до свештеник * Цезарите * Непријатели на брадите * Писма * Епиграми * Против галилејаните Повеќето од неговите дела се создадени за време на административната му работа, односно последните години од неговиот живот. Словата за Константиј се стереотипни и детално разработени, а делата што побиваат мислењето и начинот на живот на циниците се вистинска публицистика. Творбата „Непријатели на брадите“ е неговиот одговор кон антиохијците, кој му се насмејале на неговата брада, што ја носел на примерот на [[Адријан]]. „Цезарите“ е хумористична приказна за натпревар меѓу најпрочуените римски цари [[Цезар]],[[Август]],[[Трајан]],[[Марко Аурелиј]],[[Константин I Велики]] и на посебно интересен начин [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. Всушност творбата го критикува Константиј, кој бил истовремено христијанин и цар. Религиозните творби, химните за боговите, се зеплеткуваат со филозофски размислувања. Тие го покажуваат неговото религиозно чувство. Центар на неговата религија е култот кон сонцето, создаден под влијание на персискиот култ на богот [[Митра]]. Уште од младич ја сакал природата и најповеќе сонцето. Според неговата теорија постоеле три света во три сонца. Првото, Високото Сонце, сочинувало идејата за општото постоење, духовно и мислено. Свет на апсолутната вистина и егзистенцијалност. Вториот свет е на видливото сонце, светот што се гледа. Тоа се јавува одраз на првиот свет. Меѓу нив се наоѓа третиот свет, кој мисли со сопствено сонце. Така се создава едно тројство на сонца, духовно, ментално и материјално. Менталниот свет се јавува одраз на духовниот и сам на свој ред е огледало на чувствениот или материјалноот свет. Т.е. материјалниот свет се јавува одраз на одраз, двојна репродукција на апсолутниот образец. Високото Сонце е недостапно за човекот, сонцето на чувствениот свет е премногу материјално, за да се почитува. Затоа Јулијан го концентрира своето внимание на менталното сонце, го нарекува ''Крал-Сонце'' и го почитува. Најважната од неговите творби, за жал зачувана само во делови, е „Против галилејаните“, за неговата намера за отфрлањње на христијанството. Единствениот дел што е зачуван, е еден извадок од свети [[Кирил Александријски]], којшто дава цитати од првите три книги во својето побивање на Јулијан, ''Contra Julianum''. Неговите творби се издавани неколкупати за време на [[ренесанса]]та, но често делумно. Целосно тие се преведени и објавени во Класичната библиотека „Лоеб “ во [[1913]] година. == Името на Јулијан во наредните векови == [[Податотека:Taq-e Bostan - fallen Roman.jpg|thumb|left|200px|Детаљ од крунисувањето на сасанидскиот цар [[Ардашир II]] на кој е покажано телото на Јулијан под неговите нозе (се познава по брадата и царскиот венец).]] Веднаш по својата смрт Јулијан се претворил во мит. Пагани како [[Амијан Марцелин]] и [[Либаниј]] го прикажуваат како херој, толерантен, силен и голем човек за своето време. Христијанските автори пак го опишувале како глупак, чудовиште што врши осрамотувања и човечки жртви, отпадник (дури указот за толерантност се сметал за насочен против христијаните). Тој лик останал и за време на [[среден век|средниот век]] и [[ренесанса]]та. Во осумнаесеттиот век некои филозофи (како [[Волтер]]) гледале на него како на борец против апсолутизмот на империјата и сакале да го рехабилитираат. Други романтичари се восхитувале на неговиот очаен и бистар ум. Во [[1873]] [[Хенрик Ибсен]] напишал трагедија за него наречена „Цар или галилеец“, а рускиот поет [[Дмитриј Мережковскиј]] напишал романот „Смрт на боговите (Јулијан Отпадник)“ ([[1895]]). Во дваесеттиот век трите лика на Јулијан - отпадникот, филозофот и херојот на загубена кауза се прошируваат во литературата и киното. [[1924]] година музичарот [[Феликс Вејнгартнер]] напишал операта „Отпадникот“. Тој е и главен херој на романот „Јулијан“ на [[Гор Видал]], што се одликува со уништувачка критика на христијанството. Неговите писма имаат посебно место во книгата „Модификација“ на Мајкол Батор ([[1957]] година). Векови по својата смрт, последниот пагански цар на Римското Царство продолжува да го разбранува човековото мислење. == Творби на Јулијан == * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_1_sun.htm ''Химна на кралот сонце ''] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_2_mother.htm ''Химна на мајката на боговите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/caesars.html ''Цезарите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/misopogon.html ''Misopogon'' или Непријатели на брадите] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm ''Против галилејаните'': остатоци од 3 книги, извадок од Кирил Александријски, Contra Julianum] == Белешки == {{Notelist-lr}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] * [[Амијан Марцелин]], ''Res Gestae'', Libri XV-XXV (books 15-25) * [[Claudius Mamertinus]], "''Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori''", ''[[Panegyrici Latini]]'', panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year * [[Gregory Nazianzen]], ''Orations'', "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_2_oration4.htm First Invective Against Julian]", "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_3_oration5.htm Second Invective Against Julian]" * [[Либаниј]], [http://www.tertullian.org/fathers/libanius_monody.htm Monody — Funeral Oration for Julian the Apostate] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 ''Panegyric upon Julian''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601024626/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 |date=2008-06-01 }} од Либаниј, којшто добро го познавал Јулијан и му се восхитувал. * [http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html Laws of Julian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311065732/http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm Julian the Apostate, Against the Galileans (1923) By Wilmer Cave WRIGHT, PH.D.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306101717/http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm |date=2007-03-06 }} * [http://www.sacred-texts.com/cla/toj/index.htm Two Orations of the Emperor Julian, at sacred-texts, translated by Thomas Taylor] * [http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304175929/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more |date=2016-03-04 }} * [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1997/97.03.22.html Review of Rowland Smith's "Julian's Gods"] * [http://www.fourthcentury.com/index.php/imperial-laws-chart list of fourth-century Roman laws involving religion] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=988 A 4th century chalcedony portrait of Julian] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=1297 Statue of Julian the Apostate. Marble. 361—363. Paris, Louvre Museum] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=741 Julian the Apostate, son of Constantius. Marble. Rome, Capitoline Museums] * [http://calitreview.com/764 Article on Julian at the California Literary Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080626095244/http://calitreview.com/764 |date=2008-06-26 }} * [http://www.juliansociety.org/ The Julian Society] {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 363 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијанството во Римското Царство]] [[Категорија:Римски цареви загинати во битка]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] qhsbckx4dfan1l1rajpl94qohtyyv8b 5582870 5582868 2026-06-26T13:10:55Z Buli 2648 5582870 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Juliancng8851obverse.jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting bearded man with diadem, facing right. The text around the edges reads FL CL IVLIANVS P F AVG, clockwise. | caption = Јулијан на ''[[солид]]'' кован во [[Антиохија]].<br/>{{nowrap|Натпис: {{Smallcaps|{{abbr|Fl|Flavius}} {{abbr|Cl|Claudius}} Iulianus {{abbr|p f|pius felix}} {{abbr|aug|augustus}}}}.}} | succession = [[Римски император]] | reign = 3 ноември 361&nbsp;– 26 јуни 363 (proclaimed in February 360) | reign_type = [[Augustus (title)|''Augustus'']] | predecessor = [[Констанциј II]] | successor = [[Јовијан]] | reign1 = 6 ноември 355&nbsp;– 360 | reign_type1 = [[Caesar (title)|''Caesar'']] | birth_date = 331 | birth_place = [[Константинопол]], [[Римска Империја]] | death_date = 26 јуни 363 (aged 31–32) | death_place = [[Самара]], [[Месопотамија]], [[Сасанидска Империја]] | burial_place = [[Тарс]], потоа [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|црквата „Свети Апостоли“]] | spouse = [[Helena (wife of Julian)|Helena]] (m. 355, died 360) | full_name = Flavius Claudius Julianus | regnal_name = [[Imperator]] [[Caesar (title)|Caesar]] [[Flavia gens|Flavius]] Claudius Julianus [[Augustus (title)|Augustus]] | dynasty = [[Константинова династија|Константинова]] | father = [[Јулиј Констанциј]] | mother = [[Василина]] | religion = {{ubl|[[Хеленистичка религија]]|претходно [[христијанство]]}}<!-- | regnal_name = Imperator Caesar dominus noster Flavius Claudius Iulianus pius felix Augustus{{sfn|Browning|p=103}}--> }} '''Флавиј Клаудиј Јулијан''' наречен „'''Отпадникот'''“{{efn-lr|Ретко „Јулијан II““. Ознаката „Јулијан I“ се применува или на императорот [[Дидиј Јулијан]] ({{reign}} 193),<ref>David Sear, ''Roman Coins and Their Values'', Volume 5 (London: Spink, 2014), p. 267.</ref> или на узурпаторот Јулијан ({{reign}} 283–285).<ref>D. Margetić, "[https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=344652 Antoniani of Julian of Pannonia]", Num. vijesti, broj 63., 2010</ref> Уште поретко го нарекуваат „Јулијан III“.<ref>Kunsthistorisches Museum Wien, "[https://press.khm.at/fileadmin/content/KHM/Presse/2019/Boese_Kaiser/PT_Boese_Kaiser_engl.pdf Evil Emperors]", 2019</ref>}} ({{langx|la|Flavius Claudius Iulianus}}, ([[331]] или [[332]] - [[363]]) — римски и [[Византија|византиски]] цар од Константиновата династија. Последниот пагански римски цар, филозоф и ретор. Познат во историјата со прекарот Отпадник, понекогаш и како Јулијан II или Јулијан Филозофот<ref>{{Cite book |last=De Leseleuc |first=Anne |title=Julien le philosophe : César des Gaules |publisher=Sagittaire |year=2013}}</ref>. == Рани години == Се родил во [[Цариград]] во семејството на [[Јулиј Константиј]]{{sfn|Bowersock|pp=21–22}} (консул во [[335]] година), брат на [[Константин Велики]], и неговата втора сопруга Василина, двајцата христијани. Мајка му умрела скоро по неговото раѓане{{sfn|Bowersock|p=22}}, а во [[337]] година како дете Јулијан го видел убиството на својот татко, извршено по наредба на чичко му [[Константиј II]]. Тој и неговиот полубрат [[Гал]] прво растеле во [[Витинија]], а потоа во царската вила Мацелум, [[Кападокија]], [[Мала Азија]]. За нивното воспитание се грижел аријанскиот епископ на [[Никомедија]][[Евсевиј Никомедиски|Евсевиј]]. За разлика од Гал, којшто бил свиреп и распуштен, Јулијан многу читал, имал одлична памет, освен грчки знаел и латински{{sfn|Browning|p=32}}. Со голема желба учествувал во воените вежби, бил мошне мобилен и силен иако не бил висок. На 18 годишна возраст се преселил во Цариград. Бидејќи му се допаѓало да се шета низ градот како обичен човек и да зборува со луѓето, почнале да зборуват за него дека би можел да управува добро со Римското Царство. Тоа го загрижило царот и наскоро по тоа го испратил во [[Никомедија]].{{sfn|Hunt|1998|p=44–45}} Тука се сретнал со [[Максим Ефески]], прочуен со својата омраза кон христијанството. Во тие години почнал да учи [[неоплатонизам]] прво при филозофот [[Едесиј Кападокијски|Едесиј]], а потоа и при неговиот ученик [[Максим Ефески|Максим]], упорно читал и за пророкувањa<ref name=Eunapius>{{cite web|url=http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#MAXIMUS|title=Maximus ''Lives of the Philosophers and Sophists'' (English translation)|year= 1921|pages= 343–565|website=www.tertullian.org|access-date=19 March 2019}}</ref> . [[354]] година бил повикан во дворот во [[Милано]] и држан таму. На следната година добил дозвола да се школува во [[Атина]], каде што се сретнал со свети [[Григориј Назијански]] и свети [[Василиј Кесаријски]]. Неговата лична религиозност била книжевна филозофска. Гледал на традиционите митови како на алегории, во кои античките богови се во аспект на филозофска божественост. Главни зачувани извори се негови слова за [[Хелиос]] и божицата-мајка се пофалби, а не теолошки трактати. Учил магија од Максим, чија система имала голема прилика со неоплатонизмот на [[Плотин]]. Исто така му се допаѓал и [[митра]]измот. == Доаѓање на власт == === Цезар === [[Податотека:Solidus Julian-transparent.png|thumb|left|250px|[[Солид]] на Јулијан, околу 361 година. Прослава на римската воена моќ.]] [[351]] година неговиот полубрат Гал бил прогласен за кајсар на истокот. Но тој се покажал неспособен раководител и бил осомничен во предавство кон царот. Константиј II го повикал кај себе во [[354]] година, а по патот бил убиен. Јулијан исто така бил осомничен и затворен за седум месеци во [[Милано|Медиоланум]]<ref>R. Browning, ''The Emperor Julian'' (London, 1975), pp. 74–75. However, Shaun Tougher, "The Advocacy of an Empress: Julian and Eusebia" (''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 48, No. 2 (1998), pp. 595–599), argues that the kind Eusebia of Julian's panegyric is a literary creation and that she was doing the bidding of her husband in bringing Julian around to doing what Constantius had asked of him. See especially p. 597.</ref>, сè додека траела истрагата. По настојување на жената на Константиј II, Евсевија, Јулијан бил ослободен и му било дозволено да се врати во [[Атина]] да го заврши образованието. Константиј II немал деца, а Јулијан останал единствениот жив маж од неговото семејство. На следната година Константиј II го повикал кај себе, му доделил титулата „цезар“ и го прогласил за управител на галските и германските провинциј, коишто тогаш биле ограбувани од германските племиња. Го венчал за својата сестра Елена и го испратил начело на војската во [[Галија]]. На тој начин царот покажал голема доверба во него. Но имало и сомежи дека тоа го направил со надеж дека младиот и неискусен војсководец ќе загине во жестоката војна. Дури зборувале дека не би го издржал ѕвекот на оружјето (Марцелин). === Војни во Германија === Иако без воено образование Јулијан се покажал како одличен војсководец. Тој веднаш тргнал кон Галија, ја поминал зимата во [[Виена]] вежбајки се упорно. Живеел доволно просто, јадел храната на обичниот војник, спиел завиткан во овчо крзно, а ноќе работел административна работа и пишувал филозофски дела. Летото на [[356]] година навлегол во Германија. Дел од [[Алемани]]те ги уплашил со самото свое појавување, а други победил во Битката кај Бротомаг. Вратил под римска власт [[Келн|Колонија Агрипина]]. Барбарите биле победени но не и покорени. Тие наново се собирале за судир со римјаните. Јулијан се вратил назад, за да ја помине зимата во [[Сенона]], каде дури бил опсаден од нив неколку месеци. Есента на [[357]] настапил против [[Германци]]те, дошол кај бреговите на реката [[Рајна]] и подигнал старата римска тврдина Три Таберни, наскоро заземена и уништена од Алеманите. Главниот судир со нив се одржал кај градот [[Стразбур|Аргенторатум]], каде со 13000 војска ги поразил [[Алемани]]те ([[Битка кај Стразбур]]){{sfn|Potter|2004|p=501}}. Јулијан решил дека тоа не е доволно и ги бркал на другиот брег на Рајна, палејќи и уништувајќи ги нивните села{{sfn|Hunt|1998|p=51}}{{sfn|Drinkwater|2007|p=240–241}}. Гледајќи го страшното пустошење алеманските цареви понудиле мир. Тој се согласил на десетмесечно примирје и се вратил во Галија. Во [[358]] година ги нападнал и победил и [[Франки]]те, форсирал реката [[Рајна]], опустошил германските земи и востановил тврдините од времето на [[Трајан]]. Франките биле натерани да питаат мир. Им доделил римско поданство и ги населил во [[Токсандрија]]. Следни на удир биле [[Хамави]]те. Многу од нив биле убиени а останатите избркани надвор од границите на империјата, назад во [[Хамаланд]]. На сето ова Константиј II гледал со сомнеж и завист. Тогаш по вторпат се обатил против Алеманите, ја минал [[Рајна]] и навлегол длабоко во [[Германија]]. Разбеснетите војници убивале луѓе и стока, палеле без поштеда. Уплашени алеманските цареви еден врз друг молеле за мир. Јулијан ги задолжил да дадат заробеници и да обезбедат градежен материјал за тврдини. Во [[359]] биле изградени наново сите римски гранични градови. Истата година за третпат ја преминал [[Рајна]] и победил останатите цареви, коишто не се биле предале и биле присилени да се согласат на мир. Така за четири години војни ја зацврстил западната граница на империјата и добил толку успехи, колку што никој не очекувал од него. === Прогласување === [[Податотека:JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg|thumb|right|180px|Монета на Јулијан (360–363)]] [[360]] година [[Шапур II]] навлегол во римската империја и по 73 дневна опсада зазел градот [[Диарбеќир|Амида]]. Царот почнал да се подготвува за нов поход против [[Сасанидското Царство]], каде војната се одвивала на римска територија, во [[Месопотамија]] и [[Ерменија]] . Азијатските војски требало да бида поткрепени од европските и царот, загрижен од порастот на неговата популарност, наредил да дојдат најдобрите легиони на Јулијан. Јулијан тоа го примил како знак за недоверба, а и без војска не би можел да ја штити [[Галија]]. Самата војска исто така била незадоволна од таква одлука и се кренала на бунт прогласувајќи го Јулијан за цар во [[Париз|Лутеција]]. Самиот Јулијан упорно одбивал секакви понуди, пружел раце, се молел, маѓепсувал да не вршат недолични дела, но накрај се согласил. Константиј II бил известен за тоа во [[Кесарија]], Кападокија. Во своите писма Јулијан се обидел да се оправда за тој чин. Константиј II барал да се одвој на секој начин од тие дела, но војската го охрабрувала и Јулијан се решил на војна. Бидејќи му било невозможно на Константиј II да возврати на предизвикот поради војната со персите, дури во [[361]] година успеал да тргне против узурпаторот. Меѓувреме Јулијан набргу ги победил [[Франки]]те и ги натерал да се согласат на мир. По тоа извршил мошне бргу дислокација, заземајќи ги алпските премини и ставил под своја власт [[Панонија]], [[Илирик]] и [[Италија]]. Само неочекуваната смрт на Константиј II на 3 ноември [[361]] година ја спречила меѓусебната војна. На 11 декември [[361]] година Јулијан влегол во [[Цариград]] како римски цар. Набргу потоа формирал трибунал и следбениците на Константиј II биле жестоко прогонувани. == Управување == [[Податотека:EPMA-10401-CILIII459-Julian letter-3.JPG|thumb|right|180px|Писмо-указ на Јулијан до Секунд, префект на Истокот за ситни судски дела. Копија на латински, најдена во Аморгос.(Епиграфски музеј на Атина)]] Првпат Јулијан администрирал во [[Галија]]. Негов главен приоритет бил да ги избрка барбарите надвор од римската територија. За да успее му била потребна помошта на месното население. Сметал дека е неопходно да обезбеди сигурен мир во опустошените подрачја. Поради таа причина се појавиле недоразбирања меѓу него и префектот [[Флорентиј]], чиј намери за покачување на даноците ги сметал за штетни, како и корупцијата и бирократијата, што владееле секаде. Дури го презел лично управувањето на провинција '''Belgica Secunda''' (Втора Белгија), за да има контрола над корумпираните даночници. Кога седнал на царскиот престол се зафатил со низа административни реформи. Неговиот личен аскетизам нашол одраз и во живот во дворецот. Најпрвин формирал трибунал за истрага и казнување на корумпираните службеници на [[Константиј II]]. Некои од нив биле осудени на смрт, други фрлени во затвор,а најповеќе биле избркани од дворецот, така што според современиците личел на пустиаа. Биле исфрлени илјадници слуги, евнуси, готвачи итн., т.е. сите непотребни луѓе. Тоа бил неговиот напад врз стариот систем, неефективен, корумпиран, скап и расипнички. Биле разрешени стотици тајни агенти и административни службеници. Неговата трпеза често била само од обично овошје и бил неуморен во работата. За време на денот решавал управнички прашања, давал аудиенции, диктирал писма, а вечер во библиотеката работел на други дела. Како што самиот пишувал често бил со несечени нокти и црни прсти, не носел диадема. Во обраќането бил прост и сакал да имитира добродетелта на првите принцепси. Кога биле бирани нови консули ги пресретнувал стоејќи, а по тоа ги придружувал одејќи пеш. Често посетувал цариградскиот сенат и одржувал говори, со што таа пројава на стара републичка традиција ги воодушевувала современиците. Јулијан го востановил системот на тетрархија, воведен од [[Диоклецијан]]. За разлика од својот чичко не се стремел кон авторитарно управување, туку го идеализирал царувањето на [[Адријан]] и [[Марко Аурелиј]]. Во својата прва пофалба, посветена на [[Константиј II]], го опишувал идеалниот владетел, којшто се подчинува на законот како секој обичен индивид. Функционално тоа значело проширување правата на локалните заедници, за сметка на централната власт. Така на пример сите земји што ги поседувал царот биле вратени на градските управи. Самите тие биле натерани да доделат повеќе права на граѓаните, често против нивната волја. Данокот што се плаќал во злато, ''aurum coronarium'', веќе бил доброволен, а сите забавени даноци за земја биле простени. Освен либерализацијата на бирократијата, Јулијан презел и некои лични одговорности, како тоа да ги одобрува новите даноци, што дотогаш било пракса на бирократијата. Третирањето на градовите како автономни заедници, освен од економски причини, се вршело и со идејата дека царската администрација треба да работи најповеќе да согледува за изведбата на законот и за обезбедувањето на предолгите граници на империјата. Во однос на административниот кадар, Јулијан барал луѓе од интелектуалните и професионални класи, а исто така и ги задржувал на работа квалитетните службеници и по истекување на роковите, како на пример ораторот [[Темистиј]]. Изборот на консули во [[362]] година предизвикал повеќе спорни прашања. Префектот на [[Илирик]], [[Клаудиј Мамертиниј]], бил добро примен од сите, сè додека тој на неговиот генерал Франкот [[Невита]], покажувал дека наспроти своите филозофски идеали, сè уште бил зависен од војската, која го прогласила за цар. == Враќање на паганството == == Поход во Персија и смрт == [[Податотека:Поход на Јулијан.jpg|thumb|left|250px|Поход на Јулијан во Персија]] Главна задача на Јулијан во надворешната политика била борбата со [[Сасанидското Царство]], тогаш под водството на [[Шапур II]] Долгоракиот ([[309]]—[[379]]). Офанзивата започнала во март [[363]] година со намера да биде заземен главниот град [[Ктесифон]] и да биде востановена римската власт над земите, отстапени од [[Константиј II]]. Мотивите за војната се нејасни, бидејќи сасанидите проводите пратеници за мирно решавање на споровите, но биле одбиени од Јулијан. Според Амијан тој сакал да им се одмазди на Персијците , а желбите му за битки и слава биле дополнителен мотив за да се реши на војна. Исто така гледал можност да го замени кралот Шапур II со неговиот брат Ормизда. Добил поддршка во одговорот на оракулот во старите [[Сибилски книги]], кои „очигледно го поддржуваат преминување на границата годинава“ ([[Амијан Марцелин]], Историја на Рим, XIII, 7), Јулијан тргнал од [[Антиохија]] со 65 000 војска. Решил дека е најпогодно да ја подели војската, за да ја опколи сасанидката престолнина од две страни. Така една војска од 30 000 римјани под водството на [[Прокопиј]] била испратена во [[Ерменија]] со задача да добие поддршка од ерменскиот крал и да нападне од север на Ктесифон. Во истото време Јулијан настапил следејќи го текот на реката [[Еуфрат]] и совладувајќи ги тврдините една по една. Некои од нив се предале сами, други биле заземени со опсада. Победувајќи ги персиските трупи, римската војска дошла до ѕидините на сасанидката престолнина. Пред самите ѕидини на градот поразиле поголемата сасанидска војска ([[Битка кај Ктесифон]]). Наскоро потоа била победена друга уште поголема сасанидска војска. Бидејќи војската на Прокопиј и ерменските трупи не доаѓале, а ѕидовите на Ктесифон се покажале мошне црвсти, во таква состојба Јулијан се откажал да го опсадува и одлучил да се повлече кај римските граници. [[Податотека:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|thumb|right|200px|[[Копти|Коптска]] икона, на која свети Меркуриј го убива Јулијан]] Ги запалил вишокот од резервите и сопствената флота, којашто била на реката [[Тигар (река)|Тигар]], и пустошејќи по патот тргнале на север со надеж да наидат на другата римска војска. Кај [[Маранга]] победиле уште една сасанидска војска, која се обидувала да им го пресече патот за повлекување. Во тоа време почнал да се чувствува глад, така што Јулијан наредил да бидат поделени со војниците сите резерви од царската кујна. На секој начин се обидувал да ги дели со нив тешкотиите и често се изложувал на опасност без некоја потреба. Така кога дознал дека Персијците нападнале еден римски одред, без оклоп, само со штит дотрчал на помош. Во разгорелата се борба бил ранет во раката, но фатален бил убодот од копје, фрлено од кај Персијците, кое го погодило во градите, ги пробило ребрата и се забило во долниот дел на дробот. Трета рана добил во цревата. Така ранет бил пренесен во неговиот шатор каде лекарот [[Орибазиј]] од [[Пергам]] се обидел да го лекува со поливање на раната со темно вино, но за кратко време умрел. Според историчарот Марцелин сè до поледниот здив зачувал исклучлива цврстина и беседувал со филозофите Максим и Приск за високите достоинства на човековиот дух. Во [[364]] филозофот [[Либаниј]] изјавил дека убиството било дело на некој војник христијанин, но тоа не е потврдено од други историчари како [[Амијан Марцелин]]. [[Јован Малала]] подоцна напишал дека тоа било заговор на свети [[Василиј Кесаријски]]. Четиринаесет години подоцна Либаниј пак изјавил дека Јулијан е убиен од некој [[Сарацин]] и дека тоа се потврдувало од Орибазиј, според кого раната е карактеристична за копије, користено од сарацинските трупи во персиската војска. Подоцнешните христијански историчари како [[Созомен]], пак ја создале легендата дека бил убиен од светец. Постојат и повеќе легенди за неговите последни зборови - според едни ја собрал сопствената крв во една паница и ја фрлил кон сонцето, неговиот бог, изрекувајќи „Биди задоволен“, а пак според [[Теодорит Кирски]] Јулијан воскликнал „Ти победи, галилејанину“. По својата смрт, Јулијан бил пренесен во пагански храм во [[Тарс]], [[Киликија]]. Нешто по тоа телото му е пренесено кај гробовите на неговите роднини во [[Цариград]] и ставено во црквата „Свети Апостоли“, заедно со тоа на неговата сопруга, во пурпурен саркофаг, но без да биде опеано, како што заслужувал еден отпадник. == Творештво == Оставнината на Јулијан, или она што не било уништено од христијаните, не е на никој начин мала. Сега се зачувани во целост или детали од следните творби: [[Податотека:Death of Julian - manuscript.jpg|thumb|right|200px| Илустрација од „Паѓането на кнезовите“ од [[Џон Лидгејт]], превод на „De Casibus Virorum Illustribus “ од [[Џовани Бокачо]], на која Јулијан е прикажан со одерена кожа.]] * Слово I. Величење во чест на Константиј * Слово II. Херојските дела на Константиј * Слово III. Величење во чест на Евсевија * Слово IV. Химна на кралот сонце * Слово V. Химна на мајката на боговите * Слово VI. Кон необразованите циници * Слово VII. Кон циниците хераклејци * Слово VIII. Утеха по заминувањете на Салустиј * Писмо до филозофот Темистиј * Писмо до Сенатот и луѓето на Атина * Дел од писмо до свештеник * Цезарите * Непријатели на брадите * Писма * Епиграми * Против галилејаните Повеќето од неговите дела се создадени за време на административната му работа, односно последните години од неговиот живот. Словата за Константиј се стереотипни и детално разработени, а делата што побиваат мислењето и начинот на живот на циниците се вистинска публицистика. Творбата „Непријатели на брадите“ е неговиот одговор кон антиохијците, кој му се насмејале на неговата брада, што ја носел на примерот на [[Адријан]]. „Цезарите“ е хумористична приказна за натпревар меѓу најпрочуените римски цари [[Цезар]],[[Август]],[[Трајан]],[[Марко Аурелиј]],[[Константин I Велики]] и на посебно интересен начин [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. Всушност творбата го критикува Константиј, кој бил истовремено христијанин и цар. Религиозните творби, химните за боговите, се зеплеткуваат со филозофски размислувања. Тие го покажуваат неговото религиозно чувство. Центар на неговата религија е култот кон сонцето, создаден под влијание на персискиот култ на богот [[Митра]]. Уште од младич ја сакал природата и најповеќе сонцето. Според неговата теорија постоеле три света во три сонца. Првото, Високото Сонце, сочинувало идејата за општото постоење, духовно и мислено. Свет на апсолутната вистина и егзистенцијалност. Вториот свет е на видливото сонце, светот што се гледа. Тоа се јавува одраз на првиот свет. Меѓу нив се наоѓа третиот свет, кој мисли со сопствено сонце. Така се создава едно тројство на сонца, духовно, ментално и материјално. Менталниот свет се јавува одраз на духовниот и сам на свој ред е огледало на чувствениот или материјалноот свет. Т.е. материјалниот свет се јавува одраз на одраз, двојна репродукција на апсолутниот образец. Високото Сонце е недостапно за човекот, сонцето на чувствениот свет е премногу материјално, за да се почитува. Затоа Јулијан го концентрира своето внимание на менталното сонце, го нарекува ''Крал-Сонце'' и го почитува. Најважната од неговите творби, за жал зачувана само во делови, е „Против галилејаните“, за неговата намера за отфрлањње на христијанството. Единствениот дел што е зачуван, е еден извадок од свети [[Кирил Александријски]], којшто дава цитати од првите три книги во својето побивање на Јулијан, ''Contra Julianum''. Неговите творби се издавани неколкупати за време на [[ренесанса]]та, но често делумно. Целосно тие се преведени и објавени во Класичната библиотека „Лоеб “ во [[1913]] година. == Името на Јулијан во наредните векови == [[Податотека:Taq-e Bostan - fallen Roman.jpg|thumb|left|200px|Детаљ од крунисувањето на сасанидскиот цар [[Ардашир II]] на кој е покажано телото на Јулијан под неговите нозе (се познава по брадата и царскиот венец).]] Веднаш по својата смрт Јулијан се претворил во мит. Пагани како [[Амијан Марцелин]] и [[Либаниј]] го прикажуваат како херој, толерантен, силен и голем човек за своето време. Христијанските автори пак го опишувале како глупак, чудовиште што врши осрамотувања и човечки жртви, отпадник (дури указот за толерантност се сметал за насочен против христијаните). Тој лик останал и за време на [[среден век|средниот век]] и [[ренесанса]]та. Во осумнаесеттиот век некои филозофи (како [[Волтер]]) гледале на него како на борец против апсолутизмот на империјата и сакале да го рехабилитираат. Други романтичари се восхитувале на неговиот очаен и бистар ум. Во [[1873]] [[Хенрик Ибсен]] напишал трагедија за него наречена „Цар или галилеец“, а рускиот поет [[Дмитриј Мережковскиј]] напишал романот „Смрт на боговите (Јулијан Отпадник)“ ([[1895]]). Во дваесеттиот век трите лика на Јулијан - отпадникот, филозофот и херојот на загубена кауза се прошируваат во литературата и киното. [[1924]] година музичарот [[Феликс Вејнгартнер]] напишал операта „Отпадникот“. Тој е и главен херој на романот „Јулијан“ на [[Гор Видал]], што се одликува со уништувачка критика на христијанството. Неговите писма имаат посебно место во книгата „Модификација“ на Мајкол Батор ([[1957]] година). Векови по својата смрт, последниот пагански цар на Римското Царство продолжува да го разбранува човековото мислење. == Творби на Јулијан == * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_1_sun.htm ''Химна на кралот сонце ''] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_2_mother.htm ''Химна на мајката на боговите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/caesars.html ''Цезарите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/misopogon.html ''Misopogon'' или Непријатели на брадите] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm ''Против галилејаните'': остатоци од 3 книги, извадок од Кирил Александријски, Contra Julianum] == Белешки == {{Notelist-lr}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] * [[Амијан Марцелин]], ''Res Gestae'', Libri XV-XXV (books 15-25) * [[Claudius Mamertinus]], "''Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori''", ''[[Panegyrici Latini]]'', panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year * [[Gregory Nazianzen]], ''Orations'', "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_2_oration4.htm First Invective Against Julian]", "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_3_oration5.htm Second Invective Against Julian]" * [[Либаниј]], [http://www.tertullian.org/fathers/libanius_monody.htm Monody — Funeral Oration for Julian the Apostate] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 ''Panegyric upon Julian''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601024626/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 |date=2008-06-01 }} од Либаниј, којшто добро го познавал Јулијан и му се восхитувал. * [http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html Laws of Julian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311065732/http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm Julian the Apostate, Against the Galileans (1923) By Wilmer Cave WRIGHT, PH.D.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306101717/http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm |date=2007-03-06 }} * [http://www.sacred-texts.com/cla/toj/index.htm Two Orations of the Emperor Julian, at sacred-texts, translated by Thomas Taylor] * [http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304175929/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more |date=2016-03-04 }} * [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1997/97.03.22.html Review of Rowland Smith's "Julian's Gods"] * [http://www.fourthcentury.com/index.php/imperial-laws-chart list of fourth-century Roman laws involving religion] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=988 A 4th century chalcedony portrait of Julian] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=1297 Statue of Julian the Apostate. Marble. 361—363. Paris, Louvre Museum] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=741 Julian the Apostate, son of Constantius. Marble. Rome, Capitoline Museums] * [http://calitreview.com/764 Article on Julian at the California Literary Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080626095244/http://calitreview.com/764 |date=2008-06-26 }} * [http://www.juliansociety.org/ The Julian Society] {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 363 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијанството во Римското Царство]] [[Категорија:Римски цареви загинати во битка]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] 4fi53uy7x26s1xvqbcpoj42yuya0i57 5582871 5582870 2026-06-26T13:11:24Z Buli 2648 5582871 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Juliancng8851obverse.jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting bearded man with diadem, facing right. The text around the edges reads FL CL IVLIANVS P F AVG, clockwise. | caption = Јулијан на ''[[солид]]'' кован во [[Антиохија]].<br/>{{nowrap|Натпис: {{Smallcaps|{{abbr|Fl|Flavius}} {{abbr|Cl|Claudius}} Iulianus {{abbr|p f|pius felix}} {{abbr|aug|augustus}}}}.}} | succession = [[Римски император]] | reign = 3 ноември 361&nbsp;– 26 јуни 363 (прогласен во февруари 360) | reign_type = [[Augustus (title)|''Augustus'']] | predecessor = [[Констанциј II]] | successor = [[Јовијан]] | reign1 = 6 ноември 355&nbsp;– 360 | reign_type1 = [[Caesar (title)|''Caesar'']] | birth_date = 331 | birth_place = [[Константинопол]], [[Римска Империја]] | death_date = 26 јуни 363 (возр. 31–32) | death_place = [[Самара]], [[Месопотамија]], [[Сасанидска Империја]] | burial_place = [[Тарс]], потоа [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|црквата „Свети Апостоли“]] | spouse = [[Helena (wife of Julian)|Helena]] (m. 355, died 360) | full_name = Flavius Claudius Julianus | regnal_name = [[Imperator]] [[Caesar (title)|Caesar]] [[Flavia gens|Flavius]] Claudius Julianus [[Augustus (title)|Augustus]] | dynasty = [[Константинова династија|Константинова]] | father = [[Јулиј Констанциј]] | mother = [[Василина]] | religion = {{ubl|[[Хеленистичка религија]]|претходно [[христијанство]]}}<!-- | regnal_name = Imperator Caesar dominus noster Flavius Claudius Iulianus pius felix Augustus{{sfn|Browning|p=103}}--> }} '''Флавиј Клаудиј Јулијан''' наречен „'''Отпадникот'''“{{efn-lr|Ретко „Јулијан II““. Ознаката „Јулијан I“ се применува или на императорот [[Дидиј Јулијан]] ({{reign}} 193),<ref>David Sear, ''Roman Coins and Their Values'', Volume 5 (London: Spink, 2014), p. 267.</ref> или на узурпаторот Јулијан ({{reign}} 283–285).<ref>D. Margetić, "[https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=344652 Antoniani of Julian of Pannonia]", Num. vijesti, broj 63., 2010</ref> Уште поретко го нарекуваат „Јулијан III“.<ref>Kunsthistorisches Museum Wien, "[https://press.khm.at/fileadmin/content/KHM/Presse/2019/Boese_Kaiser/PT_Boese_Kaiser_engl.pdf Evil Emperors]", 2019</ref>}} ({{langx|la|Flavius Claudius Iulianus}}, ([[331]] или [[332]] - [[363]]) — римски и [[Византија|византиски]] цар од Константиновата династија. Последниот пагански римски цар, филозоф и ретор. Познат во историјата со прекарот Отпадник, понекогаш и како Јулијан II или Јулијан Филозофот<ref>{{Cite book |last=De Leseleuc |first=Anne |title=Julien le philosophe : César des Gaules |publisher=Sagittaire |year=2013}}</ref>. == Рани години == Се родил во [[Цариград]] во семејството на [[Јулиј Константиј]]{{sfn|Bowersock|pp=21–22}} (консул во [[335]] година), брат на [[Константин Велики]], и неговата втора сопруга Василина, двајцата христијани. Мајка му умрела скоро по неговото раѓане{{sfn|Bowersock|p=22}}, а во [[337]] година како дете Јулијан го видел убиството на својот татко, извршено по наредба на чичко му [[Константиј II]]. Тој и неговиот полубрат [[Гал]] прво растеле во [[Витинија]], а потоа во царската вила Мацелум, [[Кападокија]], [[Мала Азија]]. За нивното воспитание се грижел аријанскиот епископ на [[Никомедија]][[Евсевиј Никомедиски|Евсевиј]]. За разлика од Гал, којшто бил свиреп и распуштен, Јулијан многу читал, имал одлична памет, освен грчки знаел и латински{{sfn|Browning|p=32}}. Со голема желба учествувал во воените вежби, бил мошне мобилен и силен иако не бил висок. На 18 годишна возраст се преселил во Цариград. Бидејќи му се допаѓало да се шета низ градот како обичен човек и да зборува со луѓето, почнале да зборуват за него дека би можел да управува добро со Римското Царство. Тоа го загрижило царот и наскоро по тоа го испратил во [[Никомедија]].{{sfn|Hunt|1998|p=44–45}} Тука се сретнал со [[Максим Ефески]], прочуен со својата омраза кон христијанството. Во тие години почнал да учи [[неоплатонизам]] прво при филозофот [[Едесиј Кападокијски|Едесиј]], а потоа и при неговиот ученик [[Максим Ефески|Максим]], упорно читал и за пророкувањa<ref name=Eunapius>{{cite web|url=http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#MAXIMUS|title=Maximus ''Lives of the Philosophers and Sophists'' (English translation)|year= 1921|pages= 343–565|website=www.tertullian.org|access-date=19 March 2019}}</ref> . [[354]] година бил повикан во дворот во [[Милано]] и држан таму. На следната година добил дозвола да се школува во [[Атина]], каде што се сретнал со свети [[Григориј Назијански]] и свети [[Василиј Кесаријски]]. Неговата лична религиозност била книжевна филозофска. Гледал на традиционите митови како на алегории, во кои античките богови се во аспект на филозофска божественост. Главни зачувани извори се негови слова за [[Хелиос]] и божицата-мајка се пофалби, а не теолошки трактати. Учил магија од Максим, чија система имала голема прилика со неоплатонизмот на [[Плотин]]. Исто така му се допаѓал и [[митра]]измот. == Доаѓање на власт == === Цезар === [[Податотека:Solidus Julian-transparent.png|thumb|left|250px|[[Солид]] на Јулијан, околу 361 година. Прослава на римската воена моќ.]] [[351]] година неговиот полубрат Гал бил прогласен за кајсар на истокот. Но тој се покажал неспособен раководител и бил осомничен во предавство кон царот. Константиј II го повикал кај себе во [[354]] година, а по патот бил убиен. Јулијан исто така бил осомничен и затворен за седум месеци во [[Милано|Медиоланум]]<ref>R. Browning, ''The Emperor Julian'' (London, 1975), pp. 74–75. However, Shaun Tougher, "The Advocacy of an Empress: Julian and Eusebia" (''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 48, No. 2 (1998), pp. 595–599), argues that the kind Eusebia of Julian's panegyric is a literary creation and that she was doing the bidding of her husband in bringing Julian around to doing what Constantius had asked of him. See especially p. 597.</ref>, сè додека траела истрагата. По настојување на жената на Константиј II, Евсевија, Јулијан бил ослободен и му било дозволено да се врати во [[Атина]] да го заврши образованието. Константиј II немал деца, а Јулијан останал единствениот жив маж од неговото семејство. На следната година Константиј II го повикал кај себе, му доделил титулата „цезар“ и го прогласил за управител на галските и германските провинциј, коишто тогаш биле ограбувани од германските племиња. Го венчал за својата сестра Елена и го испратил начело на војската во [[Галија]]. На тој начин царот покажал голема доверба во него. Но имало и сомежи дека тоа го направил со надеж дека младиот и неискусен војсководец ќе загине во жестоката војна. Дури зборувале дека не би го издржал ѕвекот на оружјето (Марцелин). === Војни во Германија === Иако без воено образование Јулијан се покажал како одличен војсководец. Тој веднаш тргнал кон Галија, ја поминал зимата во [[Виена]] вежбајки се упорно. Живеел доволно просто, јадел храната на обичниот војник, спиел завиткан во овчо крзно, а ноќе работел административна работа и пишувал филозофски дела. Летото на [[356]] година навлегол во Германија. Дел од [[Алемани]]те ги уплашил со самото свое појавување, а други победил во Битката кај Бротомаг. Вратил под римска власт [[Келн|Колонија Агрипина]]. Барбарите биле победени но не и покорени. Тие наново се собирале за судир со римјаните. Јулијан се вратил назад, за да ја помине зимата во [[Сенона]], каде дури бил опсаден од нив неколку месеци. Есента на [[357]] настапил против [[Германци]]те, дошол кај бреговите на реката [[Рајна]] и подигнал старата римска тврдина Три Таберни, наскоро заземена и уништена од Алеманите. Главниот судир со нив се одржал кај градот [[Стразбур|Аргенторатум]], каде со 13000 војска ги поразил [[Алемани]]те ([[Битка кај Стразбур]]){{sfn|Potter|2004|p=501}}. Јулијан решил дека тоа не е доволно и ги бркал на другиот брег на Рајна, палејќи и уништувајќи ги нивните села{{sfn|Hunt|1998|p=51}}{{sfn|Drinkwater|2007|p=240–241}}. Гледајќи го страшното пустошење алеманските цареви понудиле мир. Тој се согласил на десетмесечно примирје и се вратил во Галија. Во [[358]] година ги нападнал и победил и [[Франки]]те, форсирал реката [[Рајна]], опустошил германските земи и востановил тврдините од времето на [[Трајан]]. Франките биле натерани да питаат мир. Им доделил римско поданство и ги населил во [[Токсандрија]]. Следни на удир биле [[Хамави]]те. Многу од нив биле убиени а останатите избркани надвор од границите на империјата, назад во [[Хамаланд]]. На сето ова Константиј II гледал со сомнеж и завист. Тогаш по вторпат се обатил против Алеманите, ја минал [[Рајна]] и навлегол длабоко во [[Германија]]. Разбеснетите војници убивале луѓе и стока, палеле без поштеда. Уплашени алеманските цареви еден врз друг молеле за мир. Јулијан ги задолжил да дадат заробеници и да обезбедат градежен материјал за тврдини. Во [[359]] биле изградени наново сите римски гранични градови. Истата година за третпат ја преминал [[Рајна]] и победил останатите цареви, коишто не се биле предале и биле присилени да се согласат на мир. Така за четири години војни ја зацврстил западната граница на империјата и добил толку успехи, колку што никој не очекувал од него. === Прогласување === [[Податотека:JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg|thumb|right|180px|Монета на Јулијан (360–363)]] [[360]] година [[Шапур II]] навлегол во римската империја и по 73 дневна опсада зазел градот [[Диарбеќир|Амида]]. Царот почнал да се подготвува за нов поход против [[Сасанидското Царство]], каде војната се одвивала на римска територија, во [[Месопотамија]] и [[Ерменија]] . Азијатските војски требало да бида поткрепени од европските и царот, загрижен од порастот на неговата популарност, наредил да дојдат најдобрите легиони на Јулијан. Јулијан тоа го примил како знак за недоверба, а и без војска не би можел да ја штити [[Галија]]. Самата војска исто така била незадоволна од таква одлука и се кренала на бунт прогласувајќи го Јулијан за цар во [[Париз|Лутеција]]. Самиот Јулијан упорно одбивал секакви понуди, пружел раце, се молел, маѓепсувал да не вршат недолични дела, но накрај се согласил. Константиј II бил известен за тоа во [[Кесарија]], Кападокија. Во своите писма Јулијан се обидел да се оправда за тој чин. Константиј II барал да се одвој на секој начин од тие дела, но војската го охрабрувала и Јулијан се решил на војна. Бидејќи му било невозможно на Константиј II да возврати на предизвикот поради војната со персите, дури во [[361]] година успеал да тргне против узурпаторот. Меѓувреме Јулијан набргу ги победил [[Франки]]те и ги натерал да се согласат на мир. По тоа извршил мошне бргу дислокација, заземајќи ги алпските премини и ставил под своја власт [[Панонија]], [[Илирик]] и [[Италија]]. Само неочекуваната смрт на Константиј II на 3 ноември [[361]] година ја спречила меѓусебната војна. На 11 декември [[361]] година Јулијан влегол во [[Цариград]] како римски цар. Набргу потоа формирал трибунал и следбениците на Константиј II биле жестоко прогонувани. == Управување == [[Податотека:EPMA-10401-CILIII459-Julian letter-3.JPG|thumb|right|180px|Писмо-указ на Јулијан до Секунд, префект на Истокот за ситни судски дела. Копија на латински, најдена во Аморгос.(Епиграфски музеј на Атина)]] Првпат Јулијан администрирал во [[Галија]]. Негов главен приоритет бил да ги избрка барбарите надвор од римската територија. За да успее му била потребна помошта на месното население. Сметал дека е неопходно да обезбеди сигурен мир во опустошените подрачја. Поради таа причина се појавиле недоразбирања меѓу него и префектот [[Флорентиј]], чиј намери за покачување на даноците ги сметал за штетни, како и корупцијата и бирократијата, што владееле секаде. Дури го презел лично управувањето на провинција '''Belgica Secunda''' (Втора Белгија), за да има контрола над корумпираните даночници. Кога седнал на царскиот престол се зафатил со низа административни реформи. Неговиот личен аскетизам нашол одраз и во живот во дворецот. Најпрвин формирал трибунал за истрага и казнување на корумпираните службеници на [[Константиј II]]. Некои од нив биле осудени на смрт, други фрлени во затвор,а најповеќе биле избркани од дворецот, така што според современиците личел на пустиаа. Биле исфрлени илјадници слуги, евнуси, готвачи итн., т.е. сите непотребни луѓе. Тоа бил неговиот напад врз стариот систем, неефективен, корумпиран, скап и расипнички. Биле разрешени стотици тајни агенти и административни службеници. Неговата трпеза често била само од обично овошје и бил неуморен во работата. За време на денот решавал управнички прашања, давал аудиенции, диктирал писма, а вечер во библиотеката работел на други дела. Како што самиот пишувал често бил со несечени нокти и црни прсти, не носел диадема. Во обраќането бил прост и сакал да имитира добродетелта на првите принцепси. Кога биле бирани нови консули ги пресретнувал стоејќи, а по тоа ги придружувал одејќи пеш. Често посетувал цариградскиот сенат и одржувал говори, со што таа пројава на стара републичка традиција ги воодушевувала современиците. Јулијан го востановил системот на тетрархија, воведен од [[Диоклецијан]]. За разлика од својот чичко не се стремел кон авторитарно управување, туку го идеализирал царувањето на [[Адријан]] и [[Марко Аурелиј]]. Во својата прва пофалба, посветена на [[Константиј II]], го опишувал идеалниот владетел, којшто се подчинува на законот како секој обичен индивид. Функционално тоа значело проширување правата на локалните заедници, за сметка на централната власт. Така на пример сите земји што ги поседувал царот биле вратени на градските управи. Самите тие биле натерани да доделат повеќе права на граѓаните, често против нивната волја. Данокот што се плаќал во злато, ''aurum coronarium'', веќе бил доброволен, а сите забавени даноци за земја биле простени. Освен либерализацијата на бирократијата, Јулијан презел и некои лични одговорности, како тоа да ги одобрува новите даноци, што дотогаш било пракса на бирократијата. Третирањето на градовите како автономни заедници, освен од економски причини, се вршело и со идејата дека царската администрација треба да работи најповеќе да согледува за изведбата на законот и за обезбедувањето на предолгите граници на империјата. Во однос на административниот кадар, Јулијан барал луѓе од интелектуалните и професионални класи, а исто така и ги задржувал на работа квалитетните службеници и по истекување на роковите, како на пример ораторот [[Темистиј]]. Изборот на консули во [[362]] година предизвикал повеќе спорни прашања. Префектот на [[Илирик]], [[Клаудиј Мамертиниј]], бил добро примен од сите, сè додека тој на неговиот генерал Франкот [[Невита]], покажувал дека наспроти своите филозофски идеали, сè уште бил зависен од војската, која го прогласила за цар. == Враќање на паганството == == Поход во Персија и смрт == [[Податотека:Поход на Јулијан.jpg|thumb|left|250px|Поход на Јулијан во Персија]] Главна задача на Јулијан во надворешната политика била борбата со [[Сасанидското Царство]], тогаш под водството на [[Шапур II]] Долгоракиот ([[309]]—[[379]]). Офанзивата започнала во март [[363]] година со намера да биде заземен главниот град [[Ктесифон]] и да биде востановена римската власт над земите, отстапени од [[Константиј II]]. Мотивите за војната се нејасни, бидејќи сасанидите проводите пратеници за мирно решавање на споровите, но биле одбиени од Јулијан. Според Амијан тој сакал да им се одмазди на Персијците , а желбите му за битки и слава биле дополнителен мотив за да се реши на војна. Исто така гледал можност да го замени кралот Шапур II со неговиот брат Ормизда. Добил поддршка во одговорот на оракулот во старите [[Сибилски книги]], кои „очигледно го поддржуваат преминување на границата годинава“ ([[Амијан Марцелин]], Историја на Рим, XIII, 7), Јулијан тргнал од [[Антиохија]] со 65 000 војска. Решил дека е најпогодно да ја подели војската, за да ја опколи сасанидката престолнина од две страни. Така една војска од 30 000 римјани под водството на [[Прокопиј]] била испратена во [[Ерменија]] со задача да добие поддршка од ерменскиот крал и да нападне од север на Ктесифон. Во истото време Јулијан настапил следејќи го текот на реката [[Еуфрат]] и совладувајќи ги тврдините една по една. Некои од нив се предале сами, други биле заземени со опсада. Победувајќи ги персиските трупи, римската војска дошла до ѕидините на сасанидката престолнина. Пред самите ѕидини на градот поразиле поголемата сасанидска војска ([[Битка кај Ктесифон]]). Наскоро потоа била победена друга уште поголема сасанидска војска. Бидејќи војската на Прокопиј и ерменските трупи не доаѓале, а ѕидовите на Ктесифон се покажале мошне црвсти, во таква состојба Јулијан се откажал да го опсадува и одлучил да се повлече кај римските граници. [[Податотека:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|thumb|right|200px|[[Копти|Коптска]] икона, на која свети Меркуриј го убива Јулијан]] Ги запалил вишокот од резервите и сопствената флота, којашто била на реката [[Тигар (река)|Тигар]], и пустошејќи по патот тргнале на север со надеж да наидат на другата римска војска. Кај [[Маранга]] победиле уште една сасанидска војска, која се обидувала да им го пресече патот за повлекување. Во тоа време почнал да се чувствува глад, така што Јулијан наредил да бидат поделени со војниците сите резерви од царската кујна. На секој начин се обидувал да ги дели со нив тешкотиите и често се изложувал на опасност без некоја потреба. Така кога дознал дека Персијците нападнале еден римски одред, без оклоп, само со штит дотрчал на помош. Во разгорелата се борба бил ранет во раката, но фатален бил убодот од копје, фрлено од кај Персијците, кое го погодило во градите, ги пробило ребрата и се забило во долниот дел на дробот. Трета рана добил во цревата. Така ранет бил пренесен во неговиот шатор каде лекарот [[Орибазиј]] од [[Пергам]] се обидел да го лекува со поливање на раната со темно вино, но за кратко време умрел. Според историчарот Марцелин сè до поледниот здив зачувал исклучлива цврстина и беседувал со филозофите Максим и Приск за високите достоинства на човековиот дух. Во [[364]] филозофот [[Либаниј]] изјавил дека убиството било дело на некој војник христијанин, но тоа не е потврдено од други историчари како [[Амијан Марцелин]]. [[Јован Малала]] подоцна напишал дека тоа било заговор на свети [[Василиј Кесаријски]]. Четиринаесет години подоцна Либаниј пак изјавил дека Јулијан е убиен од некој [[Сарацин]] и дека тоа се потврдувало од Орибазиј, според кого раната е карактеристична за копије, користено од сарацинските трупи во персиската војска. Подоцнешните христијански историчари како [[Созомен]], пак ја создале легендата дека бил убиен од светец. Постојат и повеќе легенди за неговите последни зборови - според едни ја собрал сопствената крв во една паница и ја фрлил кон сонцето, неговиот бог, изрекувајќи „Биди задоволен“, а пак според [[Теодорит Кирски]] Јулијан воскликнал „Ти победи, галилејанину“. По својата смрт, Јулијан бил пренесен во пагански храм во [[Тарс]], [[Киликија]]. Нешто по тоа телото му е пренесено кај гробовите на неговите роднини во [[Цариград]] и ставено во црквата „Свети Апостоли“, заедно со тоа на неговата сопруга, во пурпурен саркофаг, но без да биде опеано, како што заслужувал еден отпадник. == Творештво == Оставнината на Јулијан, или она што не било уништено од христијаните, не е на никој начин мала. Сега се зачувани во целост или детали од следните творби: [[Податотека:Death of Julian - manuscript.jpg|thumb|right|200px| Илустрација од „Паѓането на кнезовите“ од [[Џон Лидгејт]], превод на „De Casibus Virorum Illustribus “ од [[Џовани Бокачо]], на која Јулијан е прикажан со одерена кожа.]] * Слово I. Величење во чест на Константиј * Слово II. Херојските дела на Константиј * Слово III. Величење во чест на Евсевија * Слово IV. Химна на кралот сонце * Слово V. Химна на мајката на боговите * Слово VI. Кон необразованите циници * Слово VII. Кон циниците хераклејци * Слово VIII. Утеха по заминувањете на Салустиј * Писмо до филозофот Темистиј * Писмо до Сенатот и луѓето на Атина * Дел од писмо до свештеник * Цезарите * Непријатели на брадите * Писма * Епиграми * Против галилејаните Повеќето од неговите дела се создадени за време на административната му работа, односно последните години од неговиот живот. Словата за Константиј се стереотипни и детално разработени, а делата што побиваат мислењето и начинот на живот на циниците се вистинска публицистика. Творбата „Непријатели на брадите“ е неговиот одговор кон антиохијците, кој му се насмејале на неговата брада, што ја носел на примерот на [[Адријан]]. „Цезарите“ е хумористична приказна за натпревар меѓу најпрочуените римски цари [[Цезар]],[[Август]],[[Трајан]],[[Марко Аурелиј]],[[Константин I Велики]] и на посебно интересен начин [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. Всушност творбата го критикува Константиј, кој бил истовремено христијанин и цар. Религиозните творби, химните за боговите, се зеплеткуваат со филозофски размислувања. Тие го покажуваат неговото религиозно чувство. Центар на неговата религија е култот кон сонцето, создаден под влијание на персискиот култ на богот [[Митра]]. Уште од младич ја сакал природата и најповеќе сонцето. Според неговата теорија постоеле три света во три сонца. Првото, Високото Сонце, сочинувало идејата за општото постоење, духовно и мислено. Свет на апсолутната вистина и егзистенцијалност. Вториот свет е на видливото сонце, светот што се гледа. Тоа се јавува одраз на првиот свет. Меѓу нив се наоѓа третиот свет, кој мисли со сопствено сонце. Така се создава едно тројство на сонца, духовно, ментално и материјално. Менталниот свет се јавува одраз на духовниот и сам на свој ред е огледало на чувствениот или материјалноот свет. Т.е. материјалниот свет се јавува одраз на одраз, двојна репродукција на апсолутниот образец. Високото Сонце е недостапно за човекот, сонцето на чувствениот свет е премногу материјално, за да се почитува. Затоа Јулијан го концентрира своето внимание на менталното сонце, го нарекува ''Крал-Сонце'' и го почитува. Најважната од неговите творби, за жал зачувана само во делови, е „Против галилејаните“, за неговата намера за отфрлањње на христијанството. Единствениот дел што е зачуван, е еден извадок од свети [[Кирил Александријски]], којшто дава цитати од првите три книги во својето побивање на Јулијан, ''Contra Julianum''. Неговите творби се издавани неколкупати за време на [[ренесанса]]та, но често делумно. Целосно тие се преведени и објавени во Класичната библиотека „Лоеб “ во [[1913]] година. == Името на Јулијан во наредните векови == [[Податотека:Taq-e Bostan - fallen Roman.jpg|thumb|left|200px|Детаљ од крунисувањето на сасанидскиот цар [[Ардашир II]] на кој е покажано телото на Јулијан под неговите нозе (се познава по брадата и царскиот венец).]] Веднаш по својата смрт Јулијан се претворил во мит. Пагани како [[Амијан Марцелин]] и [[Либаниј]] го прикажуваат како херој, толерантен, силен и голем човек за своето време. Христијанските автори пак го опишувале како глупак, чудовиште што врши осрамотувања и човечки жртви, отпадник (дури указот за толерантност се сметал за насочен против христијаните). Тој лик останал и за време на [[среден век|средниот век]] и [[ренесанса]]та. Во осумнаесеттиот век некои филозофи (како [[Волтер]]) гледале на него како на борец против апсолутизмот на империјата и сакале да го рехабилитираат. Други романтичари се восхитувале на неговиот очаен и бистар ум. Во [[1873]] [[Хенрик Ибсен]] напишал трагедија за него наречена „Цар или галилеец“, а рускиот поет [[Дмитриј Мережковскиј]] напишал романот „Смрт на боговите (Јулијан Отпадник)“ ([[1895]]). Во дваесеттиот век трите лика на Јулијан - отпадникот, филозофот и херојот на загубена кауза се прошируваат во литературата и киното. [[1924]] година музичарот [[Феликс Вејнгартнер]] напишал операта „Отпадникот“. Тој е и главен херој на романот „Јулијан“ на [[Гор Видал]], што се одликува со уништувачка критика на христијанството. Неговите писма имаат посебно место во книгата „Модификација“ на Мајкол Батор ([[1957]] година). Векови по својата смрт, последниот пагански цар на Римското Царство продолжува да го разбранува човековото мислење. == Творби на Јулијан == * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_1_sun.htm ''Химна на кралот сонце ''] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_2_mother.htm ''Химна на мајката на боговите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/caesars.html ''Цезарите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/misopogon.html ''Misopogon'' или Непријатели на брадите] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm ''Против галилејаните'': остатоци од 3 книги, извадок од Кирил Александријски, Contra Julianum] == Белешки == {{Notelist-lr}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] * [[Амијан Марцелин]], ''Res Gestae'', Libri XV-XXV (books 15-25) * [[Claudius Mamertinus]], "''Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori''", ''[[Panegyrici Latini]]'', panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year * [[Gregory Nazianzen]], ''Orations'', "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_2_oration4.htm First Invective Against Julian]", "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_3_oration5.htm Second Invective Against Julian]" * [[Либаниј]], [http://www.tertullian.org/fathers/libanius_monody.htm Monody — Funeral Oration for Julian the Apostate] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 ''Panegyric upon Julian''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601024626/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 |date=2008-06-01 }} од Либаниј, којшто добро го познавал Јулијан и му се восхитувал. * [http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html Laws of Julian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311065732/http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm Julian the Apostate, Against the Galileans (1923) By Wilmer Cave WRIGHT, PH.D.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306101717/http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm |date=2007-03-06 }} * [http://www.sacred-texts.com/cla/toj/index.htm Two Orations of the Emperor Julian, at sacred-texts, translated by Thomas Taylor] * [http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304175929/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more |date=2016-03-04 }} * [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1997/97.03.22.html Review of Rowland Smith's "Julian's Gods"] * [http://www.fourthcentury.com/index.php/imperial-laws-chart list of fourth-century Roman laws involving religion] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=988 A 4th century chalcedony portrait of Julian] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=1297 Statue of Julian the Apostate. Marble. 361—363. Paris, Louvre Museum] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=741 Julian the Apostate, son of Constantius. Marble. Rome, Capitoline Museums] * [http://calitreview.com/764 Article on Julian at the California Literary Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080626095244/http://calitreview.com/764 |date=2008-06-26 }} * [http://www.juliansociety.org/ The Julian Society] {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 363 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијанството во Римското Царство]] [[Категорија:Римски цареви загинати во битка]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] nksl1w80ecj5hr7jxnlhnvou1865xpd 5582872 5582871 2026-06-26T13:12:26Z Buli 2648 5582872 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Juliancng8851obverse.jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting bearded man with diadem, facing right. The text around the edges reads FL CL IVLIANVS P F AVG, clockwise. | caption = Јулијан на ''[[солид]]'' кован во [[Антиохија]].<br/>{{nowrap|Натпис: {{Smallcaps|{{abbr|Fl|Flavius}} {{abbr|Cl|Claudius}} Iulianus {{abbr|p f|pius felix}} {{abbr|aug|augustus}}}}.}} | succession = [[Римски император]] | reign = 3 ноември 361&nbsp;– 26 јуни 363 (прогласен во февруари 360) | reign_type = [[Augustus (title)|''Augustus'']] | predecessor = [[Констанциј II]] | successor = [[Јовијан]] | reign1 = 6 ноември 355&nbsp;– 360 | reign_type1 = [[Caesar (title)|''Caesar'']] | birth_date = 331 | birth_place = [[Константинопол]], [[Римска Империја]] | death_date = 26 јуни 363 (возр. 31–32) | death_place = [[Самара]], [[Месопотамија]], [[Сасанидска Империја]] | burial_place = [[Тарс]], потоа [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|црквата „Свети Апостоли“]] | spouse = [[Елена (жена на Јулијан Отпадник)|Елена]] (в. 355, починала 360) | full_name = Flavius Claudius Julianus | regnal_name = [[Imperator]] [[Caesar (title)|Caesar]] [[Flavia gens|Flavius]] Claudius Julianus [[Augustus (title)|Augustus]] | dynasty = [[Константинова династија|Константинова]] | father = [[Јулиј Констанциј]] | mother = [[Василина]] | religion = {{ubl|[[Хеленистичка религија]]|претходно [[христијанство]]}}<!-- | regnal_name = Imperator Caesar dominus noster Flavius Claudius Iulianus pius felix Augustus{{sfn|Browning|p=103}}--> }} '''Флавиј Клаудиј Јулијан''' наречен „'''Отпадникот'''“{{efn-lr|Ретко „Јулијан II““. Ознаката „Јулијан I“ се применува или на императорот [[Дидиј Јулијан]] ({{reign}} 193),<ref>David Sear, ''Roman Coins and Their Values'', Volume 5 (London: Spink, 2014), p. 267.</ref> или на узурпаторот Јулијан ({{reign}} 283–285).<ref>D. Margetić, "[https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=344652 Antoniani of Julian of Pannonia]", Num. vijesti, broj 63., 2010</ref> Уште поретко го нарекуваат „Јулијан III“.<ref>Kunsthistorisches Museum Wien, "[https://press.khm.at/fileadmin/content/KHM/Presse/2019/Boese_Kaiser/PT_Boese_Kaiser_engl.pdf Evil Emperors]", 2019</ref>}} ({{langx|la|Flavius Claudius Iulianus}}, ([[331]] или [[332]] - [[363]]) — римски и [[Византија|византиски]] цар од Константиновата династија. Последниот пагански римски цар, филозоф и ретор. Познат во историјата со прекарот Отпадник, понекогаш и како Јулијан II или Јулијан Филозофот<ref>{{Cite book |last=De Leseleuc |first=Anne |title=Julien le philosophe : César des Gaules |publisher=Sagittaire |year=2013}}</ref>. == Рани години == Се родил во [[Цариград]] во семејството на [[Јулиј Константиј]]{{sfn|Bowersock|pp=21–22}} (консул во [[335]] година), брат на [[Константин Велики]], и неговата втора сопруга Василина, двајцата христијани. Мајка му умрела скоро по неговото раѓане{{sfn|Bowersock|p=22}}, а во [[337]] година како дете Јулијан го видел убиството на својот татко, извршено по наредба на чичко му [[Константиј II]]. Тој и неговиот полубрат [[Гал]] прво растеле во [[Витинија]], а потоа во царската вила Мацелум, [[Кападокија]], [[Мала Азија]]. За нивното воспитание се грижел аријанскиот епископ на [[Никомедија]][[Евсевиј Никомедиски|Евсевиј]]. За разлика од Гал, којшто бил свиреп и распуштен, Јулијан многу читал, имал одлична памет, освен грчки знаел и латински{{sfn|Browning|p=32}}. Со голема желба учествувал во воените вежби, бил мошне мобилен и силен иако не бил висок. На 18 годишна возраст се преселил во Цариград. Бидејќи му се допаѓало да се шета низ градот како обичен човек и да зборува со луѓето, почнале да зборуват за него дека би можел да управува добро со Римското Царство. Тоа го загрижило царот и наскоро по тоа го испратил во [[Никомедија]].{{sfn|Hunt|1998|p=44–45}} Тука се сретнал со [[Максим Ефески]], прочуен со својата омраза кон христијанството. Во тие години почнал да учи [[неоплатонизам]] прво при филозофот [[Едесиј Кападокијски|Едесиј]], а потоа и при неговиот ученик [[Максим Ефески|Максим]], упорно читал и за пророкувањa<ref name=Eunapius>{{cite web|url=http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#MAXIMUS|title=Maximus ''Lives of the Philosophers and Sophists'' (English translation)|year= 1921|pages= 343–565|website=www.tertullian.org|access-date=19 March 2019}}</ref> . [[354]] година бил повикан во дворот во [[Милано]] и држан таму. На следната година добил дозвола да се школува во [[Атина]], каде што се сретнал со свети [[Григориј Назијански]] и свети [[Василиј Кесаријски]]. Неговата лична религиозност била книжевна филозофска. Гледал на традиционите митови како на алегории, во кои античките богови се во аспект на филозофска божественост. Главни зачувани извори се негови слова за [[Хелиос]] и божицата-мајка се пофалби, а не теолошки трактати. Учил магија од Максим, чија система имала голема прилика со неоплатонизмот на [[Плотин]]. Исто така му се допаѓал и [[митра]]измот. == Доаѓање на власт == === Цезар === [[Податотека:Solidus Julian-transparent.png|thumb|left|250px|[[Солид]] на Јулијан, околу 361 година. Прослава на римската воена моќ.]] [[351]] година неговиот полубрат Гал бил прогласен за кајсар на истокот. Но тој се покажал неспособен раководител и бил осомничен во предавство кон царот. Константиј II го повикал кај себе во [[354]] година, а по патот бил убиен. Јулијан исто така бил осомничен и затворен за седум месеци во [[Милано|Медиоланум]]<ref>R. Browning, ''The Emperor Julian'' (London, 1975), pp. 74–75. However, Shaun Tougher, "The Advocacy of an Empress: Julian and Eusebia" (''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 48, No. 2 (1998), pp. 595–599), argues that the kind Eusebia of Julian's panegyric is a literary creation and that she was doing the bidding of her husband in bringing Julian around to doing what Constantius had asked of him. See especially p. 597.</ref>, сè додека траела истрагата. По настојување на жената на Константиј II, Евсевија, Јулијан бил ослободен и му било дозволено да се врати во [[Атина]] да го заврши образованието. Константиј II немал деца, а Јулијан останал единствениот жив маж од неговото семејство. На следната година Константиј II го повикал кај себе, му доделил титулата „цезар“ и го прогласил за управител на галските и германските провинциј, коишто тогаш биле ограбувани од германските племиња. Го венчал за својата сестра Елена и го испратил начело на војската во [[Галија]]. На тој начин царот покажал голема доверба во него. Но имало и сомежи дека тоа го направил со надеж дека младиот и неискусен војсководец ќе загине во жестоката војна. Дури зборувале дека не би го издржал ѕвекот на оружјето (Марцелин). === Војни во Германија === Иако без воено образование Јулијан се покажал како одличен војсководец. Тој веднаш тргнал кон Галија, ја поминал зимата во [[Виена]] вежбајки се упорно. Живеел доволно просто, јадел храната на обичниот војник, спиел завиткан во овчо крзно, а ноќе работел административна работа и пишувал филозофски дела. Летото на [[356]] година навлегол во Германија. Дел од [[Алемани]]те ги уплашил со самото свое појавување, а други победил во Битката кај Бротомаг. Вратил под римска власт [[Келн|Колонија Агрипина]]. Барбарите биле победени но не и покорени. Тие наново се собирале за судир со римјаните. Јулијан се вратил назад, за да ја помине зимата во [[Сенона]], каде дури бил опсаден од нив неколку месеци. Есента на [[357]] настапил против [[Германци]]те, дошол кај бреговите на реката [[Рајна]] и подигнал старата римска тврдина Три Таберни, наскоро заземена и уништена од Алеманите. Главниот судир со нив се одржал кај градот [[Стразбур|Аргенторатум]], каде со 13000 војска ги поразил [[Алемани]]те ([[Битка кај Стразбур]]){{sfn|Potter|2004|p=501}}. Јулијан решил дека тоа не е доволно и ги бркал на другиот брег на Рајна, палејќи и уништувајќи ги нивните села{{sfn|Hunt|1998|p=51}}{{sfn|Drinkwater|2007|p=240–241}}. Гледајќи го страшното пустошење алеманските цареви понудиле мир. Тој се согласил на десетмесечно примирје и се вратил во Галија. Во [[358]] година ги нападнал и победил и [[Франки]]те, форсирал реката [[Рајна]], опустошил германските земи и востановил тврдините од времето на [[Трајан]]. Франките биле натерани да питаат мир. Им доделил римско поданство и ги населил во [[Токсандрија]]. Следни на удир биле [[Хамави]]те. Многу од нив биле убиени а останатите избркани надвор од границите на империјата, назад во [[Хамаланд]]. На сето ова Константиј II гледал со сомнеж и завист. Тогаш по вторпат се обатил против Алеманите, ја минал [[Рајна]] и навлегол длабоко во [[Германија]]. Разбеснетите војници убивале луѓе и стока, палеле без поштеда. Уплашени алеманските цареви еден врз друг молеле за мир. Јулијан ги задолжил да дадат заробеници и да обезбедат градежен материјал за тврдини. Во [[359]] биле изградени наново сите римски гранични градови. Истата година за третпат ја преминал [[Рајна]] и победил останатите цареви, коишто не се биле предале и биле присилени да се согласат на мир. Така за четири години војни ја зацврстил западната граница на империјата и добил толку успехи, колку што никој не очекувал од него. === Прогласување === [[Податотека:JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg|thumb|right|180px|Монета на Јулијан (360–363)]] [[360]] година [[Шапур II]] навлегол во римската империја и по 73 дневна опсада зазел градот [[Диарбеќир|Амида]]. Царот почнал да се подготвува за нов поход против [[Сасанидското Царство]], каде војната се одвивала на римска територија, во [[Месопотамија]] и [[Ерменија]] . Азијатските војски требало да бида поткрепени од европските и царот, загрижен од порастот на неговата популарност, наредил да дојдат најдобрите легиони на Јулијан. Јулијан тоа го примил како знак за недоверба, а и без војска не би можел да ја штити [[Галија]]. Самата војска исто така била незадоволна од таква одлука и се кренала на бунт прогласувајќи го Јулијан за цар во [[Париз|Лутеција]]. Самиот Јулијан упорно одбивал секакви понуди, пружел раце, се молел, маѓепсувал да не вршат недолични дела, но накрај се согласил. Константиј II бил известен за тоа во [[Кесарија]], Кападокија. Во своите писма Јулијан се обидел да се оправда за тој чин. Константиј II барал да се одвој на секој начин од тие дела, но војската го охрабрувала и Јулијан се решил на војна. Бидејќи му било невозможно на Константиј II да возврати на предизвикот поради војната со персите, дури во [[361]] година успеал да тргне против узурпаторот. Меѓувреме Јулијан набргу ги победил [[Франки]]те и ги натерал да се согласат на мир. По тоа извршил мошне бргу дислокација, заземајќи ги алпските премини и ставил под своја власт [[Панонија]], [[Илирик]] и [[Италија]]. Само неочекуваната смрт на Константиј II на 3 ноември [[361]] година ја спречила меѓусебната војна. На 11 декември [[361]] година Јулијан влегол во [[Цариград]] како римски цар. Набргу потоа формирал трибунал и следбениците на Константиј II биле жестоко прогонувани. == Управување == [[Податотека:EPMA-10401-CILIII459-Julian letter-3.JPG|thumb|right|180px|Писмо-указ на Јулијан до Секунд, префект на Истокот за ситни судски дела. Копија на латински, најдена во Аморгос.(Епиграфски музеј на Атина)]] Првпат Јулијан администрирал во [[Галија]]. Негов главен приоритет бил да ги избрка барбарите надвор од римската територија. За да успее му била потребна помошта на месното население. Сметал дека е неопходно да обезбеди сигурен мир во опустошените подрачја. Поради таа причина се појавиле недоразбирања меѓу него и префектот [[Флорентиј]], чиј намери за покачување на даноците ги сметал за штетни, како и корупцијата и бирократијата, што владееле секаде. Дури го презел лично управувањето на провинција '''Belgica Secunda''' (Втора Белгија), за да има контрола над корумпираните даночници. Кога седнал на царскиот престол се зафатил со низа административни реформи. Неговиот личен аскетизам нашол одраз и во живот во дворецот. Најпрвин формирал трибунал за истрага и казнување на корумпираните службеници на [[Константиј II]]. Некои од нив биле осудени на смрт, други фрлени во затвор,а најповеќе биле избркани од дворецот, така што според современиците личел на пустиаа. Биле исфрлени илјадници слуги, евнуси, готвачи итн., т.е. сите непотребни луѓе. Тоа бил неговиот напад врз стариот систем, неефективен, корумпиран, скап и расипнички. Биле разрешени стотици тајни агенти и административни службеници. Неговата трпеза често била само од обично овошје и бил неуморен во работата. За време на денот решавал управнички прашања, давал аудиенции, диктирал писма, а вечер во библиотеката работел на други дела. Како што самиот пишувал често бил со несечени нокти и црни прсти, не носел диадема. Во обраќането бил прост и сакал да имитира добродетелта на првите принцепси. Кога биле бирани нови консули ги пресретнувал стоејќи, а по тоа ги придружувал одејќи пеш. Често посетувал цариградскиот сенат и одржувал говори, со што таа пројава на стара републичка традиција ги воодушевувала современиците. Јулијан го востановил системот на тетрархија, воведен од [[Диоклецијан]]. За разлика од својот чичко не се стремел кон авторитарно управување, туку го идеализирал царувањето на [[Адријан]] и [[Марко Аурелиј]]. Во својата прва пофалба, посветена на [[Константиј II]], го опишувал идеалниот владетел, којшто се подчинува на законот како секој обичен индивид. Функционално тоа значело проширување правата на локалните заедници, за сметка на централната власт. Така на пример сите земји што ги поседувал царот биле вратени на градските управи. Самите тие биле натерани да доделат повеќе права на граѓаните, често против нивната волја. Данокот што се плаќал во злато, ''aurum coronarium'', веќе бил доброволен, а сите забавени даноци за земја биле простени. Освен либерализацијата на бирократијата, Јулијан презел и некои лични одговорности, како тоа да ги одобрува новите даноци, што дотогаш било пракса на бирократијата. Третирањето на градовите како автономни заедници, освен од економски причини, се вршело и со идејата дека царската администрација треба да работи најповеќе да согледува за изведбата на законот и за обезбедувањето на предолгите граници на империјата. Во однос на административниот кадар, Јулијан барал луѓе од интелектуалните и професионални класи, а исто така и ги задржувал на работа квалитетните службеници и по истекување на роковите, како на пример ораторот [[Темистиј]]. Изборот на консули во [[362]] година предизвикал повеќе спорни прашања. Префектот на [[Илирик]], [[Клаудиј Мамертиниј]], бил добро примен од сите, сè додека тој на неговиот генерал Франкот [[Невита]], покажувал дека наспроти своите филозофски идеали, сè уште бил зависен од војската, која го прогласила за цар. == Враќање на паганството == == Поход во Персија и смрт == [[Податотека:Поход на Јулијан.jpg|thumb|left|250px|Поход на Јулијан во Персија]] Главна задача на Јулијан во надворешната политика била борбата со [[Сасанидското Царство]], тогаш под водството на [[Шапур II]] Долгоракиот ([[309]]—[[379]]). Офанзивата започнала во март [[363]] година со намера да биде заземен главниот град [[Ктесифон]] и да биде востановена римската власт над земите, отстапени од [[Константиј II]]. Мотивите за војната се нејасни, бидејќи сасанидите проводите пратеници за мирно решавање на споровите, но биле одбиени од Јулијан. Според Амијан тој сакал да им се одмазди на Персијците , а желбите му за битки и слава биле дополнителен мотив за да се реши на војна. Исто така гледал можност да го замени кралот Шапур II со неговиот брат Ормизда. Добил поддршка во одговорот на оракулот во старите [[Сибилски книги]], кои „очигледно го поддржуваат преминување на границата годинава“ ([[Амијан Марцелин]], Историја на Рим, XIII, 7), Јулијан тргнал од [[Антиохија]] со 65 000 војска. Решил дека е најпогодно да ја подели војската, за да ја опколи сасанидката престолнина од две страни. Така една војска од 30 000 римјани под водството на [[Прокопиј]] била испратена во [[Ерменија]] со задача да добие поддршка од ерменскиот крал и да нападне од север на Ктесифон. Во истото време Јулијан настапил следејќи го текот на реката [[Еуфрат]] и совладувајќи ги тврдините една по една. Некои од нив се предале сами, други биле заземени со опсада. Победувајќи ги персиските трупи, римската војска дошла до ѕидините на сасанидката престолнина. Пред самите ѕидини на градот поразиле поголемата сасанидска војска ([[Битка кај Ктесифон]]). Наскоро потоа била победена друга уште поголема сасанидска војска. Бидејќи војската на Прокопиј и ерменските трупи не доаѓале, а ѕидовите на Ктесифон се покажале мошне црвсти, во таква состојба Јулијан се откажал да го опсадува и одлучил да се повлече кај римските граници. [[Податотека:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|thumb|right|200px|[[Копти|Коптска]] икона, на која свети Меркуриј го убива Јулијан]] Ги запалил вишокот од резервите и сопствената флота, којашто била на реката [[Тигар (река)|Тигар]], и пустошејќи по патот тргнале на север со надеж да наидат на другата римска војска. Кај [[Маранга]] победиле уште една сасанидска војска, која се обидувала да им го пресече патот за повлекување. Во тоа време почнал да се чувствува глад, така што Јулијан наредил да бидат поделени со војниците сите резерви од царската кујна. На секој начин се обидувал да ги дели со нив тешкотиите и често се изложувал на опасност без некоја потреба. Така кога дознал дека Персијците нападнале еден римски одред, без оклоп, само со штит дотрчал на помош. Во разгорелата се борба бил ранет во раката, но фатален бил убодот од копје, фрлено од кај Персијците, кое го погодило во градите, ги пробило ребрата и се забило во долниот дел на дробот. Трета рана добил во цревата. Така ранет бил пренесен во неговиот шатор каде лекарот [[Орибазиј]] од [[Пергам]] се обидел да го лекува со поливање на раната со темно вино, но за кратко време умрел. Според историчарот Марцелин сè до поледниот здив зачувал исклучлива цврстина и беседувал со филозофите Максим и Приск за високите достоинства на човековиот дух. Во [[364]] филозофот [[Либаниј]] изјавил дека убиството било дело на некој војник христијанин, но тоа не е потврдено од други историчари како [[Амијан Марцелин]]. [[Јован Малала]] подоцна напишал дека тоа било заговор на свети [[Василиј Кесаријски]]. Четиринаесет години подоцна Либаниј пак изјавил дека Јулијан е убиен од некој [[Сарацин]] и дека тоа се потврдувало од Орибазиј, според кого раната е карактеристична за копије, користено од сарацинските трупи во персиската војска. Подоцнешните христијански историчари како [[Созомен]], пак ја создале легендата дека бил убиен од светец. Постојат и повеќе легенди за неговите последни зборови - според едни ја собрал сопствената крв во една паница и ја фрлил кон сонцето, неговиот бог, изрекувајќи „Биди задоволен“, а пак според [[Теодорит Кирски]] Јулијан воскликнал „Ти победи, галилејанину“. По својата смрт, Јулијан бил пренесен во пагански храм во [[Тарс]], [[Киликија]]. Нешто по тоа телото му е пренесено кај гробовите на неговите роднини во [[Цариград]] и ставено во црквата „Свети Апостоли“, заедно со тоа на неговата сопруга, во пурпурен саркофаг, но без да биде опеано, како што заслужувал еден отпадник. == Творештво == Оставнината на Јулијан, или она што не било уништено од христијаните, не е на никој начин мала. Сега се зачувани во целост или детали од следните творби: [[Податотека:Death of Julian - manuscript.jpg|thumb|right|200px| Илустрација од „Паѓането на кнезовите“ од [[Џон Лидгејт]], превод на „De Casibus Virorum Illustribus “ од [[Џовани Бокачо]], на која Јулијан е прикажан со одерена кожа.]] * Слово I. Величење во чест на Константиј * Слово II. Херојските дела на Константиј * Слово III. Величење во чест на Евсевија * Слово IV. Химна на кралот сонце * Слово V. Химна на мајката на боговите * Слово VI. Кон необразованите циници * Слово VII. Кон циниците хераклејци * Слово VIII. Утеха по заминувањете на Салустиј * Писмо до филозофот Темистиј * Писмо до Сенатот и луѓето на Атина * Дел од писмо до свештеник * Цезарите * Непријатели на брадите * Писма * Епиграми * Против галилејаните Повеќето од неговите дела се создадени за време на административната му работа, односно последните години од неговиот живот. Словата за Константиј се стереотипни и детално разработени, а делата што побиваат мислењето и начинот на живот на циниците се вистинска публицистика. Творбата „Непријатели на брадите“ е неговиот одговор кон антиохијците, кој му се насмејале на неговата брада, што ја носел на примерот на [[Адријан]]. „Цезарите“ е хумористична приказна за натпревар меѓу најпрочуените римски цари [[Цезар]],[[Август]],[[Трајан]],[[Марко Аурелиј]],[[Константин I Велики]] и на посебно интересен начин [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. Всушност творбата го критикува Константиј, кој бил истовремено христијанин и цар. Религиозните творби, химните за боговите, се зеплеткуваат со филозофски размислувања. Тие го покажуваат неговото религиозно чувство. Центар на неговата религија е култот кон сонцето, создаден под влијание на персискиот култ на богот [[Митра]]. Уште од младич ја сакал природата и најповеќе сонцето. Според неговата теорија постоеле три света во три сонца. Првото, Високото Сонце, сочинувало идејата за општото постоење, духовно и мислено. Свет на апсолутната вистина и егзистенцијалност. Вториот свет е на видливото сонце, светот што се гледа. Тоа се јавува одраз на првиот свет. Меѓу нив се наоѓа третиот свет, кој мисли со сопствено сонце. Така се создава едно тројство на сонца, духовно, ментално и материјално. Менталниот свет се јавува одраз на духовниот и сам на свој ред е огледало на чувствениот или материјалноот свет. Т.е. материјалниот свет се јавува одраз на одраз, двојна репродукција на апсолутниот образец. Високото Сонце е недостапно за човекот, сонцето на чувствениот свет е премногу материјално, за да се почитува. Затоа Јулијан го концентрира своето внимание на менталното сонце, го нарекува ''Крал-Сонце'' и го почитува. Најважната од неговите творби, за жал зачувана само во делови, е „Против галилејаните“, за неговата намера за отфрлањње на христијанството. Единствениот дел што е зачуван, е еден извадок од свети [[Кирил Александријски]], којшто дава цитати од првите три книги во својето побивање на Јулијан, ''Contra Julianum''. Неговите творби се издавани неколкупати за време на [[ренесанса]]та, но често делумно. Целосно тие се преведени и објавени во Класичната библиотека „Лоеб “ во [[1913]] година. == Името на Јулијан во наредните векови == [[Податотека:Taq-e Bostan - fallen Roman.jpg|thumb|left|200px|Детаљ од крунисувањето на сасанидскиот цар [[Ардашир II]] на кој е покажано телото на Јулијан под неговите нозе (се познава по брадата и царскиот венец).]] Веднаш по својата смрт Јулијан се претворил во мит. Пагани како [[Амијан Марцелин]] и [[Либаниј]] го прикажуваат како херој, толерантен, силен и голем човек за своето време. Христијанските автори пак го опишувале како глупак, чудовиште што врши осрамотувања и човечки жртви, отпадник (дури указот за толерантност се сметал за насочен против христијаните). Тој лик останал и за време на [[среден век|средниот век]] и [[ренесанса]]та. Во осумнаесеттиот век некои филозофи (како [[Волтер]]) гледале на него како на борец против апсолутизмот на империјата и сакале да го рехабилитираат. Други романтичари се восхитувале на неговиот очаен и бистар ум. Во [[1873]] [[Хенрик Ибсен]] напишал трагедија за него наречена „Цар или галилеец“, а рускиот поет [[Дмитриј Мережковскиј]] напишал романот „Смрт на боговите (Јулијан Отпадник)“ ([[1895]]). Во дваесеттиот век трите лика на Јулијан - отпадникот, филозофот и херојот на загубена кауза се прошируваат во литературата и киното. [[1924]] година музичарот [[Феликс Вејнгартнер]] напишал операта „Отпадникот“. Тој е и главен херој на романот „Јулијан“ на [[Гор Видал]], што се одликува со уништувачка критика на христијанството. Неговите писма имаат посебно место во книгата „Модификација“ на Мајкол Батор ([[1957]] година). Векови по својата смрт, последниот пагански цар на Римското Царство продолжува да го разбранува човековото мислење. == Творби на Јулијан == * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_1_sun.htm ''Химна на кралот сонце ''] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_2_mother.htm ''Химна на мајката на боговите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/caesars.html ''Цезарите''] * {{en}}[http://www.attalus.org/translate/misopogon.html ''Misopogon'' или Непријатели на брадите] * {{en}}[http://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm ''Против галилејаните'': остатоци од 3 книги, извадок од Кирил Александријски, Contra Julianum] == Белешки == {{Notelist-lr}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] * [[Амијан Марцелин]], ''Res Gestae'', Libri XV-XXV (books 15-25) * [[Claudius Mamertinus]], "''Gratiarum actio Mamertini de consulato suo Iuliano Imperatori''", ''[[Panegyrici Latini]]'', panegyric delivered in Constantinople in 362, also as a speech of thanks at his assumption of the office of consul of that year * [[Gregory Nazianzen]], ''Orations'', "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_2_oration4.htm First Invective Against Julian]", "[http://www.tertullian.org/fathers/gregory_nazianzen_3_oration5.htm Second Invective Against Julian]" * [[Либаниј]], [http://www.tertullian.org/fathers/libanius_monody.htm Monody — Funeral Oration for Julian the Apostate] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 ''Panegyric upon Julian''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601024626/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/libanius_monody.htm#3 |date=2008-06-01 }} од Либаниј, којшто добро го познавал Јулијан и му се восхитувал. * [http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html Laws of Julian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311065732/http://www.seanmultimedia.com/Pie_Julian_Apostate_Laws.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm Julian the Apostate, Against the Galileans (1923) By Wilmer Cave WRIGHT, PH.D.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306101717/http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/julian_apostate_galileans_0_intro.htm |date=2007-03-06 }} * [http://www.sacred-texts.com/cla/toj/index.htm Two Orations of the Emperor Julian, at sacred-texts, translated by Thomas Taylor] * [http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more Julian's Spin Doctor: The Persian Mutiny] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304175929/http://traumwerk.stanford.edu/philolog/2007/03/julians_spin_doctor_ammianus_m.html#more |date=2016-03-04 }} * [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1997/97.03.22.html Review of Rowland Smith's "Julian's Gods"] * [http://www.fourthcentury.com/index.php/imperial-laws-chart list of fourth-century Roman laws involving religion] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=988 A 4th century chalcedony portrait of Julian] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=1297 Statue of Julian the Apostate. Marble. 361—363. Paris, Louvre Museum] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/img.htm?id=741 Julian the Apostate, son of Constantius. Marble. Rome, Capitoline Museums] * [http://calitreview.com/764 Article on Julian at the California Literary Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080626095244/http://calitreview.com/764 |date=2008-06-26 }} * [http://www.juliansociety.org/ The Julian Society] {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 363 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијанството во Римското Царство]] [[Категорија:Римски цареви загинати во битка]] [[Категорија:Луѓе од Цариград]] 4v9nmtjohzfvlhswnl53thm9uajuvbd 0 98155 5582875 5426686 2026-06-26T13:18:13Z Buli 2648 5582875 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Jovian | image = Solidus of Jovian2 (obverse).jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting man with diadem facing left | caption = [[Solidus]] of Jovian, inscribed:<br />{{Smallcaps|{{Abbreviation|d n|DOMINUS NOSTER}} iovianus {{Abbreviation|p f|PIUS FELIX}} {{Abbreviation|aug|AUGUSTUS}}}} | succession = [[Roman emperor]] | reign = 27 June 363 – 17 February 364 | predecessor = [[Julian (emperor)|Julian]] | successor = [[Valentinian I]] ([[Western Roman Empire|West]])<br/>[[Valens]] ([[Eastern Roman Empire|East]]) | birth_date = 331 | birth_place = [[Singidunum]], [[Moesia Superior]], Roman Empire | death_date = 17 February 364 (aged 33) | death_place = [[Dadastana]], [[Classical Anatolia|Anatolia]], Roman Empire | burial_place = [[Church of the Holy Apostles]], [[Constantinople]] | spouse = [[Charito]] | issue = [[Varronianus (son of Jovian)|Varronianus]]<br/>another son | full_name = [[Flavia gens|Flavius]] Jovianus{{Efn|Jovian may have adopted the ''[[Roman naming conventions|nomen]]'' "Flavius" in an attempt to claim descent from the [[Constantinian dynasty]]. The name is only attested in a few inscriptions.{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} One in particular calls him "Flavius Claudius Iovianus",{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} though this could be a confusion with his predecessor, [[Flavius Claudius Iulianus]]. From this point onwards the name "Flavius" began to be used as a status marker rather than personal name.{{Sfn|Cameron|1988}}}} | father = Varronianus | religion = [[Nicene Christianity]] }} {{Инфокутија Владетел |name = Јовијан |full name = Флавиј Јовијан (од раѓање до пристапување);<br> Флавиј Јовијан Август (како владетел) |title = [[Римски цар|64-ти владетел]] на [[Римското Царство]] |image = Jovian1.jpg |caption = Солид на царот Јовијан |reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 |predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] |successor =[[Валентинијан I]] |spouse 1 =[[Харито]], сè уште жива околу 380 |issue = Два сина, едниот [[Варонијан]] (конзул во 364) |father = Варонијан |birth_date = 331 |birth_place = [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) |death_date = 17 февруари 364 (воз. 32 г.) |death_place = [[Дадастана]] (во [[Анадолија]]) |place of burial = [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]], [[Цариград]] |religion = [[христијанин]] }} '''Јовијан''' ({{langx|la|Flavius Iovianus Augustus}};<ref>In [[Classical Latin]], Jovian's name was inscribed as FLAVIVS IOVIANVS AVGVSTVS.</ref> 331 – 17 февруари 364) бил [[римски цар]] од 363 до 364. По смртта на царот [[Јулијан Отпадникот]] за време на неговиот поход против [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]], Јовијан набрзина бил прогласен за цар од страна на неговите војници. Побарал примирје со Персијците под понижувачки услови и повторно го воспоставил [[христијанство]]то како [[Национална црква на Римското Царствоe|национална црква]]. Неговото владеење траело само осум месеци. == Издигнување до моќ == Јовијан се родил во [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) во 331 н.е. како син на Варонијан, командантот на царските телохранители на [[Констанциј II]]. Тој исто така се придружил на телохранителите и во 363 се издигнал на истата позиција на која некогаш бил неговиот татко. Со оваа можност, Јовијан го придружувал римскиот цар [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]] на [[Месопотамија|месопотамиската]] кампања истата година против [[Шапур II]], [[Сасанидско Царство|сасанадскиот]] цар. По мал, но одлучен напад, римската војска била приморана да се повлече од бројната супериорна персиска војска. Јулијан, смртно ранет за време на повлекувањето, умрел на 26 јуни 363. Наредниот ден, стариот Салуциј, [[Преторијански префект|преторијанскиот префект]] на ориентот, го прогласил виолетов, изборот на војската бил Јовијан. Неговото избирање создало големо изненадување: [[Амијан Марцелин]] тврдел дека бил погрешно идентификуван со друг Јовијан, чие име исто така било изнесено или пак дека за време на честитањето војниците името Јовијан го сметале за Јулијан и мислеле дека тој оздравел од болеста. == Враќање на христијанството == Јовијан, [[христијанин]], повторно го воспоставил христијанството како [[Национална црква на Римското Царство|национална црква]], ставајќи му крај на будењето на [[паганство]]то за време на неговиот претходник. При пристигнувањето во [[Антиохија]], ја поништил настроеноста на Јулијан против христијаните.<ref name="Philologic Results">[http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers Philologic Results]</ref> Лабарумот на [[Константин Велики]] повторно станал стандард на војската.<ref>[http://everything2.com/index.pl?node_id=1530717 Reigns Of Jovian, Valentinian and the Division of the Empire@Everything2.com]</ref> Издал указ на толеранција, за тоа дека, додека вежбањето на магиските обреди ќе биде казнето, неговите поданици треба да уживаат целосна слобода на совеста.<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08529b.htm CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Flavius Claudius Jovianus]</ref> Сеедно, во 363 издал наредба антиохиската библиотека да биде запалена,<ref>[[Michael von Albrecht]], and [[Gareth L. Schmeling]], ''A history of Roman literature'' (1997), page 1744</ref> а исто така на 11 септември било наредено тие што се молеле на боговите-предци да бидат смртно казнети. Тој ја проширил истата казна на 23 декември до степен на каква било церемонија (дури и приватна).<ref>[[:El:Βλάσης Ρασσιάς|Vlasis Rassias]] ''A history of unconditional love'' (2005); currently in publication only in Greek, as ''Μια ιστορία αγάπης''</ref> Јовијан имал голема почит спрема [[Атанасиј Александриски]], кого го сместил на архиерејскиот престол,<ref name="Philologic Results"/> посакувајќи од него да даде изјава за иднината на православието. Во [[Сириски јазик|сириската]] книжевност Јовијан станал херојот на христијанската романса. Од владеењето на Јовијан сè до петнаесеттиот век христијанството останало владеачка религија кај Западното и Источното Римско Царство, сè до [[Падот на Цариград (1453)|Падот на Цариград]] во рацете на [[Османлиско Царство|Турците]] во 1453. == Владеење == Јовијан го продолжил повлекувањето започнато од Јулијан. Покрај тоа што бил навредуван од Персијците, војската успеала да ги достигне бреговите на [[Тигар (река)|Тигар]]. Таму, длабоко во сасанидската територија, тој бил приморан да бара мир под понижувачки услови. Во замена за неговата безбедност, тој се согласил да се повлече од петте [[римски провинции]] источно од Тигар кои биле освоени од [[Галериј]] во 298, коишто [[Диоклецијан]] ги приложил, така што ќе им биде дозволено на Персијците да го окупираат замокот во [[Нусајбин]], Кастра Маурорум и [[Сингара]]. Римјаните исто така ги предале нивните интереси за Ерменското кралство на Персијците. Христијанскиот крал на Ерменија, [[Аршак II]], одлучил да остане неутрален во идните судири меѓу двете империи и бил приморан да оддаде дел од своето кралство на Шапур. Договорот претставувал големо посрамотување и Јовијан брзо ја изгубил неговата слава. По пристигнувањето во [[Антиохија]], Јовијан одлучил да оди во [[Цариград]] за да ја зацврсти неговата политичка положба таму. Додека патувал, бил пронајден мртов на креветот во неговиот шатор во [[Дадастана]], на половина пат помеѓу [[Анкара]] и [[Никеја]]. Неговата смрт била резултат на предозирање со [[печурки]] или пак отровниот [[јаглерод моноксид]] од јагленот со кој се греел. Јовијан бил закопан во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]] во Цариград. == Наводи == {{наводи}} == Дополнителни информации == * Banchich, Thomas, [http://www.roman-emperors.org/jovian.htm "Jovian"], ''De Imperatoribus Romanis''. * [[Ammianus Marcellinus]], xxv. 5–10 * J. P. de la Bleterie, ''Histoire de Jovien'' (1740) * Gibbon, ''Decline and Fall'', chapters xxiv., xxv. * Gibbon, Edward, 1737–1794. ''The history of the decline and fall of the Roman Empire''. (NY : Knopf, 1993), v. 2, pp.&nbsp;517 – 529. * G. Hoffmann, ''Julianus der Abtrünnige'', 1880 * J. Wordsworth in Smith and Wace's Dictionary of Christian Biography * H. Schiller, ''Geschichte der römischen Kaiserzeit'', volume ii. (1887) * A. de Broglie, ''L'Église et l'empire romain au IV^e siècle'' (4th ed. 1882). * {{1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Jovian |title=Jovian}} == Надворешни врски == {{Commons-inline|Jovian}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | before=[[Јулијан Отпадникот|Јулијан]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски царови|Римски цар]] | years=363–364 }} {{s-aft | after=[[Валентинијан I]] и [[Валенс]]}} {{s-off}} {{s-bef | before= [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]],<br /> [[Салустиј]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски конзули|Конзул]] на [[Римското Царство]] | years=364 |regent1= [[Варонијан]]}} {{s-aft | after= [[Валентинијан I]],<br /> [[Валенс]]}} {{end}} {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовијан}} [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 364 година]] [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Прогонување на раните христијани]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Византиски цареви од 4 век]] [[Категорија:Христијани од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] 2e9hb2yh1oec3rppfsoe5pq8v87wkox 5582876 5582875 2026-06-26T13:18:40Z Buli 2648 5582876 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Јовијан | image = Solidus of Jovian2 (obverse).jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting man with diadem facing left | caption = [[Solidus]] of Jovian, inscribed:<br />{{Smallcaps|{{Abbreviation|d n|DOMINUS NOSTER}} iovianus {{Abbreviation|p f|PIUS FELIX}} {{Abbreviation|aug|AUGUSTUS}}}} | succession = [[Roman emperor]] | reign = 27 June 363 – 17 February 364 | predecessor = [[Julian (emperor)|Julian]] | successor = [[Valentinian I]] ([[Western Roman Empire|West]])<br/>[[Valens]] ([[Eastern Roman Empire|East]]) | birth_date = 331 | birth_place = [[Singidunum]], [[Moesia Superior]], Roman Empire | death_date = 17 February 364 (aged 33) | death_place = [[Dadastana]], [[Classical Anatolia|Anatolia]], Roman Empire | burial_place = [[Church of the Holy Apostles]], [[Constantinople]] | spouse = [[Charito]] | issue = [[Varronianus (son of Jovian)|Varronianus]]<br/>another son | full_name = [[Flavia gens|Flavius]] Jovianus{{Efn|Jovian may have adopted the ''[[Roman naming conventions|nomen]]'' "Flavius" in an attempt to claim descent from the [[Constantinian dynasty]]. The name is only attested in a few inscriptions.{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} One in particular calls him "Flavius Claudius Iovianus",{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} though this could be a confusion with his predecessor, [[Flavius Claudius Iulianus]]. From this point onwards the name "Flavius" began to be used as a status marker rather than personal name.{{Sfn|Cameron|1988}}}} | father = Varronianus | religion = [[Nicene Christianity]] }} {{Инфокутија Владетел |name = Јовијан |full name = Флавиј Јовијан (од раѓање до пристапување);<br> Флавиј Јовијан Август (како владетел) |title = [[Римски цар|64-ти владетел]] на [[Римското Царство]] |image = Jovian1.jpg |caption = Солид на царот Јовијан |reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 |predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] |successor =[[Валентинијан I]] |spouse 1 =[[Харито]], сè уште жива околу 380 |issue = Два сина, едниот [[Варонијан]] (конзул во 364) |father = Варонијан |birth_date = 331 |birth_place = [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) |death_date = 17 февруари 364 (воз. 32 г.) |death_place = [[Дадастана]] (во [[Анадолија]]) |place of burial = [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]], [[Цариград]] |religion = [[христијанин]] }} '''Јовијан''' ({{langx|la|Flavius Iovianus Augustus}};<ref>In [[Classical Latin]], Jovian's name was inscribed as FLAVIVS IOVIANVS AVGVSTVS.</ref> 331 – 17 февруари 364) бил [[римски цар]] од 363 до 364. По смртта на царот [[Јулијан Отпадникот]] за време на неговиот поход против [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]], Јовијан набрзина бил прогласен за цар од страна на неговите војници. Побарал примирје со Персијците под понижувачки услови и повторно го воспоставил [[христијанство]]то како [[Национална црква на Римското Царствоe|национална црква]]. Неговото владеење траело само осум месеци. == Издигнување до моќ == Јовијан се родил во [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) во 331 н.е. како син на Варонијан, командантот на царските телохранители на [[Констанциј II]]. Тој исто така се придружил на телохранителите и во 363 се издигнал на истата позиција на која некогаш бил неговиот татко. Со оваа можност, Јовијан го придружувал римскиот цар [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]] на [[Месопотамија|месопотамиската]] кампања истата година против [[Шапур II]], [[Сасанидско Царство|сасанадскиот]] цар. По мал, но одлучен напад, римската војска била приморана да се повлече од бројната супериорна персиска војска. Јулијан, смртно ранет за време на повлекувањето, умрел на 26 јуни 363. Наредниот ден, стариот Салуциј, [[Преторијански префект|преторијанскиот префект]] на ориентот, го прогласил виолетов, изборот на војската бил Јовијан. Неговото избирање создало големо изненадување: [[Амијан Марцелин]] тврдел дека бил погрешно идентификуван со друг Јовијан, чие име исто така било изнесено или пак дека за време на честитањето војниците името Јовијан го сметале за Јулијан и мислеле дека тој оздравел од болеста. == Враќање на христијанството == Јовијан, [[христијанин]], повторно го воспоставил христијанството како [[Национална црква на Римското Царство|национална црква]], ставајќи му крај на будењето на [[паганство]]то за време на неговиот претходник. При пристигнувањето во [[Антиохија]], ја поништил настроеноста на Јулијан против христијаните.<ref name="Philologic Results">[http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers Philologic Results]</ref> Лабарумот на [[Константин Велики]] повторно станал стандард на војската.<ref>[http://everything2.com/index.pl?node_id=1530717 Reigns Of Jovian, Valentinian and the Division of the Empire@Everything2.com]</ref> Издал указ на толеранција, за тоа дека, додека вежбањето на магиските обреди ќе биде казнето, неговите поданици треба да уживаат целосна слобода на совеста.<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08529b.htm CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Flavius Claudius Jovianus]</ref> Сеедно, во 363 издал наредба антиохиската библиотека да биде запалена,<ref>[[Michael von Albrecht]], and [[Gareth L. Schmeling]], ''A history of Roman literature'' (1997), page 1744</ref> а исто така на 11 септември било наредено тие што се молеле на боговите-предци да бидат смртно казнети. Тој ја проширил истата казна на 23 декември до степен на каква било церемонија (дури и приватна).<ref>[[:El:Βλάσης Ρασσιάς|Vlasis Rassias]] ''A history of unconditional love'' (2005); currently in publication only in Greek, as ''Μια ιστορία αγάπης''</ref> Јовијан имал голема почит спрема [[Атанасиј Александриски]], кого го сместил на архиерејскиот престол,<ref name="Philologic Results"/> посакувајќи од него да даде изјава за иднината на православието. Во [[Сириски јазик|сириската]] книжевност Јовијан станал херојот на христијанската романса. Од владеењето на Јовијан сè до петнаесеттиот век христијанството останало владеачка религија кај Западното и Источното Римско Царство, сè до [[Падот на Цариград (1453)|Падот на Цариград]] во рацете на [[Османлиско Царство|Турците]] во 1453. == Владеење == Јовијан го продолжил повлекувањето започнато од Јулијан. Покрај тоа што бил навредуван од Персијците, војската успеала да ги достигне бреговите на [[Тигар (река)|Тигар]]. Таму, длабоко во сасанидската територија, тој бил приморан да бара мир под понижувачки услови. Во замена за неговата безбедност, тој се согласил да се повлече од петте [[римски провинции]] источно од Тигар кои биле освоени од [[Галериј]] во 298, коишто [[Диоклецијан]] ги приложил, така што ќе им биде дозволено на Персијците да го окупираат замокот во [[Нусајбин]], Кастра Маурорум и [[Сингара]]. Римјаните исто така ги предале нивните интереси за Ерменското кралство на Персијците. Христијанскиот крал на Ерменија, [[Аршак II]], одлучил да остане неутрален во идните судири меѓу двете империи и бил приморан да оддаде дел од своето кралство на Шапур. Договорот претставувал големо посрамотување и Јовијан брзо ја изгубил неговата слава. По пристигнувањето во [[Антиохија]], Јовијан одлучил да оди во [[Цариград]] за да ја зацврсти неговата политичка положба таму. Додека патувал, бил пронајден мртов на креветот во неговиот шатор во [[Дадастана]], на половина пат помеѓу [[Анкара]] и [[Никеја]]. Неговата смрт била резултат на предозирање со [[печурки]] или пак отровниот [[јаглерод моноксид]] од јагленот со кој се греел. Јовијан бил закопан во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]] во Цариград. == Наводи == {{наводи}} == Дополнителни информации == * Banchich, Thomas, [http://www.roman-emperors.org/jovian.htm "Jovian"], ''De Imperatoribus Romanis''. * [[Ammianus Marcellinus]], xxv. 5–10 * J. P. de la Bleterie, ''Histoire de Jovien'' (1740) * Gibbon, ''Decline and Fall'', chapters xxiv., xxv. * Gibbon, Edward, 1737–1794. ''The history of the decline and fall of the Roman Empire''. (NY : Knopf, 1993), v. 2, pp.&nbsp;517 – 529. * G. Hoffmann, ''Julianus der Abtrünnige'', 1880 * J. Wordsworth in Smith and Wace's Dictionary of Christian Biography * H. Schiller, ''Geschichte der römischen Kaiserzeit'', volume ii. (1887) * A. de Broglie, ''L'Église et l'empire romain au IV^e siècle'' (4th ed. 1882). * {{1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Jovian |title=Jovian}} == Надворешни врски == {{Commons-inline|Jovian}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | before=[[Јулијан Отпадникот|Јулијан]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски царови|Римски цар]] | years=363–364 }} {{s-aft | after=[[Валентинијан I]] и [[Валенс]]}} {{s-off}} {{s-bef | before= [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]],<br /> [[Салустиј]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски конзули|Конзул]] на [[Римското Царство]] | years=364 |regent1= [[Варонијан]]}} {{s-aft | after= [[Валентинијан I]],<br /> [[Валенс]]}} {{end}} {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовијан}} [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 364 година]] [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Прогонување на раните христијани]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Византиски цареви од 4 век]] [[Категорија:Христијани од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] kh4xobmybezz7h81hgypj66rmu4pj3e 5582877 5582876 2026-06-26T13:19:43Z Buli 2648 5582877 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Јовијан | image = Solidus of Jovian2 (obverse).jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting man with diadem facing left | caption = [[Solidus]] of Jovian, inscribed:<br />{{Smallcaps|{{Abbreviation|d n|DOMINUS NOSTER}} iovianus {{Abbreviation|p f|PIUS FELIX}} {{Abbreviation|aug|AUGUSTUS}}}} | succession = [[Римски император]] | reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 | predecessor = [[Julian (emperor)|Julian]] | successor = [[Valentinian I]] ([[Western Roman Empire|West]])<br/>[[Valens]] ([[Eastern Roman Empire|East]]) | birth_date = 331 | birth_place = [[Singidunum]], [[Moesia Superior]], Roman Empire | death_date = 17 февруари 364 (aged 33) | death_place = [[Dadastana]], [[Classical Anatolia|Anatolia]], Roman Empire | burial_place = [[Church of the Holy Apostles]], [[Constantinople]] | spouse = [[Charito]] | issue = [[Varronianus (son of Jovian)|Varronianus]]<br/>another son | full_name = [[Flavia gens|Flavius]] Jovianus{{Efn|Jovian may have adopted the ''[[Roman naming conventions|nomen]]'' "Flavius" in an attempt to claim descent from the [[Constantinian dynasty]]. The name is only attested in a few inscriptions.{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} One in particular calls him "Flavius Claudius Iovianus",{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} though this could be a confusion with his predecessor, [[Flavius Claudius Iulianus]]. From this point onwards the name "Flavius" began to be used as a status marker rather than personal name.{{Sfn|Cameron|1988}}}} | father = Varronianus | religion = [[Nicene Christianity]] }} {{Инфокутија Владетел |name = Јовијан |full name = Флавиј Јовијан (од раѓање до пристапување);<br> Флавиј Јовијан Август (како владетел) |title = [[Римски цар|64-ти владетел]] на [[Римското Царство]] |image = Jovian1.jpg |caption = Солид на царот Јовијан |reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 |predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] |successor =[[Валентинијан I]] |spouse 1 =[[Харито]], сè уште жива околу 380 |issue = Два сина, едниот [[Варонијан]] (конзул во 364) |father = Варонијан |birth_date = 331 |birth_place = [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) |death_date = 17 февруари 364 (воз. 32 г.) |death_place = [[Дадастана]] (во [[Анадолија]]) |place of burial = [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]], [[Цариград]] |religion = [[христијанин]] }} '''Јовијан''' ({{langx|la|Flavius Iovianus Augustus}};<ref>In [[Classical Latin]], Jovian's name was inscribed as FLAVIVS IOVIANVS AVGVSTVS.</ref> 331 – 17 февруари 364) бил [[римски цар]] од 363 до 364. По смртта на царот [[Јулијан Отпадникот]] за време на неговиот поход против [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]], Јовијан набрзина бил прогласен за цар од страна на неговите војници. Побарал примирје со Персијците под понижувачки услови и повторно го воспоставил [[христијанство]]то како [[Национална црква на Римското Царствоe|национална црква]]. Неговото владеење траело само осум месеци. == Издигнување до моќ == Јовијан се родил во [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) во 331 н.е. како син на Варонијан, командантот на царските телохранители на [[Констанциј II]]. Тој исто така се придружил на телохранителите и во 363 се издигнал на истата позиција на која некогаш бил неговиот татко. Со оваа можност, Јовијан го придружувал римскиот цар [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]] на [[Месопотамија|месопотамиската]] кампања истата година против [[Шапур II]], [[Сасанидско Царство|сасанадскиот]] цар. По мал, но одлучен напад, римската војска била приморана да се повлече од бројната супериорна персиска војска. Јулијан, смртно ранет за време на повлекувањето, умрел на 26 јуни 363. Наредниот ден, стариот Салуциј, [[Преторијански префект|преторијанскиот префект]] на ориентот, го прогласил виолетов, изборот на војската бил Јовијан. Неговото избирање создало големо изненадување: [[Амијан Марцелин]] тврдел дека бил погрешно идентификуван со друг Јовијан, чие име исто така било изнесено или пак дека за време на честитањето војниците името Јовијан го сметале за Јулијан и мислеле дека тој оздравел од болеста. == Враќање на христијанството == Јовијан, [[христијанин]], повторно го воспоставил христијанството како [[Национална црква на Римското Царство|национална црква]], ставајќи му крај на будењето на [[паганство]]то за време на неговиот претходник. При пристигнувањето во [[Антиохија]], ја поништил настроеноста на Јулијан против христијаните.<ref name="Philologic Results">[http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers Philologic Results]</ref> Лабарумот на [[Константин Велики]] повторно станал стандард на војската.<ref>[http://everything2.com/index.pl?node_id=1530717 Reigns Of Jovian, Valentinian and the Division of the Empire@Everything2.com]</ref> Издал указ на толеранција, за тоа дека, додека вежбањето на магиските обреди ќе биде казнето, неговите поданици треба да уживаат целосна слобода на совеста.<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08529b.htm CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Flavius Claudius Jovianus]</ref> Сеедно, во 363 издал наредба антиохиската библиотека да биде запалена,<ref>[[Michael von Albrecht]], and [[Gareth L. Schmeling]], ''A history of Roman literature'' (1997), page 1744</ref> а исто така на 11 септември било наредено тие што се молеле на боговите-предци да бидат смртно казнети. Тој ја проширил истата казна на 23 декември до степен на каква било церемонија (дури и приватна).<ref>[[:El:Βλάσης Ρασσιάς|Vlasis Rassias]] ''A history of unconditional love'' (2005); currently in publication only in Greek, as ''Μια ιστορία αγάπης''</ref> Јовијан имал голема почит спрема [[Атанасиј Александриски]], кого го сместил на архиерејскиот престол,<ref name="Philologic Results"/> посакувајќи од него да даде изјава за иднината на православието. Во [[Сириски јазик|сириската]] книжевност Јовијан станал херојот на христијанската романса. Од владеењето на Јовијан сè до петнаесеттиот век христијанството останало владеачка религија кај Западното и Источното Римско Царство, сè до [[Падот на Цариград (1453)|Падот на Цариград]] во рацете на [[Османлиско Царство|Турците]] во 1453. == Владеење == Јовијан го продолжил повлекувањето започнато од Јулијан. Покрај тоа што бил навредуван од Персијците, војската успеала да ги достигне бреговите на [[Тигар (река)|Тигар]]. Таму, длабоко во сасанидската територија, тој бил приморан да бара мир под понижувачки услови. Во замена за неговата безбедност, тој се согласил да се повлече од петте [[римски провинции]] источно од Тигар кои биле освоени од [[Галериј]] во 298, коишто [[Диоклецијан]] ги приложил, така што ќе им биде дозволено на Персијците да го окупираат замокот во [[Нусајбин]], Кастра Маурорум и [[Сингара]]. Римјаните исто така ги предале нивните интереси за Ерменското кралство на Персијците. Христијанскиот крал на Ерменија, [[Аршак II]], одлучил да остане неутрален во идните судири меѓу двете империи и бил приморан да оддаде дел од своето кралство на Шапур. Договорот претставувал големо посрамотување и Јовијан брзо ја изгубил неговата слава. По пристигнувањето во [[Антиохија]], Јовијан одлучил да оди во [[Цариград]] за да ја зацврсти неговата политичка положба таму. Додека патувал, бил пронајден мртов на креветот во неговиот шатор во [[Дадастана]], на половина пат помеѓу [[Анкара]] и [[Никеја]]. Неговата смрт била резултат на предозирање со [[печурки]] или пак отровниот [[јаглерод моноксид]] од јагленот со кој се греел. Јовијан бил закопан во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]] во Цариград. == Наводи == {{наводи}} == Дополнителни информации == * Banchich, Thomas, [http://www.roman-emperors.org/jovian.htm "Jovian"], ''De Imperatoribus Romanis''. * [[Ammianus Marcellinus]], xxv. 5–10 * J. P. de la Bleterie, ''Histoire de Jovien'' (1740) * Gibbon, ''Decline and Fall'', chapters xxiv., xxv. * Gibbon, Edward, 1737–1794. ''The history of the decline and fall of the Roman Empire''. (NY : Knopf, 1993), v. 2, pp.&nbsp;517 – 529. * G. Hoffmann, ''Julianus der Abtrünnige'', 1880 * J. Wordsworth in Smith and Wace's Dictionary of Christian Biography * H. Schiller, ''Geschichte der römischen Kaiserzeit'', volume ii. (1887) * A. de Broglie, ''L'Église et l'empire romain au IV^e siècle'' (4th ed. 1882). * {{1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Jovian |title=Jovian}} == Надворешни врски == {{Commons-inline|Jovian}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | before=[[Јулијан Отпадникот|Јулијан]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски царови|Римски цар]] | years=363–364 }} {{s-aft | after=[[Валентинијан I]] и [[Валенс]]}} {{s-off}} {{s-bef | before= [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]],<br /> [[Салустиј]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски конзули|Конзул]] на [[Римското Царство]] | years=364 |regent1= [[Варонијан]]}} {{s-aft | after= [[Валентинијан I]],<br /> [[Валенс]]}} {{end}} {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовијан}} [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 364 година]] [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Прогонување на раните христијани]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Византиски цареви од 4 век]] [[Категорија:Христијани од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] rm8ct81om7cmeakkc1rvz7hd5jvgnoq 5582879 5582877 2026-06-26T13:22:47Z Buli 2648 5582879 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Јовијан | image = Solidus of Jovian2 (obverse).jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting man with diadem facing left | caption = [[Солид]] на Јовијан, со натпис:<br />{{Smallcaps|{{Abbreviation|d n|DOMINUS NOSTER}} iovianus {{Abbreviation|p f|PIUS FELIX}} {{Abbreviation|aug|AUGUSTUS}}}} | succession = [[Римски император]] | reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 | predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] | successor = [[Валентинијан I]] ([[Western Roman Empire|на Западот]])<br/>[[Валенс]] ([[Eastern Roman Empire|на Истокот]]) | birth_date = 331 | birth_place = [[Сингидунум]], [[Moesia Superior]], Roman Empire | death_date = 17 февруари 364 (aged 33) | death_place = [[Dadastana]], [[Classical Anatolia|Anatolia]], Roman Empire | burial_place = [[Church of the Holy Apostles]], [[Constantinople]] | spouse = [[Charito]] | issue = [[Varronianus (son of Jovian)|Varronianus]]<br/>another son | full_name = [[Flavia gens|Flavius]] Jovianus{{Efn|Jovian may have adopted the ''[[Roman naming conventions|nomen]]'' "Flavius" in an attempt to claim descent from the [[Constantinian dynasty]]. The name is only attested in a few inscriptions.{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} One in particular calls him "Flavius Claudius Iovianus",{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} though this could be a confusion with his predecessor, [[Flavius Claudius Iulianus]]. From this point onwards the name "Flavius" began to be used as a status marker rather than personal name.{{Sfn|Cameron|1988}}}} | father = Варонијан | religion = [[Nicene Christianity]] }} {{Инфокутија Владетел |name = Јовијан |full name = Флавиј Јовијан (од раѓање до пристапување);<br> Флавиј Јовијан Август (како владетел) |title = [[Римски цар|64-ти владетел]] на [[Римското Царство]] |image = Jovian1.jpg |caption = Солид на царот Јовијан |reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 |predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] |successor =[[Валентинијан I]] |spouse 1 =[[Харито]], сè уште жива околу 380 |issue = Два сина, едниот [[Варонијан]] (конзул во 364) |father = Варонијан |birth_date = 331 |birth_place = [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) |death_date = 17 февруари 364 (воз. 32 г.) |death_place = [[Дадастана]] (во [[Анадолија]]) |place of burial = [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]], [[Цариград]] |religion = [[христијанин]] }} '''Јовијан''' ({{langx|la|Flavius Iovianus Augustus}};<ref>In [[Classical Latin]], Jovian's name was inscribed as FLAVIVS IOVIANVS AVGVSTVS.</ref> 331 – 17 февруари 364) бил [[римски цар]] од 363 до 364. По смртта на царот [[Јулијан Отпадникот]] за време на неговиот поход против [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]], Јовијан набрзина бил прогласен за цар од страна на неговите војници. Побарал примирје со Персијците под понижувачки услови и повторно го воспоставил [[христијанство]]то како [[Национална црква на Римското Царствоe|национална црква]]. Неговото владеење траело само осум месеци. == Издигнување до моќ == Јовијан се родил во [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) во 331 н.е. како син на Варонијан, командантот на царските телохранители на [[Констанциј II]]. Тој исто така се придружил на телохранителите и во 363 се издигнал на истата позиција на која некогаш бил неговиот татко. Со оваа можност, Јовијан го придружувал римскиот цар [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]] на [[Месопотамија|месопотамиската]] кампања истата година против [[Шапур II]], [[Сасанидско Царство|сасанадскиот]] цар. По мал, но одлучен напад, римската војска била приморана да се повлече од бројната супериорна персиска војска. Јулијан, смртно ранет за време на повлекувањето, умрел на 26 јуни 363. Наредниот ден, стариот Салуциј, [[Преторијански префект|преторијанскиот префект]] на ориентот, го прогласил виолетов, изборот на војската бил Јовијан. Неговото избирање создало големо изненадување: [[Амијан Марцелин]] тврдел дека бил погрешно идентификуван со друг Јовијан, чие име исто така било изнесено или пак дека за време на честитањето војниците името Јовијан го сметале за Јулијан и мислеле дека тој оздравел од болеста. == Враќање на христијанството == Јовијан, [[христијанин]], повторно го воспоставил христијанството како [[Национална црква на Римското Царство|национална црква]], ставајќи му крај на будењето на [[паганство]]то за време на неговиот претходник. При пристигнувањето во [[Антиохија]], ја поништил настроеноста на Јулијан против христијаните.<ref name="Philologic Results">[http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers Philologic Results]</ref> Лабарумот на [[Константин Велики]] повторно станал стандард на војската.<ref>[http://everything2.com/index.pl?node_id=1530717 Reigns Of Jovian, Valentinian and the Division of the Empire@Everything2.com]</ref> Издал указ на толеранција, за тоа дека, додека вежбањето на магиските обреди ќе биде казнето, неговите поданици треба да уживаат целосна слобода на совеста.<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08529b.htm CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Flavius Claudius Jovianus]</ref> Сеедно, во 363 издал наредба антиохиската библиотека да биде запалена,<ref>[[Michael von Albrecht]], and [[Gareth L. Schmeling]], ''A history of Roman literature'' (1997), page 1744</ref> а исто така на 11 септември било наредено тие што се молеле на боговите-предци да бидат смртно казнети. Тој ја проширил истата казна на 23 декември до степен на каква било церемонија (дури и приватна).<ref>[[:El:Βλάσης Ρασσιάς|Vlasis Rassias]] ''A history of unconditional love'' (2005); currently in publication only in Greek, as ''Μια ιστορία αγάπης''</ref> Јовијан имал голема почит спрема [[Атанасиј Александриски]], кого го сместил на архиерејскиот престол,<ref name="Philologic Results"/> посакувајќи од него да даде изјава за иднината на православието. Во [[Сириски јазик|сириската]] книжевност Јовијан станал херојот на христијанската романса. Од владеењето на Јовијан сè до петнаесеттиот век христијанството останало владеачка религија кај Западното и Источното Римско Царство, сè до [[Падот на Цариград (1453)|Падот на Цариград]] во рацете на [[Османлиско Царство|Турците]] во 1453. == Владеење == Јовијан го продолжил повлекувањето започнато од Јулијан. Покрај тоа што бил навредуван од Персијците, војската успеала да ги достигне бреговите на [[Тигар (река)|Тигар]]. Таму, длабоко во сасанидската територија, тој бил приморан да бара мир под понижувачки услови. Во замена за неговата безбедност, тој се согласил да се повлече од петте [[римски провинции]] источно од Тигар кои биле освоени од [[Галериј]] во 298, коишто [[Диоклецијан]] ги приложил, така што ќе им биде дозволено на Персијците да го окупираат замокот во [[Нусајбин]], Кастра Маурорум и [[Сингара]]. Римјаните исто така ги предале нивните интереси за Ерменското кралство на Персијците. Христијанскиот крал на Ерменија, [[Аршак II]], одлучил да остане неутрален во идните судири меѓу двете империи и бил приморан да оддаде дел од своето кралство на Шапур. Договорот претставувал големо посрамотување и Јовијан брзо ја изгубил неговата слава. По пристигнувањето во [[Антиохија]], Јовијан одлучил да оди во [[Цариград]] за да ја зацврсти неговата политичка положба таму. Додека патувал, бил пронајден мртов на креветот во неговиот шатор во [[Дадастана]], на половина пат помеѓу [[Анкара]] и [[Никеја]]. Неговата смрт била резултат на предозирање со [[печурки]] или пак отровниот [[јаглерод моноксид]] од јагленот со кој се греел. Јовијан бил закопан во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]] во Цариград. == Наводи == {{наводи}} == Дополнителни информации == * Banchich, Thomas, [http://www.roman-emperors.org/jovian.htm "Jovian"], ''De Imperatoribus Romanis''. * [[Ammianus Marcellinus]], xxv. 5–10 * J. P. de la Bleterie, ''Histoire de Jovien'' (1740) * Gibbon, ''Decline and Fall'', chapters xxiv., xxv. * Gibbon, Edward, 1737–1794. ''The history of the decline and fall of the Roman Empire''. (NY : Knopf, 1993), v. 2, pp.&nbsp;517 – 529. * G. Hoffmann, ''Julianus der Abtrünnige'', 1880 * J. Wordsworth in Smith and Wace's Dictionary of Christian Biography * H. Schiller, ''Geschichte der römischen Kaiserzeit'', volume ii. (1887) * A. de Broglie, ''L'Église et l'empire romain au IV^e siècle'' (4th ed. 1882). * {{1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Jovian |title=Jovian}} == Надворешни врски == {{Commons-inline|Jovian}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | before=[[Јулијан Отпадникот|Јулијан]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски царови|Римски цар]] | years=363–364 }} {{s-aft | after=[[Валентинијан I]] и [[Валенс]]}} {{s-off}} {{s-bef | before= [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]],<br /> [[Салустиј]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски конзули|Конзул]] на [[Римското Царство]] | years=364 |regent1= [[Варонијан]]}} {{s-aft | after= [[Валентинијан I]],<br /> [[Валенс]]}} {{end}} {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовијан}} [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 364 година]] [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Прогонување на раните христијани]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Византиски цареви од 4 век]] [[Категорија:Христијани од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] ok1eumiij4u056zm294t2r7tm4x3zap 5582883 5582879 2026-06-26T13:26:24Z Buli 2648 5582883 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Јовијан | image = Solidus of Jovian2 (obverse).jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting man with diadem facing left | caption = [[Солид]] на Јовијан, со натпис:<br />{{Smallcaps|{{Abbreviation|d n|DOMINUS NOSTER}} iovianus {{Abbreviation|p f|PIUS FELIX}} {{Abbreviation|aug|AUGUSTUS}}}} | succession = [[Римски император]] | reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 | predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] | successor = [[Валентинијан I]] ([[Western Roman Empire|на Западот]])<br/>[[Валенс]] ([[Eastern Roman Empire|на Истокот]]) | birth_date = 331 | birth_place = [[Сингидунум]], [[Горна Мизија]], Римска Империја | death_date = 17 февруари 364 (aged 33) | death_place = [[Дадастана]], [[Анадолија]], Римска Империја | burial_place = [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|Црква „Свети Апостоли“]], [[Константинопол]] | spouse = [[Харитона]] | issue = [[Varronianus (son of Jovian)|Varronianus]]<br/>another son | full_name = [[Flavia gens|Flavius]] Jovianus{{Efn|Jovian may have adopted the ''[[Roman naming conventions|nomen]]'' "Flavius" in an attempt to claim descent from the [[Constantinian dynasty]]. The name is only attested in a few inscriptions.{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} One in particular calls him "Flavius Claudius Iovianus",{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} though this could be a confusion with his predecessor, [[Flavius Claudius Iulianus]]. From this point onwards the name "Flavius" began to be used as a status marker rather than personal name.{{Sfn|Cameron|1988}}}} | father = Варонијан | religion = [[Nicene Christianity]] }} {{Инфокутија Владетел |name = Јовијан |full name = Флавиј Јовијан (од раѓање до пристапување);<br> Флавиј Јовијан Август (како владетел) |title = [[Римски цар|64-ти владетел]] на [[Римското Царство]] |image = Jovian1.jpg |caption = Солид на царот Јовијан |reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 |predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] |successor =[[Валентинијан I]] |spouse 1 =[[Харито]], сè уште жива околу 380 |issue = Два сина, едниот [[Варонијан]] (конзул во 364) |father = Варонијан |birth_date = 331 |birth_place = [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) |death_date = 17 февруари 364 (воз. 32 г.) |death_place = [[Дадастана]] (во [[Анадолија]]) |place of burial = [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]], [[Цариград]] |religion = [[христијанин]] }} '''Јовијан''' ({{langx|la|Flavius Iovianus Augustus}};<ref>In [[Classical Latin]], Jovian's name was inscribed as FLAVIVS IOVIANVS AVGVSTVS.</ref> 331 – 17 февруари 364) бил [[римски цар]] од 363 до 364. По смртта на царот [[Јулијан Отпадникот]] за време на неговиот поход против [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]], Јовијан набрзина бил прогласен за цар од страна на неговите војници. Побарал примирје со Персијците под понижувачки услови и повторно го воспоставил [[христијанство]]то како [[Национална црква на Римското Царствоe|национална црква]]. Неговото владеење траело само осум месеци. == Издигнување до моќ == Јовијан се родил во [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) во 331 н.е. како син на Варонијан, командантот на царските телохранители на [[Констанциј II]]. Тој исто така се придружил на телохранителите и во 363 се издигнал на истата позиција на која некогаш бил неговиот татко. Со оваа можност, Јовијан го придружувал римскиот цар [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]] на [[Месопотамија|месопотамиската]] кампања истата година против [[Шапур II]], [[Сасанидско Царство|сасанадскиот]] цар. По мал, но одлучен напад, римската војска била приморана да се повлече од бројната супериорна персиска војска. Јулијан, смртно ранет за време на повлекувањето, умрел на 26 јуни 363. Наредниот ден, стариот Салуциј, [[Преторијански префект|преторијанскиот префект]] на ориентот, го прогласил виолетов, изборот на војската бил Јовијан. Неговото избирање создало големо изненадување: [[Амијан Марцелин]] тврдел дека бил погрешно идентификуван со друг Јовијан, чие име исто така било изнесено или пак дека за време на честитањето војниците името Јовијан го сметале за Јулијан и мислеле дека тој оздравел од болеста. == Враќање на христијанството == Јовијан, [[христијанин]], повторно го воспоставил христијанството како [[Национална црква на Римското Царство|национална црква]], ставајќи му крај на будењето на [[паганство]]то за време на неговиот претходник. При пристигнувањето во [[Антиохија]], ја поништил настроеноста на Јулијан против христијаните.<ref name="Philologic Results">[http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers Philologic Results]</ref> Лабарумот на [[Константин Велики]] повторно станал стандард на војската.<ref>[http://everything2.com/index.pl?node_id=1530717 Reigns Of Jovian, Valentinian and the Division of the Empire@Everything2.com]</ref> Издал указ на толеранција, за тоа дека, додека вежбањето на магиските обреди ќе биде казнето, неговите поданици треба да уживаат целосна слобода на совеста.<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08529b.htm CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Flavius Claudius Jovianus]</ref> Сеедно, во 363 издал наредба антиохиската библиотека да биде запалена,<ref>[[Michael von Albrecht]], and [[Gareth L. Schmeling]], ''A history of Roman literature'' (1997), page 1744</ref> а исто така на 11 септември било наредено тие што се молеле на боговите-предци да бидат смртно казнети. Тој ја проширил истата казна на 23 декември до степен на каква било церемонија (дури и приватна).<ref>[[:El:Βλάσης Ρασσιάς|Vlasis Rassias]] ''A history of unconditional love'' (2005); currently in publication only in Greek, as ''Μια ιστορία αγάπης''</ref> Јовијан имал голема почит спрема [[Атанасиј Александриски]], кого го сместил на архиерејскиот престол,<ref name="Philologic Results"/> посакувајќи од него да даде изјава за иднината на православието. Во [[Сириски јазик|сириската]] книжевност Јовијан станал херојот на христијанската романса. Од владеењето на Јовијан сè до петнаесеттиот век христијанството останало владеачка религија кај Западното и Источното Римско Царство, сè до [[Падот на Цариград (1453)|Падот на Цариград]] во рацете на [[Османлиско Царство|Турците]] во 1453. == Владеење == Јовијан го продолжил повлекувањето започнато од Јулијан. Покрај тоа што бил навредуван од Персијците, војската успеала да ги достигне бреговите на [[Тигар (река)|Тигар]]. Таму, длабоко во сасанидската територија, тој бил приморан да бара мир под понижувачки услови. Во замена за неговата безбедност, тој се согласил да се повлече од петте [[римски провинции]] источно од Тигар кои биле освоени од [[Галериј]] во 298, коишто [[Диоклецијан]] ги приложил, така што ќе им биде дозволено на Персијците да го окупираат замокот во [[Нусајбин]], Кастра Маурорум и [[Сингара]]. Римјаните исто така ги предале нивните интереси за Ерменското кралство на Персијците. Христијанскиот крал на Ерменија, [[Аршак II]], одлучил да остане неутрален во идните судири меѓу двете империи и бил приморан да оддаде дел од своето кралство на Шапур. Договорот претставувал големо посрамотување и Јовијан брзо ја изгубил неговата слава. По пристигнувањето во [[Антиохија]], Јовијан одлучил да оди во [[Цариград]] за да ја зацврсти неговата политичка положба таму. Додека патувал, бил пронајден мртов на креветот во неговиот шатор во [[Дадастана]], на половина пат помеѓу [[Анкара]] и [[Никеја]]. Неговата смрт била резултат на предозирање со [[печурки]] или пак отровниот [[јаглерод моноксид]] од јагленот со кој се греел. Јовијан бил закопан во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]] во Цариград. == Наводи == {{наводи}} == Дополнителни информации == * Banchich, Thomas, [http://www.roman-emperors.org/jovian.htm "Jovian"], ''De Imperatoribus Romanis''. * [[Ammianus Marcellinus]], xxv. 5–10 * J. P. de la Bleterie, ''Histoire de Jovien'' (1740) * Gibbon, ''Decline and Fall'', chapters xxiv., xxv. * Gibbon, Edward, 1737–1794. ''The history of the decline and fall of the Roman Empire''. (NY : Knopf, 1993), v. 2, pp.&nbsp;517 – 529. * G. Hoffmann, ''Julianus der Abtrünnige'', 1880 * J. Wordsworth in Smith and Wace's Dictionary of Christian Biography * H. Schiller, ''Geschichte der römischen Kaiserzeit'', volume ii. (1887) * A. de Broglie, ''L'Église et l'empire romain au IV^e siècle'' (4th ed. 1882). * {{1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Jovian |title=Jovian}} == Надворешни врски == {{Commons-inline|Jovian}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | before=[[Јулијан Отпадникот|Јулијан]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски царови|Римски цар]] | years=363–364 }} {{s-aft | after=[[Валентинијан I]] и [[Валенс]]}} {{s-off}} {{s-bef | before= [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]],<br /> [[Салустиј]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски конзули|Конзул]] на [[Римското Царство]] | years=364 |regent1= [[Варонијан]]}} {{s-aft | after= [[Валентинијан I]],<br /> [[Валенс]]}} {{end}} {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовијан}} [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 364 година]] [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Прогонување на раните христијани]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Византиски цареви од 4 век]] [[Категорија:Христијани од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] apoksj4ni5bsdh8bfn1mrs2p08bbce9 5582885 5582883 2026-06-26T13:27:19Z Buli 2648 5582885 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Јовијан | image = Solidus of Jovian2 (obverse).jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting man with diadem facing left | caption = [[Солид]] на Јовијан, со натпис:<br />{{Smallcaps|{{Abbreviation|d n|DOMINUS NOSTER}} iovianus {{Abbreviation|p f|PIUS FELIX}} {{Abbreviation|aug|AUGUSTUS}}}} | succession = [[Римски император]] | reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 | predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] | successor = [[Валентинијан I]] ([[Western Roman Empire|на Западот]])<br/>[[Валенс]] ([[Eastern Roman Empire|на Истокот]]) | birth_date = 331 | birth_place = [[Сингидунум]], [[Горна Мизија]], Римска Империја | death_date = 17 февруари 364 (aged 33) | death_place = [[Дадастана]], [[Анадолија]], Римска Империја | burial_place = [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|Црква „Свети Апостоли“]], [[Константинопол]] | spouse = [[Харитона]] | issue = [[Varronianus (son of Jovian)|Varronianus]]<br/>another son | full_name = [[Flavia gens|Flavius]] Jovianus{{Efn|Jovian may have adopted the ''[[Roman naming conventions|nomen]]'' "Flavius" in an attempt to claim descent from the [[Constantinian dynasty]]. The name is only attested in a few inscriptions.{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} One in particular calls him "Flavius Claudius Iovianus",{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} though this could be a confusion with his predecessor, [[Flavius Claudius Iulianus]]. From this point onwards the name "Flavius" began to be used as a status marker rather than personal name.{{Sfn|Cameron|1988}}}} | father = Варонијан | religion = [[Христијанство]] }} {{Инфокутија Владетел |name = Јовијан |full name = Флавиј Јовијан (од раѓање до пристапување);<br> Флавиј Јовијан Август (како владетел) |title = [[Римски цар|64-ти владетел]] на [[Римското Царство]] |image = Jovian1.jpg |caption = Солид на царот Јовијан |reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 |predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] |successor =[[Валентинијан I]] |spouse 1 =[[Харито]], сè уште жива околу 380 |issue = Два сина, едниот [[Варонијан]] (конзул во 364) |father = Варонијан |birth_date = 331 |birth_place = [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) |death_date = 17 февруари 364 (воз. 32 г.) |death_place = [[Дадастана]] (во [[Анадолија]]) |place of burial = [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]], [[Цариград]] |religion = [[христијанин]] }} '''Јовијан''' ({{langx|la|Flavius Iovianus Augustus}};<ref>In [[Classical Latin]], Jovian's name was inscribed as FLAVIVS IOVIANVS AVGVSTVS.</ref> 331 – 17 февруари 364) бил [[римски цар]] од 363 до 364. По смртта на царот [[Јулијан Отпадникот]] за време на неговиот поход против [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]], Јовијан набрзина бил прогласен за цар од страна на неговите војници. Побарал примирје со Персијците под понижувачки услови и повторно го воспоставил [[христијанство]]то како [[Национална црква на Римското Царствоe|национална црква]]. Неговото владеење траело само осум месеци. == Издигнување до моќ == Јовијан се родил во [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) во 331 н.е. како син на Варонијан, командантот на царските телохранители на [[Констанциј II]]. Тој исто така се придружил на телохранителите и во 363 се издигнал на истата позиција на која некогаш бил неговиот татко. Со оваа можност, Јовијан го придружувал римскиот цар [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]] на [[Месопотамија|месопотамиската]] кампања истата година против [[Шапур II]], [[Сасанидско Царство|сасанадскиот]] цар. По мал, но одлучен напад, римската војска била приморана да се повлече од бројната супериорна персиска војска. Јулијан, смртно ранет за време на повлекувањето, умрел на 26 јуни 363. Наредниот ден, стариот Салуциј, [[Преторијански префект|преторијанскиот префект]] на ориентот, го прогласил виолетов, изборот на војската бил Јовијан. Неговото избирање создало големо изненадување: [[Амијан Марцелин]] тврдел дека бил погрешно идентификуван со друг Јовијан, чие име исто така било изнесено или пак дека за време на честитањето војниците името Јовијан го сметале за Јулијан и мислеле дека тој оздравел од болеста. == Враќање на христијанството == Јовијан, [[христијанин]], повторно го воспоставил христијанството како [[Национална црква на Римското Царство|национална црква]], ставајќи му крај на будењето на [[паганство]]то за време на неговиот претходник. При пристигнувањето во [[Антиохија]], ја поништил настроеноста на Јулијан против христијаните.<ref name="Philologic Results">[http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers Philologic Results]</ref> Лабарумот на [[Константин Велики]] повторно станал стандард на војската.<ref>[http://everything2.com/index.pl?node_id=1530717 Reigns Of Jovian, Valentinian and the Division of the Empire@Everything2.com]</ref> Издал указ на толеранција, за тоа дека, додека вежбањето на магиските обреди ќе биде казнето, неговите поданици треба да уживаат целосна слобода на совеста.<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08529b.htm CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Flavius Claudius Jovianus]</ref> Сеедно, во 363 издал наредба антиохиската библиотека да биде запалена,<ref>[[Michael von Albrecht]], and [[Gareth L. Schmeling]], ''A history of Roman literature'' (1997), page 1744</ref> а исто така на 11 септември било наредено тие што се молеле на боговите-предци да бидат смртно казнети. Тој ја проширил истата казна на 23 декември до степен на каква било церемонија (дури и приватна).<ref>[[:El:Βλάσης Ρασσιάς|Vlasis Rassias]] ''A history of unconditional love'' (2005); currently in publication only in Greek, as ''Μια ιστορία αγάπης''</ref> Јовијан имал голема почит спрема [[Атанасиј Александриски]], кого го сместил на архиерејскиот престол,<ref name="Philologic Results"/> посакувајќи од него да даде изјава за иднината на православието. Во [[Сириски јазик|сириската]] книжевност Јовијан станал херојот на христијанската романса. Од владеењето на Јовијан сè до петнаесеттиот век христијанството останало владеачка религија кај Западното и Источното Римско Царство, сè до [[Падот на Цариград (1453)|Падот на Цариград]] во рацете на [[Османлиско Царство|Турците]] во 1453. == Владеење == Јовијан го продолжил повлекувањето започнато од Јулијан. Покрај тоа што бил навредуван од Персијците, војската успеала да ги достигне бреговите на [[Тигар (река)|Тигар]]. Таму, длабоко во сасанидската територија, тој бил приморан да бара мир под понижувачки услови. Во замена за неговата безбедност, тој се согласил да се повлече од петте [[римски провинции]] источно од Тигар кои биле освоени од [[Галериј]] во 298, коишто [[Диоклецијан]] ги приложил, така што ќе им биде дозволено на Персијците да го окупираат замокот во [[Нусајбин]], Кастра Маурорум и [[Сингара]]. Римјаните исто така ги предале нивните интереси за Ерменското кралство на Персијците. Христијанскиот крал на Ерменија, [[Аршак II]], одлучил да остане неутрален во идните судири меѓу двете империи и бил приморан да оддаде дел од своето кралство на Шапур. Договорот претставувал големо посрамотување и Јовијан брзо ја изгубил неговата слава. По пристигнувањето во [[Антиохија]], Јовијан одлучил да оди во [[Цариград]] за да ја зацврсти неговата политичка положба таму. Додека патувал, бил пронајден мртов на креветот во неговиот шатор во [[Дадастана]], на половина пат помеѓу [[Анкара]] и [[Никеја]]. Неговата смрт била резултат на предозирање со [[печурки]] или пак отровниот [[јаглерод моноксид]] од јагленот со кој се греел. Јовијан бил закопан во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]] во Цариград. == Наводи == {{наводи}} == Дополнителни информации == * Banchich, Thomas, [http://www.roman-emperors.org/jovian.htm "Jovian"], ''De Imperatoribus Romanis''. * [[Ammianus Marcellinus]], xxv. 5–10 * J. P. de la Bleterie, ''Histoire de Jovien'' (1740) * Gibbon, ''Decline and Fall'', chapters xxiv., xxv. * Gibbon, Edward, 1737–1794. ''The history of the decline and fall of the Roman Empire''. (NY : Knopf, 1993), v. 2, pp.&nbsp;517 – 529. * G. Hoffmann, ''Julianus der Abtrünnige'', 1880 * J. Wordsworth in Smith and Wace's Dictionary of Christian Biography * H. Schiller, ''Geschichte der römischen Kaiserzeit'', volume ii. (1887) * A. de Broglie, ''L'Église et l'empire romain au IV^e siècle'' (4th ed. 1882). * {{1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Jovian |title=Jovian}} == Надворешни врски == {{Commons-inline|Jovian}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | before=[[Јулијан Отпадникот|Јулијан]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски царови|Римски цар]] | years=363–364 }} {{s-aft | after=[[Валентинијан I]] и [[Валенс]]}} {{s-off}} {{s-bef | before= [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]],<br /> [[Салустиј]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски конзули|Конзул]] на [[Римското Царство]] | years=364 |regent1= [[Варонијан]]}} {{s-aft | after= [[Валентинијан I]],<br /> [[Валенс]]}} {{end}} {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовијан}} [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 364 година]] [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Прогонување на раните христијани]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Византиски цареви од 4 век]] [[Категорија:Христијани од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] 7sqf735oe41ongfr6czs6cu2s0ll10b 5582888 5582885 2026-06-26T13:29:23Z Buli 2648 5582888 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Јовијан | image = Solidus of Jovian2 (obverse).jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting man with diadem facing left | caption = [[Солид]] на Јовијан, со натпис:<br />{{Smallcaps|{{Abbreviation|d n|DOMINUS NOSTER}} iovianus {{Abbreviation|p f|PIUS FELIX}} {{Abbreviation|aug|AUGUSTUS}}}} | succession = [[Римски император]] | reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 | predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] | successor = [[Валентинијан I]] ([[Западно Римско Царство|на Западот]])<br/>[[Валенс]] ([[Источно Римско Царство|на Истокот]]) | birth_date = 331 | birth_place = [[Сингидунум]], [[Горна Мизија]], Римска Империја | death_date = 17 февруари 364 (aged 33) | death_place = [[Дадастана]], [[Анадолија]], Римска Империја | burial_place = [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|Црква „Свети Апостоли“]], [[Константинопол]] | spouse = [[Харитона]] | issue = [[Varronianus (son of Jovian)|Varronianus]]<br/>another son | full_name = [[Flavia gens|Flavius]] Jovianus{{Efn|Jovian may have adopted the ''[[Roman naming conventions|nomen]]'' "Flavius" in an attempt to claim descent from the [[Constantinian dynasty]]. The name is only attested in a few inscriptions.{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} One in particular calls him "Flavius Claudius Iovianus",{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} though this could be a confusion with his predecessor, [[Flavius Claudius Iulianus]]. From this point onwards the name "Flavius" began to be used as a status marker rather than personal name.{{Sfn|Cameron|1988}}}} | father = Варонијан | religion = [[Христијанство]] }} {{Инфокутија Владетел |name = Јовијан |full name = Флавиј Јовијан (од раѓање до пристапување);<br> Флавиј Јовијан Август (како владетел) |title = [[Римски цар|64-ти владетел]] на [[Римското Царство]] |image = Jovian1.jpg |caption = Солид на царот Јовијан |reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 |predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] |successor =[[Валентинијан I]] |spouse 1 =[[Харито]], сè уште жива околу 380 |issue = Два сина, едниот [[Варонијан]] (конзул во 364) |father = Варонијан |birth_date = 331 |birth_place = [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) |death_date = 17 февруари 364 (воз. 32 г.) |death_place = [[Дадастана]] (во [[Анадолија]]) |place of burial = [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]], [[Цариград]] |religion = [[христијанин]] }} '''Јовијан''' ({{langx|la|Flavius Iovianus Augustus}};<ref>In [[Classical Latin]], Jovian's name was inscribed as FLAVIVS IOVIANVS AVGVSTVS.</ref> 331 – 17 февруари 364) бил [[римски цар]] од 363 до 364. По смртта на царот [[Јулијан Отпадникот]] за време на неговиот поход против [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]], Јовијан набрзина бил прогласен за цар од страна на неговите војници. Побарал примирје со Персијците под понижувачки услови и повторно го воспоставил [[христијанство]]то како [[Национална црква на Римското Царствоe|национална црква]]. Неговото владеење траело само осум месеци. == Издигнување до моќ == Јовијан се родил во [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) во 331 н.е. како син на Варонијан, командантот на царските телохранители на [[Констанциј II]]. Тој исто така се придружил на телохранителите и во 363 се издигнал на истата позиција на која некогаш бил неговиот татко. Со оваа можност, Јовијан го придружувал римскиот цар [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]] на [[Месопотамија|месопотамиската]] кампања истата година против [[Шапур II]], [[Сасанидско Царство|сасанадскиот]] цар. По мал, но одлучен напад, римската војска била приморана да се повлече од бројната супериорна персиска војска. Јулијан, смртно ранет за време на повлекувањето, умрел на 26 јуни 363. Наредниот ден, стариот Салуциј, [[Преторијански префект|преторијанскиот префект]] на ориентот, го прогласил виолетов, изборот на војската бил Јовијан. Неговото избирање создало големо изненадување: [[Амијан Марцелин]] тврдел дека бил погрешно идентификуван со друг Јовијан, чие име исто така било изнесено или пак дека за време на честитањето војниците името Јовијан го сметале за Јулијан и мислеле дека тој оздравел од болеста. == Враќање на христијанството == Јовијан, [[христијанин]], повторно го воспоставил христијанството како [[Национална црква на Римското Царство|национална црква]], ставајќи му крај на будењето на [[паганство]]то за време на неговиот претходник. При пристигнувањето во [[Антиохија]], ја поништил настроеноста на Јулијан против христијаните.<ref name="Philologic Results">[http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers Philologic Results]</ref> Лабарумот на [[Константин Велики]] повторно станал стандард на војската.<ref>[http://everything2.com/index.pl?node_id=1530717 Reigns Of Jovian, Valentinian and the Division of the Empire@Everything2.com]</ref> Издал указ на толеранција, за тоа дека, додека вежбањето на магиските обреди ќе биде казнето, неговите поданици треба да уживаат целосна слобода на совеста.<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08529b.htm CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Flavius Claudius Jovianus]</ref> Сеедно, во 363 издал наредба антиохиската библиотека да биде запалена,<ref>[[Michael von Albrecht]], and [[Gareth L. Schmeling]], ''A history of Roman literature'' (1997), page 1744</ref> а исто така на 11 септември било наредено тие што се молеле на боговите-предци да бидат смртно казнети. Тој ја проширил истата казна на 23 декември до степен на каква било церемонија (дури и приватна).<ref>[[:El:Βλάσης Ρασσιάς|Vlasis Rassias]] ''A history of unconditional love'' (2005); currently in publication only in Greek, as ''Μια ιστορία αγάπης''</ref> Јовијан имал голема почит спрема [[Атанасиј Александриски]], кого го сместил на архиерејскиот престол,<ref name="Philologic Results"/> посакувајќи од него да даде изјава за иднината на православието. Во [[Сириски јазик|сириската]] книжевност Јовијан станал херојот на христијанската романса. Од владеењето на Јовијан сè до петнаесеттиот век христијанството останало владеачка религија кај Западното и Источното Римско Царство, сè до [[Падот на Цариград (1453)|Падот на Цариград]] во рацете на [[Османлиско Царство|Турците]] во 1453. == Владеење == Јовијан го продолжил повлекувањето започнато од Јулијан. Покрај тоа што бил навредуван од Персијците, војската успеала да ги достигне бреговите на [[Тигар (река)|Тигар]]. Таму, длабоко во сасанидската територија, тој бил приморан да бара мир под понижувачки услови. Во замена за неговата безбедност, тој се согласил да се повлече од петте [[римски провинции]] источно од Тигар кои биле освоени од [[Галериј]] во 298, коишто [[Диоклецијан]] ги приложил, така што ќе им биде дозволено на Персијците да го окупираат замокот во [[Нусајбин]], Кастра Маурорум и [[Сингара]]. Римјаните исто така ги предале нивните интереси за Ерменското кралство на Персијците. Христијанскиот крал на Ерменија, [[Аршак II]], одлучил да остане неутрален во идните судири меѓу двете империи и бил приморан да оддаде дел од своето кралство на Шапур. Договорот претставувал големо посрамотување и Јовијан брзо ја изгубил неговата слава. По пристигнувањето во [[Антиохија]], Јовијан одлучил да оди во [[Цариград]] за да ја зацврсти неговата политичка положба таму. Додека патувал, бил пронајден мртов на креветот во неговиот шатор во [[Дадастана]], на половина пат помеѓу [[Анкара]] и [[Никеја]]. Неговата смрт била резултат на предозирање со [[печурки]] или пак отровниот [[јаглерод моноксид]] од јагленот со кој се греел. Јовијан бил закопан во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]] во Цариград. == Наводи == {{наводи}} == Дополнителни информации == * Banchich, Thomas, [http://www.roman-emperors.org/jovian.htm "Jovian"], ''De Imperatoribus Romanis''. * [[Ammianus Marcellinus]], xxv. 5–10 * J. P. de la Bleterie, ''Histoire de Jovien'' (1740) * Gibbon, ''Decline and Fall'', chapters xxiv., xxv. * Gibbon, Edward, 1737–1794. ''The history of the decline and fall of the Roman Empire''. (NY : Knopf, 1993), v. 2, pp.&nbsp;517 – 529. * G. Hoffmann, ''Julianus der Abtrünnige'', 1880 * J. Wordsworth in Smith and Wace's Dictionary of Christian Biography * H. Schiller, ''Geschichte der römischen Kaiserzeit'', volume ii. (1887) * A. de Broglie, ''L'Église et l'empire romain au IV^e siècle'' (4th ed. 1882). * {{1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Jovian |title=Jovian}} == Надворешни врски == {{Commons-inline|Jovian}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | before=[[Јулијан Отпадникот|Јулијан]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски царови|Римски цар]] | years=363–364 }} {{s-aft | after=[[Валентинијан I]] и [[Валенс]]}} {{s-off}} {{s-bef | before= [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]],<br /> [[Салустиј]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски конзули|Конзул]] на [[Римското Царство]] | years=364 |regent1= [[Варонијан]]}} {{s-aft | after= [[Валентинијан I]],<br /> [[Валенс]]}} {{end}} {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовијан}} [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 364 година]] [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Прогонување на раните христијани]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Византиски цареви од 4 век]] [[Категорија:Христијани од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] 1rdvopu7jp3s5fu099b8puwyg4k4zw1 5582892 5582888 2026-06-26T13:31:11Z Buli 2648 5582892 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Јовијан | image = Solidus of Jovian2 (obverse).jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting man with diadem facing left | caption = [[Солид]] на Јовијан, со натпис:<br />{{Smallcaps|{{Abbreviation|d n|DOMINUS NOSTER}} iovianus {{Abbreviation|p f|PIUS FELIX}} {{Abbreviation|aug|AUGUSTUS}}}} | succession = [[Римски император]] | reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 | predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] | successor = [[Валентинијан I]] ([[Западно Римско Царство|на Западот]])<br/>[[Валенс]] ([[Источно Римско Царство|на Истокот]]) | birth_date = 331 | birth_place = [[Сингидунум]], [[Горна Мизија]], Римска Империја | death_date = 17 февруари 364 (aged 33) | death_place = [[Дадастана]], [[Анадолија]], Римска Империја | burial_place = [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|Црква „Свети Апостоли“]], [[Константинопол]] | spouse = [[Харитона]] | issue = [[Варонијан (син на Јовијан)|Варонијан]] | full_name = [[Flavia gens|Flavius]] Jovianus{{Efn|Jovian may have adopted the ''[[Roman naming conventions|nomen]]'' "Flavius" in an attempt to claim descent from the [[Constantinian dynasty]]. The name is only attested in a few inscriptions.{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} One in particular calls him "Flavius Claudius Iovianus",{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} though this could be a confusion with his predecessor, [[Flavius Claudius Iulianus]]. From this point onwards the name "Flavius" began to be used as a status marker rather than personal name.{{Sfn|Cameron|1988}}}} | father = Варонијан | religion = [[Христијанство]] }} '''Јовијан''' ({{langx|la|Flavius Iovianus Augustus}};<ref>In [[Classical Latin]], Jovian's name was inscribed as FLAVIVS IOVIANVS AVGVSTVS.</ref> 331 – 17 февруари 364) бил [[римски цар]] од 363 до 364. По смртта на царот [[Јулијан Отпадникот]] за време на неговиот поход против [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]], Јовијан набрзина бил прогласен за цар од страна на неговите војници. Побарал примирје со Персијците под понижувачки услови и повторно го воспоставил [[христијанство]]то како [[Национална црква на Римското Царствоe|национална црква]]. Неговото владеење траело само осум месеци. == Издигнување до моќ == Јовијан се родил во [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) во 331 н.е. како син на Варонијан, командантот на царските телохранители на [[Констанциј II]]. Тој исто така се придружил на телохранителите и во 363 се издигнал на истата позиција на која некогаш бил неговиот татко. Со оваа можност, Јовијан го придружувал римскиот цар [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]] на [[Месопотамија|месопотамиската]] кампања истата година против [[Шапур II]], [[Сасанидско Царство|сасанадскиот]] цар. По мал, но одлучен напад, римската војска била приморана да се повлече од бројната супериорна персиска војска. Јулијан, смртно ранет за време на повлекувањето, умрел на 26 јуни 363. Наредниот ден, стариот Салуциј, [[Преторијански префект|преторијанскиот префект]] на ориентот, го прогласил виолетов, изборот на војската бил Јовијан. Неговото избирање создало големо изненадување: [[Амијан Марцелин]] тврдел дека бил погрешно идентификуван со друг Јовијан, чие име исто така било изнесено или пак дека за време на честитањето војниците името Јовијан го сметале за Јулијан и мислеле дека тој оздравел од болеста. == Враќање на христијанството == Јовијан, [[христијанин]], повторно го воспоставил христијанството како [[Национална црква на Римското Царство|национална црква]], ставајќи му крај на будењето на [[паганство]]то за време на неговиот претходник. При пристигнувањето во [[Антиохија]], ја поништил настроеноста на Јулијан против христијаните.<ref name="Philologic Results">[http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers Philologic Results]</ref> Лабарумот на [[Константин Велики]] повторно станал стандард на војската.<ref>[http://everything2.com/index.pl?node_id=1530717 Reigns Of Jovian, Valentinian and the Division of the Empire@Everything2.com]</ref> Издал указ на толеранција, за тоа дека, додека вежбањето на магиските обреди ќе биде казнето, неговите поданици треба да уживаат целосна слобода на совеста.<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08529b.htm CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Flavius Claudius Jovianus]</ref> Сеедно, во 363 издал наредба антиохиската библиотека да биде запалена,<ref>[[Michael von Albrecht]], and [[Gareth L. Schmeling]], ''A history of Roman literature'' (1997), page 1744</ref> а исто така на 11 септември било наредено тие што се молеле на боговите-предци да бидат смртно казнети. Тој ја проширил истата казна на 23 декември до степен на каква било церемонија (дури и приватна).<ref>[[:El:Βλάσης Ρασσιάς|Vlasis Rassias]] ''A history of unconditional love'' (2005); currently in publication only in Greek, as ''Μια ιστορία αγάπης''</ref> Јовијан имал голема почит спрема [[Атанасиј Александриски]], кого го сместил на архиерејскиот престол,<ref name="Philologic Results"/> посакувајќи од него да даде изјава за иднината на православието. Во [[Сириски јазик|сириската]] книжевност Јовијан станал херојот на христијанската романса. Од владеењето на Јовијан сè до петнаесеттиот век христијанството останало владеачка религија кај Западното и Источното Римско Царство, сè до [[Падот на Цариград (1453)|Падот на Цариград]] во рацете на [[Османлиско Царство|Турците]] во 1453. == Владеење == Јовијан го продолжил повлекувањето започнато од Јулијан. Покрај тоа што бил навредуван од Персијците, војската успеала да ги достигне бреговите на [[Тигар (река)|Тигар]]. Таму, длабоко во сасанидската територија, тој бил приморан да бара мир под понижувачки услови. Во замена за неговата безбедност, тој се согласил да се повлече од петте [[римски провинции]] источно од Тигар кои биле освоени од [[Галериј]] во 298, коишто [[Диоклецијан]] ги приложил, така што ќе им биде дозволено на Персијците да го окупираат замокот во [[Нусајбин]], Кастра Маурорум и [[Сингара]]. Римјаните исто така ги предале нивните интереси за Ерменското кралство на Персијците. Христијанскиот крал на Ерменија, [[Аршак II]], одлучил да остане неутрален во идните судири меѓу двете империи и бил приморан да оддаде дел од своето кралство на Шапур. Договорот претставувал големо посрамотување и Јовијан брзо ја изгубил неговата слава. По пристигнувањето во [[Антиохија]], Јовијан одлучил да оди во [[Цариград]] за да ја зацврсти неговата политичка положба таму. Додека патувал, бил пронајден мртов на креветот во неговиот шатор во [[Дадастана]], на половина пат помеѓу [[Анкара]] и [[Никеја]]. Неговата смрт била резултат на предозирање со [[печурки]] или пак отровниот [[јаглерод моноксид]] од јагленот со кој се греел. Јовијан бил закопан во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]] во Цариград. == Наводи == {{наводи}} == Дополнителни информации == * Banchich, Thomas, [http://www.roman-emperors.org/jovian.htm "Jovian"], ''De Imperatoribus Romanis''. * [[Ammianus Marcellinus]], xxv. 5–10 * J. P. de la Bleterie, ''Histoire de Jovien'' (1740) * Gibbon, ''Decline and Fall'', chapters xxiv., xxv. * Gibbon, Edward, 1737–1794. ''The history of the decline and fall of the Roman Empire''. (NY : Knopf, 1993), v. 2, pp.&nbsp;517 – 529. * G. Hoffmann, ''Julianus der Abtrünnige'', 1880 * J. Wordsworth in Smith and Wace's Dictionary of Christian Biography * H. Schiller, ''Geschichte der römischen Kaiserzeit'', volume ii. (1887) * A. de Broglie, ''L'Église et l'empire romain au IV^e siècle'' (4th ed. 1882). * {{1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Jovian |title=Jovian}} == Надворешни врски == {{Commons-inline|Jovian}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | before=[[Јулијан Отпадникот|Јулијан]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски царови|Римски цар]] | years=363–364 }} {{s-aft | after=[[Валентинијан I]] и [[Валенс]]}} {{s-off}} {{s-bef | before= [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]],<br /> [[Салустиј]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски конзули|Конзул]] на [[Римското Царство]] | years=364 |regent1= [[Варонијан]]}} {{s-aft | after= [[Валентинијан I]],<br /> [[Валенс]]}} {{end}} {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовијан}} [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 364 година]] [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Прогонување на раните христијани]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Византиски цареви од 4 век]] [[Категорија:Христијани од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] 5lqxhmnz7suegzw3j4gss3o4ji1l4bs 5582895 5582892 2026-06-26T13:33:13Z Buli 2648 5582895 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Јовијан | image = Solidus of Jovian2 (obverse).jpg | image_size = | alt = Golden coin depicting man with diadem facing left | caption = [[Солид]] на Јовијан, со натпис:<br />{{Smallcaps|{{Abbreviation|d n|DOMINUS NOSTER}} iovianus {{Abbreviation|p f|PIUS FELIX}} {{Abbreviation|aug|AUGUSTUS}}}} | succession = [[Римски император]] | reign = 27 јуни 363 – 17 февруари 364 | predecessor = [[Јулијан Отпадникот]] | successor = [[Валентинијан I]] ([[Западно Римско Царство|на Западот]])<br/>[[Валенс]] ([[Источно Римско Царство|на Истокот]]) | birth_date = 331 | birth_place = [[Сингидунум]], [[Горна Мизија]], Римска Империја | death_date = 17 февруари 364 (возр. 33) | death_place = [[Дадастана]], [[Анадолија]], Римска Империја | burial_place = [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|Црква „Свети Апостоли“]], [[Константинопол]] | spouse = [[Харитона]] | issue = [[Варонијан (син на Јовијан)|Варонијан]] | full_name = [[Flavia gens|Flavius]] Jovianus{{Efn|Jovian may have adopted the ''[[Roman naming conventions|nomen]]'' "Flavius" in an attempt to claim descent from the [[Constantinian dynasty]]. The name is only attested in a few inscriptions.{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} One in particular calls him "Flavius Claudius Iovianus",{{sfn|Drijvers|2022|p=28}} though this could be a confusion with his predecessor, [[Flavius Claudius Iulianus]]. From this point onwards the name "Flavius" began to be used as a status marker rather than personal name.{{Sfn|Cameron|1988}}}} | father = Варонијан | religion = [[Христијанство]] }} '''Јовијан''' ({{langx|la|Flavius Iovianus Augustus}};<ref>In [[Classical Latin]], Jovian's name was inscribed as FLAVIVS IOVIANVS AVGVSTVS.</ref> 331 – 17 февруари 364) бил [[римски цар]] од 363 до 364. По смртта на царот [[Јулијан Отпадникот]] за време на неговиот поход против [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]], Јовијан набрзина бил прогласен за цар од страна на неговите војници. Побарал примирје со Персијците под понижувачки услови и повторно го воспоставил [[христијанство]]то како [[Национална црква на Римското Царствоe|национална црква]]. Неговото владеење траело само осум месеци. == Издигнување до моќ == Јовијан се родил во [[Сингидунум]] (денешен [[Белград]], [[Србија]]) во 331 н.е. како син на Варонијан, командантот на царските телохранители на [[Констанциј II]]. Тој исто така се придружил на телохранителите и во 363 се издигнал на истата позиција на која некогаш бил неговиот татко. Со оваа можност, Јовијан го придружувал римскиот цар [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]] на [[Месопотамија|месопотамиската]] кампања истата година против [[Шапур II]], [[Сасанидско Царство|сасанадскиот]] цар. По мал, но одлучен напад, римската војска била приморана да се повлече од бројната супериорна персиска војска. Јулијан, смртно ранет за време на повлекувањето, умрел на 26 јуни 363. Наредниот ден, стариот Салуциј, [[Преторијански префект|преторијанскиот префект]] на ориентот, го прогласил виолетов, изборот на војската бил Јовијан. Неговото избирање создало големо изненадување: [[Амијан Марцелин]] тврдел дека бил погрешно идентификуван со друг Јовијан, чие име исто така било изнесено или пак дека за време на честитањето војниците името Јовијан го сметале за Јулијан и мислеле дека тој оздравел од болеста. == Враќање на христијанството == Јовијан, [[христијанин]], повторно го воспоставил христијанството како [[Национална црква на Римското Царство|национална црква]], ставајќи му крај на будењето на [[паганство]]то за време на неговиот претходник. При пристигнувањето во [[Антиохија]], ја поништил настроеноста на Јулијан против христијаните.<ref name="Philologic Results">[http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers Philologic Results]</ref> Лабарумот на [[Константин Велики]] повторно станал стандард на војската.<ref>[http://everything2.com/index.pl?node_id=1530717 Reigns Of Jovian, Valentinian and the Division of the Empire@Everything2.com]</ref> Издал указ на толеранција, за тоа дека, додека вежбањето на магиските обреди ќе биде казнето, неговите поданици треба да уживаат целосна слобода на совеста.<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08529b.htm CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Flavius Claudius Jovianus]</ref> Сеедно, во 363 издал наредба антиохиската библиотека да биде запалена,<ref>[[Michael von Albrecht]], and [[Gareth L. Schmeling]], ''A history of Roman literature'' (1997), page 1744</ref> а исто така на 11 септември било наредено тие што се молеле на боговите-предци да бидат смртно казнети. Тој ја проширил истата казна на 23 декември до степен на каква било церемонија (дури и приватна).<ref>[[:El:Βλάσης Ρασσιάς|Vlasis Rassias]] ''A history of unconditional love'' (2005); currently in publication only in Greek, as ''Μια ιστορία αγάπης''</ref> Јовијан имал голема почит спрема [[Атанасиј Александриски]], кого го сместил на архиерејскиот престол,<ref name="Philologic Results"/> посакувајќи од него да даде изјава за иднината на православието. Во [[Сириски јазик|сириската]] книжевност Јовијан станал херојот на христијанската романса. Од владеењето на Јовијан сè до петнаесеттиот век христијанството останало владеачка религија кај Западното и Источното Римско Царство, сè до [[Падот на Цариград (1453)|Падот на Цариград]] во рацете на [[Османлиско Царство|Турците]] во 1453. == Владеење == Јовијан го продолжил повлекувањето започнато од Јулијан. Покрај тоа што бил навредуван од Персијците, војската успеала да ги достигне бреговите на [[Тигар (река)|Тигар]]. Таму, длабоко во сасанидската територија, тој бил приморан да бара мир под понижувачки услови. Во замена за неговата безбедност, тој се согласил да се повлече од петте [[римски провинции]] источно од Тигар кои биле освоени од [[Галериј]] во 298, коишто [[Диоклецијан]] ги приложил, така што ќе им биде дозволено на Персијците да го окупираат замокот во [[Нусајбин]], Кастра Маурорум и [[Сингара]]. Римјаните исто така ги предале нивните интереси за Ерменското кралство на Персијците. Христијанскиот крал на Ерменија, [[Аршак II]], одлучил да остане неутрален во идните судири меѓу двете империи и бил приморан да оддаде дел од своето кралство на Шапур. Договорот претставувал големо посрамотување и Јовијан брзо ја изгубил неговата слава. По пристигнувањето во [[Антиохија]], Јовијан одлучил да оди во [[Цариград]] за да ја зацврсти неговата политичка положба таму. Додека патувал, бил пронајден мртов на креветот во неговиот шатор во [[Дадастана]], на половина пат помеѓу [[Анкара]] и [[Никеја]]. Неговата смрт била резултат на предозирање со [[печурки]] или пак отровниот [[јаглерод моноксид]] од јагленот со кој се греел. Јовијан бил закопан во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црквата Свети Апостоли]] во Цариград. == Наводи == {{наводи}} == Дополнителни информации == * Banchich, Thomas, [http://www.roman-emperors.org/jovian.htm "Jovian"], ''De Imperatoribus Romanis''. * [[Ammianus Marcellinus]], xxv. 5–10 * J. P. de la Bleterie, ''Histoire de Jovien'' (1740) * Gibbon, ''Decline and Fall'', chapters xxiv., xxv. * Gibbon, Edward, 1737–1794. ''The history of the decline and fall of the Roman Empire''. (NY : Knopf, 1993), v. 2, pp.&nbsp;517 – 529. * G. Hoffmann, ''Julianus der Abtrünnige'', 1880 * J. Wordsworth in Smith and Wace's Dictionary of Christian Biography * H. Schiller, ''Geschichte der römischen Kaiserzeit'', volume ii. (1887) * A. de Broglie, ''L'Église et l'empire romain au IV^e siècle'' (4th ed. 1882). * {{1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Jovian |title=Jovian}} == Надворешни врски == {{Commons-inline|Jovian}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef | before=[[Јулијан Отпадникот|Јулијан]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски царови|Римски цар]] | years=363–364 }} {{s-aft | after=[[Валентинијан I]] и [[Валенс]]}} {{s-off}} {{s-bef | before= [[Јулијан Отпадникот|Јулијан]],<br /> [[Салустиј]]}} {{s-ttl | title=[[Список на римски конзули|Конзул]] на [[Римското Царство]] | years=364 |regent1= [[Варонијан]]}} {{s-aft | after= [[Валентинијан I]],<br /> [[Валенс]]}} {{end}} {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовијан}} [[Категорија:Родени во 331 година]] [[Категорија:Починати во 364 година]] [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Прогонување на раните христијани]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Византиски цареви од 4 век]] [[Категорија:Христијани од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] rfij9wuu65nvawixez9n7byb0k6yoxb 0 101930 5583029 4493047 2026-06-26T19:16:41Z ~2026-36999-12 134517 /* */ I 5583029 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Симбол|Ii}}i '''I''' — деветтата [[буква]] од [[латиница]]та. Оваа буква има фонетската вредност /i/, /j/ или /ɪ/. Оваа буква се користи во македонскиот јазик за транскрипција на кириличната буква ''[[и (кирилица)|и]]''. {{латиница-никулец}} {{Латински букви}} [[Категорија:Латинични букви]] ob80fcsl4z4jouje51gxj6bavriwj6p 5583030 5583029 2026-06-26T19:16:59Z Divinations 120189 Отповикано уредување на [[Special:Contributions/~2026-36999-12|~2026-36999-12]] ([[User talk:~2026-36999-12|разговор]]), враќајќи на последната преработка на [[User:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] 4493047 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Симбол|Ii}} '''I''' — деветтата [[буква]] од [[латиница]]та. Оваа буква има фонетската вредност /i/, /j/ или /ɪ/. Оваа буква се користи во македонскиот јазик за транскрипција на кириличната буква ''[[и (кирилица)|и]]''. {{латиница-никулец}} {{Латински букви}} [[Категорија:Латинични букви]] a4i8r714ta2mttxo6o1eoni4l2rff1j 0 102557 5582989 5521573 2026-06-26T17:41:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582989 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | title = Бурџ Халифа<br />Burj Khalifa | image = | caption = Кулата во 2012 | label1 = Статус: | data1 = покриена | label2 = Изградбата започна: | data2 = 2004 | label3 = Изградбата заврши: | data3 = 9 декември 2010 | label4 = Највисока точка: | data4 = 828 m (со висина на антената)<ref name="MIA vo dubai">[http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=70481404&lId=1 Во Дубаи свечено отворена највисоката зграда во светот]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''МИА'', 4 јануари 2010</ref> | label5 = Вид на градба: | data5 = зграда | label6 = Број на катови: | data6 = 160<ref name="Baldwin">{{наведени вести|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/no-more-habitable-floors-to-burj-dubai-1.452275|title=No more habitable floors to Burj Dubai|last=Baldwin|first=Derek|publisher=Gulfnews|date=1 мај 2008|accessdate=[[7 јануари]] [[2010]]|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034844/https://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/no-more-habitable-floors-to-burj-dubai-1.452275|url-status=dead}}</ref><br />со 46 додатни катови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php|title=The Burj Khalifa|publisher=Glass, Steel and Stone|accessdate=[[8 јануари]] [[2010]]|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034833/http://www.glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php|url-status=dead}}</ref> и два ката подземна гаража | label7 = Површина: | data7 = 334.000 м² | label8 = Архитект: | data8 = [[Skidmore, Owings and Merrill]] | label9 = Локација: | data9 = [[Дубаи]], [[Обединети Арапски Емирати]] | label10 = Цена: | data10 = околу 1,5 милијарди [[Американски долар|$]]<ref name="USAtoday">{{Наведена мрежна страница|url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2010/01/dubai-opens-world-tallest-building/1|title=Dubai opens world's tallest building|date=2 јануари 2010|publisher=USA Today|accessdate=[[30 декември]] [[2009]]|location=[[Дубаи]]}}</ref> }} '''Бурџ Халифа''' ({{langx|ar|'''برج خليفة'''}} — ''Кула Халифа''), порано познат како '''Бурџ Дубаи''' — [[облакодер]] во [[Дубаи]], [[Обединети Арапски Емирати]] и е највисоката градба изградена од човекот досега. Изградбата на објектот започна на 21 септември 2004, а официјално заврши на [[4 јануари]] [[2010]].<ref name="MIA vo dubai"/><ref name="opening">{{наведени вести|url=http://gulfnews.com/business/property/uae/official-opening-of-iconic-burj-dubai-announced-1.523471|title=Official opening of iconic Burj Dubai announced|publisher=Gulfnews|date=4 ноември 2009|accessdate=[[4 ноември]] [[2009]]|archive-date=2009-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20091106052129/http://gulfnews.com/business/property/uae/official-opening-of-iconic-burj-dubai-announced-1.523471|url-status=dead}}</ref> Градбата е дел од проектот „Центарот на Бурџ Дубаи“, кој се гради на површина од 2&nbsp;км², веднаш до економскиот центар во градот, а содржи и фонтана и уште неколку впечатливи градби. Архитект на кулата е [[Адријан Смит]], кој соработува со компанијата [[Skidmore, Owings and Merrill]] од 2006.<ref name="Record High">{{наведени вести|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=361|title=Burj Dubai reaches a record high|publisher=[[Emaar Properties]]|date=21 јули 2007|accessdate=[[24 ноември]] [[2008]]}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.architectmagazine.com/industry-news.asp?sectionID=1006&articleID=385534|title=Adrian Smith Leaves SOM, Longtime Skidmore partner bucks retirement to start new firm|last=Keegan|first=Edward|publisher=ArchitectOnline|date=15 октомври 2006|accessdate=[[23 март]] [[2009]]}}</ref> Оваа инженерска компанија, со седиште во [[Чикаго]] беше вклучена во спроведувањето на проектот.<ref name="Record High"/> За изградба на кулата како главен градител била ангажирана [[Република Кореја|јужнокорејската]] компанија [[Samsung C&T]], која била ангажирана и во изградбите на кулата [[Тајпеј 101]] и [[Кули Петронас|кулите Петронас]]<ref name="SkyscraperPage">{{Наведена мрежна страница|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7787|title=Burj Dubai, Dubai — SkyscraperPage.com|publisher=''SkyscraperPage''|accessdate=[[23 март]] [[2009]]|archive-date=2020-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504144220/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7787|url-status=dead}}</ref> [[Turner Construction Company]] била избрана за раководител на проектот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turnerconstruction.com/international/content.asp?d=3457&p=2372|title=Turner International Projects — Burj Dubai|publisher=Turner Construction|accessdate=[[23 март]] [[2009]]}}</ref>, а компанијата [[Hyder Consulting]] за структурното и машинско инженерство. Според законите на ОАЕ, склучувачот на договорот и инженерот се заеднички одговорни и имаат обврска за изведбата на активностите во врска со изградбата на Бурџ Халифа. Поради тоа, и покрај конструкцијата од страна на компанијата Skidmore, Owings and Merrill, компанијата Hyder Consulting, правно е конструктор на градбата. == Највисоката градба и зграда во светот == Со висина од 828 метри и вкупно 160 катови, кулата Бурџ Халифа е највисоката градба и највисоката зграда, изградена досега. Кулата е градба со најмногу катови во употреба и највисок кров. Освен тоа, Бурџ Халифа со својата висина ги надмина: кулата [[Тајпеј 101]] (509 m) како највисока зграда во светот според висина на конструкцијата, [[Кула Вилис|кулата Вилис]] (527 m) како апсолутно највисока зграда во светот (со висина на антената) и [[CN Kula|кулата CN]] (555 m) во Торонто. Со тоа, повторно по изградбата на [[Емпајр стејт билдинг]] во 1931, сите рекорди ги има една зграда. Покрај тоа, Бурџ Халифа е првата највисока зграда во светот, која се користи како станбена зграда.<ref name="emporis">{{наведени вести|publisher=Emporis|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=182168|title=Burj Dubai|date=4 мај 2009}} {{en}}</ref> На 17 јануари 2009, Бурџ Халифа ја достигна конечната висина од 828 m.<ref name="burjdubaiskyscraper">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.burjdubaiskyscraper.com/ |title=www.burjdubaiskyscraper.com Burj Dubai / Khalifa — The World's Tallest Skyscraper — Dubai, United Arab Emirates |accessdate=2009-04-02 |archive-date=2006-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060722131427/http://www.burjdubaiskyscraper.com/ |url-status=dead }}</ref> Со оваа висина, врвот на кулата може да се забележи од оддалеченост од 100&nbsp;км. Инвеститорите, долго време се обидувале висината на кулата и бројот на катовите да останат тајна. == Архитектура и дизајн == [[Податотека:BurjDubaiHeight.png|мини|десно|Бурџ Халифа во споредба со некои други познати високи градби.]] Планот за изгледот на кулата е на компанијата Skidmore, Owings and Merrill, којашто исто така го направила планот за [[Кула на слободата|правата кула на светскиот трговски центар]] во [[Њујорк]]. Кулата наликува на цилиндричен јазол, но всушност не претставува цилиндрична градба. Изгледот на кулата потсетува на визијата на американскиот архитект [[Френк Лојд Рајт]] за кулата Илиноис, којашто требало да биде висока една милја и да биде изградена во Чикаго, но тоа не се случило. Според архитектот Маршал Страбала, кој работи во компанијата Skidmore, Owings and Merrill и е дел од конструкторскиот тим на градабта, кулата Бурџ Халифа е планирана врз основа на 73-катната станбена [[Кула G]] во [[Сеул]]. На почетокот од планирањето, се настојувало Бурџ Халифа да биде исклучиво станбена зграда.<ref>[http://www.arabianbusiness.com/540205-secret-of-burj-dubai-height-revealed Architect reveals Burj Dubai height], 3 декември 2008</ref> Како последица на оригиналниот план на Skidmore, Owings and Merrill, компанијата Emaar Properties ја избрала компанијата [[Hyder Consulting]] за советник при контролата на изградбата, особено за структурата, фасадата, искористувањето на капацитетот за механичките, електронските и водоводните компоненти, но и вградувањето на противпожарните и безбедносните системи. Во оваа улога, компанијата Hyder Consulting извршила структурни промени, промени на фасадата и на сите други компоненти, со цел да одговори на локалните барања и на барањата пропишани со договорот. Оваа компанија, исто така беше одговорна и за геотехничкиот изглед на основата на Бурџ Халифа. Компанијата, исто така ја ангажираше и Emaar Properties has also engaged [[GHD Group|GHD]],<ref name="GHD Projects">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj|title=Burj Dubai Tower|publisher=Групација GHD|4=групацијата GHd|accessdate=[[11 април]] [[2009]]|archive-date=2008-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202052648/http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj|url-status=dead}}</ref> за бетонските и челичните конструкции. Изгледот на Бурџ Дубаи потекнува од [[исламска архитектура|исламската архитектура]]. Архитектот Адријан Смит истакнал дека триделниот изглед на градбата бил инспириран од цвеќето ''[[Хименокалис]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.burjofdubai.com/|title=Burj Dubai Design Based on A Native Flower: Fact or Fiction?|publisher=''Landmark Properties''|accessdate=[[31 декември]] [[2009]]|archive-date=2009-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728111513/http://www.burjofdubai.com/|url-status=dead}}</ref> Кулата е составена од три елементи, вградени околу централното јадро. Како што кулата се извишува од основата, страничните косини се појавуваат во облик на спирала, со што се намалува прекршувањето на кулата до небото. Бурџ Халифа има 27 тераси. На врвот, централното јадро изникнува во форма на шилец, Планот, според кој катовите се со облик на латиничната буква „Y“ е со цел да се зголеми колку што е можно повеќе аголот на погледот кон [[Персиски Залив|Персискиот Залив]]. Без оглед на тоа дали кулата се гледа од птичја или од жабја перспектива, може да се забележи дека нејзината форма претставува [[кромидеста купола]] во исламската архитектура. За време на планирањето на изгледот на кулата, инженерите ја ротирале градбата за 120 степени од оригиналниот нацрт, со цел да се зголеми отпорноста против силните ветрови. На врвот од градбата, кулата се нушани за вкупно 1,5 m.<ref>{{наведени вести|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605|title=Burj Dubai is the height of success|last=Saberi|first=Mahmood|date=19 април 2008|publisher=Gulf News|accessdate=[[31 декември]] [[2009]]|archive-date=2010-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107060153/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605|url-status=dead}}</ref> Врвот на Бурџ Халифа содржи повеќе од 4.000 тони челик. Централниот шилец тежи 450 тони и е изграден од внатрешноста на градбата. Истиот е прилостен за својата цела висина од 143 m. Врвот, исто така содржи и комуникациска опрема.<ref name="structure"/> Повеќе од 1.000 уметнички предмети ја украсуваат внатрешноста на Бурџ Халифа, додека главниот ходник содржи 196 [[бронза|бронзени]] и уметнички плочи од [[месинг]], кои ги претставуваат 196-те земји во светот. Посетителите на овој простор се во можност да слушнат различни бои на звук, бидејќи плочите се обложени со 18-каратно [[злато]], а звукот се произведува со протек на вода, што создава звук како звукот од вода што тече врз лисје.<ref name="dc">[http://www.dubaichronicle.com/news/special-reports/burj-dubai-will-officially-open-for-the-uae-national-day-12755 Burj Dubai will officially open for the UAE National Day] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100111020518/http://www.dubaichronicle.com/news/special-reports/burj-dubai-will-officially-open-for-the-uae-national-day-12755 |date=2010-01-11 }}. ''Dubai Chronicle'' 29 јули 2009</ref> Надворешноста на Бурџ Халифа се состои од 142.000 m² [[стакло]] и [[алуминиум]], како и [[пазув на свод (архитектура)|пазуви на сводовите]] од [[не'рѓосувачки челик]] со вертикални цилиндрични перки. Овој систем овозможува да се намали влијанието на екстремно високите летни температури во Дубаи. Исто така, температурата на врвот од градбата е за 6&nbsp;°C пониска, отколку онаа на основата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newton.dep.anl.gov/askasci/wea00/wea00131.htm|title=Temperature and Elevation|publisher=''United States Department of Energy''|date=21 мај 2002|accessdate=[[11 април]] [[2009]]|archive-date=2009-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415003502/http://newton.dep.anl.gov/askasci/wea00/wea00131.htm|url-status=dead}}</ref> За надворешниот изглед на Бурџ Халифа беа потрошени над 26.000 плочќи стакло, а за сите активности околу надворешниот изглед беа ангажирани над 300 стручни лица од [[Кина]].<ref name="structure"/> Хотелскиот простор во кулата е украсен од страна на [[Џорџо Армани]]. Хотелот Армани, прв од четирите на Армани зазема 15 од првите 39 ката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hotelmanagement-network.com/projects/Armani/|title=Armani Hotel Burj Dubai, United Arab Emirates|publisher=''hotelmanagement-network.com''|accessdate=[[11 април]] [[2009]]|archive-date=2009-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090129225558/http://www.hotelmanagement-network.com/projects/Armani/|url-status=dead}}</ref> Катовите, сѐ до 108. се исполнети со околу 900 приватни станови. Првите станари во кулата се очекува да се вселат во февруари 2010, а тоа ќе бидат првите од околу 25.000 луѓе кои се очекува да живеат во кулата.<ref>[http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511 Burj Dubai To Welcome First Residents From February 2010 Onwards] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110722021833/http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511 |date=2011-07-22 }}, 31 декември 2009</ref><ref>[http://www.business-standard.com/india/news/burj-dubai-to-welcome-residents-in-feb-2010/82037/on Burj Dubai to welcome residents in Feb 2010], 1 јануари 2010</ref> На 76. кат од кулата има базен. Останатите катови се исполнети со канцеларии, освен 122., 123. и 124. кат, на кои се простира ресторанот ''At.mosphere'' и кои имаат тераси за набљудување на околината. Надворешната тераса, која беше отворена на 5 јануари 2010 е највисоката во светот (на висина од 440 m). Влезниците за посета на терасата се печатат во одредени денови и тоа во интервали од по 30 минути, со цел да се спречи метежот меѓу заинтересираните посетители. Цената на вклезниците изнесува 100 [[ОАЕ дирхам|дирхами]] за возрасни и 75 за лица до 12 дена.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bayut.com/Property_News/uae_property_news/burj_dubai_observation_deck_opens_t-650.html|title=Burj Dubai Observation Deck Opens to The Public On Jan 5|date=4 јануари 2010|publisher=Bayut.com|accessdate=[[6 јануари]] [[2010]]|archive-date=2010-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105155448/http://www.bayut.com/Property_News/uae_property_news/burj_dubai_observation_deck_opens_t-650.html|url-status=dead}}</ref> Бурџ Халифа може да биде посетена од 25.000 посетители во секој момент (вкупно луѓе во кулата).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.burjofdubai.com/burj-dubai-facts-and-figures/|title=Burj Dubai Facts And Figures|publisher=''Burj of Dubai.com''|accessdate=[[1 август]] [[2009]]|archive-date=2009-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728111515/http://www.burjofdubai.com/burj-dubai-facts-and-figures/|url-status=dead}}</ref> Во кулата се вклучени вкупно 57 лифтови и 8 ескалатори,<ref name="structure"/> кои се движат со брзина до 10&nbsp;m/s.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html|title=Signature Projects|publisher=''Otis Elevator Company''|accessdate=[[4 мај]] [[2009]]|archive-date=2012-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610204332/http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html|url-status=dead}}</ref> Инженерите најавиле изградба на трокатни лифтови, но изгледот на градбата се покажал како најпогоден за двокатни.<ref name="Emporis"/> Графичкиот изглед на Бурџ Халифа е дело на компанијата [[Brash Brands]], чиешто седиште е во Дубаи. Изгледот на сите деловни состаноци, комуникациски центри, како и центри за посетители<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://brashbrands.com/#/work/Burj_Dubai/|title=Burj Dubai Design work at Brash Brands.|publisher=''brashbrands.com''|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225144250/http://www.brashbrands.com/#/work/Burj_Dubai/|archive-date=2012-12-25|accessdate=[[11 јуни]] [[2009]]|url-status=dead}}</ref>, исто така се замисла на компанијата Brash Brands. Компанијата, исто така е ангажирана и во осмислвањето на свеченоста во чест на резиденцијата на Армани, којашто е дел од Хотелот Армани во Бурџ Халифа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ida.us/winners/zoom2.php?eid=9-2758-08&uid=|title=Burj Dubai Armani Residences Roadshow Brands|publisher=''ida.us''|accessdate=[[11 јуни]] [[2009]]|archive-date=2012-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028051445/http://ida.us/winners/zoom2.php?eid=9-2758-08&uid=|url-status=dead}}</ref> == Изградба == [[Податотека:Burj Dubai 2 декември 2007.jpg|мини|десно|180п|Градежни активности на конструкцијата на Бурџ Халифа (декември 2007)]] Во февруари 2004 започнаа подготовките за изградба на основата. Подготовките вклучуваа голем број на тестирања, меѓу кои и тест за оптоварување, со маса од 6.000 тони. На крајот на април 2004 беше поставен камен-тремелник за изградба на кулата. Во јули 2004, заврши уитврдувањето на опсегот на основата на кулата. Слоевите беа зиградени од страна на компанијата Middle East Foundations Group, со седиште во Дубаи, а како координатор на активностите беше компанијата [[Bauer AG]], која работеше под контрола на компаниите [[Turner Construction Company]], [[Hyder Consulting]] и стручните лица од компанијата [[Skidmore, Owings and Merrill]]. Основата на градбата е на површина од 7.000 m², која е дел од објект од челик и бетон со волумен од 12.300 м³. Под основата се подредени 200 бетонски слоеви, со дебелина од по 1,5 m и должина од по 50 m, како и 650 слоеви со дебелина од 0,9 m и должина од 36 m. Вкупно, за основата е искористен [[бетон]] со волумен од 45.000 м³ и маса од 110.000 тони. На 10 декември 2004 беше донесена одлуклата за тоа кој ќе го исполни проектот. Второстепените активности започнаа во 2005, а ги започна меѓународен [[конзорциум]], под водтво на јужнокорејската компанија [[Samsung C&T]] и чикашките архитекти од компанијата Skidmore, Owings and Merrill. [[Податотека:Burj Dubai Under Construction on 8 May 2008 Pict 2.jpg|мини|лево|180п|Поглед од воздух на конструкцијата во мај 2008]] Работниците работеле во три смени, наместо 2400 работници во една смена секој час. Работите ноќе се ивршувале под силна осветленост, што овозможувало конструкцијата да се забележи и оддалеку. На секои четири дена се додаваше по еден кат во погорните делови од градбата, а понекогаш дури и помалку од тоа (од три до четири).<ref>[http://www.faz.net/d/invest/meldung.aspx?id=28304785 Статија на FAZ.net]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> До 155. кат (585,7 m), градбата претставува бетонска конструкција, а остатокот е изграден со помош на [[челична контрукција]]. На 9 ноември 2007, помошните елементи на бетонската конструкција, кои служеа за движење по неа на одредена висина беа отстранети. Раководител со изградбата беше новозеландскиот инженер Грег Сенг.<ref>[http://www.spiegel.de/reise/fernweh/0,1518,670466,00.html SPON: ''Burj-Chalifa-Bauleiter. Der Wolkenkratzermann''], 7 јануари 2009</ref> [[Податотека:Burj Dubai Evolution.ogv|мини|десно|180п|Анимација со изградбата на Бурџ Халифа]] За време на Божиќ во 2006, Бурџ Дубаи (сега „Бурџ Халифа“) стана највисоката зграда во Дубаи, надминувајќи ги [[Кули Емирати|Кулите Емирати]], високи 355 m. На преминот од 2006 во 2007, кулата стана стокатница. Во средината на ноември 2006, беше констатиран недостиг на фасадни елементи, строго пропишани при изградбата на кулата. Причината за ова беше фактот дека швајцарската компанија Schmidlin, со којашто бил склучен договор за снабдување и склопување потребните елементи, во моментот била под стечај. Подружницата на компанијата за снабдување на потребните елементи била преземена од страна на арапска тградежна фирма, којашто во ноември 2006 започна со сипорака на потребните елементи со сопствени трошоци.<ref>[http://www.itp.net/business/news/details.php?id=22733&category= Bericht über mögliche Bauverzögerungen auf ITPBusiness.net]</ref> Од средината на мај 2007 започна склопувањето на фасадните елементи. На почетокот на февруари 2008, околу 12.000 елементи беа склопени, што е половина од планираниот износ. До ноември 2008, околу 180 ката беа фасадаирани со овие елементи. На 30 септември 2009 инвеститорот објави дека со последниот дел од фасадата, на висина од 632 m, алуминиумската фасада на кулата завршува. Во период од околу 28 месеци активна работа, вкупно 24.380 фасадни елементи беа склопени на 200 различни висини. Тие зафаќаат површина од 132.190 m², а врз нив има 103.000 m² стаклена површина. Алуминиумскиот дел од фасадата тежи отприлика колку 5 празни авиони [[Airbus A380]] (околу 1375 тони), а за заштита на фасадата против влага и пивни честички биле искористени пломби во должина од 2052&nbsp;км.<ref>[http://www.gulfnews.com/business/Construction/10353948.html Burj Dubai's exterior cladding work complete] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091004193736/http://www.gulfnews.com/business/Construction/10353948.html |date=2009-10-04 }}, Gulf News, 1 октомври 2009</ref> За изградба на Бурџ Халифа бил употребен цврст бетон од класата C80. Овој вид на бетон со специјални хемикалии има за една третина поголема [[сила на притисок]]от од бетон со нормална цврстина. Бетонирањето се извршуваше само преку ноќ, бидејќи високите дневни температури може да предизвикаат штети врз бетонот. Течниот бетон подготвен за обработка беше превезуван на секоја висина со помош на квалитетни бетонски пумпи на компанијата [[Putzmeister]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-16BB135A/pm_online/hs.xsl/4899_DEU_HTML.htm |title=Bauprojekt Burj Dubai bei Putzmeister |accessdate=2010-01-09 |archive-date=2010-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100108090013/http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-16BB135A/pm_online/hs.xsl/4899_DEU_HTML.htm |url-status=dead }}</ref>. На почетокот на изградбата беа употребувани три крана, а подоцна биле употребувани два крана-стрела, закотвени во земјата. == Бурџ Халифа парк == Кулата Бурџ Халифа е окружена со парк, кој се простира на 11 хектари. Паркот, исто така е под влијание на изгледот на кулата, кој е пак под влијание на пустинското цвеќе хименокалис.<ref name="burjdubai.com 11-hectare">{{наведени вести|url=http://www.burjdubai.com/news-media/11-hectare_green_oasis.aspx|title=An 11-hectare green oasis envelops the foot of Burj Dubai|date=20 декевмри 2009|publisher=BurjDubai.com|accessdate=10 јануари 2010|archive-date=2010-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100110195256/http://www.burjdubai.com/news-media/11-hectare_green_oasis.aspx|url-status=dead}}</ref> Паркот содржи шест фонтани, градини, дрвореди со палми и цветни дрвја.<ref name="park-ab">{{наведени вести|url=http://www.arabianbusiness.com/576615-11-hectare-park-unveiled-at-burj-dubai-site|title=11-hectare park unveiled at Burj Dubai site|last=Baxter|first=Elsa|date=20 декември 2009|publisher=Arabian Business|accessdate=[[10 јануари]] [[2010]]}}</ref> Во центарот на паркот и основата на Бурџ Халифа се наоѓа водена соба, којашто ја сочинуваат неколку базени и фонтан, а клупите и оградата на собата создаваат слика на Бурџ Халифа и цвеќето химкенокалис. Растенијата и [[грмушка|грмушките]] се наводнуваат од кондензацискиот систем на зградата, кој ја користи водата од системот за ладење. Системот обезбедува околу 68 милиони литри вода годишно, што е доволно да се пополнат со вода 20 олимписки базени.<ref name="park-ab"/> Водните дизајнери ги дизајнирале шесте фонтани во паркот, како и фонтаната Дубаи.<ref name="burjdubai.com 11-hectare"/> == Фонтана Дубаи == [[Податотека:Dubai Fountain performing "Bassbor Al Fourgakom".jpg|мини|десно|180п|Фонтаната Дубаи, со изведба на песната „Басбор ал Фургаком“]] {{Главна|Фонтана Дубаи}} Во непосредна близина на Бурџ Халифа се наоѓа и музичката онтана Дубаи. Фонтаната е осветлена со 6.600 светилки и 50 проектори во боја. Фонтаната е долга 275 m и испушта вода во висина од 150 m<ref name="ofsite">[https://gulfnews.com/uae/government/dubai-burj-khalifa-spectacle-to-be-different-from-today-1.104797453 Dubai Fountain]</ref>, при што постојано се изведуваат дела од класичната, но и современата арапска музика.<ref>{{наведени вести|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=149|title=Emaar brings world-class water, light and music spectacle to Burj Dubai Lake|publisher=[[Emaar Properties]]|date=9 јуни 2008|accessdate=13 јуни 2008}}</ref> На 26 октомври 2008, компанијата Emaar Properties соопшти дека врз основа на резултатите добиени од гласањето за предлози за име на фонтаната, таа ќе се вика „Фонтана Дубаи“.<ref>{{наведени вести|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=725|title='Dubai Fountain' is winning name of Emaar's water spectacle in Downtown Burj Dubai|publisher=[[Emaar Properties]]|date=26 октомври 2008|accessdate=[[26 октомври]] [[2008]]}}</ref> Вредноста на фонтаната изнесува 800 милиони дирхами (218 милиони $)<ref name="http://www.dubaifaqs.com/dubai-fountain.php">[http://www.dubaifaqs.com/dubai-fountain.php Dubai Fountain]</ref>, а нејзијниот изглед еосмислен од страна на компанијата WET Design, со седиште во [[Лос Анџелес]]. == Церемонија на свечено отворање == Церемонијата на свеченото отворање на Бурџ Халифа се одржа на 4 јануари 2010.<ref name="MIA vo dubai"/> Церемонијата беше проследена со лансирање на 10.000 ракети огномет, светлосни зраци на и околу кулата, како и водени ефекти.<ref name="details revealed">{{наведени вести|url=http://www.arabianbusiness.com/577720-burj-dubai-ceremony-details-revealed|title=Burj Dubai ceremony details revealed|first=Andy|last=Sambidge|publisher=Arabian Business|date=3 јануари 2010|accessdate=[[5 јануари]] [[2010]]}}</ref> Со употреба на 868 [[страбоскоп]]ски светла, додадени на фасадата и шилецот од кулата, беа изведени различни светлосни сцени, со повеќе од 50 различни комбинации на другите ефекти. Настанот започна со емитување на краткометражен филм, кој ја опишува приказната за Дубаи и еволуцијата на Бурџ Халифа. По ова следуваа звучните, светлосните и водените ефекти, какои и огнометот.<ref name="details revealed" /> Делот посветен на овие ефекти беше поделен на три помали делови. Првиот се однесуваше на светлосните и звучните ефекти и ја претставуваше врската на пустинските цветови и новата кула, а беше проследен со водените ефекти од Фонтаната Дубаи и со огномет. Вториот дел, наречен „Срцево отчукување“ ја прикажа конструкцијата на кулата со динамични бои, предизвикани од светилки со помош на 3300 проектори, кои произведуваат слика од сенката на кулата. Во третиот дел, небесните орнаменти и вселенските топови ја обвија кулата во ореол од бело светло, кое се прошири, откако светлосната опрема на врвот беше активирана.<ref name="details revealed" /> Церемонијата беше емитувана директно на огромен телевизиски приемник на островот Бурџ парк, а неколку приемници беа поставени и во околината на Бурџ Халифа. Стотици новинари известуваа директно од местото на случување.<ref name="details revealed" /> Покрај медиумските посетители, беа очекувани околу 6.000 гости.<ref name="billions and billions">{{наведени вести|url=http://business.maktoob.com/20090000413858/Two_billion_to_watch_Burj_Dubai_opening/Article.htm|title=Two billion to watch Burj Dubai opening|publisher=Maktoob|date=3 јануари 2010|accessdate=[[5 јануари]] [[2010]]|archive-date=2010-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100201060543/http://business.maktoob.com/20090000413858/Two_billion_to_watch_Burj_Dubai_opening/Article.htm|url-status=dead}}</ref> Владетелот на емиратот Дубаи, заменик-претседател и премиер на [[Обединети Арапски Емирати|Обединетите Арапски Емирати]], Мухамед бен Рашед ал Мактум на отворањето на 828 метри високиот облакодер, во светот познат како „Бурџ Дубаи“, изјави дека во чест на претседателот на ОАЕ, шеикот [[Халифа бин Заид ал Нахјан]], кулата ќе биде преименувана и во нејзиното име ќе биде вметнато неговото име. Во таа прилика, тој рече: {{cquote|„Отсега и засекогаш, оваа кула ќе го носи името „Халифа“ — „Бурџ Халифа“.<ref>[http://www.rian.ru/society/20100104/202911953.html Правитель Дубая открыл самый высокий небоскреб в мире], ''РИА Новости'', 4 јануари 2010</ref>}} == Намена == Кулата Бурџ Халифа беше планирана со цел да вклучува 30.000 домови, 9 хотели, како хотелот [[The Address Downtown Burj Khalifa]], простор од 3 хектари за паркирање, најмалку 19 станбени кули и 12 хектари вештачко езеро. Градбата ја врати местоположбата на [[Близок Исток|Блискиот Исток]], како тло на највисоката градба на светот ([[Кеопсова пирамида|Кеопсовата пирамида]], која се наоѓа во овој регион била највисока градба во светот 4 милениуми, сѐ додека во 1311 не била изградена [[Линклонова катедрала|Линколновата катедрала]] во Англија). Одлуката за изградба на Бурџ Халифа е заснована на владина одлука за сврстување на економијата заснована на [[нафта]] со економија ориентирана кон услуги и [[туризам]]. Според некои мислења, потребно е проектите како Бурџ Халифа да се изведуваат во град кој е меѓународно познат, а со тоа и привлечен за инвестирање. Извршниот дректор за туризам и VIP делегати во компанијата [[Nakheel Properties]], Жаки Жозефсон изјавил: {{cquote|„Тој (шеикот [[Мохамед бин Рашид ал Мактум]]) сакаше да го стави Дубаи на карта со нешто навистина сензационално.“<ref>{{наведени вести|url=http://articles.latimes.com/2005/oct/13/world/fg-dubai13|title=In Dubai, the Sky's No Limit|last=Stack|first=Megan|publisher=Los Angeles Times|date=13 октомври 2005|accessdate=[[26 март]] [[2006]]}}</ref>}} == Распоред на катовите == Во продолжение е прикажан распоредот на катовите во кулата.<ref name="structure"/><ref>{{наведени вести|url=http://business.maktoob.com/20090000412054/Inside_the_Burj_Dubai/Article.htm|title=Inside the Burj Dubai|publisher=Maktoob|date=28 декември 2009|accessdate=10 јануари 2010|archive-date=2011-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723173544/http://business.maktoob.com/20090000412054/Inside_the_Burj_Dubai/Article.htm|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Катови ! Намена |- | 160 и погоре | Механика |- | 156–159 | Комуникации и пренос |- | 155 | Механика |- | 139–154 | Corporate suites |- | 136–138 | Механика |- | 125–135 | Корпоративен прибор |- | 124 | Опсерваторија ''На врвот'' |- | 123 | Небесен ходник |- | 122 | Ресторан ''At.mosphere'' |- | 111–121 | Корпоративен прибор |- | 109–110 | Механика |- | 77–108 | Станови |- | 76 | Небесен ходник |- | 73–75 | Механика |- | 44–72 | Станови |- | 43 | Небесен ходник |- | 40–42 | Механика |- | 38–39 | Прибор за потребите на хотелот Армани |- | 19–37 | Станови Армани |- | 17–18 | Механика |- | 9–16 | Станови Армани |- | 1–8 | Хотел Армани |- | Приземје | Хотел Армани |- | П1–П2 | Паркинг, механика |} == Стопанство == === Буџет === Вкупниот буџет за проектот Бурџ Халифа изнесува околу 1,5 милијарда [[Американски долар|$]]<ref name="USAtoday"/>, а за елиот проект „Централен Бурџ Дубаи“, околу 20 милијарди американски долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dubaitraveldesk.com/what.html|title=What to see|publisher=''Dubai Travel Desk''|accessdate=[[23 март]] [[2009]]|archive-date=2009-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414054732/http://www.dubaitraveldesk.com/what.html|url-status=dead}}</ref> Генералниот извршен директор на компанијата [[Emaar Properties]] Мохамед Али Алабар соопштил дека цената на еден [[квадратен метар|m²]] за канцелариски простор во Бурџ Халифа достигнала и над 43.000 $, а дека резиденцијата на Армани во Дубаи била продадена за 37.500 $ за еден m²).<ref>{{наведени вести|url=http://zawya.com/story.cfm/sidZAWYA20080305042540|title=Burj Dubai offices to top US $4,000 per sq ft|publisher=Zawya|date=5 март 2008|accessdate=[[23 март]] [[2009]]|archive-date=2011-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810010114/http://www.zawya.com/story.cfm/sidZAWYA20080305042540|url-status=dead}}</ref> === Економичност === До одредена висина, високите градби може да бидат економични, бидејќи тиу нудат премногу искористен простор за одредена површина. Сепак, на одредена висина, трошоците може да бидат превисоки, што може да предизвика градбата да биде неекономична, а најмногу се должи на високите трошоци за статика, логистика, инженерство и сл. Како отежнителна околност со Бурџ Халифа е тоа што е насочена нагоре на екстремна висина. Експертите како [[Герхард Мациг]] (кој, пред сѐ се повикува на [[Алберт Шпеер јуниор|Алберт Шпеер]]), сметаат дека граница на економичноста е висината од 300 m. Сето она што е надвор од овие граници е нерационално и служи само за да се надминат другите.<ref>[http://www.dradio.de/dlf/sendungen/interview_dlf/1098083/ Интервју со архитектонскиот критичар Гархард Мациг за емисијата ''Информации на пладне'' на германската радиостаница], 4 јануари 2010 {{de}}</ref> Просечната побарувачка на вода и електрична енергија дневно се проценува на 946.000 литри, односно од 36 до 50 мегавати електрична енергија (еднакво на 360.000 до 500.000 светилки од по 100 вати). За ладење потребна е енергија, што се добива со топење на околу 10.000 тони мраз, а изнесува околу 1,32 × 1011 kJ = 36,67 GWh, што е еднакво на дневната емисија на CO2, која се проценува на 26.330 тони.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx |title=Structural Elements — Elevators, Spire, and More |accessdate=2010-01-10 |archive-date=2009-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091215060449/http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://yeinjee.com/2010/burj-khalifa-dubai-facts-figures/ |title=Burj Khalifa facts and figures |accessdate=2010-01-10 |archive-date=2010-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114022352/http://yeinjee.com/2010/burj-khalifa-dubai-facts-figures/ |url-status=dead }}</ref> === Одржување === За да може да се измијат сите 24.348 прозорци, на висина 40., 73. и 109. кат, од надворешноста на кулата беа поставени хоризонтални патеки. Секоја патека содржи машина за миење прозорци, тешка 1,5 тони, која со помош на големите кабли се движи хоризонтално и вертикално. Над 109. кат се користат лулки од закотвен кран. Врвот на кулата го чистат специјални чистачи на прозорци, кои врзани со јаже ја одржуваат хигиенатана овој дел од кулата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/a-tall-order-burj-dubai-all-set-to-come-clean-1.546504|title=A tall order: Burj Dubai all set to come clean|date=25 август 2009|publisher=Gulf News|accessdate=7 декември 2009}}</ref> При нормални услови, кога сите единици од градбата за кои е потребно одржување треба да бидат исчистени, доколку бидат ангажрирани 36 работници за работа на фасадата, ќе им бидат потребни од три до четири месеци за да ја завршат работата.<ref name="structure">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx|title=Structural Elements — Elevator, Spire, and More|publisher=BurjDubai.com|accessdate=[[31 декември]] [[2009]]|archive-date=2009-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091215060449/http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="cleaning">{{наведени вести|url=http://www.theage.com.au/travel/so-you-think-your-windows-are-hard-to-keep-clean-20100104-lq5x.html|title=So you think your windows are hard to keep clean?|last=Dobbin|first=Marika|date=5 јануари 2010|publisher=The Age|accessdate=[[6 јануари]] [[2010]]|archive-date=2010-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107045236/http://www.theage.com.au/travel/so-you-think-your-windows-are-hard-to-keep-clean-20100104-lq5x.html|url-status=dead}}</ref> Системот за чистење е развиен во [[Австралија]] и чини околу 8 милиони [[австралиски долар]]и.<ref name="cleaning"/> За разладување во кулата се користи конвекциски систем, со кој се испушта воздухот од врвот на кулата, при што ладењето на воздухот се врши со искористување на морска вода и подземни разладувачи. Температурата на воздухот во кулата изнесува +18&nbsp;°C. === Иднина === [[Податотека:Burj dubai 3.11 август jpg|мини|десно|180п|Конструкцијата на Бурџ Халифа со околината, 11 март 2008]] Кулата Бурџ Дубаи е центар на новопроектираниот дел од [[Дубаи]], наречен „Центарот на Бурџ Дубаи“, во кој се извршуваат различни функции, како трговија, домување, забава и во кои се очекува во иднина да бидат инвестирани околу 20 милијарди американски долари. == Проблеми == === Одложување === На 9 јуни 2008, компанијата [[Emaar Properties]] соопшти дека изградбата на Бурџ Халифа е одложена поради завршните надградби и дека ќе биде завршена во септември 2009.<ref name="migrant-rights.com behind the glam">{{Наведена мрежна страница |publisher= Migrant-Rights.org |url= http://www.migrant-rights.org/2010/01/04/behind-the-glamorous-facade-of-the-burj-khalifa/ |title= Behind the Glamorous Facade of the Burj Khalifa |date= 4 јануари 2010 |accessdate= [[6 јануари]] [[2010]]}}</ref> Портпаролот на компанијата изјави: {{cquote|„Луксузните завршетоци за кои беше одлучено во 2004, кога кулата беше начално поставена, сега се заменети со надградени завршни надградби. Изгледот на становите, исто така беше подобрен, што ги направи естетски поатрактивни и функционално супериорни.“<ref>{{наведени вести|url=http://archive.gulfnews.com/articles/08/06/09/10219878.html|title=Burj Dubai completion delayed by another eight to nine months|last=Das Augustine|first=Babu|publisher=Gulf News|date=9 јуни 2008|accessdate=[[21 јуни]] [[2008]]}}</ref>}}<!---->Тогаш беше соопштено дека новиот датум за завршување на изградбата е 2 декември 2009.<ref>{{наведени вести|url=http://www.homesoverseas.co.uk/news/Burj_Dubai_opening_date_announced/12072-1002|title=Burj Dubai opening date announced|publisher=Homes Overseas|date=31 јули 2009|accessdate=[[1 август]] [[2009]]}}</ref> Сепак, и покрај тоа, кулата Бурџ Халифа беше отворена на 4 јануари 2010.<ref name="MIA vo dubai"/> === Плаќање на трудот === За изградбата на Бурџ Халифа, пред сѐ беа ангажирани работници од [[јужна Азија]].<ref name="Riot">{{наведени вести|url=http://www.guardian.co.uk/world/2006/mar/23/brianwhitaker.mainsection|title=Riot by migrant workers halts construction of Dubai skyscraper|last=Whitaker|first=Brian|publisher=The Guardian|date=23 март 2006|accessdate=[[25 март]] [[2006]]}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://beta.thehindu.com/news/international/article74907.ece|title=Burj Dubai opens tomorrow, final height still a secret!|date=3 јануари 2010|publisher=The Hindu|accessdate=[[6 јануари]] [[2010]]|archive-date=2010-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107025344/http://beta.thehindu.com/news/international/article74907.ece|url-status=dead}}</ref> Според извештаитее од 2006, квалификуваните градежници, кои работеле на градбата заработувале 4,34 фунти стерлинзи за еден ден, а останатите работници 2,84.<ref name="Riot"/> Според истрагата на [[BBC]] и извештајот на Human Rights Watch, работниците домувале во многу лоши услови, исплаќањето на нивните плати често било одложувано, нивните пасоши биле конфискувани од страна на нивните работодавачи и работеле во ризични услови, кои предизвикале гоем број на смртни случаи и повреди на самото место на изградбата.<ref name="migrant-rights.com behind the glam"/> На 21 март 2006, околу 2.500 работници протестирале, уништувајќи автомобили, канцеларии, компјутери и градежна опрема.<ref name="Riot"/> Министерството за внатрешни работи на Дубаи изјави дека вредноста на причинетата штета изнесува околу 500.000 £.<ref name="Riot"/> Многу од работниците, вклучени во протестот, уште истиот ден престанале да протестираат, но одбиле да работат.<ref name="Riot"/> На 17 јуни 2008, во изградбата на Бурџ Халифа биле вклучени околу 7.500 квалификувани работници.<ref>[http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=137 Emaar increases height of Burj Dubai; completion in September 2009], 17 јуни 2006</ref> == Хронологија == * 21 септември 2004 — Градежните активности започнаа. * 13 мај 2007 — На висина од 452 m, заврши употребата на бетонот во изградбата на градбата. * 21 јули 2007 — Градбата ја надмина висината на кулата [[Тајпеј 101]], која изнесува 509 m. * 12 август 2007 — Градбата ја надмина висината на [[кула Вилис]] со нејзината антена (527 m). * 12 септември 2007 — Со висина од 555,3 m, Бурџ Дубаи ја надмина висината на [[ЦН Кула|кулата ЦН]], со што стана највисоката зграда на Земјата.<ref name="CBC">{{наведени вести|title=CN Tower dethroned by Dubai building|url=http://www.cbc.ca/canada/story/2007/09/12/cntower-surpassed.html|publisher=Canadian Broadcasting Corporation|date=12 септември 2007|accessdate=[[13 септември]] [[2007]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703045949/http://www.cbc.ca/canada/story/2007/09/12/cntower-surpassed.html|archivedate=2007-07-03|url-status=live}}</ref> * 8 ноември 2007 — Чеично-бетонската конструкција беше завршена на висина од 601 m над основата.<ref name="doka-nov07">Doka Presseartikel: [http://www.doka.com/doka/de_global/whatsnew/news/pages/05187/index.php ''Burj Dubai erreicht 601 m Höhe im Originalzeitplan — Weltrekord mit Doka-Schalungstechnik] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091225105630/http://www.doka.com/doka/de_global/whatsnew/news/pages/05187/index.php |date=2009-12-25 }}</ref> * 7 април 2008 — Со достигнувањето на висината од 629 m, Бурџ Дубаи ја надмина висината на радиотелевизиската стаица KVLY во [[Северна Дакота]], [[САД]].<ref name="Emaar20080407">{{наведени вести|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=213|title=Burj Dubai surpasses KVLY-TV mast to become the world's tallest man-made structure|publisher=[[Emaar Properties]]|date=7 април 2008|accessdate=[[7 април]] [[2008]]}}</ref> * 1 септрмври 2008 — Градбата достигна висина од 687,9 m<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://realty.lenta.ru/news/2008/09/01/up/ |title=Небоскрёб Бурдж Дубай побил собственный рекорд высоты |accessdate=2012-07-31 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527112408/http://realty.lenta.ru/news/2008/09/01/up/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,414341,00.html Developer Says 'Burj Dubai' Skyscraper Reaches Record Height of 2,257 Feet]</ref>, со што ја надмина висината на радиотелевизиската станица Константинов во [[Полска]], изграден во 1991. Со тоа, градбата стана највисокиот објект на Земјата.<ref>{{наведени вести|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=83|title=Burj Dubai now a record 688m tall and continues to rise|publisher=[[Emaar Properties]]|date=1 септември 2008|accessdate=[[1 септември]] [[2008]]}}</ref> * 30 декември 2008 — Бурџ Дубаи достигна висина од 780 m.<ref name="Emaar20080926">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=766 |title=Burj Dubai is now over 780 metres and climbing… |publisher=Emaar |accessdate=[[31 декември]] [[2008]]}}</ref> * 17 јануари 2009 — Градбата ја достигна најавената висина од 818 m.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.business24-7.ae/articles/2009/1/pages/01182009_63dc3a90c9a848219058be301f3f7ded.aspx |title=Burj Dubai all set for 09/09/09 soft opening |publisher=business24-7.ae |accessdate=[[17 јуни]] [[2009]]}}</ref> * 1 октомври 2009 — Компанијата Emaar Properties објави дека активностите во врска со изградбата се завршени и кулата ќе биде отворена во јануари 2010.<ref name="Maktoob20091001">{{наведени вести|url=http://business.maktoob.com/20090000378742/Burj_Dubai_exterior_done_to_open_this_year/Article.htm|title=Burj Dubai exterior done, to open this year|publisher=Maktoob|date=1 октомври 2009|accessdate=[[1 октомври]] [[2009]]|archive-date=2009-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002153848/http://business.maktoob.com/20090000378742/Burj_Dubai_exterior_done_to_open_this_year/Article.htm|url-status=dead}}</ref> * 4 јануари 2010 — Се одржа церемонијата на свечено отворање на кулата.<ref name="MIA vo dubai"/> Истата беше преименувана од „Бурџ Дубаи“ во „Бурџ Халифа“, во чест на шеикот [[Халифа бин Заид ал Нахјан]]. === Моментни рекорди === * Највисок облакодер со висина на шилецот — 828 m (претходен рекорд — 509,2 m — облакодерот [[Тајпеј 101]]). * Највисок облакодер со висина на кровот — 824,55 m (преетходен рекорд — 449,2 m — облакодерот Тајпеј 101). * Највисок облакодер со висина со антената — 824,55 m (претходен рекорд — 529 m — [[Кула Вилис|Кулата Вилис]]). * Највисока градба, некогаш изградена — 828 m (претходен рекорд — 646,38 m — Варшавска радиотелевизиска станица). * Највисок објект до денес — 828 m (претходен рекорд — 628,8 m — радиотелевизиска станица KVLY). * Највисока зграда — 828 m (претходен рекорд — 553,3 m — [[ЦН Кула|кулата ЦН]]). * Градба со најмногу катови — 160 (претходен рекорд — 108 — [[Кула Вилис|Кулата Вилис]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.emporis.com/application/?nav=building&lng=3&id=117064|title=Willis Tower|publisher=Emporis|accessdate=[[6 јануари]] [[2010]]}}</ref> * Највисоки лифтови на светот.<ref name="tbitw">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tallest-building-in-the-world.com/2008/08/19/under-construction/some-interesting-facts-on-the-burj-dubai-the-tallest-building-in-the-world-under-construction.htm|title=Some interesting facts on the Burj Dubai|date=19 август 2008|publisher=The Tallest Buildings in the World|accessdate=[[1 август]] [[2009]]|archive-date=2012-06-22|archive-url=https://www.webcitation.org/68blvZiNq?url=http://www.tallest-building-in-the-world.com/2008/08/19/under-construction/some-interesting-facts-on-the-burj-dubai-the-tallest-building-in-the-world-under-construction.htm|url-status=dead}}</ref> * Најбрзи лифтови во светот — 18&nbsp;m/s (претходен рекорд — 16,83&nbsp;m/s — облакодер Тајпеј 101). * Највисока вертикална бетонска конструкција (за зграда) — 606 m<ref name="Putzmeister">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-8269E805/pm_online/hs.xsl/5933_ENU_HTML.htm|title=Putzmeister — Burj Dubai|publisher=[[Putzmeister]]|accessdate=[[23 март]] [[2009]]|archive-date=2009-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090126052732/http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-8269E805/pm_online/hs.xsl/5933_ENU_HTML.htm|url-status=dead}}</ref> (претходен рекорд — 449,2 m — облакодер Тајпеј 101). * Највисока вертикална бетонска конструкција (за каков било објект) — 606 m.<ref name="Putzmeister" /> (претходен рекорд — 532 m — хидроелектраната [[Рива дел Гарда]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-E36E4E4B/pm_online/hs.xsl/3498_ENU_HTML.htm|title=1994 — World record: 532&nbsp;m high — rise concrete conveying at the power station "Riva del Garda", Italy|publisher=[[Putzmeister]]|accessdate=[[11 април]] [[2009]]|archive-date=2009-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090126190541/http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-E36E4E4B/pm_online/hs.xsl/3498_ENU_HTML.htm|url-status=dead}}</ref>) * Првата највисока станбена зграда во светот.<ref name="Emporis">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=burjdubai-dubai-unitedarabemirates|title=Burj Dubai, Dubai, at Emporis.com|publisher=[[Emporis]]|accessdate=1 март 2007}}</ref> * Највисоката тераса на светот (на 124. кат).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.burjdubai.com/observation-deck.aspx|title='At The Top' — Burj Dubai's Observation Deck|publisher=BurjDubai.com|accessdate=[[6 јануари]] [[2010]]|archive-date=2010-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102040305/http://www.burjdubai.com/observation-deck.aspx|url-status=dead}}</ref> * Џамија на наголема висина во светот (на 154. кат).<ref name="Mosque and pool">{{Наведена мрежна страница |url= http://www.ndtv.com/news/world/dubais_skyscraper_has_worlds_highest_mosque.php |title= Dubai's skyscraper has world's highest Mosque |date= 5 јануари 2010 |author= Landon Thomas Jr |accessdate= [[5 јануари]] [[2010]]}}</ref> * Највисоката фасада од алуминиум и стакло во светот (512 m).<ref>[http://www.burjdubai.com/the-tower/construction.aspx Burj Khalifa Construction Timeline] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091215060325/http://www.burjdubai.com/the-tower/construction.aspx |date=2009-12-15 }}, BurjDubai.com</ref> * Најголем базен во светот (на 76. кат).<ref name="Mosque and pool" /> == Интересно == * Неколку илјади тони [[рециклирање|рециклиран]] челик потекнуваат од срушениот [[Дворец на Републиката (Берлин)|Дворец на Републиката]] во [[Берлин]].<ref>[http://www.spiegel.de/auto/aktuell/0,1518,602950,00.html Spiegel Online: Recycelte Materialien im VW Golf VI — DDR inside]</ref> * Конкурентската градба за највисока градба во светот, требаше да биде оддалечена само 12&nbsp;км од Бурџ Халифа. [[Кула Накхил|Кулата Накхил]] (порано позната како ''Ал Бурџ'') беше планирано да биде повисока од 1.000 m<ref name="xpress 6 октомври 2008">XPRESS: [http://www.xpress4me.com/news/uae/dubai/20009867.html Nakheel Tower to eclipse Burj Dubai], 6 октомври 2008</ref>. Но, почетокот на финансиската криза предизвика во март 2009, активностите на кулата да бидат откажани. Во декември 2009, проектот вреден 38 милијарди американски долари беше одложен, најрано до 2020.<ref>Skyscrapernews.com: [http://www.skyscrapernews.com/news.php?ref=1794 Dubai Plans 1140 Metre Tall Tower] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091201223531/http://www.skyscrapernews.com/news.php?ref=1794 |date=2009-12-01 }}, 6 октомври 2008</ref><ref>Skyscraperpage: [http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=35358 Nakheel Tower]</ref> * Растојанието што може да се помине со главниот лифт во Бурџ Халифа е 504 m, најмногу во однос на растојанието што може да се помине со било кој друг лифт во светот.<ref name="constructionweek">[http://www.constructionweekonline.com/article-7265-top-10-burj-khalifa-facts/ Top 10 Burj Khalifa facts], ConstructionWeek, 28 декември 2009</ref> * Во Бурџ Халифа има 1044 станови.<ref name="constructionweek"/> * Во подземјето има паркинг, со капацитет од 3.000 места за паркирање.<ref name="constructionweek"/> * За изградбата биле употребени 330.000 кубни метри бетон.<ref name="constructionweek2"/> * Површината на која е изградена кулата изнесува 526.760 метри квадратни.<ref name="constructionweek2"/> * Во еден момент, дури 12.000 работници работеле на изградба на кулата.<ref name="constructionweek"/> * За изградба на кулата се потрошени вкупно 22.000.000 работни часови.<ref name="constructionweek2">[http://www.constructionweekonline.com/article-7312-top-10-burj-khalifa-facts-part-2/ Top 10 Burj Khalifa facts: Part 2] ConstructionWeek vom 5 јануари 2010</ref> == Бурџ Халифа во текот на изградбата == <center><gallery> Податотека:Burj2.jpg|<center>1 февруари 2006</center> Податотека:20060829_Burj_Dubai.jpg|<center>29 август 2006</center> Податотека:84floors.jpg|<center>11 ноември 2006</center> Податотека:Burjdubaiaug92007.jpg|<center>9 август 2007</center> Податотека:Burj_dubai_3.11 август jpg|<center>11 март 2008</center> </gallery></center> == Поврзано == * [[Список на највисоки градби]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рв|Burj Khalifa}} * [http://www.burjdubai.com/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110203024106/http://www.burjdubai.com/ |date=2011-02-03 }} * [http://dubaimap.hipa.ae/index.html 360 степени панорамски поглед од Бурж Калифа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130129002345/http://dubaimap.hipa.ae/index.html |date=2013-01-29 }} * [http://www.burjdubaiskyscraper.com/ Burj Dubai Skyscraper.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060722131427/http://www.burjdubaiskyscraper.com/ |date=2006-07-22 }} * [http://www.som.com/ Архитекти во Skidmore, Owings & Merrill LLP] * [http://www.burjdubaiskyscraper.com/ Фотографии од кулата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060722131427/http://www.burjdubaiskyscraper.com/ |date=2006-07-22 }} * [http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html Otis Worldwide, Signature Projects] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120610204332/http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html |date=2012-06-10 }}, информации за лифтовите во кулата * [http://www.2daydubai.com/pages/downtown-burj-dubai.php 2daydubai.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100107050204/http://www.2daydubai.com/pages/downtown-burj-dubai.php |date=2010-01-07 }}, преглед на проектот Бурџ Халифа * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/8438857.stm Репортажа на BBC од церемонијата на свеченото отворање] {{Избрана}} [[Категорија:Дубаи]] [[Категорија:Високи градби]] [[Категорија:Облакодери во Обединетите Арапски Емирати]] [[Категорија:Облакодери повисоки од 350 метри]] [[Категорија:Архитектурата во 2009 година]] [[Категорија:Високотехнолошка архитектура]] kaafxk3w18ye14zgdbozrk3xlyyv8wx 1 143561 5583178 2069191 2026-06-27T09:43:59Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Список на градови во Соединетите Американски Држави по население]] на [[Разговор:Список на градови во САД по население]] презапишувајќи врз пренасочување 2069191 wikitext text/x-wiki {{Страница за разговор}} ==brest-bot проверка на правопис== *'''Податотека''' наместо '''Image''', вики клучни зборови на македонски. *'''Податотека''' наместо '''File''', вики клучни зборови на македонски. <small>''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] <small>([[User talk:Brest-bot|разговор]])</small> 14:37, 26 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''</small> == brest-bot проверка на правопис == *'''Линк''' наместо '''Врска''', англицизам.. *'''Списоци''' наместо '''Листи''', непотребен интернационализам. <small>''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] <small>([[User talk:Brest-bot|разговор]])</small> 16:05, 10 август 2010 (CEST), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''</small> 65mxxz1pk2mufq6hyw3liayat0vbqi7 0 155416 5583058 5224517 2026-06-26T20:24:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583058 wikitext text/x-wiki [[Податотека:VectorGraphicsExample.jpg|thumb|200px|right|Пример за ефектите на векторската графика: (a) изворна векторска илустрација; (b) векторската илустрација зголемена за 8 пати; (c) илустрацијата зголемена 8x како растерска слика. Растерските слики даваат лош квалитет при зголемување, додека векторските слики можат да се зголемуваат до бесконечност без да се изгуби на квалитет. (Овие слики се претворени во JPEG за да може да се прикажат на страницава.) ]] [[Податотека:Bitmap VS SVG mk.svg|мини|десно|260п|Илустрација на разликата помеѓу векторска и растерска графика]] '''Векторската графика''' — употреба на [[Примитив (геометрија)|примитиви]] како [[точка (геометрија)|точки]], [[линија (математика)|линии]], [[крива|криви]] и фигури или [[многуаголник|многуаголници]], сите засновани на математички равенки, со цел да се претстават [[слика|слики]] и [[сметачка графика]]. Векторски графички формати се комплементарни со [[растерска графика|растерската графика]], која претставува приказ на слики со помош на поле од [[пиксел]]и, како што честопати се користи за приказ на фоографски слики.<ref>{{Наведена книга | title = Обработка: Креативно кодирање и пресметковна уметност | author = Ајра Гринберг | publisher = Apress | year = 2007 | isbn = 159059617X | url = http://books.google.com/books?id=WTl_7H5HUZAC&pg=PA115&dq=raster+vector+graphics+photographic&lr=&as_brr=0&ei=llOVR5LKCJL0iwGZ8-ywBw&sig=YEjfPOYSUDIf1CUbL5S5Jbzs7M8}} {{en}}</ref> Постојат случаи кога е најдобро да се работи со векторски алатки и формати, и случаи кога е најдобро да се работи со растерски алатки и формати. Понекогаш двата формата одат заедно. Ефикасната и делотворна употреба на алатките бара познавање на предностите и органичувањата на секоја од овие технологии. == Преглед == Сметачките екрани се состојат од мали точки наречени [[пиксел]]и. Сликата на екранот е составена од вакви точки. Подобар квалитет се добива со помали и погусти точки, но ова бара и поголема податотека за да ги зачува податоците. Со зголемување на сликата (при ист број на пиксели) секој пиксел расте во големина и сликата станува зрнеста, и резолуцијата на окото му дава да ги распознае поединечните пиксели. Податотеките за векторска графика ги складираат линиите, фигурите и боите кои ја сочинуваат сликата како математички формули. Еден програм за векторска графика користи три формули за да ја конструира сликата на екранот, создавајќи сликата со најдобар можен квалитет, земјаќи ја предвид резолуцијата на екранот. Математичките формули определуваат каде треба да бидат поставени точките што ја сочинуват сликата за да се добијат најдобри резултати при приказ на сликата. Бидејќи овие формули даваат слика [[размерливост|размерлива]] во било која големина и детали, квалитетот на сликата зависи само од резолуцијата на екранот, а пак податотеката со податоците кои ја обликуваат сликата останува иста. Ако таа се испечати на хартија, добиената слика поостра и со повисока резолуција отколку онаа на екранот, иако се користи една иста податотека. === Обработка на векторска графика === [[Обработувач на векторска графика|Програмите за цртање на векторска графика]] се користат за создавање и обработка на векторска графика. Сликата се менува со обработка на објектите на екранот, а тие потоа се складираат како измени во математичките формули. Математичките опреатори во програмот се користат за растегнување, виткање и боење на компонентите во сликата или пак на целата слика. Овие алатки на корисникот му се прикажани интуитивно, со кориснички интерфејс. Сликата на екранот може да се сними и како битмапска/реастерска податотека, или пак да се создаде [[битмапа]] од векторската податотека со каква било резолуција за нејзино користење на каков било уред. Големината на создадената податотека зависи од бараната резолуција, но големината на векторската податотека која го создава битмапската/растерската податотека секогаш останува иста. Затоа претворањето на една векторска податотека во низа најразлични битмапски/растерски [[формат на податотека|формати]], но изведувањето на спротивното е многу потешко, особено кога се бара понатамошна обработка на векторската слика. Добра предност е да се зачува една слика создадена од изворна векторска податотека како битмапски/растерски формат, бидејќи различни системи имаат различни (и нескладни) векторски формати, а пак некои воопшто не поддржуваат векторска графика. Меѓутоа, штом податотеката еднаш ќе се претвори од векторски формат, веројатно е дека ќе биде поголема, и ја губи можноста за размерливост без губиток на резолуција. Исто така повеќе нема да може да се уредуваат поединечни компоненти на сликата како дискретни објекти. Векторските формати не се секогаш соодветни за графичка работа. На пример, дигиталните уреди како фотоапаратите и скенерите создаваат растерска графика која е непрактична за претворање во вектори, и затоа за ваква работа обработувачот ќе оперира со пиксели наместо со цртање на објекти дефинирани со математички формули. Опсежните графички алатки можат да комбинираат слики од векторски и растерски извори, и можат да имаат алатки за обработка на обете, бидејќи некои делови од сликата може да се создадени со фотоапарат, додека пак други може да се исцртани со помош на векторски алатки. === Стандарди === Стандардот на [[W3C]] за векторска графика е [[SVG]]. Овој стандард е комплексен и неговото установување било релативно бавно барем делумно заради комерцијални интереси. Многу денешни прелистувачи даваат барем некаква поддршка за приказ на svg податоци, но полната имплементација на овој стандард сѐ уште е ретка. [[Податотека:Rubik's cube.svg|thumb|200px|[[Рубикова коцка|Рубиковата коцка]] изработена со векторска графика]] [[Податотека:Phone.jpg|thumb|180px|Оригинална референтна фотографија пред нејзина [[векторизација]]]] [[Податотека:Phone.svg|thumb|180px|Во векторската уметност деталите можат да се додаваат или одземаат. Векторските илустрации можат да имаат свои сопствени бои, дозволувајќи им на уметниците да ги постигнат посакуваните резултати.]] === Примена === Една од првите примени на векторската графика бил американскиот систем за воздушна одбрана [[SAGE]]. Веокторските графички системи за [[контрола на воздушен сообраќај]] биле заменети дури во 1999 г, и веројатно сѐ уште се во употреба за воени и специјализирани системи. Векторската графика се користела и во обработувачот [[TX-2]] во [[Лабораторија Линколн|лабораторијата Линколн]] при [[Масачусетски технолошки институт|Масачусетскиот технолошки институт]] (MIT) од пионерот во сметачката графика [[Ајван Садерленд]] за неговиот програм [[Sketchpad]] во 1963 г. Подоцнежните векторски графички системи, највеќето од кои работеле со динамички изменливи складирани списоци на иструкции за исцртување, се GT40 на фирмата [[Digital Equipment Corporation|Digital]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brouhaha.com/~eric/retrocomputing/dec/gt40/|title="DEC GT40 терминал за графички приказ"|accessdate=2009-05-06|archive-date=2009-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090712224726/http://www.brouhaha.com/~eric/retrocomputing/dec/gt40/|url-status=dead}} {{en}}</ref> Постоел и систем за домашни игри кој работел на векторска графика наречен [[Vectrex]] како и разни [[аркадни игри]] како ''[[Asteroids]]'' и ''[[Space Wars]]''. Терминалите со мемориска цевка како [[Tektronix 4014]], можеле да прикажуваат векторски слики, но не и да ги менуваат без претходно бришење на приказот на екранот. Современи векторски графички екрани можат да се сретнат кај ласерските сценско-амбиентални ефекти, каде се користат две брзоодни X-Y [[огледало|огледала]] за брзо исцртување на фигури и текст на екранска површина. Поимот „векторска графика“ денес главно се користи во контекст на дводимензионална сметачка графика. Ова е еден од неколкуте начини кои уметникот може да ги употребува за создавање на слика на растерски екран. Други начини се текст, [[мултимедија]] и [[3Д рендерирање]]. Практично сето 3Д рендерирање денес се прави со помош на проширувања на 2Д векторски графички техники. [[Плотер]]ите за техничко цртање сѐ уште исцртуваат вектори директно на харија. == Работа == На пример, зададена е [[круг]] со [[полупречник]] ''r''. Главните [[информации]] кои му требаат на [[програмска опрема|програмот]] за да нацрта круг се следниве: # упатство кое му вели дека тоа што треба да го нацрта е круг # полупречникот ''r'' # [[координата|местоположба]] на средишната точка на кругот # стил на линиите и нивна боја (може и проѕирно) # стил на пополнување и негова боја (може и проѕирно) Предности кај овој начин на [[цртање]] наспроти [[растерска графика|растерската графика]]: * Ова минимално количество на информации значи дека [[големина на податотека|податотеката е многу помала]] во споредба со поголемите растерски слики бидејќи големината на приказот не зависи од [[димензија|димензиите]] на објектот), иако една векторска графика од мала податотека честопати се смета дека нема толку детали како фотографија од вистинскиот свет. * Следствено на тоа, можеме да го зголемуваме до бесконечност, на пр. лакот на една кружница, и тој секогаш ќе остане мазен. Од друга страна, ако имаме многуаголник кој претставува кружница, тогаш ќе се познае дека тој не е вистински крив. * При зголемување (зумирање), линиите и кривите не мора да се задебелуваат. Најчесто нивната широчина останува непроменета или пак тие се потесни отколку што би било пропорционално. Од друга страна, неправилните криви прикажани со прости геометриски фигури можат пропорционално да се прошират при зумирање, за да продолжат да изгледаат мазни, а не како тие геометриски фигури. * Параметрите на објектите се складираат и можат подоцна да се менуваат. Ова значи дека [[движење]]то, [[размерување]]то, [[ротација]]та, [[пополнување]]то итн. не го влошуваат [[квалитет]]от на цртежот. Покрај ова, вообичаено е димензиите да се зададат во единици независни од уреди, и со тоа се добива најдобра можна [[растеризација]] на растерски [[периферен уред|уреди]]. * Од тридимензионална перспектива, рендерирањето на сенките е исто така многу пореалистично кога се користи векторска графика, бидејќи тука сенките можат да се апстрахираат во светлосните зраци од кои се формирани. Ова дава фотореалистични слики и рендерирања. == Типични примитивни објекти == * [[линија|линии]] и [[прекршена линија|прекршени линии]] * [[многуаголник|многуаголници]] * [[кружница|кружници]] и [[елипса|елипси]] * [[Безјеова крива|Безјеови криви]] * [[безигон]]и * [[знак (информатика)|текст]] (во формати на фонтови како [[TrueType]] каде секоја буква се состои од [[Безјеова крива|Безјеови криви]]) Оваа листа не е целосна. Постојат разни видови на криви ([[Кубен Ермитов сплајн|Катмул-Ромови сплајнови]], [[Нееднообразен рационален B-сплајн|НРБС]] итн.), кои се од полза и имаат свои примени. Честопати за примитивен објект се смета и [[Растерска графика|битмапската]] слика. Од концептуален аспект, таа се однесува како [[правоаголник]]. == Векторски операции == [[Обработувач на векторска графика|Обработувачите на векторска графика]] најчесто дозволуват ротација, движење, отсликување, растегнување, искривување, [[афина трансформација|афини трансформации]], промена на [[преклопен ред|преклопниот ред]] (z-ред) и комбинирање на примитиви во посложени објекти. Во пософистицирани [[трансформација (математика)|трансформации]] спаѓаат [[Операција (математика)|операциите]] со затворени [[геометриска фигура|фигури]] ([[унија (теорија на множествата)|унија]], [[дополнување (теорија на множествата)|разликување]], [[пресек (теорија на множествата)|пресек]] итн.) Векторската графика е идеална за прости и сложени цртежи кои требаат да бидат независни од уред, или пак кои немаат потреба од [[фотореализам]]. На пример, [[Јазик за опишување страници|јазиците за опишување страници]] [[PostScript]] и [[PDF]] користат векторски графички модел. == Печатење == Векторските ликовни прикази се од клучно значење за [[печатење]]то. Бидејќи приказот е составен од низа математички криви, тој приказ ќе се испечати многу остро и јасно, дури и при негово зголемување. На пример, еден векторски логотип може да се испечати на мал лист хартија, а потоа векторскиот логотип да се зголеми и истиот да се испечати на [[рекламно пано]] при истиот непроменет квалитет. [[Растерска графика|Растерската графика]] со пониска резолуција при вакви зголемувања стануваат премногу матни или пикселирани за да бидат воопшто употребливи. Ако типографските знаци ги сметаме за слики, истата логика важи дури и за составувањето на пишан текст за печатење ([[сложување (печатарство)|сложување]]). Постарите множества знаци се складирале како битски карти, и ако се сака да се добие најдобриот квалитет, тогаш тие мораат да се употребат само со зададената резолуција; тие фонтови формати се нарекуваат неразмерливи. Во денешно време висококвалитетната типографија се заснова на цртежи на знаци ([[фонт]]ови) кои се зачувани како векторски графики, и како такви можат да се размеруваат до која било големина. Примери за вакви векторски формати се фонтовите од семејствата [[Postscript]] и [[TrueType]]. == Векторско илустрирање == Векторското илустрирање е популарна техника кај многу дигитални илустратори ширум светот. Меѓу најпрочуените уметници на меѓународната сцена од областа на ваквата уметност се [[Џон Бургерман]], [[Каталина Естрада]], [[Петра Штефанкова]], [[Нејтан Јуревисиус]], [[Ј. Ото Зајболд]] и други. == 3Д моделирање == Во [[3Д сметачка графика|3Д сметачката графика]] најчесто се среќаваат векторизирани прикази на површини (битските карти се користат за посебни цели како за создавање на текстура на површините, податоци за висински полиња и [[релјефно мапирање]]). За едноставни потреби, се користат прости [[многуаголна мрежа|мрежи]] со [[многуаголник|многуаголници]] за приказ на геометриски детали каде [[кадрова брзина|кадровата брзина]] или едноставноста се од поголема важност. За пософицтицирани потреби, каде графичарот е спремен да почека подолго, но да добие повисок [[квалитет]] и [[прецизност]], мазна [[површина]] се користат прикази како [[Безјеова површина|Безјеови парчиња]], [[NURBS]] или [[Поделбена површина|поделбени површини]]. Меѓутоа приказ на мазна површина може да се постигне и од многуаголна мрежа со употреба на алгоритми за сенчење како [[Фонгово сенчење|Фонг]] и [[Гуроово сенчење|Гуро]]. == Формати == {{Главна|Формати на дигитални слики#Векторски формати|l1=Векторски формати}} Еден пример за векторски графички формат е [[SVG]] ([[размерлива векторска графика]], ''Scalable Vector Graphics''), кој е [[отворен стандард]] создаден и развиен од [[Конзорциум за Светската мрежа|Конзорциумот за Светската мрежа]] за да ги задоволи потребите (и обиди од страна на неколку корпорации) за флексибилен, многунаменски, и сестран векторски формат напишан во [[скрипта (информатика)|скрипта]] за употреба на интернет и пошироко. Друг пример е [[VML]], предложен стандард прифатен од [[Microsoft]]. Форматот AI на програмот Adobe Illustrator исто така се смета за векторски графички стандард. Форматот [[SWF]] на Adobe, исто така е векторски содржател наменет за чување на анимации. Страниците создадени со Flash вака можат да се зголемуваат за потребите на монитор од било која големина, задржувајќи го квалитетот на сликата. == Поврзано == {{div col | cols=3}} * [[Сплајн]] * [[Безјеова крива]] * [[Adobe Illustrator]] * [[Inkscape]] * [[Cairo]] * [[Сметачки дизајн]] * [[Графичка програмска опрема]] * [[GXL]] (Graph eXchange Language) * [[Список на обработувачи на векторска графика]] * [[Векторизација]] * [[Обработувач на векторска графика]] * [[Размерлива векторска графика]] (SVG) * [[Мрежест модел]] {{div col end}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://vectorizer.kiwi/ Алатка за преведување на текст во векторски (SVG) илустрации] [[Категорија:Векторска графика| ]] [[Категорија:Графички дизајн]] k649k511a0bsgtc6h9i2o50o66yvzi3 0 156954 5582836 5523573 2026-06-26T12:14:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582836 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Божидар Видоески | портрет = BOZIDAR VIDOESKI.tif | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = 8 ноември 1920 | роден-место = [[Звечан]], [[Кралство СХС]] | починал-дата = {{death date and age|df=yes|1998|5|16|1920|11|8}} | починал-место = [[Сремска Каменица]], [[Република Србија (1992—2006)|Србија]], [[СР Југославија]] | починал-причина = [[срцев удар]] | националност = | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = <!-- овде треба да стои по што е позната личноста. пр. „по улогата во Бетмен“ --> | занимање = јазичар, дијалектолог | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} [[Податотека:ZvechankukjanaVidoeski1.jpg|мини|десно|250п|Родната куќа на Видоески во [[Звечан]].]] '''Божидар Видоески''' — ({{роден во|Звечан}}, {{роден на|8|јуни|1920}} - {{починат во|Сремска Каменица}}, {{починат на|16|мај|1998}}) – [[Македонија|македонски]] [[јазичар]], [[македонист]], [[славист]], основоположник на современата македонска [[дијалектологија]] и [[ономастика]], дописен член на [[МАНУ]] (1969) и редовен (1974), странски член на [[ХАЗУ]] (тогашна ЈАЗУ) (1986), на [[Полска академија на науките|Полската академија на науките и уметностите]] (ПАНУ) (1994), на [[Српска академија на науките и уметностите|САНУ]] (1997) и почесен доктор на Шлeскиот универзитет (Śląski Uniwersytet) во [[Катовице]] ([[Полска]]). За својата научна работа и за заслугите околу организацијата на науката во Македонија добитник е на високи награди и признанија.<ref name=MKE>{{МКЕ|275}}</ref> == Животопис == Роден е на [[8 ноември]] [[1920]] година во село [[Звечан]], [[Порече]]. Тој е познат јазичар, македонист и е сметам за татко на македонската [[дијалектологија]]. Завршил филологија и докторирал на [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|скопскиот универзитет]]. Бил долгогодишен [[професор]] и шеф на катедрата на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет]] во Скопје. Починал на [[16 мај]] [[1998]] година, од [[срцев удар]]. ==Творештво== * Прилог кон библиографијата на македонскиот јазик, ИМЈ, Скопје 1953; * Кумановскиот говор, ИМЈ, Скопје 1962; * Дијалектите на македонскиот јазик I–III, МАНУ, 1998–1999; * Фонолошките бази на говорите на македонскиот јазик, МАНУ 2000; * Географската терминологија во дијалектите на македонскиот јазик, МАНУ 1999; * (избор на трудови во превод на полски јазик:) „Slavia Meridionalis“, 2, Macedonica, Tom poswiecony Bozydarowi Vidoeskiemu, Insttut Slawistyki PAN, Warszawa, 1999; *Прашалник за собирање материјал за македонскиот дијалектен атлас, ИМЈ 2000; Dialects of Macedonian, Slavica, Bloomington, Inidiana, 2005; *(со З.Тополињска:) Од историјата на словенскиот вокализам, МАНУ, 2006. == Надворешни врски == * [http://macedonia.auburn.edu/MANU/Vidoeski/index.html Библиографија на трудовите на Видоески]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081024165221/http://macedonia.auburn.edu/MANU/Vidoeski/index.html |date=2008-10-24 }} * [http://www.manu.edu.mk/damj/audio/ Аудио материјали од македонските дијалекти од колекцијата на Божидар Видоески - Фонотека на Центарот за ареална лингвистика при МАНУ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Наводи == {{reflist}} {{Македонска книжевност}} {{МАНУ}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Видоески, Божидар}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски македонисти]] [[Категорија:Македонски слависти]] [[Категорија:Македонски академици]] [[Категорија:Југословенски писатели]] [[Категорија:Југословенски македонисти]] [[Категорија:Југословенски слависти]] [[Категорија:Југословенски академици]] [[Категорија:Академици на МАНУ]] [[Категорија:Академици на ХАЗУ]] [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Академици на ПАУ]] [[Категорија:Професори на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ - Скопје]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] bdg5ie12vvghzres6ajws6litdq4imw 0 168478 5582839 5565372 2026-06-26T12:21:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582839 wikitext text/x-wiki '''Боксот со голи тупаници''' е изворниот облик на [[бокс]], во блиско сродство со античките [[боречки спорт]]ови. Во овој спорт двајцата противници се пресметуваат без [[боксерски ракавици]] или какво било средство а омекнување на ударите. Разликата помеѓу [[улична борба|уличната борба]] и боксот без ракавици е во тоа што тој има правила, како да речеме забрана за [[удар|удирање]] на паднат противник, за разлика од пресметките од типот „[[гради в гради]]“. [[Податотека:John L Sullivan.jpg|framed|111px|Славниот боксер со голи тупаници [[Џон Саливан]].]] == Историја == Во англиската традиција (каде спортот е наречен ''bare-knuckle boxing''), за прв шампион се смета [[Џејмс Фиг]] кој ја освоил титулата во [[1719]] г. и ја сочувал сè додека не се повлекол од боксот заради возраст во 1730.<ref name="BKC">[http://www.georgianindex.net/Sport/Boxing/champ-boxers.html Шампионите во бокс со голи тупаници на Англија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090906140344/http://www.georgianindex.net/Sport/Boxing/champ-boxers.html |date=2009-09-06 }} {{en}}</ref> Други познати шампиони биле [[Џек Бротон]], [[Даниел Мендоса]], [[Џем Белчер]], [[Хен Парс]], [[Џон Гали]], [[Том Криб]], [[Том Спринг]], [[Џем Вард]], [[Џејмс Берк (боксер)|Џејмс Берк]], [[Вилијам Томпсон (боксер)|Вилијам 'Бендиго' Томпсон]], [[Бен Конт]], [[Том Сејерс]] и [[Џем Мејс]].<ref name="BKC"/> Најдолгиот меч со голи тупаници се случил во Мелбурн, Австралија, на 19 октомври 1856. Џејмс Кели и Џек Смит боксувале цели 6 часа и 15 минути.<ref name="Bare Knuckle Records">[http://www.trivia-library.com/a/strange-trivia-in-sports-boxing.htm Рекорди во бокс со голи тупаници] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120218065013/http://www.trivia-library.com/a/strange-trivia-in-sports-boxing.htm |date=2012-02-18 }} {{en}}</ref> [[Џем Мејс]], шампион на Англија, и [[Џо Кобурн]], поранешен американски шампион, одбоксирале меч во [[Њу Орлеанс]] во 1870 г. Овој меч бил најавуван како „меч на векот“, но борбата траела 3 часа и 48 минути и за тоа време обајцата противници не успеале да зададат ниту еден удар.<ref name="Bare Knuckle Records"/> Мејс го држи рекордот за најдолга боречка кариера (од каков било вид) во историјата, со 35 години стаж во рингот.<ref name="Bare Knuckle Records"/> Само еден боксер во историјата добил витештво. Единственото витештво е доделено на Сер [[Ден Донели]], шампион на [[Ирска]] околу 1815 г.<ref name="Bare Knuckle Records"/> == Познати боксери со голи тупаници == {{Главна|Список на боксери со голи тупаници}} * [[Џем Белчер]] * [[Сајмон Byrne]] * [[Бен Конт]] * [[Џејмс Корбет]] * [[Том Криб]] * [[Патрик Доерти]] * [[Џејмс Фиг]] * [[Џем Мејс]] * [[Лени Меклин]] (нарекуван „Најцрвстиот човек во Британија“) * [[Чарлс Бронсон (затвореник)|Мајкл Гордон Питерсен, попознат како Чарлс Бронсон]] (опишан како „најлошиот [[затвореник]] во Британија“) * [[Џони Којл]] * [[Едвард Танкл]] * [[Даниел Мендоса]] * [[Том Молино]] * [[Џон Мориси|Џон „Стар Чад“ Мориси]] (ја земал титулата од Саливан) * [[Мики Онил]] * [[Том Сејерс]] * [[Рој Шо]] * [[Џем Смит]] * [[Џон Саливан]] (прв шампион во тешка категорија) * [[Вилијам Томпсон (боксер)|Вилијам 'Бендиго' Томпсон]] * [[Бартли Горман]] * [[Карлос Санчес]] (четирикратен шампион) * [[Џон Џексон (боксер)|Џон Џексон]], кој го победил Мендоса * [[Џем Ворд]] * [[Вилијам Пери (боксер)|Вилијам Пери]] „Типтонскиот шибач“ == Поврзано == * [[Список на боксери со голи тупаници]] * „[[Боречки клуб (филм)|Боречки клуб]]“ * „[[Снеч]]“ == Наводи == {{reflist}} * [http://www.dilloninvestigates.com/index_files/Page390.htm ''The Outsiders - Exposing the Secretive World of Ireland's Travellers''] Глава 4 и 5 (ISBN 978-1-903582-67-1) од Eamon Dillon, издадено ноември 2006, Merlin Publishing == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=Z36NjMNNrtw Мекејл Мертон - 30 години шапион по бокс со голи тупаници (видеоинсерт)] [[Категорија:Бокс]] [[Категорија:Боречки спортови]] [[Категорија:Боречки вештини]] [[Категорија:Поединечни спортови]] [[eo:Antikva greka boksado]] [[es:Boxeo en la Antigua Grecia]] [[et:Rusikavõitlus]] [[fi:Antiikin kreikkalaisnyrkkeily]] [[fr:Pugilat]] [[he:איגרוף ביוון העתיקה]] [[hu:Ókori görög ökölvívás]] [[ia:Boxa grec antique]] [[id:Pertandingan tinju Yunani Kuno]] [[ja:古代ギリシアのボクシング]] [[la:Pugilatio (Graeci antiqui)]] [[simple:Ancient Greek boxing]] [[su:Tinju Yunani Kuna]] [[zh:古希腊拳击]] penbqah3xi243m2b4q1qc9qlpn6d2db 10 195474 5582959 5535297 2026-06-26T16:49:57Z Gurther 105215 5582959 wikitext text/x-wiki {{infobox | child = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes|yes}} | bodyclass = vcard | aboveclass = fn | abovestyle = background-color: #cbe; font-size: 125% | above = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes|| {{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} }} | subheader1 = {{#if: {{{title|}}} |<!-- TITLETEXT SWITCH: EMBEDDED BY REALM (ALPHABETICALLY) --> ''{{{title|}}}'' {{{titletext|{{#switch:{{lc:{{{more}}}}} | no = | austria = ''[[Emperor of Austria#Full titles|(more...)]]'' | belgium = ''[[Monarchy of Belgium#Title|(more...)]]'' | britain = ''[[Style of the British sovereign#Styles of British sovereigns|(more...)]]'' | china = ''[[Chinese sovereign|(more...)]]'' | cyprus = ''[[Style of the Greek Sovereign#List of changes to the royal style|(more...)]]'' | denmark = ''[[Style of the Danish sovereign|(more...)]]'' | en-sco = ''[[Style of the British sovereign#Styles of English and Scottish sovereigns|(more...)]]'' | england = ''[[Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|(more...)]]'' | ethiopia = ''[[Emperor of Ethiopia#Style|(more...)]]'' | france = ''[[Style of the French sovereign#List of changes to the royal style|(more...)]]'' | hre = ''[[Holy Roman Emperor#Coronation|(more...)]]'' | hungary = ''[[Styles of Hungarian sovereigns|(more...)]]'' | italy = ''[[Style of the Italian sovereign|(more...)]]'' | jerusalem = ''[[Kings of Jerusalem#Kings of Jerusalem (1099–1291)|(more...)]]'' | luxembourg = ''[[Grand Duke of Luxembourg#Full titles|(more...)]]'' | malaysia = ''[[Malay titles#Malay_royalty|(more...)]]'' | monaco = ''[[Style of the Monegasque sovereign|(more...)]]'' | netherlands = ''[[Monarchy of the Netherlands#Full title|(more...)]]'' | norway = ''[[Style of the Norwegian sovereign|(more...)]]'' | parma = ''[[List of Dukes of Parma|(more...)]]'' | portugal = ''[[Style of the Portuguese sovereign|(more...)]]'' | russia = ''[[Tsar#Full style of Russian Sovereigns|(more...)]]'' | scotland = ''[[Style of the monarchs of Scotland#From the late Middle Ages to the Acts of Union|(more...)]]'' | sicilies = ''[[Kingdom of the Two Sicilies#Titles of King of the Two Sicilies|(more...)]]'' | spain-crown = ''[[List of titles and honours of the Spanish Crown|(more...)]]'' | spain-heir = ''[[Titles held by the heir apparent to the Spanish Throne|(more...)]]'' | sweden = ''[[Style of the Swedish sovereign|(more...)]]'' }}}}} }} | imageclass = photo | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|upright=1.0|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | captionstyle = line-height:normal;padding-bottom:0.2em;padding-top:0.2em; | caption = {{{caption|}}} | headerstyle = background-color: #e4dcf6;line-height:normal;padding:0.2em 0.2em | header1 = {{#if:{{{succession|}}}|{{{succession}}} {{#if:{{{moretext|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext}}} </div>}}}} | label2 = {{if empty| {{{reign-type|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=На позиција|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=На позиција|На престол}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data2 = {{{reign|}}} | label3 = [[Крунисување]] | data3 = {{{coronation|}}} | label4 = Investiture | data4 = {{{investiture|}}} | label5 = {{#if:{{{pre-type|}}}|{{{pre-type}}}|Претходник}} | data5 = {{{predecessor|}}} | label6 = {{#if:{{{suc-type|}}}|{{{suc-type}}}|Наследник}} | data6 = {{{successor|}}} | label7 = {{#if:{{{reg-type|}}}|{{{reg-type}}}|Регент}} | data7 = {{{regent|}}} | header8 = {{#if:{{{succession1|}}}|{{{succession1}}} {{#if:{{{moretext1|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext1}}} </div>}}}} | label9 = {{if empty| {{{reign-type1|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=На позиција|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=На позиција|На престол}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data9 = {{{reign1|}}} | label10 = {{#if:{{{cor-type1|}}}|{{{cor-type1}}}|Крунисување}} | data10 = {{{coronation1|}}} | label11 = {{#if:{{{pre-type1|}}}|{{{pre-type1}}}|Претходник}} | data11 = {{{predecessor1|}}} | label12 = {{#if:{{{suc-type1|}}}|{{{suc-type1}}}|Наследник}} | data12 = {{{successor1|}}} | label13 = {{#if:{{{reg-type1|}}}|{{{reg-type1}}}|Регент}} | data13 = {{{regent1|}}} | header14 = {{#if:{{{succession2|}}}|{{{succession2}}} {{#if:{{{moretext2|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext2}}} </div>}}}} | label15 = {{if empty| {{{reign-type2|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=На позиција|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=На позиција|На престол}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data15 = {{{reign2|}}} | label16 = {{#if:{{{cor-type2|}}}|{{{cor-type2}}}|Крунисување}} | data16 = {{{coronation2|}}} | label17 = {{#if:{{{pre-type2|}}}|{{{pre-type2}}}|Претходник}} | data17 = {{{predecessor2|}}} | label18 = {{#if:{{{suc-type2|}}}|{{{suc-type2}}}|Наследник}} | data18 = {{{successor2|}}} | label19 = {{#if:{{{reg-type2|}}}|{{{reg-type2}}}|Регент}} | data19 = {{{regent2|}}} | header20 = {{#if:{{{succession3|}}}|{{{succession3}}} {{#if:{{{moretext3|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext3}}} </div>}}}} | label21 = {{if empty| {{{reign-type3|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=На позиција|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=На позиција|На престол}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data21 = {{{reign3|}}} | label22 = {{#if:{{{cor-type3|}}}|{{{cor-type3}}}|Крунисување}} | data22 = {{{coronation3|}}} | label23 = {{#if:{{{pre-type3|}}}|{{{pre-type3}}}|Претходник}} | data23 = {{{predecessor3|}}} | label24 = {{#if:{{{suc-type3|}}}|{{{suc-type3}}}|Наследник}} | data24 = {{{successor3|}}} | label25 = {{#if:{{{reg-type3|}}}|{{{reg-type3}}}|Регент}} | data25 = {{{regent3|}}} | header26 = {{#if:{{{succession4|}}}|{{{succession4}}} {{#if:{{{moretext4|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext4}}} </div>}}}} | label27 = {{if empty| {{{reign-type4|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=На позиција|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=На позиција|На престол}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data27 = {{{reign4|}}} | label28 = {{#if:{{{cor-type4|}}}|{{{cor-type4}}}|Крунисување}} | data28 = {{{coronation4|}}} | label29 = {{#if:{{{pre-type4|}}}|{{{pre-type4}}}|Претходник}} | data29 = {{{predecessor4|}}} | label30 = {{#if:{{{suc-type4|}}}|{{{suc-type4}}}|Наследник}} | data30 = {{{successor4|}}} | label31 = {{#if:{{{reg-type4|}}}|{{{reg-type4}}}|Регент}} | data31 = {{{regent4|}}} | header32 = {{#if:{{{succession5|}}}|{{{succession5}}} {{#if:{{{moretext5|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext5}}} </div>}}}} | label33 = {{if empty| {{{reign-type5|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=На позиција|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=На позиција|На престол}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data33 = {{{reign5|}}} | label34 = {{#if:{{{cor-type5|}}}|{{{cor-type5}}}|Крунисување}} | data34 = {{{coronation5|}}} | label35 = {{#if:{{{pre-type5|}}}|{{{pre-type5}}}|Претходник}} | data35 = {{{predecessor5|}}} | label36 = {{#if:{{{suc-type5|}}}|{{{suc-type5}}}|Наследник}} | data36 = {{{successor5|}}} | label37 = {{#if:{{{reg-type5|}}}|{{{reg-type5}}}|Регент}} | data37 = {{{regent5|}}} | header38 = {{#if:{{{succession6|}}}|{{{succession6}}} {{#if:{{{moretext6|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext6}}} </div>}}}} | label39 = {{if empty| {{{reign-type6|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=На позиција|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=На позиција|На престол}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data39 = {{{reign6|}}} | label40 = {{#if:{{{cor-type6|}}}|{{{cor-type6}}}|Крунисување}} | data40 = {{{coronation6|}}} | label41 = {{#if:{{{pre-type6|}}}|{{{pre-type6}}}|Претходник}} | data41 = {{{predecessor6|}}} | label42 = {{#if:{{{suc-type6|}}}|{{{suc-type6}}}|Наследник}} | data42 = {{{successor6|}}} | label43 = {{#if:{{{reg-type6|}}}|{{{reg-type6}}}|Регент}} | data43 = {{{regent6|}}} | header44 = {{#if:{{{succession7|}}}|{{{succession7}}} {{#if:{{{moretext7|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext7}}} </div>}}}} | label45 = {{if empty| {{{reign-type7|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=На позиција|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=На позиција|На престол}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data45 = {{{reign7|}}} | label46 = {{#if:{{{cor-type7|}}}|{{{cor-type7}}}|Крунисување}} | data46 = {{{coronation7|}}} | label47 = {{#if:{{{pre-type7|}}}|{{{pre-type7}}}|Претходник}} | data47 = {{{predecessor7|}}} | label48 = {{#if:{{{suc-type7|}}}|{{{suc-type7}}}|Наследник}} | data48 = {{{successor7|}}} | label49 = {{#if:{{{reg-type7|}}}|{{{reg-type7}}}|Регент}} | data49 = {{{regent7|}}} | header50 = {{#if:{{{succession8|}}}|{{{succession8}}} {{#if:{{{moretext8|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext8}}} </div>}}}} | label51 = {{if empty| {{{reign-type8|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=На позиција|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=На позиција|На престол}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data51 = {{{reign8|}}} | label52 = {{#if:{{{cor-type8|}}}|{{{cor-type8}}}|Крунисување}} | data52 = {{{coronation8|}}} | label53 = {{#if:{{{pre-type8|}}}|{{{pre-type8}}}|Претходник}} | data53 = {{{predecessor8|}}} | label54 = {{#if:{{{suc-type8|}}}|{{{suc-type8}}}|Наследник}} | data54 = {{{successor8|}}} | label55 = {{#if:{{{reg-type8|}}}|{{{reg-type8}}}|Регент}} | data55 = {{{regent8|}}} | header56 = {{#if:{{{succession9|}}}|{{{succession9}}} {{#if:{{{moretext9|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext9}}} </div>}}}} | label57 = {{if empty| {{{reign-type9|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=На позиција|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=На позиција|На престол}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data57 = {{{reign9|}}} | label58 = {{#if:{{{cor-type9|}}}|{{{cor-type9}}}|Крунисување}} | data58 = {{{coronation9|}}} | label59 = {{#if:{{{pre-type9|}}}|{{{pre-type9}}}|Претходник}} | data59 = {{{predecessor9|}}} | label60 = {{#if:{{{suc-type9|}}}|{{{suc-type9}}}|Наследник}} | data60 = {{{successor9|}}} | label61 = {{#if:{{{reg-type9|}}}|{{{reg-type9}}}|Регент}} | data61 = {{{regent9|}}} | header62 = {{#if:{{{succession10|}}}|{{{succession10}}} {{#if:{{{moretext10|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext10}}} </div>}}}} | label63 = {{if empty| {{{reign-type10|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=На позиција|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=На позиција|На престол}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data63 = {{{reign10|}}} | label64 = {{#if:{{{cor-type10|}}}|{{{cor-type10}}}|Крунисување}} | data64 = {{{coronation10|}}} | label65 = {{#if:{{{pre-type10|}}}|{{{pre-type10}}}|Претходник}} | data65 = {{{predecessor10|}}} | label66 = {{#if:{{{suc-type10|}}}|{{{suc-type10}}}|Наследник}} | data66 = {{{successor10|}}} | label67 = {{#if:{{{reg-type10|}}}|{{{reg-type10}}}|Регент}} | data67 = {{{regent10|}}} | header68 = {{#if: {{{succession|}}} | <div style="height: 4px; width:100%;"></div>}} | label69 = Роден(а) | data69 = {{br separated entries| {{{birth_name|}}} | {{{birth_date|}}} | {{{birth_place|}}} }} | label70 = Починал(а) | data70 = {{br separated entries| {{{death_date|}}} | {{{death_place|}}} }} | label71 = Почивалиште | data71 = {{br separated entries |1= {{{burial_date|{{{date of burial|}}}}}} |2= {{#if:{{{burial_place|{{{place of burial|}}}}}}|<div style="display:inline" class="label">{{{burial_place|{{{place of burial|}}}}}}</div>}} }} | label72 = Придружник | data72 = {{{queen|}}} | label73 = {{{spouse-type|{{#switch:{{{type}}}|monarch={{#switch:{{{consort}}}|yes=Spouse|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=Сопружник|Сопруга}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}}|majesty={{#switch:{{{consort}}}|yes=Spouse|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=Сопружник|Сопруга}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}}|Сопружник}}}}} | data73 = {{{spouse|}}} | label74 = {{#if:{{{spouses-type|}}}|{{{spouses-type}}}|Сопружници}} | data74 = {{{spouses|}}} | label75 = {{#if:{{{spouse 2|}}} | Жени | Жена }}<!-- alternative to using 'spouses' and 'spouses-type' --> | data75 = {{#if: {{{spouse 1|}}}| {{unbulleted list | {{{spouse 1}}} | {{{spouse 2|}}} | {{{spouse 3|}}} | {{{spouse 4|}}} | {{{spouse 5|}}} | {{{spouse 6|}}} | {{{spouse 7|}}} | {{{spouse 8|}}} | {{{spouse 9|}}} }}}} | label76 = {{#if:{{{issue-type|}}}|{{{issue-type}}}|Деца}}{{#if:{{{issue-link|}}}|<br><span style="font-weight:normal">''[[{{{issue-link}}}|{{#if:{{{issue-pipe|}}}|{{{issue-pipe}}}|Detail}}]]''</span>}} | data76 = {{{issue|}}} | data77 = {{#if:{{{full name|}}}{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}{{{era dates|}}}{{{regnal name|}}}{{{posthumous name|}}}{{{temple name|}}}| {{Infobox|bodystyle=border-collapse:collapse; border-spacing:0px; border:none; width:100%; margin:0px; font-size:100%; clear:none; float:none | headerstyle = text-align:left | datastyle = text-align:left; padding-left:0.7em; | header1 = {{#if:{{{full name|}}}|Полно име}} | class2 = nickname <!-- "nickname" is the correct parameter value for hCard --> | data2 = {{{full name|}}} | header3 = {{#if:{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}|Full name}} | data4 = {{#if:{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}| {{unbulleted list | 1 = {{#if: {{{family_name|}}} | [[Chinese surname|Family name]]: <div style="display:inline" class="nickname">{{{family_name}}}</div> }} | 2 = {{#if: {{{clan_name|}}} | [[Chinese surname|Clan name]]: <div style="display:inline" class="nickname">{{{clan_name}}}</div> }} | 3 = {{#if: {{{given_name|}}} | [[Chinese given name|Given name]]: <div style="display:inline" class="nickname">{{{given_name}}}</div> }} }}}} | header5 = {{#if: {{{era dates|}}} |Era {{#if:{{{era name|}}}|name and&nbsp;}}dates}} | data6 = {{#if: {{{era dates|}}} | {{#if:{{{era name|}}}|{{{era name}}}:&nbsp;}}{{{era dates}}} }} | header7 = {{#if: {{{regnal name|}}} |[[Престолно име]]}} | data8 = {{{regnal name|}}} | header9 = {{#if: {{{posthumous name|}}} | [[Посмртно име]]}} | data10 = {{{posthumous name|}}} | header11 = {{#if: {{{temple name|}}} | [[Храмовно име]] }} | data12 = {{{temple name|}}} }} }} | label78 = {{{native_lang1}}} | data78 = {{#if: {{{native_lang1|}}}|{{{native_lang1_name1|}}}}} | label79 = {{{native_lang2}}} | data79 = {{#if: {{{native_lang2|}}}|{{{native_lang2_name1|}}}}} | label80 = {{{native_lang3}}} | data80 = {{#if: {{{native_lang3|}}}|{{{native_lang3_name1|}}}}} | label81 = {{{native_lang4}}} | data81 = {{#if: {{{native_lang4|}}}|{{{native_lang4_name1|}}}}} | label82 = {{{native_lang5}}} | data82 = {{#if: {{{native_lang5|}}}|{{{native_lang5_name1|}}}}} | label83 = [[Династија|{{#if:{{{house-type|}}}|{{{house-type}}}|Династија}}]] | data83 = {{{house|}}} | label84 = [[Династија|{{#if:{{{house-type|}}}|{{{house-type}}}|Династија}}]] | data84 = {{{royal house|}}} | label85 = [[Династија]] | data85 = {{{dynasty|}}} | label86 = Татко | data86 = {{{father|}}} | label87 = Мајка | data87 = {{{mother|}}} | label88 = Вероисповед | data88 = {{{religion|}}} | label89 = Занимање | data89 = {{{occupation|}}} | label90 = {{#if:{{{signature_type|}}}| {{{signature_type}}} | Потпис }} | data90 = {{#if:{{{signature|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{signature|}}}|size=125px|alt={{{signature_alt|}}}|title={{{name<includeonly>|{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}'s signature}}}} | data91 = {{{module|}}} }}{{#if:{{{pronunciation|}}}|[[Category:Biography template using pronunciation]]}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{главен-друг|}}|preview=Page using [[Template:Infobox royalty]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 2 | alt | birth_date | birth_name | birth_place | burial_date | burial_place | caption | clan_name | consort | cor-type | cor-type1 | cor-type2 | cor-type3 | cor-type4 | cor-type5 | cor-type6 | cor-type7 | cor-type8 | cor-type9 | coronation | coronation1 | coronation2 | coronation3 | coronation4 | coronation5 | coronation6 | coronation7 | coronation8 | coronation9 | date of burial | death_date | death_place | dynasty | embed | era dates | era name | family_name | father | full name | given_name | house | house-type | image | image_size | investiture | issue | issue-link | issue-pipe | issue-type | module | more | moretext | moretext1 | moretext2 | moretext3 | moretext4 | moretext5 | moretext6 | moretext7 | moretext8 | moretext9 | mother | name | native_lang1 | native_lang1_name1 | native_lang2 | native_lang2_name1 | native_lang3 | native_lang3_name1 | native_lang4 | native_lang4_name1 | native_lang5 | native_lang5_name1 | occupation | place of burial | posthumous name | pre-type | pre-type1 | pre-type2 | pre-type3 | pre-type4 | pre-type5 | pre-type6 | pre-type7 | pre-type8 | pre-type9 | predecessor | predecessor1 | predecessor2 | predecessor3 | predecessor4 | predecessor5 | predecessor6 | predecessor7 | predecessor8 | predecessor9 | queen | reg-type | reg-type1 | reg-type2 | reg-type3 | reg-type4 | reg-type5 | reg-type6 | reg-type7 | reg-type8 | reg-type9 | regent | regent1 | regent2 | regent3 | regent4 | regent5 | regent6 | regent7 | regent8 | regent9 | regnal name | reign | reign-type | reign-type1 | reign-type2 | reign-type3 | reign-type4 | reign-type5 | reign-type6 | reign-type7 | reign-type8 | reign-type9 | reign1 | reign2 | reign3 | reign4 | reign5 | reign6 | reign7 | reign8 | reign9 | religion | royal house | signature | signature_alt | signature_type | spouse | spouse 1 | spouse 2 | spouse 3 | spouse 4 | spouse 5 | spouse 6 | spouse 7 | spouse 8 | spouse 9 | spouse-type | spouses | spouses-type | suc-type | suc-type1 | suc-type2 | suc-type3 | suc-type4 | suc-type5 | suc-type6 | suc-type7 | suc-type8 | suc-type9 | succession | succession1 | succession2 | succession3 | succession4 | succession5 | succession6 | succession7 | succession8 | succession9 | successor | successor1 | successor2 | successor3 | successor4 | successor5 | successor6 | successor7 | successor8 | successor9 | temple name | title | titletext | type | succession10 | moretext10 | reign-type10 | reign10 | coronation10 | cor-type10 | predecessor10 | pre-type10 | successor10 | suc-type10 | regent10 | reg-type10}}<noinclude> {{документација}} [[Категорија:Инфокутии за личности|Кралска]] </noinclude> bq1fedlfo496rd819tvwool1tn33xu3 10 197669 5582971 5528026 2026-06-26T17:07:51Z Gurther 105215 5582971 wikitext text/x-wiki {{Infobox | child = {{#ifeq:{{{embed|}}}|yes|yes}} | bodyclass = vcard | above = {{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | abovestyle = font-size:125%; text-align:center | aboveclass = fn org | labelstyle = font-weight:bold | subheader = {{#if: {{{native_name|}}}<!-- -->| ''Месно име{{#if: {{{native_name2|}}} | s }}''{{#if: {{{native_language|}}}<!-- -->| <br /> {{#ifexist: Template:Langx|{{{native_language}}}<!-- -->| {{Langx|{{{native_language}}}|{{{native_name}}}}}<!-- -->| {{#ifexist: Template:langx|{{lang2iso|{{{native_language}}}}}<!-- -->| {{Langx|{{lang2iso|{{{native_language}}}}}|{{{native_name}}}}}<!-- -->| {{#if: {{{native_name2|}}} | <br /> }}{{{native_language|}}}: ''{{{native_name}}}''<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| <br /> {{{native_name|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if: {{{native_name2|}}}<!-- -->| {{#if: {{{native_language2|}}}<!-- -->| <br /> {{#ifexist: Template:langx|{{{native_language2}}}<!-- -->| {{langx|{{{native_language2}}}|{{{native_name2}}}}}<!-- -->| {{#ifexist: Template:langx|{{lang2iso|{{{native_language2}}}}}<!-- -->| {{langx|{{lang2iso|{{{native_language2}}}}}|{{{native_name2}}}}}<!-- -->| {{{native_language2|}}}: ''{{{native_name2}}}''<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| <br /> {{{native_name2|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if: {{{native_name3|}}}<!-- -->| {{#if: {{{native_language3|}}}<!-- -->| <br /> {{#ifexist: Template:langx|{{{native_language3}}}<!-- -->| {{langx|{{{native_language3}}}|{{{native_name3}}}}}<!-- -->| {{#ifexist: Template:langx|{{lang2iso|{{{native_language3}}}}}<!-- -->| {{langx|{{lang2iso|{{{native_language3}}}}}|{{{native_name3}}}}}<!-- -->| {{{native_language3|}}}: ''{{{native_name3}}}''<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| <br /> {{{native_name3|}}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} | subheader2 = {{{other_name|{{{alternate_name|}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}} |size={{#if:{{{image_size|}}}|{{min|{{if empty|{{#invoke:String|match|{{{image_size}}}|^%d+}}|250}}|300}}}} |upright={{#if:{{{image_upright|}}}|{{min|{{{image_upright}}}|1.35}}|1.14}} |alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}} |size={{#if:{{{image_map_size|}}}|{{min|{{if empty|{{#invoke:String|match|{{{image_map_size}}}|^%d+}}|250}}|300}}}} |upright={{#if:{{{image_map_upright|}}}|{{min|{{{image_map_upright}}}|1.35}}|1.14}} |alt={{{image_map_alt|}}}}} | caption2 = {{{image_map_caption|}}} <!-- Row for map if no image is specified --> | image3 = {{#if:{{{image|}}}||{{#if:{{{locmapin|}}}|{{#if:{{{coordinates|}}}{{#property:P625}}|{{Location map|{{{locmapin|}}} | border = infobox | caption = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}|Местоположба на {{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} во {{#invoke:Location map|data|{{{locmapin|}}}|name}}}} | float = center | alt = {{{map_alt|}}} | relief = {{{map_relief|}}} | width = {{{map_width|235}}} | coordinates = {{{coordinates|}}} | mark = {{{map_dot_mark|Red pog.svg}}} | marksize = 7 | label = {{{pushpin_label|{{{map dot label|{{{map_dot_label|}}}}}}}}} }}}}}}}} | image4 = {{#invoke:Infobox mapframe|auto|mapframe-frame-width=250}} | caption4 = {{#invoke:Infobox mapframe|autocaption}} | label1 = Тип | data1 = {{{type|}}} | label2 = Етимологија | data2 = {{{etymology|}}} | label3 = Местоположба | data3 = {{{location|}}} | label4 = Најблизок град | data4 = {{{nearest_city|}}} <!-- Coordinates --> | label5 = Координати | data5 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:landmark}}{{{coord_ref|}}}}} | label6 = [[British national grid reference system|OS grid reference]] | data6 = {{#if:{{{gbgridref|}}}|{{gbm4ibx|{{{gbgridref}}}|name={{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} }}{{{gbgridref_note|}}}}} | label7 = Површина | data7 = {{{area|}}} | label8 = Надморска височина | data8 = {{{elevation|}}} | label9 = Височина | data9 = {{{height|}}} | label10 = Должина | data10 = {{{length|}}} | label11 = {{{beginning_label|}}} | data11 = {{#if: {{{beginning_label|}}} | {{{beginning_date|}}} }} | label12 = Формиран | data12 = {{{formed|}}} | label13 = Основан | data13 = {{{founded|}}} | label14 = Основач | data14 = {{{founder|}}} | label15 = Изграден | data15 = {{{built|}}} | label16 = Изграден од | data16 = {{{builder|}}} | label17 = Изграден за | data17 = {{{built_for|}}} | label18 = Original use | data18 = {{{original_use|}}} | label19 = Срушен | data19 = {{{demolished|}}} | label20 = Rebuilt | data20 = {{{rebuilt|}}} | label21 = Restored | data21 = {{{restored|}}} | label22 = Restored by | data22 = {{{restored_by|}}} | label23 = Current use | data23 = {{{current_use|}}} | label24 = {{{end_label|}}} | data24 = {{#if: {{{end_label|}}} | {{{end_date|}}} }} | label25 = Архитект{{#if:{{{architects|}}}|s}} | data25 = {{if empty|{{{architects|}}}|{{{architect|}}}}} | label26 = Скулптор | data26 = {{{sculptor|}}} | label27 = Архитектонски стил(ови) | data27 = {{{architecture|}}} | label28 = Посетеност | data28 = {{#if:{{{visitation_num|}}} |{{{visitation_num|}}}{{#if:{{{visitation_year|}}}|&nbsp;(во {{{visitation_year}}})}}{{{visitation_ref|}}} |{{{visitors_num|}}}{{#if:{{{visitors_year|}}}|&nbsp;(во {{{visitors_year}}})}}{{{visitors_ref|}}} }} | label29 = Управа | data29 = {{{governing_body|}}} | label30 = Сопственик | data30 = {{{owner|{{{ownership|}}}}}} | label31 = Year of event | data31 = {{{year of event|}}} | label32 = Important events | data32 = {{{events|}}} | label33 = Мрежно место | data33 = {{{website|}}} <!-- Leave space for possible future expansion --> <!-- designation sections --> | data34 = {{Заштитено место|embed=yes<!-- One--> | designation1 = {{{designation1|}}} | designation1_offname = {{{designation1_offname|}}} | designation1_type = {{{designation1_type|}}} | designation1_criteria = {{{designation1_criteria|}}} | designation1_date = {{{designation1_date|}}} | delisted1_date = {{{delisted1_date|}}} | designation1_partof = {{{designation1_partof|}}} | designation1_number = {{{designation1_number|}}} | designation1_free1name = {{{designation1_free1name|}}} | designation1_free1value = {{{designation1_free1value|}}} | designation1_free2name = {{{designation1_free2name|}}} | designation1_free2value = {{{designation1_free2value|}}} | designation1_free3name = {{{designation1_free3name|}}} | designation1_free3value = {{{designation1_free3value|}}}<!-- Two--> | designation2 = {{{designation2|}}} | designation2_offname = {{{designation2_offname|}}} | designation2_type = {{{designation2_type|}}} | designation2_criteria = {{{designation2_criteria|}}} | designation2_date = {{{designation2_date|}}} | delisted2_date = {{{delisted2_date|}}} | designation2_partof = {{{designation2_partof|}}} | designation2_number = {{{designation2_number|}}} | designation2_free1name = {{{designation2_free1name|}}} | designation2_free1value = {{{designation2_free1value|}}} | designation2_free2name = {{{designation2_free2name|}}} | designation2_free2value = {{{designation2_free2value|}}} | designation2_free3name = {{{designation2_free3name|}}} | designation2_free3value = {{{designation2_free3value|}}}<!-- Three--> | designation3 = {{{designation3|}}} | designation3_offname = {{{designation3_offname|}}} | designation3_type = {{{designation3_type|}}} | designation3_criteria = {{{designation3_criteria|}}} | designation3_date = {{{designation3_date|}}} | delisted3_date = {{{delisted3_date|}}} | designation3_partof = {{{designation3_partof|}}} | designation3_number = {{{designation3_number|}}} | designation3_free1name = {{{designation3_free1name|}}} | designation3_free1value = {{{designation3_free1value|}}} | designation3_free2name = {{{designation3_free2name|}}} | designation3_free2value = {{{designation3_free2value|}}} | designation3_free3name = {{{designation3_free3name|}}} | designation3_free3value = {{{designation3_free3value|}}}<!-- Four--> | designation4 = {{{designation4|}}} | designation4_offname = {{{designation4_offname|}}} | designation4_type = {{{designation4_type|}}} | designation4_criteria = {{{designation4_criteria|}}} | designation4_date = {{{designation4_date|}}} | delisted4_date = {{{delisted4_date|}}} | designation4_partof = {{{designation4_partof|}}} | designation4_number = {{{designation4_number|}}} | designation4_free1name = {{{designation4_free1name|}}} | designation4_free1value = {{{designation4_free1value|}}} | designation4_free2name = {{{designation4_free2name|}}} | designation4_free2value = {{{designation4_free2value|}}} | designation4_free3name = {{{designation4_free3name|}}} | designation4_free3value = {{{designation4_free3value|}}}<!-- Five--> | designation5 = {{{designation5|}}} | designation5_offname = {{{designation5_offname|}}} | designation5_type = {{{designation5_type|}}} | designation5_criteria = {{{designation5_criteria|}}} | designation5_date = {{{designation5_date|}}} | delisted5_date = {{{delisted5_date|}}} | designation5_partof = {{{designation5_partof|}}} | designation5_number = {{{designation5_number|}}} | designation5_free1name = {{{designation5_free1name|}}} | designation5_free1value = {{{designation5_free1value|}}} | designation5_free2name = {{{designation5_free2name|}}} | designation5_free2value = {{{designation5_free2value|}}} | designation5_free3name = {{{designation5_free3name|}}} | designation5_free3value = {{{designation5_free3value|}}}<!-- Six--> | designation6 = {{{designation6|}}} | designation6_offname = {{{designation6_offname|}}} | designation6_type = {{{designation6_type|}}} | designation6_criteria = {{{designation6_criteria|}}} | designation6_date = {{{designation6_date|}}} | delisted6_date = {{{delisted6_date|}}} | designation6_partof = {{{designation6_partof|}}} | designation6_number = {{{designation6_number|}}} | designation6_free1name = {{{designation6_free1name|}}} | designation6_free1value = {{{designation6_free1value|}}} | designation6_free2name = {{{designation6_free2name|}}} | designation6_free2value = {{{designation6_free2value|}}} | designation6_free3name = {{{designation6_free3name|}}} | designation6_free3value = {{{designation6_free3value|}}} }} <!-- Row for map if image is specified above --> | data41 = {{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{both|{{{locmapin|}}}|{{{coordinates|}}}{{#property:P625}}}}|{{Location map|{{{locmapin|}}} | border = infobox | caption = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}|Местоположба на {{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} во {{#invoke:Location map|data|{{{locmapin|}}}|name}}}} | float = center | relief = {{{map_relief|}}} | width = {{{map_width|235}}} | coordinates = {{{coordinates|}}} | mark = {{{map_dot_mark|Red pog.svg}}} | marksize = 7 | label = {{{pushpin_label|{{{map dot label|{{{map_dot_label|}}}}}}}}} }}}}}} | data42 = {{{embedded|}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници кои користат инфокутија историско место со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox historic site]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| alt | architect | architects | architecture | area | beginning_date | beginning_label | builder | built | built_for | caption | coord_ref | coordinates | current_use | delisted1_date | delisted2_date | delisted3_date | delisted4_date | delisted5_date | demolished | designation1 | designation1_criteria | designation1_date | designation1_free1name | designation1_free1value | designation1_free2name | designation1_free2value | designation1_free3name | designation1_free3value | designation1_number | designation1_offname | designation1_partof | designation1_type | designation2 | designation2_criteria | designation2_date | designation2_free1name | designation2_free1value | designation2_free2name | designation2_free2value | designation2_free3name | designation2_free3value | designation2_number | designation2_offname | designation2_partof | designation2_type | designation3 | designation3_criteria | designation3_date | designation3_free1name | designation3_free1value | designation3_free2name | designation3_free2value | designation3_free3name | designation3_free3value | designation3_number | designation3_offname | designation3_partof | designation3_type | designation4 | designation4_criteria | designation4_date | designation4_free1name | designation4_free1value | designation4_free2name | designation4_free2value | designation4_free3name | designation4_free3value | designation4_number | designation4_offname | designation4_partof | designation4_type | designation5 | designation5_criteria | designation5_date | designation5_free1name | designation5_free1value | designation5_free2name | designation5_free2value | designation5_free3name | designation5_free3value | designation5_number | designation5_offname | designation5_partof | designation5_type | designation6 | designation6_criteria | designation6_date | designation6_free1name | designation6_free1value | designation6_free2name | designation6_free2value | designation6_free3name | designation6_free3value | designation6_number | designation6_offname | designation6_partof | designation6_type | elevation | embed | embedded | etymology | end_date | end_label | events | formed | founded | founder | gbgridref | gbgridref_note | governing_body | height | image | image_map | image_map_alt | image_map_caption | image_map_size | image_map_upright | image_size | image_upright | length | location | locmapin | map_alt | map dot label | map_caption | map_dot_label | map_dot_mark | map_relief | map_width | mapframe | mapframe-caption | mapframe-custom | mapframe-id | mapframe-coord | mapframe-wikidata | mapframe-point | mapframe-shape | mapframe-frame-width | mapframe-frame-height | mapframe-shape-fill | mapframe-shape-fill-opacity | mapframe-stroke-color | mapframe-stroke-colour | mapframe-stroke-width | mapframe-marker | mapframe-marker-color | mapframe-marker-colour | mapframe-geomask | mapframe-geomask-stroke-color | mapframe-geomask-stroke-colour | mapframe-geomask-stroke-width | mapframe-geomask-fill | mapframe-geomask-fill-opacity | mapframe-zoom | mapframe-length_km | mapframe-length_mi | mapframe-area_km2 | mapframe-area_mi2 | mapframe-frame-coordinates | mapframe-frame-coord | mapframe-switcher | mapframe-height | mapframe-width | name | native_language | native_language2 | native_language3 | native_name | native_name2 | native_name3 | nearest_city | original_use | other_name | owner | pushpin_label | rebuilt | restored | restored_by | sculptor | type | visitation_num | visitation_ref | visitation_year | visitors_num | visitors_ref | visitors_year | website | year of event }} <noinclude> [[Категорија:Инфокутии за историја|Место]] [[Категорија:Инфокутии за географија|Историско место]] [[Категорија:Инфокутии за уметност и култура|Историско место]] </noinclude> ir9ww52b862zvoht0ywey5t861y2te9 5582972 5582971 2026-06-26T17:08:24Z Gurther 105215 5582972 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | child = {{#ifeq:{{{embed|}}}|yes|yes}} | bodyclass = vcard | above = {{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | abovestyle = font-size:125%; text-align:center | aboveclass = fn org | labelstyle = font-weight:bold | subheader = {{#if: {{{native_name|}}}<!-- -->| ''Месно име{{#if: {{{native_name2|}}} | s }}''{{#if: {{{native_language|}}}<!-- -->| <br /> {{#ifexist: Template:Langx|{{{native_language}}}<!-- -->| {{Langx|{{{native_language}}}|{{{native_name}}}}}<!-- -->| {{#ifexist: Template:langx|{{lang2iso|{{{native_language}}}}}<!-- -->| {{Langx|{{lang2iso|{{{native_language}}}}}|{{{native_name}}}}}<!-- -->| {{#if: {{{native_name2|}}} | <br /> }}{{{native_language|}}}: ''{{{native_name}}}''<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| <br /> {{{native_name|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if: {{{native_name2|}}}<!-- -->| {{#if: {{{native_language2|}}}<!-- -->| <br /> {{#ifexist: Template:langx|{{{native_language2}}}<!-- -->| {{langx|{{{native_language2}}}|{{{native_name2}}}}}<!-- -->| {{#ifexist: Template:langx|{{lang2iso|{{{native_language2}}}}}<!-- -->| {{langx|{{lang2iso|{{{native_language2}}}}}|{{{native_name2}}}}}<!-- -->| {{{native_language2|}}}: ''{{{native_name2}}}''<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| <br /> {{{native_name2|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if: {{{native_name3|}}}<!-- -->| {{#if: {{{native_language3|}}}<!-- -->| <br /> {{#ifexist: Template:langx|{{{native_language3}}}<!-- -->| {{langx|{{{native_language3}}}|{{{native_name3}}}}}<!-- -->| {{#ifexist: Template:langx|{{lang2iso|{{{native_language3}}}}}<!-- -->| {{langx|{{lang2iso|{{{native_language3}}}}}|{{{native_name3}}}}}<!-- -->| {{{native_language3|}}}: ''{{{native_name3}}}''<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| <br /> {{{native_name3|}}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} | subheader2 = {{{other_name|{{{alternate_name|}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}} |size={{#if:{{{image_size|}}}|{{min|{{if empty|{{#invoke:String|match|{{{image_size}}}|^%d+}}|250}}|300}}}} |upright={{#if:{{{image_upright|}}}|{{min|{{{image_upright}}}|1.35}}|1.14}} |alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}} |size={{#if:{{{image_map_size|}}}|{{min|{{if empty|{{#invoke:String|match|{{{image_map_size}}}|^%d+}}|250}}|300}}}} |upright={{#if:{{{image_map_upright|}}}|{{min|{{{image_map_upright}}}|1.35}}|1.14}} |alt={{{image_map_alt|}}}}} | caption2 = {{{image_map_caption|}}} <!-- Row for map if no image is specified --> | image3 = {{#if:{{{image|}}}||{{#if:{{{locmapin|}}}|{{#if:{{{coordinates|}}}{{#property:P625}}|{{Location map|{{{locmapin|}}} | border = infobox | caption = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}|Местоположба на {{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} во {{#invoke:Location map|data|{{{locmapin|}}}|name}}}} | float = center | alt = {{{map_alt|}}} | relief = {{{map_relief|}}} | width = {{{map_width|235}}} | coordinates = {{{coordinates|}}} | mark = {{{map_dot_mark|Red pog.svg}}} | marksize = 7 | label = {{{pushpin_label|{{{map dot label|{{{map_dot_label|}}}}}}}}} }}}}}}}} | image4 = {{#invoke:Infobox mapframe|auto|mapframe-frame-width=250}} | caption4 = {{#invoke:Infobox mapframe|autocaption}} | label1 = Тип | data1 = {{{type|}}} | label2 = Етимологија | data2 = {{{etymology|}}} | label3 = Местоположба | data3 = {{{location|}}} | label4 = Најблизок град | data4 = {{{nearest_city|}}} <!-- Coordinates --> | label5 = Координати | data5 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:landmark}}{{{coord_ref|}}}}} | label6 = [[British national grid reference system|OS grid reference]] | data6 = {{#if:{{{gbgridref|}}}|{{gbm4ibx|{{{gbgridref}}}|name={{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} }}{{{gbgridref_note|}}}}} | label7 = Површина | data7 = {{{area|}}} | label8 = Надморска височина | data8 = {{{elevation|}}} | label9 = Височина | data9 = {{{height|}}} | label10 = Должина | data10 = {{{length|}}} | label11 = {{{beginning_label|}}} | data11 = {{#if: {{{beginning_label|}}} | {{{beginning_date|}}} }} | label12 = Формиран | data12 = {{{formed|}}} | label13 = Основан | data13 = {{{founded|}}} | label14 = Основач | data14 = {{{founder|}}} | label15 = Изграден | data15 = {{{built|}}} | label16 = Изграден од | data16 = {{{builder|}}} | label17 = Изграден за | data17 = {{{built_for|}}} | label18 = Original use | data18 = {{{original_use|}}} | label19 = Срушен | data19 = {{{demolished|}}} | label20 = Rebuilt | data20 = {{{rebuilt|}}} | label21 = Restored | data21 = {{{restored|}}} | label22 = Restored by | data22 = {{{restored_by|}}} | label23 = Current use | data23 = {{{current_use|}}} | label24 = {{{end_label|}}} | data24 = {{#if: {{{end_label|}}} | {{{end_date|}}} }} | label25 = Архитект{{#if:{{{architects|}}}|s}} | data25 = {{if empty|{{{architects|}}}|{{{architect|}}}}} | label26 = Скулптор | data26 = {{{sculptor|}}} | label27 = Архитектонски стил(ови) | data27 = {{{architecture|}}} | label28 = Посетеност | data28 = {{#if:{{{visitation_num|}}} |{{{visitation_num|}}}{{#if:{{{visitation_year|}}}|&nbsp;(во {{{visitation_year}}})}}{{{visitation_ref|}}} |{{{visitors_num|}}}{{#if:{{{visitors_year|}}}|&nbsp;(во {{{visitors_year}}})}}{{{visitors_ref|}}} }} | label29 = Управа | data29 = {{{governing_body|}}} | label30 = Сопственик | data30 = {{{owner|{{{ownership|}}}}}} | label31 = Year of event | data31 = {{{year of event|}}} | label32 = Important events | data32 = {{{events|}}} | label33 = Мрежно место | data33 = {{{website|}}} <!-- Leave space for possible future expansion --> <!-- designation sections --> | data34 = {{Заштитено место|embed=yes<!-- One--> | designation1 = {{{designation1|}}} | designation1_offname = {{{designation1_offname|}}} | designation1_type = {{{designation1_type|}}} | designation1_criteria = {{{designation1_criteria|}}} | designation1_date = {{{designation1_date|}}} | delisted1_date = {{{delisted1_date|}}} | designation1_partof = {{{designation1_partof|}}} | designation1_number = {{{designation1_number|}}} | designation1_free1name = {{{designation1_free1name|}}} | designation1_free1value = {{{designation1_free1value|}}} | designation1_free2name = {{{designation1_free2name|}}} | designation1_free2value = {{{designation1_free2value|}}} | designation1_free3name = {{{designation1_free3name|}}} | designation1_free3value = {{{designation1_free3value|}}}<!-- Two--> | designation2 = {{{designation2|}}} | designation2_offname = {{{designation2_offname|}}} | designation2_type = {{{designation2_type|}}} | designation2_criteria = {{{designation2_criteria|}}} | designation2_date = {{{designation2_date|}}} | delisted2_date = {{{delisted2_date|}}} | designation2_partof = {{{designation2_partof|}}} | designation2_number = {{{designation2_number|}}} | designation2_free1name = {{{designation2_free1name|}}} | designation2_free1value = {{{designation2_free1value|}}} | designation2_free2name = {{{designation2_free2name|}}} | designation2_free2value = {{{designation2_free2value|}}} | designation2_free3name = {{{designation2_free3name|}}} | designation2_free3value = {{{designation2_free3value|}}}<!-- Three--> | designation3 = {{{designation3|}}} | designation3_offname = {{{designation3_offname|}}} | designation3_type = {{{designation3_type|}}} | designation3_criteria = {{{designation3_criteria|}}} | designation3_date = {{{designation3_date|}}} | delisted3_date = {{{delisted3_date|}}} | designation3_partof = {{{designation3_partof|}}} | designation3_number = {{{designation3_number|}}} | designation3_free1name = {{{designation3_free1name|}}} | designation3_free1value = {{{designation3_free1value|}}} | designation3_free2name = {{{designation3_free2name|}}} | designation3_free2value = {{{designation3_free2value|}}} | designation3_free3name = {{{designation3_free3name|}}} | designation3_free3value = {{{designation3_free3value|}}}<!-- Four--> | designation4 = {{{designation4|}}} | designation4_offname = {{{designation4_offname|}}} | designation4_type = {{{designation4_type|}}} | designation4_criteria = {{{designation4_criteria|}}} | designation4_date = {{{designation4_date|}}} | delisted4_date = {{{delisted4_date|}}} | designation4_partof = {{{designation4_partof|}}} | designation4_number = {{{designation4_number|}}} | designation4_free1name = {{{designation4_free1name|}}} | designation4_free1value = {{{designation4_free1value|}}} | designation4_free2name = {{{designation4_free2name|}}} | designation4_free2value = {{{designation4_free2value|}}} | designation4_free3name = {{{designation4_free3name|}}} | designation4_free3value = {{{designation4_free3value|}}}<!-- Five--> | designation5 = {{{designation5|}}} | designation5_offname = {{{designation5_offname|}}} | designation5_type = {{{designation5_type|}}} | designation5_criteria = {{{designation5_criteria|}}} | designation5_date = {{{designation5_date|}}} | delisted5_date = {{{delisted5_date|}}} | designation5_partof = {{{designation5_partof|}}} | designation5_number = {{{designation5_number|}}} | designation5_free1name = {{{designation5_free1name|}}} | designation5_free1value = {{{designation5_free1value|}}} | designation5_free2name = {{{designation5_free2name|}}} | designation5_free2value = {{{designation5_free2value|}}} | designation5_free3name = {{{designation5_free3name|}}} | designation5_free3value = {{{designation5_free3value|}}}<!-- Six--> | designation6 = {{{designation6|}}} | designation6_offname = {{{designation6_offname|}}} | designation6_type = {{{designation6_type|}}} | designation6_criteria = {{{designation6_criteria|}}} | designation6_date = {{{designation6_date|}}} | delisted6_date = {{{delisted6_date|}}} | designation6_partof = {{{designation6_partof|}}} | designation6_number = {{{designation6_number|}}} | designation6_free1name = {{{designation6_free1name|}}} | designation6_free1value = {{{designation6_free1value|}}} | designation6_free2name = {{{designation6_free2name|}}} | designation6_free2value = {{{designation6_free2value|}}} | designation6_free3name = {{{designation6_free3name|}}} | designation6_free3value = {{{designation6_free3value|}}} }} <!-- Row for map if image is specified above --> | data41 = {{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{both|{{{locmapin|}}}|{{{coordinates|}}}{{#property:P625}}}}|{{Location map|{{{locmapin|}}} | border = infobox | caption = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}|Местоположба на {{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} во {{#invoke:Location map|data|{{{locmapin|}}}|name}}}} | float = center | relief = {{{map_relief|}}} | width = {{{map_width|235}}} | coordinates = {{{coordinates|}}} | mark = {{{map_dot_mark|Red pog.svg}}} | marksize = 7 | label = {{{pushpin_label|{{{map dot label|{{{map_dot_label|}}}}}}}}} }}}}}} | data42 = {{{embedded|}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници кои користат инфокутија историско место со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox historic site]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| alt | architect | architects | architecture | area | beginning_date | beginning_label | builder | built | built_for | caption | coord_ref | coordinates | current_use | delisted1_date | delisted2_date | delisted3_date | delisted4_date | delisted5_date | demolished | designation1 | designation1_criteria | designation1_date | designation1_free1name | designation1_free1value | designation1_free2name | designation1_free2value | designation1_free3name | designation1_free3value | designation1_number | designation1_offname | designation1_partof | designation1_type | designation2 | designation2_criteria | designation2_date | designation2_free1name | designation2_free1value | designation2_free2name | designation2_free2value | designation2_free3name | designation2_free3value | designation2_number | designation2_offname | designation2_partof | designation2_type | designation3 | designation3_criteria | designation3_date | designation3_free1name | designation3_free1value | designation3_free2name | designation3_free2value | designation3_free3name | designation3_free3value | designation3_number | designation3_offname | designation3_partof | designation3_type | designation4 | designation4_criteria | designation4_date | designation4_free1name | designation4_free1value | designation4_free2name | designation4_free2value | designation4_free3name | designation4_free3value | designation4_number | designation4_offname | designation4_partof | designation4_type | designation5 | designation5_criteria | designation5_date | designation5_free1name | designation5_free1value | designation5_free2name | designation5_free2value | designation5_free3name | designation5_free3value | designation5_number | designation5_offname | designation5_partof | designation5_type | designation6 | designation6_criteria | designation6_date | designation6_free1name | designation6_free1value | designation6_free2name | designation6_free2value | designation6_free3name | designation6_free3value | designation6_number | designation6_offname | designation6_partof | designation6_type | elevation | embed | embedded | etymology | end_date | end_label | events | formed | founded | founder | gbgridref | gbgridref_note | governing_body | height | image | image_map | image_map_alt | image_map_caption | image_map_size | image_map_upright | image_size | image_upright | length | location | locmapin | map_alt | map dot label | map_caption | map_dot_label | map_dot_mark | map_relief | map_width | mapframe | mapframe-caption | mapframe-custom | mapframe-id | mapframe-coord | mapframe-wikidata | mapframe-point | mapframe-shape | mapframe-frame-width | mapframe-frame-height | mapframe-shape-fill | mapframe-shape-fill-opacity | mapframe-stroke-color | mapframe-stroke-colour | mapframe-stroke-width | mapframe-marker | mapframe-marker-color | mapframe-marker-colour | mapframe-geomask | mapframe-geomask-stroke-color | mapframe-geomask-stroke-colour | mapframe-geomask-stroke-width | mapframe-geomask-fill | mapframe-geomask-fill-opacity | mapframe-zoom | mapframe-length_km | mapframe-length_mi | mapframe-area_km2 | mapframe-area_mi2 | mapframe-frame-coordinates | mapframe-frame-coord | mapframe-switcher | mapframe-height | mapframe-width | name | native_language | native_language2 | native_language3 | native_name | native_name2 | native_name3 | nearest_city | original_use | other_name | owner | pushpin_label | rebuilt | restored | restored_by | sculptor | type | visitation_num | visitation_ref | visitation_year | visitors_num | visitors_ref | visitors_year | website | year of event }} <noinclude> [[Категорија:Инфокутии за историја|Место]] [[Категорија:Инфокутии за географија|Историско место]] [[Категорија:Инфокутии за уметност и култура|Историско место]] </noinclude> ar0ytlbz76wila7huietyx803yp84yc 5583095 5582972 2026-06-26T21:25:20Z Gurther 105215 5583095 wikitext text/x-wiki {{Infobox | child = {{#ifeq:{{{embed|}}}|yes|yes}} | bodyclass = vcard | above = {{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | abovestyle = font-size:125%; text-align:center | aboveclass = fn org | labelstyle = font-weight:bold | subheader = {{#if: {{{native_name|}}}<!-- -->| ''Месно име{{#if: {{{native_name2|}}} | s }}''{{#if: {{{native_language|}}}<!-- -->| <br /> {{#ifexist: Template:Langx|{{{native_language}}}<!-- -->| {{Langx|{{{native_language}}}|{{{native_name}}}}}<!-- -->| {{#ifexist: Template:langx|{{lang2iso|{{{native_language}}}}}<!-- -->| {{Langx|{{lang2iso|{{{native_language}}}}}|{{{native_name}}}}}<!-- -->| {{#if: {{{native_name2|}}} | <br /> }}{{{native_language|}}}: ''{{{native_name}}}''<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| <br /> {{{native_name|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if: {{{native_name2|}}}<!-- -->| {{#if: {{{native_language2|}}}<!-- -->| <br /> {{#ifexist: Template:langx|{{{native_language2}}}<!-- -->| {{langx|{{{native_language2}}}|{{{native_name2}}}}}<!-- -->| {{#ifexist: Template:langx|{{lang2iso|{{{native_language2}}}}}<!-- -->| {{langx|{{lang2iso|{{{native_language2}}}}}|{{{native_name2}}}}}<!-- -->| {{{native_language2|}}}: ''{{{native_name2}}}''<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| <br /> {{{native_name2|}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if: {{{native_name3|}}}<!-- -->| {{#if: {{{native_language3|}}}<!-- -->| <br /> {{#ifexist: Template:langx|{{{native_language3}}}<!-- -->| {{langx|{{{native_language3}}}|{{{native_name3}}}}}<!-- -->| {{#ifexist: Template:langx|{{lang2iso|{{{native_language3}}}}}<!-- -->| {{langx|{{lang2iso|{{{native_language3}}}}}|{{{native_name3}}}}}<!-- -->| {{{native_language3|}}}: ''{{{native_name3}}}''<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| <br /> {{{native_name3|}}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} | subheader2 = {{{other_name|{{{alternate_name|}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}} |size={{#if:{{{image_size|}}}|{{min|{{if empty|{{#invoke:String|match|{{{image_size}}}|^%d+}}|250}}|300}}}} |upright={{#if:{{{image_upright|}}}|{{min|{{{image_upright}}}|1.35}}|1.14}} |alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}} |size={{#if:{{{image_map_size|}}}|{{min|{{if empty|{{#invoke:String|match|{{{image_map_size}}}|^%d+}}|250}}|300}}}} |upright={{#if:{{{image_map_upright|}}}|{{min|{{{image_map_upright}}}|1.35}}|1.14}} |alt={{{image_map_alt|}}}}} | caption2 = {{{image_map_caption|}}} <!-- Row for map if no image is specified --> | image3 = {{#if:{{{image|}}}||{{#if:{{{locmapin|}}}|{{#if:{{{coordinates|}}}{{#property:P625}}|{{Location map|{{{locmapin|}}} | border = infobox | caption = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}|Местоположба на {{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} во {{#invoke:Location map|data|{{{locmapin|}}}|name}}}} | float = center | alt = {{{map_alt|}}} | relief = {{{map_relief|}}} | width = {{{map_width|235}}} | coordinates = {{{coordinates|}}} | mark = {{{map_dot_mark|Red pog.svg}}} | marksize = 7 | label = {{{pushpin_label|{{{map dot label|{{{map_dot_label|}}}}}}}}} }}}}}}}} | image4 = {{#invoke:Infobox mapframe|auto|mapframe-frame-width=250}} | caption4 = {{#invoke:Infobox mapframe|autocaption}} | label1 = Тип | data1 = {{{type|}}} | label2 = Етимологија | data2 = {{{etymology|}}} | label3 = Местоположба | data3 = {{{location|}}} | label4 = Најблизок град | data4 = {{{nearest_city|}}} <!-- Coordinates --> | label5 = Координати | data5 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:landmark}}{{{coord_ref|}}}}} | label6 = [[British national grid reference system|OS grid reference]] | data6 = {{#if:{{{gbgridref|}}}|{{gbm4ibx|{{{gbgridref}}}|name={{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} }}{{{gbgridref_note|}}}}} | label7 = Површина | data7 = {{{area|}}} | label8 = Надморска височина | data8 = {{{elevation|}}} | label9 = Височина | data9 = {{{height|}}} | label10 = Должина | data10 = {{{length|}}} | label11 = {{{beginning_label|}}} | data11 = {{#if: {{{beginning_label|}}} | {{{beginning_date|}}} }} | label12 = Формиран | data12 = {{{formed|}}} | label13 = Основан | data13 = {{{founded|}}} | label14 = Основач | data14 = {{{founder|}}} | label15 = Изграден | data15 = {{{built|}}} | label16 = Изграден од | data16 = {{{builder|}}} | label17 = Изграден за | data17 = {{{built_for|}}} | label18 = Original use | data18 = {{{original_use|}}} | label19 = Срушен | data19 = {{{demolished|}}} | label20 = Rebuilt | data20 = {{{rebuilt|}}} | label21 = Restored | data21 = {{{restored|}}} | label22 = Restored by | data22 = {{{restored_by|}}} | label23 = Current use | data23 = {{{current_use|}}} | label24 = {{{end_label|}}} | data24 = {{#if: {{{end_label|}}} | {{{end_date|}}} }} | label25 = Архитект{{#if:{{{architects|}}}|s}} | data25 = {{if empty|{{{architects|}}}|{{{architect|}}}}} | label26 = Скулптор | data26 = {{{sculptor|}}} | label27 = Архитектонски стил(ови) | data27 = {{{architecture|}}} | label28 = Посетеност | data28 = {{#if:{{{visitation_num|}}} |{{{visitation_num|}}}{{#if:{{{visitation_year|}}}|&nbsp;(во {{{visitation_year}}})}}{{{visitation_ref|}}} |{{{visitors_num|}}}{{#if:{{{visitors_year|}}}|&nbsp;(во {{{visitors_year}}})}}{{{visitors_ref|}}} }} | label29 = Управа | data29 = {{{governing_body|}}} | label30 = Сопственик | data30 = {{{owner|{{{ownership|}}}}}} | label31 = Year of event | data31 = {{{year of event|}}} | label32 = Important events | data32 = {{{events|}}} | label33 = Мрежно место | data33 = {{{website|}}} <!-- Leave space for possible future expansion --> <!-- designation sections --> | data34 = {{Заштитено место|embed=yes<!-- One--> | designation1 = {{{designation1|}}} | designation1_offname = {{{designation1_offname|}}} | designation1_type = {{{designation1_type|}}} | designation1_criteria = {{{designation1_criteria|}}} | designation1_date = {{{designation1_date|}}} | delisted1_date = {{{delisted1_date|}}} | designation1_partof = {{{designation1_partof|}}} | designation1_number = {{{designation1_number|}}} | designation1_free1name = {{{designation1_free1name|}}} | designation1_free1value = {{{designation1_free1value|}}} | designation1_free2name = {{{designation1_free2name|}}} | designation1_free2value = {{{designation1_free2value|}}} | designation1_free3name = {{{designation1_free3name|}}} | designation1_free3value = {{{designation1_free3value|}}}<!-- Two--> | designation2 = {{{designation2|}}} | designation2_offname = {{{designation2_offname|}}} | designation2_type = {{{designation2_type|}}} | designation2_criteria = {{{designation2_criteria|}}} | designation2_date = {{{designation2_date|}}} | delisted2_date = {{{delisted2_date|}}} | designation2_partof = {{{designation2_partof|}}} | designation2_number = {{{designation2_number|}}} | designation2_free1name = {{{designation2_free1name|}}} | designation2_free1value = {{{designation2_free1value|}}} | designation2_free2name = {{{designation2_free2name|}}} | designation2_free2value = {{{designation2_free2value|}}} | designation2_free3name = {{{designation2_free3name|}}} | designation2_free3value = {{{designation2_free3value|}}}<!-- Three--> | designation3 = {{{designation3|}}} | designation3_offname = {{{designation3_offname|}}} | designation3_type = {{{designation3_type|}}} | designation3_criteria = {{{designation3_criteria|}}} | designation3_date = {{{designation3_date|}}} | delisted3_date = {{{delisted3_date|}}} | designation3_partof = {{{designation3_partof|}}} | designation3_number = {{{designation3_number|}}} | designation3_free1name = {{{designation3_free1name|}}} | designation3_free1value = {{{designation3_free1value|}}} | designation3_free2name = {{{designation3_free2name|}}} | designation3_free2value = {{{designation3_free2value|}}} | designation3_free3name = {{{designation3_free3name|}}} | designation3_free3value = {{{designation3_free3value|}}}<!-- Four--> | designation4 = {{{designation4|}}} | designation4_offname = {{{designation4_offname|}}} | designation4_type = {{{designation4_type|}}} | designation4_criteria = {{{designation4_criteria|}}} | designation4_date = {{{designation4_date|}}} | delisted4_date = {{{delisted4_date|}}} | designation4_partof = {{{designation4_partof|}}} | designation4_number = {{{designation4_number|}}} | designation4_free1name = {{{designation4_free1name|}}} | designation4_free1value = {{{designation4_free1value|}}} | designation4_free2name = {{{designation4_free2name|}}} | designation4_free2value = {{{designation4_free2value|}}} | designation4_free3name = {{{designation4_free3name|}}} | designation4_free3value = {{{designation4_free3value|}}}<!-- Five--> | designation5 = {{{designation5|}}} | designation5_offname = {{{designation5_offname|}}} | designation5_type = {{{designation5_type|}}} | designation5_criteria = {{{designation5_criteria|}}} | designation5_date = {{{designation5_date|}}} | delisted5_date = {{{delisted5_date|}}} | designation5_partof = {{{designation5_partof|}}} | designation5_number = {{{designation5_number|}}} | designation5_free1name = {{{designation5_free1name|}}} | designation5_free1value = {{{designation5_free1value|}}} | designation5_free2name = {{{designation5_free2name|}}} | designation5_free2value = {{{designation5_free2value|}}} | designation5_free3name = {{{designation5_free3name|}}} | designation5_free3value = {{{designation5_free3value|}}}<!-- Six--> | designation6 = {{{designation6|}}} | designation6_offname = {{{designation6_offname|}}} | designation6_type = {{{designation6_type|}}} | designation6_criteria = {{{designation6_criteria|}}} | designation6_date = {{{designation6_date|}}} | delisted6_date = {{{delisted6_date|}}} | designation6_partof = {{{designation6_partof|}}} | designation6_number = {{{designation6_number|}}} | designation6_free1name = {{{designation6_free1name|}}} | designation6_free1value = {{{designation6_free1value|}}} | designation6_free2name = {{{designation6_free2name|}}} | designation6_free2value = {{{designation6_free2value|}}} | designation6_free3name = {{{designation6_free3name|}}} | designation6_free3value = {{{designation6_free3value|}}} }} <!-- Row for map if image is specified above --> | data41 = {{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{both|{{{locmapin|}}}|{{{coordinates|}}}{{#property:P625}}}}|{{Location map|{{{locmapin|}}} | border = infobox | caption = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}|Местоположба на {{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} во {{#invoke:Location map|data|{{{locmapin|}}}|name}}}} | float = center | relief = {{{map_relief|}}} | width = {{{map_width|235}}} | coordinates = {{{coordinates|}}} | mark = {{{map_dot_mark|Red pog.svg}}} | marksize = 7 | label = {{{pushpin_label|{{{map dot label|{{{map_dot_label|}}}}}}}}} }}}}}} | data42 = {{{embedded|}}} }} {{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници кои користат инфокутија историско место со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox historic site]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| alt | architect | architects | architecture | area | beginning_date | beginning_label | builder | built | built_for | caption | coord_ref | coordinates | current_use | delisted1_date | delisted2_date | delisted3_date | delisted4_date | delisted5_date | demolished | designation1 | designation1_criteria | designation1_date | designation1_free1name | designation1_free1value | designation1_free2name | designation1_free2value | designation1_free3name | designation1_free3value | designation1_number | designation1_offname | designation1_partof | designation1_type | designation2 | designation2_criteria | designation2_date | designation2_free1name | designation2_free1value | designation2_free2name | designation2_free2value | designation2_free3name | designation2_free3value | designation2_number | designation2_offname | designation2_partof | designation2_type | designation3 | designation3_criteria | designation3_date | designation3_free1name | designation3_free1value | designation3_free2name | designation3_free2value | designation3_free3name | designation3_free3value | designation3_number | designation3_offname | designation3_partof | designation3_type | designation4 | designation4_criteria | designation4_date | designation4_free1name | designation4_free1value | designation4_free2name | designation4_free2value | designation4_free3name | designation4_free3value | designation4_number | designation4_offname | designation4_partof | designation4_type | designation5 | designation5_criteria | designation5_date | designation5_free1name | designation5_free1value | designation5_free2name | designation5_free2value | designation5_free3name | designation5_free3value | designation5_number | designation5_offname | designation5_partof | designation5_type | designation6 | designation6_criteria | designation6_date | designation6_free1name | designation6_free1value | designation6_free2name | designation6_free2value | designation6_free3name | designation6_free3value | designation6_number | designation6_offname | designation6_partof | designation6_type | elevation | embed | embedded | etymology | end_date | end_label | events | formed | founded | founder | gbgridref | gbgridref_note | governing_body | height | image | image_map | image_map_alt | image_map_caption | image_map_size | image_map_upright | image_size | image_upright | length | location | locmapin | map_alt | map dot label | map_caption | map_dot_label | map_dot_mark | map_relief | map_width | mapframe | mapframe-caption | mapframe-custom | mapframe-id | mapframe-coord | mapframe-wikidata | mapframe-point | mapframe-shape | mapframe-frame-width | mapframe-frame-height | mapframe-shape-fill | mapframe-shape-fill-opacity | mapframe-stroke-color | mapframe-stroke-colour | mapframe-stroke-width | mapframe-marker | mapframe-marker-color | mapframe-marker-colour | mapframe-geomask | mapframe-geomask-stroke-color | mapframe-geomask-stroke-colour | mapframe-geomask-stroke-width | mapframe-geomask-fill | mapframe-geomask-fill-opacity | mapframe-zoom | mapframe-length_km | mapframe-length_mi | mapframe-area_km2 | mapframe-area_mi2 | mapframe-frame-coordinates | mapframe-frame-coord | mapframe-switcher | mapframe-height | mapframe-width | name | native_language | native_language2 | native_language3 | native_name | native_name2 | native_name3 | nearest_city | original_use | other_name | owner | pushpin_label | rebuilt | restored | restored_by | sculptor | type | visitation_num | visitation_ref | visitation_year | visitors_num | visitors_ref | visitors_year | website | year of event }} <noinclude> [[Категорија:Инфокутии за историја|Место]] [[Категорија:Инфокутии за географија|Историско место]] [[Категорија:Инфокутии за уметност и култура|Историско место]] </noinclude> 71o96yjmbsj5hyog3zcf9a9nxpqblck 0 208281 5583037 5487608 2026-06-26T19:35:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583037 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за шахист |име= Василиј Иванчук |слика = [[Податотека:Iwantschuk wassili 20061029 berlin bundesliga.jpg|220px]] |опис= |цело име = Василиј Михајович Иванчук |земја = {{УКР}} |роден(а)-датум = {{роден на|18|март|1969}} |роден(а)-место = [[Количинци]], [[Украина]] |починал(а)-датум = |починал(а)-место = |титула = [[велемајстор]] |светски првак = |рејтинг = 2735<br /><small>(бр. 21 на рејтинг-списокот на ФИДЕ во јули 2014)</small> |врв-рејтинг = 2787 (октомври 2007) }} '''Василиј Михајлович Иванчук''' ({{langx|uk|Василь Михайлович Іванчук}}; роден на [[18 март]] [[1969]]) е [[Украина|украински]] [[шах]]овски [[велемајстор]]. Иванчук се вбројува меѓу најдобрите шахисти во светот уште од 1988 година, кога на [[Ело рејтинг|листата според Ело рејтингот]] го зазел второто место,<ref name="Ранг список на сите времиња">{{Наведена мрежна страница |url=http://chess.eusa.ed.ac.uk/Chess/Trivia/AlltimeList.html |title=Ранг список на сите времиња |accessdate=5 јули 2010 |archive-date=2009-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126000035/http://chess.eusa.ed.ac.uk/Chess/Trivia/AlltimeList.html |url-status=dead }}</ref> но досега не ниту во еден наврат не бил [[Светски првак во шах|светски првак]]. Познат е по променливите резултати, па така во 2007 година на рејтинг листата според ФИДЕ, неговиот пласман беше во опсегот од 12. место на априлската<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://ratings.fide.com/toparc.phtml?cod=109 |title=100 најдобри шахисти според ФИДЕ во април 2007 |accessdate=2010-07-05 |archive-date=2010-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715130241/http://ratings.fide.com/toparc.phtml?cod=109 |url-status=dead }}</ref> до 2. место на октовмриската листа<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://ratings.fide.com/toparc.phtml?cod=117 |title=100 најдобри шахисти според ФИДЕ во октомври 2007 |accessdate=2010-07-05 |archive-date=2008-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424104027/http://ratings.fide.com/toparc.phtml?cod=117 |url-status=dead }}</ref>, пред да падне на 30. место на листата во јули 2009 и повторно да се иакачи меѓу најдобрите 15 во 2010 година. Иако никогаш не бил светски првак, Иванчук играше меч за светски првак во [[Светско првенство во шах 2002|2002]] година, во кој загуби од сонародникот [[Руслан Пономариов]]. Сепак, тој е поранешен светски првак, но во [[брзопотезен шах]] во периодот од 2007 до 2008 година.<ref>[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=4275 Иванчук победи пред Ананд на светското првенство во брзопотезен шах] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111118004101/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=4275 |date=2011-11-18 }}, [[Chessbase]], 22 ноември 2007</ref> Освојувач е и на бројни медали во тимска и во поединечна конкуренција на [[Шаховска олимпијада|шаховските олимпијади]], меѓу кои се и двата златни медали во тимска конкуренција на шаховските олимпијади во [[Шаховска олимпијада 1990|1990]] и во [[Шаховска олимпијада 2004|2004]] година. Истата 2004 година, Иванчук го освои златниот медал на поединечното европско првенство коешто се одржа во [[Анталија]]. == Рани години == Иванчук е роден во [[Копичинци]], како дете на [[право|правник]] и професорка по [[физика]]. Шах научил да игра од неговиот татко, кратко откако наполнил шест години. Во 1985 година, Иванчук победил на младинското првенство на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и го зазел третото место на првенството на Украина. Неговиот прв меѓународен успех била победата на отворениот турнир во [[Њујорк]] во 1988 година, на којшто учествувале и [[велемајстор]]и, освојувајќи 7½ од 9 бода. На светското младинско првенство истата година, коешто се одржало во [[Аделаида]], завршил на делба на првото место, но загубил во разигрувањето против [[Жоел Лаутје]].<ref>[http://chessmetrics.com/cm/CM2/SingleEvent.asp?Params=199510SSSSS3S073394000000131100842000000010100 Аделаида 1988 (Светско првенство до 20 години], [[Chessmetrics.com]]</ref> Благодарение на овие резултати, истата 1988 година Иванчук станал велемајстор, а до крајот на годината станал и еден од најдобрите 10 шахисти во светот.<ref name="Ранг список на сите времиња"/> Завршил факултет по физичка култура во [[Лавов]]. == Напредок и врвна кариера == === Турнирски победи === Иванчук се стекнал со светска слава со победата на [[Шаховски турнир во Линарес|турнирот во Линарес]] во 1989 година. Истата година, победил и на [[Шаховски турнир во Бил|турнирот во Бил]]. Следната година, тој поедил на силниот шаховски турнир во [[Тилбург]]. Особено значаен успех, Иванчук постигнал со победата на турнирот во Линарес во 1991 година. На турнирот учествувале 14 шахисти, од кои 8 биле меѓу најдобрите 10 во тој момент на светот, вклучувајќи го и најдобриот шахист во тој момент, [[Гари Каспаров]]. За време на целиот турнир, главната борба се водела меѓу Иванчук и Каспаров, а по завршувањето на последниот круг, Иванчук победил со половина бод повеќе од големиот противник,<ref>[https://web.archive.org/web/20020409173854/http://www.chessbase.com/events/events.asp?pid=110 Just How Much Wood Can a Woodchuck Chuck, Chucky?], извештај за учеството на Василиј Иванчук на шаховскиот турнир во Линарес, [[Chessbase]], 2 март 2002</ref> притоа пбедувајќи го во меќусебната партија.<ref>[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1060207 Ivanchuk-Kasparov, Linares 1991], [[chessgames.com]]</ref> По втората победа на турнирот во Линарес, набргу следувала и победата на шаховскиот турнир во [[Рејкјавик]]. Во 1992 година, победил и на силниот [[шаховски турнир во Дортмунд]]. Останати силни турнири на кои победил во текот на 1990-тите се и оние во [[Минхен]] и [[Новгород]] во 1994, третата победа во Линарес во 1995, победата во [[Хорген]] истата година, првата и досега единствена победа на [[Шаховски турнир во Вајк ан Зее|турнирот во Вајк ан Зее]] во 1996 годинам како и победите во [[Белград]] во 1997, [[Елиста]] во 1998 и [[Лавов]] и [[Монтекатини Терме]] во 2000. === Кандидат за светски првак === Со добрите игри во својата рана кариера, многумина сметале дека Иванчук ќе стане светски првак, но ова сè уште се нема случено. Најблиску до овој успех беше во 2002 година, кога играше [[Светско првенство во шах 2002|меч за светски првак]] во кој загуби против сонародникот [[Руслан Пономариов]] со 2½:4½ (+0-2=5). Тој, исто така беше неуспешен и покрај неговите напори да стане класичен светски првак, титула која постоеше во периодот од 1993 до 2006 година. Поради обврските кон [[ФИДЕ]], Иванчук заедно со [[Вишванатан Ананд|Ананд]] не учествуваа на турнирот во Дортмунд во 2002 година, кој воедно беше и [[турнир на кандидатите]] за [[Класично светско првенство во шах 2004|светското првенство]] во 2004 година.<ref>[http://www.chesscenter.com/twic/pragueyass2.html From a Fresh Start to a New Dawn - Part 2] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20020609192256/http://www.chesscenter.com/twic/pragueyass2.html |date=2002-06-09 }}, [[Јасер Сеираван]], 2002</ref> Во својот следен обид, на [[Светско првенство во шах 2005|светското првенство во 2005]], Иванчук беше исклучен од конкуренција врз основа на неговиот рејтинг, кој беше за малку послаб од потребниот. Во ноември 2007 година, во рамките на [[Меморијален шаховски турнир во чест на Михаил Таљ|меморијалниот турнир]] во чест на [[Михаил Таљ]] се одржа светското првенство во брзопотезен шах на кое Иванчук победи и стана светски првак во една шаховска категорија. === Тимски настапи === Иванчук, често учествува на најголемите тимски и репрезентативни настапи. Досега има учествувано на 11 [[Шаховска олимпијада|шаховски олимпијади]], двапати како претставник на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] (во 1988 и во 1990 година) и девет пати како претставник на [[Украина]] (од 1992 до 2010 година). Освојувач е на вкупно 13 медали, од кои 4 се златни како дел од победничката репрезентација на Советскиот Сојуз во 1988 и во 1990 година и на Украина во 2004 и 2010 година. Од вкупно 143 одиграни партии, неговата успешност е 67.5%(+57 =79 -7). Во следната табела е даден детален преглед на остварените резултати на Иванчук на шаховските олимпијади<ref>[http://www.olimpbase.org/players/oeo8eigf.html Ivanchuk, Vasyl], профил на Василиј Иванчук на OlimpBase</ref>: {| class="prettytable" style="text-align:center" |- !Година ||Град ||Олимпијада ||Табла бр. ||+ || − ||= ||Резултат||Место (тимски) ||Место (поединечно) |- |[[1988]] ||align=left|[[Солун]] ||align=left|[[Шаховска олимпијада 1988|28. шаховска олимпијада]] ||2 р. ||4 ||5 ||0 ||6½ од 9 ||1 ||5 |- |[[1990]] ||align=left|[[Нови Сад]] ||align=left|[[Шаховска олимпијада 1990|29. шаховска олимпијада]] ||1 ||5 ||4 ||1 ||7 од 10 ||1 ||3 |- |[[1992]] ||align=left|[[Манила]] ||align=left|[[Шаховска олимпијада 1992|30. шаховска олимпијада]] ||1 ||6 ||5 ||1 ||8½ од 12 ||9 ||11 |- |[[1994]] ||align=left|[[Москва]] ||align=left|[[Шаховска олимпијада 1994|31. шаховска олимпијада]] ||1 ||5 ||9 ||0 ||9½ од 14 ||9 ||9 |- |[[1996]] ||align=left|[[Ереван]] ||align=left|[[Шаховска олимпијада 1996|32. шаховска олимпијада]] ||1 ||6 ||5 ||0 ||8½ од 11 ||2 ||2 |- |[[1998]] ||align=left|[[Елиста]] ||align=left|[[Шаховска олимпијада 1998|33. шаховска олимпијада]] ||1 ||3 ||8 ||0 ||7 од 11 ||3 ||15 |- |[[2000]] ||align=left|[[Истанбул]] ||align=left|[[Шаховска олимпијада 2000|34. шаховска олимпијада]] ||1 ||4 ||10 ||0 ||9 од 14 ||3 ||17 |- |[[2002]] ||align=left|[[Блед]] ||align=left|[[Шаховска олимпијада 2002|35. шаховска олимпијада]] ||2 ||4 ||10 ||0 ||9 од 14 ||14 ||17 |- |[[2004]] ||align=left|[[Калвија]] ||align=left|[[Шаховска олимпијада 2004|36. шаховска олимпијада]] ||1 ||6 ||7 ||0 ||9½ од 13 ||1 ||3 |- |[[2006]] ||align=left|[[Торино]] ||align=left|[[Шаховска олимпијада 2006|37. шаховска олимпијада]] ||1 ||4 ||8 ||1 ||8 од 13 ||8 ||27 |- |[[2008]] ||align=left|[[Дрезден]] ||align=left|[[Шаховска олимпијада 2008|38. шаховска олимпијада]] ||1 ||3 ||6 ||2 ||6 од 11 ||4 ||15 |- |[[2010]] ||align=left|[[Ханти-Мансијск]] ||align=left|[[Шаховска олимпијада 2010|39. шаховска олимпијада]] ||1 ||7 ||1 ||2 ||8 од 10 ||1 ||2 |} == Контроверзи == На [[Шаховска олимпијада 2008|38. шаховска олимпијада]], која се одржа во 2008 година во [[Дрезден]], Иванчук беше дел од репрезентацијата на Украина, играјќи на прва табла. Пред последниот круг на натпревари, репрезентацијата на Украина беше на второто место, со реални шанси за победа, додека само висок пораз од репрезентацијата на [[САД]] ќе ја оставеше без медал. Уште пред почетокот на натпреварите од последниот круг, Иванчук беше избран од својата репрезентација за контролата за утврдување на употребата на недозволени средства, којашто требаше да се спроведе веднаш по завршувањето на натпреварите. Во мечот, вознемирените репрезентативци на Украина загубија со 3½ - ½, при што Иванчук загуби против [[Гата Камски]] во партијата којашто се играше на првата табла. По мечот, Иванчук беше загрижен и бесен, а неговото расположение беше јасно видливо од гледачите во салата. Кога официјалните претставници на организаторот го повикале да го одведат до местото каде што треба да се изврши контролата, тој одбил да биде тестиран. Според правилата, одбивањето да се биде тестиран е еднакво на позитивен резултат на тестот што значеше двегодишна забрана за Иванчук од учество на турнирите организирани од страна на [[ФИДЕ]]. Според правилата на ФИДЕ, сите резултати на шахистот за кој е утврдено дека користи недозволени средства, остварени на натпреварот по кој е извршена контролата се поништуваат. Ова претходно им се има случено уште на двајца шахисти, кои одбиле да бидат тестирани на контролата спроведена по натпреварите на [[Шаховска олимпијада 2004|36. шаховска олимпијада]], која се одржа во 2004 година во [[Калвија]]. Но, примената на ова правило зазема поголеми размери, па истото не се примени во случајот со Иванчук, бидејќи доколку истото доследно се применеше, ќе настанеа промени при освојувачите на медали, па така бронзениот медал на репрезентацијата на САД ќе ѝ беше одземен и истиот ќе ѝ беше доделен на репрезентацијата на Унгарија.<ref>[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=5048 Olympiad Dresden: The Ivanchuk Files], [[Chessbase]], 2 декември 2008</ref> Сепак, подоцна беше утврдено дека Иванчук не е виновен во случајот, врз основа на тоа што тој наводно не бил информиран за потребата од спроведувањето на контролата од страна на официјалните лица и дека во моментите на загриженост и бес по мечот, не го разбрал целосно барањето на арбитарот.<ref>[http://www.fide.com/component/content/article/1-fide-news/3704-decision-of-the-fide-doping-hearing-panel Decision of the FIDE doping hearing panel]</ref> == Карактер и стил на игра == [[Податотека:Ivanchuk4a.jpg|мини|десно|150п|Василиј Иванчук]] Меѓу своите колеги, поради својот необичен и ексцентричен карактер, Иванчук е познат како „Големиот Чаки“. Во својот опис, [[Вишванатан Ананд]] ги употребува следните зборови: {{cquote|Тој е многу интелигентен... но никогаш никој не знае кон што ќе се измени неговото расположение. Некогаш, тој ќе Ве смета како негов изгубен брат. Но, следниот ден може целосно да Ве игнорира. Така, шахистите имаат изрека за него. Тие велат дека тој живее на „Планетата Иванчук“... Го имам видено пијан, рецитирајќи украинска поезија, а наредниот ден како има импресивен разговор. Едно време, тој учеше турски. Не ме прашувајте зошто... Секој ден е изненадување со него.<ref>[http://www.indianexpress.com/full_story.php?content_id=38320&pn=2 Anand interview in Indiaexpress.com], dead link in July 2008</ref>}} Кога игра, Иванчук ретко гледа во таблата. Наместо тоа, тој се ѕвери во таванот и ѕидовите со празен поглед, што сепак е случај и со други силни шахисти, кои ги анализираат позициите на таблата, без да гледаат во неа. Неговиот стил на игра е непредвидлив и многу оригинален што го прави закана за било кој шахист, иако понекогаш води и до брзи порази. Низата неуспешни резултати кулминираше со неговата елиминација уште во раната фаза на [[Светски куп во шах 2009|светскиот куп во 2009]], по што тој емоционално изјави дека ќе се повлече од професионалното играње шах.<ref>[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=5941 Ivanchuk threatens to quit professional chess], [[Chessbase]], 26 ноември 2009</ref> Сепак, подоцна тој ја повлече оваа одлука.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=5950|title=Ivanchuk: Sorry, I am not quitting chess|date=30 ноември 2009|accessdate=30 ноември 2009}}</ref> == Личен живот == Во 1991 година, Иванчук се оженил со руската шахистка [[Алиса Гаљамова]], со која подоцна се развел. Во 2007 година, се оженил по вторпат. == Турнирски резултати == {| class="prettytable" style="text-align:center" |- !Година ||Град ||Турнир ||+ || − ||= ||Резултат ||Место |- |[[1989]] ||align=left|[[Линарес]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Линарес|Меѓународен турнир]] || || || || ||1 |- | ||align=left|[[Бил]] ||align=left|Меѓународен турнир|| || || || ||1 |- |[[1991]] ||align=left|[[Линарес]] ||align=left|Меѓународен турнир || || || || ||1 |- |[[1995]] ||align=left|[[Линарес]] ||align=left|Меѓународен турнир || || || || ||1 |- |[[1996]] ||align=left|[[Вајк ан Зее]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Вајк ан Зее|58. меѓународен турнир]] || || || || ||1 |- |[[2006]] ||align=left|[[Форос]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Форос|1. меѓународен турнир]] ||3 ||0 ||8 ||7 од 11 ||2 |- |[[2007]] ||align=left|[[Монтреал]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Монтреал 2007|8. меѓународен турнир]] ||5 ||0 ||4 ||7 од 9 ||1 |- | ||align=left|[[Форос]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Форос|2. меѓународен турнир]] ||4 ||0 ||7 ||7½ од 11 ||1 |- | ||align=left|[[Ханти-Мансијск]] ||align=left|[[Светски куп во шах 2007|Светски куп]] || || || || || |- |[[2008]] ||align=left|[[Вајк ан Зее]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Вајк ан Зее|70. меѓународен турнир]] ||1 ||0 ||12 || 7 од 13||5-6 |- | ||align=left|[[Морелија]]/[[Линарес]]||align=left|[[Шаховски турнир во Линарес|25. меѓународен турнир]] ||2 ||3 ||9 ||6½ од 14||6 |- | ||align=left|[[Софија]] ||align=left|[[М-Тел Мастерс)|4. меѓународен турнир]] ||6 ||0 ||4 ||8 од 10 ||1 |- | ||align=left|[[Форос]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Форос|3. меѓународен турнир]] ||4 ||1 ||6 ||7 од 11||2 |- | ||align=left|[[Сочи]] ||align=left|[[Гран-при шаховски турнир во Сочи|2. Гран-при]] ||2 ||2 ||9 ||6½ од 13 ||8-9 |- | ||align=left|[[Москва]] ||align=left|[[Меморијален турнир во чест на Михаил Таљ|3. меморијален турнир во чест на Михаил Таљ]] ||3 ||0 ||6 ||6 од 9 ||1 |- | ||align=left|[[Билбао]] ||align=left| ||2 ||6 ||2 || ||4 |- | ||align=left|[[Нанѓинг]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Нанѓинг|1. меѓународен турнир]] ||1 ||3 ||6 ||4 од 10||5-6 |- |[[2009]] ||align=left|[[Вајк ан Зее]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Вајк ан Зее|71. меѓународен турнир]] ||2 ||4 ||7 ||5½ од 13 ||11-14 |- | ||align=left|[[Линарес]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Линарес|26. меѓународен турнир]] ||2 ||0 ||12 ||8 од 14 ||2 |- | ||align=left|[[Наљчик]] ||align=left|[[Гран-при шаховски турнир во Наљчик|4. Гран-при]] ||1 ||3 ||9 ||5½ од 13 ||12-14 |- | ||align=left|[[Софија]] ||align=left|[[М-Тел Мастерс|5. меѓународен турнир]] ||1 ||5 ||4 ||3 од 10 ||6 |- | ||align=left|[[Базна]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Базна|3. меѓународен турнир]] ||4 ||0 ||6 ||7 од 10 ||1 |- | ||align=left|[[Бил]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Бил|42. меѓународен турнир]] ||2 ||1 ||7 ||5½ од 10 ||3 |- | ||align=left|[[Џермук]] ||align=left|[[Гран-при шаховски турнир во Џермук)|5. Гран-при]] ||4 ||0 ||9 ||8½ од 13 ||1 |- | ||align=left|[[Москва]] ||align=left|[[Меморијален турнир во чест на Михаил Таљ|4. меморијален турнир во чест на Михаил Таљ]] ||2 ||0 ||7 ||5½ од 9 ||2-3 |- | |align=left|[[Ханти-Мансијск]] |align=left|3. издание на светскиот куп <br /> прв круг против А.&nbsp;Безгодов <br /> втор ктуг против В.&nbsp;Соу |&nbsp; <br /> 2 <br /> 0 |&nbsp; <br /> 0 <br /> 1 |&nbsp; <br /> 0 <br /> 1 |&nbsp; <br /> 2 од 2 <br /> ½ од 2 | |- |[[2010]] ||align=left|[[Вајк ан Зее]] ||align=left|[[Шаховски турнир во Вајк ан Зее|72. меѓународен турнир]] ||2 ||1 ||10 ||7 од 13 ||6-7 |- | ||align=left|[[Хавана]] ||align=left|[[Меморијален турнир во чест на Хосе Раул Капабланка|45. меморијален турнир во чст на Хосе Раул Капабланка]] ||4 ||0 ||6 ||7 од 10 ||1 |} == Наводи == {{наводи|2}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Родени во 1969 година]] [[Категорија:Украиснки шахисти]] [[Категорија:Советски шахисти]] [[Категорија:Живи луѓе]] nlh4mw6thmkh7hsf74wu36iqg18r0vl 0 729887 5583105 5487708 2026-06-26T21:59:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583105 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Викиекспедиција Бојмија 114.jpg|мини|десно|300п|Поглед кон [[Парк на ветерни електрани „Богданци“|ветропаркот „Богданци“]].]] [[Податотека:Sunset at Royd Moor Wind Farm.jpg|мини|десно|300px|Ветроелектраната Ројд Мур во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]]] [[Податотека:Heron's Windwheel.jpg|мини|десно|300px|Хероново ветерница која ги движела оргулите]] [[Податотека:Wind turbine 1888 Charles Brush.jpg|мини|десно|300px|Ветроагрегат од 1888 година кој се користел за добивање електрична енергија а го изградил Чарлс Браш ([[САД]]).]] [[Податотека:Wind farm Ravna 1, Pag.jpg|мини|десно|300px|Ветроелектраната Равне 1 на Паг]] [[Податотека:Wind farm Trtar-Krtolin.jpg|мини|десно|300px|Ветроелектраната Тртар-Кртолин]] [[Податотека:South Point Wind Farm.jpg|мини|десно|300px|Ветроагрегатот ја претвора [[кинетичка енергија|кинетичката енергија]] на ветерот во [[електрична енергија]]]] '''Ветроелектрана''' – низа од блиско сместени [[ветротурбина|ветротурбини]], најчесто од ист вид, изложени на ист [[ветар]] и приклучени со посредство на заеднички раставен уред на [[електроенергетски систем|електроенергетскиот систем]]. Ветротурбината е [[вртење|вртечка]] машина која ја претвора [[кинетичка енергија|кинетичката енергија]] на ветерот прво во [[механичка енергија|механичка]], а потоа преку [[електричен генератор|електрични генератори]] во [[електрична енергија]]. Притоа [[ротор]]от на ветротурбината и роторот на електричниот генератор се наоѓаат на исто [[вратило]]. Ветроелектраната е [[обновлива енергија|обновлив извор на електрична енергија]] со погон на кинетичката енергија на ветрот. [[Ветерна енергија|Ветерната енергија]] всушност е облик на [[сончева енергија]]. [[Сонце]]то нерамномерно загрева различни делови на [[Земја]]та и тоа резултира со различни [[притисок|притисоци]] на [[воздух]]от, а ветрот се создава заради тежнеењето за изедначување на притисоците на воздухот. Постојат делови на Земјата на кои дуваат т.н. постојани (планетарни) ветрови и на тие подрачја искористувањето на ветерната енергија е најисплатливо. Добри локации се бреговите на [[море|морињата]] и [[океан]]ите ([[крајбрежна ветроелектрана]]), како и отвореното море ([[пловечка ветроелектрана]]). Отвореното море се истакнува како најдобра локација заради постојаноста на ветровите, но цените за изградба и пренос на енергијата ги успоруваат таквите вложувања.<ref>[http://www.vjetroelektrane.com/moderni-vjetroagregati-i-pretvorba-energije] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140228134623/http://www.vjetroelektrane.com/moderni-vjetroagregati-i-pretvorba-energije |date=2014-02-28 }} "Moderni vjetroagregati i pretvorba energije", www.vjetroelektrane.com, 2012.</ref> При претворањето на кинетичката енергија на ветрот во механичка енергија (вртењето на [[оска]]та на [[генератор]]от, се користи само разликата на брзината на ветрот на влезот и излезот. [[Алберт Бец]], германски [[физичар]], уште во далечната 1919 година го дал законот за енергијата на ветрот, познат како [[Бецов закон]]. Според овој закон само 16/27 или 59% од кинетичката енергија на ветрот може да се претвори во механичка енергија со помош на [[турбина]] на ветар. Ова е теорискиот максимум, во пракса може да се претворат меѓу 35% и 45% од енергијата на ветрот заради разни загуби во системот. За користење на енергијата на ветрот често се користат агро-хортикултурни називи, па така се зборува за ветропаркови, ветрофарми или ветрополиња. На тој начин и со самата номенклатура се прави обид да се каже дека не се работи за „прави“ [[електрана|електрани]]. Затоа треба јасно да се каже, ветроелектраната е електрана и тоа таква која како гориво за производство на електрична енергија го користи ветрот. Оваа електрана како и секоја друга електрана се состои од неколку делови, вклучувајќи ветроагрегати ([[турбина]] + [[генератор]]), [[трансформатор]]ски станици, кабли и водови, како и останати припадни објекти. На тој начин се постигнува систематичност во именувањата на објектите за производство на електрична енергија ([[хидроелектрана]], [[термоелектрана]], [[атомска електрана]], итн.) и јасно се искажува дека ветроелектраната е електроенергетски објект, а не елемент од земјоделски карактер или дел од пејзаж. ==Историја на ветроелектраните== {{Главна|Историја на ветроелектраните}} Историјата на ветроелектраните и користењето на [[енергија на ветрот|енергијата на ветрот]] се протега до времето кога луѓето првпат поставиле [[едрење|едра]] на [[брод]]овите и со тоа овозможиле далечни патувања и одлучиле своите живот да му ги поверат на тој непредвидлив [[обновлив извор на енергија]]. Може да се каже дека на некој начин [[ветар|ветрот]] бил тој кој ја покренал ерата на истражување и овозможил пренесување на стока и добра во неслутени количини на големи далечини. Долго време после првите едра дошло користењето на енергијата на ветрот за извршување на [[механичка работа]] во [[мелница|мелниците]], за движење на водените [[пумпа|пумпи]] (особено во [[Холандија]]), на средниот запад во [[САД]] и во зафрлените делови на [[Австралија]]. Во модерно време со пронаоѓањето на [[електрична енергија|електричната енергија]], ветрот почнува да се користи за производство на истата, но дури во последните две декади, заради сè поголемото [[загадување]] на околината, го почнува својот значителен раст, за денес да биде еден од главните извори на енергија за блиската иднина. ==Предности и недостатоци== Ветроелектраните ги имаат следните предности: * не трошат [[гориво]], т.е. [[енергијата не ветрот]] условно речено е "бесплатна"; * ветроелектраните се пожелен облик на обновливи извори на енергија во однос на [[електрана|електраните]] на [[фосилно гориво|фосилни горива]], бидејќи хемиски и биолошки не ја загадуваат [[животна средина|околината]]; * ветроелектраните може да имаат умерено позитивно влијание на смалување на снагата на ветрот во подрачјата кои се изложени на многу јаки ветрови; * борба против [[глобално затоплување|глобалното затоплување]] ([[протокол од Кјото]]); * ветроелектраните се енергетски постројки без штетни емисии; Ветроелектраните ги имаат следните недостатоци: * повременост на погонот, зависност од [[метеорологија|метеоролошките]] одлики на подрачјето каде се имплементира. Нема ефикасно решение за акумулирање на поголеми количини на енергија за периодите без ветар, па заради тоа ветроелектраните треба да бидат поврзани на [[електроенергетски систем|електроенергетскиот систем]] на областа и со него да разменува енергија. Како пригодна изгледа комбинацијата на [[хидроелектрана|хидроелектрани]] и ветроелектрани, која во период на посилен ветар ја штеди хидроакумулацијата, а во период без ветар, енергијата ја дава хидроелектраната; * големите промени на снагата на ветрот технички потешко може да се совладаат. Техничките решенија мораат да спречат оштетување на ветерницата при [[бура|бури]] и да извлечат максимална снага при слаб ветар, што ги поскапува решенијата; * за усогласување на [[број на вртежи|бројот на вртежи]] на [[ветротурбина]]та со бројот на вртежи на вградениот [[генератор]] потребен е мултипликатор со автоматска регулација на брзината на генераторот, што исто така ја поскапува техничката изведба; * трошоците за одржување знаат да бидат значителна ставка во цената на добиената енергија од ветерот, бидејќи во случај на големи ветроелектрани бројот на уреди е релативно голем, т.е. [[моќност]]а по еден уред е далеку помала отколку кај класичните електрани на фосилни горива; * присутно е извесно „естетско загадување“ во случај на големи ветроелектрани, меѓутоа истото нема големо значење ако таквата ветроелектрана се гради во ненаселени простори. ==Избор на положбата на ветроелектраните == Иако ветропотенцијалот е најважниот чинител за избор на положбата на ветроелектрнаите, постојат и други чинители кои треба да бидат задоволени. Изборот на положбата се спроведува во два чекора. Најпрво се одредува подрачјата кои се непогодни за изградба од следните причини: * подрачјето има исклучително мал ветропотенцијал; * подрачје заштитено заради исклучителните природни или културни вредности ([[парк на природата]], [[археологија|археолошко наоѓалиште]]); * подрачје наменето за изградба на станбени или стопански објекти; * подрачје со многу изискувачки релјеф со обѕир на можност за градба. Во вториот чекор се спроведува вреднување на макролокацијата врз основа на критериуми како што се: * средна годишна [[брзина]] на ветрот; * големина на локацијата, односно број на [[ветроагрегат]]ски единици кои можат да се постават на таа локација; * оддалеченост на локацијата од [[пат|патната инфраструктура]]; * оддалеченост на локацијата од постојната [[електроенергетски систем|електрична мрежа]]; * можност за одржување и надзор на ветроелектраната; * значајност на теренот (шумовитост, погодност за земјоделство и друго); * влијание на животинскиот свет (миграциски патишта на [[преселба на птиците|птиците селици]], заштитени живеалишта и друго) * положба на локацијата во однос на [[туризам|туристичките]] подрачја. Во рамките на одбраните макролокации се издвојуваат микролокации. За вреднување и избор на најповолните микролокации може да се примени начело слично како за изборот на макролокација. По изборот на микролокација се тргнува во мерење на одликите на ветрот (брзина, насока и друго). На основа на анализата на измерените вредности во одреден временски период (минимално 1 година) се изработува [[студија на изводливост]] во која се одредува големината и бројот на ветроагрегати, односно оптималниот капацитет на локацијата. Спрема наведените чинители, идеална ветроелектрана е онаа која е сместена на место на која има поволен ветропотенцијали, се наоѓа близу до постојната електрична мрежа, има добар патен пристап, а нејзината изградба е во склад со намената на просторот и условите за [[заштита на околината]]. ===Ветропотенцијал=== Ветропотенцијалот е најважниот чинител за избор на положбата на ветроелектраните. Всушност тоа се одликите на ветрот на поедина локација. Најважната одлика е средната годишна брзина на ветрот на одредена висина над тлото. Имено, ветрогенераторот се придвижува кога брзината на ветрот ќе биде отприлика 3 [[m/s]]. При таа брзина производството на [[електрична енергија]] е многу мало. Со пораст на брзината, количината на електрична енергија се зголемува до максималната, која се постигнува на брзина од ветрот од околу 12&nbsp;m/s. Со понатамошен пораст на брзината на ветрот количината на произведена енергија повеќе не се зголемува. Кога брзината ќе порасне преку 25 до 30&nbsp;m/s, ветроагрегатот се исклучува бидејќи не може да ги поднесе механичките оптоварувања кои ги предизвикува толку голема брзина на ветрот. Од опишаниот начин на работа на ветрогенераторот може да се заклучи дека за идеално производство на електрична енергија е потребна брзина на ветрот од 12&nbsp;m/s. Тоа е само прв чекор во одредување на ветропотенцијалот. Потоа, потребно е да се разгледа како е распоредена брзината на ветрот во текот на годината. На пример, во годишниот просек може да биде содржан голем број на часови со брзина над 30&nbsp;m/s или под 3&nbsp;m/s, што всушност не е погодно за искористување. Може да се заклучи дека за енергетско искористување оптимален ветар до средна јачина, без големи осцилации и кој има што поголема честота. Заради големата зависност на приносот на енергија (а со самото тоа и [[економија|економска]] исплатливост) од брзината на ветрот (зависност на енергијата на ветрот од кубот на брзината на ветрот), потребни се точни [[мерење|мерења]] на ветрот на самата локација. Мерењата се вршат со помош на [[анемометар]] кои се прицврстени на столбови, приближно на висина на оската на која би се наоѓале ветроагрегатите (иако последниве години се бележи раст на т.н. далечински мерења). Обично треба да се постават повеќе столбови на локацијата во период од барем 6 месеци, а се препорачува тој период да биде неколку години. Брзината на ветрот е основен чинител од кој се тргнува при проектирање на сите ветроагрегати кои ќе се наоѓаат на локацијата, нивниот број и просторен распоред. Брзината на ветрот исто така служи како појдовна точка за сите пресметки за економската исплатливост и производството на енергија. Осетливоста на придонесот на енергијата од брзината на ветрот зависи и од брзината на самиот ветар. Заради тоа особено е важно точно да се мери брзината на ветрот на локациите каде брзината е помала. За одредена локација битно е да се познаваат насоките од кои дува ветрот (ружа на ветровите), за да се одреди оптималниот распоред на ветроагрегатите за максимално да се искористи ветрот од сите насоки. Втора најважна одлика на ветрот, освен средната брзина, е распределбата на брзината на ветрот. '''Вајбуловата крива''' е алатка која служи за реалистична распределба на брзината на ветрот. Тригодишните мерења значително ги смалуваат отстапувањата на брзините на ветрот во однос на долгогодишните осцилации на ветрот, на 3% на брзината на ветрот и околу 4% во производството на енергија. Останати битни податоци за ветрот се долгорочна густина на воздухот на локацијата и интензитетот на [[турбуленција|турбуленциите]] на ветрот на локацијата. Овие чинители сами по себе не влијаат на производството на енергија од ветрот, но влијаат при одредување на оптоварувањето на лопатките на [[ротор]]от и на очекуваниот век на траење на самиот ветрогенератор. ==Видови ветроелектрани== [[Податотека:Roscoe Wind Farm at Sunrise.JPG|мини|десно|300px|Ветроелектраната Роско е втора најголема копнена ветроелектрана на светот]] [[Податотека:Turbiny wiatrowe w Szwecji, 2011 ubt.JPG|мини|десно|300px|Крајбрежната ветроелектрана Лилгрунд ([[Шведска]]).]] [[Податотека:Siemens Hywind-concept floating turbine assembled in the Åmøy Fjord near Stavanger.jpg|мини|300px|десно|Првиот поголем пловечки ветроагрегат '' Хајвинд'', кој е склопен во [[Ставангер]] во ([[Норвешка]]), пред да биде поставен во [[Северно Море|Северното Море]].]] Ветроелектраните може да се поделат на копнени ветроелектрани, крајбрежни ветроелектрани, пловечки ветроелектрани и воздушни ветроелектрани. Најголеми производители на електрична енергија со помош на ветар се [[САД]], [[Германија]], [[Шпанија]] и [[Кина]]. ===Копнени ветроелектрани=== Копнените ветроелектрани се градат на цврсто тло и се најчест облик на ветроелектрани. Најголеми ветроелектрани на светот се: {| class="wikitable sortable" |- ! Ветроелектрана !! Номинална <br /> моќност<br /> ([[vat|MW]]) !! Држава !! Координати !! Опис |- | Џајсалмер || 1 064 || [[Индија]] || {{coord|35|1|16|N|70|54|0|E|name=Jaisalmer Wind Park}} || <ref>[http://www.business-standard.com/india/news/suzlon-creates-country/s-largest-wind-park/164779/on] "Started in August 2001, the Jaisalmer based facility crossed 1,000 Mw capacity to achieve this milestone"</ref><ref>[http://www.energynext.in/suzlon-creates-indias-largest-wind-park-crosses-1-gw-capacity-in-jaisalmer-2/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140309161805/http://www.energynext.in/suzlon-creates-indias-largest-wind-park-crosses-1-gw-capacity-in-jaisalmer-2/ |date=2014-03-09 }} "Suzlon creates India’s largest wind park; crosses 1 GW capacity in Jaisalmer"</ref> |- | [[Ветроелектрана Роско|Роско]] || 781,5 || [[САД]] || {{coord|32|15|52|N|100|20|39|W|name=Roscoe Wind Farm}} ||<ref>[http://www.renewableenergyworld.com/rea/news/story?id=53650] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160105145506/http://www.renewableenergyworld.com/rea/news/story?id=53650 |date=2016-01-05 }} "E.ON Delivers 335-MW of Wind in Texas"</ref> |- | Хорс Холоу || 735,5 || САД || {{coord|32|11|24|N|100|01|48|W|name=Horse Hollow Wind Energy Center}} || <ref>[http://www.awea.org/projects/Projects.aspx?s=Texas] AWEA: "U.S. Wind Energy Projects - Texas"</ref> |- | Алта || 720 || САД || {{coord|26|55|12|N|118|19|14|W|name=Alta Wind Energy Center}} ||<ref>[http://www.awea.org/projects/Projects.aspx?] Alta Wind Energy Center: "California U.S. Wind Energy Projects - California", 2009.</ref><ref>[http://www.awea.org/learnabout/publications/reports/upload/2Q-2011-Public-Market-Report.pdf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111116165248/http://www.awea.org/learnabout/publications/reports/upload/2Q-2011-Public-Market-Report.pdf |date=2011-11-16 }} Industry Statistics, 2Q 2011.</ref> |- | Каприкорн Риџ || 662,5 || САД || {{coord|31|54|11|N|100|54|04|W|name=Capricorn Ridge Wind Farm}} || <ref>[http://www.nexteraenergyresources.com/content/where/portfolio/pdf/capricornridge.pdf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303165159/http://www.nexteraenergyresources.com/content/where/portfolio/pdf/capricornridge.pdf |date=2016-03-03 }} "Capricorn Ridge Wind Energy Center"</ref> |- | Фоулер Риџ || 599,8 || САД || {{coord|40|36|31|N|87|19|15|W|name=Fowler Ridge Wind Farm}} || <ref>[http://archive.awea.org/projects/Projects.aspx?s=Indiana] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120317130024/http://archive.awea.org/projects/Projects.aspx?s=Indiana |date=2012-03-17 }} AWEA: "U.S. Wind Energy Projects - Indiana"</ref> |- | Свитвотер || 585,3 || САД || {{coord|32|20|20|N|100|26|40|W|name=Sweetwater Wind Farm}} || <ref>[http://www.geenergyfinancialservices.com/press_room/press_releases/SweetwaterRelease5242007_FINAL.pdf] "GE unit expands wind energy portfolio", publisher= GE Energy, 2007.</ref> |- | Бафало Геп || 523,3 || САД || {{coord|32|18|38|N|100|8|57|W|name=Buffalo Gap Wind Farm}} ||<ref>[http://www.renewableenergyworld.com/rea/news/article/2009/02/drilling-down-what-projects-made-2008-such-a-banner-year-for-wind-power?cmpid=WNL-Friday-February27-2009] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160106221402/http://www.renewableenergyworld.com/rea/news/article/2009/02/drilling-down-what-projects-made-2008-such-a-banner-year-for-wind-power?cmpid=WNL-Friday-February27-2009 |date=2016-01-06 }} "Drilling Down: What Projects Made 2008 Such a Banner Year for Wind Power?"</ref> |- | Дабанченг || 500 || Кина|| {{coord|43|35|37|N|87|48|32|E|name=Dabancheng Wind Farm}} ||<ref>[http://www.evwind.es/noticias.php?id_not=7664 China] "Dabancheng Wind Farm now has a combined generating capacity of 500 MW"</ref> |- | Мидоу Лејк || 500 || САД || {{coord|40|36|4|N|86|51|57|W|name=Meadow Lake Wind Farm}} || <ref>Energy Information Administration - October 2010 Electric Power Monthly</ref> |- |} ===Крајбрежни ветроелектрани=== [[Крајбрежна ветроелектрана]] ({{langx|en|Offshore wind park}}) е вид ветроелектрана со цврсти темели која се гради на [[море]] (има планови за изградба и на [[езеро|езера]]), главно во крајбрежни подрачја, каде длабочината на водата обично е помала од 60 [[метар|метри]] (оддалеченост од брегот најмногу 50 [[километри|km]], за разлика од [[пловечка ветроелектрана|пловечките ветроелектрани]], кои се градат на отворено море. Факт е дека водата (а особено длабоката вода) има помала површинска "рапавост" од копното, има големо влијание на брзината на ветрот, кои се многу поголеми на море. Факторите на моќноста се многу поголеми кај такви градби. Кај локации со продолжени плиткости (како на пример во [[Данска]]), ветроелектраните лесно се градат. Во општ случај, морските инсталации на ветроагрегати се вообичаено поскапи од копнените. Тоа е заради тоа што [[кула|кулите]] им се повисоки кога се смета и делот под вода и самата градба е поскапа. Произведената [[електрична енергија]] до копното се пренесува со подморски [[кабел|кабли]]. Одржувањето е исто така поскапо, а мора да се внимава и на заштитата од корозија, заради што често се додаваат премази и катодна заштита. Таквите [[турбина|турбини]] се најголеми турбини во погон и се предвидува дека нивната големина (и инсталирана моќност) и понатаму ќе расте (преку 6 [[ват|MW]]). Ветроелектраните сместени на море имаат и повеќе од 100 ветроагрегати.<ref>[http://www.hrastovic-inzenjering.hr/primjena-energije/energetski-clanci/item/415-buducnost-morskih-vjetroelektrana.html] "Budućnost morskih vjetroelektrana", www.hrastovic-inzenjering.hr, 2013.</ref> ===Пловечки ветроелектрани=== [[Пловечка ветроелектрана]] е вид ветроелектрана која се поставува на пловечки објект во подлабоко море, каде не е можно да се постави [[крајбрежна ветроелектрана]]. Пловечките ветроелектрани се сложени и бараат поголеми почетни [[трошоци на производство|трошоци]], но поновите студии покажале дека заради нивните можности да пристапат на помоќни ветрови имаат исплатливост на примената. Обично повеќе пловечки ветроагрегати се поврзуваат заедно во ветроелектрана за да се користи заеднички подводен кабел за пренос на електричната енергија..<ref>[http://www.hrastovic-inzenjering.hr/primjena-energije/energetski-clanci/item/114-plutajuce-morske-vjetroturbine.html] "Plutajuće morske vjetroturbine", www.hrastovic-inzenjering.hr, 2013.</ref><ref>[http://www.vjesnik.com/Article.aspx?ID=0501DCD8-5586-43F8-ABD1-63E49242DD09]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "Višenamjenske vjetroelektrane na Jadranu zaposlile bi 30.000 radnika", www.vjesnik.com, 2012.</ref> ===Висински ветроелектрани=== Концептот на [[висинска ветроелектрана|висински ветроелектрани]] се заснова на искористување на енергијата на ветрот во повисоките слоеви на атмосферата. Тие претставуваат дизајниран концепт на ветроелектрани кои на различни начини се подигнати во висина без потпора на кула. Може да се поделат во две групи: оние кои за искористување на ветрот на пониски висини и на оние кои тоа го чинат на повисоки висини. Во текот на последните 20 години, направени се неколку десетини проекти и концепти од кои се издвоиле неколку кои имаат шанси за реализација. Заедничко им е што се предвидени за искористување на ветрот на висини поголеми од она што можат ветроелектраните монтирани на тлото, можност за монтажа на која било локација на светот и во целост се еколошки прифатливи, бидејќи не испуштаат стаклени гасови. Висинските ветроелектрани на тој начин можат да произведуваат електрична енергија 90% од времето, додека оние на Земјата тоа би можеле да го прават максимално 35% од времето. Тоа би резултирало со поевтинување на електричната енергија и би барало помалку ветроелектрани за истата количина на електрична енергија. ==Ветроагрегати== [[Податотека:Eoliennes Gaspesie.jpg|мини|250px|десно|Ветротурбини со вертикална оска]] [[Податотека:H-Darrieus-Rotor.jpg|мини|250px|десно|[[Дарјеова турбина]]]] [[Податотека:Savonius Rotor.png|мини|130px|десно|Савониусов ротор]] [[Податотека:Wind_turbine_int.svg|мини|250px|десно|Главн и делови на ветроагрегат со водорамна оска: 1. темел, 2. приклучок на електроенергетскиот систем, 3. столб, 4. скали за пристап, 5. придвижувач, 6. куќиште на постројката или гондола, 7. електричен генератор, 8. анемометар, 9. систем за кочење (електромагнетна или механичка кочница), 10. преносник на снага (обично мултипликатор), 11. лопатки на роторот, 12. систем за придвижување на лопатките ([[англиски јазик|англ]]. ''pitch''), 13. глава на роторот.]] [[Податотека:Power curves.jpg|мини|250px|десно|Одлика на моќноста на ветроагрегат во зависност од брзината на ветрот.]] [[Ветроагрегат]] е вртечка [[машина]] која [[кинетичка енергија|кинетичката енергија]] на [[ветар|ветрот]] прво во [[механичка енергија]], а потоа преку [[електричен генератор]] во електрична енергија. Притоа роторот на [[ветротурбина]]та и роторот на електричниот генератор се наоѓаат на исто вратило. Ветроагрегатите ја користат [[енергија на ветрот|енергијата на ветрот]], која се вбројува во [[обновливи извори на енергија]]. ===Изведби на ветроагрегатите=== Постои цела низа на поделби на агрегатите, па така во зависност од некои конструкциски и работни особености се делат според: * положба на оската на турбинското коло: ветроагрегати со водорамна и вертикална оска; * односот на брзината на најоддалечената точка на роторот и брзината на ветрот: брзоодна и спороодна; * бројот на лопатки: повеќелопатични, со неколку лопатки и со една лопатка; * големината на [[момент на сила|моментот на сила]]: високомоментни и нискомоментни; * начинот на придвижување: самопридвижуивачки и несамопридвижувачки; * [[Степен на искористување|Ефикасност]] на претворање на енергијата на ветрот во момент на сила: ниско и високоефикасни; * начинот на вртење на роторот спрема брзината на ветрот: променливи и непроменливи ====Ветроагрегати со вертикална оска==== Ветроагрегатите со вертикална оска се најстариот систем за искористува на енергијата на ветрот. Денес исто така постојат концепти на модерни ветроагрегати кои имаат вертикална положба на оската. Негативна страна на овој вид ветроагрегати е помалиот коефициент на корисно дејство во однос на ветроагрегатите со хоризонтална оска, а позитивни се: * ветроагрегатот нема насочување, не мора да биде насочен кон ветрот, па не требаат дополнителни уреди за следење на ветрот и вртење на ветротурбината; * потребен е послаб ветер за нивна работа; * уредите за контрола на ветроагрегатот и претворање на енергијата можат да бидат сместени на рамниште на земјата заради вертикалната оска на роторот; * поедноставна структура што го олеснува и само поставување. Видови ветроагрегати со вертикална оска се: * Савониусов ротор, * [[Дарјеова турбина|Дарјеов ротор]], * H ротор, * [[ветерница со ротирачки едра]]. '''Савониусовиот ротор''' работи на принципот на отпорно делување кое го комбинира со потисокот. Се состои од две полуцилиндрични лопатки кои се отворени на спротивните страни. Близу оската, лопатките се преклопуваат така што пренасочениот ветер може да струи од една лопатка во друга. Овој вид ротор има поголема искористеност од ротор заснован само на отпорното делување, но помала од ротор примарно заснован на потисок. Овој вид ротори има предност која се заснова на тоа што може да почне да се врти на мали брзина на ветрот, додека лоша страна му е тоа што е потребно многу материјал за нивна изработка. [[Дарјеова турбина|Дарјеовиот ротор]] го конструирал Французинот Жорж Дарје во 1929 година. Овој вид ротори се состои од две или три лопатки кои имаат облик на парабола. Профилот на роторските лопатки според обликот одговара на работа на принцип на потисок. Искористивоста на овие ротори е многу поголема од онаа на Савониусовите ротори. Главен недостаток на Дарјеовиот ротор е што не може сам да го започне вртењето, па заради тоа секогаш бара помошен уред за задвижување. Со понатомошен развој на Дарјеовиот ротор развиен е '''H ротор''' или H – Дарјеов ротор. Овој ротор уште се нарекува Хајделбергов ротор според компанијата ''Хајделберг мотор''. Генератор со перманентен [[магнет]] е интегриран во самата структура на роторот и не бара систем за пренос. ====Ветроагрегати со водорамна оска ==== Ветроагрегатите со водорамна оска денес се најзастапен вид ветротурбини. Ветроагрегатите стигнале до многу висок степен на техничка развиеност и стигнуваат до моќности од неколку мега[[ват]]и, додека ветроагрегатите од 1980-тите години биле во рангот под 100 [[kW]] ===Ветроелектрани во Македонија=== Во [[Република Македонија|Македонија]] првите ветерни електрани се изградени во периодот од [[2011]] до [[2014]] г, како дел од [[ПВЕ Богданци|ПВЕ „Богданци“]] близу градот [[Богданци]] во јужниот дел на земјата.<ref>{{наведени вести|url=http://www.vecer.com.mk/default.asp?ItemID=3CBAC3A296701345B21296CAC613B3C7|title=Паркот на ветерници во Богданци почнува со реализација|date=21 април 2011|publisher=[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]|accessdate=21 април 2011}}{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}}</ref> Првиот приватен ветропарк е [[ПВЕ „Богословец“]], чија прва фаза е почната во 2021 г. кај селото [[Богословец (село)|Богословец]], Светиниколско.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wpbogoslovec.com/mk/|title=Ветропарк Богословец|work=wpbogoslovec.com|accessdate=1 март 2023}}</ref> == Наводи == {{наводи|3}} == Поврзано == * [[Ветар]] * [[Ветерница]] * [[Електричен генератор]] * [[Електрична енергија]] * [[Ветроагрегат]] * [[Енергија на ветрот]] == Надворешни врски == {{Commons}} * [http://windcat.ch/ Map of best places for Wind Turbines around the world] * [http://www.world-wind-energy.info/ World Wind Energy Association] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081219233909/http://www.world-wind-energy.info/ |date=2008-12-19 }} * [https://fas.org/sgp/crs/misc/RL34546.pdf Wind Power in the United States: Technology, Economic, and Policy Issues]{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (53p), Congressional Research Service, June 2008 * [http://www.thewindpower.net/index_en.php Database of projects throughout the World] * [http://www.offshorewind.net Database of offshore wind projects in North America] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200215220339/http://www.offshorewind.net/ |date=2020-02-15 }} * [http://www.windpowerhandbook.com/ Wind Project Community Organizing] * [https://web.archive.org/web/20110208120908/http://www.wwindea.org/home/index.php World Wind Energy Association] * [http://www.4coffshore.com/offshorewind/ 4C Offshore's Global Wind Farm Interactive Map and Database] * [https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo41492 Development of Offshore Wind Recommended Practice for U.S. Waters] [[National Renewable Energy Laboratory]] * [http://www.power-technology.com/features/feature-biggest-wind-farms-in-the-world-texas/ Biggest Wind Farms in the World] by Power-Technology {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Електроенергетика]] [[Категорија:Аеродинамика]] [[Категорија:Електрани]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] swmosk26r53n43k3vb9kuf685kvo32k 0 731703 5582830 5494579 2026-06-26T11:59:29Z Materialscientist 27670 ([[c:GR|GR]]) [[File:Signature of Princess Irene of Greece and Denmark.jpg]] → [[File:Princess Irene signature (cropped).png]] same image, better quality 5582830 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Принцеза Ирина | image = Princess Irene of Greece 2008.jpg | caption = Принцезата Ирина во 2008 г. | house = [[Гликсбурговци]] | birth_date = {{Birth date|df=yes|1942|5|11}} | birth_place = [[Кејптаун]], [[ЈАР]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|1|15|1942|5|11}} | death_place = дворец [[Сарсуела (дворец)|Сарсуела]], Мадрид, Шпанија | father = [[Павле (крал на Грција)|Павле]] | mother = [[Фредерика (кралица на Грција)|Фредерика]] | signature = Princess Irene signature (cropped).png }} '''Принцеза Ирина Грчка и Данска''' ({{langx|el|Πριγκίπισσα Ειρήνη της Ελλάδας και Δανίας}}), {{рн|11|мај|1942}} – {{пн|15|јануари|2026}}) — најмалото дете на грчкиот крал [[Павле (крал на Грција)|Павле I]] и неговата сопруга [[Фредерика (кралица на Грција)|Фредерика]]. Таа е помала од сестра си [[Кралица Софија (Шпанија)|Софија]], која е кралица на [[Шпанија]], и на соборениот крал на Грција, [[Константин II (Грција)|Константин II]]. Таа официјално ја има титулата принцеза на Грција и Данска. {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Ирена Грчка и Данска}} [[Категорија:Грчки принцези]] [[Категорија:Дански принцези]] [[Категорија:Гликсбурговци (Грција)]] [[Категорија:Луѓе од Кејптаун]] onv26q3a7hfukuf3dy6of5ljw91o9ce 0 733572 5583093 5582646 2026-06-26T21:22:16Z Gurther 105215 5583093 wikitext text/x-wiki {{Chembox | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 477239274 | IUPACName = Ацетон<ref>[[ChemSpider]] lists 'acetone' as a valid, expert-verified name for what would systematically be called 'пропан-2-он'.</ref> | Reference = <ref>''[[The Merck Index]]'', '''15th Ed.''' (2013), p. 13, [http://www.rsc.org/Merck-Index/monograph/mono1500000065 Acetone Monograph] '''65''', O'Neil: [[The Royal Society of Chemistry]].{{subscription needed}}</ref> | ImageFileL1 = Acetone-CRC-MW-ED-dimensions-2D-Vector.svg | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageSizeL1 = 136 | ImageNameL1 = Full structural formula of acetone with dimensions | ImageFileR1 = Acetone-2D-skeletal.svg | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageSizeR1 = 01 | ImageNameR1 = Skeletal formula of acetone | ImageFileL2 = Acetone-3D-balls.png | ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageSizeL2 = 131 | ImageNameL2 = Ball-and-stick model of acetone | ImageFileR2 = Acetone-3D-vdW.png | ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageSizeR2 = 106 | ImageNameR2 = Space-filling model of acetone | ImageFile3 = Sample of Acetone.jpg | ImageName3 = Sample of acetone | PIN = Пропан-2-oн<ref name=iupac2013>{{cite book | title = Nomenclature of Organic Chemistry : IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book) | publisher = [[Royal Society of Chemistry|The Royal Society of Chemistry]] | date = 2014 | location = Cambridge | page = 723 | doi = 10.1039/9781849733069-FP001 | isbn = 978-0-85404-182-4}}</ref> | SystematicName = 2-Пропанон | OtherNames = {{plainlist| * Ацетонум * Диметил кетон<ref name=nist>{{nist|name=Acetone|id=C67641|access-date=2014-05-11|mask=FFFF|units=SI}}</ref> * Диметил [[карбонил]] * Кетон пропан<ref name=NIOSH/> * β-Кетопропан<ref name=nist/> * Пропанон<ref>{{Cite book | isbn = 978-0-444-51994-8 | pages = [https://archive.org/details/cosmorsfromquant0000klam/page/n107 92]–94 | last = Klamt | first = Andreas | title = COSMO-RS: From Quantum Chemistry to Fluid Phase Thermodynamics and Drug Design | url = https://archive.org/details/cosmorsfromquant0000klam | year = 2005 | publisher = Elsevier}}</ref> * 2-Пропанон<ref name=nist/> * Пироацетатен спирит (архаично)<ref>{{cite book |title = The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide |last = Myers |first = Richard L. |year = 2007 |publisher = Greenwood |isbn = 978-0-313-08057-9 |pages = [https://archive.org/details/100mostimportant0000myer/page/4 4–6] |url = https://archive.org/details/100mostimportant0000myer/page/4}}</ref> }} | Section1 = {{Chembox Identifiers |CASNo = 67-64-1 |CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |PubChem = 180 |ChemSpiderID = 175 |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |UNII = 1364PS73AF |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |EINECS = 200-662-2 |UNNumber = 1090 |KEGG = D02311 |KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} |MeSHName = Ацетон |ChEBI = 15347 |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 14253 |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |RTECS = AL3150000 |Beilstein = 635680 |Gmelin = 1466 |3DMet = B00058 |SMILES = CC(=O)C |StdInChI = 1S/C3H6O/c1-3(2)4/h1-2H3 |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |InChI = 1/C3H6O/c1-3(2)4/h1-2H3 |StdInChIKey = CSCPPACGZOOCGX-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |InChIKey = CSCPPACGZOOCGX-UHFFFAOYAF }} | Section2 = {{Chembox Properties |C=3 | H=6 | O=1 |Appearance = Безбојна течност |Odour = Остар, овошен<ref name=smell/> |Density = 0.7845 g/cm³ (25 °C)<ref name=h1/> |MeltingPtC = −94.9 |MeltingPt_ref=<ref name=h1 /> |MagSus = −33.8·10⁻⁶ cm³/mol<ref>Haynes, p. 3.576</ref> |BoilingPtC = 56.08 |BoilingPt_ref=<ref name=h1/> | RefractIndex = 1.3588 (20 °C)<ref name=h1/> |LogP = −0.24<ref>Haynes, p. 5.173</ref> |VaporPressure = {{Unbulleted list | 9.39{{nbsp}}kPa (0&nbsp;°C) | 30.6{{nbsp}}kPa (25&nbsp;°C) | 374{{nbsp}}kPa (100&nbsp;°C) | 2.8{{nbsp}}MPa (200&nbsp;°C)<ref name=nist/> }} |pKa = {{Unbulleted list |19.16 (H₂O)<ref>{{cite journal |last1=Chiang |first1=Yvonne |last2=Kresge |first2=A. Jerry |last3=Tang |first3=Yui S. |last4=Wirz |first4=Jakob |title=The pKa and keto-enol equilibrium constant of acetone in aqueous solution |journal=Journal of the American Chemical Society |date=1984 |volume=106 |issue=2 |pages=460–462 |doi=10.1021/ja00314a055}}</ref> |26.5 (DMSO)<ref name=Bordwell>{{cite journal |last1=Bordwell |first1=Frederick G. |title=Equilibrium acidities in dimethyl sulfoxide solution |journal=Accounts of Chemical Research |date=1988 |volume=21 |issue=12 |pages=456–463 |doi=10.1021/ar00156a004}}</ref> }} |Solubility = Мешливо<ref name=h1>Haynes, p. 3.4</ref> |SolubleOther = Мешливо во [[бензен]], [[диетил етер]], [[метанол]], [[хлороформ]], [[етанол]]<ref name=h1/> |Viscosity = 0.306{{nbsp}}mPa·s (25&nbsp;°C)<ref>[[#Haynes|Haynes]], p. 6.243</ref> | ThermalConductivity = 0.161{{nbsp}}W/(m·K) (25&nbsp;°C)<ref>[[#Haynes|Haynes]], p. 6.254</ref> }} | Section3 = {{Chembox Structure |Coordination = Тригонална планарна на C2 |MolShape = Диедрална на C2 |Dipole = 2.88 D<ref>[[#Haynes|Haynes]], p. 9.60</ref> }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry |Thermochemistry_ref=<ref>[[#Haynes|Haynes]], pp. 5.3, 5.67</ref> |DeltaHf = −248.4{{nbsp}}kJ/mol |DeltaHc = −1.79{{nbsp}}MJ/mol |Entropy = 199.8{{nbsp}}J/(mol·K) |HeatCapacity = 126.3{{nbsp}}J/(mol·K) }} | Section5 = {{Chembox Hazards |MainHazards= Високо запалливо |GHSPictograms = {{GHS02}} {{GHS07}} |GHSSignalWord = '''DANGER''' |HPhrases = {{H-phrases|225|302|319|336|373}} |PPhrases = {{P-phrases|210|235|260|305+351+338}} |NFPA-F = 3 |NFPA-H = 1 |NFPA-R = 0 |FlashPtC = −20 | FlashPt_ref = <ref name=ig/> |AutoignitionPtC = 465<ref name=ig>[[#Haynes|Haynes]], p. 15.13</ref> |ExploLimits = 2.5–12.8%<ref name=ig/> |PEL = 1000{{nbsp}}ppm (2400{{nbsp}}mg/m³)<ref name=NIOSH>{{PGCH|0004}}</ref> |REL = TWA 250{{nbsp}}ppm (590{{nbsp}}mg/m³)<ref name=NIOSH/> |IDLH = 2500{{nbsp}}ppm<ref name=NIOSH/> |TLV-TWA = 1185{{nbsp}}mg/m³ |TLV-STEL = 2375{{nbsp}}mg/m³ |LD50 = {{Unbulleted list | 5800{{nbsp}}mg/kg (стаорец, орално) | 3000{{nbsp}}mg/kg (глушец, орално) | 5340{{nbsp}}mg/kg (зајак, орално)<ref name=IDLH>{{IDLH|67641|Acetone}}</ref> }} |LC50 = 20,702{{nbsp}}ppm (стаорец, 8&nbsp;h)<ref name=IDLH/> |LCLo = 45,455{{nbsp}}ppm (глушец, 1&nbsp;h)<ref name=IDLH/> }} | Section6 = {{Chembox Related |OtherCompounds = {{Unbulleted list | [[Бутанон]] | [[Изопропил алкохол]] | [[Формалдехид]] | [[Уреа]] | [[Јаглеродна киселина]] }} }} }} '''Ацетон''' ('''пропан-2-он''' или '''диметил кетон''') — [[органско соединение]] со формула {{хем2|(CH3)2CO}}.<ref>{{cite journal|doi=10.1039/TF9524800991|title=The molecular structure of acetone|journal=Transactions of the Faraday Society|volume=48|pages=991|year=1952|last1=Allen|first1=P.W. |last2=Bowen|first2=H.J.M. |last3=Sutton|first3=L.E. |last4=Bastiansen|first4=O.}}</ref> Тој е наједноставниот и најмалиот [[кетон]] ({{хем2|>C\dO}}). Тоа е безбојна, многу испарлива и запалива течност со карактеристичен остар мирис. Ацетонот се меша со вода, но и самиот по себе служи како важен [[органски растворувач]], во индустријата, домот и лабораторијата. Околу 6,7 милиони тони беа произведени ширум светот во 2010 година, главно за употреба како растворувач и производство на [[метил метакрилат]] (и од него за производство на PMMA) како и [[бисфенол А]].<ref name=r1>[http://www.sriconsulting.com/WP/Public/Reports/acetone/ Acetone], World Petrochemicals report, January 2010</ref><ref name=Ullmann>Stylianos Sifniades, Alan B. Levy, "Acetone" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim, 2005.</ref> Тоа е вообичаен градежна компонента во органската хемија. Познатата употреба на ацетон во домаќинството е како активна состојка во отстранувачот на лакови за нокти и како разредувач на боја. Има ослободен статус од испарливи органски соединенија (VOC) во Соединетите Држави.<ref>{{Cite web|url=https://www.paint.org/voc-exempt/|title=Update: U.S. EPA Exempt Volatile Organic Compounds|date=2018-01-30|website=American Coatings Association|access-date=2019-03-20|archive-date=2021-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208171107/https://www.paint.org/voc-exempt/|url-status=dead}}</ref> Ацетонот се произведува и се отстранува во човечкото тело преку нормални метаболички процеси. Нормално е присутен во крвта и урината. Луѓето со [[дијабетична кетоацидоза]] го произведуваат во поголеми количини. Кетогени диети кои ги зголемуваат [[кетонските тела]] (ацетон, [[β-хидроксибутерна киселина]] и [[ацетооцетна киселина]]) во крвта се користат за да се спротивстават на епилептичните напади кај доенчиња и деца кои страдаат од рефракторна епилепсија.<ref name=Freeman2007>{{cite journal | last1 = Freeman | first1 = JM | last2 = Kossoff | first2 = EH | last3 = Hartman | first3 = AL | date = Mar 2007 | title = The ketogenic diet: one decade later | journal = Pediatrics | volume = 119 | issue = 3| pages = 535–43 | doi = 10.1542/peds.2006-2447 | pmid = 17332207 | s2cid = 26629499 }}</ref> ==Историја== Ацетон првпат бил произведен од Андреас Либавиус во 1606 година со [[дестилација]] на [[олово(II) ацетат]].<ref>{{cite book |last1=Libavius |first1=Andreas |title=Alchymia |date=1606 |publisher=printed by Joannes Saurius, at the expense of Peter Kopff |location=Frankfurt, Germany |page=123 |url=https://archive.org/details/BIUSante_00180/page/n141/mode/2up |language=la}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chemgapedia.de/vsengine/vlu/vsc/de/ch/6/ac/bibliothek/_vlu/aceton.vlu/Page/vsc/de/ch/6/ac/bibliothek/aceton/synthese.vscml.html|title=Aceton|work= Chemgapedia}}</ref> Во 1832 година, францускиот хемичар Жан-Батист Думас и германскиот хемичар Јустус фон Либиг ја утврдиле [[емпириската формула]] за ацетон.<ref>Dumas, J. (1832) [https://books.google.com/books?id=nilCAAAAcAAJ&pg=PA208 "Sur l'esprit pyro-acétique"] (On pyro-acetic spirit), ''Annales de Chimie et de Physique'', 2nd series, '''49''' : 208–210.</ref><ref>Liebig, Justus (1832) [https://books.google.com/books?id=nilCAAAAcAAJ&pg=PA146 "Sur les combinaisons produites par l'action du gas oléfiant et l'esprit acétique"] (On compounds produced by the action of ethylene and acetic spirit), ''Annales de Chimie et de Physique'', 2nd series, '''49''' : 146–204 ([https://books.google.com/books?id=nilCAAAAcAAJ&pg=PA193 especially 193–204]).</ref> Во 1833 година, француските хемичари Антоан Буси и Мишел Шеврул решија да го именуваат ацетонот со додавање на суфиксот -еден на основата на соодветната киселина (односно, [[оцетна киселина]]) исто како што беше сличен подготвен производ од она што тогаш беше помешано со маргаринската киселина наречен маргарон.<ref>Bussy, Antoine (1833) [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hx3dwq;view=1up;seq=404 "De quelques Produits nouveaux obtenus par l’action des Alcalis sur les Corps gras à une haute température"] (On some new products obtained by the action of alkalies on fatty substances at a high temperature), ''Annales de Chimie et de Physique'', 2nd series, '''53''' : 398–412; see [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hx3dwq;view=1up;seq=414 footnote on pp. 408–409].</ref><ref>{{cite web | url=https://chemtymology.co.uk/2018/09/28/acetone | title=Acetone | date=28 September 2018 }}</ref> До 1852 година, англискиот хемичар Александар Вилијам Вилијамсон сфатил дека ацетонот е метил [[ацетил]];<ref>Williamson, A. W. (1852) [https://books.google.com/books?id=cqAwAAAAYAAJ&pg=PA229#v=onepage&q&f=false "On Etherification,"] ''Journal of the Chemical Society'', '''4''' : 229–239; ([https://books.google.com/books?id=cqAwAAAAYAAJ&pg=PA237#v=onepage&q&f=false especially pp. 237–239]).</ref> следната година, францускиот хемичар Чарлс Фредерик Герхард се согласил.<ref>Gerhardt, Charles (1853) [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hx3dyg;view=1up;seq=289 "Researches sur les acids organiques anhydres"] (Research on anhydrous organic acids), ''Annales de Chimie et de Physique'', 3rd series, '''37''' : 285–342; [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hx3dyg;view=1up;seq=343 see p. 339.]</ref> Во 1865 година, германскиот хемичар Август Кекуле ја објавил модерната структурна формула за ацетон.<ref>Kekulé, Auguste (1865) [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=osu.32435053454401;view=1up;seq=108 "Sur la constitution des substances aromatiques,"] ''Bulletin de la Société chimique de Paris'', '''1''' : 98–110; ([http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=osu.32435053454401;view=1up;seq=120 especially p. 110]).</ref><ref>Kekulé, Auguste (1866) [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uiug.30112025843977;view=1up;seq=143 "Untersuchungen über aromatischen Verbindungen"] (Investigations into aromatic compounds), ''Annalen der Chemie und Pharmacie'', '''137''' : 129–196; ([http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uiug.30112025843977;view=1up;seq=157 especially pp. 143–144]).</ref> Јохан Јозеф Лошмит ја претстави структурата на ацетон во 1861 година,<ref>Loschmidt, J. (1861) [https://books.google.com/books?id=ksw5AAAAcAAJ&pg=PP5#v=onepage&q&f=false ''Chemische Studien''] Vienna, Austria-Hungary: Carl Gerold's Sohn.</ref> но неговата приватно објавена книга доби малку внимание. За време на Првата светска војна, Хаим Вајцман го развил процесот за индустриско производство на ацетон (Вајцман процес).<ref>[http://www.chemistryexplained.com/Va-Z/Weizmann-Chaim.html Chaim Weizmann]. chemistryexplained.com</ref> ==Производство== Во 2010 година, светскиот производствен капацитет за ацетон беше проценет на 6,7 милиони тони годишно.<ref name=CEH>{{cite web|url=http://www.sriconsulting.com/CEH/Private/Reports/604.5000//|title=CEH Marketing Research Report: ACETONE|author1=Greiner, Camara |author2=Funada, C|date=June 2010|work=Chemical Economics Handbook|publisher=SRI consulting|access-date=2 September 2016}}{{paywall}}</ref> Со 1,56 милиони тони годишно, Соединетите Американски Држави имаа најголем производствен капацитет,<ref>{{cite web | publisher = ICIS.com | title = Acetone Uses and Market Data | url = http://www.icis.com/v2/chemicals/9074858/acetone/uses.html | date = October 2010 | access-date = 2011-03-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090515133058/http://www.icis.com/v2/chemicals/9074858/acetone/uses.html | archive-date = 2009-05-15 |url-status = dead}}</ref> следен од Тајван и континентална Кина. Најголемиот производител на ацетон е INEOS Phenol, кој поседува 17% од светскиот капацитет, со исто така значителен капацитет (7–8%) од Mitsui, Sunoco и Shell во 2010 година.<ref name=CEH/> INEOS Phenol, исто така, ја поседува најголемата производна локација во светот (420.000 тони/годишно) во Беверен (Белгија). Цената на ацетон во летото 2011 година беше 1100–1250 УСД/тон во САД.<ref name=icispricing_132>[http://www.icispricing.com/il_shared/Samples/SubPage132.asp Acetone (US Gulf) Price Report – Chemical pricing information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516023618/http://www.icispricing.com/il_shared/Samples/SubPage132.asp |date=2013-05-16 }}. ICIS Pricing. Retrieved on 2012-11-26.</ref> ===Тековен метод=== Ацетон се произведува директно или индиректно од [[пропилен]]. Приближно 83% од ацетонот се произвеOtдува преку процесот на [[кумен]];<ref name=Ullmann/> како резултат на тоа, производството на ацетон е поврзано со производството на [[фенол]]. Во процесот на кумен, бензенот се алкилира со пропилен за да се произведе кумен, кој се оксидира со воздух за да произведе фенол и ацетон: :[[File:Cumene-process-overview-2D-skeletal.png|320px|Overview of the cumene process]] Други процеси вклучуваат директна оксидација на пропилен (процес Wacker-Hoechst), или хидратација на пропилен за да се добие [[2-пропанол]], кој се оксидира ([[дехидрогенира]]) до ацетон.<ref name = Ullmann/> ===Постари методи=== Претходно, ацетонот се произведуваше со сува дестилација на ацетати, на пример [[калциум ацетат]] со [[кетонска декарбоксилација]]. :<chem>Ca(CH3COO)2 -> CaO_{(s)}{} + CO2_{(g)}{} + (CH3)2CO v</chem> За време на [[Првата светска војна]], ацетонот беше произведен со помош на ацетон-бутанол-етанол ферментација со бактеријата Clostridium acetobutylicum, која беше развиена од Хаим Вајзман (подоцна првиот претседател на Израел) со цел да им помогне на британските воени напори,<ref name=Ullmann/> во подготовката на [[Кордит]].<ref>{{cite book|last1=Wittcoff|first1=M.M. |last2=Green|first2=H.A.|title=Organic chemistry principles and industrial practice|url=https://archive.org/details/organicchemistry0000gree|year=2003|publisher=Wiley-VCH|location=Weinheim|isbn=3-527-30289-1|page=[https://archive.org/details/organicchemistry0000gree/page/4 4]|edition=1. ed., 1. reprint.}}</ref> Оваа ацетон-бутанол-етанол ферментација на крајот беше напуштена кога беа пронајдени понови методи со подобри приноси.<ref name=Ullmann/> ==Хемиски својства== ===Кето/енол тавтомеризам=== Како и повеќето кетони, ацетонот покажува кето-енол тавтомеризам во кој номиналната кето структура {{хем2|(CH3)2C\dO}} на самиот ацетон е во рамнотежа со енолниот изомер {{хем2|(CH3)C(OH)\d(CH2)}} ('''prop-1-en-2-ol'''). Во пареата на ацетон на амбиентална температура, само 2.4{{e|-7}}% од молекулите се во форма на енол.<ref name=hine1976>{{cite journal | last1 = Hine | first1 = Jack | last2 = Arata | first2 = Kazushi | year = 1976 | title = Keto-Enol Tautomerism. II. The Calorimetrical Determination of the Equilibrium Constants for Keto-Enol Tautomerism for Cyclohexanone and Acetone | url = https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-chemical-society-of-japan_1976-11_49_11/page/3089 | journal = Bulletin of the Chemical Society of Japan | volume = 49 | issue = 11| pages = 3089–3092 | doi = 10.1246/bcsj.49.3089 | doi-access = free}}</ref> :[[File:Acetone KetoEnol.svg|300px]] ===Алдолна кондензација=== Во присуство на соодветни катализатори, две молекули на ацетон се комбинираат и формираат соединение [[диацетон алкохол]] {{хем2|(CH3)C\dO(CH2)C(OH)(CH3)2}}, кој при дехидрација дава [[мезитил оксид]] {{хем2|(CH3)C\dO(CH)\dC(CH3)2}}. . Овој производ може дополнително да се комбинира со друга молекула на ацетон, со губење на друга молекула вода, со што се добива [[форон]] и други соединенија.<ref>{{cite book | last=Sowa | first=John R. | title=Catalysis of organic reactions | publisher=Taylor & Francis | publication-place=Boca Raton | date=2005 | isbn=978-0-8247-2729-1 | oclc=67767141 | page=363}}</ref> ===Полимеризација=== OМоже да се очекува дека ацетон исто така ќе формира [[полимери]] и (можеби циклични) олигомери од два типа. Во еден тип, единиците би можеле да бидат ацетонски молекули поврзани со етерски мостови {{хем2|\sO\s}} добиени со отворање на двојната врска, за да се добие синџир сличен на поликетал (PKA) {{хем2|[\sO\sC(CH3)2\s]_{''n''} }}. Другиот тип може да се добие преку повторена алдолна кондензација, со отстранување на по една молекула вода на секој чекор, со што се добива [[поли(метилацетилен)]] (PMA) синџир {{хем2|[\sCH\dC(CH3)\s]_{''n''} }}.<ref name=cata1996/> ====PKA тип==== Конверзијата на ацетон во поликетал (ПКА) би била аналогна на формирањето на [[параформалдехид]] од [[формол]] и на [[тритиоацетон]] од [[тиоацетон]]. Во 1960 година, советските хемичари забележале дека термодинамиката на овој процес е неповолна за течниот ацетон, така што тој (за разлика од тиоацетонот и формолот) не се очекува спонтано да се полимеризира, дури и со катализатори. Сепак, тие забележаа дека термодинамиката стана поволна за кристалниот цврст ацетон на неговата точка на топење (−96&nbsp;°C). Тие тврдеа дека добиле таков [[полимер]] (бел еластичен цврст, растворлив во ацетон, стабилен неколку часа на собна температура) со депонирање на пареа од ацетон, со малку [[магнезиум]] како [[катализатор]], на многу ладна површина.<ref name=karg1960>{{cite journal|author1=Kargin, V. A.|author2=Kabanov, V. A.|author3=Zubov, V. P.|author4=Papisov, I. M.|year=1960|title=Polymerisation of acetone|journal=Doklady Akademii Nauk SSSR|volume=134|issue=5|pages=1098–1099|url=http://mi.mathnet.ru/eng/dan24153}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во 1962 година, Васабуро Каваи пријавил синтеза на сличен производ, од течен ацетон ладен на -70 до -78&nbsp;°C, користејќи [[n-бутил литиум]] или [[триетилалуминиум]] како катализатори. Тој тврдеше дека инфрацрвениот спектар на апсорпција покажува присуство на {{хем2|\sO\s}} врски, но нема {{хем2|C\dO}} groups.<ref name=kawa1962>{{cite journal | last1 = Kawai | first1 = Wasaburo | year = 1962 | title = Polymerization of Acetone | journal = Bulletin of the Chemical Society of Japan | volume = 35 | issue = 3| page = 516A | doi = 10.1246/bcsj.35.516a | doi-access = free }}</ref> Сепак, спротивставени резултати беа добиени подоцна од други истражувачи.<ref name=cata1996/> [[File:Acetone-polymerisation.svg|thumb|Структура на можен ацетонски полимер]] ====PMA тип==== Полимерите од PMA типот на ацетон би биле еквивалентни на производот од полимеризација на пропин, освен за крајната кето група.<ref name=cata1996>{{cite journal | last1 = Cataldo | first1 = Franco | year = 1996 | title = Synthesis of ketonic resins from self-polymerization of acetone, 1 Action of protic and Lewis acids on acetone | journal = Die Angewandte Makromolekulare Chemie | volume = 236 | issue = 1| pages = 1–19 | doi = 10.1002/apmc.1996.052360101 }}</ref> ==Биохемија== {{See also|Кетоза}} ===Биосинтеза=== Мали количини на ацетон се создаваат во телото со [[декарбоксилација]] на [[кетонски тела]]. Одредени шеми на исхрана, вклучително и продолжено постење и диета со ниски [[јаглени хидрати]] со висока содржина на [[масти]], може да предизвикаат кетоза, во која ацетон се формира во телесното ткиво. Одредени здравствени состојби, како што се [[алкохолизмот]] и [[дијабетесот]], може да предизвикаат [[кетоацидоза]], неконтролирана кетоза што доведува до нагло и потенцијално фатално зголемување на киселоста на крвта. Бидејќи е нуспроизвод на ферментацијата, ацетонот е нуспроизвод на дестилериската индустрија.<ref name=drug>{{cite book | last=Karch | first=Steven B. | title=Drug abuse handbook | publisher=CRC Press | publication-place=Boca Raton, Fla. | date=1998 | isbn=978-1-4200-4829-2 | oclc=61503700 | page=369}}</ref> Ацетонот може да се произведе од оксидација на проголтан [[изопропанол]] или од спонтано/ензимско разградување на [[ацетоацетат]] (кетонско тело) кај кетотични индивидуи.<ref name=drug/> ===Метаболизам=== Иако некои учебници по биохемија и тековните истражувачки публикации<ref name="Vujasinović2007">{{cite journal|doi=10.1177/0960327107087794|title=Poisoning with 1-propanol and 2-propanol|journal=Human & Experimental Toxicology|volume=26|issue=12|pages=975–8|year=2007|last1=Vujasinovic|first1=M|last2=Kocar|first2=M|last3=Kramer|first3=K|last4=Bunc|first4=M|last5=Brvar|first5=M|pmid=18375643|s2cid=11723110}}</ref> покажуваат дека ацетонот не може да се метаболизира, постојат докази и за спротивното. Може да се метаболизира или преку CYP2E1 преку [[метилглиоксал]] до [[Д-лактат]] и [[пируват]] и на крајот гликоза/енергија или по друг пат преку [[пропилен гликол]] до [[пируват]], [[лактат]], [[ацетат]] (корисен за енергија) и [[пропионалдехид]].<ref name=Glew2010>{{cite journal |url=http://www.bioline.org.br/request?np10002 |last=Glew |first=Robert H |title=You Can Get There From Here: Acetone, Anionic Ketones and Even-Carbon Fatty Acids can Provide Substrates for Gluconeogenesis |journal=Nig. J. Physiol. Sci. |volume=25 |year=2010 |pages=2–4 |access-date=2013-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926031021/http://www.bioline.org.br/request?np10002 |archive-date=2013-09-26 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Miller |first1=DN |last2=Bazzano |first2=G | year = 1965 | title = Propanediol metabolism and its relation to lactic acid metabolism |url=https://archive.org/details/annals-of-the-new-york-academy-of-sciences_1965-07-31_119_3/page/957 | journal = Ann NY Acad Sci | volume = 119 | pages = 957–973 | bibcode = 1965NYASA.119..957M | doi = 10.1111/j.1749-6632.1965.tb47455.x | pmid = 4285478 | issue = 3|s2cid=37769342 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Ruddick |first=JA | year = 1972 | title = Toxicology, metabolism, and biochemistry of 1,2-propanediol |url=https://archive.org/details/toxicology-and-applied-pharmacology_1972-01_21_1/page/102 | journal = Toxicol Appl Pharmacol | volume = 21 |issue=1 | pages = 102–111 | doi = 10.1016/0041-008X(72)90032-4|pmid=4553872}}</ref> ==Употреба== ===Индустриска=== Околу една третина од ацетонот во светот се користи како растворувач, а четвртина се троши како [[ацетон цијанохидрин]], прекурсор на [[метил метакрилат]].<ref name=r1/> ====Растворувач==== Ацетонот е добар растворувач за многу видови на [[пластика]] и некои [[синтетички влакна]]. Се користи за разредување на [[полиестерска смола]], за чистење на алати што се користат со неа и за растворање на дводелни [[епоксиди]] и [[суперлепак]] пред да се стврднат. Се користи како една од испарливите компоненти на некои бои и лакови. Како тешко средство за одмастување, тој е корисен за подготовка на метал пред бојадисување или лемење и за отстранување на флуксот на колофон по лемењето (за да се спречи лепење на нечистотија и електрично истекување, а можеби и корозија или од козметички причини), иако може да нападне некои електронски компоненти, како што се полистиренските кондензатори.<ref name=attack>{{cite book | last1=Ivanov | first1=Vitalii | last2=Trojanowska | first2=Justyna | last3=Machado | first3=Jose | last4=Liaposhchenko | first4=Oleksandr | last5=Zajac | first5=Jozef | last6=Pavlenko | first6=Ivan | last7=Edl | first7=Milan | last8=Perakovic | first8=Dragan | title=Advances in design, simulation and manufacturing II : proceedings of the 2nd International Conference on Design, Simulation, Manufacturing: The Innovation Exchange, DSMIE-2019, June 11-14, 2019, Lutsk, Ukraine | publication-place=Cham | date=2019 | isbn=978-3-030-22365-6 | oclc=1104227601 | pages=430–435}}</ref> ====Носач на ацетилен==== Иако сам по себе е запалив, ацетонот интензивно се користи како растворувач за безбеден транспорт и складирање на ацетилен, кој не може безбедно да биде под притисок како чисто соединение. Садовите што содржат порозен материјал прво се полнат со ацетон, а потоа со ацетилен, кој се раствора во ацетон. Еден литар ацетон може да раствори околу 250 литри ацетилен под притисок од 10 бари.<ref>[http://www.msha.gov/alerts/hazardsofacetylene.htm Mine Safety and Health Administration (MSHA) – Safety Hazard Information – Special Hazards of Acetylene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122062046/http://www.msha.gov/alerts/hazardsofacetylene.htm |date=2016-01-22 }}. Msha.gov. Retrieved on 2012-11-26.</ref><ref>[http://www.aga.com/web/web2000/com/WPPcom.nsf/pages/History_Acetylene_1 History – Acetylene dissolved in acetone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915040643/http://www.aga.com/web/web2000/com/WPPcom.nsf/pages/History_Acetylene_1 |date=2015-09-15}}. Aga.com. Retrieved on 2012-11-26</ref> ====Хемиски посредник==== Ацетон се користи за синтеза на [[метил метакрилат]]. Започнува со почетната конверзија на ацетон во [[ацетон цијанохидрин]] преку реакција со [[цијановодород]] (HCN): :<chem>(CH3)2CO + HCN -> (CH3)2C(OH)CN</chem> Во следниот чекор, [[нитрил]]от се хидролизира до незаситен [[амид]], кој е естерифициран: :<chem>(CH3)2C(OH)CN + CH3OH -> CH2=C(CH3)CO2CH3 + NH3</chem> Третата голема употреба на ацетон (околу 20%)<ref name=r1/> еза синтетизa на [[бисфенол А]]. Бисфенол А е компонента на многу полимери како што се [[поликарбонати]], [[полиуретани]] и [[епоксидни смоли]]. Синтезата вклучува кондензација на ацетон со [[фенол]]: :<chem>(CH3)2CO + 2 C6H5OH -> (CH3)2C(C6H4OH)2 + H2O</chem> Многу милиони килограми ацетон се трошат во производството на растворувачите [[метил изобутил алкохол]] и [[метил изобутил кетон]]. Овие производи се јавуваат преку почетна алдолна кондензација за да се добие [[диацетон алкохол]].<ref name=Ullmann/> :<chem>2 (CH3)2CO -> (CH3)2C(OH)CH2C(O)CH3</chem> Кондензацијата со [[ацетилен]] дава [[2-метилбут-3-ин-2-ол]], прекурсор на синтетичките [[терпени]] и [[терпеноиди]].<ref>{{cite book | last1=Wittcoff | first1=Harold | last2=Reuben | first2=B. G. | last3=Plotkin | first3=Jeffrey S. | title=Industrial organic chemicals. | url=https://archive.org/details/industrialorgani0000witt_w1d6 | publisher=Wiley-Interscience | publication-place=Hoboken, N.J. | date=2004 | isbn=0-471-44385-9 | oclc=53307689 | page=[https://archive.org/details/industrialorgani0000witt_w1d6/page/259 259]}}</ref> ===Лабораторија=== ====Хроматографија==== [[File:HPLC readout for APAP, ASA, and caffeine mixture.png|thumb|right|alt=Refer to caption.| HPLC читање на таблета Excedrin. Пиковите од лево кон десно се [[ацетаминофен]], [[аспирин]] и [[кофеин]].]] Ацетонот често се користи, најчесто како органски растворувач или мобилна фаза во аналитиката на разни супстанци со помош на различни аналитички техники меѓу кои и хроматографијата. Техниките на спектроскопија се корисни кога примерокот што се тестира е чист или многу вообичаена смеса. Кога се анализира непозната смеса, таа мора да се разложи на поединечни делови. Техниките на хроматографија може да се користат за разделување на мешавините во нивните компоненти што овозможува секој дел да се анализира посебно. [[Тенкослојната хроматографија]] (TLC) е брза алтернатива на посложените методи на хроматографија. TLC може да се користи за анализа на мастила и бои со екстракција на поединечните компоненти.<ref name="TLC">{{cite web | title=TLC the Forensic Way | access-date=October 10, 2015 | url=http://the-gist.org/2011/07/tlc-the-forensic-way/ | last=Carlysle | first=Felicity | publisher=Glasgow Insight Into Science & Technology | website=theGIST | archive-url=https://web.archive.org/web/20160730014838/http://the-gist.org/2011/07/tlc-the-forensic-way/ | archive-date=July 30, 2016| date=2011-07-26 }}</ref> Ова може да се користи за да се истражат белешките или влакната оставени на местото на настанот, бидејќи производот на секоја компанија е малку различен и тие разлики може да се видат со TLC. Единствениот ограничувачки фактор со TLC анализата е неопходноста компонентите да бидат растворливи во кој било раствор што се користи за носење на компонентите до плочата за анализа.<ref name="TLC" /> Ова раствор се нарекува мобилна фаза.<ref name="TLC" /> Форензичкиот хемичар може да споредува непознати со познати стандарди со гледање на растојанието што го поминала секоја компонента.<ref name="TLC" /> Ова растојание, кога се споредува со почетната точка, е познато како фактор на задржување (Rf) за секоја извлечена компонента.<ref name="TLC" /> Ако секоја вредност на Rf се совпаѓа со познат примерок, тоа е индикација за идентитетот на непознатото.<ref name="TLC" /> Течна хроматографија со високи перформанси може да се користи за екстракција на поединечни компоненти од смеса растворена во раствор. HPLC се користи за неиспарливи мешавини кои не би биле погодни за гасна хроматографија.<ref name="nonvolatile">{{cite book | title=Chemical Analysis of Food: Techniques and Applications | editor-last=Picó | editor-first=Yolanda | url=https://books.google.com/books?id=SjmD45kqGVoC | publisher=Elsevier | isbn=9780123848628 | date=2012 | page=501 | via=Google Books}}</ref> Ова е корисно во анализата на лекови каде што фармацевтскиот производ е комбиниран лек бидејќи компонентите ќе се одвојат или ќе се елуираат во различно време што овозможува верификација на секоја компонента.<ref name="HPLC drugs">{{cite journal | journal=Bosnian Journal of Basic Medical Sciences | last1=Nikolin | first1=B | last2=Imamović | first2=B | last3=Medanhodzić-Vuk | first3=S | last4=Sober | first4=M | title=High Performance Liquid Chromatography in Pharmaceutical Analyses | date=May 2004 | volume=4 | issue=2 | pages=5–9 | pmid=15629016| doi=10.17305/bjbms.2004.3405 | pmc=7250120 | doi-access=free }}</ref> Елуатите од HPLC колоната потоа се внесуваат во различни детектори кои произведуваат пик на графиконот во однос на неговата концентрација додека се елуира од колоната. Најчестиот тип на детектор е ултравиолетово-видливиот спектрометар бидејќи најчестиот предмет од интерес тестиран со HPLC, фармацевтските производи, имаат УВ апсорпција.<ref name="HPLC detect">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=e43nCwAAQBAJ&pg=PT104 | title=Modern HPLC for Practicing Scientists | last=Dong | first=Michael W. | publisher=John Wiley & Sons | date=2016 | isbn=9780471727897 | via=Google Books}}</ref> [[Гасната хроматографија]] (GC) ја врши истата функција како течната хроматографија, но се користи за испарливи мешавини. Во форензичката хемија, најчестите GC инструменти користат [[масена спектрометрија]] како нивен детектор.<ref name="FC def">{{cite web | title=A Simplified Guide to Forensic Drug Chemistry | access-date=September 24, 2015 | url=http://www.crime-scene-investigator.net/SimplifiedGuideDrugChemistry.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20160321204104/http://crime-scene-investigator.net/SimplifiedGuideDrugChemistry.pdf | archive-date=March 21, 2016 | publisher=National Forensic Science Technology Center}}</ref> GC-MS може да се користи во истраги за подметнување пожар, труење и експлозии за да се утврди што точно е користено. Теоретски, GC-MS инструментите можат да детектираат супстанции чиишто концентрации се во опсегот на фемтограмот ({{10^|-15}}).<ref name="GCMS femto">{{cite journal | last1=Fialkov | first1=Alexander | last2=Steiner | first2=Urs | last3=Lehotay | first3=Steven | last4=Amirav | first4=Aviv | title=Sensitivity and Noise in GC-MS: Achieving Low Limits of Detection for Difficult Analytes | url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-mass-spectrometry_2007-01-15_260_1/page/31 | journal=International Journal of Mass Spectrometry | volume=260 | issue=1 | date=January 15, 2007 | pages=31–48 | doi=10.1016/j.ijms.2006.07.002| bibcode=2007IJMSp.260...31F }}</ref> Сепак, практичната граница за откривање за GC-MS е во опсегот на пикограмот ({{10^|-12}}) range.<ref name="GCMS pico" /> GC-MS е исто така способен да ги квантифицира супстанциите што ги детектира; Хемичарите можат да ги користат овие информации за да го утврдат ефектот што супстанцијата би го имала врз поединецот. На GC-MS инструментите им треба околу 1.000 пати повеќе од супстанцијата за да се измери количеството отколку што им е потребно едноставно за да се открие; границата на квантификација е типично во опсегот на нанограми ({{10^|-9}}).<ref name="GCMS pico">{{cite journal | last1=Smith | first1=Michael L. | last2=Vorce | first2=Shawn P. | last3=Holler | first3=Justin M. | last4=Shimomura | first4=Eric | last5=Magluilo | first5=Joe | last6=Jacobs | first6=Aaron J. | last7=Huestis | first7=Marilyn A. | title=Modern Instrumental Methods in Forensic Toxicology | journal=Journal of Analytical Toxicology | volume=31 | issue=5 | pages=237–253 | date=June 2007 | url= | doi=10.1093/jat/31.5.237| pmid=17579968 | pmc=2745311}}</ref> ====Хемиско истражување==== Во лабораторија, ацетонот се користи како поларен, апротичен растворувач во различни органски реакции, како што се [[SN2 реакција|S_N2 реакции]]те. Употребата на ацетонски растворувач е критична за [[Џонсовата оксидацијата]]. Не формира [[азеотроп]] со вода (види табели со азеотроп).<ref>[http://www.solvent--recycling.com/azeotrope_1.html What is an Azeotrope?]. Solvent—recycling.com. Retrieved on 2012-11-26.</ref> Тоа е вообичаен растворувач за плакнење лабораториски стакларија поради неговата ниска цена и испарливост. И покрај неговата вообичаена употреба како наводно средство за сушење, тој не е ефикасен освен со поместување и разредување. Ацетонот може да се олади со [[сув мраз]] до -78&nbsp;°C без замрзнување; Бањите со ацетон/сув мраз најчесто се користат за спроведување на реакции на ниски температури. Ацетонот е флуоресцентен под ултравиолетова светлина, а неговата пареа може да се користи како флуоресцентен трагач во експериментите со проток на течности.<ref>{{Cite journal|title = Acetone: a tracer for concentration measurements in gaseous flows by planar laser-induced fluorescence|journal = [[Exp. Fluids]]|volume = 13|pages = 369–376|year = 1992|doi = 10.1007/BF00223244| issue = 6|bibcode = 1992ExFl...13..369L |last1 = Lozano|first1 = A.|last2 = Yip|first2 = B.|last3 = Hanson|first3 = R.K.|s2cid = 121060565}}</ref> Ацетонот се користи за таложење на [[белковини]]те.<ref>{{cite journal |last1=Simpson |first1=Deborah M. |last2=Beynon |first2=Robert J. |title=Acetone precipitation of proteins and the modification of peptides |journal=Journal of Proteome Research |date=2009 |volume=9 |issue=1 |pages=444–450 |doi=10.1021/pr900806x |pmid=20000691 }}</ref> ====Чистење==== Ацетонот со низок степен на чистота најчесто се користи во академски лабораториски услови како средство за плакнење на стаклени садови за отстранување на остатоци и цврсти материи пред последното перење.<ref>{{Cite web|url=http://bnorthrop.faculty.wesleyan.edu/files/2009/09/CleaningGlassware.pdf|title=Cleaning Glassware|date=September 2009|website=Wesleyan University|access-date=July 7, 2016}}</ref> ====Бања со ниска температура==== Мешавина од ацетон и сув мраз е популарна бања за ладење која одржува температура од -78&nbsp;°C сè додека останува малку сув мраз.<ref name=AA>{{cite book |last1=Addison |first1=Ault |title=Studyguide for Techniques and Experiments for Organic Chemistry |date=1998 |location=Sausalito, CA |isbn=9780935702767 |page=310}}</ref> ====Хистологија==== Ацетонот се користи во полето на патологијата за да се пронајдат [[лимфни јазли]] во [[масните ткива]] за стадиум на [[туморот]] (како што е барањето на лимфните јазли во маснотиите што ги опкружуваат цревата).<ref name="acetone-patho-springer">{{cite journal |last1=Basten |first1=O. |last2=Bandorski |first2=D. |last3=Bismarck |first3=C. |last4=Neumann |first4=K. |last5=Fisseler-Eckhoff |first5=A. |title=Acetonkompression |journal=Der Pathologe |date=2009 |volume=31 |issue=3 |pages=218–224 |doi=10.1007/s00292-009-1256-7 |pmid=20012620 |language=de }}</ref> Ова помага во растворање на маснотиите и ги зацврстува јазлите, што го олеснува нивното наоѓање.<ref name="acetone-patho-wiley">{{cite journal |last1=Leung |first1=C. A. W. |last2=Fazzi |first2=G. E. |last3=Melenhorst |first3=J. |last4=Rennspiess |first4=D. |last5=Grabsch |first5=H. I. |title=Acetone clearance of mesocolic or mesorectal fat increases lymph node yield and may improve detection of high-risk Stage II colorectal cancer patients |journal=Colorectal Disease |date=November 2018 |volume=20 |issue=11 |pages=1014–1019 |doi=10.1111/codi.14335 |pmid=29989291 |s2cid=205030844 |url=http://eprints.whiterose.ac.uk/133347/13/Leung_et_al-2018-Colorectal_Disease.pdf |doi-access=free }}</ref> Ацетон, исто така, се користи за разбојување на одредени дамки на микроскопски слајдови.<ref>{{cite journal |last1=Engbaek |first1=K |last2=Johansen |first2=KS |last3=Jensen |first3=ME |title=A new technique for Gram staining paraffin-embedded tissue. |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-pathology_1979-02_32_2/page/187 |journal=Journal of Clinical Pathology |date=February 1979 |volume=32 |issue=2 |pages=187–90 |doi=10.1136/jcp.32.2.187 |pmid=86548 |pmc=1145607}}</ref> ====Својства на Луисова база==== Ацетонот е слаба Луисова база која формира адукти со меки киселини како [[јод|I₂]] и тврди киселини како [[фенол]]. Ацетон, исто така, формира комплекси со [[двовалентни метали]].<ref>{{cite journal|author1= Driessen, W.L. |author2= Groeneveld, W.L. | year= 1969|title= Complexes with ligands containing the carbonyl group. Part I: Complexes with acetone of some divalent metals containing tetrachloro‐ferrate(III) and ‐indate(III) anions |doi=10.1002/recl.19690880811|journal=Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas|volume=88|issue= 8 |pages=77977–988}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Kilner, C. A. |author2= Halcrow, M. A. |year= 2006|title= An unusual example of a linearly coordinated acetone ligand in a six-coordinate iron(II) complex |journal= Acta Crystallographica C |volume=62|issue= 9 |pages=1107–1109|doi= 10.1107/S0108270106028903|pmid= 16954630 |doi-access= free}}</ref> ===Медицинска употреба=== ====Растворувач и помошна супстанца за лекови==== Ацетонот се користи како растворувач во фармацевтската индустрија и како денатурант во [[денатурираниот алкохол]].<ref>{{Cite book| isbn = 978-0-8247-8210-8| page = 32| last = Weiner| first = Myra L.| author2 = Lois A. Kotkoskie| title = Excipient Toxicity and Safety| year = 1999| url-access = registration| url = https://archive.org/details/excipienttoxicit103wein/page/32}}</ref> Ацетонот е исто така присутен како помошна супстанца во некои фармацевтски лекови.<ref>[http://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/iig/index.cfm Inactive Ingredient Search for Approved Drug Products], FDA/Center for Drug Evaluation and Research</ref> ====Одмастување на кожата==== Дерматолозите користат ацетон со алкохол за третмани за акни за хемиско лупење на сувата кожа. Вообичаени средства што се користат денес за хемиски пилинг се [[салицилна киселина]], [[гликолна киселина]], [[азелаична киселина]], 30% салицилна киселина во етанол и [[трихлороцетна киселина]] (TCA). Пред хемeксфолијацијата, кожата се чисти и вишокот маснотии се отстранува во процес наречен одмастување. Во овој процес вообичаено се користат ацетон, [[септизол]] или комбинација од овие агенси.<ref>{{cite book | last=MacFarlane | first=Deborah F. | title=Skin cancer management : a practical approach | publisher=Springer | publication-place=New York | date=2010 | isbn=978-0-387-88495-0 | oclc=663098001 | page=35}}</ref> ====Антиконвулзант==== Се покажа дека ацетонот има антиконвулзивни ефекти кај животинските модели на [[епилепсија]], во отсуство на токсичност, кога се администрира во милимоларни концентрации.<ref name="Likhodii">{{Cite journal |author1=Likhodii SS |author2=Serbanescu I |author3=Cortez MA |author4=Murphy P |author5=Snead OC |author6=Burnham WM |title=Anticonvulsant properties of acetone, a brain ketone elevated by the ketogenic diet |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-neurology_2003-08_54_2/page/n102 |journal=[[Ann Neurol]]|year=2003 |volume=54 |issue=2 |pages=219–226 |doi=10.1002/ana.10634|pmid=12891674|s2cid=3213318 }}</ref> Се претпоставува дека кетогената диета со висока содржина на масти и ниски јаглени хидрати, која се користи клинички за контрола на епилепсијата отпорна на лекови кај децата, функционира со зголемување на ацетонот во мозокот.<ref name="Likhodii"/> Поради нивните поголеми потреби за енергија, децата имаат поголемо производство на ацетон од повеќето возрасни индивидуи и колку е помладо детето, толку е поголемо очекуваното производство. Ова покажува дека децата не се единствено подложни на изложеност на ацетон. Надворешната изложеност е мала во споредба со изложеноста поврзана со кетогената диета.<ref name=acc>{{cite web |url=https://www.tera.org/Peer/VCCEP/Acetone/acevccep.pdf |author=American Chemistry Council Acetone Panel |title=Acetone (CAS No. 67-64-1) VCCEP Submission |date=September 10, 2003 |pages=6, 9 |access-date=2018-04-14 |archive-date=2020-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314130343/https://www.tera.org/Peer/VCCEP/Acetone/acevccep.pdf |url-status=dead }}</ref> ===Домашна и друга употреба=== Ацетонот често е примарна компонента во средствата за чистење како што се лакови и отстранувачи на суперлепак. Меѓутоа, може да нападне и некоја пластика.<ref name=attack/> Шминкерите користат ацетон за да го отстранат лепилото за кожа од мрежата на периките и мустаќите со потопување на предметот во ацетонска бања, а потоа отстранување на омекнатиот остаток од лепак со цврста четка.<ref>{{cite book | last1=Davis | first1=Gretchen | last2=Hall | first2=Mindy | title=The makeup artist handbook : techniques for film, television, photography, and theatre | url=https://archive.org/details/makeupartisthand0000davi_b8u2 | publisher=Focal Press | publication-place=Waltham, MA | date=2012 | isbn=978-0-240-81894-8 | oclc=776632427 | page=[https://archive.org/details/makeupartisthand0000davi_b8u2/page/n16 3]}}</ref> Ацетонот често се користи за полирање со пареа на артефакти за печатење на 3D-печатени модели печатени со ABS пластика. Техниката наречена измазнување со ацетонска парна бања, вклучува ставање на испечатениот дел во запечатена комора која содржи мала количина ацетон и загревање на околу 80 степени Целзиусови 10 минути. Ова создава пареа на ацетон во садот. Ацетонот рамномерно се кондензира по целиот дел, предизвикувајќи површината да омекнува и втечнува. Површинскиот напон потоа ја измазнува полутечната пластика. Кога делот ќе се отстрани од комората, ацетонската компонента испарува оставајќи стаклено-мазен дел без бразди, шаблони и видливи рабови на слојот, вообичаени одлики во нетретирани 3D печатени делови.<ref>[http://www.instructables.com/id/Quality-Finish-3D-Prints-with-Acetone/?ALLSTEPS "Quality Finish 3D Prints with Acetone"]. instructables.com</ref> Ацетонот ефикасно ги отстранува трагите од пенкалото со фломастер од стакло и метали. Ацетонот ефикасно ги отстранува обоените стаклени садови со катран, како што се бонгите. ==Безбедност== ===Хемиска=== Ацетонот е некомпатибилен со мешавини на концентрирана [[азотна киселина]] и [[сулфурна киселина]].<ref>[[#Haynes|Haynes]], p. 16.3</ref> Може да експлодира и кога се меша со [[хлороформ]] во присуство на база.<ref>[[#Haynes|Haynes]], p. 16.5</ref> Кога се оксидира, на пример при реакција со [[водород пероксид]], тој формира [[ацетон пероксид]], кој е многу нестабилно експлозивно соединение. Може да се формира случајно, на пр. кога отпадот од водород пероксид се истура во отпаден растворувач кој содржи ацетон. Поради неговата нестабилност, индустриската употреба на ацетон пероксид е забранета во Европа. Во Соединетите Држави е ограничено на помали примени, како што е белењето на брашното.<ref>{{cite book | last1=Bingham | first1=Eula | last2=Cohrssen | first2=Barbara | last3=Patty | first3=F. A. | title=Patty's toxicology | publication-place=Hoboken, New Jersey | date=2012 | isbn=978-1-62198-026-1 | oclc=810064538 | page=736}}</ref><ref>{{cite book | last1=Cauvain | first1=Stanley P. | last2=Young | first2=Linda S. | title=The ICC handbook of cereals, flour, dough & product testing : methods and applications | publisher=DEStech Pub | publication-place=Lancaster, PA | date=2009 | isbn=978-1-932078-99-2 | oclc=318875533 | page=115}}</ref> ===Запаливост=== Најопасното својство на ацетон е неговата екстремна запаливост. Во мали количини ацетон гори со тап син пламен, во поголеми количини испарувањето на горивото предизвикува нецелосно согорување и светло жолт пламен. На температури поголеми од точката на палење на ацетон од {{convert|-20|C|F}}, ), воздушните мешавини од помеѓу 2,5% и 12,8% ацетон, по волумен, може да експлодираат или да предизвикаат блиц. Пареата може да тече по површините до далечните извори на палење и да се врати назад. Статичкото празнење може исто така да ги запали пареите на ацетон, иако ацетонот има многу висока енергетска точка на иницијација на палење и затоа случајното палење е ретко. Дури и истурање или прскање на ацетон врз јаглен што свети црвено нема да го запали, поради високата концентрација на пареа и ефектот на ладење од испарувањето на течноста.<ref name="msds">[http://hazard.com/msds/mf/baker/baker/files/a0446.htm Acetone MSDS]. Hazard.com (1998-04-21). Retrieved on 2012-11-26.</ref> Автоматски се пали на {{convert|465|C|F}}.<ref name=ig/> Температурата на автоматско палење зависи од експерименталните услови, како што е времето на експозиција, и затоа може да се наведе до 535&nbsp;°C.<ref>{{cite book | last=Hauptmanns | first=Ulrich | title=Process and plant safety | publication-place=Berlin | date=2014 | isbn=978-3-642-40954-7 | oclc=888160502 | page=20}}</ref> ] Температурата на пламенот на чистиот ацетон е 1980&nbsp;°C.<ref>[[#Haynes|Haynes]], p. 15.49</ref> ===Токсичност=== Ацетонот е опширно проучуван и се верува дека покажува само мала токсичност при нормална употреба. Не постојат силни докази за хронични здравствени ефекти доколку се следат основните мерки на претпазливост.<ref>[http://ccohs.ca/oshanswers/chemicals/chem_profiles/acetone/basic_ace.html Basic Information on Acetone]. Ccohs.ca (1999-02-19). Retrieved on 2012-11-26.</ref> Општо е познато дека има ниска акутна и хронична токсичност доколку се проголта и/или се вдишува.<ref name= sids >{{cite web| title = SIDS Initial Assessment Report: Acetone | publisher = Environmental Protection Agency | url = http://www.inchem.org/documents/sids/sids/67641.pdf | access-date = 2014-09-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140309040008/http://www.inchem.org/documents/sids/sids/67641.pdf | archive-date = 2014-03-09 | url-status = dead }}</ref> Во моментов, ацетонот не се смета за [[канцерогена]], [[мутагена хемикалија]], ниту пак дека е загрижувачка за хроничните невротоксичности.<ref name="msds" /> Ацетонот може да се најде како состојка во различни производи за широка потрошувачка, почнувајќи од козметика до преработена и непреработена храна. Ацетонот е оценет како општо призната безбедна (GRAS) супстанца кога е присутен во пијалаци, печени јадења, десерти и конзерви во концентрации кои се движат од 5 до 8&nbsp;mg/L.<ref name= sids/> Сепак, ацетонот е [[раздразнувач]], предизвикувајќи блага иритација на кожата и умерена до тешка [[иритација на очите]]. При високи концентрации на пареа, може да го потисне [[централниот нервен систем]] како и многу други растворувачи.<ref>{{cite web |title=What are the potential health effects of acetone? |url=http://ccohs.ca/oshanswers/chemicals/chem_profiles/acetone/health_ace.html |access-date=2008-10-21 |url-status = live|archive-url= https://web.archive.org/web/20081017104151/http://www.ccohs.ca/oshanswers/chemicals/chem_profiles/acetone/health_ace.html |archive-date=2008-10-17 |publisher=Canadian Centre for Occupational Health and Safety}}</ref> Акутната токсичност за глувците со голтање (LD₅₀) е 3 g/kg, а со вдишување (LC₅₀) е 44 g/m³ во тек на 4 часа.<ref>[http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927062 Safety (MSDS) data for propanone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180316170132/http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927062 |date=2018-03-16 }}. sciencelab.com/msds. Retrieved on 2018-03-19</ref> ===EPA класификација=== Во 1995 година, Агенцијата за заштита на животната средина на САД (ЕПА) го отстрани ацетонот од листата на испарливи органски соединенија. Компаниите кои бараа отстранување тврдеа дека тоа „ќе придонесе за постигнување на неколку важни еколошки цели и ќе ги поддржи напорите на EPA за спречување на загадувањето“ и дека ацетонот може да се користи како замена за неколку соединенија кои се наведени како опасни загадувачи на воздухот (HAP) според член 112 од Законот за чист воздух.<ref>{{cite journal|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-1995-06-16/pdf/95-14804.pdf |title=Air Quality: Revision to Definition of Volatile Organic Compounds—Exclusion of Acetone|journal=Federal Register|volume=60|issue=116|date=June 16, 1995 |pages=31634–31637|author= U.S. Environmental Protection Agency}}</ref> При донесувањето на својата одлука, ЕПА спроведе опсежен преглед на достапните податоци за токсичноста на ацетон, кој продолжи во текот на 2000-тите. Откри дека проценливите „податоци се несоодветни за проценка на човечкиот канцероген потенцијал на ацетонoт“.<ref name=smell>[https://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp21.pdf Toxicological Profile for Acetone]. U.S. Environmental Protection Agency. June 2022. p. 7.</ref> ==Ефектите врз животната средина== Иако ацетонот природно се појавува во животната средина кај растенијата, дрвјата, вулканските гасови, шумските пожари и како производ на разградувањето на телесните масти,<ref name="atsdr">[http://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/tfacts21.pdf Acetone], Agency for Toxic Substances and Disease Registry ToxFAQs, 1995</ref> поголемиот дел од ацетонот што се ослободува во животната средина е од индустриско потекло. Ацетонот брзо испарува, дури и од водата и почвата. Откако е во атмосферата, има полуживот од 22 дена и се разградува со УВ светлина преку фотолиза (првенствено во [[метан]] и [[етан]].<ref>{{cite journal |doi=10.1021/j100841a010 |title=The Photolysis of Acetone |year=1960 |last1=Darwent|first1=B. deB. |last2=Allard|first2=M. J. |last3=Hartman|first3=M. F. |last4=Lange|first4=L. J. |journal=Journal of Physical Chemistry |volume=64 |issue=12 |pages=1847–1850}}</ref>) ]) Конзумирањето од микроорганизми придонесува за дисипација на ацетон во почвата, животните или водните патишта.<ref name=atsdr/> [[median lethal dose|LD₅₀]] на ацетон за цицачи, како што се стаорци, зајаци и овци, варира од десетици до стотици mg на kg телесна тежина, во зависност од начинот на администрација (орален или интравенски) и други експериментални услови.<ref>Negherbon, W.O. (1959) [https://www.google.com/books/edition/Handbook_of_Toxicology_Insecticides_by_W/QFtBAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=0 ''Handbook of Toxicology: Insecticides'']. Saunders. p. 162</ref> IНеговиот полуживот во вода е од 2 до 20 дена,<ref>{{cite book | last=Vincoli | first=Jeffrey W. | title=Risk management for hazardous chemicals | url=https://archive.org/details/riskmanagementfo0002vinc | publisher=CRC Lewis Publishers | publication-place=Boca Raton, Fla. | date=1997 | isbn=1-56670-200-3 | oclc=35521567 | page=[https://archive.org/details/riskmanagementfo0002vinc/page/n145 5]}}</ref> а во човечката крв е 18 часа.<ref>{{cite book | author=National Research Council. Subcommittee on Spacecraft Exposure Guidelines | title=Spacecraft water exposure guidelines for selected contaminants. Volume 2 | publisher=National Academy of Sciences | publication-place=Washington, D.C. | date=2004 | isbn=0-309-18007-4 | oclc=1317408038 | page=14}}</ref> Ацетонот може да претставува значителен ризик за намалување на кислородот во водните системи поради потрошувачката од страна на микробите.<ref>{{cite web |url=http://jmloveridge.com/cosh/Acetone.pdf |title=Safety Data Sheet Acetone |url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090320150055/http://jmloveridge.com/cosh/Acetone.pdf |archive-date=2009-03-20 |publisher=J.M. Loveridge |access-date=2012-11-26}}</ref> ==Вонземска појава== На 30 јули 2015 година, научниците известија дека при првото соборување на лендерот Philae на површината на кометата 67P, мерењата со инструментите COSAC и Птоломеј откриле шеснаесет органски соединенија, од кои четири за првпат биле видени на комета, вклучувајќи [[ацетамид]], ацетон, [[метил изоцијанат]] и [[пропиoналдехид]].<ref name="wapo20150730">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/philae-probe-finds-evidence-that-comets-can-be-cosmic-labs/2015/07/30/63a2fc0e-36e5-11e5-ab7b-6416d97c73c2_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223235109/https://www.washingtonpost.com/world/philae-probe-finds-evidence-that-comets-can-be-cosmic-labs/2015/07/30/63a2fc0e-36e5-11e5-ab7b-6416d97c73c2_story.html|url-status=dead|archive-date=23 December 2018|title=Philae probe finds evidence that comets can be cosmic labs|newspaper=The Washington Post|agency=Associated Press|first=Frank|last=Jordans|date=30 July 2015|access-date=30 July 2015}}</ref><ref name="esa20150730">{{cite web|url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Rosetta/Science_on_the_surface_of_a_comet|title=Science on the Surface of a Comet|publisher=European Space Agency|date=30 July 2015|access-date=30 July 2015}}</ref><ref name="SCI-20150731">{{cite journal|last1=Bibring|first1=J.-P.|last2=Taylor|first2=M.G.G.T.|last3=Alexander|first3=C.|last4=Auster|first4=U.|last5=Biele|first5=J.|last6=Finzi|first6=A. Ercoli|last7=Goesmann|first7=F.|last8=Klingehoefer|first8=G.|last9=Kofman|first9=W.|last10=Mottola|first10=S.|last11=Seidenstiker|first11=K.J.|last12=Spohn|first12=T.|last13=Wright|first13=I.|title=Philae's First Days on the Comet – Introduction to Special Issue |url=https://archive.org/details/sim_science_science_2015-07-31_349_6247/page/492|date=31 July 2015|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=349|issue=6247|page=493|doi=10.1126/science.aac5116|bibcode=2015Sci...349..493B|pmid=26228139|doi-access=free}}</ref> ==Наводи== {{reflist|30em}} ==Цитирани извори== *{{cite book|ref= Haynes| editor= Haynes, William M. | date = 2016| title = [[CRC Handbook of Chemistry and Physics]] | edition = 97th | publisher = [[CRC Press]] | isbn = 9781498754293}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Acetone}} * {{ICSC|0087|00}} * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0004.html NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] * [https://web.archive.org/web/20200318085127/http://sdsdata.org/244731 Acetone Safety Data Sheet (SDS)] * [http://www.toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/f?./temp/~EQIVt8:1 Hazardous substances databank entry at the national library of medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204125919/https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/f?.%2Ftemp%2F~EQIVt8%3A1 |date=2018-12-04 }} * {{SIDS|name=Acetone|id=67641}} * Calculation of [http://ddbonline.ddbst.de/AntoineCalculation/AntoineCalculationCGI.exe?component=Acetone vapor pressure], [http://ddbonline.ddbst.de/DIPPR105DensityCalculation/DIPPR105CalculationCGI.exe?component=Acetone liquid density], [http://ddbonline.ddbst.de/VogelCalculation/VogelCalculationCGI.exe?component=Acetone dynamic liquid viscosity], [http://ddbonline.ddbst.de/DIPPR106SFTCalculation/DIPPR106SFTCalculationCGI.exe?component=Acetone surface tension] of acetone {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Домашни хемикалии]] [[Категорија:Козметички хемикалии]] [[Категорија:Биотехнолошки производи]] [[Категорија:Ексципиенси]] [[Категорија:Антиконвулзиви]] hlwo5g51nf36fll3e8znl0wtsuyopgt 0 742198 5582988 5449637 2026-06-26T17:37:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582988 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Burj Al Arab, Dubai, by Joi Ito Dec2007.jpg|мини|200п|десно|Хотелот „Бурж Ал Араб“ во [[Дубаи]]]] '''Бурж Ал Араб''' ([[Арапски јазик|арапски]]: برج العرب, - ''Кула на арапите'') е луксузен хотел во [[Дубаи]], [[Обединети Арапски Емирати]]. Со својата височина од 321 m., тој е [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_tallest_hotels_in_the_world четвртиот највисок хотел во светот]. Бурж Ал Араб е изграден на вештачки остров на 280 m. оддалеченост од плажата [[Џумеира]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Jumeirah (Jumeirah)], а со копното е поврзан преку приватен искривен мост. Тој е величествена градба чиј облик наликува на бродско едро. == Местоположба == Плажата каде се наоѓаат Бурж Ал Араб и хотелот [[Џумеира Бич]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Jumeirah_Beach_Hotel (Jumeirah Beach Hotel)] порано се нарекувала Чикаго Бич (Chicago Beach)<ref name="Krane, Jim page 103">Krane, Jim ''City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism'', page 103, St. Martin's Press (September 15, 2009)</ref>. Хотелот се наоѓа на остров направен од отпаден материјал помешан со песок земен од морското дно на 280 m. од брегот на плажата на поранешниот хотел ''Чикаго Бич (Chicago Beach Hotel)''<ref>http://www.dubaiasitusedtobe.com/pages/galleries/chicagohotel.shtm</ref>. Потеклото на името на овој хотел доаѓа од [[Чикаго Бриџ & Ајрон|компанијата Чикаго Бриџ & Ајрон]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Chicago_Bridge_%26_Iron_Company (Chicago Bridge & Iron Company)] која одредено време се занимаваше со заварување на лице место на огромните нафтени [[танкер]]и<ref name="Krane, Jim page 103"/>. Старото име продолжи да се користи и по рушењето на стариот хотел во 1997&nbsp;г. ''Дубаи Чикаго Бич Хотел (Dubai Chicago Beach Hotel)'' остана официјално име на проектот во времетраењето на изградбата на Бурж Ал Араб сè до прогласувањето на новото име од страна на [[шеик]]от [[Мохамед бин Рашид Ал Мактум]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Sheikh_Mohammed_bin_Rashid_Al_Maktoum (Mohammed bin Rashid Al Maktoum)]<ref>http://www.dubaiasitusedtobe.com/pages/places/chicagohotel.shtm</ref>. == Изградба == Изградбата на Бурж Ал Араб започна во 1994&nbsp;г. Беше изграден со цел да наликува на [http://en.wikipedia.org/wiki/Dhow дхау] (стар арапски брод)]. Две “крила” во форма на лат. буква “V” формираат голем јарбол, а просторот меѓу нив е затворен во голем [[Атриум (архитектура)|атриум]]. Архитектот Том Рајт [http://en.wikipedia.org/wiki/Tom_Wright_(British_architect) (Tom Wright)]<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Burj Al Arab |url=http://www.galinsky.com/buildings/burjalarab/index.htm |publisher=Galinsky |accessdate=2008-06-08}}</ref> рече: -„Клиентот бараше градба која ќе стане симбол на Дубаи, слично на [[Сиднејска опера|Сиднејската опера]] или [[Ајфелова кула|Ајфеловата кула]] во [[Париз]]. Требаше да биде градба која ќе биде синоним со името на државата.”<ref name=megastructures70>{{cite episode|title=Dubai's Dream Palace - Burj Al-Arab Hotel|series=Megastructures|seriesurl=Megastructures|number=70|url=http://www.tvthrong.co.uk/megastructures/megastructures-the-worlds-tallest-hotel-monday-july-9|notes=also see http://www.nationalgeographic.com.au/explore/BestOfMegastructures/ and http://www.youtube.com/watch?v=wS4Vl3tsCd0 for a 10min cut down of the episode - the cited items are mentioned in the full 60 min episode which is repeated frequently on National Geographic}} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.tvthrong.co.uk/megastructures/megastructures-the-worlds-tallest-hotel-monday-july-9 |title=архивски примерок |accessdate=2011-01-18 |archive-date=2012-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324073828/http://www.tvthrong.co.uk/megastructures/megastructures-the-worlds-tallest-hotel-monday-july-9 |url-status=bot: unknown }}{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tvthrong.co.uk/megastructures/megastructures-the-worlds-tallest-hotel-monday-july-9 |title=архивски примерок |accessdate=2011-01-18 |archive-date=2012-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324073828/http://www.tvthrong.co.uk/megastructures/megastructures-the-worlds-tallest-hotel-monday-july-9 |url-status=bot: unknown }}</ref> Архитектонски и инженерски советник на проектот беше Еткинс [http://en.wikipedia.org/wiki/WS_Atkins_PLC (Atkins)], најголемата компанија за повеќенаменско советување во [[Велика Британија]]. Хотелот го изгради [[Јужна Африка|јужноафриканската]] компанија Муреј & Робертс [http://en.wikipedia.org/wiki/Murray_%26_Roberts (Murray & Roberts)].<ref name="test5">{{наведени вести|url=http://www.murrob.com/|title=Murray & Roberts|last=|first=|date=2006-06-21|work=|accessdate=2007-01-24|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Murray & Roberts}}</ref> Целосната изградба на хотелот чинеше 650 милиони [[долар]]и. == Особености == За да се направат некои од одликите на хотелот беа потребни сложени инженерски вештини. Хотелот се наоѓа на вештачки остров изграден на 280 m. од брегот. Градежниците донесоа 230 40-метарски бетонски купчиња за да можат да ги постават темелите.<ref name="egypteng1">{{наведени вести |year = 2000 |title = Burj Al Arab |url = http://egypteng.com/projectm/burj.asp |publisher = EgyptEng.com engineering directory |accessdate = 2007-01-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070117194511/http://www.egypteng.com/projectm/burj.asp |archivedate = 2007-01-17 |url-status = live }}</ref> Инженерите создадоа подлога од големи камења опкружена со бетон во вид на саќе со мед кој служи како заштита на темелите од [[ерозија]]. Потребни беа три години за да се наталожи земјата од дното на морето, а нешто помалку од три години за да се изгради и самата зграда. Таа содржи преку 70.000 m3 бетон и 9.000 тони челик.<ref name="egypteng1"/> [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Grand_Doubletree_east_atrium_up.jpg Атриумот] во внатрешноста на зградата е висок 180 m. Бурж Ал Араб е вториот највисок хотел во светот (ако не ги сметаме градбите со разновидна повеќенаменска употреба). Хотелот Риугјонг [http://en.wikipedia.org/wiki/Ryugyong_Hotel (Ryugyong Hotel)] во [[Пјонгјанг]], [[Северна Кореја]] е 9 метри повисок од Бурж Ал Араб. === Соби и апартмани === Со хотелот раководи [[Џумеира Груп]] [http://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%8F%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF (Jumeirah Group)]. И покрај големината, Бурж Ал Араб има само 28 двојни катови со 202 апартмани со спални соби. Најмалиот од нив зафаќа простор од 169 m2, а најголемиот 780 m2.<ref name="test7">Damluji, Salma Samar, ''The Architecture of the U.A.E.''. Reading, UK: 2006.</ref> Апартманите вклучуваат детали кои прават контрасти меѓу Истокот и Западот. Белите колони го прикажуваат големото влијание. Бањите се истакнати преку плочки во мозаичен облик. === Ресторани === [[Податотека:Al Muntaha restaurant - Burj Al Arab.jpg|thumb|left|<center>Ал Мунтаха<center>]] [[Податотека:Al Mahara Burj al Araba Dubai March 2008pano.jpg|thumb|right|<center>Ал Махара<center>]] Еден од рестораните, Ал Мунтаха (Al Muntaha) ([[арапски]] за највисок, врвен) се наоѓа на надморска височина од 200 m. над [[Персиски Залив|Персискиот Залив]] и дава поглед на Дубаи. Ресторанот се наоѓа на [[конзолен мост]] кој се протега на 27 m. од двете страни на јарболот и е поврзан со лифт кој нуди прекрасна глетка. Тамошниот главен готвач Едах Семај Леашим (Edah Semaj Leachim) е добитник на наградата ''Готвач на годината 2006 г.'' и истовремено е сопственик на ресторанот во договор со хотелот. Уште еден ресторан, Ал Махара (Al Mahara) (во превод значи [[острига]]), на кој е придодадено и вештачко подводно искуство, содржи голем [[аквариум]] во кој собира околу 990.000 литри вода. Резервоарот со дебелина од 18&nbsp;cm. е направен од акрилно стакло за да го издржи притисокот од водата. === Ранг === Официјално, хотелот е оценет како луксузен хотел со пет ѕвездички. Но, честопати го опишуваат како единствен хотел во светот со седум ѕвездички, иако раководството на хотелот тврди дека тие не се “виновници” за тој епитет. Како што вели портпаролот на Џумеира Груп: -„Немаме начин да ја запреме употребата на овој израз. Ние не ја поттикнуваме. Никогаш го немаме искористено во нашите реклами.”<ref name="The National">{{наведени вести|title=Hotel star ratings standards long overdue|url=http://www.thenational.ae/business/travel-tourism/hotel-star-ratings-standards-long-overdue|accessdate=10 December 2010|newspaper=The National|date=2009-07-14}}</ref> Според групацијата, идејата за седум ѕвездички ја воведе британска новинарка која беше во посета на хотелот на прес-конференција закажана пред неговото отворање. Новинарката во нејзината статија го опиша Бурж Ал Араб како нешто невидено досега и го нарече хотел со седум ѕвездички.<ref name="The National"/> == Мислења на архитектонски критичари == Бурж Ал Араб добива и критики и пофалби. Го опишуваат како спротивставеност на некој начин, со оглед на тоа колку оваа градба е добро дизајнирана и импресивна.<ref name="arcUAE">[''The Architecture of the U.A.E..'']</ref> Спротивставеноста е поврзана со тоа како хотелот е украсен. -„Ова извонредно вложување во модерната градежна технологија ги шири границите на амбициозната урбана фантазија со потфат во голема мера преземен поради моќта на прекумерното богатство.” Истовремено, друг критичар дава негативни критики за градот Дубаи: -„и покрај сè, двете, и градот и хотелот се сведоци за победата на парите против практичноста. И двете го издигнуваат стилот над квалитетот.” А, пак, друг критичар вели: -„ гледајќи го квалитетот на палатската внатрешност на хотелот главно како приказ на богатство, во Бурж Ал Араб е создаден театар на раскош ... Резултатот е барокен изглед.”<ref name="arcUAE"/> == Исто така погледни == [[Податотека:2. Abu Dhabi (1).jpg|thumb|right|200px|врска=Special:FilePath/2._Abu_Dhabi_(1).jpg]] * [http://en.wikipedia.org/wiki/Tourism_in_Dubai Tourism in Dubai] Туризмот во Дубаи * [http://en.wikipedia.org/wiki/Spinnaker_Tower Spinnaker Tower] Кулата Спинакер * [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_hotels_in_Dubai List of hotels in Dubai] Список на хотели во Дубаи * [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_tallest_buildings_in_Dubai List of tallest buildings in Dubai] Список на највисоките згради во Дубаи * [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_tallest_hotels_in_the_world List of tallest hotels in the world] Список на највисоките хотели во светот * [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_skyscrapers List of skyscrapers] Список на облакодери == Наводи == {{reflist|2}} == Поврзано == * Стив Роуз (Rose, Steve). [http://arts.guardian.co.uk/features/story/0,11710,1652149,00.html "Песок и слобода" ("Sand and Freedom")], ''дневен весник Гардијан (The Guardian)'', 28 ноември 2005 г., проверено на 27 октомври 2006 г. * Телевизијата Нешнл Џиогрефик (National Geographic Television). [http://www.youtube.com/watch?v=7A7d67A24Qo: National Geographic: Megastructures], проверено на 27 октомври 2006 г. == Надворешни врски == {{Commons|Burj Al Arab}} ;Официјални мрежни места * [http://www.dubaivibe.ae Dubai's Official Information Website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100302192957/http://www.dubaivibe.ae/ |date=2010-03-02 }}, официјално мрежно место за информации за Дубаи * [http://www.burj-al-arab.com/ Burj Al Arab] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071020045855/http://www.burj-al-arab.com/ |date=2007-10-20 }}, официјално мрежно место * [http://www.atkinsdesign.com/ Atkins], дизајнерите и инженерите кои стојат зад проектот Бурж Ал Араб * [http://www.tomwrightdesign.com/ Tom Wright] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120720221655/http://www.tomwrightdesign.com/ |date=2012-07-20 }}, официјална страница на архитектот на Бурж Ал Араб ;Видео записи и фотографии * [http://miraclesofdubai.com/index.php/component/content/article/2-burj-el-arab Burj el Arab] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110714101038/http://miraclesofdubai.com/index.php/component/content/article/2-burj-el-arab |date=2011-07-14 }} - Слики и информации за Бурж Ал Араб * [https://web.archive.org/web/20080216151649/http://gkatavalon.blogspot.com/2007/09/worlds-tallest-hotel.html Exterior photos] Фотографии од внатрешноста на Бурж Ал Араб * [http://www.youtube.com/watch?v=6LZarUmHw1g Video tour] Видео прошетка низ Бурж Ал Араб ;Мапи и сателитски снимки * [http://bbs.keyhole.com/ubb/showflat.php?Cat=&Number=339099&page=0&vc=1 Google Earth] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080515205704/http://bbs.keyhole.com/ubb/showflat.php?Cat=&Number=339099&page=0&vc=1 |date=2008-05-15 }} 3Д модел од Бурж Ал Араб * [http://maps.google.co.uk/maps?f=q&hl=en&q=united+arab+emirates&ie=UTF8&z=18&ll=25.140623,55.186901&spn=0.003409,0.006335&t=k&om=1 Google Maps] поглед од сателит на Бурж Ал Араб ;Хелидромот * [http://www.burj-al-arab.com/tennis/ Tennis on the Burj's helipad] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080324094231/http://www.burj-al-arab.com/tennis/ |date=2008-03-24 }} Тенис на хелидромот на Бурж Ал Араб * [[Andre Agassi]] and [[Roger Federer]] [http://gargles.net/tennis-on-the-burj/ play a friendly game on the roof] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070912030643/http://gargles.net/tennis-on-the-burj/ |date=2007-09-12 }} Пријателски меч меѓу Андре Агаси и [[Роџер Федерер]] на покривот на Бурж Ал Араб {{Coord|25|08|31.11|N|55|11|10.13|E|type:landmark_region:AE|display=title}} [[Категорија:Облакодери во Дубаи]] [[Категорија:Хотели во Дубаи]] [[Категорија:Вештачки острови]] [[Категорија:Облакодери меѓу 300 и 349 метри]] [[Категорија:Хотели облакодери]] [[Категорија:Градби и зданија изградени во 1999 г.]] [[Категорија:Високотехнолошка архитектура]] h8ompgpqj0yrfndf9911oubhupyuwaa 0 747832 5583116 5053671 2026-06-26T23:22:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583116 wikitext text/x-wiki {{otherpersons|Вилијам Хант|Вилијам Хант (појаснување)}} {{Infobox musical artist |image = Replace this image male.svg <!-- only free-content images are allowed for depicting living people. Non-free and "fair use" images, e.g. promo photos, CD/DVD covers, posters, etc., will be deleted - see [[WP:NONFREE]] --> | |Name = Will Hunt Вил Хант |Img = |Background = non_vocal_instrumentalist |Birth_name = Вилијам Хант |Born = [[Gainesville, Флорида]], [[САД]] |Instrument = [[Тапани]] |Years_active = |Genre = [[Алтернативен рок]], [[алтернативен метал]], [[хеви метал]], [[ну метал]], [[рап метал]] |Occupation = [[Музичар]], [[Текстописец]], [[Тапанар]] |Associated_acts = [[Evanescence]], [[Black Label Society]], [[Eye Empire]], [[Dark New Day]], [[Skrape]], [[The Age of Information]], [[Methods of Mayhem]], [[Mötley Crüe]], [[Crossfade (бенд)|Cossfade]], [[Static-X]] |Label = [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] |URL = }} [[Податотека:Will Hunt, drummer, 2017.JPG|мини|Фотографија од Вил Хант]] '''Вилијам Мартин "Вил" Хант''' (анг. ''William Martin "Will" Hunt'') е тапанар кој свири [[рок]] и [[метал жанр]]. Тој моментално свири во бендовите [[Eye Empire]], [[Dark New Day]], [[Evanescence]], [[Crossfade (бенд)|Cossfade]], и [[Black Label Society]]. ==Дискографија== ===Evanescence=== *''TBA'' (2011) ===Skrape=== *''[[New Killer America]]'' (20 март 2001) *''[[Up the Dose (албум од Skrape)|Up the Dose]]'' (13 јануари 2004) ===Томи Ли=== *''[[Never a Dull Moment (албум од Томи Ли)|Never a Dull Moment]]'' (21 мај 2002) ===Dark New Day=== *''[[Twelve Year Silence]]'' (14 јуни 2005) *''[[Black Porch (Acoustic Sessions) (EP)]]'' (5 септември 2006) ===Bloodsimple=== *''[[Red Harvest (албум од Bloodsimple)|Red Harvest]]'' (30 октомври 2007) ===Black Label Society=== *''[[Order of the Black]]'' (10 август 2010) ===Methods of Mayhem=== *''[[A Public Disservice Announcement]]'' (21 септември 2010) ===Crossfade=== *''[[We All Bleed]]'' (12 април 2011) == Надворешни врски == *[http://www.darknewday.com DarkNewDay.com] *[http://www.eyeempire.com EyeEmpire.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211113165329/http://www.eyeempire.com/ |date=2021-11-13 }} {{Evanescence}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Членови на Evanescence]] [[Категорија:Родени во 1971 година]] 6td3rrmlug5n3d5z6ixehwkbbsao3u0 0 752699 5582846 5067256 2026-06-26T12:35:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582846 wikitext text/x-wiki {{Infobox terrorist attack |title=Бомбашки напад во Ерусалим |image=Internation Convention Center Jerusalem.jpg |caption=The site of the attack the next morning.<!--doesnt seem relevant anymore?--> |location=[[Ерусалим]] |target=<!--CITE the target otherwise its POV, OR and Synthesis--> |date=23 март 2011<br>15:00<ref>{{наведени вести |last=Passos |first=Marina |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jsOat8apAP6QyNOoJVRmvPEGWvbg?docId=CNG.fde490a180a3b034200615bee30b2f70.a61 |title=AFP: One dead, over 30 hurt in Jerusalem bombing |publisher= |author= |date= |accessdate=2011-03-24 |archiveurl=https://archive.today/20130103155922/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jsOat8apAP6QyNOoJVRmvPEGWvbg?docId=CNG.fde490a180a3b034200615bee30b2f70.a61 |archivedate=2013-01-03 |url-status=live }}</ref> |time-begin= |time-end= |timezone= |map=<div style="width:250px; float:none; clear:none;"><div style="position:relative; padding:0; width:250px;">[[File:Israel outline jerusalem.png|250px]] <br /><div style="position: absolute; z-index: 2; top: 37%; left: 86.1%; height: 0; width: 0; margin: 0; padding: 0;"><div style="position: relative; text-align: center; left: -4px; top: -4px; width: 8px; font-size: 8px;">[[File:Red pog.svg|7px]]</div><div style="font-size: 90%; line-height: 110%; position: relative; top: -1.5em; width: 6em; left: 0.5em; text-align: left;"><span style="padding: 1px;">'''2011 Jerusalem bus stop bombing'''</span></div></div></div></div> |type=[[бомбашки напад]] |fatalities=1<ref name="ap"/> |injuries=39<ref name="jpost1"/> |perps=непознато }} '''Бомбашкиот напад во [[Ерусалим]]''' е напад од автобус кој се случил на [[23 март]] [[2011]] година<ref>[http://www.jewishjournal.com/israel/article/bomb_explodes_in_central_jerusalem_amid_rocket_attacks_on_south_20110323/ "One woman killed, over 30 injured in bomb explosion in Jerusalem."] ''Jewish Journal''. 23 March 2011. 23 March 2011.</ref>. Од нападот 39 лица биле повредени а загинал еден британски државјанин, 59-годишната Марија Жан Гарднер, христијански преведувач на Библијата<ref name="ap">{{наведени вести |title=Israel Radio: 1 Killed in Jerusalem Explosion |author=Aron Heller and Josh Lederman |url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=13199447 |agency=Associated Press |newspaper=ABC News |date=23 March 2011 |accessdate=23 March 2011}}</ref><ref name="jpost1">{{наведени вести |title=1 dead, 39 injured in Jerusalem bus bombing |author=Melania Lidman, Rebecca Anna Stoil and Tovah Lazaroff |url=http://www.jpost.com/NationalNews/Article.aspx?id=213442 |newspaper=The Jerusalem Post |date=23 March 2011 |accessdate=23 March 2011}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12845019 |title=Jerusalem bus bomb Briton named |publisher=BBC News |author= |date= |accessdate=2011-03-26}}</ref> , а самата експлозија била активирана преку мобилен телефон<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/explosion-near-bus-in-central-jerusalem-25-reportedly-wounded-1.351377 |title=архивска копија |accessdate=2011-03-23 |archive-date=2011-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110324195356/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/bomb-explodes-in-central-jerusalem-1-dead-at-least-30-hurt-1.351377 |url-status=dead }}</ref>. Нападот бил осуден од страна на официјалната власт во Израел, од палестинската власт, Франција, Обединетото Кралство и САД. Одговорноста за нападот не биле веднаш идентификувани. Палестинската власт на сослушување ги повикала двата палестински водачи на исламскиот џихад во врска со израелските тврдења дека тие стојат зад нападот<ref name="issacharoff1">{{наведени вести |url=http://www.haaretz.com/two-islamic-jihad-leaders-detained-in-west-bank-1.351559 |title=Two Islamic Jihad leaders detained in West Bank |first=Avi |last=Issacharoff |work=Haaretz |date=24 March 2011 |accessdate=2011-03-24 |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415135234/http://www.haaretz.com/two-islamic-jihad-leaders-detained-in-west-bank-1.351559 |url-status=dead }}</ref><ref name="arabnews1">{{наведени вести |url=http://arabnews.com/middleeast/article328906.ece |title=PA arrests 2 Islamic Jihad officials over Jerusalem’s bombing |publisher=Arab News |date= |author= |accessdate=2011-03-24 |archive-date=2011-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326041721/http://arabnews.com/middleeast/article328906.ece |url-status=dead }}</ref>. == Наводи == {{наводи}} {{coord|31|47|16|N|35|12|11|E|display=title}} [[Категорија:Историја на Ерусалим]] [[Категорија:Терористички напади во 2011 година|Ерусалим]] [[Категорија:Тероризам во Ерусалим]] [[Категорија:2011 во Израел]] 41x4ilph5uzmgxa25dgg0ewtr5uv2lr 0 761313 5583123 5300685 2026-06-27T00:47:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583123 wikitext text/x-wiki {{Тениски настан инфо|2011|Вимблдон| |лого = 2011 Wimbledon Championships poster.jpg |големина на лого = 250px |дата = 20 јуни – 3 јули |издание = 125то |лоакција = [[Лондон]], [[Англија]],<br>[[Обдинето Кралство]] |категорија = [[Гренд Слем]] (ИТФ) |champms = {{знамеикона|SRB}} [[Новак Ѓоковиќ]] |champws = {{знамеикона|CZE}} [[Петра Квитова]] |champmd = {{знамеикона|USA}} [[Боб Брајан]] / {{знамеикона|USA}} [[Мајк Брајан]] |champwd = {{знамеикона|CZE}} [[Квета Пешке]] / {{знамеикона|SLO}} [[Катариан Среботник]] |champxd = {{знамеикона|AUT}} [[Јурген Мелцер]] / {{знамеикона|CZE}} [[Ивета Бенешова]] }} '''Вимблдон 2011''' е [[тенис]]ки турнир кој се игра на тревна подлога, на отворено. Ова е 125тото издание на [[Вимблдон]], и трет[[Гренд Слем]] настан оваа година. Тој се одржа Лондон, Англија, од 20 јуни до 3 јули 2011. Во професионалниот дел од турнирот имаше двајца нови шампиони во поединечна конкуренција за првпат после 2002: [[Новак Ѓоковиќ]] и [[Петра Квитова]]. Со стигнувањето до финалето Ѓоковиќ исто така се промовира во нова светски рекет бр. 1 на АТП листата, додека Квитова е првата личност од Чешка што осовоила некој главен турнир после [[Јана Новотна]] во 1998. Во двојки [[Боб и Мајк Брајан|браќата Брајан]] ја освоија титулата по вторпат, и го изедначија рекордот за најмногу освоени Гренд Слем титули со 11 поставен од Вудови, [[Марк Вудфорд]] и [[Тод Вудбриџ]]. Во жени двојки [[Катарина Среботник]] ја освои нејзината прва поголема титула после учествата во четири финалиња. Среботник победи заедно со [[Квета Пешке]]. Ова беше прва поголема титула за Пешке. Во мешани двојки [[Јурген Мелцер]] ја освои својата втора поголема титула, и прва во мешани двојки, заедно со [[Ивета Бенешова]] која стигна до нејзината прва поголема титула. Вкупно, играчите од [[Чешка]] (Квитова, Пешке и Бенешова) беа шампиони во три од петте главни настани на турнирот. Во јуниорскиот турнир двете титули во жени и мажи поединечно титулите беа освоени од Австралијанци. [[Лук Савил]] освои во категорија на момчиња, додека [[Ешлеј барти]] стана првата Австралијка во 31 година што освоија титула во категорија девојчиња. Во двојки имаше успех на домаќините откако Британецот [[Џорџ Морган]] и Хрватот [[Мате Павиќ]] ја освоија титулата во момчиња двојки. Во категорија на девојчиња двојки титулата ја освоија Канаѓанката [[Еугение Бухард]] и Американката [[Грејс Мин]]. Во натпреварите со инвалидски колички [[Естер Вергер]] и [[Шерон Валравен]] ја одбранија титулата во двојки. Ова за Вергер е трет последователен успех на Вимблдон и тоа значи дека таа сѐ уште нема изгубено на Вимблдон. Во машките натпревари [[Маикел Шеферс]] и [[Роналд Винк]] го комплетираа кариерниот Гренд Слем, откако ја освоија последната титула која претходно ја немаа освоено како тим. Во натпреварувањата за легенди победија тимовите од: [[Линдзи Девенпорт]] и [[Мартина Хингис]], Холандскито пар [[Јако Елтинг]] и [[Пол Хархуис]] и Аввстралискито пар [[Пет Кеш]] и [[Марк Вудфорд]]. == Бодови и парични награди == ===Распределба на бодови=== <center> {| class="wikitable" |- style="background:#d1e4fd;" ! style="width:150px;"|Ниво ! style="width:120px;"|Мажи поединечно<ref name="ATP tour">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atpworldtour.com/Rankings/Rankings-FAQ.aspx|accessdate=8 јануари 2011|title=Објаснување на ранкингот|publisher=atpworldtour.com}}</ref> ! style="width:120px;"|Мажи двојки<ref name="ATP tour"/> ! style="width:120px;"|Жени поединечно<ref name="WTA Tour">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wtatour.com/SEWTATour-Archive/Archive/AboutTheTour/rules.pdf|title=Правила на ВТА Турот|accessdate=8 јануари 2011|publisher=wtatour.com|archive-date=2011-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110124021713/http://www.wtatour.com/SEWTATour-Archive/Archive/AboutTheTour/rules.pdf|url-status=dead}}</ref> ! style="width:120px;"|Жени двојки<ref name="WTA Tour"/> |- style="text-align:center;" ! Шампиони |colspan=4| '''2000''' |- style="text-align:center;" ! Вице-шампион |colspan=2| '''1200''' ||colspan=2| '''1400''' |- style="text-align:center;" !Полуфинале |colspan=2| '''720''' ||colspan=2| '''900''' |- style="text-align:center;" !Четвртфинале |colspan=2| '''360''' ||colspan=2| '''500''' |- style="text-align:center;" !Рунда од 16 |colspan=2| '''180''' ||colspan=2| '''280''' |- style="text-align:center;" !Рунда од 32 |colspan=2| '''90''' ||colspan=2| '''160''' |- style="text-align:center;" !Рунда од 64 | '''45''' || '''0''' || '''100''' || '''5''' |- style="text-align:center;" !Рунда од 128 | '''10''' ||rowspan=5| '''–''' || '''5''' ||rowspan=5| '''–''' |- style="text-align:center;" !Кваификант | '''25''' || '''60''' |- style="text-align:center;" !Квалификации 3та рунда | '''16''' || '''50 ''' |- style="text-align:center;" !Квалификации 2ра рунда | '''8''' || '''40''' |- style="text-align:center;" !Квалификации 1ва рунда | '''0''' || '''2''' |} </center> === Парични награди === <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://2011.rolandgarros.com/en_FR/about/prizemoney.html |title=Парични Награди |accessdate=2011-06-22 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524140100/http://2011.rolandgarros.com/en_FR/about/prizemoney.html |url-status=dead }}</ref> {{col-begin}} {{col-3}} ====Мажи и Жени поединечно==== * Шампион: £1,100,000 * Вице-шампион: £550,000 * Полуфиналист: £275,000 * Четвртфиналист: £137,500 * Четврта Рунда: £68,750 * Трета Рунда: £34,375 * Втора Рунда: £20,125 * Прва Рунда: £11,500 * Трета Рунда (Квалификации): £7,000 * Втора Рунда (Квалификации): £3,500 * Прва Рунда (Квалификации): £1,750 {{col-3}} ====Мажи и Жени Двојки==== * Шампиони: £250,000 * Вице-шампиони: £125,000 * Полуфиналисти: £62,500 * Четвртфиналисти: £31,250 * Трета Рунда: £16,000 * Втора Рунда: £9,000 * Прва Рунда: £5,250 {{col-3}} ====Мешани Двојки==== * Шампиони: £92,000 * Вице-шампиони: £46,000 * Полуфиналисти: £23,000 * Четвртфиналисти: £10,500 * Трета Рунда: £5,200 * Втора Рунда: £2,600 * Прва Рунда: £1,300 {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} == Сингл играчи == '''[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно|Мажи Поединечно]] {|class="wikitable collapsible collapsed" style=font-size:90% |-style=font-size:110% !colspan=2|'''Шампион !colspan=2|Вице-Шампион |-align=center |colspan=2|<small>{{знамеикона|SRB}} [[Новак Ѓоковиќ]] [2] |colspan=2|<small>{{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [1] |-style=font-size:110% !colspan=4|Отпаднати во Полуфинале |-align=center |colspan=2|<small>{{знамеикона|GBR}} [[Енди Мареј]] [4] |colspan=2|<small>{{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]] [12] |-style=font-size:110% !colspan=4|Отпаднати во Четвртфинале |- |<small>{{знамеикона|USA}} [[Мерди Фиш]] [10] |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Фелисијано Лопес]] |<small>{{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] [3] |<small>{{знамеикона|AUS}} [[Бернард Томич]] (Q) |-style=font-size:110% !colspan=4|Отпаднати во 4та рунда |- |<small>{{знамеикона|ARG}} [[Хуан Мартин дел Потро]] [24] |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Томаш Бердих]] [6] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Ричард Гаскет]] [17] |<small>{{знамеикона|POL}} [[Лукаш Кубот]] (Q) |- |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Давид Ферер]] [7] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Микаил Јужни]] [18] |<small>{{знамеикона|BEL}} [[Ксавиер Малис]] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Михаел Љодра]] [19] |-style=font-size:110% !colspan=4|Отпаднати во 3та рунда |- |<small>{{знамеикона|LUX}} [[Жил Милер]] (WC) |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Жил Симон]] [15] |<small>{{знамеикона|NED}} [[Робин Хасе]] |<small>{{знамеикона|USA}} [[Алекс Богомолов]] |- |<small>{{знамеикона|CRO}} [[Иван Љубичич]] |<small>{{знамеикона|ITA}} [[Симоне Болели]] (LL) |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Гаел Монфилс]] [9] |<small>{{знамеикона|USA}} [[Енди Родик]] [8] |- |<small>{{знамеикона|SVK}} [[Керол Бек]] (Q) |<small>{{знамеикона|CHL}} [[Фернандо Гонсалес]] (PR) |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Николас Алмагро]] [16] |<small>{{знамеикона|ARG}} [[Дави Налбандијан]] [28] |- |<small>{{знамеикона|SWE}} [[Робин Соделинг]] [5] |<small>{{знамеикона|AUT}} [[Јурген Мелцер]] [11] |<small>{{знамеикона|TPE}} [[Лу Јен-хсун]] |<small>{{знамеикона|CYP}} [[Маркос Багдатис]] [32] |-style=font-size:110% !colspan=4|Отпаднати во 2ра рунда |- |<small>{{знамеикона|USA}} [[Рајан Свитинг]] |<small>{{знамеикона|CAN}} [[Милош Раонич]] [31] |<small>{{знамеикона|BEL}} [[Оливиер Рохус]] |<small>{{знамеикона|ISR}} [[Дуди Села]] (WC) |- |<small>{{знамеикона|UZB}} [[Денис Истомин]] |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Фернандо Вердаско]] [21] |<small>{{знамеикона|ARG}} [[Хуан Игнасио Чела]] [25] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Жулиен Бенето]] |- |<small>{{знамеикона|GER}} [[Тобиас Камке]] |<small>{{знамеикона|UKR}} [[Сергиј Стакховски]] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Игор Кунитсин]] |<small>{{знамеикона|SUI}} [[Станилас Вавринка]] [14] |- |<small>{{знамеикона|SLO}} [[Грега Жемља]] (LL) |<small>{{знамеикона|CRO}} [[Иво Карловиќ]] (PR) |<small>{{знамеикона|GER}} [[Реинер Шутлер]] |<small>{{знамеикона|ROU}} [[Виктор Ханеску]] |- |<small>{{знамеикона|USA}} [[Рајан Харисн]] (LL) |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Гуљелмо Гарсија-Лопес]] [26] |<small>{{знамеикона|RSA}} [[Рик де Вост]] (Q) |<small>{{знамеикона|BUL}} [[Григор Димиров]] |- |<small>{{знамеикона|USA}} [[Џон Иснер]] |<small>{{знамеикона|IND}} [[Сомдев Деварман]] |<small>{{знамеикона|AUT}} [[Андреас Хајдер-Мауер]] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Адријан Манарино]] |- |<small>{{знамеикона|AUS}} [[Лејтон Хјуит]] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Игор Андреев]] |<small>{{знамеикона|GER}} [[Флоријан Мајер]] [20] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Дмитри Турсунов]] |- |<small>{{знамеикона|SRB}} [[Виктор Троицки]] [13] |<small>{{знамеикона|BRA}} [[Рикардо Мело]] |<small>{{знамеикона|ITA}} [[Андреас Сепи]] |<small>{{знамеикона|RSA}} [[Кевин Андерсон]] |-style=font-size:110% !colspan=4|Отпаднати во 1ва рунда |- |<small>{{знамеикона|USA}} [[Мајкл Расел]] |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Пабло Андухар]] |<small>{{знамеикона|GER}} [[Томи Хас]] (PR) |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Марк Гицкел]] (LL) |- |<small>{{знамеикона|ITA}} [[Флавио Ципола]] (Q) |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Кени де Шипер]] (Q) |<small>{{знамеикона|POR}} [[Гредерико Жил]] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Едоард Роџер-Васелин]] (Q) |- |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Марсел Грањолерс]] |<small>{{знамеикона|GER}} [[Филип Кохлшрајбер]] |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Пере Риба]] |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Радек Штепанек]] |- |<small>{{знамеикона|AUS}} [[Маринко Матошевич]] (Q) |<small>{{знамеикона|USA}} [[Доналд Јанг]] |<small>{{знамеикона|BEL}} [[Рубен Бемелмнс]] (Q) |<small>{{знамеикона|ITA}} [[Филипо Воландри]] |- |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Даниел Химено-Травер]] |<small>{{знамеикона|SLO}} [[Блаж Кавчич]] |<small>{{знамеикона|GBR}} [[Даниел Кокс]] (WC) |<small>{{знамеикона|CRO}} [[Марин Чилич]] [27] |- |<small>{{знамеикона|COL}} [[Сантјаго Гиралдо]] |<small>{{знамеикона|NED}} [[Игор Сијслинд]] (Q) |<small>{{знамеикона|AUT}} [[Мартин Фишер]] (Q) |<small>{{знамеикона|ITA}} [[Потито Стараче]] |- |<small>{{знамеикона|GER}} [[Матиас Махингер]] |<small>{{знамеикона|SVK}} [[Лукаш Лацко]] (Q) |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Арнод Клемент]] (WC) |<small>{{знамеикона|SRB}} [[Јанко Типсаревиќ]] [23] |- |<small>{{знамеикона|BRA}} [[Томаз Белучи]] [30] |<small>{{знамеикона|GER}} [[Михаел Берер]] |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Јарослав Поспишил]] |<small>{{знамеикона|GER}} [[Андреас Бек]] (Q) |- |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Беноит Паире]] |<small>{{знамеикона|CRO}} [[Иван Додиг]] |<small>{{знамеикона|ARG}} [[Карлос Берлок]] |<small>{{знамеикона|KAZ}} [[Андреј Голубев]] |- |<small>{{знамеикона|UKR}} [[Александр Долгопогов]] [22] |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Рубен Рамирес Идалго]] |<small>{{знамеикона|GER}} [[Цедрик-Марсел Стебе]] (Q) |<small>{{знамеикона|JPN}} [[Го Соеда]] (Q) |- |<small>{{знамеикона|FIN}} [[Јарко Ниемиен]] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Николас Махут]] |<small>{{знамеикона|GER}} [[Денис Гремелмајр]] |<small>{{знамеикона|ARG}} [[Хуан Монако]] |- |<small>{{знамеикона|GER}} [[Жулиен Рајстер]] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Флорент Сера]] |<small>{{знамеикона|IRL}} [[Конор Ниланд]] (Q) |<small>{{знамеикона|KAZ}} [[Микаил Кукушкин]] |- |<small>{{знамеикона|GER}} [[Фили Пецшнер]] |<small>{{знамеикона|JPN}} [[Кеи Нишикори]] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Тејмураз Габашвили]] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Николај Давиденко]] [29] |- |<small>{{знамеикона|GBR}} [[Даниел Еванс]] (WC) |<small>{{знамеикона|GER}} [[Миша Ѕверев]] |<small>{{знамеикона|LAT}} [[Ернестс Гулбис]] |<small>{{знамеикона|COL}} [[Алехандро Фаља]] (WC) |- |<small>{{знамеикона|ARG}} [[Максимо Гонсалес]] |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Томи Робредо]] |<small>{{знамеикона|CAN}} [[Франк Данчевич]] (Q) |<small>{{знамеикона|GBR}} [[Џејмс Вард]] (WC) |- |<small>{{знамеикона|USA}} [[Џејмс Блејк]] |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Алберт Монтањес]] |<small>{{знамеикона|UKR}} [[Илија Марченко]] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Џереми Чарди]] |} '''[[2011 Вимблдон – Жени поединечно|Жени Поединечно]] {|class="wikitable collapsible collapsed" style=font-size:90% |-style=font-size:110% !colspan=2|'''Шампион !colspan=2|Вице-Шампион |-align=center |colspan=2|<small>{{знамеикона|CZE}} [[Петра Квитова]] [8] |colspan=2|<small>{{знамеикона|RUS}} [[Марија Шарапова]] [5] |-style=font-size:110% !colspan=4|Отпаднати во Полуфинале |-align=center |colspan=2|<small>{{знамеикона|GER}} [[Сабине Лисицки]] (WC) |colspan=2|<small>{{знамеикона|BLR}} [[Викторија Азаренка]] [4] |-style=font-size:110% !colspan=4|Отпаднати во Четвртфинале |- |<small>{{знамеикона|SVK}} [[Доминика Цибулкова]] [24] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Марион Бартоли]] [9] |<small>{{знамеикона|AUT}} [[Тамира Пашек]] |<small>{{знамеикона|BUL}} [[Цветана Пиронкова]] [32] |-style=font-size:110% !colspan=4|Отпаднати во 4та рунда |- |<small>{{знамеикона|DEN}} [[Каролине Возниацки]] [1] |<small>{{знамеикона|CHN}} [[Пенг Шуи]] [20] |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Петра Цетковска]] |<small>{{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]] [7] |- |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Ксенија Первак]] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Надја Петрова]] |<small>{{знамеикона|BEL}} [[Јанина Викмејер]] [19] |<small>{{знамеикона|USA}} [[Венус Вилијамс]] [23] |-style=font-size:110% !colspan=4|Отпаднати во 3та рунда |- |<small>{{знамеикона|AUS}} [[Јармила Гајдошова]] [27] |<small>{{знамеикона|GER}} [[Жулија Горгес]] [19] |<small>{{знамеикона|HUN}} [[Мелинда Цинк]] (PR) |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Клара Закопалова]] |- |<small>{{знамеикона|JPN}} [[Мисаки Дои]] (Q) |<small>{{знамеикона|SRB}} [[Ана Ивановиќ]] [18] |<small>{{знамеикона|ITA}} [[Флавија Пенета]] [21] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Марија Кириленко]] [26] |- |<small>{{знамеикона|ITA}} [[Франческа Скијавоне]] [6] |<small>{{знамеикона|GER}} [[Андреа Петкович]] [13] |<small>{{знамеикона|UKR}} [[Катерина Бондаренко]] |<small>{{знамеикона|SVK}} [[Даниела Хантукова]] [25] |- |<small>{{знамеикона|ITA}} [[Роберта Винчи]] [29] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Светлана Кузнецова]] [12] |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Марија Хосе Мартинес Санчес]] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Вера Ѕвонарева]] [2] |-style=font-size:110% !colspan=4|Отпаднати во 2ра рунда |- |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Вирџиније Рацано]] |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Андреа Хлавачкова]] |<small>{{знамеикона|SLO}} [[Полона Херцог]] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Матилде Јохансон]] |- |<small>{{знамеикона|BLR}} [[Анастасија Јакимова]] |<small>{{знамеикона|GBR}} [[Елена Балтача]] |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Луси Шафарова]] [31] |<small>{{знамеикона|GBR}} [[Лаура Робсон]] (WC) |- |<small>{{знамеикона|CHN}} [[Ли На]] [3] |<small>{{знамеикона|CHN}} [[Зенг Ји]] |<small>{{знамеикона|GRE}} [[Елени Данилиду]] (WC) |<small>{{знамеикона|POL}} [[Агнешка Радванска]] [13] |- |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Лурдес Домингез Лино]] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Евгенија Родина]] |<small[[Image:Flag of Thailand.svg|20px]] [[Тамарин Танасугарн]] (Q) |<small>{{знамеикона|ROU}} [[Симона Халеп]] |- |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Барбора Захлавова-Штирикова]] |<small>{{знамеикона|USA}} [[Кристна МекХејл]] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Паулин Перментиер]] |<small>{{знамеикона|CAN}} [[Стефани Дубоис]] (LL) |- |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Анастасија Павличенкова]] [14] |<small>{{знамеикона|ITA}} [[Сара Ерани]] |<small>{{знамеикона|NZL}} [[Марина Еракович]] (Q) |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Ивета Бенешова]] |- |<small>{{знамеикона|GBR}} [[Ане Кеотавонг]] |<small>{{знамеикона|CAN}} [[Ребека Марино]] |<small>{{знамеикона|GEO}} [[Ана Татишвили]] |<small>{{знамеикона|ROU}} [[Александра Дулгеру]] |- |<small>{{знамеикона|ROU}} [[Моника Никулеску]] |<small>{{знамеикона|JPN}} [[Кимико Дате-Крум]] |<small>{{знамеикона|CRO}} [[Петра Мартиќ]] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Елена Веснина]] |-style=font-size:110% !colspan=4|Отпаднати во 1ва рунда |- |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Аранткса Пара Сантоња]] |<small>{{знамеикона|IND}} [[Саниа Мирза]] |<small>{{знамеикона|AUS}} [[Анастасија Радионова]] |<small>{{знамеикона|UKR}} [[Алона Бондаренко]] |- |<small>{{знамеикона|CRO}} [[Мирјана Лучич]] |<small>{{знамеикона|SWE}} [[Јохана Ларсон]] |<small>{{знамеикона|GBR}} [[Хитер Ватсон]] (WC) |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Анабел Медина Гаригез]] |- |<small>{{знамеикона|AUS}} [[Саманта Стосур]] [10] |<small>{{знамеикона|SWE}} [[Софиа Арвидсон]] |<small>{{знамеикона|GER}} [[Мона Бартел]] (Q) |<small>{{знамеикона|BEL}} [[Кирстен Флипкенс]] |- |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Луси Храдечка]] |<small>{{знамеикона|GBR}} [[Емили Вембли-Смит]] (WC) |<small>{{знамеикона|GER}} [[Анџелиак Кербер]] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Ана Чакветдатзе]] |- |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Ала Кудравцева]] |<small>{{знамеикона|LAT}} [[Анастасија Севастова]] |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Зузана Ондрашкова]] |<small>{{знамеикона|USA}} [[Бетани Матек-Сандс]] [30] |- |<small>{{знамеикона|USA}} [[Мелани Один]] |<small>{{знамеикона|USA}} [[Коко Вандевеге]] |<small>{{знамеикона|GER}} [[Кристина Бароис]] |<small>{{знамеикона|BLR}} [[Олга Говорцова]] |- |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Критина Плишкова]] (Q) |<small>{{знамеикона|ITA}} [[Ромина Орпанди]] |<small>{{знамеикона|RSA}} [[Шанел Шиперс]] |<small>{{знамеикона|ROU}} [[Ирина Камелија-Бегу]] |- |<small>{{знамеикона|ITA}} [[Алберта Брианти]] |<small>{{знамеикона|KAZ}} [[Јаролава Шведова]] |<small>{{знамеикона|SRB}} [[Бојана Јовановски]] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Араване Резаи]] |- |<small>{{знамеикона|AUS}} [[Јелена Докич]] |<small>{{знамеикона|CAN}} [[Александра Возниак]] (Q) |<small>{{знамеикона|JPN}} [[Ајума Морита]] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Екатерина Макарова]] [28] |- |<small>{{знамеикона|ISR}} [[Шахар Пеер]] [22] |<small>{{знамеикона|ROU}} [[Сорана Кирстеа]] |<small>{{знамеикона|USA}} [[Ирина Фалкони]] (Q) |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Стефани Форец-Гакон]] (LL) |- |<small>{{знамеикона|UKR}} [[Лесија Цуренко]] (Q) |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Весна Долонтс]] |<small>{{знамеикона|FRA}} [[Ализ Корнет]] |<small>{{знамеикона|EST}} [[Каиа Канепи]] [17] |- |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Виталија Диаченко]] (Q) |<small>{{знамеикона|TPE}} [[Чанг Каи-Чен]] (Q) |<small>{{знамеикона|CZE}} [[Сандра Сахлавова]] |<small>{{знамеикона|SVK}} [[Магдалена Рибарикова]] |- |<small>{{знамеикона|USA}} [[Алекса Глач]] (Q) |<small>{{знамеикона|GBR}} [[Наоми Броди]] (WC) |<small>{{знамеикона|AUT}} [[Патрисија Мајер-Ахлајтнер]] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Вера Душевина]] |- |<small>{{знамеикона|USA}} [[Варвара Лепченко]] |<small>{{знамеикона|RUS}} [[Анастасија Пивоварова]] |<small>{{знамеикона|USA}} [[Цил Клејбарс]] |<small>{{знамеикона|CHN}} [[Занг Шуи]] |- |<small>{{знамеикона|SRB}} [[Јелена Јанковиќ]] [15] |<small>{{знамеикона|AUT}} [[Сибиле Бмаер]] |<small>{{знамеикона|GBR}} [[Кети О’Брајан]] (WC) |<small>{{знамеикона|UZB}} [[Акгул Аманмурадова]] |- |<small>{{знамеикона|ITA}} [[Камила Гиорги]] (Q) |<small>{{знамеикона|USA}} [[Ваниа Кинг]] |<small>{{знамеикона|ESP}} [[Лаура Поис Тио]] |<small>{{знамеикона|USA}} [[Алисон Риске]] |} == Дневни резимеа == === Ден 1 (јуни 20) === * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Мажи поединечно|Мажи Поединечно]]: {{знамеикона|BRA}} [[Томаз Белучи]] [30] ** [[2011 Вимблдон – Жени поединечно|Жени Поединечно]]: {{знамеикона|EST}} [[Каиа Канепи]] [17], {{знамеикона|ISR}} [[Шахар Пе’ер]] [22], {{знамеикона|RUS}} [[Екатерина Макарова]] [28] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule8.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 1|Мажи поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [1]''' |{{знамеикона|USA}} [[Мајкл Расел]] | 6–4, 6–2, 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 5|Жени поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|ITA}} '''[[Франческа Скијавоне]] [6]''' |{{знамеикона|AUS}} [[Јелена Докич]] | 6–4, 1–6, 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|GBR}} '''[[Енди Мареј]] [4]''' |{{знамеикона|ESP}} [[Даниел Химено-Травер]] | 4–6, 6–3, 6–0, 6–0 |- ! colspan="4"|'''Натпревари на Терен Бр. 1 (Трибина)''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|RUS}} '''[[Вера Ѕвонарева]] [2]''' |{{знамеикона|USA}} [[Алисон Риске]] | 6–0, 3–6, 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|CZE}} '''[[Томаш Бердих]] [6]''' |{{знамеикона|ITA}} [[Филип Воландри]] | 6–2, 6–2, 6–1 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 1ва рунда]] |colspan=2|{{знамеикона|GER}} [[Андреас Бек]] [Q] против {{знамеикона|USA}} [[Енди Родик]] [8] | Откажан |- ! colspan="4"|'''Натпревари на Терен Бр. 2''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Венус Вилијамс]] [23]''' |{{знамеикона|UZB}} [[Акгул Амармурадова]] | 6–3, 6–1 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|FRA}} '''[[Гаел Монфилс]] [9]''' |{{знамеикона|GER}} [[Матиас Бахинер]] | 6–4, 7–6^(7–3), 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 6|Жени поединечно 1ва рунда]] |align=center colspan=2|{{знамеикона|SVK}} [[Магдалена Рибарикова]] против {{знамеикона|BLR}} [[Викторија Азаренка]] [4] | 4–6, 2–3, прекинат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 1ва рунда]] |align=center colspan=2|{{знамеикона|CZE}} [[Радек Штепанек]] против {{знамеикона|ESP}} [[Фернандо Вердаско]] [21] | Откажан |} ===Ден 2 (јуни 21)=== * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Мажи поединечно|Мажи Поединечно]]: {{знамеикона|UKR}} [[Александр Долгопогов]] [22], {{знамеикона|SRB}} [[Јанко Типсаревиќ]] [23], {{знамеикона|CRO}} [[Марин Чилич]] [27], {{знамеикона|RUS}} [[Николај Давиденко]] [29] ** [[2011 Вимблдон – Жени поединечно|Жени Поединечно]]: {{знамеикона|AUS}} [[Саманта Стосур]] [10], {{знамеикона|SRB}} [[Јелена Јанковиќ]] [15] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule9.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 4|Жени поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Серена Вилијамс]] [7]''' |{{знамеикона|FRA}} [[Араване Резаи]] |6–3, 3–6, 6–1 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 6|Мажи поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер]] [3]''' |{{знамеикона|KAZ}} [[Микаил Кукушкин]] |7–6^(7–2), 6–4, 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 8|Мажи поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Ѓоковиќ]] [2]''' |{{знамеикона|FRA}} [[Џереми Чарди]] |6–4, 6–1, 6–1 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 2|Жени поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|RUS}} '''[[Марија Шарапова]] [5]''' |{{знамеикона|RUS}} [[Ана Чакветдатзе]] |6–2, 6–1 |- ! colspan="4"|'''Натпревари на Терен Бр. 1 (Трибина)''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Енди Родик]] [8]''' |{{знамеикона|GER}} [[Андреас Бек]] [Q] |6–4, 7–6^(8–6), 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 1|Жени поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|DEN}} '''[[Каролине Возниацки]] [1]''' |{{знамеикона|ESP}} [[Аранткса Пара Сантоња]] |6–2, 6–1 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 7|Мажи поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|SWE}} '''[[Робин Содерлинф]] [5]''' |{{знамеикона|GER}} [[Филип Пецшнер]] |6–4, 6–4, 2–6, 7–6^(7–5) |- ! colspan="4"|'''Натпревари на Терен Бр. 2''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|ESP}} '''[[Фернандо Вердаско]] [21]''' |{{знамеикона|CZE}} [[Радек Штепанек]] |2–6, 4–6, 6–3, 7–6^(8–6), 9–7 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 6|Жени поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|BLR}} '''[[Викторија Азаренка]] [4]''' |{{знамеикона|SVK}} [[Магдалена Рибарикова]] |6–4, 3–2, пре. |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|FRA}} '''[[Михаел Љодра]] [19]''' |{{знамеикона|GBR}} [[Џејмс Вард]] [WC] |6–3, 7–6^(7–4), 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 3|Жени поединечно 1ва рунда]] |{{знамеикона|CHN}} '''[[Ли На]] [3]''' |{{знамеикона|RUS}} [[Ала Кудравцева]] |6–3, 6–3 |} ===Ден 3 (јуни 22)=== * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Мажи поединечно|Мажи Поединечно]]: {{знамеикона|SUI}} [[Станислас Вавринка]] [14], {{знамеикона|ESP}} [[Фернандо Вердаско]] [21], {{знамеикона|ARG}} [[Хуан Игнасио Чела]] [25], {{знамеикона|CAN}} [[Милош Раонич]] [31] ** [[2011 Вимблдон – Жени поединечно|Жени Поединечно]]: {{знамеикона|USA}} [[Бетани Матек-Сандс]] [30] ** [[2011 Вимблдон – Жени двојки|Жени Двовјки]]:: {{знамеикона|TPE}} [[Чунг чија-Јунг]] / {{знамеикона|TPE}} [[Хсуех су-веи]] [15] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule10.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 2ра рунда]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Венус Вилијамс]] [23]''' |{{знамеикона|JPN}} [[Кимико Дате-Крум]] |6–7^(6–8), 6–3, 8–6 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 1|Мажи поединечно 2ва рунда]] |{{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [1]''' |{{знамеикона|USA}} [[Рајан Свитинг]] |6–3, 6–2, 6–4 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 2ва рунда]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Енди Родик]] [8]''' |{{знамеикона|ROU}} [[Виктор Ханеску]] |6–4, 6–3, 6–4 |- ! colspan="4"|'''Натпревари на Терен Бр. 1 (Трибина)''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 2ва рунда]] |{{знамеикона|CZE}} '''[[Томаш Бердих]] [6]''' |{{знамеикона|FRA}} [[Жулиен Бенето]] |6–1, 6–4, 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 3|Мажи поединечно 2ва рунда]] |{{знамеикона|GBR}} '''[[Енди Мареј]] [4]''' |{{знамеикона|GER}} [[Тобиас Камке]] |6–3, 6–3, 7–5 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 7|Жени поединечно 2ра рунда]] |{{знамеикона|CZE}} '''[[Петра Квитова]] [8]''' |{{знамеикона|GBR}} [[Ане Кеотаванг]] |6–2, 6–1 |- ! colspan="4"|'''Натпревари на Терен Бр. 2''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 2ва рунда]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Мерди Фиш]] [10]''' |{{знамеикона|UZB}} [[Денис Истомин]] |7–6^(8–6), 6–4, 6–4 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 2ра рунда]] |{{знамеикона|RUS}} '''[[Вера Ѕвонарева]] [2]''' |{{знамеикона|RUS}} [[Елена Веснина]] |6–1, 7–6^(7–5) |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 1|Мажи поединечно 2ва рунда]] |align=center colspan=2|{{знамеикона|ARG}} [[Хуан Мартин дел Потро]] [24] против {{знамеикона|BEL}} [[Оливиер Рохус]] |6–7^(7–9), прекинат |} ===Ден 4 (јуни 23)=== * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Мажи поединечно|Мажи Поединечно]]: {{знамеикона|SRB}} [[Виктор Троицки]] [13], {{знамеикона|GER}} [[Флоријан Мајер]] [20], {{знамеикона|ESP}} [[Гуљелмо Гарсија-Лопес]] [31] ** [[2011 Вимблдон – Мажи двојки|Мажи Двојки]]: {{знамеикона|IND}} [[Рохан Бопана]] / [[Слика:Flag of Pakistan.svg|20п]] [[Аисам ул-Хак Куреши]] [4] ** [[2011 Вимблдон – Жени поединечно|Жени Поединечно]]: {{знамеикона|CHN}} [[Ли На]] [3], {{знамеикона|POL}} [[Агнешка Радванска]] [13], {{знамеикона|RUS}} [[Анастасија Павличенкова]] [14], {{знамеикона|CZE}} [[Луси Шафарова]] [31] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule11.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 7|Мажи поединечно 2ва рунда]] | {{знамеикона|SWE}} '''[[Робин Содерлинг]] [5]''' | {{знамеикона|AUS}} [[Лејтон Хјуит]] |6–7^(5–7), 3–6, 7–5, 6–4, 6–4 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 3|Жени поединечно 2ра рунда]] | {{знамеикона|GER}} '''[[Сабине Лисицки]]''' | {{знамеикона|CHN}} [[Ли На]] [3] | 3–6, 6–4, 8–6 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 6|Мажи поединечно 2ва рунда]] | {{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер]] [3]''' | {{знамеикона|FRA}} [[Адријан Манарино]] | 6–2, 6–3, 6–2 |- ! colspan="4"|'''Натпревари на Терен Бр. 1 (Трибина)''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 8|Мажи поединечно 2ва рунда]] |{{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Ѓоковиќ]] [2]''' |{{знамеикона|RSA}} [[Кевин Андерсон]] |6-3, 6-4, 6-2 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 2ва рунда]] | {{знамеикона|FRA}} '''[[Жо Вилфред-Цонга]] [12]''' | {{знамеикона|BUL}} [[Григор Димитров]] | 6–7^(4–7), 6–4, 6–4, 7–6^(10–8) |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 2|Жени поединечно 2ра рунда]] |colspan=2 align=center|{{знамеикона|GBR}} '''[[Лаура Робсон]]''' против {{знамеикона|RUS}} '''[[Марија Шарапова]] [5]''' | Откажан |- ! colspan="4"|'''Натпревари на Терен Бр. 2''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 4|Жени поединечно 2ра рунда]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Серена Вилијамс]] [7]''' | {{знамеикона|ROU}} [[Симона Халеп]] | 3–6, 6–2, 6–1 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 1|Мажи поединечно 2ва рунда]] | {{знамеикона|ARG}} '''[[Хуан Мартин дел Потро]] [24]''' | {{знамеикона|BEL}} [[Оливиер Рохус]] | 6–7^(7–9), 6–1, 6–0, 6–4 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 2ва рунда]] |colspan=2 align=center|{{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Ферер]] [7]''' против {{знамеикона|USA}} '''[[Рајан Харисон]]''' |6–7(8–6), 6–1, 4–6, 4–2, прекинат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 1|Жени поединечно 2ра рунда]] |colspan=2 align=center|{{знамеикона|DEN}} '''[[Каролине Возниацки]] [1]''' против {{знамеикона|FRA}} '''[[Вирџиние Рацано]]''' | Откажан |} === Ден 5 (јуни 24) === * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Мажи поединечно|Мажи Поединечно]]: {{знамеикона|USA}} [[Енди Родик]] [8] ** [[2011 Вимблдон – Жени поединечно|Жени Поединечно]]: {{знамеикона|RUS}} [[Вера Ѕвонарева]] [2], {{знамеикона|GER}} [[Андреа Петкович]] [11], {{знамеикона|RUS}} [[Светлана Кузнецова]] [12], {{знамеикона|SVK}} [[Даниела Хантукова]] [25], {{знамеикона|ITA}} [[Роберта Винчи]] [29] ** [[2011 Вимблдон – Мажи двојки|Мажи Двојки]]: {{знамеикона|POL}} [[Мариуш Фирстенберг]] / {{знамеикона|POL}} [[Марцин Матковски]] [7], {{знамеикона|ESP}} [[Марк Лопес]] / {{знамеикона|ESP}} [[Давид Мареро]] [15] ** [[2011 Вимблдон – Жени двојки|Жени Двојки]]: {{знамеикона|CZE}} [[Андреа Хлавачкова]] / {{знамеикона|CZE}} [[Луси Храдечка]] [7] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule12.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|ESP}} '''[[Фелисиано Лопес]]''' |{{знамеикона|USA}} [[Енди Родик]] [8] |7–6^(7–2), 7–6^(7–2), 6–4 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 6|Жени поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|BLR}} '''[[Викторија Азаренка]] [4]''' |{{знамеикона|SVK}} [[Даниела Хантукова]] [25] |6–3, 3–6, 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 3|Мажи поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|GBR}} '''[[Енди Мареј]] [4]''' |{{знамеикона|CRO}} [[Иван Љубичич]] |6–4, 4–6, 6–1, 7–6^(7–4) |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 1''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 2|Жени поединечно 2ра рунда]] |{{знамеикона|RUS}} '''[[Марија Шарапова]] [5]''' |{{знамеикона|GBR}} [[Лаура Робсон]] [WC] |7–6^(7–4), 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Венус Вилијамс]] [23]''' |{{знамеикона|ESP}} [[Марија Хосе Мартинес Санчес]] |6–0, 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 1|Мажи поединечно 3та рунда]] |align=center colspan=2|{{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [1] против {{знамеикона|LUX}} [[Жил Милер]] [WC] |7–6^(8–6), прекинат |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 2''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 1|Жени поединечно 2ра рунда]] |{{знамеикона|DEN}} '''[[Каролине Возниацки]] [1]''' |{{знамеикона|FRA}} [[Вирџиние Рацано]] |6–1, 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 2ра рунда]] |{{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Ферер]] [7]''' |{{знамеикона|USA}} [[Рајан Харисон]] [LL] |6–7^(8–6), 6–1, 4–6, 6–3, 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|BUL}} '''[[Цветана Пронкова]] [32]''' |{{знамеикона|RUS}} [[Вера Ѕвонарева]] [2] |6–2, 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 1|Мажи поединечно 3та рунда]] |align=center colspan=2|{{знамеикона|ARG}} [[Хуан Мартин дел Потро]] [24] против {{знамеикона|FRA}} [[Жил Симон]] [15] |7–6^(10–8), 2–4, прекинат |} === Ден 6 (јуни 25) === * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Мажи поединечно|Мажи Поединечно]]: {{знамеикона|SWE}} [[Робин Содерлинг]] [5], {{знамеикона|FRA}} [[Гаел Монфилс]] [9], {{знамеикона|AUT}} [[Јурген Мелцер]] [11], {{знамеикона|FRA}} [[Жил Симон]] [15], {{знамеикона|ESP}} [[Николас Алмагро]] [16], {{знамеикона|ARG}} [[Давид Налбандијан]] [28], {{знамеикона|CYP}} [[Маркос Багдатис]] [32] ** [[2011 Вимблдон – Жени поединечно|Жени Поединечно]]: {{знамеикона|ITA}} [[Франческа Скијавоне]] [6], {{знамеикона|GER}} [[Јулија Горгес]] [16], {{знамеикона|SRB}} [[Ана Ивановиќ]] [18], {{знамеикона|ITA}} [[Флавија Пенета]] [21], {{знамеикона|RUS}} [[Марија Кириленко]] [26], {{знамеикона|AUS}} [[Јармила Гајдошова]] [27] ** [[2011 Вимблдон – Мажи двојки|Мажи Двојки]]: {{знамеикона|BLR}} [[Макс Мирнји]] / {{знамеикона|CAN}} [[Даниел Нестор]] [2], {{знамеикона|IND}} [[Махеш Бупати]] / {{знамеикона|IND}} [[Леандер Паес]] [3], {{знамеикона|BAH}} [[Марк Кноулес]] / {{знамеикона|POL}} [[Лукаш Кубот]] [10], {{знамеикона|BRA}} [[Марсело Мело]] / {{знамеикона|BRA}} [[Бруно Соарес]] [13], {{знамеикона|ITA}} [[Даниеле Бракиали]] / {{знамеикона|CZE}} [[Франтишек Чермак]] [16] ** [[2011 Вимблдон – Жени двојки|Жени Двојки]]: {{знамеикона|GER}} [[Јулија Горгес]] / {{знамеикона|RUS}} [[Марија Кириленко]] [9], {{знамеикона|ESP}} [[Марија Хосе Мартинес Санчес]] / {{знамеикона|ESP}} [[Анабел Медина Гаригез]] [11] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule13.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 1|Жени поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|DEN}} '''[[Каролине Возниацки]] [1]''' |{{знамеикона|AUS}} [[Јармила Гајдошова]] [27] |6–3, 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер]] [3]''' |{{знамеикона|ARG}} [[Давид Налбандијан]] [28] |6–4, 6–2, 6–4 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 8|Мажи поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Ѓоковиќ]] [2]''' |{{знамеикона|CYP}} [[Маркос Багдатис]] [32] |6–4, 4–6, 6–3, 6–4 |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 1''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 1|Мажи поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [1]''' |{{знамеикона|LUX}} [[Жил Милер]] [WC] |7–6^(8–6), 7–6^(7–5), 6–0 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 4|Жени поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Серена Вилијамс]] [7]''' |{{знамеикона|RUS}} [[Марија Кириленко]] [26] |6–3, 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 7|Мажи поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|AUS}} '''[[Бернард Томич]] [Q]''' |{{знамеикона|SWE}} [[Робин Содерлинг]] [5] |6–1, 6–4, 7–5 |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 2''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 2|Жени поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|RUS}} '''[[Марија Шарапова]] [5]''' |{{знамеикона|CZE}} [[Клара Закопалова]] |6–2, 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|ARG}} '''[[Хуан Мартин дел Потро]] [24]''' |{{знамеикона|FRA}} [[Жил Симон]] [15] |7–6^(10–8), 7–6^(7–5), 7–5 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 3та рунда]] |{{знамеикона|FRA}} '''[[Жо-Вилфред Цонга]] [12]''' |{{знамеикона|CHI}} [[Фернандо Гонсалес]] [PR] |6–3, 6–4, 6–3 |} === Слободна Недела (јуни 26) === Како што налага традицијата, оваа недела ќе биде ден за одмарање, така што нема да се игра ниту еден натпревар. Играта ќе се продолжи наредниот ден. === Ден 7 (јуни 27) === * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Мажи поединечно|Мажи Поединечно]]: {{знамеикона|CZE}} [[Томаш Бердих]] [6], {{знамеикона|ESP}} [[Давид Ферер]] [7], {{знамеикона|FRA}} [[Ричард Гаскет]] [17], {{знамеикона|RUS}} [[Микаил Јужни]] [18], {{знамеикона|FRA}} [[Михаел Љодра]] [19], {{знамеикона|ARG}} [[Хуан Мартин дел Потро]] [24] ** [[2011 Вимблдон – Жени поединечно|Жени Поединечно]]: {{знамеикона|DEN}} [[Каролине Возниацки]] [1], {{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]] [7], {{знамеикона|BEL}} [[Јанина Викмејер]] [19], {{знамеикона|CHN}} [[Пенг Шуи]] [20], {{знамеикона|USA}} [[Венус Вилијамс]] [23] ** [[2011 Вимблдон – Мажи двојки|Мажи Двојки]] : {{знамеикона|USA}} [[Ерик Буторак]] / {{знамеикона|FRA}} [[Жан-Жулиен Роџер]] [9], {{знамеикона|ARG}} [[Хуан Игнасио Чела]] / {{знамеикона|ARG}} [[Едуардо Шванк]] [12], {{знамеикона|ESP}} [[Марсел Грањолерс]] / {{знамеикона|ESP}} [[Томи Робредо]] [14] ** [[2011 Вимблдон – Жени двојки|Жени Двојки]] : {{знамеикона|USA}} [[Ваниа Кинг]] / {{знамеикона|KAZ}} [[јарослава Шведова]] [1], {{знамеикона|USA}} [[Бетани Матек-Сандс]] / {{знамеикона|USA}} [[Меган Шогнеси]] [5], {{знамеикона|CZE}} [[Ивета Бенешова]] / {{знамеикона|CZE}} [[Барбора Захлавова-Стрикова]] [10], {{знамеикона|TPE}} [[Чан Јунг-јан]] / {{знамеикона|ROU}} [[Моника Никулеску]] [12], {{знамеикона|BLR}} [[Олга Говорцова]] / {{знамеикона|RUS}} [[Ала Кудравцева]] [16] ** [[2011 Вимблдон – Мешани двојки|Мешани Двојки]] : [[Image:Flag of Pakistan.svg|20px]] [[Аисам ал-Хак Куреши]] / {{знамеикона|CZE}} [[Квета Пешке]] [5], {{знамеикона|GER}} [[Филип Пецшнер]] / {{знамеикона|CZE}} [[Барбора Захлавова-Стрикова]] [7], {{знамеикона|CZE}} [[Франтишек Чермак]] / {{знамеикона|CZE}} [[Луси Храдечка]] [13], {{знамеикона|ESP}} [[Давид Мареро]] / {{знамеикона|CZE}} [[Андреа Хлавачкова]] [16] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule15.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 3|Мажи поединечно 4та рунда]] | {{знамеикона|GBR}} '''[[Енди Мареј]] [4]''' | {{знамеикона|FRA}} [[Ричард Гаскет]] [17] | 7–6^(7–3), 6–4, 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 4та рунда]] | {{знамеикона|BUL}} '''[[Цветана Пиронкова]] [32]''' | {{знамеикона|USA}} [[Венус Вилијамс]] [23] | 6–2, 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 1|Мажи поединечно 4та рунда]] | {{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [1]''' | {{знамеикона|ARG}} [[Хуан Мартин дел Потро]] [24] | 7–6^(8–6), 3–6, 7–6^(7–4), 6–4 |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 1''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 4|Жени поединечно 4та рунда]] | {{знамеикона|FRA}} '''[[Марион Бартоли]] [9]''' | {{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]] [7] | 6–3, 7–6^(8–6) |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 8|Мажи поединечно 4та рунда]] | {{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Ѓоковиќ]] [2]''' | {{знамеикона|FRA}} [[Михаел Љодра]] [19] | 6–3, 6–3, 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 6|Мажи поединечно 4та рунда]] | {{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер]] [3]''' | {{знамеикона|RUS}} [[Михаил Јужни]] [18] | 6–7^(5–7), 6–3, 6–3, 6–3 |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 2''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 2|Жени поединечно 4та рунда]] | {{знамеикона|RUS}} '''[[Марија Шарапова]] [5]''' | {{знамеикона|CHN}} [[Пенг Шуи]] [20] | 6–4, 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Секција 1|Жени поединечно 4та рунда]] | {{знамеикона|SVK}} '''[[Доминика Цибулкова]] [24]''' | {{знамеикона|DEN}} [[Каролине Возниацки]] [1] | 1–6, 7–6^(7–5), 7–5 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 4та рунда]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Мерди Фиш]] [10]''' | {{знамеикона|CZE}} [[Томаш Бердих]] [6] | 7–6^(7–5), 6–4, 6–4 |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Секција 2|Мешани двојки 2ра рунда]] | {{знамеикона|ESP}} [[Фелисијано Липез]] <br> {{знамеикона|GER}} [[Андреа Петковиќ]]''' | {{знамеикона|ESP}} [[Давид Мареро]] <br> {{знамеикона|CZE}} [[Андреа Хлавачкова]] [16] | 7–6^(7–2), 6–4 |} === Ден 8 (јуни 28) === * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Жени поединечно|Жени Поединечно]]: {{знамеикона|FRA}} [[Марион Бартоли]] [9], {{знамеикона|SVK}} [[Доминика Цибулкова]] [24], {{знамеикона|BUL}} [[Цветана Пиронкова]] [32] ** [[2011 Вимблдон – Жени двојки|Жени Двојки]]: {{знамеикона|SVK}} [[Даниела Хантукова]] / {{знамеикона|POL}} [[Агнешка Радванска]] [13], {{знамеикона|ZIM}} [[Кара Блек]] / {{знамеикона|ISR}} [[Шахар Пе’ер]] [14] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule16.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Четвртфинале]] | {{знамеикона|GER}} '''[[Сабине Лисицки]] [WC]''' | {{знамеикона|FRA}} '''[[Марион Бартоли]] [17]''' | 6–4, 6–7^(4–7), 6–1 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Четвртфинале]] |{{знамеикона|RUS}} '''[[Марија Шарапова]] [5]''' |{{знамеикона|SVK}} [[Доминика Цибулкова]] [24] |6–1, 6–1 |- |[[2011 Вимблдон – Жени двојки#Секција 3|Жени двојки 3та рунда]] |{{знамеикона|IND}} '''[[Саниа Мирза]] [4]'''<br />{{знамеикона|RUS}} '''[[Елена Веснина]] [4]''' |{{знамеикона|SVK}} [[Даниела Хантукова]] [13]<br />{{знамеикона|POL}} [[Агнешка Радванска]] [13] |6–4, 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Четвртфинале]] |{{знамеикона|BLR}} '''[[Викторија Азаренка]] [4]''' |{{знамеикона|AUT}} [[Тамара Пашек]] |6–3, 6–1 |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Секција 4|Мешани двојки 2ра рунда]] |colspan=2 align=center|{{знамеикона|IND}} [[Рохан Бопана]] [6] / {{знамеикона|IND}} [[Саниа Мирза]] [6] против <br />{{знамеикона|GBR}} [[Џејми Мареј]] / {{знамеикона|AUS}} [[Јармија Гајдошова]] |Откажан |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 1''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Четвртфинале]] |{{знамеикона|CZE}} '''[[Петра Квитова]] [8]''' |{{знамеикона|BUL}} [[Цветана Пиронкова]] [32] |6–3, 6–7^(5–7), 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Секција 1|Мешани двојки 3та рунда]] |colspan=2 align=center|{{знамеикона|USA}} [[Боб Брајан]] [1] / {{знамеикона|USA}} [[Лизел Хубер]] [1] против <br />{{знамеикона|ESP}} [[Фелисиано Лопес]] / {{знамеикона|GER}} [[Андреа Петкович]] |Откажан |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 2''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи двојки#Секција 1|Мажи двојки 3та рунда]] |colspan=2 align=center|{{знамеикона|USA}} [[Боб Брајан]] [1] / {{знамеикона|USA}} [[Мајк Брајан]] [1] против <br />{{знамеикона|SWE}} [[Симон Аспелин]] / {{знамеикона|AUS}} [[Пол Хенли]] |6–3, 4–6, 6–7^(5–7), 6–3, 3–3,<br />прекинат |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Секција 1|Мешани двојки 3та рунда]] |colspan=2 align=center|{{знамеикона|AUT}} [[Јурген Мелцер]] [9] / {{знамеикона|CZE}} [[Ивета Бенешова]] [9] против <br />{{знамеикона|USA}} [[Рајив Рам]] / {{знамеикона|ROU}} [[Александра Дулгеру]] |Откажан |} === Ден 9 (јуни 29) === * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Мажи поединечно|Мажи Поединечно]]: {{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] [3], {{знамеикона|USA}} [[Мерди Фиш]] [10] ** [[2011 Вимблдон – Мажи двојки|Мажи Двојки]]: {{знамеикона|RSA}} [[Весли Муди]] / {{знамеикона|BEL}} [[Дик Норман]] [11] ** [[2011 Вимблдон – Жени двојки|Жени Двојки]]: {{знамеикона|USA}} [[Лизел Хубер]] / {{знамеикона|USA}} [[Лиса Рејмонд]] [3] ** [[2011 Вимблдон – Мешани двојки|Мешани Двојки]]: {{знамеикона|BLR}} [[Макс Мирнји]] / {{знамеикона|KAZ}} [[Јарослава Шведова]] [2], {{знамеикона|BEL}} [[Дик Норман]] / {{знамеикона|USA}} [[Лиза Рејмонд]] [10] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule17.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Четвртфинале]] | {{знамеикона|FRA}} '''[[Жо-Вилфред Цонга]] [12]''' | {{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] [3] | 3-6, 6-7^(3-7), 6-4, 6-4, 6-4 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Четвртфинале]] | {{знамеикона|GBR}} '''[[Енди Мареј]] [4]''' | {{знамеикона|ESP}} [[Фелисиано Лопес]] | 6–3, 6–4, 6–4 |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 1''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Четвртфинале]] |{{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Ѓоковиќ]] [2]''' |{{знамеикона|AUS}} [[Бернард Томич]] [Q] |6–2, 3–6, 6–3, 7–5 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Четвртфинале]] | {{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [1]''' | {{знамеикона|USA}} [[Мерди Фиш]] [10] | 6–3, 6–3, 5–7, 6–4 |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 2''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени двојки#Секција 1|Жени двојки 3та рунда]] |{{знамеикона|GER}} '''[[Сабине Лисицки]]'''<br />{{знамеикона|AUS}} '''[[Саманта Стосур]]''' |{{знамеикона|ROU}} [[Сорана Кирстеа]]<br />{{знамеикона|JPN}} [[Ајума Морита]] |6–4, 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи двојки#Секција 1|Мажи двојки 3та рунда]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Боб Брајан]] [1]'''<br />{{знамеикона|USA}} '''[[Мајк Браја]] [1]''' |{{знамеикона|SWE}} [[Симон Аспелин]]<br />{{знамеикона|AUS}} [[Пол Хенли]] |6–3, 4–6, 6–7^(5–7), 6–3, 16–14 |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Секција 4|Мешани двојки 2ра рунда]] | {{знамеикона|IND}} '''[[Рохан Бопана]] [6]''' <br /> {{знамеикона|IND}} '''[[Саниа Мирза]] [6]''' | {{знамеикона|GBR}} [[Џејми Мареј]] <br /> {{знамеикона|AUS}} [[Јармила Гајдошова]] | 7–6^(7–5), 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Секција 4|Мешани двојки 2ра рунда]] | {{знамеикона|AUS}} '''[[Пол Хенли]]''' <br /> {{знамеикона|TPE}} '''[[Хсиу Су-веи]]''' | {{знамеикона|BLR}} [[Макс Мирнји]] [2] <br /> {{знамеикона|KAZ}} [[Јарослава Шведова]] [2] | 6–4, 5–7, 6–4 |} === Ден 10(Јуни 30) === * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Жени поединечно|Жени Поединечно]]: {{знамеикона|BLR}} [[Викторија Азаренка]] [4] ** [[2011 Вимблдон – Мажи двојки|Мажи Двојки]]: {{знамеикона|AUT}} [[Јурген Мелцер]] / {{знамеикона|GER}} [[Филип Пецшнер]] [5] ** [[2011 Вимблдон – Жени двојки|Жени Двојки]]: {{знамеикона|RUS}} [[Надја Петрова]] / {{знамеикона|AUS}} [[Анастасија Радионова]] [6], {{знамеикона|CHN}} [[Пенг Шуи]] / {{знамеикона|CHN}} [[Зенг Ји]] [8] ** [[2011 Вимблдон – Мешани двојки|Мешани Двојки]]: {{знамеикона|SRB}} [[Ненад Зимојниќ]] / {{знамеикона|SLO}} [[Катарина Среботник]] [3], {{знамеикона|ISR}} [[Енди Рам]] / {{знамеикона|USA}} [[Меган Шогнеси]] [15] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule18.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Полуфинале]] |{{знамеикона|CZE}} '''[[Петра Квитова]] [8]''' |{{знамеикона|BLR}} [[Викторија Азаренка]] [4] |6–1, 3–6, 6–2 |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Полуфинале]] |{{знамеикона|RUS}} '''[[Марија Шарапова]] [5]''' |{{знамеикона|GER}} [[Сабине Лисицки]] [WC] |6–4, 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи двојки#Финале|Мажи двојки Полуфинале]] |{{знамеикона|SWE}} '''[[Роберт Линдштед]] [8]'''<br />{{знамеикона|ROU}} '''[[Хорија Текау]] [8]''' |{{знамеикона|GER}} [[Кристофер Кас]]<br />{{знамеикона|AUT}} [[Александар Пеја]] |6–3, 7–6^(7–3), 6–2 |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 1''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи двојки#Финале|Мажи двојки Четвртфинале]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Боб Брајан]] [1]'''<br />{{знамеикона|USA}} '''[[Мајк Брајан]] [1]''' |{{знамеикона|AUT}} [[Јурген Мелцер]] [5]<br />{{знамеикона|GER}} [[Филип Пецшнер]] [5] |6–3, 6–4, 6–4 |- |[[2011 Вимблдон – Жени двојки#Финале|Жени двојки Четвртфинале]] |{{знамеикона|CZE}} '''[[Квета Пешка]] [2]'''<br />{{знамеикона|SLO}} '''[[Катарина Среботник]] [2]''' |{{знамеикона|CHN}} [[Пенг Шуи]] [8]<br />{{знамеикона|CHN}} [[Зенг Ји]] [8] |6–2, 6–7^(7–9), 6–4 |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Секција 1|Мешани двојки 3та рунда]] |{{знамеикона|AUT}} '''[[Јурген Мелцер]] [9]'''<br />{{знамеикона|CZE}} '''[[Ивета Бенешова]] [9]''' |{{знамеикона|USA}} [[Рајив Рам]]<br />{{знамеикона|ROU}} [[Алекандра Дулгеру]] |6–4, 6–3 |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 2''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Секција 4|Мешани двојки 3та рунда]] |{{знамеикона|IND}} '''[[Рохан Бопана]] [6]'''<br />{{знамеикона|IND}} '''[[Саниа Мирза]] [6]''' |{{знамеикона|CZE}} [[Мартин Дам]] [Alt]<br />{{знамеикона|CZE}} [[Рената Ворачова]] [Alt] |6–3, 6–0 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи двојки#Финале|Мажи двојки Четвртфинале]] |{{знамеикона|FRA}} '''[[Михаел Љодра]] [6]''' <br/> {{знамеикона|SRB}} '''[[Ненад Зимојниќ]] [6]''' |{{знамеикона|USA}} [[Џејмс Керетани]] <br/> {{знамеикона|GER}} [[Филип Маркс]] |6–7^(3–7), 7–6^(9–7), 7–6^(7–5), 7–5 |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Секција 3|Мешани двојки 3та рунда]] |{{знамеикона|ISR}} '''[[Џонатан Ерлих]]''' <br/> {{знамеикона|ISR}} '''[[Шахар Пе’ер]]''' |{{знамеикона|GBR}} [[Колин Флеминг]] [WC] <br/> {{знамеикона|GBR}} [[Џозелин Рае]] [WC] |6–4, 7–5 |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Секција 2|Мешани двојки 3та рунда]] |{{знамеикона|IND}} '''[[Леандер Паез]] [14]'''<br />[[Image:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] '''[[Кара Блек]] [14]''' |{{знамеикона|SRB}} [[Ненад Зимојниќ]] [3]<br />{{знамеикона|SLO}} [[Катариа Среботник]] [3] |Предадена |} === Ден 11 (јули 1) === * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Мажи поединечно|Мажи Поединечно]]: {{знамеикона|GBR}} [[ЕндиМареј]] [4], {{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]] [12] ** [[2011 Вимблдон – Мажи двојки|Мажи Двојки]]: {{знамеикона|FRA}} [[Михаел Љодра]] / {{знамеикона|SRB}} [[Ненад Зимојниќ]] [6] ** [[2011 Вимблдон – Жени двојки|Жени Двојки]]: {{знамеикона|IND}} [[Саниа Мирза]] / {{знамеикона|RUS}} [[Елена Веснина]] [4] ** [[2011 Вимблдон – Мешани двојки|Мешани Двојки]]: {{знамеикона|IND}} [[Рохан Бопана]] / {{знамеикона|IND}} [[Саниа Мирза]] [6], {{знамеикона|BAH}} [[Марк Кноулес]] / {{знамеикона|RUS}} [[Надја Петрова]] [11], {{знамеикона|IND}} [[Леандер Паес]] / [[Image:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Кара Блек]] [14] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule19.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Полуфинале]] | {{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Ѓоковиќ]] [2]''' | {{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]] [12] |7–6^(7–4), 6–2, 6–7^(9–11), 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Полуфинале]] | {{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [1]''' | {{знамеикона|GBR}} [[Енди Мареј]] [4] | 5–7, 6–2, 6–2, 6–4 |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 1''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи двојки#Финале|Мажи двојки Полуфинале]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Боб Брајан]] [1]''' <br /> {{знамеикона|USA}} '''[[Мајк Брајан]] [1]''' | {{знамеикона|FRA}} [[Михаел Љодра]] [6] <br /> {{знамеикона|SRB}} [[Ненад Зимојниќ]] [6] |6–4, 6–4, 6–7^(8–10), 6–7^(4–7), 9–7 |} === Ден 12 (јули 2) === * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Жени поединечно|Жени Поединечно]]: {{знамеикона|RUS}} [[Марија Шарапова]] [5] ** [[2011 Вимблдон – Мажи двојки|Мажи Двојки]]: {{знамеикона|SWE}} [[Роберт Линдстед]] [8] / {{знамеикона|ROU}} [[Хориа Текау]] [8] ** [[2011 Вимблдон – Мешани двојки|Мешани Двојки]]: {{знамеикона|CAN}} [[Даниел Нестор]] [8] / {{знамеикона|TPE}} [[Чанг Јунг-јан]] [8] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule20.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Финале]] | {{знамеикона|CZE}} '''[[Петра Квитова]] [8]''' | {{знамеикона|RUS}} [[Марија Шарапова]] [5] | 6–3, 6–4 |- |[[2011 Вимблдон – Мажи двојки#Финале|Мажи двојки Финале]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Боб Брајан]] [1]''' <br /> {{знамеикона|USA}} '''[[Мајк Брајан]] [1]''' | {{знамеикона|SWE}} [[Роберт Линдстед]] [8] <br /> {{знамеикона|ROU}} [[Хориа Текау]] [8] | 6–3, 6–4, 7–6^(7–2) |- |[[2011 Вимблдон – Жени двојки#Финале|Жени двојки Финале]] | {{знамеикона|CZE}} '''[[Квета Пешке]] [2]''' <br /> {{знамеикона|SLO}} '''[[Катарина Среботник]] [2]''' | {{знамеикона|GER}} [[Сабине Лисицки]] <br /> {{знамеикона|AUS}} [[Саманта Стосур]] | 6–3, 6–1 |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Терен Бр. 1''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Финале|Мешани двојки Полуфинале]] | {{знамеикона|IND}} '''[[Махеш Бупати]] [4]''' <br /> {{знамеикона|RUS}} '''[[Елена Веснина]] [4]''' | {{знамеикона|AUS}} [[Пол Хелни]] <br /> {{знамеикона|TPE}} [[Хсиу Су-веи]] | 6–2, 3–6, 7–5 |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Финале|Мешани двојки Полуфинале]] | {{знамеикона|AUT}} '''[[Јурген Мелцер]] [9]''' <br /> {{знамеикона|CZE}} '''[[Ивета Бенешова]] [9]''' | {{знамеикона|CAN}} [[Даниел Нестор]] [8] <br /> {{знамеикона|TPE}} [[Чанг Јунг-јан]] [8] | 6–4, 6–4 |} === Ден 13 (Јули 3) === * Отпаднати носители: ** [[2011 Вимблдон – Мажи поединечно|Мажи Поединечно]]: {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [1] ** [[2011 Вимблдон – Мешани двојки|Мешани Двојки]]: {{знамеикона|IND}} [[Махеш Бупати]] [4] / {{знамеикона|RUS}} [[Елена Веснина]] [4] *[http://www.wimbledon.com/en_GB/scores/schedule/schedule21.html Распоред на натпревари] {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="margin:auto;" ! colspan="4" style="white-space:nowrap;" | Натпревари на главните терени |- ! colspan="4" |'''Натпревари на Централниот Терен''' |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Финале]] | {{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Ѓоковиќ]] [8]''' | {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [5] | 6–4, 6–1, 1–6, 6–3 |- |[[2011 Вимблдон – Мешани двојки#Финале|Мешани двојки Финале]] |{{знамеикона|AUT}} '''[[Јурген Мелцер]] [9]''' <br/> {{знамеикона|CZE}} '''[[Ивета Бенешова]] [9]''' |{{знамеикона|IND}} [[Махеш Бупати]] [4] <br/> {{знамеикона|RUS}} [[Елена Веснина]] [4] |6–3, 6–2 |} == Настани == ===Мажи поединечно=== {{Главна|2011 Вимблдон – Мажи поединечно}} {{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Ѓоковиќ]]''' го победи {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]], 6–4, 6–1, 1–6, 6–3 *Ова за Ѓоковиќ е 8-ма титула оваа сезона и 26-та во неговата кариера. Ова е негов 2ор Гренд Слем годинава и 3 во неговата акриера. Ова за него е прва титула на Вимблдон. ===Жени поединечно=== {{Главна|2011 Вимблдон – Жени поединечно}} {{знамеикона|CZE}} '''[[Петра Квитова]]''' ја победи {{знамеикона|RUS}} [[Марија Шарапова]], 6–3, 6–4 *Ова за Квитова е прва поголема титула, 4-та година и 5-та во нејзината кариера. Таа исто така е првиот Гренд Слем шампион од двата пола кој е роден во 1990-тите. ====Мажи двојки==== {{Главна|2011 Вимблдон – Мажи двојки}} Во финалето браќата Брајан ја освоија нивната втора титула; и го изедначиоја рекордот од Отворената Ера на Вудови од 11 Гренд сле титули во двојки; откако победија во 3 сета. Ова за нив е 79ти турнир кои тие го посветила на нивниот дедо.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wimbledon.com/en_GB/news/match_reports/2011-07-02/201107021309611157381.html |title=архивска копија |accessdate=2011-07-08 |archive-date=2018-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731031359/http://www.wimbledon.com/en_GB/news/match_reports/2011-07-02/201107021309611157381.html |url-status=dead }}</ref> {{знамеикона|USA}} '''[[Боб Брајан]]''' / {{знамеикона|USA}} '''[[Мајк Брајан]]''' ги победија {{знамеикона|SWE}} [[Роберт Линдстед]] / {{знамеикона|ROU}} [[Хориа Текау]], 6–3, 6–4, 7–6^(7–2)<ref>http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/14003403.stm</ref> ====Жени двојки==== {{Главна|2011 Вимблдон – Жени двојки}} Пешке и Сребтоник победија во 2 сета за да ја освојат нивната прва Гренд Слем титула во жени двојки. Pe<ref>http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/14003949.stm</ref> {{знамеикона|CZE}} '''[[Квета Пешке]]''' / {{знамеикона|SLO}} '''[[Катарина Среботник]]''' гi победија {{знамеикона|GER}} [[Сабине Лисицки]] / {{знамеикона|AUS}} [[Саманта Стосур]], 6–3, 6–1<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wimbledon.com/en_GB/news/match_reports/2011-07-02/201107021309633231733.html |title=архивски примерок |accessdate=2011-07-08 |archive-date=2018-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731031416/http://www.wimbledon.com/en_GB/news/match_reports/2011-07-02/201107021309633231733.html |url-status=dead }}</ref> ====Мешани двојки==== {{Главна|2011 Вимблдон – Мешани двојки}} Во финалето Мелцер и Бенешова победија во 2 сета за 51 минута за да победат во турнирот без загубен сет.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wimbledon.com/en_GB/news/match_reports/2011-07-03/201107031309702739057.html |title=архивска копија |accessdate=2011-07-08 |archive-date=2018-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731031417/http://www.wimbledon.com/en_GB/news/match_reports/2011-07-03/201107031309702739057.html |url-status=dead }}</ref> {{знамеикона|AUT}} '''[[Јурген Мелцер]]''' / {{знамеикона|CZE}} '''[[Ивета Бенешова]]''' против {{знамеикона|IND}} [[Махеш Бупати]] / {{знамеикона|RUS}} [[Елена Веснина]], 6–3, 6–2<ref>http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/14007984.stm</ref> == Пренос == Турнирот ќе биде пренесуван во 185 држави.<ref name="Profit">{{citeweb|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-13789076|title=Вимблдон се надева на профитабилна година|date=2011-06-19|work=ББЦ|accessdate=2011-06-19}}</ref> Домашен преносител е ББЦ и бидејќи турнирот е поврзан со Сони, турниот ќе бие пренесуван во 3Д за првпат.<ref>{{citeweb|url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23929475-oh-i-say-wimbledon-finals-action-to-be-shown-in-3d-cinemas-across-the-world.do|title=Ох, Јас реков! Вимблдон ќе биде во 3Д низ кината во светот.|date=2011-03-07|work=thisislondon.co.uk|accessdate=2011-03-07|archive-date=2011-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110310155748/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23929475-oh-i-say-wimbledon-finals-action-to-be-shown-in-3d-cinemas-across-the-world.do|url-status=dead}}</ref> За да се обележи 125тата годишнина ББЦ пренесуваше документарец, именуван "125 години Вимблдон: Ти не можеш да бидеш сериозен"; во кој се прикажани најважните моменти во ноќта пред да почне турнирот, на 19 јуни.<ref>{{citeweb|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/13696944.stm|title=125 години Вимблдон: Ти не можеш да бидеш сериозен|date=2011-06-19|work=ББЦ|accessdate=2011-06-19}}</ref> Во САД, Вимблдон беше пренесуван од НБЦ за 43ти и последен пат. Мрежата изјави дека се откажуваат од наддавањето за правата за идни преноси.<ref name=Wimbledon>[http://latimesblogs.latimes.com/sports_blog/2011/07/nbc-out-espn-in-no-more-wimbledon-tape-delay.html "НБЦ надвор, ЕСПН внатре, нема повеќе каснење на Вимблдон,"] од ''Лос Анџелес Тајмс'', 7/3/2011</ref> Спортскиот канал ЕСПН, кој веќе заедно го пренесуваше Вимблдон со НБЦ, ќе стане ексклузивен преносител за САД за наредните 12 години почувајќи од 2012. Под тој договор сите натпревари ќе бидат пренесувани во живо, што е спротивно на НБЦ, кои некои натпревари ги пренесуваа како снимки и беа критикувани за тоа.<ref name=ESPNwim>[http://sports.espn.go.com/los-angeles/news/story?id=6739076 "ЕСПН ги добива сите права за Вимблдон ,"] ОД ''ЕСПН Лос Анџелес'', 7/5/2011</ref> ==Публика== [[File:Duke and Duchess of Cambridge at 2011 Wimbledon.jpg|150px|thumb|right|Војводата и Војвотката од Кембриџ гледаат натпревар од Кралската ложа на Централниот терен]]Членови од Британската Кралската Фамилија присуствуваа на Вимблдон. Војвотката од Корнвол присуствуваше на првата Сабота, во официјална должност, каде таа се сретна со шест момчиња и девојчиња на теренот пред да ги гледа натпреварите на Централниот Терен од Кралската Ложа.<ref>{{citenews|url=http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/the_duchess_of_cornwall_attends_the_125th_wimbledon_champion_5946093.html|title=Војвотката од Корнвол присуствуваше на 125тиот Вимблдон|date=22 јуни 2011|publisher=www.princeofwales.gov.uk|work=Принц од Велс|access-date=2011-06-29|archive-date=2011-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805180938/http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/the_duchess_of_cornwall_attends_the_125th_wimbledon_champion_5946093.html|url-status=dead}}</ref> На вториот Понеделник Војводата и Војвотката од Кембриџ присуствуваа на Вимблдон, додека беа на приватна посета. Парот ги гледаше сите три натпревари на Централниот Терен.<ref>{{citenews|url=http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/duke-and-duchess-of-cambridge-at-wimbledon-2303494.html|work=Индепендент|location=UK|work=Прес Асоцијација|date=27 јуни 2011|title=Војводата и Војвотката од Кембриџ на Вимблдон}}</ref> После првиот натпревар на кој победи Британецот [[Енди Мареј]] парот се сретна со него, откако Шкотлаѓанецот се поклони пред нив додека беше на теренот, на крајот од натпреварот.<ref>{{Cite episode | title = Вимблдон 2011 | network = ББЦ| station = ББЦ Еден | location= Лондон| airdate = 27 јуни 2011 | began = 13:45 | ended = 18:00}}</ref> На вториот Понеделник температурата достигна над 30 степени и 146 луѓе им беше укажана медицинска помош до 16:30, поради жештината. Ова е голем пораст спрема претходните денови, откако во претходните два дена на Вимблдон помош им беше укажана на 90 и 87 луѓе, соодветно.<ref>http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-13936324</ref> ==Протести== Во Саботата на 25 јуни 14 луѓе беа уапсени на вратите кога пробувале да се пробијат до терените. Англискиот Клуб ги затворил вратите од терените и ги принудил гледачите кои кампувале преку ноќ да чекаат надвор 45 минути пред да бидат пуштени внатре во 11:45. Групата носела жолти блузи и имале боја и друга опрема за правење банери откако ќе влезат на терените. Извор тврди дека групата планирала да демонстрира според политиката на владата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.guardian.co.uk/sport/2011/jun/25/wimbledon-protest-gates-shut |title=архивски примерок |accessdate=2011-06-26 |archive-date=2011-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627054334/http://www.guardian.co.uk/sport/2011/jun/25/wimbledon-protest-gates-shut |url-status=dead }}</ref> == Сингл носители == Следиве играчи се носители и поважните играчи кои се откажале од турнирот. ===[[2011 Вимблдон – Мажи поединечно|Мажи Поеднечно]]=== Носителите во мажи оединечно се одредуваа според системот заснован на подлога за да се добија поточни достигнувања на играчите на тревна подлога чиј рејтинг се пресметува според следнава формула: *Бодови на АТП Листата во неделата пред Вимблдон *Се додаваат 100% од бодовите добиени на сите турнири на тревна подлога во минатите 12 месеци. *Се додаваат 75% од бодовите добиени на сите турнири на тревна подлога во минатите 12 месеци пред тоа.<ref name="seeds">[http://www.wimbledon.com/en_GB/news/articles/2011-06-15/201106151308128657255.html Соопштени се носителите]</ref> <center> {|class="wikitable sortable" |- !Носител<ref name="seeds"/> !Ранкинг<ref>[http://www.atpworldtour.com/Rankings/Singles.aspx?d=13.06.2011&c=&r=1 Ранкинг]</ref> !Играч !Бодови ![[Вимблдон 2010 – Мажи поединечно|Бодови за бранење]] ![[Вимблдон 2011#Распределба на бодови|Освоени бодови]] !Нови бодови !Статус |- |1 |1 |{{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] |<center>12070 |<center>2000 |<center>1200 |<center>'''11270''' |Вице-шампион, изгуби од {{знамеикона|SRB}} [[Новак Ѓоковиќ]] [2] |- |2 |2 |'''{{знамеикона|SRB}} [[Новак Ѓоковиќ]]''' |<center>12005 |<center>720 |<center>2000 |<center>'''13285''' |'''Шампион, го победи {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [1]''' |- |3 |3 |{{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] |<center>9230 |<center>360 |<center>360 |<center>'''9230''' |Четвртфинале изгуби од {{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]] [12] |- |4 |4 |{{знамеикона|GBR}} [[Енди Мареј]] |<center>6855 |<center>720 |<center>720 |<center>'''6855''' |Полуфинале изгуби од{{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [1] |- |5 |5 |{{знамеикона|SWE}} [[Робин Седерлинг]] |<center>4595 |<center>360 |<center>90 |<center>'''4325''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|AUS}} [[Бернард Томич]] (Q)<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/13916151.stm|title=Робин Содерлинг изгуби од Бернард Томич|work=ББЦ Вести|publisher=ББЦ Спорт|date=25 јуни 2011}}</ref> |- |6 |7 |{{знамеикона|CZE}} [[Томаш Бердих]] |<center>3490 |<center>1200 |<center>180 |<center>'''2470''' |Четврта Рунда изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Мерди Фиш]] [10]<ref>{{citenews|url=http://www.reuters.com/article/2011/06/27/us-tennis-wimbledon-fish-idUSTRE75Q6BH20110627|title=Фиш го потопи Бердих за да ги одржи Американските надежи|work=Ројтерс|publisher=reuters.com|date=27 јуни 2011|access-date=2011-07-08|archive-date=2011-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110906031207/http://www.reuters.com/article/2011/06/27/us-tennis-wimbledon-fish-idUSTRE75Q6BH20110627|url-status=dead}}</ref> |- |7 |6 |{{знамеикона|ESP}} [[Давид Ферер]] |<center>4150 |<center>180 |<center>180 |<center>'''4150''' |Четврта Рунда изгуби од {{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]] [12]<ref>{{citenews|url=http://www.espnstar.com/tennis/wimbledon/news/detail/item635728/Tsonga-brushes-past-Ferrer-into-quarters/|title=Цонга прелета преку Ферер за четвртфиналето|work=ЕСПН|publisher=espnstar.com|date=28 јуни 2011|access-date=2011-07-08|archive-date=2012-07-29|archive-url=https://archive.today/20120729234743/http://www.espnstar.com/tennis/wimbledon/news/detail/item635728/Tsonga-brushes-past-Ferrer-into-quarters/|url-status=dead}}</ref> |- |8 |10 |{{знамеикона|USA}} [[Енди Родик]] |<center>2200 |<center>180 |<center>90 |<center>'''2110''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|ESP}} [[Фелисијано Лопес]]<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/13906308.stm|title=Енди Родик претерпе пораз во третат рунда|work=ББЦ Вести|publisher=ББЦ Спорт|date=24 јуни 2011}}</ref> |- |9 |8 |{{знамеикона|FRA}} [[Гаел Монфилс]] |<center>2780 |<center>90 |<center>90 |<center>'''2780''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|POL}} [[Лукаш Кубот]] (Q)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://sports.ndtv.com/tennis/news/item/175049-ninth-seed-monfils-knocked-out-by-kubot-at-wimbledon |title=архивски примерок |accessdate=2011-07-08 |archive-date=2012-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324012911/http://sports.ndtv.com/tennis/news/item/175049-ninth-seed-monfils-knocked-out-by-kubot-at-wimbledon |url-status=dead }}</ref> |- |10 |9 |{{знамеикона|USA}} [[Мерди Фиш]] |<center>2335 |<center>45 |<center>360 |<center>'''2650''' |Четвртфинале изгуби од {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [1] |- |11 |11 |{{знамеикона|AUT}} [[Јурген Мелцер]] |<center>2175 |<center>180 |<center>90 |<center>'''2085''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|BEL}} [[Ксавиер Малис]] |- |12 |19 |{{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]] |<center>1585 |<center>360 |<center>720 |<center>'''1945''' |Полуфинале изгуби од {{знамеикона|SRB}} [[Новак Ѓоковиќ]] [2] |- |13 |12 |{{знамеикона|SRB}} [[Виктор Троицки]] |<center>1930 |<center>45 |<center>45 |<center>'''1930''' |Втора Рунда изгуби од {{знамеикона|TPE}} [[Лу Јен-хсун]] |- |14 |14 |{{знамеикона|SUI}} [[Станислас Вавринка]] |<center>1900 |<center>10 |<center>45 |<center>'''1935''' |Втора Рунда изгуби од {{знамеикона|ITA}} [[Симоне Болели]] (LL) |- |15 |16 |{{знамеикона|FRA}} [[Жил Симон]] |<center>1745 |<center>90 |<center>90 |<center>'''1745'' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|ARG}} [[Хуан Мартин дел Потро]] [24] |- |16 |15 |{{знамеикона|ESP}} [[Николас Алмагро]] |<center>1875 |<center>10 |<center>90 |<center>'''1955''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|RUS}} [[Микаил Јужни]] [18] |- |17 |13 |{{знамеикона|FRA}} [[Ричард Гаскет]] |<center>1925 |<center>0 |<center>180 |<center>'''2105''' |Четврта Рунда изгуби од {{знамеикона|GBR}} [[Енди Мареј]] [4] |- |18 |17 |{{знамеикона|RUS}} [[Микаил Јужни]] |<center>1740 |<center>45 |<center>180 |<center>'''1875''' |Четврта Рунда изгуби од {{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] [3] |- |19 |35 |{{знамеикона|FRA}} [[Михаел Љодра]] |<center>1195 |<center>45 |<center>180 |<center>'''1330''' |Четврта Рунда изгуби од {{знамеикона|SRB}} [[Новак Ѓоковиќ]] [2] |- |20 |18 |{{знамеикона|GER}} [[Флоријан Мајер]] |<center>1600 |<center>90 |<center>45 |<center>'''1555''' |Втора Рунда изгуби од {{знамеикона|BEL}} [[Ксавиер Малис]] |- |21 |23 |{{знамеикона|ESP}} [[Фернандо Вердаско]] |<center>1425 |<center>10 |<center>45 |<center>'''1460''' |Втора Рунда изгуби од {{знамеикона|NED}} [[Робин Хасе]] |- |22 |21 |{{знамеикона|UKR}} [[Александр Долгопогов]] |<center>1405 |<center>45 |<center>10 |<center>'''1370''' |Прва Рунда изгуби од {{знамеикона|CHI}} [[Фернандо Гонсалес]] (PR) |- |23 |29 |{{знамеикона|SRB}} [[Јанко Типсаревиќ]] |<center>1305 |<center>10 |<center>10 |<center>'''1305''' |Прва Рунда изгуби од {{знамеикона|CRO}} [[Иво Каровиќ]] |- |24 |22 |{{знамеикона|ARG}} [[Хуан Мартин дел Потро]] |<center>1445 |<center>0 |<center>180 |<center>'''11625''' |Четврта Рунда изгуби од {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [1] |- |25 |20 |{{знамеикона|ARG}} [[Хуан Игнасио Чела]] |<center>1475 |<center>10 |<center>45 |<center>'''1505''' |Втора Рунда изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Алекс Богомолов]] |- |26 |31 |{{знамеикона|ESP}} [[Гуљелмо Гаарсија-Лопес]] |<center>1120 |<center>10 |<center>45 |<center>'''1155''' |Втора Рунда изгуби од {{знамеикона|SVK}} [[Карол Бек]] (Q) |- |27 |26 |{{знамеикона|CRO}} [[Марин Чилич]] |<center>1345 |<center>10 |<center>10 |<center>'''1345''' |Прва Рунда изгуби од {{знамеикона|CRO}} [[Иван Љубичич]] |- |28 |24 |{{знамеикона|ARG}} [[Давид Налбандијан]] |<center>1425 |<center>0 |<center>90 |<center>'''1515''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] [3] |- |29 |27 |{{знамеикона|RUS}} [[Николај Давиденко]] |<center>1330 |<center>45 |<center>10 |<center>'''1295''' |Прва Рунда изгуби од {{знамеикона|AUS}} [[Бернард Томич]] |- |30 |28 |{{знамеикона|BRA}} [[Томаз Белучи]] |<center>1305 |<center>90 |<center>10 |<center>'''1225''' |Прва Рунда изгуби од {{знамеикона|GER}} [[Реинер Шутлер]] |- |31 |25 |{{знамеикона|CAN}} [[Милош Раонич]] |<center>1354 |<center>0 |<center>45 |<center>'''1399''' |Втора Рунда изгуби од {{знамеикона|LUX}} [[Жил Милер]] (WC) |- |32 |30 |{{знамеикона|CYP}} [[Маркос Багдатис]] |<center>1295 |<center>10 |<center>90 |<center>'''1375''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|SRB}} [[Новак Ѓоковиќ]] [2] |} </center> ===[[2011 Вимблдон – Жени поединечно|Жени Поеднечно]]=== За женските носители, се одредени според ранкинг листата, освен таму кадеспоед мислење на Комитетот, потребна е промена за да се постигне балансирана жрепка. <center> {|class="wikitable sortable" |- !Носител<ref name="seeds"/><ref>{{citeweb|url=http://sports.espn.go.com/sports/tennis/wimbledon11/news/story?id=6663740&campaign=rss&publisher=ESPNHeadlines|title=Ким Клајстерс надвор од Вимблдон|date=2011-06-15|work=ЕСПН|accessdate=2011-06-15}}</ref> !Ранкинг<ref>[http://www.wtatennis.com/SEWTATour-Archive/Rankings_Stats/Singles_Numeric.pdf]</ref> !Играч !Бодови ![[2010 Вимблдон – Жени поединечно|Бодови за бранење]] ![[Вимблдон 2011#Распределба на бодови|Освоени бодови]] !Нови бодови !Статус |- |1 |1 |{{знамеикона|DEN}} [[Каролине Возниацки]] |<center>9915 |<center>280 |<center>280 |<center>'''9915''' |Четврта Рунда изгуби од {{знамеикона|SVK}} [[Доминика Цибулкова]] [24] |- |2 |3 |{{знамеикона|RUS}} [[Вера Ѕвонарева]] |<center>7935 |<center>1400 |<center>160 |<center>'''6695''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|BUL}} [[Цветана Пиронкова]] [32] |- |3 |4 |{{знамеикона|CHN}} [[Ли На]] |<center>6255 |<center>500 |<center>100 |<center>'''5855''' |Втора Рунда изгуби од {{знамеикона|GER}} [[Сабине Лисицки]] (WC) |- |4 |5 |{{знамеикона|BLR}} [[Викторија Азаренка]] |<center>5725 |<center>160 |<center>900 |<center>'''6445''' |Полуфинале изгуби од {{знамеикона|CZE}} [[Петра Квитова]] [8] |- |5 |6 |{{знамеикона|RUS}} [[Марија Шарапова]] |<center>5021 |<center>280 |<center>1400 |<center>'''6141''' |Вице-шампион, изгуби од {{знамеикона|CZE}} [[Петра Квитова]] [8] |- |6 |7 |{{знамеикона|ITA}} [[Франческа Скијавоне]] |<center>4705 |<center>5 |<center>160 |<center>'''4860''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|AUT}} [[Тамира Пашек]] |- |7 |25 |{{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]] |<center>2060 |<center>2000 |<center>280 |<center>'''340''' |Четврта Рунда изгуби од {{знамеикона|FRA}} [[Марион Бартоли]] [9] |- |8 |8 |'''{{знамеикона|CZE}} [[Петра Квитова]]''' |<center>4337 |<center>900 |<center>2000 |<center>'''5437''' |'''Финале, ја победи {{знамеикона|RUS}} [[Марија Шарапова]] [5]''' |- |9 |9 |{{знамеикона|FRA}} [[Марион Бартоли]] |<center>4010 |<center>280 |<center>500 |<center>'''4230''' |Четвртфинале изгуби од {{знамеикона|GER}} [[Сабине Лисицки]] (WC) |- |10 |10 |{{знамеикона|AUS}} [[Саманта Стосур]] |<center>3405 |<center>5 |<center>5 |<center>'''3405''' |Прва Рунда изгуби од {{знамеикона|HUN}} [[Мелинда Цинг]] (PR) |- |11 |13 |{{знамеикона|GER}} [[Андреа Петкович]] |<center>3150 |<center>5 |<center>160 |<center>'''3305''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|RUS}} [[Ксенија Первак]] |- |12 |12 |{{знамеикона|RUS}} [[Светлана Кузнецова]] |<center>3160 |<center>100 |<center>160 |<center>'''3220''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|BEL}} [[Јанина Викмејер]] [19] |- |13 |11 |{{знамеикона|POL}} [[Агнешка Радванска]] |<center>3175 |<center>280 |<center>100 |<center>'''2995''' |Втора Рунда изгуби од {{знамеикона|CZE}} [[Петра Цетковска]] |- |14 |14 |{{знамеикона|RUS}} [[Анастасија Павличенкова]] |<center>3055 |<center>160 |<center>100 |<center>'''2995''' |Втора Рунда изгуби од {{знамеикона|RUS}} [[Надја Петрова]] |- |15 |15 |{{знамеикона|SRB}} [[Јелена Јанковиќ]] |<center>3050 |<center>280 |<center>5 |<center>'''2775''' |Прва Рунда изгуби од {{знамеикона|ESP}} [[Марија Хосе Мартинес Санчз]] |- |16 |16 |{{знамеикона|GER}} [[Жулија Горгес]] |<center>2560 |<center>5 |<center>160 |<center>'''2715''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|SVK}} [[Доминика Цибулкова]] [24] |- |17 |17 |{{знамеикона|EST}} [[Каиа Канепи]] |<center>2466 |<center>500 |<center>5 |<center>'''1971''' |Прва Рунда изгуби од {{знамеикона|ITA}} [[Сара Ерани]] |- |18 |18 |{{знамеикона|SRB}} [[Ана Ивановиќ]] |<center>2400 |<center>5 |<center>160 |<center>'''2555''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|CZE}} [[Петра Цетковска]] |- |19 |19 |{{знамеикона|BEL}} [[Јанина Викмејер]] |<center>2350 |<center>160 |<center>280 |<center>'''2470''' |Четврта Рунда изгуби од {{знамеикона|CZE}} [[Петра Квитова]] [8] |- |20 |20 |{{знамеикона|CHN}} [[Пенг Шуи]] |<center>2300 |<center>0 |<center>280 |<center>'''2580''' |Четврта Рунда изгуби од {{знамеикона|RUS}} [[Марија Шарапова]] (5) |- |21 |21 |{{знамеикона|ITA}} [[Флавија Пенета]] |<center>2220 |<center>160 |<center>160 |<center>'''2220''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|FRA}} [[Марион Бартоли]] [9] |- |22 |22 |{{знамеикона|ISR}} [[Шахар Пе’ер]] |<center>2170 |<center>100 |<center>5 |<center>'''2075''' |Прва Рунда изгуби од {{знамеикона|RUS}} [[Ксенија Первак]] |- |23 |30 |{{знамеикона|USA}} [[Венус Вилијамс]] |<center>1680 |<center>500 |<center>280 |<center>1460 |Четврта Рунда изгуби од {{знамеикона|BUL}} [[Цветана Пиронкова]] [32] |- |24 |24 |{{знамеикона|SVK}} [[Доминика Цибулкова]] |<center>2115 |<center>160 |<center>500 |<center>'''2495''' |Четвртфинале против {{знамеикона|RUS}} [[Марија Шарапова]] [5] |- |25 |23 |{{знамеикона|SVK}} [[Даниела Хантукова]] |<center>2135 |<center>100 |<center>160 |<center>'''2195''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|BLR}} [[Викторија Азаренка]] [4] |- |26 |27 |{{знамеикона|RUS}} [[Марија Кириленко]] |<center>1985 |<center>160 |<center>160 |<center>'''1985''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]] [7] |- |27 |28 |{{знамеикона|AUS}} [[Јармила Гајдошова]] |<center>1940 |<center>280 |<center>160 |<center>'''1820''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|DEN}} [[Каролине Возиацки]] [1] |- |28 |38 |{{знамеикона|RUS}} [[Екатерина МАкарова]] |<center>1381 |<center>100 |<center>5 |<center>'''1286''' |Прва Рунда изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Кристина МекХејл]] |- |29 |29 |{{знамеикона|ITA}} [[Роберта Винчи]] |<center>1925 |<center>100 |<center>160 |<center>'''1985''' |Трета Рунда изгуби од {{знамеикона|CZE}} [[Петра Квитова]] [8] |- |30 |31 |{{знамеикона|USA}} [[Бетани Матек-Сандс]] |<center>1643 |<center>5 |<center>5 |<center>'''1643''' |Прва Рунда изгуби од {{знамеикона|JPN}} [[Мисаки Дои]] (Q) |- |31 |32 |{{знамеикона|CZE}} [[Луси Шафарова]] |<center>1585 |<center>5 |<center>100 |<center>'''1680''' |Втора Рунда изгуби од {{знамеикона|CZE}} [[Клара Закопалова]] |- |32 |33 |{{знамеикона|BUL}} [[Цветана Пиронкова]] |<center>1551 |<center>900 |<center>500 |<center>1251 |Четвртфинале изгуби од {{знамеикона|CZE}} [[Петра Квитова]] [8] |} </center> ===Откажуваања=== <center> {|class="wikitable sortable" |- !Ранкинг !Играч !Бодови ![[Вимблдон 2010 – Жени поединечно|Бодови за бранење]] ![[Вимблдон 2011#Распределба на бодови|Освоени бодови]] !Нови поеми !Се откажа поради <center> |- |2 |{{знамеикона|BEL}} [[Ким Клајстер]] |<center>8125 |<center>500 |<center>0 |<center>'''7625 |повреда на ногата <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.independent.co.uk/sport/tennis/kim-clijsters-withdraws-from-wimbledon-2297746.html|title=Ким Клајстерс се откажа од Вимблдон|accessdate=15 јуни 2011|date=15 јуни 2011|publisher=Интепендент|work=Прес Асоцијација|archive-date=2012-08-13|archive-url=https://www.webcitation.org/69sLE1lju?url=http://www.independent.co.uk/sport/tennis/kim-clijsters-withdraws-from-wimbledon-2297746.html|url-status=dead}}</ref> |- |26 |{{знамеикона|RUS}} [[Алиса Клејабанова]] |<center>2005 |<center>160 |<center>0 |<center>'''1845 |болест <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sports.ru/en/tennis/102852147.html|work=sports.ru|title=Клејбанова се откажа од Вимблдон|accessdate=2011-06-09|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613013231/http://www.sports.ru/en/tennis/102852147.html|url-status=dead}}</ref> |} </center> == Покани од организаторот == Подолу е листата од доделените покани од организаторот за главната жрепка.<ref>{{citeweb|url=http://www.wimbledon.com/en_GB/news/articles/2011-06-07/201106071307451283525.html|publisher=wimbledon.com|work=Англиски Клуб|accessdate=7 јуни 2011|titleДоделени поканите за Вимблдон, 2011}}</ref><ref>{{citenews|url=http://www.guardian.co.uk/sport/2011/jun/12/no-wimbledon-wild-cards-british|title=Нема повеќе покани за Вимблдон за надежите на Британија|date=12 јуни 2011|publisher=guardian.co.uk|work=Прес Асоцијација}}</ref> {{col-begin}} {{col-2}} ===Доделени покани за мажи поединечно=== # {{знамеикона|FRA}} [[Арнод Клемент]] # {{знамеикона|GBR}} [[Даниел Кокс]] # {{знамеикона|GBR}} [[Даниел Еванс]] # {{знамеикона|COL}} [[Алехандро Фаља]] # {{знамеикона|LUX}} [[Жил Милер]] # {{знамеикона|ISR}} [[Дуди Села]] # {{знамеикона|GBR}} [[Џејмс Вард]] # {{col-2}} ===Доделени покани за жени поединечно=== # {{знамеикона|GBR}} [[Наоми Броди]] # {{знамеикона|GRE}} [[Елени Данилиду]] # {{знамеикона|GER}} [[Сабине Лисицки]] # {{знамеикона|GBR}} [[Кејти О’Брајан]] # {{знамеикона|GBR}} [[Лаура Робсон]] # {{знамеикона|GBR}} [[Хитер Ватсон]] # {{знамеикона|GBR}} [[Емили Вембли-Смит]] {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} ===Доделени покани за мажи двојки=== # {{знамеикона|GBR}} [[Даниел Кокс]] / {{знамеикона|GBR}} [[Џејмс Вард]] # {{знамеикона|GBR}} [[Џејми Делгадо]] / {{знамеикона|GBR}} [[Џонатан Мареј]] # {{знамеикона|GBR}} [[Крис Итон]] / {{знамеикона|GBR}} [[Џошуа Годал]] # {{знамеикона|GBR}} [[Колин Флеминг]] / {{знамеикона|GBR}} [[Рос Хатчинс]] # {{знамеикона|AUS}} [[Лејтон Хјуит]] / {{знамеикона|AUS}} [[Петер Луцак]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.foxsports.com.au/tennis/casey-dellacqua-gets-wimbledon-chance-as-lleyton-hewitt-set-to-play-doubles-with-peter-luczak/story-e6frf4mu-1226073995300|title=Кејси Делакуа доби шанса на Вимблдон бидејќи Лејтон Хјуит се одлучи за двојка со Петер Лучак |work=ААП|publisher=Foxsports.com.au|date=јуни 12, 2011|accessdate=2011-06-13}}</ref> {{col-2}} ===Доделени покани за жени двојки=== # {{знамеикона|GBR}} [[Сара Борвел]] / {{знамеикона|GBR}} [[Мелани Саут]] # {{знамеикона|GBR}} [[Наоми Броди]] / {{знамеикона|GBR}} [[Емили Вембли-Смит]] # {{знамеикона|GBR}} [[Ане Кеотаванг]] / {{знамеикона|GBR}} [[Лаура Робсон]] # {{знамеикона|GBR}} [[Џозелин Рае]] / {{знамеикона|GBR}} [[Хитер Ватсон]] {{col-end}} ===Доделени покани за мешани двојки=== # {{знамеикона|GBR}} [[Џејми Делгадо]] / {{знамеикона|GBR}} [[Мелани Саут]] # {{знамеикона|GBR}} [[Колин Флеминг]] / {{знамеикона|GBR}} [[Џозелин Рае]] # {{знамеикона|GBR}} [[Рос Хатчинс]] / {{знамеикона|GBR}} [[Хитер Ватсон]] # {{знамеикона|GBR}} [[Џонатан Мареј]] / {{знамеикона|GBR}} [[Ане Кеотаванг]] # {{знамеикона|GBR}} [[Кен Скупски]] / {{знамеикона|GBR}} [[Елена Балтача]] == Квалификувани учесници == {{col-begin}} {{col-2}} ===Квалификувани учесници во мажи поединечно=== # {{знамеикона|GER}} [[Андреас Бек]] # {{знамеикона|SVK}} [[Керол Бек]] # {{знамеикона|BEL}} [[Рубен Бемелманс]] # {{знамеикона|ITA}} [[Флавио Кипола]] # {{знамеикона|CAN}} [[Франк Данчевич]] # {{знамеикона|FRA}} [[Кени де Шипер]] # {{знамеикона|RSA}} [[Рик де Вост]] # {{знамеикона|AUT}} [[Мартин Фишер]] # {{знамеикона|POL}} [[Лукаш Кубот]] # {{знамеикона|SVK}} [[Лукаш Лацко]] # {{знамеикона|AUS}} [[Маринко Матошевич]] # {{знамеикона|IRL}} [[Конор Ниланд]] # {{знамеикона|FRA}} [[Едоард Роџер-Васелин]] # {{знамеикона|NED}} [[Игор Сијслинг]] # {{знамеикона|GER}} [[Цедрик-Марсел Стебе]] # {{знамеикона|AUS}} [[Бернанрд Томич]] Следниве играчи ги добија местата на среќни губитници: # {{знамеикона|ITA}} [[Симоне Болели]] # {{знамеикона|FRA}} [[Марк Гицкел]] # {{знамеикона|USA}} [[Рајан Харисон]] # {{знамеикона|JPN}} [[Го Соеда]] # {{знамеикона|SLO}} [[Грега Жемља]] {{col-2}} ===Квалификувани учесници во жени поединечно=== # {{знамеикона|GER}} [[Мона Бартел]] # {{знамеикона|TPE}} [[Чанг Каи-чен]] # {{знамеикона|RUS}} [[Виталија Диатченко]] # {{знамеикона|JPN}} [[Мисаки Дои]] # {{знамеикона|NZL}} [[Марина Еракович]] # {{знамеикона|USA}} [[Ирина Фалкони]] # {{знамеикона|ITA}} [[Камила Гиорги]] # {{знамеикона|USA}} [[Алекса Глач]] # {{знамеикона|CZE}} [[Кристина Плишкова]] # [[Image:Flag of Thailand.svg|20px]] [[Тамарине Танасугарн]] # {{знамеикона|UKR}} [[Лесија Цуренко]] # {{знамеикона|CAN}} [[Александра Возниак]] Следниве играчи ги добија местата на среќни губитници: # {{знамеикона|CAN}} [[Стефане Дубиос]] # {{знамеикона|FRA}} [[Стефанец Форец Гакон]] {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} ===Квалификувани учесници во мажи двојки=== # {{знамеикона|SVK}} [[Керол Бек]] / {{знамеикона|CZE}} [[Давид Шкох]] # {{знамеикона|USA}} [[Рајан Харисон]] / {{знамеикона|USA}} [[Травис Рајтенмер]] # {{знамеикона|Филипини}} [[Трет Хонрад Хуеј]] / {{знамеикона|RSA}} [[Изак ван дер Мерве]] # {{знамеикона|GBR}} [[Дејвид Рајс]] / {{знамеикона|GBR}} [[Син Торнли]] Следниве играчи ги добија местата на среќни губитници: # {{знамеикона|ITA}} [[Флавио Кипола]] / {{знамеикона|ITA}} [[Паоло Лоренци]] # {{знамеикона|CZE}} [[Леош Фридл]] / {{знамеикона|USA}} [[Дејвид Мартин]] # {{знамеикона|SVK}} [[Лукаш Лацко]] / {{знамеикона|CZE}} [[Лукаш Росол]] # {{знамеикона|ITA}} [[Алесандро Моти]] / {{знамеикона|FRA}} [[Стефане Роберт]] # [[Image:Flag of Thailand.svg|20px]] [[Санчаи Ративатана]] / [[Image:Flag of Thailand.svg|20px]] [[Сончат Ративатана]] {{col-2}} ===Квалификувани учесници во жени двојки=== # {{знамеикона|JPN}} [[Шуко Аојама]] / {{знамеикона|JPN}} [[Рика Фуџимара]] # {{знамеикона|RUS}} [[Весна Долонц]] / {{знамеикона|HUN}} [[Каталин Мароси]] # {{знамеикона|USA}} [[Линдзи Ли-Вотерс]] / {{знамеикона|USA}} [[Меган Мултон-Леви]] # {{знамеикона|POL}} [[Урсула Радванска]] / {{знамеикона|RUS}} [[Ариан Родионова]] Следниве играчи ги добија местата на среќни губитници: # {{знамеикона|NZL}} [[Марина Еракович]] / [[Image:Flag of Thailand.svg|20px]][[Тамарин Танасугарн]] # {{знамеикона|FRA}} [[Софи Лефевре]] / {{знамеикона|RUS}} [[Евгенија Родина]] # [[Image:Flag of Thailand.svg|20px]] [[Нопаван Лертчивакарн]] / {{знамеикона|AUS}} [[Џесика Мур]] {{col-end}} ==Наводи== {{reflist}} == Надоврешни врски == *[http://www.wimbledon.com/ Официјално мрежно место ] <br /> {{s-start}} {{succession box | before=[[2010 Вимблдон]]| title=[[Вимблдон]] | years= | after=[[2012 Вимблдон]]}} {{succession box | before=[[2011 Ролан Гарос]]| title=[[Гренд Слем]] | years= | after=[[2011 УС Опен]]}} {{s-end}} [[Категорија:Спортот во 2011 година]] [[Категорија:Вимблдон по години]] [[Категорија:2011 АТП Светски Тур|Вимблдон]] [[Категорија:2011 ВТА Тур|Вимблдон]] [[Категорија:Вимблдон 2011| ]] [[Категорија:Тенисот во 2011 година|Вимблдон]] pr3vn5sc8i2ys82mkrc2kfx8jech2jf 0 765754 5583137 4523279 2026-06-27T06:28:58Z Bjankuloski06 332 5583137 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name=Сергеј Иванов | image = [[file:Sergei Ivanov2016.jpg|350px]] | caption = Сергеј Иванов во 2016 | birth_date = {{birth date|1953|1|31|df=y}} | birth_place = [[Ленинград]], [[СССР]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|06|26|1953|01|31}} | death_place = [[Москва]], Русија | spouse= Наталија | office = 11-ти раководител на администрацијата на Претседателот на Русија | term_start = 22 декември 2011 | term_end = во служба | president = [[Дмитриј Медведев]]<br>[[Владимир Путин]] | primeminister = [[Владимир Путин]] | office2 = [[Вицепремиер на Русија]] | term_start2 = 12 мај 2008 | term_end2 = 22 декември 2011 | president2 = [[Дмитриј Медведев]] | primeminister2 = [[Владимир Путин]] | office3 = [[Прв вицепремиер на Русија]] | alongside3 = [[Дмитриј Медведев]] | president3 = [[Владимир Путин]]<br>[[Дмитриј Медведев]] | primeminister3 = [[Михаил Фрадков]]<br>[[Виктор Зубков]]<br>[[Владимир Путин]] | predecessor3 = [[Дмитриј Медведев]] | successor3 = [[Виктор Зубков]]<br>[[Игор Шувалов]] | term_start3 = 15 февруари 2007 | term_end3 = 12 мај 2008 | term_start4 = 28 март 2001 | term_end4 = 15 февруари 2007 | predecessor4 = [[Игор Сергеев]] | successor4 = [[Анатолиј Сердјуков]] | office4 = [[Министер за одбрана на Русија|Министер за одбрана]] | title5=[[Совет за безбедност на Руската Федерација]] | term_start5 = 15 ноември 1999 | term_end5 = 28 март 2001 | predecessor5 = [[Владимир Путин]] | successor5 = [[Владимир Рушаило]] }} '''Сергеј Иванов''' ([[руски]]: ''Сергей Борисович Иванов'', {{рн|31|јануари|1953}} - {{пн|26|јуни|2026}}) — висок руски функционер и државник. Тој бил министер за одбрана во периодот од [[март]] [[2001]] до [[февруари]] [[2007]] година, заменик-премиер од ноември [[2005]] до [[февруари]] [[2007]] година, и прв вицепремиер од [[февруари]] [[2007]] до [[мај]] [[2008]] година. Претходно, како секретар на рускиот Совет за безбедност, Иванов работел како советник на претседателот [[Борис Елцин]], а подоцна и кај претседателот [[Владимир Путин]] (ноември 1999 - март 2001) за прашања поврзани со националната безбедност на земјата. По изборот на [[Дмитриј Медведев]] за [[претседател на Русија]], Иванов бил повторно именуван како вицепремиер во втората влада [[Владимир Путин]]. Пред да се приклучи на федерална администрација во [[Москва]], Иванов, кој течно го зборува [[англискиот јазик]], служел најпрвин во советската а подоцна и во руската странска разузнавачка служба како специјалист по право и странски јазици, (во [[Европа]] и [[Африка]]) од доцните 1970-ти до крајот на 1990-тите. Во [[1975]] година, Иванов дипломирал на Одделот за филологија на [[Ленинградски државен универзитет|Ленинградскиот државен универзитет]], каде што студирал [[англиски]] и [[шведски]], а подоцна и завршеил последипломски студии во контраразузнавање. Во [[1976]] година тој ја започнал својата служба во ленинградската област за [[КГБ]], каде што станал пријател со тогашниот негов колега [[Владимир Путин]].<ref name=autogenerated1>[http://lenta.ru/lib/14160049/full.htm Ivanov, Sergei], [[Lenta.ru]] (на руски).</ref>. Од јули [[1998]] до август [[1999]] Иванов бил заменик на Владимир Путин, потоа директор на [[Федерална служба за безбедност|Федералната служба за безбедност]]. Во [[ноември]] [[1999]] година, Елцин го назначил Иванов за секретар на [[Совет за безбедност на Русија|Советот за безбедност на Русија]], тело задолжено за советување на претседателот за прашања од [[национална безбедност]]. Иванов станал министер за одбрана. На [[15 февруари]] [[2007]], Иванов поднел оставка како министер за одбрана, за да подоцна биде поставен на функцијата заменик премиер. {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|before=[[Владимир Путин]]|after=[[Владимир Рушалијо]]|years=1999–2001|title=Секретар на [[Советот за Безбедност на Русија]]}} {{succession box|before=[[Игор Сергеев]]|after=[[Анатоли Сердјуков]]|years=2001–2007|title=[[Министерство за одбрана на Русија|Министер за одбрана на Русија]]}} {{succession box|before=[[Дмитриј Медведев]]|after=[[Александар Жуков]]<br />[[Сергеј Нарјишкин]]|years=2005–2007|title=Заменик премиер на Русија<br><small>со [[Александар Жуков]]</small>}} {{succession box|before=[[Дмитриј Медведев]]|after=[[Виктор Зубков]]<br />[[Игор Шувалов]]|years=2007–2008|title=Прв заменик премиер на Русија<br><small>со [[Дмитриј Медведев]]</small>}} {{Incumbent succession box|before=[[Дмитриј Медведев]]|start=2008|title=Заменик премиер на Русија<br><small>со [[Александар Жуков]], [[Алексеј Кудрин]],<br />[[Игор Сечин]] и [[Сергеј Собјанин]]</small>}} {{s-end}} == Наводи == {{наводи}} {{Влада на Русија (2008-2012)}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иванов, Сергеј}} [[Категорија:Министри за одбрана на Русија]] [[Категорија:Руски политичари]] [[Категорија:Офицери на КГБ]] [[Категорија:Луѓе од Санкт Петербург]] [[Категорија:Руски дипломати]] [[Категорија:Федерална служба за безбедност]] [[Категорија:Вицепремиери на Русија]] [[Категорија:Носители на Орденот на Црвената ѕвезда]] [[Категорија:Апсолвенти на Санктпетербуршкиот државен универзитет]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од I степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од II степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од III степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од IV степен]] tl5uxy92oqvz2r6knymegdisn098tki 5583138 5583137 2026-06-27T06:29:20Z Bjankuloski06 332 5583138 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name=Сергеј Иванов | image = [[file:Sergei Ivanov2016.jpg|350px]] | caption = Сергеј Иванов во 2016 | birth_date = {{birth date|1953|1|31|df=y}} | birth_place = [[Ленинград]], [[СССР]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|06|26|1953|01|31}} | death_place = [[Москва]], Русија | spouse= Наталија | office = 11-ти раководител на администрацијата на Претседателот на Русија | term_start = 22 декември 2011 | term_end = во служба | president = [[Дмитриј Медведев]]<br>[[Владимир Путин]] | primeminister = [[Владимир Путин]] | office2 = [[Вицепремиер на Русија]] | term_start2 = 12 мај 2008 | term_end2 = 22 декември 2011 | president2 = [[Дмитриј Медведев]] | primeminister2 = [[Владимир Путин]] | office3 = [[Прв вицепремиер на Русија]] | alongside3 = [[Дмитриј Медведев]] | president3 = [[Владимир Путин]]<br>[[Дмитриј Медведев]] | primeminister3 = [[Михаил Фрадков]]<br>[[Виктор Зубков]]<br>[[Владимир Путин]] | predecessor3 = [[Дмитриј Медведев]] | successor3 = [[Виктор Зубков]]<br>[[Игор Шувалов]] | term_start3 = 15 февруари 2007 | term_end3 = 12 мај 2008 | term_start4 = 28 март 2001 | term_end4 = 15 февруари 2007 | predecessor4 = [[Игор Сергеев]] | successor4 = [[Анатолиј Сердјуков]] | office4 = [[Министер за одбрана на Русија|Министер за одбрана]] | title5=[[Совет за безбедност на Руската Федерација]] | term_start5 = 15 ноември 1999 | term_end5 = 28 март 2001 | predecessor5 = [[Владимир Путин]] | successor5 = [[Владимир Рушаило]] }} '''Сергеј Иванов''' ({{langx|ru|Сергей Борисович Иванов}}; {{рн|31|јануари|1953}} - {{пн|26|јуни|2026}}) — висок руски функционер и државник. Тој бил министер за одбрана во периодот од [[март]] [[2001]] до [[февруари]] [[2007]] година, заменик-премиер од ноември [[2005]] до [[февруари]] [[2007]] година, и прв вицепремиер од [[февруари]] [[2007]] до [[мај]] [[2008]] година. Претходно, како секретар на рускиот Совет за безбедност, Иванов работел како советник на претседателот [[Борис Елцин]], а подоцна и кај претседателот [[Владимир Путин]] (ноември 1999 - март 2001) за прашања поврзани со националната безбедност на земјата. По изборот на [[Дмитриј Медведев]] за [[претседател на Русија]], Иванов бил повторно именуван како вицепремиер во втората влада [[Владимир Путин]]. Пред да се приклучи на федерална администрација во [[Москва]], Иванов, кој течно го зборува [[англискиот јазик]], служел најпрвин во советската а подоцна и во руската странска разузнавачка служба како специјалист по право и странски јазици, (во [[Европа]] и [[Африка]]) од доцните 1970-ти до крајот на 1990-тите. Во [[1975]] година, Иванов дипломирал на Одделот за филологија на [[Ленинградски државен универзитет|Ленинградскиот државен универзитет]], каде што студирал [[англиски]] и [[шведски]], а подоцна и завршеил последипломски студии во контраразузнавање. Во [[1976]] година тој ја започнал својата служба во ленинградската област за [[КГБ]], каде што станал пријател со тогашниот негов колега [[Владимир Путин]].<ref name=autogenerated1>[http://lenta.ru/lib/14160049/full.htm Ivanov, Sergei], [[Lenta.ru]] (на руски).</ref>. Од јули [[1998]] до август [[1999]] Иванов бил заменик на Владимир Путин, потоа директор на [[Федерална служба за безбедност|Федералната служба за безбедност]]. Во [[ноември]] [[1999]] година, Елцин го назначил Иванов за секретар на [[Совет за безбедност на Русија|Советот за безбедност на Русија]], тело задолжено за советување на претседателот за прашања од [[национална безбедност]]. Иванов станал министер за одбрана. На [[15 февруари]] [[2007]], Иванов поднел оставка како министер за одбрана, за да подоцна биде поставен на функцијата заменик премиер. {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|before=[[Владимир Путин]]|after=[[Владимир Рушалијо]]|years=1999–2001|title=Секретар на [[Советот за Безбедност на Русија]]}} {{succession box|before=[[Игор Сергеев]]|after=[[Анатоли Сердјуков]]|years=2001–2007|title=[[Министерство за одбрана на Русија|Министер за одбрана на Русија]]}} {{succession box|before=[[Дмитриј Медведев]]|after=[[Александар Жуков]]<br />[[Сергеј Нарјишкин]]|years=2005–2007|title=Заменик премиер на Русија<br><small>со [[Александар Жуков]]</small>}} {{succession box|before=[[Дмитриј Медведев]]|after=[[Виктор Зубков]]<br />[[Игор Шувалов]]|years=2007–2008|title=Прв заменик премиер на Русија<br><small>со [[Дмитриј Медведев]]</small>}} {{Incumbent succession box|before=[[Дмитриј Медведев]]|start=2008|title=Заменик премиер на Русија<br><small>со [[Александар Жуков]], [[Алексеј Кудрин]],<br />[[Игор Сечин]] и [[Сергеј Собјанин]]</small>}} {{s-end}} == Наводи == {{наводи}} {{Влада на Русија (2008-2012)}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иванов, Сергеј}} [[Категорија:Министри за одбрана на Русија]] [[Категорија:Руски политичари]] [[Категорија:Офицери на КГБ]] [[Категорија:Луѓе од Санкт Петербург]] [[Категорија:Руски дипломати]] [[Категорија:Федерална служба за безбедност]] [[Категорија:Вицепремиери на Русија]] [[Категорија:Носители на Орденот на Црвената ѕвезда]] [[Категорија:Апсолвенти на Санктпетербуршкиот државен универзитет]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од I степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од II степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од III степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од IV степен]] 9t7x2iq2kimxb0yawifkq1ytoe0vr7u 5583140 5583138 2026-06-27T06:29:57Z Bjankuloski06 332 5583140 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name=Сергеј Иванов | image = [[file:Sergei Ivanov2016.jpg|350px]] | caption = Сергеј Иванов во 2016 г. | birth_date = {{birth date|1953|1|31|df=y}} | birth_place = [[Ленинград]], [[СССР]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|06|26|1953|01|31}} | death_place = [[Москва]], Русија | spouse= Наталија | office = 11-ти раководител на администрацијата на Претседателот на Русија | term_start = 22 декември 2011 | term_end = во служба | president = [[Дмитриј Медведев]]<br>[[Владимир Путин]] | primeminister = [[Владимир Путин]] | office2 = [[Вицепремиер на Русија]] | term_start2 = 12 мај 2008 | term_end2 = 22 декември 2011 | president2 = [[Дмитриј Медведев]] | primeminister2 = [[Владимир Путин]] | office3 = [[Прв вицепремиер на Русија]] | alongside3 = [[Дмитриј Медведев]] | president3 = [[Владимир Путин]]<br>[[Дмитриј Медведев]] | primeminister3 = [[Михаил Фрадков]]<br>[[Виктор Зубков]]<br>[[Владимир Путин]] | predecessor3 = [[Дмитриј Медведев]] | successor3 = [[Виктор Зубков]]<br>[[Игор Шувалов]] | term_start3 = 15 февруари 2007 | term_end3 = 12 мај 2008 | term_start4 = 28 март 2001 | term_end4 = 15 февруари 2007 | predecessor4 = [[Игор Сергеев]] | successor4 = [[Анатолиј Сердјуков]] | office4 = [[Министер за одбрана на Русија|Министер за одбрана]] | title5=[[Совет за безбедност на Руската Федерација]] | term_start5 = 15 ноември 1999 | term_end5 = 28 март 2001 | predecessor5 = [[Владимир Путин]] | successor5 = [[Владимир Рушаило]] }} '''Сергеј Иванов''' ({{langx|ru|Сергей Борисович Иванов}}; {{рн|31|јануари|1953}} - {{пн|26|јуни|2026}}) — висок руски функционер и државник. Тој бил министер за одбрана во периодот од [[март]] [[2001]] до [[февруари]] [[2007]] година, заменик-премиер од ноември [[2005]] до [[февруари]] [[2007]] година, и прв вицепремиер од [[февруари]] [[2007]] до [[мај]] [[2008]] година. Претходно, како секретар на рускиот Совет за безбедност, Иванов работел како советник на претседателот [[Борис Елцин]], а подоцна и кај претседателот [[Владимир Путин]] (ноември 1999 - март 2001) за прашања поврзани со националната безбедност на земјата. По изборот на [[Дмитриј Медведев]] за [[претседател на Русија]], Иванов бил повторно именуван како вицепремиер во втората влада [[Владимир Путин]]. Пред да се приклучи на федерална администрација во [[Москва]], Иванов, кој течно го зборува [[англискиот јазик]], служел најпрвин во советската а подоцна и во руската странска разузнавачка служба како специјалист по право и странски јазици, (во [[Европа]] и [[Африка]]) од доцните 1970-ти до крајот на 1990-тите. Во [[1975]] година, Иванов дипломирал на Одделот за филологија на [[Ленинградски државен универзитет|Ленинградскиот државен универзитет]], каде што студирал [[англиски]] и [[шведски]], а подоцна и завршеил последипломски студии во контраразузнавање. Во [[1976]] година тој ја започнал својата служба во ленинградската област за [[КГБ]], каде што станал пријател со тогашниот негов колега [[Владимир Путин]].<ref name=autogenerated1>[http://lenta.ru/lib/14160049/full.htm Ivanov, Sergei], [[Lenta.ru]] (на руски).</ref>. Од јули [[1998]] до август [[1999]] Иванов бил заменик на Владимир Путин, потоа директор на [[Федерална служба за безбедност|Федералната служба за безбедност]]. Во [[ноември]] [[1999]] година, Елцин го назначил Иванов за секретар на [[Совет за безбедност на Русија|Советот за безбедност на Русија]], тело задолжено за советување на претседателот за прашања од [[национална безбедност]]. Иванов станал министер за одбрана. На [[15 февруари]] [[2007]], Иванов поднел оставка како министер за одбрана, за да подоцна биде поставен на функцијата заменик премиер. {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|before=[[Владимир Путин]]|after=[[Владимир Рушалијо]]|years=1999–2001|title=Секретар на [[Советот за Безбедност на Русија]]}} {{succession box|before=[[Игор Сергеев]]|after=[[Анатоли Сердјуков]]|years=2001–2007|title=[[Министерство за одбрана на Русија|Министер за одбрана на Русија]]}} {{succession box|before=[[Дмитриј Медведев]]|after=[[Александар Жуков]]<br />[[Сергеј Нарјишкин]]|years=2005–2007|title=Заменик премиер на Русија<br><small>со [[Александар Жуков]]</small>}} {{succession box|before=[[Дмитриј Медведев]]|after=[[Виктор Зубков]]<br />[[Игор Шувалов]]|years=2007–2008|title=Прв заменик премиер на Русија<br><small>со [[Дмитриј Медведев]]</small>}} {{Incumbent succession box|before=[[Дмитриј Медведев]]|start=2008|title=Заменик премиер на Русија<br><small>со [[Александар Жуков]], [[Алексеј Кудрин]],<br />[[Игор Сечин]] и [[Сергеј Собјанин]]</small>}} {{s-end}} == Наводи == {{наводи}} {{Влада на Русија (2008-2012)}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иванов, Сергеј}} [[Категорија:Министри за одбрана на Русија]] [[Категорија:Руски политичари]] [[Категорија:Офицери на КГБ]] [[Категорија:Луѓе од Санкт Петербург]] [[Категорија:Руски дипломати]] [[Категорија:Федерална служба за безбедност]] [[Категорија:Вицепремиери на Русија]] [[Категорија:Носители на Орденот на Црвената ѕвезда]] [[Категорија:Апсолвенти на Санктпетербуршкиот државен универзитет]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од I степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од II степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од III степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од IV степен]] eelpbnb97rr1p4275u1jvbif91031ru 5583141 5583140 2026-06-27T06:30:37Z Bjankuloski06 332 5583141 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name=Сергеј Иванов | image = [[file:Sergei Ivanov2016.jpg|350px]] | caption = Сергеј Иванов во 2016 г. | birth_date = {{birth date|1953|1|31|df=y}} | birth_place = [[Ленинград]], [[СССР]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|06|26|1953|01|31}} | death_place = [[Москва]], Русија | spouse= Наталија | office = 11-ти раководител на администрацијата на Претседателот на Русија | term_start = 22 декември 2011 | term_end = во служба | president = [[Дмитриј Медведев]]<br>[[Владимир Путин]] | primeminister = [[Владимир Путин]] | office2 = [[Вицепремиер на Русија]] | term_start2 = 12 мај 2008 | term_end2 = 22 декември 2011 | president2 = [[Дмитриј Медведев]] | primeminister2 = [[Владимир Путин]] | office3 = [[Прв вицепремиер на Русија]] | alongside3 = [[Дмитриј Медведев]] | president3 = [[Владимир Путин]]<br>[[Дмитриј Медведев]] | primeminister3 = [[Михаил Фрадков]]<br>[[Виктор Зубков]]<br>[[Владимир Путин]] | predecessor3 = [[Дмитриј Медведев]] | successor3 = [[Виктор Зубков]]<br>[[Игор Шувалов]] | term_start3 = 15 февруари 2007 | term_end3 = 12 мај 2008 | term_start4 = 28 март 2001 | term_end4 = 15 февруари 2007 | predecessor4 = [[Игор Сергеев]] | successor4 = [[Анатолиј Сердјуков]] | office4 = [[Министер за одбрана на Русија|Министер за одбрана]] | title5=[[Совет за безбедност на Руската Федерација]] | term_start5 = 15 ноември 1999 | term_end5 = 28 март 2001 | predecessor5 = [[Владимир Путин]] | successor5 = [[Владимир Рушаило]] }} '''Сергеј Иванов''' ({{langx|ru|Сергей Борисович Иванов}}; {{рн|31|јануари|1953}} - {{пн|26|јуни|2026}}) — висок руски функционер и државник. Тој бил министер за одбрана во периодот од [[март]] [[2001]] до [[февруари]] [[2007]] година, заменик-премиер од ноември [[2005]] до [[февруари]] [[2007]] година, и прв вицепремиер од [[февруари]] [[2007]] до [[мај]] [[2008]] година. Претходно, како секретар на рускиот Совет за безбедност, Иванов работел како советник на претседателот [[Борис Елцин]], а подоцна и кај претседателот [[Владимир Путин]] (ноември 1999 - март 2001) за прашања поврзани со националната безбедност на земјата. По изборот на [[Дмитриј Медведев]] за [[претседател на Русија]], Иванов бил повторно именуван како вицепремиер во втората влада [[Владимир Путин]]. Пред да се приклучи на федерална администрација во [[Москва]], Иванов, кој течно го зборува [[англискиот јазик]], служел најпрвин во советската а подоцна и во руската странска разузнавачка служба како специјалист по право и странски јазици, (во [[Европа]] и [[Африка]]) од доцните 1970-ти до крајот на 1990-тите. Во [[1975]] година, Иванов дипломирал на Одделот за филологија на [[Ленинградски државен универзитет|Ленинградскиот државен универзитет]], каде што студирал [[англиски]] и [[шведски]], а подоцна и завршеил последипломски студии во контраразузнавање. Во [[1976]] година тој ја започнал својата служба во ленинградската област за [[КГБ]], каде што станал пријател со тогашниот негов колега [[Владимир Путин]].<ref name=autogenerated1>[http://lenta.ru/lib/14160049/full.htm Иванов, Сергей], Lenta.ru</ref>. Од јули [[1998]] до август [[1999]] Иванов бил заменик на Владимир Путин, потоа директор на [[Федерална служба за безбедност|Федералната служба за безбедност]]. Во [[ноември]] [[1999]] година, Елцин го назначил Иванов за секретар на [[Совет за безбедност на Русија|Советот за безбедност на Русија]], тело задолжено за советување на претседателот за прашања од [[национална безбедност]]. Иванов станал министер за одбрана. На [[15 февруари]] [[2007]], Иванов поднел оставка како министер за одбрана, за да подоцна биде поставен на функцијата заменик премиер. {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|before=[[Владимир Путин]]|after=[[Владимир Рушалијо]]|years=1999–2001|title=Секретар на [[Советот за Безбедност на Русија]]}} {{succession box|before=[[Игор Сергеев]]|after=[[Анатоли Сердјуков]]|years=2001–2007|title=[[Министерство за одбрана на Русија|Министер за одбрана на Русија]]}} {{succession box|before=[[Дмитриј Медведев]]|after=[[Александар Жуков]]<br />[[Сергеј Нарјишкин]]|years=2005–2007|title=Заменик премиер на Русија<br><small>со [[Александар Жуков]]</small>}} {{succession box|before=[[Дмитриј Медведев]]|after=[[Виктор Зубков]]<br />[[Игор Шувалов]]|years=2007–2008|title=Прв заменик премиер на Русија<br><small>со [[Дмитриј Медведев]]</small>}} {{Incumbent succession box|before=[[Дмитриј Медведев]]|start=2008|title=Заменик премиер на Русија<br><small>со [[Александар Жуков]], [[Алексеј Кудрин]],<br />[[Игор Сечин]] и [[Сергеј Собјанин]]</small>}} {{s-end}} == Наводи == {{наводи}} {{Влада на Русија (2008-2012)}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иванов, Сергеј}} [[Категорија:Министри за одбрана на Русија]] [[Категорија:Руски политичари]] [[Категорија:Офицери на КГБ]] [[Категорија:Луѓе од Санкт Петербург]] [[Категорија:Руски дипломати]] [[Категорија:Федерална служба за безбедност]] [[Категорија:Вицепремиери на Русија]] [[Категорија:Носители на Орденот на Црвената ѕвезда]] [[Категорија:Апсолвенти на Санктпетербуршкиот државен универзитет]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од I степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од II степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од III степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од IV степен]] 6ld3021ldni4kqlo47oopl3psk1b4hg 0 766007 5583115 5464376 2026-06-26T23:13:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583115 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Виктор Онопко | image = [[Податотека:Match veteranov Spartaka (30).jpg|200px]] | caption = | fullname = Виктор Савелевич Онопко | birth_date = {{birth date and age|1969|10|14|df=yes}} | cityofbirth = [[Луганск]] | countryofbirth = [[Украинска ССР]] | nationality = {{flagsport|SOV (1980-1991)}} [[Советски Сојуз]]<br>{{flagsport|RUS}} [[Русија]] (од 1992) | currentclub = {{Naz|FUrep|RUS}}&nbsp;<small>(Асистент)</small><br>{{Fb team Rostov}}&nbsp;<small>(Асистент) | height = {{height|m=1.89}} | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | retired = 2005 <small>(36 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 1986 | caps1 = 4 | goals1 = 0 | clubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Стахановец Стаханов | years2 = 1988–1989 | caps2 = 3 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Shakhtar Donetsk}} | years3 = 1989–1990 | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Dynamo Kyiv}} | years4 = 1990–1992 | caps4 = 45 | goals4 = 1 | clubs4 = {{Fb team Shakhtar Donetsk}} | years5 = 1992–1995 | caps5 = 108 | goals5 = 23 | clubs5 = {{Fb team Spartak Moscow}} | years6 = 1995–2002 | caps6 = 216 | goals6 = 8 | clubs6 = {{Fb team Real Oviedo}} | years7 = 2002–2003 | caps7 = 28 | goals7 = 1 | clubs7 = {{Fb team Rayo Vallecano}} | years8 = 2003 | caps8 = 7 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Spartak-Alanija Vladikavkaz}} | years9 = 2004–2005 | caps9 = 51 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Saturn}} | nationalyears1 = 1991 | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|SOV (1980-1991)}} [[Фудбалска репрезентација на Советски Сојуз под 21 година|Советски Сојуз 21]] | nationalyears2 = 1992 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|CIS}} [[Фудбалска репрезентација на Заедница на независни држави|ЗНД]] | nationalyears3 = 1992–2004 | nationalcaps3 = 109 | nationalgoals3 = 7 | nationalteam3 = {{flagsport|RUS}} [[Фудбалска репрезентација на Русија|Русија]] | manageryears1 = 2009–2020 | managerclubs1 = {{Fb team CSKA Moscow}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2021– | managerclubs2 = {{Naz|FUrep|RUS}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears3 = 2022– | managerclubs3 = {{Fb team Rostov}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> }} '''Виктор Савелевич Онопко''' (роден на [[14 октомври]] [[1969]] година, во [[Луганск]]) — [[Советски Сојуз|советски]] и [[Русија|руски]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]]. ==Биографија== Онопко е ​​роден на 14 октомври 1969 година во Луганск во семејство од работничка класа. Неговиот татко бил [[металург]] во [[Луганскиот машински погон именуван по А. Ј. Пархоменко|локален машински погон]], а неговата мајка била работничка во мензата на фабриката. Тој има сестра по име Дарја и помлад брат [[Сергеј Онопко|Сергеј]], кој исто така бил фудбалер.<ref>[https://www.krsk.kp.ru/daily/26996/4058125/ Виктор Онопко: Мне нужны внуки!] [[Комсомольская правда]]</ref> Тој се оженил со ''Наталија'' (ќерка на познатиот фудбалер [[Виктор Звјагинцев]]), со која има две деца - синот Виталиј и ќерката Евгенија (која исто се занимава со спорт - [[ритмичка гимнастика]]).<ref>[https://www.championat.com/football/article-3722687-krasota-dnja--doch-viktora-onopko-evgenija.html Её отец играл за «Спартак», а сегодня постарается обыграть его с ЦСКА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210828215821/https://www.championat.com/football/article-3722687-krasota-dnja--doch-viktora-onopko-evgenija.html |date=2021-08-28 }} [[championat.com]]</ref> == Кариера == ===Клупска кариера=== Својата кариера ја започнал во екипата на Стахановец Стаханов, од неговиот роден град, Луганск. На 16-годишна возраст, тој бил поканет во резервниот тим на [[Шахтар Донецк|Шахтар Донецк]]. Во 1989 година, тој ја отслужил својата „воена служба“ додека бил во резервниот тим на [[ФК Динамо Киев|Динамо Киев]], откако во еден од натпреварите, тој ги скинал лигаментите, поради што ја пропуштил речиси целата сезона. По „службата“, тој се вратил во Шахтар Во 1992 година, Онопко се преселил во [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]], сакајќи да игра на Европското првенство истата година во Шведска. Во Спартак тој брзо успеал да се наметне станувајќи лидер и капитен на тимот, играјќи главно како дефанзивен играч од средниот ред, ефикасно приклучувајќи се во нападот (постигнал 13 гола на 43 натпревари во сезоната 1993). Како резултат на неговите настапи во 1993 година, тој бил прогласен за најдобар фудбалер во Русија (според анкетите на неделникот „Футбол“ и весникот „Спорт-Експрес“). Во 1996 година, тој се преселил во [[Шпанија]], во [[ФК Реал Овиедо|Реал Овиедо]], кој му платил на московскиот клуб 2,5 милиони долари. Инцидентот со кражбата на автомобилот на Виктор само го забрзал неговото заминување.<ref name="newizv">{{cite web|url=http://www.championat.com/football/article-68462.html|title=«Онопко: Жалею только об одном…»|archive-url=https://www.webcitation.org/6CVAqrfaz?url=http://www.championat.com/football/article-68462.html|archive-date=2012-11-28|access-date=2012-08-29|url-status=live}} — интервью с В.Онопко на сайте championat.com</ref> Иако првично Онопко се надевал на трансфер во [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]], истиот пропаднал и не се реализирал.<ref>[https://fanat1k.ru/news-237516-konkistadori-i-don-kihoti.php Конкистадоры и Дон Кихоты. Как Онопко, Карпин, Мостовой и другие россияне покоряли Испанию] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200224091552/https://fanat1k.ru/news-237516-konkistadori-i-don-kihoti.php |date=2020-02-24 }}{{ref-ru}}</ref>. Во шпанскиот тим, Онопко станал главен централен дефанзивец, а потоа и капитен на тимот. Во декември 1997 и јануари 1998 година, популарното шпанско списание „Дон Балон“ го прогласило за најдобар дефанзивец на месецот. Од [[ФК Реал Овиедо сезона 1999-2000|сезоната 1999-2000]], тој не добивал плата од клубот две години, но сепак го продолжил договорот и останал да игра. Вкупниот износ на долгот за плата бил 1,6 милиони евра. Поради се потешката финансиска состојба, во сезоната 2000-2001, Овиедо испаднал во [[Сегунда Дивисион (Шпанија)|Сегунда Дивисион]], но Онопко и покрај тоа останал во клубот уште една година. Потоа, тој се вратил во елитната шпанска дивизија пред почетокот на сезоната 2002-2003, откако му се приклучил на [[ФК Рајо Ваљекано|Рајо Ваљекано]], каде тренер му бил [[Фернандо Васкес]], со кого претходно работел во Овиедо. Сепак, на крајот од сезоната, Рајо не успеал да остане во Примера, а Онопко го раскинал договорот со клубот. Во 2003 година се вратил во Русија, во [[ФК Аланија Владикавказ|Спартак-Аланија Владикавказ]] до крајот на сезоната,<ref>{{Cite web |url=http://www.newsru.com/arch/sport/01sep2003/54563786343.html |title=Виктор Онопко подписал контракт с клубом «Спартак-Алания» |access-date=2013-11-23 |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202223931/http://www.newsru.com/arch/sport/01sep2003/54563786343.html |url-status=live }}</ref> и му помогнал на тимот да избегне испаѓање од Премиер лигата. Следната година, тој потпишал за [[ФК Сатурн|Сатурн]], кој во тој момент бил предводен од клупата од неговиот поранешен селектор во [[Фудбалска репрезентација на Русија|руската репрезентација]], [[Олег Романцев]].<ref>{{Cite web |url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/138334 |title=Романцев позвал Онопко. Капитан сборной России дал предварительное согласие выступать за «Сатурн» |access-date=2013-11-23 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203030223/http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/138334 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newsru.com/sport/21dec2003/spartak.html |title=В «Сатурне» собирается «Спартак» романцевского разлива |access-date=2013-11-23 |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224512/http://www.newsru.com/sport/21dec2003/spartak.html |url-status=live }}</ref> За Сатурн играл две години, а во зимата 2005 година, ја вршел улогата на играч-тренер во клубот.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsru.com/sport/05jan2005/onopko.html |title=Виктор Онопко станет играющим тренером «Сатурна» |access-date=2013-11-23 |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202235256/http://www.newsru.com/sport/05jan2005/onopko.html |url-status=live }}</ref> Кариерата ја завршил кон крајот на 2005 година, на возраст од 36 години.<ref>{{Cite web |url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/220283 |title=Виктор Онопко завершил карьеру игрока. |access-date=2013-11-23 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203014652/http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/220283 |url-status=live }}</ref> ===Репрезентативна кариера=== Онопко го држел рекордот за најмногу одиграни натпревари за руската фудбалска репрезентација (109), се до 2015 година кога бил престигнат од [[Сергеј Игнашевич]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/football/euro/2016/news/915280/|title=Игнашевич побил рекорд Онопко по числу матчей за сборную России|date=2015-09-08|website=www.sport-express.ru|language=ru|access-date=2020-01-03}}</ref> Настапил за Русија на две [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] и [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]], како и на [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]], додека за [[Европско првенство во фудбал 2004|Европското првенство 2004]] отпаднал поради повреда и покрај тоа што бил на списокот. Тој, исто така, настапил претходно и на [[Европско првенство во фудбал 1992|Европското првенство 1992]] во [[Шведска]], како член на репрезентацијата на [[Заедница на независни држави|Заедницата на независни држави]]. Својот последен натпревар за Русија го одиграл во победата со 4-3 над {{NazNB|FUrep|LTU}}, во пријателски натпревар, игран во август 2004 година. ==Тренерска кариера== Онопко работел 11 години како помошник тренер во [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]].. На 26 јули 2021 година, тој бил назначен за асистент на селекторот [[Валериј Карпин]] во [[Фудбалска репрезентација на Русија|руската репрезентација]].<ref>{{cite web|publisher=[[Russian Football Union]]|url=https://rfs.ru/news/214045|title="Наша философия и понимание основных принципов игры совпадают"|date=26 July 2021|language=ru}}</ref> Во февруари 2022 година, откако [[ФИФА]] ​​и [[УЕФА]] ги суспендирале руските клубови и репрезентации од меѓународните натпреварувања поради [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]], Карпин се вратил како тренер на [[ФК Ростов|Ростов]] и го ангажирал Онопко за свој асистент во клубот.<ref name="FIFASuspencion">{{cite web|publisher=[[FIFA]]|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/media-releases/fifa-uefa-suspend-russian-clubs-and-national-teams-from-all-competitions|title=FIFA/UEFA suspend Russian clubs and national teams from all competitions|date=28 February 2022}}</ref><ref>{{cite press release|publisher=[[FC Rostov]]|url=https://fc-rostov.ru/ru/news/1893|title=ВИКТОР ОНОПКО ВОШЁЛ В ТРЕНЕРСКИЙ ШТАБ "РОСТОВА"|date=11 March 2022|access-date=11 March 2022|language=ru}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230418065433/https://fc-rostov.ru/ru/news/1893 |date=2023-04-18 }}</ref> == Статистика == {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !rowspan="2"|Клуб !rowspan="2"|Сезона !colspan="2"|Лига !colspan="2"|Куп !colspan="2"|[[УЕФА]] !colspan="2"|Вкупно |- !Apps!!Голови!!Apps!!Голови!!Apps!!Голови!!Apps!!Голови |- |rowspan="3"|'''[[ФК Шахтер Донец|Шахтер]]''' |[[1988]] |3||0||1||0||0||0||4||0 |- |[[1990]] |21||0||3||1||0||0||24||1 |- |[[1991]] |24||1||1||0||0||0||25||1 |- |rowspan="4"|'''[[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]]''' |[[1992]] |23||6||2||1||7||1||32||8 |- |[[1993]] |30||9||4||0||9||4||43||13 |- |[[1994]] |26||2||3||0||5||0||34||2 |- |[[1995]] |29||6||1||0||6||0||36||6 |- |rowspan="7"|'''[[ФК Реал Овиедо]]''' |[[1996]] |19||1||0||0||0||0||19||1 |- |[[1997]] |37||0||1||0||0||0||38||0 |- |[[1998]] |31+1||0||0||0||0||0||31+1||0 |- |[[1999]] |33||0||2||0||0||0||35||0 |- |[[2000]] |31||2||1||0||0||0||32||2 |- |[[2001]] |35||3||1||0||0||0||36||3 |- |[[2002]] |30||1||0||0||0||0||30||1 |- |rowspan="1"|'''[[ФК Рајо Валекано|Рајо Валекано]]''' |[[2003]] |28||1||0||0||0||0||28||1 |- |rowspan="1"|'''[[ФК Аланија]]''' |[[2003]] |7||0||1||0||0||0||8||0 |- |rowspan="2"|'''[[ФК Сатурн|Сатурн]]''' |[[2004]] |26||1||5||0||0||0||31||1 |- |[[2005]] |25||0||2||0||0||0||27||0 |- !Кариера!!Вкупно !458+1!!33!!28!!2!!27!!5!!513+1!!40 |} ==Титули== ===Клупски=== ==== Спартак Москва ==== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 3 : 1992, 1993, 1994 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 1993–1994 ===Поединечни=== * [[Руски фудбалер на годината]]: 1993 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Русија |image3= Flag of Russia.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/viktor-onopko/104047/ Виктор Онопко на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/viktor-onopko/profil/spieler/15298 Виктор Онопко на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/160247/viktor-onopko Виктор Онопко на espn] *[https://www.whoscored.com/players/131704/show/viktor-onopko Виктор Онопко whoscored] *[https://www.worldfootball.net/player_summary/viktor-onopko/ Виктор Онопко worldfootball] {{Состав на Русија на ЕП фудбал 1996}} {{Состав на Русија на СП фудбал 2002}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Онопко, Виктор}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Советски фудбалери]] [[Категорија:Украински фудбалери]] [[Категорија:Руски фудбалери]] [[Категорија:Руски фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Динамо Киев]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шахтар Донецк]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спартак Москва]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Овиедо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рајо Ваљекано]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сатурн]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1994]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2002]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од IV степен]] 7pvpeu7dea31n4vi34bexzb2vp2sfdb 0 768713 5582940 5396139 2026-06-26T16:01:03Z Andrew012p 85224 5582940 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Холокауст | име = Бабин Јар | слика = Babi Yar-06-194.jpg | опис = Советски воени заробеници принудени од Германија да ја покријат масовната гробница по масакрот, 1 октомври 1941 г. | познат_како = Бабин Јар (Бабин Јар) | местоположба = Киев, [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]], Советски Сојуз | координати = {{Coord|50|28|17|N|30|26|56|E|type:event_region:UA-30|display=title,inline}} | датум = 29–30 септември 1941 | вид_инцидент = [[геноцид]] и масовно убиство | сторители = [[Фридрих Јекелн]], [[Ото Раш]], [[Паул Блобел]], [[Курт Еберхард]] и други | организации = ''[[Ајнзацгрупи]]'', [[Полициски баталјони на Редот|баталјони на Полицијата на Редот]], [[Украинска помошна полиција]], [[Зондеркоманда]] 4a, [[Вермахт]] | логор = концентрационен логор Сирец | жртви = {{Plain list| * 33.771 Евреин во првичниот дводневен масакр (29 преживеани) * 100.000 — 150.000 Евреи, советски воени заробеници и Роми подоцна }} | преживеани = [[Дина Проничева]] | споменици = <nowiki>на лице место и на други места]]</nowiki> | белешки = веројатно најголемиот дводневен масакр за време на [[Холокаустот]]. [[Концентрационен логор Сирец]] исто така се наоѓал во областа. Масакрите во Бабин Јар се случувале од 29 септември 1941 до 6 ноември 1943 г., кога советските сили го ослободиле Киев. {{Инфокутија Историско место |embed = yes |designation1 = НАЦИОНАЛНО УКРАИНСКО |designation1_offname = {{Lang|uk|Комплекс пам'яток на місці масового знищення мирного населення та військовополонених в урочищі Бабин Яр під час гітлерівської окупації}} |designation1_type = историја |designation1_number = 260033-Н}} }} '''Бабин Јар''' ({{Langx|uk|Бабин Яр}}) — место во [[Киев]], [[Украина]], каде било извршено масовно убивање на претежно еврејското население на земјата од страна на нацистичката [[Вафен-СС]] во времето на [[Втората светска војна]]. == Пред злосторот == По нападот на [[Нацистичка Германија]] на територијата на Советскиот Сојуз на 22 јуни 1941 година, германските сили започнале многу бргу да напредуваат по источната линија. На 19 септември 1941 година, германските сили пристигнале во Киев. И покрај тоа што градот бил бранет од страна на членовите на Црвената армија, тие во целина ја пуштиле германската војска во градот, сметајќи дека дошол крајот на Сталиновото владеење во земјата. Но оваа мислење многу бргу се променило. На 28 септември, во градот биле распространети летоци на кои пишувало: {{cquote|Сите Евреи, кои живеат во Киев и регионите, да се јават до 8 часот, во понеделник, на 29 септември 1941 година, на аголот од улицата Мелниковски. Со себе да носат документи, пари и топла облека. Секој Евреин, кој нема да ја почитува овој налог, доколку биде некаде пресретнат, ќе биде застрелан. Секој цивилен граѓанин, кој влезе во евакуираното еврејско место, исто така ќе биде застрелан.}} Така, скоро сите жители, вклучително и 175.000 евреи во целиот регион, сметале дека станува збор за депортација. Всушност, нацистите зеле решение уште на 26 септември, сите Евреи да бидат убиени, како одмазда за серии од бомбардирања врз германските инсталации, за кои биле обвинети Евреите. По војната станало јасно дека овие бомбени акции биле спроведени од страна на членовите на НКВД, за да го забават германското напредување во внатрешноста на земјата. == Злосторот == Така, Евреите биле соберени покрај гробиштата, очекувајќи да бидат испратени во вагоните и да бидат депортирани. Тие биле избирани на мали групи од по десет членови. Според А. Кузнецов: {{cquote|Немаше никаква можност да избегаш. По нивните тела се гледаше само крв. Војниците не престануваа да викат "Schnell, schnell!, смеејќи се, како да се наоѓаа на некаква циркуска претстава. Тие дури бараа начин да предизвикаат поголеми рани, по ребрата, стомакот или слабините.}} По ова, на Евреите им било наредено да се соблечат, а доколку некој откаже, истиот бил тепан, а на крајот биле застрелани. Така според Einsatzgruppen Operational Situation Report No. 101, најмалку 33.771 Евреи од Киев биле убиени на Бабин Јар на 29 и 30 септември 1941 година. Како целина, околу 60.000 луѓе биле убиени подоцна, вклучително и [[Роми]] и советски военоначалници. == Последици == По војната, советското раководство, поддржувајќи ја антисемитската политика, го одбегнало чествувањето на етничка основа. Поради оваа причина, неколкуте обиди за изградба на меморијален центар на Бабин Јар останале без успех. Сепак, во [[1976]] година бил изграден официјален споменик на советските граѓани кои загинале кај Бабин Јар. Меморијалниот споменик на загинатите [[Евреи]] бил поставен во [[1991]] година. {{Киевски знаменитости}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на Киев]] [[Категорија:Еврејско-украинска историја]] [[Категорија:Масакри во Украина]] [[Категорија:Масакри во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Советско-германска војна]] [[Категорија:Холокауст]] [[Категорија:Гробишта во Киев]] [[Категорија:Шевченковски реон]] [[Категорија:Источен фронт (Втора светска војна)]] [[Категорија:Германски воени злосторства во Втората светска војна]] [[Категорија:Масакри во Втората светска војна]] [[Категорија:Украина во Втората светска војна]] gqldbqksva8dto4isvwwck7948sofow 5582944 5582940 2026-06-26T16:05:51Z Andrew012p 85224 5582944 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Холокауст | име = Бабин Јар | слика = Babi Yar-06-194.jpg | опис = Советски воени заробеници принудени од Германија да ја покријат масовната гробница по масакрот, 1 октомври 1941 г. | познат_како = Бабин Јар (Бабин Јар) | местоположба = Киев, [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]], Советски Сојуз | координати = {{Coord|50|28|17|N|30|26|56|E|type:event_region:UA-30|display=title,inline}} | датум = 29–30 септември 1941 | вид_инцидент = [[геноцид]] и масовно убиство | сторители = [[Фридрих Јекелн]], [[Ото Раш]], [[Паул Блобел]], [[Курт Еберхард]] и други | организации = ''[[Ајнзацгрупи]]'', [[Полициски баталјони на Редот|баталјони на Полицијата на Редот]], [[Украинска помошна полиција]], [[Зондеркоманда]] 4a, [[Вермахт]] | логор = концентрационен логор Сирец | жртви = {{Plain list| * 33.771 Евреин во првичниот дводневен масакр (29 преживеани) * 100.000 — 150.000 Евреи, советски воени заробеници и Роми подоцна }} | преживеани = [[Дина Проничева]] | споменици = на лице место и на други места | белешки = веројатно најголемиот дводневен масакр за време на [[Холокаустот]]. [[Концентрационен логор Сирец]] исто така се наоѓал во областа. Масакрите во Бабин Јар се случувале од 29 септември 1941 до 6 ноември 1943 г., кога советските сили го ослободиле Киев. {{Инфокутија Историско место |embed = yes |designation1 = НАЦИОНАЛНО УКРАИНСКО |designation1_offname = {{Lang|uk|Комплекс пам'яток на місці масового знищення мирного населення та військовополонених в урочищі Бабин Яр під час гітлерівської окупації}} |designation1_type = историја |designation1_number = 260033-Н}} }} '''Бабин Јар''' ({{Langx|uk|Бабин Яр}}) — место во [[Киев]], [[Украина]], каде било извршено масовно убивање на претежно еврејското население на земјата од страна на нацистичката [[Вафен-СС]] во времето на [[Втората светска војна]]. == Пред злосторот == По нападот на [[Нацистичка Германија]] на територијата на Советскиот Сојуз на 22 јуни 1941 година, германските сили започнале многу бргу да напредуваат по источната линија. На 19 септември 1941 година, германските сили пристигнале во Киев. И покрај тоа што градот бил бранет од страна на членовите на Црвената армија, тие во целина ја пуштиле германската војска во градот, сметајќи дека дошол крајот на Сталиновото владеење во земјата. Но оваа мислење многу бргу се променило. На 28 септември, во градот биле распространети летоци на кои пишувало: {{cquote|Сите Евреи, кои живеат во Киев и регионите, да се јават до 8 часот, во понеделник, на 29 септември 1941 година, на аголот од улицата Мелниковски. Со себе да носат документи, пари и топла облека. Секој Евреин, кој нема да ја почитува овој налог, доколку биде некаде пресретнат, ќе биде застрелан. Секој цивилен граѓанин, кој влезе во евакуираното еврејско место, исто така ќе биде застрелан.}} Така, скоро сите жители, вклучително и 175.000 евреи во целиот регион, сметале дека станува збор за депортација. Всушност, нацистите зеле решение уште на 26 септември, сите Евреи да бидат убиени, како одмазда за серии од бомбардирања врз германските инсталации, за кои биле обвинети Евреите. По војната станало јасно дека овие бомбени акции биле спроведени од страна на членовите на НКВД, за да го забават германското напредување во внатрешноста на земјата. == Злосторот == Така, Евреите биле соберени покрај гробиштата, очекувајќи да бидат испратени во вагоните и да бидат депортирани. Тие биле избирани на мали групи од по десет членови. Според А. Кузнецов: {{cquote|Немаше никаква можност да избегаш. По нивните тела се гледаше само крв. Војниците не престануваа да викат "Schnell, schnell!, смеејќи се, како да се наоѓаа на некаква циркуска претстава. Тие дури бараа начин да предизвикаат поголеми рани, по ребрата, стомакот или слабините.}} По ова, на Евреите им било наредено да се соблечат, а доколку некој откаже, истиот бил тепан, а на крајот биле застрелани. Така според Einsatzgruppen Operational Situation Report No. 101, најмалку 33.771 Евреи од Киев биле убиени на Бабин Јар на 29 и 30 септември 1941 година. Како целина, околу 60.000 луѓе биле убиени подоцна, вклучително и [[Роми]] и советски военоначалници. == Последици == По војната, советското раководство, поддржувајќи ја антисемитската политика, го одбегнало чествувањето на етничка основа. Поради оваа причина, неколкуте обиди за изградба на меморијален центар на Бабин Јар останале без успех. Сепак, во [[1976]] година бил изграден официјален споменик на советските граѓани кои загинале кај Бабин Јар. Меморијалниот споменик на загинатите [[Евреи]] бил поставен во [[1991]] година. {{Киевски знаменитости}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на Киев]] [[Категорија:Еврејско-украинска историја]] [[Категорија:Масакри во Украина]] [[Категорија:Масакри во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Советско-германска војна]] [[Категорија:Холокауст]] [[Категорија:Гробишта во Киев]] [[Категорија:Шевченковски реон]] [[Категорија:Источен фронт (Втора светска војна)]] [[Категорија:Германски воени злосторства во Втората светска војна]] [[Категорија:Масакри во Втората светска војна]] [[Категорија:Украина во Втората светска војна]] 3kufsskwpchi0li1go6qyc94kqtcwi7 5582945 5582944 2026-06-26T16:06:45Z Andrew012p 85224 5582945 wikitext text/x-wiki {{Short description|Место на масовно крвопролевање во Киев, Украина}} {{Инфокутија Холокауст | име = Бабин Јар | слика = Babi Yar-06-194.jpg | опис = Советски воени заробеници принудени од Германија да ја покријат масовната гробница по масакрот, 1 октомври 1941 г. | познат_како = Бабин Јар (Бабин Јар) | местоположба = Киев, [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]], Советски Сојуз | координати = {{Coord|50|28|17|N|30|26|56|E|type:event_region:UA-30|display=title,inline}} | датум = 29–30 септември 1941 | вид_инцидент = [[геноцид]] и масовно убиство | сторители = [[Фридрих Јекелн]], [[Ото Раш]], [[Паул Блобел]], [[Курт Еберхард]] и други | организации = ''[[Ајнзацгрупи]]'', [[Полициски баталјони на Редот|баталјони на Полицијата на Редот]], [[Украинска помошна полиција]], [[Зондеркоманда]] 4a, [[Вермахт]] | логор = концентрационен логор Сирец | жртви = {{Plain list| * 33.771 Евреин во првичниот дводневен масакр (29 преживеани) * 100.000 — 150.000 Евреи, советски воени заробеници и Роми подоцна }} | преживеани = [[Дина Проничева]] | споменици = на лице место и на други места | белешки = веројатно најголемиот дводневен масакр за време на [[Холокаустот]]. [[Концентрационен логор Сирец]] исто така се наоѓал во областа. Масакрите во Бабин Јар се случувале од 29 септември 1941 до 6 ноември 1943 г., кога советските сили го ослободиле Киев. {{Инфокутија Историско место |embed = yes |designation1 = НАЦИОНАЛНО УКРАИНСКО |designation1_offname = {{Lang|uk|Комплекс пам'яток на місці масового знищення мирного населення та військовополонених в урочищі Бабин Яр під час гітлерівської окупації}} |designation1_type = историја |designation1_number = 260033-Н}} }} '''Бабин Јар''' ({{Langx|uk|Бабин Яр}}) — место во [[Киев]], [[Украина]], каде било извршено масовно убивање на претежно еврејското население на земјата од страна на нацистичката [[Вафен-СС]] во времето на [[Втората светска војна]]. == Пред злосторот == По нападот на [[Нацистичка Германија]] на територијата на Советскиот Сојуз на 22 јуни 1941 година, германските сили започнале многу бргу да напредуваат по источната линија. На 19 септември 1941 година, германските сили пристигнале во Киев. И покрај тоа што градот бил бранет од страна на членовите на Црвената армија, тие во целина ја пуштиле германската војска во градот, сметајќи дека дошол крајот на Сталиновото владеење во земјата. Но оваа мислење многу бргу се променило. На 28 септември, во градот биле распространети летоци на кои пишувало: {{cquote|Сите Евреи, кои живеат во Киев и регионите, да се јават до 8 часот, во понеделник, на 29 септември 1941 година, на аголот од улицата Мелниковски. Со себе да носат документи, пари и топла облека. Секој Евреин, кој нема да ја почитува овој налог, доколку биде некаде пресретнат, ќе биде застрелан. Секој цивилен граѓанин, кој влезе во евакуираното еврејско место, исто така ќе биде застрелан.}} Така, скоро сите жители, вклучително и 175.000 евреи во целиот регион, сметале дека станува збор за депортација. Всушност, нацистите зеле решение уште на 26 септември, сите Евреи да бидат убиени, како одмазда за серии од бомбардирања врз германските инсталации, за кои биле обвинети Евреите. По војната станало јасно дека овие бомбени акции биле спроведени од страна на членовите на НКВД, за да го забават германското напредување во внатрешноста на земјата. == Злосторот == Така, Евреите биле соберени покрај гробиштата, очекувајќи да бидат испратени во вагоните и да бидат депортирани. Тие биле избирани на мали групи од по десет членови. Според А. Кузнецов: {{cquote|Немаше никаква можност да избегаш. По нивните тела се гледаше само крв. Војниците не престануваа да викат "Schnell, schnell!, смеејќи се, како да се наоѓаа на некаква циркуска претстава. Тие дури бараа начин да предизвикаат поголеми рани, по ребрата, стомакот или слабините.}} По ова, на Евреите им било наредено да се соблечат, а доколку некој откаже, истиот бил тепан, а на крајот биле застрелани. Така според Einsatzgruppen Operational Situation Report No. 101, најмалку 33.771 Евреи од Киев биле убиени на Бабин Јар на 29 и 30 септември 1941 година. Како целина, околу 60.000 луѓе биле убиени подоцна, вклучително и [[Роми]] и советски военоначалници. == Последици == По војната, советското раководство, поддржувајќи ја антисемитската политика, го одбегнало чествувањето на етничка основа. Поради оваа причина, неколкуте обиди за изградба на меморијален центар на Бабин Јар останале без успех. Сепак, во [[1976]] година бил изграден официјален споменик на советските граѓани кои загинале кај Бабин Јар. Меморијалниот споменик на загинатите [[Евреи]] бил поставен во [[1991]] година. {{Киевски знаменитости}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на Киев]] [[Категорија:Еврејско-украинска историја]] [[Категорија:Масакри во Украина]] [[Категорија:Масакри во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Советско-германска војна]] [[Категорија:Холокауст]] [[Категорија:Гробишта во Киев]] [[Категорија:Шевченковски реон]] [[Категорија:Источен фронт (Втора светска војна)]] [[Категорија:Германски воени злосторства во Втората светска војна]] [[Категорија:Масакри во Втората светска војна]] [[Категорија:Украина во Втората светска војна]] ksoey68wvvtolc6to6yo9kmg46zoh3k 5582946 5582945 2026-06-26T16:07:00Z Andrew012p 85224 5582946 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Холокауст | име = Бабин Јар | слика = Babi Yar-06-194.jpg | опис = Советски воени заробеници принудени од Германија да ја покријат масовната гробница по масакрот, 1 октомври 1941 г. | познат_како = Бабин Јар (Бабин Јар) | местоположба = Киев, [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]], Советски Сојуз | координати = {{Coord|50|28|17|N|30|26|56|E|type:event_region:UA-30|display=title,inline}} | датум = 29–30 септември 1941 | вид_инцидент = [[геноцид]] и масовно убиство | сторители = [[Фридрих Јекелн]], [[Ото Раш]], [[Паул Блобел]], [[Курт Еберхард]] и други | организации = ''[[Ајнзацгрупи]]'', [[Полициски баталјони на Редот|баталјони на Полицијата на Редот]], [[Украинска помошна полиција]], [[Зондеркоманда]] 4a, [[Вермахт]] | логор = концентрационен логор Сирец | жртви = {{Plain list| * 33.771 Евреин во првичниот дводневен масакр (29 преживеани) * 100.000 — 150.000 Евреи, советски воени заробеници и Роми подоцна }} | преживеани = [[Дина Проничева]] | споменици = на лице место и на други места | белешки = веројатно најголемиот дводневен масакр за време на [[Холокаустот]]. [[Концентрационен логор Сирец]] исто така се наоѓал во областа. Масакрите во Бабин Јар се случувале од 29 септември 1941 до 6 ноември 1943 г., кога советските сили го ослободиле Киев. {{Инфокутија Историско место |embed = yes |designation1 = НАЦИОНАЛНО УКРАИНСКО |designation1_offname = {{Lang|uk|Комплекс пам'яток на місці масового знищення мирного населення та військовополонених в урочищі Бабин Яр під час гітлерівської окупації}} |designation1_type = историја |designation1_number = 260033-Н}} }} '''Бабин Јар''' ({{Langx|uk|Бабин Яр}}) — место во [[Киев]], [[Украина]], каде било извршено масовно убивање на претежно еврејското население на земјата од страна на нацистичката [[Вафен-СС]] во времето на [[Втората светска војна]]. == Пред злосторот == По нападот на [[Нацистичка Германија]] на територијата на Советскиот Сојуз на 22 јуни 1941 година, германските сили започнале многу бргу да напредуваат по источната линија. На 19 септември 1941 година, германските сили пристигнале во Киев. И покрај тоа што градот бил бранет од страна на членовите на Црвената армија, тие во целина ја пуштиле германската војска во градот, сметајќи дека дошол крајот на Сталиновото владеење во земјата. Но оваа мислење многу бргу се променило. На 28 септември, во градот биле распространети летоци на кои пишувало: {{cquote|Сите Евреи, кои живеат во Киев и регионите, да се јават до 8 часот, во понеделник, на 29 септември 1941 година, на аголот од улицата Мелниковски. Со себе да носат документи, пари и топла облека. Секој Евреин, кој нема да ја почитува овој налог, доколку биде некаде пресретнат, ќе биде застрелан. Секој цивилен граѓанин, кој влезе во евакуираното еврејско место, исто така ќе биде застрелан.}} Така, скоро сите жители, вклучително и 175.000 евреи во целиот регион, сметале дека станува збор за депортација. Всушност, нацистите зеле решение уште на 26 септември, сите Евреи да бидат убиени, како одмазда за серии од бомбардирања врз германските инсталации, за кои биле обвинети Евреите. По војната станало јасно дека овие бомбени акции биле спроведени од страна на членовите на НКВД, за да го забават германското напредување во внатрешноста на земјата. == Злосторот == Така, Евреите биле соберени покрај гробиштата, очекувајќи да бидат испратени во вагоните и да бидат депортирани. Тие биле избирани на мали групи од по десет членови. Според А. Кузнецов: {{cquote|Немаше никаква можност да избегаш. По нивните тела се гледаше само крв. Војниците не престануваа да викат "Schnell, schnell!, смеејќи се, како да се наоѓаа на некаква циркуска претстава. Тие дури бараа начин да предизвикаат поголеми рани, по ребрата, стомакот или слабините.}} По ова, на Евреите им било наредено да се соблечат, а доколку некој откаже, истиот бил тепан, а на крајот биле застрелани. Така според Einsatzgruppen Operational Situation Report No. 101, најмалку 33.771 Евреи од Киев биле убиени на Бабин Јар на 29 и 30 септември 1941 година. Како целина, околу 60.000 луѓе биле убиени подоцна, вклучително и [[Роми]] и советски военоначалници. == Последици == По војната, советското раководство, поддржувајќи ја антисемитската политика, го одбегнало чествувањето на етничка основа. Поради оваа причина, неколкуте обиди за изградба на меморијален центар на Бабин Јар останале без успех. Сепак, во [[1976]] година бил изграден официјален споменик на советските граѓани кои загинале кај Бабин Јар. Меморијалниот споменик на загинатите [[Евреи]] бил поставен во [[1991]] година. {{Киевски знаменитости}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на Киев]] [[Категорија:Еврејско-украинска историја]] [[Категорија:Масакри во Украина]] [[Категорија:Масакри во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Советско-германска војна]] [[Категорија:Холокауст]] [[Категорија:Гробишта во Киев]] [[Категорија:Шевченковски реон]] [[Категорија:Источен фронт (Втора светска војна)]] [[Категорија:Германски воени злосторства во Втората светска војна]] [[Категорија:Масакри во Втората светска војна]] [[Категорија:Украина во Втората светска војна]] 3kufsskwpchi0li1go6qyc94kqtcwi7 10 768719 5582932 3224054 2026-06-26T15:49:15Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Предлошка:Инфокутија Холокауст]] 5582932 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Инфокутија Холокауст]] hpplc8ve7j759fyv8ts1715rq7ua0ko 10 770383 5582958 5582009 2026-06-26T16:48:25Z Gurther 105215 5582958 wikitext text/x-wiki <includeonly> {| class="infobox" style="text-align:center; {{#ifeq:{{{float}}}|center|float: none; margin-left:auto; margin-right:auto;|{{#if:{{{float|}}}|float: {{{float}}}}}}}" |- style="background:#f0f0f0" ! style="text-align:right;" | Милениум: | {{dr|c|m|{{{1}}}|0|s}} |- ! style="text-align:right;" | Векови: | class="hlist" | * {{dr|c|c|{{{1}}}|-1|ys}} * '''{{dr|c|c|{{{1}}}|0|s}}''' * {{dr|c|c|{{{1}}}|1|{{#ifeq:{{{1}}}|-1|ysa|ys}}}} |- style="background:#f0f0f0" ! style="text-align:right;" | Временски линии: | class="hlist" | * {{#ifexist:Timeline of the {{dr|c|c|{{{1}}}|-1|n}} |[[Времеслед на {{dr|c|c|{{{1}}}|-1|n}}|{{dr|c|c|{{{1}}}|-1|ns}}]] |[[{{dr|c|c|{{{1}}}|-1|n}}#Events|{{dr|c|c|{{{1}}}|-1|ns}}]] }} * {{#ifexist:Timeline of the {{dr|c|c|{{{1}}}|0|n}} |'''[[Времеслед на {{dr|c|c|{{{1}}}|0|n}}|{{dr|c|c|{{{1}}}|0|ns}}]]''' |'''[[{{dr|c|c|{{{1}}}|0|n}}#Events|{{dr|c|c|{{{1}}}|0|ns}}]]''' }} * {{#ifexist:Timeline of the {{dr|c|c|{{{1}}}|1|n}} |[[Времеслед на {{dr|c|c|{{{1}}}|1|n}}|{{dr|c|c|{{{1}}}|1|{{#ifeq:{{{1}}}|-1|nsa|ns}}}}]] |[[{{dr|c|c|{{{1}}}|1|n}}#Events|{{dr|c|c|{{{1}}}|1|{{#ifeq:{{{1}}}|-1|nsa|ns}}}}]] }} |- style="background:#f0f0f0" ! style="text-align:right;" | Државници: | class="hlist" | * {{#ifexist:List of state leaders in the {{dr|c|c|{{{1}}}|-1|n}} |[[Список на државни водачи во {{dr|c|c|{{{1}}}|-1|n}}|{{dr|c|c|{{{1}}}|-1|ns}}]] |{{dr|c|c|{{{1}}}|-1|n}}|{{dr|c|c|{{{1}}}|-1|ns}} }} * {{#ifexist:List of state leaders in the {{dr|c|c|{{{1}}}|0|n}} |'''[[Список на државни водачи во {{dr|c|c|{{{1}}}|0|n}}|{{dr|c|c|{{{1}}}|0|ns}}]]''' |'''{{dr|c|c|{{{1}}}|0|n}}|{{dr|c|c|{{{1}}}|0|ns}}''' }} * {{#ifexist:List of state leaders in the {{dr|c|c|{{{1}}}|1|n}} |[[Список на државни водачи во {{dr|c|c|{{{1}}}|1|n}}|{{dr|c|c|{{{1}}}|1|{{#ifeq:{{{1}}}|-1|nsa|ns}}}}]] |{{dr|c|c|{{{1}}}|1|n}}|{{dr|c|c|{{{1}}}|1|{{#ifeq:{{{1}}}|-1|nsa|ns}}}} }} |- ! style="text-align:right;" | [[Список на десетлетија|Десетлетија]]: | {{hlist | {{dr|c|d|{{{1}}}|0|s}} | {{dr|c|d|{{{1}}}|1|s}} | {{dr|c|d|{{{1}}}|2|s}} | {{dr|c|d|{{{1}}}|3|s}} | {{dr|c|d|{{{1}}}|4|s}} }} {{hlist | {{dr|c|d|{{{1}}}|5|s}} | {{dr|c|d|{{{1}}}|6|s}} | {{dr|c|d|{{{1}}}|7|s}} | {{dr|c|d|{{{1}}}|8|s}} | {{dr|c|d|{{{1}}}|9|s}} }} |- style="background:#f0f0f0" ! style="text-align:right;" | {{#ifexpr:{{{1}}}<22|Категории:}} | {{#ifexpr:{{{1}}}<22|[[:Категорија: Родени во {{#ifexpr:{{{1}}}>0|{{ordinal|{{{1}}}}} век|{{ordinal|{{#expr:-{{{1}}}}}}} век п.н.е}}]] – [[:Категорија: Починати во {{#ifexpr:{{{1}}}>0|{{ordinal|{{{1}}}}} век|{{ordinal|{{#expr:-{{{1}}}}}}} век п.н.е.}}]] <br>[[:Категорија:Назначени во {{#ifexpr:{{{1}}}>0|{{ordinal|{{{1}}}}} век|{{ordinal|{{#expr:-{{{1}}}}}}} век п.н.е.}}]] – [[:Категорија:Разрешени во {{#ifexpr:{{{1}}}>0|{{ordinal|{{{1}}}}} век|{{ordinal|{{#expr:-{{{1}}}}}}} век п.н.е.}}]]}} |}</includeonly><noinclude> {{документација}}</noinclude> jg0qcdxgrof7toodl4lbtshxvdmd8oi 0 778031 5583101 4592949 2026-06-26T21:52:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583101 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Вестерботен<br /><small>''Västerbotten''</small> | image_caption = | image_flag = Västerbottens vapen.svg | flag_size = 120px | motto = | image_map = Sverigekarta-Landskap Västerbotten.svg | map_alt = | map_caption = | latd = |latm = |lats = |latNS = | longd = |longm = |longs = |longEW = | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Шведска]] | subdivision_type1 = [[Краишта во Шведска|Крај]] | subdivision_name1 = [[Норланд]] | subdivision_type2 = [[Окрузи во Шведска|Округ]] | subdivision_name2 = [[Вестерботен (округ)|Вестерботен]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 15,093 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | population_footnotes = <ref>[http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____293162.aspx Вестерботен] - [[Централна статистичка служба (Шведска)|Централна статистичка служба]] {{sv}}</ref> | population_total = 210,679 | population_as_of = 2009 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = [[Пошт. бр.]] | postal_code = | area_code_type = [[Повик. бр.]] | area_code = | demographics_type1 = Народ | demographics1_title1 = Наречје | demographics1_info1 = норландско | demographics_type2 = Култура | demographics2_title2 = Цвет | demographics2_info2 = [[вошливка]] | demographics2_title3 = Животно | demographics2_info3 = [[српоклун свиркач]] | demographics2_title4 = Птица | demographics2_info4 = [[полска еја]] | demographics2_title5 = Риба | demographics2_info5 = [[змиулка]] | website = | footnotes = }} '''Вестерботен''' ([[швед.]] ''{{Audio|sv-Västerbotten.ogg|Västerbotten}}'') или '''Западна Ботнија''' е [[Покраини во Шведска|покраина]] (''landskap'') на северот на [[Шведска]]. Се граничи со покраините [[Онгерманланд]], [[Лапонија (Шведска)|Лапонија]], [[Норботен]] и [[Ботниски Залив|Ботнискиот Залив]]. Позната е по своето [[Вестерботен (сирење)|сирење]] кое го носи името на покраината. == Управа == Традиционалните [[покраини во Шведска]] немаат административна или политичка функција, туку постојат само како културно-историски целини. Административниот [[Окрузи во Шведска|округ]] [[Вестерботен (округ)|Вестерботен]] се состои од сета истоимена покраина и јужниот дел на [[Лапонија (Шведска)|шведска Лапонија]]. == Географија == Вестерботен се дели на [[Список на градови во Шведска|градови]] и реони. ===Градови=== *[[Умео]] *[[Шелефтео]] Највисока планина е Омлиден (550 м), а најголемо езеро е Бигдетрескет (29,2 км²) == Историја == [[Податотека:Svpmap vaesterbotten.png|мини|десно|180п|Некогашните граници на Вестерботен што навлегувале во Финска]] Сè до завршувањето на [[Финска војна|Финската војна]] (или Руско-шведска војна) од 1808-1809 и [[Фредриксхамнски мировен договор|Фредриксхамнскиот мировен договор]], покраината Вестерботен опфаќала и мал дел од денешна [[Финска]]. Потоа тој дел ѝ припаднал на [[Лапонија (Финска)|финска Лапонија]]. Во 1810 округот [[Вестерботен (округ)|Вестерботен]] е поделен на два дела. Северниот дел го добил името [[Норботен (округ)|Норботен]]. Потоа мештаните во Норботен почнале да се нарекуваат Норботјани. Вака исцртаните граници постепено создале локален идентитет. Денес [[Норботен]] е посебна покраина. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.vasterbotten.se/ Окружен административен одбор на Вестерботен]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{sv}} *[http://www.vasterbotten.net/ Вестерботен - туристички портал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060424221353/http://www.vasterbotten.net/ |date=2006-04-24 }} {{sv}} {{en}} {{de}} {{Покраини во Шведска}} {{Coord|65|00|N|17|30|E|region:SE_type:adm1st_source:GNS-enwiki|display=title}} [[Категорија:Покраини во Шведска]] [[Категорија:Вестерботен| ]] m1e5hzim7xn1a96419h8nzvjueoqhlw 0 778663 5583085 5471029 2026-06-26T21:01:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583085 wikitext text/x-wiki '''Венера-9''' била [[СССР|советска]] автоматска научно-истражувачка станица ([[вештачки сателит]]) наменета за истражување на планетата [[Венера]]. Била лансирана на [[8 јуни]] [[1975]] година. ==Текот на мисијата== Одсек за слетување се одвоил на [[20 октомври]] [[1975]] и влегол [[атмосфера]]та на Венера. Орбиталниот дел бил користен како комуникационо реле за капсулата за слетување и нејзината врска со Земјата. Капсулата за слетување покрај вообичаените инструменти имала и ултравиолетов [[фотометар]] од 3500 ангстреми, француско производство, 4000-7000 ангстреми фото-полариметар, инфрацрвен [[спектрометар]] 1500-3000 нанометри, и инфрацрвен [[радиометар]] со опсег од 3-30 микрометри. Орбиталниот дел го носел [[магнетометар]]от и делот за наелектризираните честички. За време на слетувањето, отстранувањето на топлината и запирањето било било вршени по степени, прво со заштитна метална школка за исфрлање, потоа со 3 падобрани, со аеродинамична кочница во облик на диск и на крајот со комресиран дел за приземјување во облик на прстен на дното на одсекот. Делот за слетување ги потврдил претходните мерења на апаратот од Венера-8, и направил првите црно-бели снимки од површината на Венера. Биле детектирање [[солна киселина|солна]] и [[флуороводородна киселина]], [[бром]] и [[јод]]. Облаците биле измерени со дебелина од 30–40&nbsp;km, со дно на околу 30–35&nbsp;км висина. ==Основни подацтои за летот== *Датум на лансирање: [[8 јуни]] [[1975]] година. *Ракета носач: *Место на лансирање: Тјуратам, Бајконур *Маса на сателитот (kg): 2300 ==Галерија== <gallery> |Орбиталниот дел на Венера-9. |Капсулата за слетување на Венера-9. </gallery> [[File:Foto de Venera 9.png|440px|thumb|upright 1.2|Фотографија од површината на Венера направена од лендерот Венера 9 на 22 октомври, 1975]] == Поврзано == * [[Венера-8]] * [[Венера-10]] * [[Венера (програма)]] ==Надворешни врски== {{Ризница-врска|Venera 1}} * [http://www.mentallandscape.com/V_Venus.htm Советското истражување на Венера] ==Кориштена литература== * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1975-050A NASA каталог на космички летала, орбиталниот дел] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081004113341/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1975-050A |date=2008-10-04 }} * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1975-050D NASA каталог на космички летала, делот за слетување]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111017232058/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1975-050D |date=2011-10-17 }} {{Сателити Венера}} [[Категорија:Венера (програма)]] [[Категорија:Космонаутиката во 1975 година]] [[Категорија:Вселенски летала пуштени во 1975 година]] 5z9tqdl88se5kq1j2z371vj96r5bpxp 0 964132 5583013 5536462 2026-06-26T18:50:14Z Gurther 105215 5583013 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hilandar Monastery and Saint Sava Tower, Mount Athos, Greece.jpg|мини|десно|300п]] '''Хиландар''' или '''Хиландарски манастир''' ([[српски јазик|српски]]: ''Хиландар''; [[грчки јазик|грчки]]: ''Χιλανδαρίου'') — српски православен манастир на [[Света Гора]], [[Егејска Македонија]]. Основан е во 1198 година од страна на [[Свети Сава]] и неговиот татко, големиот жупан [[Стефан Немања]] (со монашко име Симеон) <ref>Ћоровић, Вл. Света Гора и Хиландар до шеснаестог века. Београд, 1985</ref>. Во денешно време Хилендарски манастир е најголемото светилиште на [[Срби|српскиот народ]]. Тој стои на четврто место во хиерархијата на светогорските манастири. Вклучен е на списокот на светското културно и природно наследство на [[УНЕСКО]]. == Историја на манастирот == [[Податотека:Monastery Hilandar in 1896.jpg|мини|лево|Манастирот Хиландар во 1896 година]] По падот на македонските, бугарските и српски територии под турско ропство голем број на христијани од овие области се замонашиле монаси во него. Во XVIII век, манастирот великодушно ги дарува трговците како Хаџи Валчо и др. Многу познати христијани од тоа време го посетуваат или живеат во него: [[Софрониј Врачански]], [[Неофит Бозвели]], [[Иларион Макариополски]] и други. [[Свети Паисиј Хилендарски|Отец Паисиј]] ја пишува таму својата ''[[Свети Паисиј Хилендарски#"Историjа словенобугарска"|Историја славјанобугарска]]''. Во 70-тите години на 20 век грчката влада предлага да се изгради електрична мрежа во [[Света Гора]]. Светата заедница, владејачка монашката република одбива и оттогаш секој манастир се напојува со автономни електрогенератори. Така Хилендар е електрифициран во 80-тите години на 20 век. Во 2004 година се случува инцидент со електрична грејна печка во стариот дел на манастирот. Избувнува силен пожар, кој значително го оштетил северозападното станбено крило. И во моментов продолжуваат да се извршуваат обновување работи. == Извори == {{наводи}} {{Манастири на Света Гора}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Манастири на Света Гора]] [[Категорија:Светско наследство во Грција]] [[Категорија:Цркви од 12 век]] [[Категорија:Српска православна црква]] [[Категорија:Византиска архитектура]] d75ndx5fuiq63tnprf76jnl9m2bivyh 0 1031990 5583039 5224998 2026-06-26T19:49:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583039 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; clear:right; padding:0.3em; margin-left:15px; border:1px solid #B8C7D9; background:#f5faff; font-size:90%; line-height:1.5em" |- style="background:#cedff2; text-align:center;" !'''Ватерполо на<br />Летните олимписки игри<br />2012'''<br />[[Податотека:Water polo pictogram.svg|50px]] |- style="background:#deeaf6; text-align:center;" |align="center"|Турнири |- |align="center"|[[Ватерполо на Летните олимписки игри 2012 – турнир во машка конкуренција|мажи]]&emsp;&emsp;[[Ватерполо на Летните олимписки игри 2012 – турнир во женска конкуренција|жени]] |} Турнирите во '''[[Ватерполо]]''' на '''[[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]]''' во [[Лондон]], [[Велика Британија]] се одржале во новата [[Ватерполо арена (Лондон)|Ватерполо арена]], која е во склоп на [[Олимписки парк (Лондон)|Олимпискиот парк]] од [[29 јули]] до [[12 август]]. За време на натпреварите во ватерполо, арената собирала 5.000 гледачи. Дванаесет репрезентации учествувале во машкиот турнир, и осум репрезентации во женскиот турнир. Во машкиот турнир златото го освоила репрезентацијата на [[Хрватска]], пред [[Италија]] и [[Србија]], кои го освоиле среброто и бронзата. Во женскиот турнир златотo го освоила репрезентацијата на [[САД]], пред [[Шпанија]] и [[Австралија]], на кои им припаднале среброто и бронзата. == Квалификации == Двете репрезентации на Австралија, се квалификувале директно, додека пак африканските квалификации не се одржале и бројот на места од светскот квалификациски турнир се зголемил на 4.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fina.org/H2O/docs/events/london2012/wp/wp_qual.pdf |title=Water Polo qualification |accessdate=2012-07-20 |archive-date=2012-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203153015/http://www.fina.org/H2O/docs/events/london2012/wp/wp_qual.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fina.org/H2O/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=276&Itemid=763 |title=2012 Olympic Games |accessdate=2012-07-20 |archive-date=2011-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616232350/http://www.fina.org/H2O/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=276&Itemid=763 }}</ref> === Мажи === {{Главна|Ватерполо на Летните олимписки игри 2012 – турнир во машка конкуренција}} {| class="wikitable" ! Турнир !! Датум !! Место !! Бр<br />на места !! Држава(и)<br />квалификувани |- | Домаќин || – || – || align="center"|1 || {{wp|GBR}} |- | Светска Лига || 21–26 јуни 2011 || {{знамеикона|ITA}} [[Фиренца]], [[Италија]] || align="center"|1 ||{{wp|SRB}} |- | [[Ватерполо на светското првенство во водени спортови 2011 - турнир во машка конкуренција|Светско првенство]] || 16–31 јули 2011 || {{знамеикона|CHN}} [[Шангај]], [[Кина]] || align="center"|3 || {{wp|ITA}}<br />{{wp|CRO}}<br />{{wp|HUN}} |- | Пан Американски игри || 23–29 октомври 2011 || {{знамеикона|MEX}} [[Гвадалахара]], [[Мексико]] || align="center"|1 || {{wp|USA}} |- | Азиско првенство || 23–29 јануари 2012 || {{знамеикона|JPN}} [[Чиба Сити]], [[Јапонија]] || align="center"|1 ||{{wp|KAZ}} |- | [[Океанија]] || – || – || align="center"|1 || {{wp|AUS}} |- | Светски квалификициски турнир || 1–8 април 2012 || {{знамеикона|CAN}} [[Едмонтон]], [[Канада]]<ref name=swimmingworldmagazine>[http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/25929.asp?q=FINA-Selects-Catania,-Casablanca-as-Future-Host-Cities;-Creates-Open-Water-%22School-for-Officials%22 FINA selects Catania, Casablanca as future host cities; Creates Open Water "School for Officials"]</ref> || align="center"|4 || {{wp|MNE}}<br />{{wp|ESP}}<br />{{wp|GRE}}<br />{{wp|ROM}} |- ! Вкупно !! colspan="2"| !! 12 !! |} === Жени === {{Главна|Ватерполо на Летните олимписки игри 2012 – турнир во женска конкуренција}} {| class="wikitable" ! Турнир !! Датум !! Место !! Бр<br />на места !! Држава(и)<br />квалификувани |- | Домаќин || – || – || align="center"|1 || {{wpw|GBR}} |- | Пан Американски игри || 23–28 октомври 2011 || {{знамеикона|MEX}} [[Гвадалахара]], [[Мексико]] || align="center"|1 || {{wpw|USA}} |- | Азиско првенство || 23–29 јануари 2012 || {{знамеикона|JPN}} [[Чиба Сити]], [[Јапонија]] || align="center"|1 ||{{wpw|CHN}} |- | [[Океанија]] || – || – || align="center"|1 || {{wpw|AUS}} |- | Светски квалификациски турнир|| 15–22 април 2012 || {{знамеикона|ITA}} [[Трст]], [[Италија]]<ref name=swimmingworldmagazine/> || align="center"|4 ||{{wpw|ESP}}<br />{{wpw|ITA}}<br />{{wpw|RUS}}<br />{{wpw|HUN}} |- ! Вкупно !! colspan="2"| !! 8 !! |} == Извлекување на групи == Извлекувањето на групите за олимпискиот турнир се одржало во мај [[2012]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/news/articles/draw-announced-for-olympic-water-polo-competition.html |title=Draw announced for Olympic Water Polo competition |accessdate=2012-12-08 |archive-date=2012-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120914213916/http://www.london2012.com/news/articles/draw-announced-for-olympic-water-polo-competition.html |url-status=dead }}</ref> ;Мажи {|class="wikitable" width=450 ! Група A !! Група Б |- | {{wp|GRE}} || {{wp|HUN}} |- | {{wp|ITA}} || {{wp|MNE}} |- | {{wp|KAZ}} || {{wp|ROM}} |- | {{wp|ESP}} || {{wp|GBR}} |- | {{wp|AUS}} || {{wp|USA}} |- | {{wp|CRO}} || {{wp|SRB}} |} ;Жени {|class="wikitable" width=450 ! Група A !! Група Б |- | {{wpw|HUN}} || {{wpw|ITA}} |- | {{wpw|ESP}} || {{wpw|GBR}} |- | {{wpw|CHN}} || {{wpw|RUS}} |- | {{wpw|USA}} || {{wpw|AUS}} |- |} == Освојувачи на медали == === Табела на медали === {| {{RankedMedalTable}} |- | rowspan="2"| 1 ||align=left|{{flagIOC|CRO|2012 }} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | align=left|{{flagIOC|USA|2012 }} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | rowspan="2"| 3 ||align=left|{{flagIOC|ITA|2012 }} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | align=left|{{flagIOC|ESP|2012 }}|| 0 || 1 || 0 || 1 |- | rowspan="2"| 5 || align=left|{{flagIOC|AUS|2012 }} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left|{{flagIOC|SRB|2012 }} || 0 || 0 || 1 || 1 |- !colspan=2| Вкупно|| 2 || 2 || 2 || 6 |} === Дисциплини === {| {{MedalistTable|type=Категорија}} |- |[[Ватерполо на Летните олимписки игри 2012 – турнир во машка конкуренција|Машки турнир]] | {{flagIOCteam|CRO|2012 }}<br />[[Јосип Павич]]<br />[[Дамир Бурич (ватерполо)|Дамир Бурич]]<br />[[Михо Бошковиќ]]<br />[[Никша Добуд]]<br />[[Маро Јоковиќ]]<br />[[Петар Муслим]]<br />[[Иван Буљубашиќ]]<br />[[Андро Бушље]]<br />[[Сандро Сукно]]<br />[[Самир Барач]]<br />[[Игор Хиниќ]]<br />[[Пауло Обрадовиќ]]<br />[[Франо Вичан]] | {{flagIOCteam|ITA|2012 }}<br />[[Стефано Тампести]]<br />[[Амаурис Перес]]<br />[[николо Гито]]<br />[[Пјетро Фиљоли]]<br />[[Алекс Гиоргети]]<br />[[Маурицио Фелуго]]<br />[[Масимо Гиакопо]]<br />[[Валентино Гало]]<br />[[Кристијан Перскиути]]<br />[[Дени Фиорентини]]<br />[[Матео Аикарди]]<br />[[Данијел Премуш]]<br />[[Џакомо Пасторино]] | {{flagIOCteam|SRB|2012 }}<br />[[Слободан Соро]]<br />[[Алекса Шапуњич]]<br />[[Живко Гоциќ]]<br />[[Вања Удовичиќ]]<br />[[Душан Мандич]]<br />[[Душко Пјелтовиќ]]<br />[[Слободан Никиќ]]<br />[[Милан Алексич]]<br />[[Никола Раден]]<br />[[Филип филиповиќ]]<br />[[Андрија Прлаиновиќ]]<br />[[Стеван Митровиќ]]<br />[[Гојко Пјетловиќ]] |- |[[Ватерполо на Летните олимписки игри 2012 – турнир во женска конкуренција|Женски турнир]] | {{flagIOCteam|USA|2012 }}<br />[[Елизабет Армстронг]]<br />[[Хедер Петри]]<br />[[Мелиса Сајдман]]<br />[[Бренда Виља]]<br />[[Лорен Венгер]]<br />[[Меги Стефенс]]<br />[[Кортни Метјусон]]<br />[[Џесика Стефенс]]<br />[[Елзи Виндс]]<br />[[Кели Рулон]]<br />[[Аника Драјс]]<br />[[Ками Крег]]<br />[[Тумуајали Анае]] | {{flagIOCteam|ESP|2012 }}<br />[[Маура Естер]]<br />[[Марта Бах]]<br />[[Ана Еспар]]<br />[[Розер Тараго]]<br />[[Матилде Ортиз]]<br />[[Џенифер Пареха]]<br />[[Лорена Миранда]]<br />[[Марија дел Пилар Пења]]<br />[[Андреа Биас]]<br />[[Она Мезекуер]]<br />[[Марија Гарсија Годоу]]<br />[[Лаура Лопес]]<br />[[Ана Копадо]] |valign=top|{{flagIOCteam|AUS|2012 }}<br />[[Викторија Браун]]<br />[[Џема Бедсворт]]<br />[[Софи Смит]]<br />[[Холи Линколн-Смит]]<br />[[Џејн Моран]]<br />[[Бронвен Нокс]]<br />[[Роуена Вебстер]]<br />[[Кејт Гунтер]]<br />[[Гленкора Ралф]]<br />[[Ешли Саутерн]]<br />[[Мелиса Рипон]]<br />[[Никола Загаме]]<br />[[Алиша МекКормак]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.fina.org/ FINA.org] * [http://www.olympic.org/ МОК] * [http://www.london2012.com/ ЛОИ Лондон 2012.] {{Семарх|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130228114959/http://www.london2012.com/ |date=2013-02-28 }} {{Натпревари на ЛОИ 2012}} [[Категорија:Спортови на Летните олимписки игри 2012]] [[Категорија:Ватерполо]] [[Категорија:Ватерполо на Летните олимписки игри 2012]] n6pbe4k5fdaiqqnpetaiyuzzpsfua01 0 1034507 5583071 5123695 2026-06-26T20:55:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583071 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Womens Olympic Road Race Peleton - July 2012.jpg|thumb|right|Групата на самиот почеток на трката, упатувајќи се кон југозапад низ лондонските предградија.]] {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} '''Друмската трка за жени''', дел од [[Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|олимписките велосипедски настани]] на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]], се одржала на 29 јули во [[Лондон]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/games/sport-competition-schedules/olympic-sport-competition-schedule.php?sport=Cycling+-+Road&venue=&date=&Search.x=38&Search.y=13 |title=Olympic sport competition schedule |publisher=Лондон 2012 |accessdate=2012-03-15 |archive-date=2012-12-04 |archive-url=https://archive.today/20121204141248/http://www.london2012.com/spectators/ |url-status=dead }}</ref> Друмската трка се одржала на патека, која започнала и завршила пред [[Бакингемска палата|Бакингемската палата]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/games/venues/the-mall.php |title=The Mall &#124; Venues |publisher=Лондон 2012 |date= |accessdate=2011-10-25 |archive-date=2012-12-04 |archive-url=https://archive.today/20121204172245/www.london2012.com/games/venues/the-mall.php |url-status=dead }}</ref> и се упатила кон Сари. [[Никол Кук]] од Велика Британија била бранител на титулата од Пекинг. Друмската трка започнала пред Бакингемската палата пред возачите да се упатат кон југозапад низ градот. Потоа тие ја преминале реката [[Темза]] преку мостот Патни и продолжиле низ парковите Ричмонд, Баши и поминале крај судската палата Хемптон. Делот во Сари бил одбележан со неколку кругови на предизвикувачкото искачување Бокс Хил (девет за друмската трка за мажи, два круга за женската трка), пред возачите да се упатат кон север низ Ледерхед, Ешер, Кингстон, паркот Ричмонд и повторно пред Бакингемската палата за крај.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-road/event/men-road-race/competition-format/index.html |title=Road Race format competition |publisher=Лондон 2012 |accessdate=2012-05-01 |archive-date=2012-09-10 |archive-url=https://archive.today/20120910004335/http://www.london2012.com/cycling-road/event/men-road-race/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> Во борбата со дождот, трката ја освоила [[Маријане Вос]] од Холандија, освојувајќи го златниот медал. Британката [[Лизи Армитстед]] била втора, додека Русинката [[Олга Забелинскаја]] пристигнала трета.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.london2012.com/news/articles/vos-wins-thrilling-road-race.html | title = Vos wins thrilling Road Race | publisher = Лондон 2012 | date = 29 јули 2012 | accessdate = 2012-07-29 | archive-date = 2012-12-08 | archive-url = https://archive.today/20121208204147/http://www.london2012.com/news/articles/vos-wins-thrilling-road-race.html | url-status = dead }}</ref> == Распоред == {| class="wikitable" |- !Датум !Време !Крај !Коло |- |style=background:lemonchiffon|Недела, 29 јули 2012 ||style=background:lemonchiffon| '''12:00''' ([[UTC+01:00]]) ||style=background:lemonchiffon| '''15:35''' ([[UTC+01:00]]) ||style=background:lemonchiffon|'''Финале''' |} == Резултати == [[Податотека:Cycle race on Hampton Court rd.jpg|thumb|Некои од велосипедистите и долгата колона возила за поддршка кај судската палата Хемптон]]. [[Податотека:Olympic Road Race Womens winners, London - July 2012.jpg|thumb|left|Трите медалистки на олимписката друмска трка за жени во Лондон, кога поминуваат низ паркот Ричмонд во југозападен Лондон, околу 10 километри пред крајот. Од лево кон десно: Лизи Армитстед, Маријане Вос и Олга Забелинскаја.]] Првичната почетна листа била објавена на 23 јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cyclingweekly.co.uk/news/latest/534042/london-2012-olympic-games-women-s-road-race-start-list.html|title=Олимписки игри Лондон 2012: Почетна список на женската друмска трка|last=|first=|date=2012-07-23|work=cyclingweekly.co.uk|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> Конечната почетна листа<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.london2012.com/cycling-road/event/women-road-race/phase=crw012100/index.html|title=Друмска трка за жени|work=london2012.com|accessdate=28 јули 2012|archive-date=2012-12-05|archive-url=https://archive.today/20121205195557/www.london2012.com/cycling-road/event/women-road-race/phase=crw012100/index.html|url-status=dead}}</ref> била поправена со повлекувањето на Ли Ваи Ше од Хонгконг, која го напуштила Хонгконг со цел да имаат само едно место по квалификацискиот систем и германската екипа, која решила да ја замени Клаудија Хојслер со Шарлот Бекер.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=BDR benennt Frauen-Aufgebot|url=http://www.sport1.de/de/olympia/olympia_sommer/newspage_591934.html|work=sport1.de|accessdate=28 јули 2012|language=германски|date=28 јули 2012|archive-date=2014-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201174604/http://www.sport1.de/de/olympia/olympia_sommer/newspage_591934.html|url-status=dead}}</ref> {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align:center;" |- !Место !!Возач !!Време<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-road/event/women-road-race/phase=crw012100/index.html |title=архивска копија |accessdate=2012-12-05 |archive-date=2012-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112204026/http://www.london2012.com/cycling-road/event/women-road-race/phase=crw012100/index.html |url-status=dead }}</ref> |- |[[Податотека:Gold medal icon.svg]] |align=left|{{спортистзнаме|[[Маријане Вос]]|ХОЛ}} |3:35:29 |- |[[Податотека:Silver medal icon.svg]] |align=left|{{спортистзнаме|[[Лизи Армитстед]]|ВБР}} |{{right|и.в.}} |- |[[Податотека:Bronze medal icon.svg]] |align=left|{{спортистзнаме|[[Олга Забелинскаја]]|РУС}} |3:35:31 |- |4 |align=left|{{спортистзнаме|[[Ина-Јоко Тојтенберг]]|ГЕР}} |3:35:56 |- |5 |align=left|{{спортистзнаме|[[Џорџа Бронѕини]]|ИТА}} |{{right|и.в.}} |- |6 |align=left|{{спортистзнаме|[[Ема Јохансон]]|ШВЕ}} |{{right|и.в.}} |- |7 |align=left|{{спортистзнаме|[[Шели Олдс]]|САД}} |{{right|и.в.}} |- |8 |align=left|{{спортистзнаме|[[Полин Феран-Прево]]|ФРА}} |{{right|и.в.}} |- |9 |align=left|{{спортистзнаме|[[Лизбет де Вохт]]|БЕЛ}} |{{right|и.в.}} |- |10 |align=left|{{спортистзнаме|[[Од Бјаник]]|ФРА}} |{{right|и.в.}} |- |11 |align=left|{{спортистзнаме|[[Катарзина Павловска]]|ПОЛ}} |{{right|и.в.}} |- |12 |align=left|{{спортистзнаме|[[Жоел Нименвил]]|КАН}} |{{right|и.в.}} |- |13 |align=left|{{спортистзнаме|[[На Ах-Реум]]|КОР}} |{{right|и.в.}} |- |14 |align=left|{{спортистзнаме|[[Анемик ван Влутен]]|ХОЛ}} |{{right|и.в.}} |- |15 |align=left|{{спортистзнаме|[[Алена Амијалиусик]]|БЛР}} |{{right|и.в.}} |- |16 |align=left|{{спортистзнаме|[[Ешли Мулман]]|ЈАР}} |{{right|и.в.}} |- |17 |align=left|{{спортистзнаме|[[Грете Трајер]]|ЕСТ}} |{{right|и.в.}} |- |18 |align=left|{{спортистзнаме|[[Линда Вилумсен]]|НЗЛ}} |{{right|и.в.}} |- |19 |align=left|{{спортистзнаме|[[Емилија Фалин]]|ШВЕ}} |{{right|и.в.}} |- |20 |align=left|{{спортистзнаме|[[Пија Сундстет]]|ФИН}} |{{right|и.в.}} |- |21 |align=left|{{спортистзнаме|[[Кристин Мажеру]]|ЛУК}} |{{right|и.в.}} |- |22 |align=left|{{спортистзнаме|[[Полона Батагељ]]|СЛО}} |{{right|и.в.}} |- |23 |align=left|{{спортистзнаме|[[Клемилда Фернандес]]|БРА}} |{{right|и.в.}} |- |24 |align=left|{{спортистзнаме|[[Евелин Стивенс]]|САД}} |{{right|и.в.}} |- |25 |align=left|{{спортистзнаме|[[Татјана Антошина]]|РУС}} |{{right|и.в.}} |- |26 |align=left|{{спортистзнаме|[[Евелин Гарсија]]|ЕСА}} |{{right|и.в.}} |- |27 |align=left|{{спортистзнаме|[[Денис Рамсден]]|КАН}} |{{right|и.в.}} |- |28 |align=left|{{спортистзнаме|[[Јоана ван де Винкел]]|ЈАР}} |{{right|и.в.}} |- |29 |align=left|{{спортистзнаме|[[Мајке Полспул]]|БЕЛ}} |3:36:01 |- |30 |align=left|{{спортистзнаме|[[Татјана Гудерзо]]|ИТА}} |{{right|и.в.}} |- |31 |align=left|{{спортистзнаме|[[Никол Кук]]|ВБР}} |{{right|и.в.}} |} {{col-2}} {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align:center;" |- !Место !!Возач !!Време |- |32 |align=left|{{спортистзнаме|[[Клара Хју]]|КАН}} |{{right|и.в.}} |- |33 |align=left|{{спортистзнаме|[[Трикси Ворак]]|ГЕР}} |3:36:04 |- |34 |align=left|{{спортистзнаме|[[Ноеми Кантеле]]|ИТА}} |{{right|и.в.}} |- |35 |align=left|{{спортистзнаме|[[Кристин Армстронг]]|САД}} |3:36:16 |- |36 |align=left|{{спортистзнаме|[[Амбер Небен]]|САД}} |3:36:20 |- |37 |align=left|{{спортистзнаме|[[Џудит Арнт]]|ГЕР}} |3:36:28 |- |38 |align=left|{{спортистзнаме|[[Лариса Панкова]]|РУС}} |3:37:22 |- |39 |align=left|{{спортистзнаме|[[Шара Гило]]|АВС}} |{{right|s.t.}} |- |40 |align=left|{{спортистзнаме|[[Ема Пули]]|ВБР}} |3:37:36 |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Ингрид Дрексел]]|МЕК}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Лус Гуневејк]]|ХОЛ}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Шарлот Бекер]]|ГЕР}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Ксин Лиу]]|КИН}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Монија Бакеле]]|ИТА}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Фернанда да Силва (велосипедист)|Фернанда да Силва]]|БРА}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Елен ван Дејк]]|ХОЛ}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Луси Мартин]]|ВБР}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Хсиао Меи-ју]]|ТПЕ}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Алона Андрук]]|УКР}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Одри Кордон]]|ФРА}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Лудивин Анрион]]|БЕЛ}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Робин де Грот]]|ЈАР}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Аманда Спрат]]|АВС}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Кло Хоскинг]]|АВС}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Јумари Гонсалес]]|КУБ}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Емили Моберг]]|НОР}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Изабел Седерберг]]|ШВЕ}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Џејми Вонг]]|ХКГ}} |{{Tooltip|OTL|Над временската граница}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Мајуко Хагивара]]|ЈАП}} |{{Tooltip|DNF|Не завршила}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Даниелис Гарсија]]|ВЕН}} |{{Tooltip|DNF|Не завршила}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Паола Муњос]]|ЧИЛ}} |{{Tooltip|DNF|Не завршила}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Аурели Халбвакс]]|МРИ}} |{{Tooltip|DNF|Не завршила}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Елена Чалик]]|АЗЕ}} |{{Tooltip|DNF|Не завршила}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Јутатип Манепан]]|ТАЈ}} |{{Tooltip|DNF|Не завршила}} |- | – |align=left|{{спортистзнаме|[[Жанилдес Фернандес]]|БРА}} |{{Tooltip|DNF|Не завршила}} |} {{col-end}} ;Над временската граница (OTL) :Според одредбите на [[UCI]] за еднодневни друмски трки (член 2 март 039), „Секој возач, кој ќе заврши во време поголемо за 5% од она на победникот, не треба да биде пласиран“.<ref>{{citation|pages=31| url=http://www.uci.ch/includes/asp/getTarget.asp?type=FILE&id=34028| publication-date=1 февруари 2012|title=UCI Cycling Regulations, Part II: Road Races| publisher=[[UCI]]}}</ref> Победничкото време на Маријане Вос резултирало со временска граница од 3 часа, 50 минути и 27 секунди. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} * [https://web.archive.org/web/20120501191016/http://www.london2012.com/cycling-road/event/women-road-race/index.html Друмска трка за жени] на Лондон 2012 [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Друмска трка за жени]] [[Категорија:Друмскиот велосипедизам во 2012 година|Друмска трка за жени]] s8eu94125zxb5pus3sjqz7pbm0vkt66 0 1034958 5583073 5068130 2026-06-26T20:56:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583073 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} '''Екипниот спринт за мажи''' на '''[[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]]''' во Лондон, Велика Британија, се одржал на [[Лондонски велопарк|лондонскиот велопарк]] на 2 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track |title=архивска копија |accessdate=2012-05-25 |archive-date=2012-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523001750/http://www.london2012.com/cycling-track/ |url-status=dead }}</ref> Екипниот спринт започнал со квалификации, кога најдобрите осум екипи продолжиле во првото коло (4. против 5., 3. против 6., 2. против 7. и 1. против 8.). Четирите победнички екипи од првото коло се натпреварувале за медали, каде најдобрите две екипи се натпреварувале за злато, додека останатите две екипи се бореле за бронзата. Преостанатите екипи биле сместени од петтото до осмото место според времињата од првото коло.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track/event/men-team-sprint/competition-format/index.html |title=архивска копија |accessdate=2012-09-04 |archive-date=2012-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120801152328/http://www.london2012.com/cycling-track/event/men-team-sprint/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> Екипата на [[Велика Британија]] била составена од [[Филип Хиндс]], [[Крис Хој]] и [[Џејсон Кени]] го освоила златниот медал со време од 42,6 секунди, рушејќи го светскиот рекорд. [[Франција]] го освоила сребрениот медал, а [[Германија]] бронзата. == Распоред == <small>Сите времиња се според [[UTC+1]]</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- |style=background:lemonchiffon|Четврток, 2 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| <b>16:15 ||style=background:lemonchiffon| <b>Квалификации и финале |} == Резултати == === Квалификации === {| class="wikitable sortable" |- !Место !Земја !class="unsortable"|Велосипедисти !Резултат !class="unsortable"|Забелешка |-bgcolor=ccffcc | 1 | {{flagIOCteam|GBR|2012 Summer}} | [[Филип Хиндс]]<br>[[Крис Хој]]<br>[[Џејсон Кени]] | 43,065 | К, ОР |-bgcolor=ccffcc | 2 | {{flagIOCteam|FRA|2012 Summer}} | [[Грегори Боже]]<br>[[Микаел Далмеида]]<br>[[Кевин Сиро]] | 43,097 | К, ОР* |-bgcolor=ccffcc | 3 | {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} | [[Метју Глецер]]<br>[[Шејн Перкинс]]<br>[[Скот Сандерленд (велодромски велосипедист)|Скот Сандерленд]] | 43,377 | К |-bgcolor=ccffcc | 4 | {{flagIOCteam|RUS|2012 Summer}} | [[Сергеј Борисов (велосипедист)|Сергеј Борисов]]<br>[[Денис Дмитриев]]<br>[[Сергеј Кочеров]] | 43,681 | К, ОР* |-bgcolor=ccffcc | 5 | {{flagIOCteam|GER|2012 Summer}} | [[Рене Ендерс]]<br>[[Максимилијан Леви]]<br>[[Роберт Ферстеман]] | 43,710 | К |-bgcolor=ccffcc | 6 | {{flagIOCteam|CHN|2012 Summer}} | [[Ченг Чангсонг]]<br>[[Џанг Леи (велосипедист)|Џанг Леи]]<br>[[Џанг Миао (велосипедист)|Џанг Миао]] | 43,751 | К |-bgcolor=ccffcc | 7 | {{flagIOCteam|NZL|2012 Summer}} | [[Еди Докинс]]<br>[[Итан Мичел]]<br>[[Сајмон ван Велтховен]] | 44,175 | К |-bgcolor=ccffcc | 8 | {{flagIOCteam|JPN|2012 Summer}} | [[Сеичиро Накагава]]<br>[[Јудаи Нита]]<br>[[Казунари Ватанабе]] | 44,324 | К |- | 9 | {{flagIOCteam|VEN|2012 Summer}} | [[Херсони Канелон]]<br>[[Сезар Маркано]]<br>[[Анхел Полгар]] | 44,654 | |- | 10 | {{flagIOCteam|POL|2012 Summer}} | [[Маќеј Бјелецки]]<br>[[Дамијан Зјелињски]]<br>[[Камил Кучињски]] | 44,712 | |} * К = квалификувани; ОР = олимписки рекорд * <small>Олимпискиот рекорд бил урнат најпрвин од Русија, потоа Франција (во истата група како Австралија) и на крајот во последната група од Велика Британија.</small> === Прво коло === {| class="wikitable sortable" |- !Група !Место !Земја !Резултат !class="unsortable"|Забелешка |-bgcolor=ccffcc | 4 | 1 | {{flagIOCteam|GBR|2012 Summer}} | 42,747 | СР |-bgcolor=ccffcc | 3 | 2 | {{flagIOCteam|FRA|2012 Summer}} | 42,991 | ОР* |-bgcolor=ccffcc | 1 | 3 | {{flagIOCteam|GER|2012 Summer}} | 43,178 | |-bgcolor=ccffcc | 2 | 4 | {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} | 43,261 | |- | 3 | 5 | {{flagIOCteam|NZL|2012 Summer}} | 43,495 | |- | 2 | 6 | {{flagIOCteam|CHN|2012 Summer}} | 43,505 | |- | 1 | 7 | {{flagIOCteam|RUS|2012 Summer}} | 43,909 | |- | 4 | 8 | {{flagIOCteam|JPN|2012 Summer}} | 43,964 | |} * СР = светски рекорд; ОР = олимписки рекорд * <small>Франција го поставила олимпискиот рекорд во третата група, пред Велика Британија да го постави новиот светски рекорд во четвртата група.</small> === Коло за медали === {| class="wikitable" !Натпревар за !style="width:10em"|Екипа !Време !Место |- |rowspan=2 align=center| '''злато''' || {{flagIOCteam|GBR|2012 Summer}} || 42,600 (СР) ||align=center|{{Златен медал}} |- | {{flagIOCteam|FRA|2012 Summer}} || 43,013 ||align=center| {{Сребрен медал}} |- |rowspan=2 align=center| '''бронза''' || {{flagIOCteam|GER|2012 Summer}} || 43,209 ||align=center| {{Бронзен медал}} |- | {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} || 43,355 ||align=center| 4 |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Екипен спринт за мажи]] btxq27o5o9hj6hnehbk4udo5tyb3qe1 0 1034978 5583072 5066874 2026-06-26T20:55:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583072 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} '''Екипниот спринт за жени''' на '''[[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]]''' во Лондон, Велика Британија, се одржал на [[Лондонски велопарк|лондонскиот велопарк]] на 2 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track |title=архивска копија |accessdate=2012-05-25 |archive-date=2012-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523001750/http://www.london2012.com/cycling-track/ |url-status=dead }}</ref> Екипниот спринт започнал со квалификации, кога најдобрите осум екипи продолжиле во првото коло (4. против 5., 3. против 6., 2. против 7. и 1. против 8.). Четирите победнички екипи од првото коло се натпреварувале за медали, каде најдобрите две екипи се натпреварувале за злато, додека останатите две екипи се бореле за бронзата. Преостанатите екипи биле сместени од петтото до осмото место според времињата од првото коло.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track/event/women-team-sprint/competition-format/index.html |title=архивска копија |accessdate=2013-01-28 |archive-date=2012-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120801152911/http://www.london2012.com/cycling-track/event/women-team-sprint/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> [[Кристина Фогел]] и [[Миријам Велте]] од [[Германија]] го освоиле златниот медал со време од 32,798 секунди. [[Кина]] го освоила сребрениот медал, а [[Австралија]] бронзата. == Распоред == <small>Сите времиња се според [[UTC+1]]</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- |style=background:lemonchiffon|Четврток, 2 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| <b>16:00 ||style=background:lemonchiffon| <b>Квалификации и финале |} == Резултати == === Квалификации === {| class="wikitable sortable" |- !Место !Земја !class="unsortable"|Велосипедисти !Резултат !class="unsortable"|Забелешка |-bgcolor=ccffcc | 1 | {{flagIOCteam|CHN|2012 Summer}} | [[Гонг Џинџие]]<br>[[Гуо Шуанг]] | 32,447 | К, СР |-bgcolor=ccffcc | 2 | {{flagIOCteam|GBR|2012 Summer}} | [[Викторија Пендлтон]]<br>[[Џесика Варниш]] | 32,526 | К, СР* |-bgcolor=ccffcc | 3 | {{flagIOCteam|GER|2012 Summer}} | [[Кристина Фогел]]<br>[[Миријам Велте]] | 32,630 | К |-bgcolor=ccffcc | 4 | {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} | [[Карли Мекулок]]<br>[[Ана Мирес]] | 32,825 | К |-bgcolor=ccffcc | 5 | {{flagIOCteam|NED|2012 Summer}} | [[Ивон Хејгенар]]<br>[[Вили Канис]] | 33,253 | К |-bgcolor=ccffcc | 6 | {{flagIOCteam|FRA|2012 Summer}} | [[Санди Клер]]<br>[[Виржини Киф]] | 33,638 | К |-bgcolor=ccffcc | 7 | {{flagIOCteam|UKR|2012 Summer}} | [[Љубов Шулика]]<br>[[Олена Чиос]] | 33,708 | К |-bgcolor=ccffcc | 8 | {{flagIOCteam|VEN|2012 Summer}} | [[Даниела Лареал]]<br>[[Маријаестела Вилера]] | 34,320 | К |- | 9 | {{flagIOCteam|KOR|2012 Summer}} | [[Ле Еун-Ји]]<br>[[Ле Хие-Јин]] | 34,636 | |- | 10 | {{flagIOCteam|COL|2012 Summer}} | [[Дијана Гарсија (велосипедист)|Дијана Гарсија]]<br>[[Јулијана Гавирија]] | 34,870 | |} * К = квалификувани; СР = светски рекорд * <small>Возењето на Варниш и Пендлтон за Велика Британија се случуло пред тоа на Гонг и Гуо од Кина и тие први го урнале светскиот рекорд. Но, веднаш потоа биле поразени од кинеската екипа во следната група.</small> === Прво коло === {| class="wikitable sortable" |- !Група !Место !Земја !Резултат !class="unsortable"|Забелешка |-bgcolor=ccffcc | 4 | 1 | {{flagIOCteam|CHN|2012 Summer}} | 32,422 | СР |-bgcolor=ccffcc | 2 | 2 | {{flagIOCteam|GER|2012 Summer}} | 32,701 | |-bgcolor=ccffcc | 1 | 3 | {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} | 32,806 | |-bgcolor=ccffcc | 3 | 4 | {{flagIOCteam|UKR|2012 Summer}} | 33,620 | |- | 1 | 5 | {{flagIOCteam|NED|2012 Summer}} | 33,090 | |- | 2 | 6 | {{flagIOCteam|FRA|2012 Summer}} | 33,707 | |- | 4 | 7 | {{flagIOCteam|VEN|2012 Summer}} | 34,415 | |- | 3 | 8 | {{flagIOCteam|GBR|2012 Summer}} | <strike>32,567</strike> | РЕЛ* |} * СР = светски рекорд * <small>Велика Британија победила во својата група со време кое биле доволно за натпревар за златото, но ти биле поместени на последното место поради рана измена.</small> === Коло за медали === {| class="wikitable" !Натпревар за !style="width:10em"|Екипа !Време !Место !Забелешка |- |rowspan=2 align=center| '''злато''' || {{flagIOCteam|GER|2012 Summer}} || 32,798 ||align=center| {{Златен медал}}|| |- | {{flagIOCteam|CHN|2012 Summer}} || <strike>32,619</strike> ||align=center| {{Сребрен медал}}|| РЕЛ* |- |rowspan=2 align=center| '''бронза''' || {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} || 32,727 ||align=center| {{Бронзен медал}}|| |- | {{flagIOCteam|UKR|2012 Summer}} || 33,491 ||align=center| 4|| |} * <small>Кина имала најдобро време во финалето, но тие биле поместени на второто место поради рана измена.</small> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Екипен спринт за жени]] 4go6s7hnyvbd19e6bx4yjhswixq9ynk 0 1035099 5583076 5104558 2026-06-26T20:57:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583076 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} Кеирин за жени на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]] се одржала на [[Лондонски велопарк|лондонскиот велопарк]] на 3 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track |title=архивска копија |accessdate=2012-05-25 |archive-date=2012-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523001750/http://www.london2012.com/cycling-track/ |url-status=dead }}</ref> Трките во кеирин вклучуваат пет и пол круга на велодромот зад мотор, по што следуваат два и пол круга спринт до крајот. Најпрвин, трката започнува во воведните групи и репасажи, потоа полуфинале и на крај самото финале. Во групите и репасажите настапуваат по 12 учесници. Во полуфиналето од преостанатите 12 остануваат по шест финалисти. Во самото финале исто така се случува и борбата помеѓу седмото и дванаесеттото место.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track/event/women-keirin/competition-format/index.html |title=архивска копија |accessdate=2012-09-03 |archive-date=2012-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805125903/http://www.london2012.com/cycling-track/event/women-keirin/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> [[Викторија Пендлтон]] од [[Велика Британија]] го освоила златниот медал.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track/event/women-keirin/phase=ctw008100/doc=results.html |title=архивска копија |accessdate=2013-01-03 |archive-date=2012-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031002744/http://www.london2012.com/cycling-track/event/women-keirin/phase=ctw008100/doc=results.html |url-status=dead }}</ref> == Распоред == <small>Сите времиња се според [[UTC+01:00]]</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- |style=background:lemonchiffon|Петок, 3 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| <b>16:00 ||style=background:lemonchiffon| <b> 1 коло, репасаж, 2 коло и финале |} == Резултати == === Група 1 === {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|'''[[Кристина Фогел]]|ГЕР}}''' |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|'''[[Екатерина Гниденко]]|РУС}}''' |- |align=center|3 |{{спортистзнаме|[[Лисандра Гуера]]|КУБ}} |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Јулијана Гавирија]]|КОЛ}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Моник Саливен]]|КАН}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Клара Санчес (велосипедист)|Клара Санчес]]|ФРА}} |} === Група 2 === {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|'''[[Викторија Пендлтон]]|ВБР}}''' |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|'''[[Ана Мирс]]|АВС}}''' |- |align=center|3 |{{спортистзнаме|[[Наташа Хансен]]|НЗЛ}} |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Фатеха Мустапа]]|МАЛ}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Љубов Шулика]]|УКР}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Вили Канис]]|ХОЛ}} |} === Група 3 === {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|'''[[Гуо Шуанг]]|КИН}}''' |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|'''[[Симона Крупекаите]]|ЛИТ}}''' |- |align=center|3 |{{спортистзнаме|[[Даниела Лареал]]|ВЕН}} |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Ле Ваи Зе]]|ХКГ}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Ле Хие-Јин]]|КОР}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Олга Панарина]]|БЛР}} |} === Репасажи === ==== Репасаж 1 ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|'''[[Ле Ваи Зе]]|ХКГ}}''' |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|'''[[Вили Канис]]|ХОЛ}}''' |-bgcolor=ccffcc |align=center|3 |'''{{спортистзнаме|[[Моник Саливен]]|КАН}}''' |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Лисандра Гуера]]|КУБ}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Олга Панарина]]|БЛР}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Јулијана Гавирија]]|КОЛ}} |} ==== Репасаж 2 ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|'''[[Клара Санчес (велосипедист)|Клара Санчес]]|ФРА}}''' |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|'''[[Наташа Хансен]]|НЗЛ}}''' |-bgcolor=ccffcc |align=center|3 |'''{{спортистзнаме|[[Даниела Лареал]]|ВЕН}}''' |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Љубов Шулика]]|УКР}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Фатеха Мустапа]]|МАЛ}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Ле Хие-Јин]]|КОР}} |} === Второ коло === ==== Група 1 ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|'''[[Ана Мирс]]|АВС}}''' |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|'''[[Моник Саливен]]|КАН}}''' |-bgcolor=ccffcc |align=center|3 |'''{{спортистзнаме|[[Ле Ваи Зе]]|ХКГ}}''' |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Вили Канис]]|ХОЛ}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Симона Крупекаите]]|ЛИТ}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Кристина Фогел]]|ГЕР}} |} ==== Група 2 ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|'''[[Викторија Пендлтон]]|ВБР}}''' |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|'''[[Клара Санчес (велосипедист)|Клара Санчес]]|ФРА}}''' |-bgcolor=ccffcc |align=center|3 |'''{{спортистзнаме|[[Гуо Шуанг]]|КИН}}''' |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Екатерина Гниденко]]|РУС}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Наташа Хансен]]|НЗЛ}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Даниела Лареал]]|ВЕН}} |} === Финале === {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |- |align=center|{{Златен медал}} |{{спортистзнаме|'''[[Викторија Пендлтон]]|ВБР}}''' |- |align=center|{{Сребрен медал}} |{{спортистзнаме|'''[[Гуо Шуанг]]|КИН}}''' |- |align=center|{{Бронзен медал}} |'''{{спортистзнаме|[[Ле Ваи Зе]]|ХКГ}}''' |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Клара Санчес (велосипедист)|Клара Санчес]]|ФРА}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Ана Мирс]]|АВС}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Моник Саливен]]|КАН}} |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Кеирин за жени]] 7zl1gdiqjjuv469ltl626acsx4r0xa5 0 1035104 5583075 5067093 2026-06-26T20:56:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583075 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} Велосипедската екипна потера за мажи на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]] се одржала на [[Лондонски велопарк|Лондонскиот велопарк]] на 2 и 3 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track |title=архивска копија |accessdate=2012-05-25 |archive-date=2012-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523001750/http://www.london2012.com/cycling-track/ |url-status=dead }}</ref> Екипната потера започнала со квалификациско коло. Екипите биле подредени во првото коло според нивните остварени резултати во квалификациите – најбрзата екипа се натпреварувала против четвртата најбрза, втората се натпреварувала против третата, петтата против осмата и шестата против седмата. Победниците од двете групи помеѓу првите четири екипи продолжиле во финалето; останатите шест екипи биле пласирани според нивните времиња од првото коло, додека најдобрите две екипи од нив се натпреварувале за бронзата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track/event/men-team-pursuit/competition-format/index.html |title=архивска копија |accessdate=2012-09-06 |archive-date=2012-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120801152409/http://www.london2012.com/cycling-track/event/men-team-pursuit/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> Екипата на [[Велика Британија]] составена од [[Ед Кленси]], [[Герајнт Томас]], [[Стивен Барк]] и [[Питер Кенох]] го освоила златниот медал со време побрзо од светскиот рекорд, 3 минути и 51,659 секунди. [[Австралија]] го освоила сребрениот медал, додека [[Нов Зеланд]] бронзата. == Распоред == <small>Сите времиња се според [[UTC+01:00]]</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- ||Четврток, 2 август 2012 || <b>16:42 ||<b> Квалификации |- ||Петок, 3 август 2012 || <b>16:18 ||<b> Прво коло |- |style=background:lemonchiffon|Петок, 3 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| <b>17:59 ||style=background:lemonchiffon| <b> Финале |} == Резултати == === Квалификации === {| class="wikitable sortable" |- !Место !Земја !class="unsortable"|Велосипедисти !Резултат !class="unsortable"|Забелешка |-bgcolor=ccffcc | 1 | {{flagIOCteam|GBR|2012 Summer}} | [[Ед Кленси]]<br>[[Герајнт Томас]]<br>[[Стивен Бурк]]<br>[[Питер Кенох]] | 3:52,499 | К, СР |-bgcolor=ccffcc | 2 | {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} | [[Џек Бобриџ]]<br>[[Глен О’Ши]]<br>[[Роан Денис]]<br>[[Мајкл Хепберн]] | 3:55,694 | К |-bgcolor=ccffcc | 3 | {{flagIOCteam|NZL|2012 Summer}} | [[Сем Боли]]<br>[[Вестли Гоу]]<br>[[Марк Рајан]]<br>[[Џеси Сарџент]] | 3:57,607 | К |-bgcolor=ccffcc | 4 | {{flagIOCteam|DEN|2012 Summer}} | [[Ласе Норман Хансен]]<br>[[Михаел Меркев]]<br>[[Расмус Кваде]]<br>[[Каспер фон Фолзах]] | 3:58,298 | К |-bgcolor=ccffcc | 5 | {{flagIOCteam|RUS|2012 Summer}} | [[Евгениј Ковалев]]<br>[[Иван Ковалев]]<br>[[Алексеј Марков]]<br>[[Александар Серов (велосипедист)|Александар Серов]] | 3:59,264 | К |-bgcolor=ccffcc | 6 | {{flagIOCteam|ESP|2012 Summer}} | [[Пабло Бернал]]<br>[[Себастијан Ведри]]<br>[[Давид Хуанеда]]<br>[[Алберт Барсело]] | 4:02,113 | К |-bgcolor=ccffcc | 7 | {{flagIOCteam|COL|2012 Summer}} | [[Хуан Аранго (велосипедист)|Хуан Аранго]]<br>[[Едвин Авила]]<br>[[Арлес Кастро]]<br>[[Вајмар Ролдан]] | 4:03,712 | К |-bgcolor=ccffcc | 8 | {{flagIOCteam|NED|2012 Summer}} | [[Леви Химанс]]<br>[[Џенинг Хуизенга]]<br>[[Вим Струтинга]]<br>[[Тим Велт]] | 4:03,818 | К |- | 9 | {{flagIOCteam|BEL|2012 Summer}} | [[Гејс ван Хуке]]<br>[[Доминик Корни]]<br>[[Џонатан Дифрасн]]<br>[[Кени де Кетел]] | 4:04,053 | |- | 10 | {{flagIOCteam|KOR|2012 Summer}} | [[Чое Синг-вао]]<br>[[Јанк Сун-је]]<br>[[Парк Кан-вао]]<br>[[Парк Сан-хо]] | 4:07.210 | |} * К = квалификувани; СР = светски рекорд === Прво коло === {| class="wikitable sortable" !Група !Место !Земја !Резултат !class="unsortable"|Забелешка |-bgcolor=ccffcc | 4 | 1 | {{flagIOCteam|GBR|2012 Summer}} | 3:52,743 | |-bgcolor=ccffcc | 3 | 2 | {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} | 3:54,317 | |-bgcolor=ccffcc | 3 | 3 | {{flagIOCteam|NZL|2012 Summer}} | 3:56,442 | |-bgcolor=ccffcc | 2 | 4 | {{flagIOCteam|RUS|2012 Summer}} | 3:57,237 | |- | 4 | 5 | {{flagIOCteam|DEN|2012 Summer}} | 3:57,396 | |- | 1 | 6 | {{flagIOCteam|ESP|2012 Summer}} | 3:59,520 | |- | 2 | 7 | {{flagIOCteam|NED|2012 Summer}} | 4:04,029 | |- | 1 | 8 | {{flagIOCteam|COL|2012 Summer}} | 4:05,485 | |} === Коло за медал === {| class="wikitable" !Натпревар за !style="width:10em"|Екипа !Време !Место |- |rowspan=2 align=center| '''злато''' || {{flagIOCteam|GBR|2012 Summer}} || 3:51,659 (СР) ||align=center| {{Златен медал}} |- | {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} || 3:54,581 ||align=center| {{Сребрен медал}} |- |rowspan=2 align=center| '''бронза''' || {{flagIOCteam|NZL|2012 Summer}} ||3:55,952 ||align=center| {{Бронзен медал}} |- | {{flagIOCteam|RUS|2012 Summer}} || 3:58,282 ||align=center| 4 |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Екипна потера за мажи]] mv6gfhheo0zgqvr4j4hubhgxedtyidn 0 1035162 5583074 5067370 2026-06-26T20:56:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583074 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} '''Екипната потера за жени''' на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]] била одржана на [[Лондонски велопарк|лондонскиот велопарк]] на 3 и 4 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track |title=архивска копија |accessdate=2012-05-25 |archive-date=2012-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523001750/http://www.london2012.com/cycling-track/ |url-status=dead }}</ref> Екипната потера започнала со квалификации. Екипите биле подредени во првото коло според нивните квалификациски времиња - најбрзата екипа се натпреварувала со четвртата најбрза, втората се натпреварувала против третата, петтата против осмата и шестата против седмата. Победниците од двете групи помеѓу првите четири екипи напредувале во финалето; преостанатите шест екипи биле пласирани според нивните времиња од првото коло, додека двете најдобри екипи се натпреварувале за бронзата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track/event/women-team-pursuit/competition-format/index.html |title=архивска копија |accessdate=2013-01-28 |archive-date=2012-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120807053607/http://www.london2012.com/cycling-track/event/women-team-pursuit/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> Екипата од [[Велика Британија]] составена од [[Даниеле Кинг]], [[Лаура Трот]] и [[Џоана Роусел]] го освоила златниот медал со време подобро од светскиот рекорд. Вклучувајќи ги и трките пред Олимпијадата, како и самата трка во финалетот, тие шестпати го подобриле светскиот рекорд, секогаш подобро од минатата трка.<ref>http://www.bbc.co.uk/sport/0/olympics/18911820</ref> == Распоред == <small>Сите времиња се според [[UTC+01:00]]</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- ||Петок, 3 август 2012 || 17:00 ||Квалификации |- |style=background:lemonchiffon|Сабота, 4 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| 16:10 ||style=background:lemonchiffon|Прво коло и финале |} == Резултати == === Квалификации === {| class="wikitable" |- !Место !Земја !Велосипедисти !Резултат !Забелешка |-bgcolor=ccffcc | 1. | {{flagIOCteam|GBR|2012 Summer}} | [[Даниеле Кинг]]<br />[[Лаура Трот]]<br />[[Џоана Роусел]] | 3:15,669 | К, СР |-bgcolor=ccffcc | 2. | {{flagIOCteam|USA|2012 Summer}} | [[Сара Хамер]]<br />[[Дотси Бауш]]<br />[[Џени Рид]] | 3:19,406 | К |-bgcolor=ccffcc | 3. | {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} | [[Анет Едмондсон]]<br />[[Мелиса Хоскинс]]<br />[[Џозефин Томиќ]] | 3:19,719 | К |-bgcolor=ccffcc | 4. | {{flagIOCteam|CAN|2012 Summer}} | [[Тара Вајтен]]<br />[[Џилијан Карлтон]]<br />[[Јасмин Глесер]] | 3:19,816 | К |-bgcolor=ccffcc | 5. | {{flagIOCteam|NZL|2012 Summer}} | [[Лорен Елис]]<br />[[Џејми Нилсен]]<br />[[Алисон Шенкс]] | 3:20,421 | К |- |-bgcolor=ccffcc | 6. | {{flagIOCteam|NED|2012 Summer}} | [[Кирстен Вилд]]<br />[[Ејми Питерс]]<br />[[Елен ван Дејк]] | 3:21,602 | К |-bgcolor=ccffcc | 7. | {{flagIOCteam|GER|2012 Summer}} | [[Јудит Арнт]]<br />[[Шарлот Бекер]]<br />[[Лиза Бранауер]] | 3:22,058 | К |-bgcolor=ccffcc | 8. | {{flagIOCteam|BLR|2012 Summer}} | [[Тацијана Шаракова]]<br />[[Алена Дилко]]<br />[[Оксана Папко]] | 3:22,850 | К |- | 9. | {{flagIOCteam|UKR|2012 Summer}} | [[Јелизавета Бочкарова]]<br />[[Свитлана Гаљук]]<br />[[Лесја Калиовска]] | 3:25,160 | |- | 10. | {{flagIOCteam|CHN|2012 Summer}} | [[Јианг Фан (велосипедист)|Јианг Фан]]<br />[[Јианг Венвен (велосипедист)|Јианг Венвен]]<br />[[Лианг Јинг (велосипедист)|Лианг Јинг]] | 3:26,049 | |} * К = квалификувани; СР = светски рекорд === Прво коло === {| class="wikitable sortable" !Група !Место !Земја !Резултат !class="unsortable"|Забелешка |-bgcolor=ccffcc | 4 | 1 | {{flagIOCteam|GBR|2012 Summer}} | 3:14,682 | СР |-bgcolor=ccffcc | 3 | 2 | {{flagIOCteam|USA|2012 Summer}} | 3:16,853 | |-bgcolor=ccffcc | 3 | 3 | {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} | 3:16,935 | |-bgcolor=ccffcc | 4 | 4 | {{flagIOCteam|CAN|2012 Summer}} | 3:17,454 | |- | 2 | 5 | {{flagIOCteam|NZL|2012 Summer}} | 3:18,514 | |- | 1 | 6 | {{flagIOCteam|NED|2012 Summer}} | 3:20,013 | |- | 1 | 7 | {{flagIOCteam|GER|2012 Summer}} | 3:21,086 | |- | 2 | 8 | {{flagIOCteam|BLR|2012 Summer}} | 3:21,942 | |} СР = светски рекорд === Коло за медал === {| class="wikitable" !Натпревар за !style="width:10em"|Екипа !Време !Место |- |rowspan=2 align=center| '''злато''' || {{flagIOCteam|GBR|2012 Summer}} || 3:14,051 '''СР''' ||align=center| {{Златен медал}} |- | {{flagIOCteam|USA|2012 Summer}} || 3:19,727 ||align=center| {{Сребрен медал}} |- |rowspan=2 align=center| '''бронза''' || {{flagIOCteam|CAN|2012 Summer}} || 3:17,915 ||align=center| {{Бронзен медал}} |- | {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} || 3:18,096 ||align=center| 4 |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Екипна потера за жени]] 9j2wfdmzatdpur0n4n5salp2fe2pxms 0 1035323 5583083 5068041 2026-06-26T20:59:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583083 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} '''Спринтот за мажи''' на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]] се одржал на [[Лондонски велопарк|лондонскиот велопарк]] од 4 до 6 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track |title=Cycling Track |accessdate=2012-05-25 |archive-date=2012-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523001750/http://www.london2012.com/cycling-track/ |url-status=dead }}</ref> [[Џејсон Кени]] од [[Велика Британија]] го освоил златниот медал, победувајќи го [[Грегори Боже]] од [[Франција]] во финалетот. [[Австралија|Австралиецот]] [[Шејн Перкинс]] ја освоил бронзата. == Начин на натпреварување == Трката била организирана преку систем на отпаѓање во возење на хронометар. Секоја трка вклучува двајца велосипедисти, кои се бореле еден против друг во три добиени трки. Секоја трка имала три круга на велодромот и започнувале еден до друг.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track/event/men-sprint/competition-format/index.html |title=Sprint format competition |accessdate=2012-09-04 |archive-date=2012-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120807053725/http://www.london2012.com/cycling-track/event/men-sprint/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> == Распоред == <small>Сите времиња се според ([[UTC+01:00]])</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- |Сабота, 4 август 2012 || 10:00 & 16:00 || <b> Квалификации / Групи |- |Недела, 5 август 2012 || 16:35 || <b> Четвртфинале |- |style=background:lemonchiffon|Понеделник, 6 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| 16:00<br />17:40 ||style=background:lemonchiffon| Полуфинале<br />'''Финале''' |} == Резултати == === Квалификации === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Место ! style="width:20em;" |Возач ! style="width:7em;" |Време ! style="width:10em;" |Прос. брзина (км/ч) |- |1 |align=left|{{спортистзнаме|[[Џејсон Кени]]|ВБР}} |9,713 |74,127 |- |2 |align=left|{{спортистзнаме|[[Грегори Боже]]|ФРА}} |9,952 |72,347 |- |3 |align=left|{{спортистзнаме|[[Шејн Перкинс]]|АВС}} |9,987 |72,093 |- |4 |align=left|{{спортистзнаме|[[Роберт Ферстеман]]|ГЕР}} |10,072 |71,485 |- |5 |align=left|{{спортистзнаме|[[Денис Дмитриев]]|РУС}} |10,088 |71,371 |- |6 |align=left|{{спортистзнаме|[[Ерсони Канелон]]|ВЕН}} |10,123 |71,125 |- |7 |align=left|{{спортистзнаме|[[Сеичиро Накагава]]|ЈАП}} |10,144 |70,977 |- |8 |align=left|{{спортистзнаме|[[Жанг Миао (велосипедист)|Жанг Миао]]|КИН}} |10,155 |70,901 |- |9 |align=left|{{спортистзнаме|[[Еди Докинс]]|НЗЛ}} |10,201 |70,581 |- |10 |align=left|{{спортистзнаме|[[Нјисан Филип]]|ТРИ}} |10,202 |70,574 |- |11 |align=left|{{спортистзнаме|[[Азизулхасни Аванг]]|МАЛ}} |10,226 |70,408 |- |12 |align=left|{{спортистзнаме|[[Џими Воткинс]]|САД}} |10,247 |70,264 |- |13 |align=left|{{спортистзнаме|[[Павел Келемен]]|ЧЕШ}} |10,311 |69,828 |- |14 |align=left|{{спортистзнаме|[[Дамјан Зјелињски]]|ПОЛ}} |10,323 |69,747 |- |15 |align=left|{{спортистзнаме|[[Бернар Естехејзен]]|ЈАР}} |10,350 |69,565 |- |16 |align=left|{{спортистзнаме|[[Ходеи Мазквијаран]]|ШПА}} |10,604 |67,898 |- |17 |align=left|{{спортистзнаме|[[Зафеирис Воликакис]]|ГРЦ}} |10,663 |67,523 |} === Прво коло === {{col-begin}} {{col-2}} ;Натпревар 1 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Грегори Боже]]|ФРА}} || colspan=2|Победник преку ДСК |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Зафеирис Воликакис]]|ГРЦ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 3 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Роберт Ферстеман]]|ГЕР}} || 11,100 || 64,864 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Бернар Естерхејзен]]|ЈАР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 5 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ерсони Канелон]]|ВЕН}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Павел Келемен]]|ЧЕШ}} ||10,840 ||66,420 |} ;Натпревар 7 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Жанг Миао (велосипедист)|Жанг Миао]]|КИН}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Азизулхасни Аванг]]|МАЛ}} || 10,473 || 68,748 |} {{col-2}} ;Натпревар 2 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Шејн Перкинс]]|АВС}} || 10,722 || 67,151 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ходеи Мазквијаран]]|ШПА}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 4 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Денис Дмитриев]]|РУС}} || 10,690 || 67,352 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Дамјан Зјелињски]]|ПОЛ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 6 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Сеичиро Накагава]]|ЈАП}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Џими Воткинс]]|САД}} || 10,399 || 69,237 |} ;Натпревар 8 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Еди Докинс]]|НЗЛ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Нјисан Филип]]|ТРИ}} || 10,221 || 70,443 |} {{col-end}} === Репасаж прво коло === {{col-begin}} {{col-3}} ;Натпревар 1 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ерсони Канелон]]|ВЕН}} || 10,439 || 68,972 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Еди Докинс]]|НЗЛ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-3}} ;Натпревар 2 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Сеичиро Накагава]]|ЈАП}} || 10,792 || 66,716 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Дамјан Зјелињски]]|ПОЛ}}||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-3}} ;Натпревар 3 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Бернар Естерхејзен]]|ЈАР}} || 10,762 || 66,902 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ходеи Мазквијаран]]|ШПА}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Жанг Миао (велосипедист)|Жанг Миао]]|КИН}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-end}} === Второ коло === {{col-begin}} {{col-2}} ;Натпревар 1 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Џејсон Кени]]|ВБР}} || 10,363 || 69,477 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Бернар Естерхејзен]]|ЈАР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 3 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Шејн Перкинс]]|АВС}} || 10,978 || 65,585 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ерсони Канелон]]|ВЕН}} ||colspan=2 bgcolor=wheat| REL |} ;Натпревар 5 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Денис Дмитриев]]|РУС}} || 10,278 || 70.052 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Азизулхасни Аванг]]|МАЛ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-2}} ;Натпревар 2 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Грегори Боже]]|ФРА}} || 10,490 || 68,636 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Сеичиро Накагава]]|ЈАП}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 4 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Роберт Ферстеман]]|ГЕР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Нјисан Филип]]|ТРИ}} || 10,467 || |} ;Натпревар 6 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Павел Келемен]]|ЧЕШ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Џими Воткинс]]|САД}} || 10,511 || 68,499 |} {{col-end}} === Репасаж второ коло === {{col-begin}} {{col-2}} ;Натпревар 1 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Бернар Естерхејзен]]|ЈАР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Роберт Ферстеман]]|ГЕР}} || 10,881 || 66,170 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Павел Келемен]]|ЧЕШ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-2}} ;Натпревар 2 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Сеичиро Накагава]]|ЈАП}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ерсони Канелон]]|ВЕН}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Азизулхасни Аванг]]|МАЛ}} || 10,456 || 68,859 |} {{col-end}} === Пласман од 9. до 12. место === {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) ! Место |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Сеичиро Накагава]]|ЈАП}} || 10,950 || 65,753 || 9 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Павел Келемен]]|ЧЕШ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| || 10 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Бернар Естерхејзен]]|ЈАР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| || 11 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ерсони Канелон]]|ВЕН}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| || 12 |} === Четвртфинале === {{col-begin}} {{col-2}} ;Натпревар 1 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Џејсон Кени]]|ВБР}} ||10,433 ||10,030 |- |align=left|{{nowrap|{{спортистзнаме|[[Азизулхасни Аванг]]|МАЛ}}}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-2}} ;Натпревар 2 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Грегори Боже]]|ФРА}} ||10,472 ||10,300 |- |align=left|{{nowrap|{{спортистзнаме|[[Роберт Ферстеман]]|ГЕР}}}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} ;Натпревар 3 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Шејн Перкинс]]|АВС}} ||10,520 ||10,263 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Џими Воткинс]]|САД}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-2}} ;Натпревар 4 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Нјисан Филип]]|ТРИ}} ||10,545 ||10,300 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Денис Дмитриев]]|РУС}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-end}} === Пласман од 5. до 8. место === {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) ! Место |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Денис Дмитриев]]|РУС}} ||10,340 ||69,632 ||5 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Џими Воткинс]]|САД}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| ||6 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Роберт Ферстеман]]|ГЕР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| ||7 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Азизулхасни Аванг]]|МАЛ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| ||8 |} === Полуфинале === {{col-begin}} {{col-2}} ;Натпревар 1 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Џејсон Кени]]|ВБР}} ||10,159 ||10,166 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Нјисан Филип]]|ТРИ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-2}} ;Натпревар 2 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Грегори Боже]]|ФРА}} ||10,358 ||10,268 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Шејн Перкинс]]|АВС}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-end}} === Финале === ;Натпревар за бронзениот медал {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) !Место |- | align=left|{{спортистзнаме|[[Нјисан Филип]]|ТРИ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| || 4 |- | align=left|{{спортистзнаме|[[Шејн Перкинс]]|АВС}} ||10,489 ||10,297 ||[[Податотека:bronze medal icon.svg|3]] |} ;Натпревар за златниот медал {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) !Место |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Џејсон Кени]]|ВБР}} ||10,232 ||10,308 ||[[Податотека:gold medal icon.svg|1]] |- | align=left|{{спортистзнаме|[[Грегори Боже]]|ФРА}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| ||[[Податотека:silver medal icon.svg|2]] |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Спринт за мажи]] 015jj2gtewv7qo0zfeit3iid2moagi1 0 1035448 5583077 5067733 2026-06-26T20:58:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583077 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} '''Кеирин за мажи''' на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]] се одржал на [[Лондонски велопарк|лондонскиот велопарк]] на 7 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track |title=архивска копија |accessdate=2012-05-25 |archive-date=2012-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523001750/http://www.london2012.com/cycling-track/ |url-status=dead }}</ref> [[Крис Хој]] од [[Велика Британија]] го освоил златниот медал. == Начин на натпреварување == Трките во кеирин вклучуваат пет и пол круга на велодромот зад мотор, по што следуваат два и пол круга спринт до крајот. Најпрвин, трката започнува во воведните групи и репасажи, потоа полуфинале и на крај самото финале. Во групите и репасажите настапуваат по 12 учесници. Во полуфиналето од преостанатите 12 остануваат по шест финалисти. Во самото финале исто така се случува и борбата помеѓу седмото и дванаесеттото место.<ref>https://archive.today/20130103191645/www.london2012.com/cycling-track/event/men-keirin/competition-format/index.html</ref> == Распоред == <small>Сите времиња се според [[UTC+01:00]]</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- |style=background:lemonchiffon|Вторник, 7 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| 10:00 & 16:35 ||style=background:lemonchiffon|1. коло, репасаж, 2. коло и финале |} == Резултати == === Прво коло === ==== Група 1 ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|[[Крис Хој]]|ВБР}} |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|[[Сајмон ван Велтховен]]|НЗЛ}} |- |align=center|3 |{{спортистзнаме|[[Хуан Пералта]]|ШПА}} |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Сергеј Борисов (велосипедист)|Сергеј Борисов]]|РУС}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Нјисан Филип]]|ТРИ}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Казунари Ватанабе]]|ЈАП}} |} ==== Група 2 ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|[[Максимилијан Леви]]|ГЕР}} |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|[[Тун Мулдер]]|ХОЛ}} |- |align=center|3 |{{спортистзнаме|[[Херсони Канелон]]|ВЕН}} |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Камил Кучински]]|ПОЛ}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Шејн Перкинс]]|АВС}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Жанг Миао (велосипедист)|Жанг Миао]]|КИН}} |} ==== Група 3 ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|[[Микаел Буржен]]|ФРА}} |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|[[Азизулхасни Аванг]]|МАЛ}} |- |align=center|3 |{{спортистзнаме|[[Фабијан Пуерта]]|КОЛ}} |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Џозеф Велос]]|КАН}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Денис Шпичка]]|ЧЕШ}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Кристос Воликакис]]|ГРЦ}} |} === Репасажи === ==== Група 1 ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|[[Кристос Воликакис]]|ГРЦ}} |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|[[Хуан Пералта]]|ШПА}} |-bgcolor=ccffcc |align=center|3 |{{спортистзнаме|[[Нјисан Филип]]|ТРИ}} |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Џозеф Велос]]|КАН}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Сергеј Борисов (велосипедист)|Сергеј Борисов]]|РУС}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Жанг Миао (велосипедист)|Жанг Миао]]|КИН}} |} ==== Група 2 ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|[[Казунари Ватанабе]]|ЈАП}} |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|[[Херсони Канелон]]|ВЕН}} |-bgcolor=ccffcc |align=center|3 |{{спортистзнаме|[[Шејн Перкинс]]|АВС}} |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Камил Кучински]]|ПОЛ}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Фабијан Пуерта]]|КОЛ}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Денис Шпичка]]|ЧЕШ}} |} === Второ коло === ==== Група 1 ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|[[Крис Хој]]|ВБР}} |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|[[Азизулхасни Аванг]]|МАЛ}} |-bgcolor=ccffcc |align=center|3 |{{спортистзнаме|[[Тун Мулдер]]|ХОЛ}} |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Нјисан Филип]]|ТРИ}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Хуан Пералта]]|ШПА}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Кристос Воликакис]]|ГРЦ}} |} ==== Група 2 ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |-bgcolor=ccffcc |align=center|1 |{{спортистзнаме|[[Максимилијан Леви]]|ГЕР}} |-bgcolor=ccffcc |align=center|2 |{{спортистзнаме|[[Сајмон ван Велтховен]]|НЗЛ}} |-bgcolor=ccffcc |align=center|3 |{{спортистзнаме|[[Шејн Перкинс]]|АВС}} |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Микаел Буржен]]|ФРА}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Херсони Канелон]]|ВЕН}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Казунари Ватанабе]]|ЈАП}} |} === Финале === ==== 1. до 6. место ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |- |align=center|{{Златен медал}} |{{спортистзнаме|[[Крис Хој]]|ВБР}} |- |align=center| {{Сребрен медал}} |{{спортистзнаме|[[Максимилијан Леви]]|ГЕР}} |- |align=center|{{Бронзен медал}} |{{спортистзнаме|[[Сајмон ван Велтховен]]|НЗЛ}} |- |align=center|{{Бронзен медал}} |{{спортистзнаме|[[Тун Мулдер]]|ХОЛ}} |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Шејн Перкинс]]|АВС}} |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Азизулхасни Аванг]]|МАЛ}} |} ==== 7. до 12. место ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Возач |- |align=center|7 |{{спортистзнаме|[[Нјисан Филип]]|ТРИ}} |- |align=center|8 |{{спортистзнаме|[[Микаел Буржен]]|ФРА}} |- |align=center|9 |{{спортистзнаме|[[Кристос Воликакис]]|ГРЦ}} |- |align=center|10 |{{спортистзнаме|[[Хуан Пералта]]|ШПА}} |- |align=center|11 |{{спортистзнаме|[[Казунари Ватанабе]]|ЈАП}} |- |align=center|12 |{{спортистзнаме|[[Херсони Канелон]]|ВЕН}} |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Кеирин за мажи]] lpmepqci4ufsu64pchd1rfqu6um4xvv 0 1035610 5583082 5067096 2026-06-26T20:59:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583082 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} '''Спринтот за жени''' на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]] се одржал на [[Лондонски велопарк|Лондонскиот велопарк]] од 5 до 7 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track |title=Cycling Track |accessdate=2012-05-25 |archive-date=2012-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523001750/http://www.london2012.com/cycling-track/ |url-status=dead }}</ref> [[Ана Мирс]] од [[Австралија]] го освоила златниот медал, а [[Викторија Пендлтон]] од [[Велика Британија]] сребрениот. [[Кина|Кинеската]] [[Гуо Шуанг]] ја освоила бронзата. == Начин на натпреварување == Трката била организирана преку систем на отпаѓање во возење на хронометар. Секоја трка вклучува двајца велосипедисти, кои се бореле еден против друг во три добиени трки. Секоја трка имала три круга на велодромот и започнувале еден до друг.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track/event/men-sprint/competition-format/index.html |title=Sprint format competition |accessdate=2012-09-04 |archive-date=2012-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120807053725/http://www.london2012.com/cycling-track/event/men-sprint/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> == Распоред == <small>Сите времиња се според ([[UTC+01:00]])</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- |Недела, 5 август 2012 || 11:00 & 16:00 || Квалификации / Групи |- |Понеделник, 6 август 2012 || 16:45 || Четвртфинале |- |style=background:lemonchiffon|Вторник, 7 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| 16:00<br />17:25 ||style=background:lemonchiffon| Полуфинале<br />Финале |} == Резултати == === Квалификации === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Место ! style="width:20em;" |Возач ! style="width:7em;" |Време ! style="width:10em;" |Прос. брзина (км/ч) |- |1 |align=left|{{спортистзнаме|[[Викторија Пендлтон]]|ВБР}} |10,724 <small>(ОР)</small> |67,139 |- |2 |align=left|{{спортистзнаме|[[Ана Мирс]]|АВС}} |10,805 |66,635 |- |3 |align=left|{{спортистзнаме|[[Гуо Шуанг]]|КИН}} |11,020 |65,335 |- |4 |align=left|{{спортистзнаме|[[Кристина Фогел]]|ГЕР}} |11,027 |65,294 |- |5 |align=left|{{спортистзнаме|[[Олга Панарина]]|БЛР}} |11,080 |64,981 |- |6 |align=left|{{спортистзнаме|[[Лисандра Гуера]]|КУБ}} |11,109 |64,812 |- |7 |align=left|{{спортистзнаме|[[Ле Ваи Зе]]|ХКГ}} |11,203 |64,268 |- |8 |align=left|{{спортистзнаме|[[Симона Крупекаите]]|ЛИТ}} |11,234 |64,091 |- |9 |align=left|{{спортистзнаме|[[Наташа Хансен]]|НЗЛ}} |11,241 |64,051 |- |10 |align=left|{{спортистзнаме|[[Љубов Шулика]]|УКР}} |11,319 |63,609 |- |11 |align=left|{{спортистзнаме|[[Вили Канис]]|ХОЛ}} |11,322 |63,593 |- |12 |align=left|{{спортистзнаме|[[Моник Саливен]]|КАН}} |11,347 |63,593 |- |13 |align=left|{{спортистзнаме|[[Хулијана Гавирија]]|КОЛ}} |11,376 |63,291 |- |14 |align=left|{{спортистзнаме|[[Ле Хие-Јин]]|КОР}} |11,405 |63,130 |- |15 |align=left|{{спортистзнаме|[[Виржини Киф]]|ФРА}} |11,439 |62,942 |- |16 |align=left|{{спортистзнаме|[[Даниела Лареал]]|ВЕН}} |11,569 |62,235 |- |17 |align=left|{{спортистзнаме|[[Кајоно Маеда]]|ЈАП}} |11,600 |62.068 |- |18 |align=left|{{спортистзнаме|[[Екатерина Гниденко]]|РУС}} |11,649 |61,807 |} === Прво коло === {{col-begin}} {{col-2}} ;Натпревар 1 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Викторија Пендлтон]]|ВБР}} || 11,775 || 61,146 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Екатерина Гниденко]]|РУС}} ||bgcolor=wheat| || bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 3 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Гуо Шуанг]]|КИН}} ||11,371 ||63,318 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Даниела Лареал]]|ВЕН}} ||bgcolor=wheat| || bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 5 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Олга Панарина]]|БЛР}} ||11,608 ||62,026 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ле Хие-Јин]]|КОР}} ||bgcolor=wheat| || bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 7 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ле Ваи Зе]]|ХКГ}} ||11,300 ||63,716 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Моник Саливен]]|КАН}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 9 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Наташа Хансен]]|НЗЛ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Љубов Шулика]]|УКР}} ||11,808 || 60,975 |} {{col-2}} ;Натпревар 2 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ана Мирс]]|АВС}} || 11,800||61,016 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Кајоно Маеда]]|ЈАП}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 4 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Кристина Фогел]]|ГЕР}} ||11,605 ||62,042 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Виржини Киф]]|ФРА}} ||bgcolor=wheat| || bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 6 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Лисандра Гуера]]|КУБ}} ||11,390 ||63,213 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Хулијана Гавирија]]|КОЛ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 8 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Симона Крупекаите]]|ЛИТ}} ||11,528 ||62,456 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Вили Канис]]|ХОЛ}} ||bgcolor=wheat| || bgcolor=wheat| |} {{col-end}} === Репасаж прво коло === {{col-begin}} {{col-3}} ;Натпревар 1 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Наташа Хансен]]|НЗЛ}} || 11,882 || 60,595 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Хулијана Гавирија]]|КОЛ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Екатерина Гниденко]]|РУС}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-3}} ;Натпревар 2 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Моник Саливен]]|КАН}} || 11,572 || 62,219 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ле Хие-Јин]]|КОР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Кајоно Маеда]]|ЈАП}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-3}} ;Натпревар 3 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Вили Канис]]|ХОЛ}} || 11,643 || 61,839 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Виржини Киф]]|ФРА}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Даниела Лареал]]|ВЕН}}||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-end}} === Второ коло === {{col-begin}} {{col-2}} ;Натпревар 1 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Викторија Пендлтон]]|ВБР}} ||11,840 || 60,810 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Вили Канис]]|ХОЛ}} ||bgcolor=wheat| || bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 3 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Гуо Шуанг]]|КИН}} ||11,431 || 62,986 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Наташа Хансен]]|НЗЛ}} ||bgcolor=wheat| || bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 5 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Олга Панарина]]|БЛР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Симона Крупекаите]]|ЛИТ}} ||11,486 ||62,685 |} {{col-2}} ;Натпревар 2 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ана Мирс]]|АВС}} ||11,566 || 62,251 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Моник Саливен]]|КАН}} ||bgcolor=wheat| || bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 4 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Кристина Фогел]]|ГЕР}} ||11,547 || 62,353 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Љубов Шулика]]|УКР}} ||bgcolor=wheat| || bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 6 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Лисандра Гуера]]|КУБ}} ||11,485 || 62,690 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ле Ваи Зе]]|ХКГ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-end}} === Репасаж второ коло === {{col-begin}} {{col-2}} ;Натпревар 1 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Вили Канис]]|ХОЛ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Љубов Шулика]]|УКР}} ||11,461 ||62,821 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ле Ваи Зе]]|ХКГ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-2}} ;Натпревар 2 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Моник Саливен]]|КАН}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Наташа Хансен]]|НЗЛ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Олга Панарина]]|БЛР}} ||11,443 ||62,920 |} {{col-end}} === Пласман од 9. до 12. место === {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"|Име !style="width:7em"|Време ! Прос. брзина (км/ч) ! Место |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Вили Канис]]|ХОЛ}} || 11,852 || 60,749 || 9 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ле Ваи Зе]]|ХКГ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| || 10 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Моник Саливен]]|КАН}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| || 11 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Наташа Хансен]]|НЗЛ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| || 12 |} === Четвртфинале === {{col-begin}} {{col-2}} ;Натпревар 1 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Викторија Пендлтон]]|ВБР}} ||11,226 ||11,339 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Олга Панарина]]|БЛР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 3 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) !Време (3. трка) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Гуо Шуанг]]|КИН}} ||bgcolor=wheat| ||11,283 ||11,337 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Лисандра Гуера]]|КУБ}} ||11,536 ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-2}} ;Натпревар 2 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ана Мирс]]|АВС}} ||11,465 ||11,573 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Љубов Шулика]]|УКР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} ;Натпревар 4 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Кристина Фогел]]|ГЕР}} ||11,541 ||11,568 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Симона Крупекаите]]|ЛИТ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| |} {{col-end}} === Пласман од 5. до 8. место === {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:15em"| Име !style="width:7em"| Време ! Прос. брзина (км/ч) ! Место |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Симона Крупекаите]]|ЛИТ}} ||11,812 ||60,954 ||5 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Лисандра Гуера]]|КУБ}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| ||6 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Љубов Шулика]]|УКР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| ||7 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Олга Панарина]]|БЛР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| ||8 |} === Полуфинале === {{col-begin}} {{col-2}} ;Натпревар 1 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Викторија Пендлтон]]|ВБР}} ||11м481 || 11,538 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Кристина Фогел]]|ГЕР}} ||bgcolor=wheat| || bgcolor=wheat| |} {{col-2}} ;Натпревар 2 {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Ана Мирс]]|АВС}} ||11,683 || 11,284 |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Гуо Шуанг]]|КИН}} ||bgcolor=wheat| || bgcolor=wheat| |} {{col-end}} === Финале === ;Натпревар за бронза {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) ! Место |- | align=left|{{спортистзнаме|[[Кристина Фогел]]|ГЕР}} ||bgcolor=wheat| ||bgcolor=wheat| || 4 |- | align=left|{{спортистзнаме|[[Гуо Шуанг]]|КИН}} ||11,532 ||11,591 ||{{Бронзен медал}} |} ;Натпревар за злато {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="width:13em"|Име !style="width:9em"|Време (1. трка) !Време (2. трка) ! Место |- |align=left|{{спортистзнаме|[[Викторија Пендлтон]]|ВБР}} ||bgcolor=wheat| REL ||bgcolor=wheat| ||{{Сребрен медал}} |- | align=left|{{спортистзнаме|[[Ана Мирс]]|АВС}} ||11,218 ||11,348 ||{{Златен медал}} |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Спринт за жени]] 9rpdckpx3sita7i503yq2mei6jpd7ng 0 1036761 5583081 5123198 2026-06-26T20:59:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583081 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} '''Омниум за мажи''' на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]] се одржал на [[Лондонски велопарк|лондонскиот велопарк]] на 4 и 5 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track |title=архивска копија |accessdate=2012-05-25 |archive-date=2012-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523001750/http://www.london2012.com/cycling-track/ |url-status=dead }}</ref> [[Ласе Норман Хансен]] од [[Данска]] го освоил златниот медал. [[Франција|Французинот]] [[Брајан Коквар]] го освоил среброто, а [[Ед Кленси]] од [[Велика Британија]] бронзата. == Начин на натпреварување == Натпреварувањето во омниум се состоело од шест дисциплини, преку систем на бодување.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track/event/men-omnium/competition-format/index.html |title=архивска копија |accessdate=2012-12-09 |archive-date=2012-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120807053713/http://www.london2012.com/cycling-track/event/men-omnium/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> Во случај на еднаков број на бодови, се сметаат бодовите од хронометарот. * Трка на време: поединечен хронометар на 200 метри со „летечки старт“. * Бодовна трка: бодовна трка на 30 километри, со добивање бодови за средните спринтови, како и за вкупниот резултат. * Елиминациска трка: трка каде во секој спринт (секој по два круга) отпаѓа последниот возач. * Поединечна потера: трка од 4 километри, победникот е оној со најдобро време. * Скреч трка: трка од 16 километри, каде сите возачи се натпреваруваат заедно и оној кој прв ќе ја помине целта, победува. * Хронометар: хронометар од 1 километри, каде двајца возачи (започнувајќи на спротивните страни на велодромот) возат заедно. == Распоред == <small>Сите времиња се според [[UTC+01:00]]</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- |Сабота, 4 август 2012||10:25<br />17:00<br />18:25||Трка на време<br />30 км бодовна трка<br />Елиминациска трка |- |style=background:lemonchiffon|Недела, 5 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| 10:00<br />17:00<br />18:10 ||style=background:lemonchiffon|4 км поединечна потера<br />15 км скреч трка<br />1 км хронометар |} == Крајни резултати == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач !! {{Tooltip| ФЛ | 200 м трка на време}} !! {{Tooltip| ПР | Бодовна трка}} !! {{Tooltip| ЕР | Елиминациска трка}} !! {{Tooltip| ИП | 4 км поединечна потера}} !! {{Tooltip| СР | 16 километри скреч трка}} !! {{Tooltip| ТТ | 1 км хронометар}} !! Вкупно |- | {{Златен медал}} ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ласе Норман Хансен]]|ДАН}} || 4 ||bgcolor=silver| 2 || 12 ||bgcolor=gold| 1 || 6 ||bgcolor=silver| 2 || '''27''' |- | {{Сребрен медал}} ||align=left| {{спортистзнаме|[[Брајан Коквар]]|ФРА}} || 5 || 4 ||bgcolor=gold| 1 || 12 || 3 || 4 || '''29''' |- | {{Бронзен медал}} ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ед Кленси]]|ВБР}} ||bgcolor=gold| 1 || 11 || 5 ||bgcolor=silver| 2 || 10 ||bgcolor=gold| 1 || '''30''' |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Роџер Клуге]]|ГЕР}} || 11 ||bgcolor=gold| 1 || 7 || 5 || 4 || 5 || '''33''' |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Глен О’Ши]]|АВС}} || 3 || 8 || 3 || 3 || 14 || 3 || '''34''' |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елија Вивијани]]|ИТА}} || 6 || 5 ||bgcolor=silver| 2 || 7 || 5 || 9 || '''34''' |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Шејн Арчболд]]|НЗЛ}} ||bgcolor=silver| 2 || 15 || 6 || 6 || 13 || 6 || '''48''' |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Закари Бел]]|КАН}} || 7 || 13 || 10 || 8 ||bgcolor=gold| 1 || 10 || '''49''' |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елој Теруел]]|ШПА}} || 14 || 3 || 17 || 9 ||bgcolor=silver| 2 || 14 || '''59''' |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуан Аранго (велосипедист)|Хуан Аранго]]|КОЛ}} || 8 || 17 || 13 || 4 || 11 || 7 || '''60''' |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чо Хо-сунг]]|КОР}} || 12 || 10 || 9 || 13 || 8 || 8 || '''60''' |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Боби Ли]]|САД}} || 10 || 12 || 8 || 11 || 7 || 13 || '''61''' |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мартин Ирвин]]|ИРС}} || 9 || 6 || 15 || 14 || 9 || 11 || '''64''' |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Валтер Перес (велосипедист)|Валтер Перес]]|АРГ}} || 17 || 7 || 4 || 15 || 12 || 17 || '''72''' |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Гејс ван Хуке]]|БЕЛ}} || 13 || 9 || 18 || 10 || 15 || 12 || '''77''' |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чои Ки Хо]]|ХКГ}} || 15 || 14 || 11 || 17 || 17 || 15 || '''89''' |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Карлос Линарез]]|ВЕН}} || 16 || 16 || 14 || 16 ||18 || 16 || '''96''' |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Луис Мансилја]]|ЧИЛ}} || 18 || 18 || 16 || 18 || 16 || 18 || '''104''' |} ФЛ: [[#Трка на време|200 м трка на време]]. ПР: [[#Бодовна трка|Бодовна трка]]. ЕР: [[#Елиминациска трка|Елиминациска трка]].<br /> ИП: [[#Поединечна потера|4 км поединечна потера]]. СР: [[#Скреч трка|Скреч трка]]. ТТ: [[#Хронометар|1 км хронометар]]. == Резултати од дисциплините == === Трка на време === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач !! Време |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ед Кленси]]|ВБР}} || 12,556 |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Шејн Арчболд]]|НЗЛ}} || 13,112 |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Глен О’Ши]]|АВС}} || 13,222 |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ласе Норман Хансен]]|ДАН}} || 13,236 |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Брајан Коквар]]|ФРА}} || 13,347 |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елија Вивијани]]|ИТА}} || 13,359 |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Закари Бел]]|КАН}} || 13,406 |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуан Аранго (велосипедист)|Хуан Аранго]]|КОЛ}} || 13,469 |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мартин Ирвин]]|ИРС}} || 13,504 |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Боби Ли]]|САД}} || 13,559 |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Роџер Клуге]]|ГЕР}} || 13,571 |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чо Хо-сунг]]|КОР}} || 13,614 |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Гејс ван Хуке]]|БЕЛ}} || 13,633 |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елој Теруел]]|ШПА}} || 13,655 |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чои Ки Хо]]|ХКГ}} || 13,659 |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Карлос Линарез]]|ВЕН}} || 13,863 |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Валтер Перес (велосипедист)|Валтер Перес]]|АРГ}} || 14,036 |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Луис Мансилја]]|ЧИЛ}} || 14,270 |} === Бодовна трка === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач !! Кругови !! Бодови |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Роџер Клуге]]|ГЕР}} || 3 || 79 |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ласе Норман Хансен]]|ДАН}} || 2 || 59 |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елој Теруел]]|ШПА}} || 2 || 55 |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Брајан Коквар]]|ФРА}} || 2 || 51 |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елија Вивијани]]|ИТА}} || 2 || 47 |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мартин Ирвин]]|ИРС}} || 2 || 47 |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Валтер Перес (велосипедист)|Валтер Перес]]|АРГ}} || 1 || 26 |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Глен О’Ши]]|АВС}} || 1 || 25 |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Гејс ван Хуке]]|БЕЛ}} || 1 || 23 |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чо Хо-сунг]]|КОР}} || 1 || 20 |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ед Кленси]]|ВБР}} || 0 || 18 |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Боби Ли]]|САД}} || 0 || 8 |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Закари Бел]]|КАН}} || 0 || 4 |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Шејн Арчболд]]|НЗЛ}} || 0 || 3 |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чои Ки Хо]]|ХКГ}} || 0 || 3 |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Карлос Линарез]]|ВЕН}} || −1 || −18 |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуан Аранго (велосипедист)|Хуан Аранго]]|КОЛ}} || −1 || −18 |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Луис Мансилја]]|ЧИЛ}} || −2 || −40 |} === Елиминациска трка === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Брајан Коквар]]|ФРА}} |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елија Вивијани]]|ИТА}} |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Глен О’Ши]]|АВС}} |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Валтер Перес (велосипедист)|Валтер Перес]]|АРГ}} |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ед Кленси]]|ВБР}} |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Шејн Арчболд]]|НЗЛ}} |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Роџер Клуге]]|ГЕР}} |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Боби Ли]]|САД}} |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чо Хо-сунг]]|КОР}} |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Закари Бел]]|КАН}} |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чои Ки Хо]]|ХКГ}} |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ласе Норман Хансен]]|ДАН}} |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуан Аранго (велосипедист)|Хуан Аранго]]|КОЛ}} |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Карлос Линарез]]|ВЕН}} |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мартин Ирвин]]|ИРС}} |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Луис Мансилја]]|ЧИЛ}} |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елој Теруел]]|ШПА}} |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Гејс ван Хуке]]|БЕЛ}} |} === Поединечна потера === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач !! Време |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ласе Норман Хансен]]|ДАН}} || 4:20,674 |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ед Кленси]]|ВБР}} || 4:20,853 |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Глен О’Ши]]|АВС}} || 4:24,811 |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуан Аранго (велосипедист)|Хуан Аранго]]|КОЛ}} || 4:25,477 |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Роџер Клуге]]|ГЕР}} || 4:25,554 |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Шејн Арчболд]]|НЗЛ}} || 4:26,581 |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елија Вивијани]]|ИТА}} || 4:28,499 |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Закари Бел]]|КАН}} || 4:29,411 |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елој Теруел]]|ШПА}} || 4:29,874 |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Гејс ван Хуке]]|БЕЛ}} || 4:29,992 |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Боби Ли]]|САД}} || 4:30,127 |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Брајан Коквар]]|ФРА}} || 4:30,780 |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чо Хо-сунг]]|КОР}} || 4:32,382 |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мартин Ирвин]]|ИРС}} || 4:32,948 |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Валтер Перес (велосипедист)|Валтер Перес]]|АРГ}} || 4:33,532 |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Карлос Линарез]]|ВЕН}} || 4:36,477 |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чои Ки Хо]]|ХКГ}} || 4:38,707 |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Луис Мансилја]]|ЧИЛ}} || 4:53,230 |} === Скреч трка === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач !! Кругови |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Закари Бел]]|КАН}} || 0 |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елој Теруел]]|ШПА}} || 0 |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Брајан Коквар]]|ФРА}} || 0 |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Роџер Клуге]]|ГЕР}} || 0 |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елија Вивијани]]|ИТА}} || 0 |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ласе Норман Хансен]]|ДАН}} || 0 |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Боби Ли]]|САД}} || 0 |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чо Хо-сунг]]|КОР}} || 0 |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мартин Ирвин]]|ИРС}} || 0 |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ед Кленси]]|ВБР}} || −1 |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуан Аранго (велосипедист)|Хуан Аранго]]|КОЛ}} || −1 |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Валтер Перес (велосипедист)|Валтер Перес]]|АРГ}} || −1 |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Шејн Арчболд]]|НЗЛ}} || −1 |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Глен О’Ши]]|АВС}} || −1 |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Гејс ван Хуке]]|БЕЛ}} || −1 |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Карлос Линарез]]|ВЕН}} || −1 |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чои Ки Хо]]|ХКГ}} || −1 |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Луис Мансилја]]|ЧИЛ}} || −1 |} === Хронометар === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач !! Време |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ед Кленси]]|ВБР}} || 1:00,981 |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ласе Норман Хансен]]|ДАН}} || 1:02,314 |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Глен О’Ши]]|АВС}} || 1:02,513 |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Брајан Коквар]]|ФРА}} || 1:03,078 |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Роџер Клуге]]|ГЕР}} || 1:03,144 |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Шејн Арчболд]]|НЗЛ}} || 1:03,290 |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуан Аранго (велосипедист)|Хуан Аранго]]|КОЛ}} || 1:03,793 |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чо Хо-сунг]]|КОР}} || 1:04,150 |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елија Вивијани]]|ИТА}} || 1:04,239 |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Закари Бел]]|КАН}} || 1:04.328 |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мартин Ирвин]]|ИРС}} || 1:04,558 |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Гејс ван Хуке]]|БЕЛ}} || 1:04,748 |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Боби Ли]]|САД}} || 1:04,853 |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Елој Теруел]]|ШПА}} || 1:05,463 |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Чои Ки Хо]]|ХКГ}} || 1:06,071 |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Карлос Линарез]]|ВЕН}} || 1:06,773 |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Валтер Перес (велосипедист)|Валтер Перес]]|АРГ}} || 1:07,523 |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Луис Мансилја]]|ЧИЛ}} || 1:08,517 |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Омниум за мажи]] g5blbsjhsnw4kq279vrhcuzjiv9s3a6 0 1037028 5583080 5123696 2026-06-26T20:59:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583080 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} '''Омниум за жени''' на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]] се одржал на [[Лондонски велопарк|лондонскиот велопарк]] на 6 и 7 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track |title=архивска копија |accessdate=2012-05-25 |archive-date=2012-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523001750/http://www.london2012.com/cycling-track/ |url-status=dead }}</ref> [[Лора Трот]] од [[Велика Британија]] го освоила златниот медал. [[Сара Хамер]] од [[САД]] го освоила среброто, а [[Австралија|Австралијката]] [[Анет Едмондсон]] бронзата. == Начин на натпреварување == Натпреварувањето во омниум се состоело од шест дисциплини, преку систем на бодување.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-track/event/men-omnium/competition-format/index.html |title=архивска копија |accessdate=2012-12-09 |archive-date=2012-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120807053713/http://www.london2012.com/cycling-track/event/men-omnium/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> * Трка на време: поединечен хронометар на 200 метри со „летечки старт“. * Бодовна трка: бодовна трка на 20 километри, со добивање бодови за средните спринтови, како и за вкупниот резултат. * Елиминациска трка: трка каде во секој спринт (секој по два круга) отпаѓа последниот возач. * Поединечна потера: трка од 3 километри, победникот е оној со најдобро време. * Скреч трка: трка од 10 километри, каде сите возачи се натпреваруваат заедно и оној кој прв ќе ја помине целта, победува. * Хронометар: хронометар од 500 метри, каде двајца возачи (започнувајќи на спротивните страни на велодромот) возат заедно. == Распоред == <small>Сите времиња се според [[UTC+01:00]]</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- |Понеделник, 6 август 2012||16:10<br />17:05<br />18:20||Трка на време<br />20 км бодовна трка<br />Елиминациска трка |- |style=background:lemonchiffon|Вторник, 7 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| 10:15<br />16:10<br />16:50 ||style=background:lemonchiffon| 3 км поединечна потера<br />10 км скреч трка<br />500 метри хронометар |} == Крајни резултати == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач !! {{Tooltip| ФЛ | Трка на време}} !! {{Tooltip| ПР | Бодовна трка}} !! {{Tooltip| ЕР | Елиминациска трка}} !! {{Tooltip| ИП | 3 км поединечна потера}} !! {{Tooltip| СР | 10 км скреч трка}} !! {{Tooltip| ТТ | 500 м хронометар}} !! Вкупно |- | {{Златен медал}} ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лаура Трот]]|ВБР}} ||bgcolor=gold| 1 || 10 ||bgcolor=gold| 1 || bgcolor=silver| 2 ||3 ||bgcolor=gold| 1 || '''18''' |- | {{Сребрен медал}} ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сара Хамер]]|САД}} || 5 || 5 ||bgcolor=silver| 2 || bgcolor=gold| 1 ||bgcolor=silver| 2 || 4 || '''19''' |- | {{Бронзен медал}} ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анет Едмондсон]]|АВС}} || 3 || 11 || 3 || 4 ||bgcolor=gold| 1 ||bgcolor=silver| 2 || '''24''' |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тара Вајтен]]|КАН}} || 7 || 3 || 8 || 3 || 6 || 10 || '''37''' |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Жолин д’Хоре]]|БЕЛ}} || 10 || 4 || 6 || 8 || 5|| 12 || '''45''' |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Кирстен Вилд]]|ХОЛ}} || 4 || 16 || 5 || 6 || 4 || 15 || '''50''' |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Јо Кисановски]]|НЗЛ}} || 16 || 7 || 7 || 11 || 7 || 7 || '''55''' |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марлис Мехијас]]|КУБ}} || 8 || 12 || 9 || 9 || 14 || 5 || '''57''' |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тацијана Шаракова]]|БЛР}} || 12 ||bgcolor=silver| 2 || 15 || 5 || 12|| 13 || '''59''' |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Евгенија Ромањута]]|РУС}} || 15 || 6 || 4 || 10 || 10 || 16 || '''61''' |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Малгожата Војтира]]|ПОЛ}} || 13 ||bgcolor=gold| 1 || 10 || 12 ||13 || 14 || '''63''' |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуанг Ли]]|КИН}} || 9 || 15 || 16 || 13 || 8|| 6 || '''67''' |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Леире Олаберија]]|ШПА}} || 6 || 13 || 12 || 14 || 16 || 8 || '''69''' |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Клара Санчес (велосипедист)|Клара Санчес]]|ФРА}} ||bgcolor=silver| 2 || 18 || 13 || 18 ||18 || 3 || '''72''' |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ле Мин-Хие]]|КОР}} || 14 || 14 || 11 || 15 || 9 || 11 || '''74''' |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марија Луиза Кале]]|КОЛ}} || 18 || 8 || 14 || 7 || 11|| 18 || '''76''' |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хсиао Меи-Ју]]|ТПЕ}} || 11 || 17 || 17 || 16 || 15|| 9 || '''85''' |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анхи Гонсалес]]|ВЕН}} || 17 || 9 || 18 || 17 || 17|| 17 || '''95''' |} ФЛ: [[#Трка на време|Трка на време]]. ПР: [[#Бодовна трка|Бодовна трка]]. ЕР: [[#Елиминациска трка|Елиминациска трка]].<br /> ИП: [[#Поединечна потера|3 км поединечна потера]]. СР: [[#Скреч трка|Скреч трка]]. ТТ: [[#Хронометар|500 м хронометар]]. == Резултати од дисциплините == === Трка на време === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач !! Време |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лаура Трот]]|ВБР}} || 14,057 |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Клара Санчес (велосипедист)|Клара Санчес]]|ФРА}} || 14,058 |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анет Едмондсон]]|АВС}} || 14,261 |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Кирстен Вилд]]|ХОЛ}} || 14,335 |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сара Хамер]]|САД}} || 14,369 |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Леире Олаберија]]|ШПА}} || 14,463 |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тара Вајтен]]|КАН}} || 14,516 |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марлис Мехијас]]|КУБ}} || 14,554 |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуанг Ли]]|КИН}} || 14,571 |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Жолин д’Хоре]]|БЕЛ}} || 14,594 |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хсиао Меи-Ју]]|ТПЕ}} || 14,662 |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тацијана Шаракова]]|БЛР}} || 14,701 |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Малгожата Војтира]]|ПОЛ}} || 14,754 |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ле Мин-Хие]]|КОР}} || 14,793 |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Евгенија Ромањута]]|РУС}} || 14,909 |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Јо Кисановски]]|НЗЛ}} || 14,924 |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анхи Гонсалес]]|ВЕН}} || 15,115 |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марија Луиза Кале]]|КОЛ}} || 15,559 |} === Бодовна трка === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач !! Кругови !! Бодови |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Малгожата Војтира]]|ПОЛ}} || 1 || 34 |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тацијана Шаракова]]|БЛР}} || 1 || 28 |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тара Вајтен]]|КАН}} || 1 || 28 |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Жолин д’Хоре]]|БЕЛ}} || 1 || 25 |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сара Хамер]]|САД}} || 1 || 25 |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Евгенија Ромањута]]|РУС}} || 1 || 24 |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Јо Кисановски]]|НЗЛ}} || 1 || 22 |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марија Луиза Кале]]|КОЛ}} || 1 || 22 |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анхи Гонсалес]]|ВЕН}} || 1 || 20 |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лаура Трот]]|ВБР}} || 0 || 14 |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анет Едмондсон]]|АВС}} || 0 || 10 |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марлис Мехијас]]|КУБ}} || 0 || 4 |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Леире Олаберија]]|ШПА}} || 0 || 3 |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ле Мин-Хие]]|КОР}} || 0 || 3 |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуанг Ли]]|КИН}} || 0 || 2 |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Кирстен Вилд]]|ХОЛ}} || 0 || 2 |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хсиао Меи-Ју]]|ТПЕ}} || 0 || 2 |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Клара Санчес (велосипедист)|Клара Санчес]]|ФРА}} || 0 || 0 |} === Елиминациска трка === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лаура Трот]]|ВБР}} |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сара Хамер]]|САД}} |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анет Едмондсон]]|АВС}} |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Евгенија Ромањута]]|РУС}} |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Кирстен Вилд]]|ХОЛ}} |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Жолин д’Хоре]]|БЕЛ}} |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Јо Кисановски]]|НЗЛ}} |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тара Вајтен]]|КАН}} |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марлис Мехијас]]|КУБ}} |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Малгожата Војтира]]|ПОЛ}} |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ле Мин-Хие]]|КОР}} |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Леире Олаберија]]|ШПА}} |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Клара Санчес (велосипедист)|Клара Санчес]]|ФРА}} |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марија Луиза Кале]]|КОЛ}} |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тацијана Шаракова]]|БЛР}} |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуанг Ли]]|КИН}} |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хсиао Меи-Ју]]|ТПЕ}} |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анхи Гонсалес]]|ВЕН}} |} === Поединечна потера === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач !! Време |- | 1||align=left| {{спортистзнаме|[[Сара Хамер]]|САД}} || 3:29,554 |- | 2||align=left| {{спортистзнаме|[[Лаура Трот]]|ВБР}} || 3:30,547 |- | 3||align=left| {{спортистзнаме|[[Тара Вајтен]]|КАН}} || 3:31,114 |- | 4||align=left| {{спортистзнаме|[[Анет Едмондсон]]|АВС}} || 3:35,958 |- | 5||align=left| {{спортистзнаме|[[Тацијана Шаракова]]|БЛР}} || 3:38,301 |- | 6||align=left| {{спортистзнаме|[[Кирстен Вилд]]|ХОЛ}} || 3:39,741 |- | 7||align=left| {{спортистзнаме|[[Марија Луиза Кале]]|КОЛ}} || 3:40,349 |- | 8||align=left| {{спортистзнаме|[[Жолин д’Хоре]]|БЕЛ}} || 3:41,495 |- | 9||align=left| {{спортистзнаме|[[Марлис Мехијас]]|КУБ}} || 3:41,897 |- | 10||align=left| {{спортистзнаме|[[Евгенија Ромањута]]|РУС}} || 3:42,301 |- | 11||align=left| {{спортистзнаме|[[Јо Кисановски]]|НЗЛ}} || 3:44,971 |- | 12||align=left| {{спортистзнаме|[[Малгожата Војтира]]|ПОЛ}} || 3:45,083 |- | 13||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуанг Ли]]|КИН}} || 3:45,610 |- | 14||align=left| {{спортистзнаме|[[Леире Олаберија]]|ШПА}} || 3:46,317 |- | 15||align=left| {{спортистзнаме|[[Ле Мин-Хие]]|КОР}} || 3:46,871 |- | 16||align=left| {{спортистзнаме|[[Хсиао Меи-Ју]]|ТПЕ}} || 3:49,051 |- | 17||align=left| {{спортистзнаме|[[Анхи Гонсалес]]|ВЕН}} || 3:54,926 |- | 18||align=left| {{спортистзнаме|[[Клара Санчес (велосипедист)|Клара Санчес]]|ФРА}} || 3:56,800 |} === Скреч трка === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач !! Кругови |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анет Едмондсон]]|АВС}} || 0 |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сара Хамер]]|САД}} || 0 |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лаура Трот]]|ВБР}} || 0 |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Кирстен Вилд]]|ХОЛ}} || 0 |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Жолин д’Хоре]]|БЕЛ}} || 0 |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тара Вајтен]]|КАН}} || 0 |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Јо Кисановски]]|НЗЛ}} || 0 |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуанг Ли]]|КИН}} || 0 |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ле Мин-Хие]]|КОР}} || 0 |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Евгенија Ромањута]]|РУС}} || 0 |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марија Луиза Кале]]|КОЛ}} || 0 |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тацијана Шаракова]]|БЛР}} || 0 |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Малгожата Војтира]]|ПОЛ}} || 0 |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марлис Мехијас]]|КУБ}} || 0 |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хсиао Меи-Ју]]|ТПЕ}} || 0 |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Леире Олаберија]]|ШПА}} || 0 |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анхи Гонсалес]]|ВЕН}} || 0 |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Клара Санчес (велосипедист)|Клара Санчес]]|ФРА}} || 0 |} === Хронометар === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Возач !! Време |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лаура Трот]]|ВБР}} || 35,110 |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анет Едмондсон]]|АВС}} || 35,140 |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Клара Санчес (велосипедист)|Клара Санчес]]|ФРА}} || 35,451 |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сара Хамер]]|САД}} || 35,900 |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марлис Мехијас]]|КУБ}} || 35,912 |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хуанг Ли]]|КИН}} || 36,315 |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Јо Кисановски]]|НЗЛ}} || 36,360 |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Леире Олаберија]]|ШПА}} || 36,393 |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Хсиао Меи-Ју]]|ТПЕ}} || 36,482 |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тара Вајтен]]|КАН}} || 36,509 |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ле Мин-Хие]]|КОР}} || 36,547 |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Жолин д’Хоре]]|БЕЛ}} || 36,585 |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тацијана Шаракова]]|БЛР}} || 36,748 |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Малгожата Војтира]]|ПОЛ}} || 36,790 |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Кирстен Вилд]]|ХОЛ}} || 37,152 |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Евгенија Ромањута]]|РУС}} || 37,308 |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анхи Гонсалес]]|ВЕН}} || 37,578 |- | 18 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марија Луиза Кале]]|КОЛ}} || 37,937 |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Омниум за жени]] s2qqhcotyu39w43gk8399nurtwlzk6d 0 1037198 5583041 5104556 2026-06-26T19:49:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583041 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Handball Competition | tourney_name = Машки ватерполо турнир <br/> на Летните олимписки игри 2012 | image = Olympic rings without rims.svg | size = 150px | caption = | country = United Kingdom | dates = 29 јули – 12 август | num_teams = 12 | confederations = 4 | venues = 1 | cities = 1 | champion_other = {{wp|CRO}} | count = 1 | second_other = {{wp|ITA}} | third_other = {{wp|SRB}} | fourth_other = {{wp|MNE}} | matches = 40 | goals = 763 | attendance = | top_scorer = {{знамеикона|SRB}} [[Андрија Прлаиновиќ]]<br><small>(22 goals)</small> | player = | updated = }} Машкиот [[ватерполо]] турнир на '''[[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]]''' во [[Лондон]], [[Велика Британија]], се одржа од [[29 јули]] до [[12 август]] [[2012]]. Сите натпревари се одржаа во [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арената]]. Тимови од дванаесет држави се натпреваруваа на турнирот и беа сместени во две групо за преелиминарната рунда. Беа одиграни вкупно 42 натпревари, од кои 30 во преелиминарната рунда. == Формат на натпреварување == {| style="float:right; clear:right; padding:0.3em; margin-left:15px; border:1px solid #B8C7D9; background:#f5faff; font-size:90%; line-height:1.5em" |- style="background:#cedff2; text-align:center;" ![[Ватерполо на Летните олимписки игри 2012|Ватерполо на<br />Летните олимписки игри<br />2012]]<br />[[Податотека:Water polo pictogram.svg|50px]] |- style="background:#deeaf6; text-align:center;" |align="center"|Турнири |- |align="center"|мажи&emsp;&emsp;[[Ватерполо на Летните олимписки игри 2012 – турнир во женска конкуренција|жени]] |} <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fina.org/H2O/index.php?option=com_content&view=article&id=2730&Itemid=1257|title=London 2012 – Water Polo Competition Schedule|publisher=[[ФИНА]]|accessdate=2012-08-12|archive-date=2012-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120627110337/http://www.fina.org/H2O/index.php?option=com_content&view=article&id=2730&Itemid=1257|url-status=dead}}</ref> *Дванаесет репрезентации се поделени во две преелиминарни групи,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/news/articles/draw-announced-for-olympic-water-polo-competition.html |title=Draw announced for Olympic Water Polo competition |accessdate=2012-12-08 |archive-date=2012-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120914213916/http://www.london2012.com/news/articles/draw-announced-for-olympic-water-polo-competition.html |url-status=dead }}</ref> од по шест во секоја група, и се игра во формат секој против секого во групата. *Првите 4 тимови од двете групи играат еден против друг во четвртфиналето. *Четирите победници во четвртфиналето играат во полуфиналето. Поразените во четвртфиналето играат за пласман. *Победниците од полуфиналињата играат за златниот медал, а поразените ќе разигруваат за бронзениот медал. == Преелиминарна рунда == === Група A === {| class="wikitable" |- | style="background: #ccffcc;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Квалификувани за четвртфиналето |} {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%" !width=160|Тим !width=30|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=30|{{Tooltip|П|Победи}} !width=30|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=30|{{Tooltip|П|Порази}} !width=30|{{Tooltip|ДГ|Дадени голови}} !width=30|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=30|{{Tooltip|ГР|Гол Разлика}} !width=30|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |-bgcolor=ccffcc |align="left"| {{wp|Croatia}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 50 || 29 || +21 || '''10''' |-bgcolor=ccffcc |align="left"| {{wp|Italy}} || 5 || 3 || 1 || 1 || 40 || 36 || +4 || '''7''' |-bgcolor=ccffcc |align="left"| {{wp|Spain}} || 5 || 3 || 0 || 2 || 52 || 42 || +10 || '''6''' |-bgcolor=ccffcc |align="left"| {{wp|Australia}} || 5 || 2 || 0 || 3 || 40 || 44 || −4 || '''4''' |- |align="left"| {{wp|Greece}} || 5 || 1 || 1 || 3 || 41 || 43 || −2 || '''3''' |- |align="left"| {{wp|Kazakhstan}} || 5 || 0 || 0 || 5 || 24 || 53 || −29 || '''0''' |} <small>Сите саатници се по [[Британско летно време]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]).</small> {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 29 јули 2012 |time = 10:00 <br /> |team1 = {{wp-rt|Greece}} |score1 = 6 |team2 = '''{{wp|Croatia}}''' |score2 = '''8''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a01/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Адријан Александреску (РОМ), Ѓорѓи Јухаш (УНГ) |Q1 = '''2'''–1 |Q2 = 1–'''2''' |Q3 = 2–2 |Q4 = 1–'''3''' |OT = |goals1 = [[Јоанис Фонтулис|Фонтулис]], [[Костантинос Мурикис|Мурикис]] 2 |goals2 = ''три играчи ''2 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 29 јули 2012 |time = 11:20 <br /> |team1 = {{wp-rt|Kazakhstan}} |score1 = 6 |team2 = '''{{wp|Spain}}''' |score2 = '''14''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a02/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Марио Бргуљан (ЦРГ), Улрих Шпигел (ГЕР) |Q1 = 2–'''4''' |Q2 = 1–'''5''' |Q3 = 1–'''3''' |Q4 = 2–2 |OT = |goals1 = [[Сергеј Губарев|Губарев]], [[Владимир Ушаков|Ушаков]] 2 |goals2 = [[Фелипе Пероне|Пероне]] 5 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 29 јули 2012 |time = 14:10 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|Italy}}''' |score1 = '''8''' |team2 = {{wp|Australia}} |score2 = 5 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a03/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Борис Маргета (СЛО), Радослав Коризна (ПОЛ) |Q1 = '''3'''–0 |Q2 = 2–2 |Q3 = 0–'''1''' |Q4 = '''3'''–2 |OT = |goals1 = [[Маурицио Фелуго|Фелуго]], [[Алекс Гиоргети|Гиоргети]] 2 |goals2 = ''пет играчи'' 1 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 31 јули 2012 |time = 11:20 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|Croatia}}''' |score1 = '''8''' |team2 = {{wp|Spain}} |score2 = 7 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a04/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Борис Маргета (СЛО), Радослав Коризна (ПОЛ) |Q1 = '''2'''–1 |Q2 = '''3'''–2 |Q3 = 2–'''4''' |Q4 = '''1'''–0 |OT = |goals1 = [[Сандро Сукно|Сукно]], [[Никша Добуд|Добуд]] 2 |goals2 = [[Алберт Еспањол|Еспањол]] 4 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 31 јули 2012 |time = 14:10 |team1 = '''{{wp-rt|Australia}}''' |score1 = '''7''' |team2 = {{wp|Kazakhstan}} |score2 = 4 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a05/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Адријан Александреску (РОМ), Улрих Шпигел (ГЕР) |Q1 = '''2'''–1 |Q2 = '''2'''–0 |Q3 = 2–2 |Q4 = 1–1 |OT = |goals1 = [[Рус Хауден|Хауден]] 2 |goals2 = ''пет играчи'' 1 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 31 јули 2012 |time = 15:30 <br /> |team1 = {{wp-rt|Greece}} |score1 = 7 |team2 = {{wp|Italy}} |score2 = 7 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a06/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Марио Бргуљан (ЦРГ), Михајло Чириќ (СРБ) |Q1 = '''2'''–1 |Q2 = 1–'''2''' |Q3 = 2–'''3''' |Q4 = '''2'''–1 |OT = |goals1 = [[Јоанис Фонтулис|Фонтулис]], [[Христос Афродакис|Афродакис]] 2 |goals2 = [[Кристијан Прескиути|Прескиути]] 2 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 2 август 2012 |time = 10:00 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|Spain}}''' |score1 = '''13''' |team2 = {{wp|Australia}} |score2 = 9 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a07/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Михајло Чириќ (СРБ), Стивен Ротсарт (САД) |Q1 = '''2'''–1 |Q2 = 3–3 |Q3 = '''4'''–1 |Q4 = 4–4 |OT = |goals1 = ''три играчи'' 2 |goals2 = [[Били Милер (ватерполо)|Милер]] 5 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 2 август 2012 |time = 11:20 <br /> |team1 = {{wp-rt|Kazakhstan}} |score1 = 4 |team2 = '''{{wp|Greece}}''' |score2 = '''11''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a09/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Улрих Шпигел (GER), Брајан Литлџон (ВБР) |Q1 = 1–'''2''' |Q2 = 0–'''4''' |Q3 = 1–'''3''' |Q4 = 2–2 |OT = |goals1 = [[Рустам Укуманов|Укуманов]] 2 |goals2 = [[Јоанис Фонтулис|Фонтулис]] 5 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 2 август 2012 |time = 19:40 |team1 = {{wp-rt|Italy}} |score1 = 6 |team2 = '''{{wp|Croatia}}''' |score2 = '''11''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Ѓорѓи Јухаш (УНГ), Адријан Александреску (РОМ) |Q1 = 3–'''4''' |Q2 = 1–'''1''' |Q3 = 1–'''3''' |Q4 = 1–'''3''' |OT = |goals1 = [[Пиетро Фиглиоли|Фиглиоли]], [[Валентино Гало|Гало]] 2 |goals2 = [[Михо Бошковиќ|Бошковиќ]], [[Сандо Сукно|Сукно]] 3 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a08/index.html Report] }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 4 август 2012 |time = 11:20 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|Croatia}}''' |score1 = '''11''' |team2 = {{wp|Australia}} |score2 = 6 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Улрих Шпигел (ГЕР),Ѓорѓи Јухаш (УНГ) |Q1 = '''2'''–1 |Q2 = '''3'''–1 |Q3 = '''3'''–2 |Q4 = '''3'''–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a10/index.html Report] |goals1 = [[Маро Јоковиќ|Јоковиќ]] 3 |goals2 = [[Томас Велан|Велан]] 3 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 4 август 2012 |time = 14:10 <br /> |team1 = {{wp-rt|Greece}} |score1 = 9 |team2 = '''{{wp|Spain}}''' |score2 = '''11''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Марио Бргуљан (ЦРГ), Адријан Александреску (РОМ) |Q1 = 3–'''4''' |Q2 = 2–'''4''' |Q3 = '''2'''–1 |Q4 = 2–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a11/index.html Report] |goals1 = [[Евангелос Делакас|Делакас]] 3 |goals2 = ''три играчи'' 3 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 4 август 2012 |time = 15:30 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|Italy}}''' |score1 = '''9''' |team2 = {{wp|Kazakhstan}} |score2 = 6 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a12/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Антон Бервоетс (ХОЛ), Кори Вилијамс (НЗЛ) |Q1 = '''4'''–2 |Q2 = '''4'''–2 |Q3 = 1–1 |Q4 = 0–'''1''' |OT = |goals1 = ''четири играчи'' 2 |goals2 = [[Алексеј Шмидер|Шмидер]], [[Евгениј Жилјајев|Жилјајев]] 2 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 6 август 2012 |time = 10:00 <br /> |team1 = {{wp-rt|Kazakhstan}} |score1 = 4 |team2 = '''{{wp|Croatia}}''' |score2 = '''12''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a13/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Герман Молер (АРГ), Брајан Литлџон (ВБР) |Q1 = 0–'''4''' |Q2 = 1–1 |Q3 = 2–'''4''' |Q4 = 1–'''3''' |OT = |goals1 = [[Евгениј Жилјајев|Жилјајев]] 2 |goals2 = [[Никша Добуд|Добуд]] 5 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 6 август 2012 |time = 11:20 |team1 = {{wp-rt|Greece}} |score1 = 8 |team2 = '''{{wp|Australia}}''' |score2 = '''13''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a15/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Михајло Чириќ (СРБ), Серхи Санчес (ШПА) |Q1 = 2–'''3''' |Q2 = 3–'''5''' |Q3 = 1–'''3''' |Q4 = 2–2 |OT = |goals1 = [[Теодорос Чатцитхеодру|Чатцитхеодру]] 3 |goals2 = [[Рус Хауден|Хауден]] 3 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 6 август 2012 |time = 19:40 <br /> |team1 = {{wp-rt|Spain}} |score1 = 7 |team2 = '''{{wp|Italy}}''' |score2 = '''10''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Адријан Александреску (РОМ), Драган Стампалија (ХРВ) |Q1 = 0–'''2''' |Q2 = 3–'''4''' |Q3 = 1–'''2''' |Q4 = '''3'''–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400a14/index.html Report] |goals1 = [[Алберт Еспањол|Еспањол]] 3 |goals2 = [[Даниел Премуш|Премуш]] 3 }} === Група B === {| class="wikitable" |- | style="background: #ccffcc;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Квалификувани за четвртфиналето |} {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%" !width=160|Тим !width=30|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=30|{{Tooltip|П|Победи}} !width=30|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=30|{{Tooltip|П|Порази}} !width=30|{{Tooltip|ДГ|Дадени голови}} !width=30|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=30|{{Tooltip|ГР|Гол Разлика}} !width=30|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |-bgcolor=ccffcc |align="left"| {{wp|Serbia}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 69 || 38 || +31 || '''9''' |-bgcolor=ccffcc |align="left"| {{wp|Montenegro}} || 5 || 3 || 1 || 1 || 54 || 41 || +13 || '''7''' |-bgcolor=ccffcc |align="left"| {{wp|Hungary}} || 5 || 3 || 0 || 2 || 65 || 52 || +13 || '''6''' |-bgcolor=ccffcc |align="left"| {{wp|САД}} || 5 || 3 || 0 || 2 || 43 || 44 || −1 || '''6''' |- |align="left"| {{wp|Romania}} || 5 || 1 || 0 || 4 || 48 || 55 || −7 || '''2''' |- |align="left"| {{wp|Great Britain}} || 5 || 0 || 0 || 5 || 28 || 77 || −49 || '''0''' |} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 29 јули 2012 |time = 15:30 <br /> |team1 = {{wp-rt|Hungary}} |score1 = 10 |team2 = '''{{wp|Serbia}}''' |score2 = '''14''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b01/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Серхи Санчес (ШПА), Масимилијано Капути (ИТА) |Q1 = 2–2 |Q2 = 1–'''3''' |Q3 = 3–'''5''' |Q4 = 4–4 |OT = |goals1 = ''три играчи'' 2 |goals2 = [[Андрија Прлаиновиќ|Прлаиновиќ]] 5 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 29 јули 2012 |time = 18:20 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|Romania}}''' |score1 = '''13''' |team2 = {{wp|Great Britain}} |score2 = 4 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b02/index.html Report] |location = [[Water Polo Arena]], [[London]] |referees = Герман Молер (АРГ), Антон Бервоетс (ХОЛ) |Q1 = '''2'''–1 |Q2 = '''4'''–0 |Q3 = '''3'''–2 |Q4 = '''4'''–1 |OT = |goals1 = [[Николае Диакону|Диакону]] 4 |goals2 = [[Роберт Паркер (ватерполо)|Паркер]] 2 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 29 јули 2012 |time = 19:40 <br /> |team1 = {{wp-rt|Montenegro}} |score1 = 7 |team2 = '''{{wp|САД}}''' |score2 = '''8''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b03/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Георгиос Ставридис (ГРЦ), Даниел Флахиве (АВС) |Q1 = 1–1 |Q2 = 1–'''3''' |Q3 = 2–2 |Q4 = '''3'''–2 |OT = |goals1 = [[Александар Ивовиќ|Ивовиќ]] 3 |goals2 = [[Питер Варелас|Варелас]] 3 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 31 јули 2012 |time = 10:00 <br /> |team1 = {{wp-rt|Hungary}} |score1 = 10 |team2 = '''{{wp|Montenegro}}''' |score2 = '''11''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b06/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Серхи Санчес (ШПА), Даниел Флахиве (АВС) |Q1 = 2–2 |Q2 = 3–'''4''' |Q3 = 3–3 |Q4 = 2–2 |OT = |goals1 = [[Петер Бирош|Бирош]] 3 |goals2 = [[Драшко Бргуљан|Бргуљан]] 3 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 31 јули 2012 |time = 18:20 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|Serbia}}''' |score1 = '''21''' |team2 = {{wp|Great Britain}} |score2 = 7 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b04/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Гус Пинкер (ЈАР), Казухико Макита (ЈАП) |Q1 = 3–3 |Q2 = '''7'''–2 |Q3 = '''6'''–1 |Q4 = '''5'''–1 |OT = |goals1 = [[Андрија Прлаиновиќ|Прлаиновиќ]] 5 |goals2 = [[Крег Фигес|Фигес]] 3 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 31 јули 2012 |time = 19:40 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|САД}}''' |score1 = '''10''' |team2 = {{wp|Romania}} |score2 = 8 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b05/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Драган Стампалија (ХРВ), Масимилијано Капути (ИТА) |Q1 = 3–3 |Q2 = 1–'''2''' |Q3 = '''3'''–0 |Q4 = 3–3 |OT = |goals1 = [[Питер Варелас|Варелас]], [[Рајан Бејли (ватерполо)|Бејли]] 3 |goals2 = [[Космин Раду|Раду]] 4 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 2 август 2012 |time = 14:10 <br /> |team1 = {{wp-rt|Montenegro}} |score1 = 11 |team2 = {{wp|Serbia}} |score2 = 11 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b08/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Георгиос Ставридис (ГРЦ), Масимилијано Капути (ИТА) |Q1 = 1–'''3''' |Q2 = '''2'''–1 |Q3 = '''5'''–4 |Q4 = 3–3 |OT = |goals1 = [[Александар Ивовиќ|Ивовиќ]] 3 |goals2 = [[Андрија Прлаиновиќ|Прлаиновиќ]] 5 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 2 август 2012 |time = 15:30 <br /> |team1 = {{wp-rt|Romania}} |score1 = 15 |team2 = '''{{wp|Hungary}}''' |score2 = '''17''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b09/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Алан Балфанбајев (КАЗ), Серхи Санчес (ШПА) |Q1 = 4–'''5''' |Q2 = '''5'''–4 |Q3 = 2-'''5''' |Q4 = '''4'''-3 |OT = |goals1 = [[Андреј Бусила|Бусила]], [[Александру Гибан|Гибан]] 3 |goals2 = [[Норберт Мадараш|Мадараш]] 5 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 2 август 2012 |time = 18:20 <br /> |team1 = {{wp-rt|Great Britain}} |score1 = 7 |team2 = '''{{wp|САД}}''' |score2 = '''13''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b07/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Кори Вилијамс (НЗЛ), Ни Шивеи (КИН) |Q1 = 0–'''5''' |Q2 = 3–3 |Q3 = '''3'''–2 |Q4 = 1–'''3''' |OT = |goals1 = [[Роберт Паркер (ватерполо)|Паркер]] 3 |goals2 = [[Тони Азеведо|Азеведо]] 4 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 4 август 2012 |time = 10:00 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|Montenegro}}''' |score1 = '''12''' |team2 = {{wp|Romania}} |score2 = 8 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b12/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Даниел флахиве (АВС), Алан Балфанбајев (КАЗ) |Q1 = '''3'''–1 |Q2 = '''2'''–1 |Q3 = '''3'''–2 |Q4 = 4–4 |OT = |goals1 = [[Александар Ивовиќ|Ивовиќ]] 3 |goals2 = [[Николае Диакону|Диакону]] 3 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 4 август 2012 |time = 18:20 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|Hungary}}''' |score1 = '''17''' |team2 = {{wp|Great Britain}} |score2 = 6 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Герман Молер (АРГ), Денис Данелон (БРА) |Q1 = '''6'''–1 |Q2 = '''5'''–4 |Q3 = '''4'''–0 |Q4 = '''2'''–1 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b11/index.html Report] |goals1 = [[Тамаш Касаш|Касаш]], [[Норберт Мадараш|Мадараш]] 3 |goals2 = ''шест играчи'' 1 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 4 август 2012 |time = 19:40 |team1 = '''{{wp-rt|Serbia}}''' |score1 = '''11''' |team2 = {{wp|САД}} |score2 = 6 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b10/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Серхи Санчес (ШПА), Масимилијано Капути (ИТА) |Q1 = '''4'''–1 |Q2 = 1–'''2''' |Q3 = '''3'''–1 |Q4 = '''3'''–2 |OT = |goals1 = [[Вања Удовичиќ|Удовичиќ]] 3 |goals2 = [[Рајан Бејли (ватерполо)|Бејли]] 2 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 6 август 2012 |time = 14:10 <br /> |team1 = {{wp-rt|Romania}} |score1 = 4 |team2 = '''{{wp|Serbia}}''' |score2 = '''12''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b13/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Улрих Шпигел (ГЕР), Стивен Ротсарт (САД) |Q1 = 0–'''3''' |Q2 = 1–'''3''' |Q3 = 0–'''4''' |Q4 = '''3'''–2 |OT = |goals1 = ''четири играчи'' 1 |goals2 = [[Слободан Никиќ|Никиќ]], [[Стефан Митровиќ|Митровиќ]] 3 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 6 август 2012 |time = 15:30 |team1 = '''{{wp-rt|Hungary}}''' |score1 = '''11''' |team2 = {{wp|САД}} |score2 = 6 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b15/index.html Report] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Даниел Флахиве (АВС), Георгиос Ставридис (ГРЦ) |Q1 = '''1'''–0 |Q2 = '''5'''–2 |Q3 = '''4'''–1 |Q4 = 1–'''3''' |OT = |goals1 = [[Норберт Хошнианшки|Хошнианшки]] 3 |goals2 = ''шест играчи'' 1 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 6 август 2012 |time = 18:20 |team1 = {{wp-rt|Great Britain}} |score1 = 4 |team2 = '''{{wp|Montenegro}}''' |score2 = '''13''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Ни Шивеи (КИН), Кахукико Макита (ЈАП) |Q1 = 1–'''4''' |Q2 = 2–'''4''' |Q3 = 1–'''2''' |Q4 = 0–'''3''' |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400b14/index.html Report] |goals1 = ''четири играчи'' 1 |goals2 = [[Борис Злоковиќ|Злоковиќ]] 3 }} == Медал рунда == {{8TeamBracket-with third | RD1=Четвртфинале | RD2=Полуфинале | RD3=Финале | group1= | group2= | RD1-seed1=A1 | RD1-team1='''{{wp|CRO}}''' | RD1-score1='''8''' | RD1-seed2=B4 | RD1-team2={{wp|USA}} | RD1-score2=2 | RD1-seed3=A3 | RD1-team3={{wp|ESP}} | RD1-score3=9 | RD1-seed4=B2 | RD1-team4='''{{wp|MNE}}''' | RD1-score4='''11''' | RD1-seed5=A2 | RD1-team5='''{{wp|ITA}}''' | RD1-score5='''11''' | RD1-seed6=B3 | RD1-team6={{wp|HUN}} | RD1-score6=9 | RD1-seed7=A4 | RD1-team7={{wp|AUS}} | RD1-score7=8 | RD1-seed8=B1 | RD1-team8='''{{wp|SRB}}''' | RD1-score8='''11''' | RD2-seed1=A1 | RD2-team1='''{{wp|CRO}}''' | RD2-score1='''7''' | RD2-seed2=B2 | RD2-team2={{wp|MNE}} | RD2-score2=5 | RD2-seed3=A2 | RD2-team3='''{{wp|ITA}}''' | RD2-score3='''9''' | RD2-seed4=B1 | RD2-team4={{wp|SRB}} | RD2-score4=7 | RD3-seed1=A1 | RD3-team1='''{{wp|CRO}}''' | RD3-score1='''8''' | RD3-seed2=A2 | RD3-team2={{wp|ITA}} | RD3-score2=6 | RD3-seed3=B2 | RD3-team3={{wp|MNE}} | RD3-score3=11 | RD3-seed4=B1 | RD3-team4='''{{wp|SRB}}''' | RD3-score4='''12''' }} === Четвртфинале === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 8 август 2012 |time = 14:30 |team1 = {{wp-rt|Spain}} |score1 = 9 |team2 = '''{{wp|Montenegro}}''' |score2 = '''11''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Адријан Александреску (РОМ), Улрих Шпигел (ГЕР) |Q1 = 4–4 |Q2 = 1–'''3''' |Q3 = 1–'''3''' |Q4 = '''3'''–1 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400302/index.html Report] |goals1 = [[Ксавиер Валес|Валес]], [[Марк мингуел|Мингуел]] 2 |goals2 = [[Борис Злоковиќ|Злоковиќ]] 4 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 8 август 2012 |time = 15:50 |team1 = {{Wp-rt|Australia}} |score1 = 8 |team2 = '''{{Wp|Serbia}}''' |score2 = '''11''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Серхи Санчес (ШПА), Стивен Ротсарт (САД) |Q1 = '''3'''–2 |Q2 = '''4'''–2 |Q3 = 1–'''2''' |Q4 = 0–'''5''' |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400304/index.html Report] |goals1 = [[Ричи Кемпбел|Кемпбел]], [[Џејми Бедсворт|Бедсворт]] 2 |goals2 = [[Филип Филиповиќ (ватерполо)|Филиповиќ]] 3 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 8 август 2012 |time = 18:40 |team1 = '''{{wp-rt|Italy}}''' |score1 = '''11''' |team2 = {{wp|Hungary}} |score2 = 9 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Георгиос Ставридис (ГРЦ), Алан Балфанбајев (КАЗ) |Q1 = 2–2 |Q2 = '''3'''–2 |Q3 = '''3'''–1 |Q4 = 3–'''4''' |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400303/index.html Report] |goals1 = ''три играчи'' 3 |goals2 = [[Норберт Мадараш|Мадараш]] 3 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 8 август 2012 |team1 = '''{{wp-rt|Croatia}}''' |score1 = '''8''' |team2 = {{wp|САД}} |score2 = 2 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Масимилијано Капути (ИТА), Ѓорѓи Јухаш (УНГ) |Q1 = '''2'''–0 |Q2 = '''3'''–0 |Q3 = 2–2 |Q4 = '''1'''–0 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400301/index.html Report] |goals1 = [[Михо Бошковиќ|Бошковиќ]], [[Пауло Обрадовиќ|Обрадовиќ]] 2 |goals2 = [[Рајан Бејли (ватерполо)|Бејли]], [[Питер Варелас|Варелас]] 1 }} === Полуфинале === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 10 август 2012 |time = 19:50 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|Italy}}''' |score1 = '''9''' |team2 = {{wp|Serbia}} |score2 = 7 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Серхи Санчес (ШПА), Адријан Александреску (РОМ) |Q1 = '''4'''–2 |Q2 = 2–2 |Q3 = '''2'''–1 |Q4 = 1–'''2''' |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400202/index.html Report] |goals1 = [[Валентино Гало|Гало]] 3 |goals2 = [[Вања Удовичиќ|Удовичиќ]] 3 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 10 август 2012 |time = 15:40 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|Croatia}}''' |score1 = '''7''' |team2 = {{wp|Montenegro}} |score2 = 5 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Даниел Флахиве (АВС), Георгиос Ставридис (ГРЦ) |Q1 = '''3'''–1 |Q2 = '''2'''–0 |Q3 = 2–2 |Q4 = 0–'''2''' |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400201/index.html Report] |goals1 = [[Сандро Сукно|Сукно]] 2 |goals2 = [[Александар Ивовиќ|Ивовиќ]], [[Владимир Гојковиќ|Гојковиќ]] 2 }} === Натпревар за бронза === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 12 август 2012 |time = 14:30 <br /> |team1 = {{wp-rt|Montenegro}} |score1 = 11 |team2 = '''{{wp|Serbia}}''' |score2 = '''12''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Масимилијано Капути (ИТА), Георгиос Ставридис (ГРЦ) |Q1 = 2–'''3''' |Q2 = '''3'''–1 |Q3 = '''5'''–4 |Q4 = 1–'''4''' |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400102/index.html Report] |goals1 = [[Александар Ивовиќ|Ивовиќ]] 3 |goals2 = [[Филип Филиповиќ (ватерполо)|Филиповиќ]] 3 }} === Натпревар за злато === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 12 август 2012 |time = 15:50 <br /> |team1 = '''{{wp-rt|Croatia}}''' |score1 = '''8''' |team2 = {{wp|Italy}} |score2 = 6 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Серхи Санчес (ШПА), Ѓорги Јухаш (УНГ) |Q1 = 1–'''2''' |Q2 = '''2'''–0 |Q3 = '''2'''–1 |Q4 = 3–3 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400101/index.html Report] |goals1 = [[Маро Јоковиќ|Јоковиќ]] 3 |goals2 = [[Маурицио Фелуго|Фелуго]] 3 }} == Натпревари за пласман == ;Bracket {{Round4-with third |RD1=Полуфинале|RD2=5то–6то место|Consol=7мо–8мо место <!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2 --> <!--Semifinals--> ||{{wp|USA}}|7|'''{{wp|ESP}}'''|'''8''' ||'''{{wp|HUN}}'''|'''10'''|{{wp|AUS}}|9 <!--5th-6th Place --> ||{{wp|ESP}}|8|'''{{wp|HUN}}'''|'''14''' <!--7th-8th Place --> ||{{wp|USA}}|8|'''{{wp|AUS}}'''|'''10''' }} === Разигрување за 5-8 место === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 10 август 2012 |time = 14:20 |team1 = {{wp-rt|САД}} |score1 = 7 |team2 = {{wp|Spain}} |score2 = '''8''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Марио Бргуљан (ХРВ), Ѓорѓи Јухаш (УНГ) |Q1 = 1–'''3''' |Q2 = 1–'''2''' |Q3 = '''2'''–1 |Q4 = '''3'''–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400203/index.html Report] |goals1 = [[Џеф Пауерс|Пауерс]], [[Лејн Беаубиен|Беаубиен]] 2 |goals2 = [[Фелипе Пероне|Пероне]] 3 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 10 август 2012 |time = 18:30 |team1 = '''{{wp-rt|Hungary}}''' |score1 = '''10''' |team2 = {{wp|Australia}} |score2 = 9 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Михајло Чириќ (СРБ), Герман Молер (АРГ) |Q1 = '''4'''–2 |Q2 = 2–'''4''' |Q3 = '''1'''–0 |Q4 = 3–3 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400204/index.html Report] |goals1 = [[Норберт Марадаш|Марадаш]], [[Питер Бирош|Бирош]] 3 |goals2 = ''три играчи'' 2 }} === Седмо место === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 12 август 2012 |time = 10:20 |team1 = {{wp-rt|САД}} |score1 = 9 |team2 = '''{{wp|Australia}}''' |score2 = '''10''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Драган Стампалија (ХРВ), Улрих Шпигел (ГЕР) |Q1 = 1–'''3''' |Q2 = 2–2 |Q3 = 1–'''3''' |Q4 = '''5'''–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400104/index.html Report] |goals1 = ''четири играчи'' 2 |goals2 = [[Били Милер (ватерполо)|Милер]], [[Ричи Кемпбел|Кемпбел]] 3 }} === Петто место === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 12 август 2012 |time = 11:40 |team1 = {{wp-rt|Spain}} |score1 = 8 |team2 = '''{{wp|Hungary}}''' |score2 = '''14''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Марио Бргуљан (ЦРГ), Алан Балфанбајев (КАЗ) |Q1 = 1–'''4''' |Q2 = 2–'''3''' |Q3 = 1–'''5''' |Q4 = '''4'''–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/men/match=wpm400103/index.html Report] |goals1 = [[Марк мингуел|Мингуел]] 3 |goals2 = ''шест играчи'' 2 }} ==Распоред и статистика== ===Конечен распоред=== {| class="wikitable" width="200px" |- |align=center|[[Image:gold medal icon.svg]]||{{wp|CRO}} |- |align=center|[[Image:silver medal icon.svg]]||{{wp|ITA}} |- |align=center|[[Image:bronze medal icon.svg]]||{{wp|SRB}} |- |align=center|4|| {{wp|MNE}} |- |align=center|5|| {{wp|HUN}} |- |align=center|6|| {{wp|ESP}} |- |align=center|7|| {{wp|AUS}} |- |align=center|8|| {{wp|USA}} |- |align=center|9|| {{wp|GRE}} |- |align=center|10|| {{wp|ROU}} |- |align=center|11|| {{wp|KAZ}} |- |align=center|12|| {{wp|GBR}} |} ===Најдобри стрелци=== {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" !Место !Име !Држава !Голови !Шутеви !% |- | '''1''' | align="left"| '''[[Андрија Прлаиновиќ]]''' | align="left"| '''{{wp|SRB}}''' | '''22''' | '''40''' || '''55%''' |- | 2 | align="left"| [[Александар Ивовиќ]] | align="left"| {{wp|MNE}} | '''19''' | 43 || 44% |- | rowspan=2|3 | align="left"| [[Филип Филиповиќ (ватерполо)|Филип Филиповиќ]] | align="left"| {{wp|SRB}} | '''18''' | 42 || 43% |- | align="left"| [[Норберт Мадараш]] | align="left"| {{wp|HUN}} | '''18''' | 37 || 49% |- | rowspan=2|5 | align="left"| [[Петер Бирош]] | align="left"| {{wp|HUN}} | '''16''' | 38 || 42% |- | align="left"| [[Фелипе Пероне]] | align="left"| {{wp|ESP}} | '''16''' | 33 || 48% |- | rowspan=2|7 | align="left"| [[Михо Бошковиќ]] | align="left"| {{wp|CRO}} | '''15''' | 33 || 45% |- | align="left"| [[Вања Удовичиќ]] | align="left"| {{wp|SRB}} | '''15''' | 41 || 37% |- | rowspan=5|9 | align="left"| [[Алберт Еспањол]] | align="left"| {{wp|ESP}} | '''14''' | 30 || 47% |- | align="left"| [[Норберт Хошњански]] | align="left"| {{wp|HUN}} | '''14''' | 23 || 61% |- | align="left"| [[Марк Мингуел]] | align="left"| {{wp|ESP}} | '''14''' | 31 || 45% |- | align="left"| [[Сандро Сукно]] | align="left"| {{wp|CRO}} | '''14''' | 30 || 47% |- | align="left"| [[Борис Злоковиќ]] | align="left"| {{wp|MNE}} | '''14''' | 30 || 47% |} == Поврзано == * [[Ватерполо на Летните олимписки игри 2012 – турнир во женска конкуренција]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://archive.today/20130103190428/www.london2012.com/water-polo/event/men/ Ватерполо - турнир во машка конкуренција] на www.london2012.com [[Категорија:2012 во ватерполото|O]] [[Категорија:Ватерполо на Летните олимписки игри 2012|Машки турнир]] 7aaiv1nfupj7uqlio8zg0b49xprzedd 0 1037640 5583040 5104555 2026-06-26T19:49:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583040 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Handball Competition | tourney_name = Женски ватерполо турнир <br/> на Летните олимписки игри 2012 | image = Olympic rings without rims.svg | size = 150px | caption = | country = United Kingdom | dates = 30 јули – 9 август | num_teams = 8 | confederations = 4 | venues = 1 | cities = 1 | champion_other = {{wpw|USA}} | count = 1 | second_other = {{wpw|ESP}} | third_other = {{wpw|AUS}} | fourth_other = {{wpw|HUN}} | matches = 24 | goals = 468 | attendance = | top_scorer = {{знамеикона|USA}} [[Меги Стефенс]]<br><small>(21 гол)</small> | player = | updated = }} Женскиот [[ватерполо]] турнир на '''[[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]]''' во [[Лондон]], [[Велика Британија]], се одржа од [[30 јули]] до [[9 август]] [[2012]] година. Сите натпревари се одржаа во [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арената]]. Тимови од осум држави се натпреваруваа на турнирот и беа сместени во две групи за преелиминарната рунда. Беа одиграни вкупно 24 натпревари, од кои 12 во преелиминарната рунда. {| style="float:right; clear:right; padding:0.3em; margin-left:15px; border:1px solid #B8C7D9; background:#f5faff; font-size:90%; line-height:1.5em" |- style="background:#cedff2; text-align:center;" ![[Ватерполо на Летните олимписки игри 2012|Ватерполо на<br />Летните олимписки игри<br />2012]]<br />[[Податотека:Water polo pictogram.svg|50px]] |- style="background:#deeaf6; text-align:center;" |align="center"|Турнири |- |align="center"|[[Ватерполо на Летните олимписки игри 2012 – турнир во машка конкуренција|мажи]]&emsp;&emsp;'''жени''' |} == Формат на натпреварување == Турнирот вклучува осум тимови, поделени во две групи од по 4 тима.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/news/articles/draw-announced-for-olympic-water-polo-competition.html |title=Draw announced for Olympic Water Polo competition |accessdate=2012-12-08 |archive-date=2012-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120914213916/http://www.london2012.com/news/articles/draw-announced-for-olympic-water-polo-competition.html |url-status=dead }}</ref> Во групите се игра систем секој против секого. Сите осум тима од групите се пласираат во четвртфиналето каде играат помеѓу себе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fina.org/H2O/index.php?option=com_content&view=article&id=2730&Itemid=1257|title=London 2012 – Water Polo Competition Schedule|publisher=[[ФИНА]]|accessdate=2012-08-13|archive-date=2012-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120627110337/http://www.fina.org/H2O/index.php?option=com_content&view=article&id=2730&Itemid=1257|url-status=dead}}</ref> Победниците во четвртфиналните натпревари се пласираат во полуфиналето, додека поразените тимови играат натпревари за пласман. Победниците во полуфиналето играат за златниот медал, додека пак поразените тимови играат за бронзениот медал. == Преелиминарна рдуна == <small>Сите саатници се по [[Британско летно време]] ([[UTC+1]]).</small> === Група A === {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%" !width=160|Тим !width=30|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=30|{{Tooltip|П|Победи}} !width=30|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=30|{{Tooltip|П|Порази}} !width=30|{{Tooltip|ДГ|Дадени голови}} !width=30|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=30|{{Tooltip|ГР|Гол разлика}} !width=30|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- |align="left"| {{wpw|Spain}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 33 || 26 || +7 || '''5''' |- |align="left"| {{wpw|САД}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 30 || 28 || +2 || '''5''' |- |align="left"| {{wpw|Hungary}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 35 || 37 || −2 || '''2''' |- |align="left"| {{wpw|China}} || 3 || 0 || 0 || 3 || 22 || 29 || −7 || '''0''' |} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 30 јули 2012 |time = 14:10 <br /> |team1 = '''{{wpw-rt|Spain}}''' |score1 = '''11''' |team2 = {{wpw|China}} |score2 = 6 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400a01/index.html Извештај] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Алан Балфанбајев (КАЗ), Кори Вилијамс (НЗЛ) |Q1 = 2–2 |Q2 = '''4'''–2 |Q3 = '''4'''–2 |Q4 = '''1'''–0 |OT = |goals1 = [[Ана Еспар|Еспар]] 3 |goals2 = [[Ма Хуанхуан|Хуанхуан]] 3 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 30 јули 2012 |time = 19:40 <br /> |team1 = {{wpw-rt|Hungary}} |score1 = 13 |team2 = '''{{wpw|САД}}''' |score2 = '''14''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400a02/index.html Извештај] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Брајан Литлџон (ВБР), Денис Данелон (БРА) |Q1 = 3–'''4''' |Q2 = 4–4 |Q3 = 2–'''3''' |Q4 = '''4'''–3 |OT = |goals1 = [[Барбара Бујка|Бујка]] 4 |goals2 = [[Меги Стефенс|Стефенс]] 7 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 1 август 2012 |time = 14:10 <br /> |team1 = '''{{wpw-rt|Hungary}}''' |score1 = '''11''' |team2 = {{wpw|China}} |score2 = 10 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400a03/index.html Извештај] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Георгиос Ставридис (ГРЦ), Светлана Древал (РУС) |Q1 = 1–'''3''' |Q2 = 4–4 |Q3 = '''4'''–3 |Q4 = '''2'''–0 |OT = |goals1 = [[Габриела Шуш|Шуш]] 4 |goals2 = ''четири играчи'' 2 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 1 август 2012 |time = 18:20 <br /> |team1 = {{wpw-rt|Spain}} |score1 = 9 |team2 = {{wpw|САД}} |score2 = 9 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400a04/index.html Извештај] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Мери Дезлиерс (КАН), Антон Бервоетс (ХОЛ) |Q1 = '''3'''–1 |Q2 = 2–2 |Q3 = 1–'''4''' |Q4 = '''3'''–2 |OT = |goals1 = [[Џенифер Пареха|Пареха]] 4 |goals2 = [[Ками Крег|Крег]] 4 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 3 август 2012 |time = 14:10 <br /> |team1 = '''{{wpw-rt|Spain}}''' |score1 = '''13''' |team2 = {{wpw|Hungary}} |score2 = 11 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400a05/index.html Извештај] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Масимилијано Капути (ИТА), Светлана Древал (РУС) |Q1 ='''4'''–3 |Q2 ='''3'''–2 |Q3 ='''3'''–2 |Q4 =3–'''4''' |OT = |goals1 = [[Ана Еспар|Еспар]] 3 |goals2 = [[Дора Антал|Антал]] 4 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 3 август 2012 |time = 19:40 <br /> |team1 = {{wpw-rt|China}} |score1 = 6 |team2 = '''{{wpw|САД}}''' |score2 = '''7''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Даниел Флахиве (АВС), Марио Бргуљан (ЦРГ) |Q1 = '''1'''–0 |Q2 = 2–2 |Q3 = 0–'''3''' |Q4 = '''3'''–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400a06/index.html Извештај] |goals1 = [[Сун Јатинг|Јатинг]], [[Ма Хуанхуан|Хуанхуан]] 2 |goals2 = [[Меги Стефенс|Стефенс]] 3 }} === Група B === {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%" !width=160|Тим !width=30|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=30|{{Tooltip|П|Победи}} !width=30|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=30|{{Tooltip|П|Порази}} !width=30|{{Tooltip|ДГ|Дадени голови}} !width=30|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=30|{{Tooltip|ГР|Гол разлика}} !width=30|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- |align="left"| {{wpw|Australia}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 37 || 19 || +18 || '''6''' |- |align="left"| {{wpw|Russia}} || 3 || 2 || 0 || 1 || 22 || 21 || +1 || '''4''' |- |align="left"| {{wpw|Italy}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 22 || 22 || 0 || '''2''' |- |align="left"| {{wpw|Great Britain}} || 3 || 0 || 0 || 3 || 14 || 33 || −19 || '''0''' |} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 30 јули 2012 |time = 15:30 <br /> |team1 = {{wpw-rt|Italy}} |score1 = 8 |team2 = '''{{wpw|Australia}}''' |score2 = '''10''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Стивен Ротсарт (САД), Ѓорѓи Јухаш (УНГ) |Q1 = 1–'''2''' |Q2 = '''3'''–2 |Q3 = 0–'''4''' |Q4 = '''4'''–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400b02/index.html Извештај] |goals1 = [[Тања Ди Марио|Ди Марио]], [[Федерика Радичи|Радичи]] 2 |goals2 = [[Кејт Гунтер|Гунтер]] 3 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 30 јули 2012 |time = 18:20 <br /> |team1 = {{wpw-rt|Great Britain}} |score1 = 6 |team2 = '''{{wpw|Russia}}''' |score2 = '''7''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400b01/index.html Извештај] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Мери Дезлиерс (КАН), НИ Шивеи (КИН) |Q1 = 2–'''3''' |Q2 = '''3'''–2 |Q3 = 0–'''1''' |Q4 = 1–1 |OT = |goals1 = [[Енџи Винстанли-Смит|Винстанли-Смит]] 3 |goals2 = [[Олга Белиаева|Белиаева]], [[Екатерина Прокофјева|Прокофјева]] 2 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 1 август 2012 |time = 15:30 <br /> |team1 = {{wpw-rt|Italy}} |score1 = 4 |team2 = '''{{wpw|Russia}}''' |score2 = '''7''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400b04/index.html Извештај] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Серхи Санчес (ШПА), Герман Молер (АРГ) |Q1 = 0–'''1''' |Q2 = 1–1 |Q3 = 1–'''4''' |Q4 = '''2'''–1 |OT = |goals1 = [[Тања Ди Марио|Ди Марио]] 2 |goals2 = [[Екатерина Лисунова|Лисунова]] 3 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 1 август 2012 |time = 19:40 <br /> |team1 = {{wpw-rt|Great Britain}} |score1 = 3 |team2 = '''{{wpw|Australia}}''' |score2 = '''16''' |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400b03/index.html Извештај] |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Гус Пинкер (ЈАР), Денис Данелон (БРА) |Q1 = 1–'''3''' |Q2 = 1–'''3''' |Q3 = 1–'''5''' |Q4 = 0–'''5''' |OT = |goals1 = [[Клои Вилкокс|Викокс]] 2 |goals2 = [[Роуена Вебстер|Вебстер]] 5 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 3 август 2012 |time = 15:30 |team1 = {{wpw-rt|Russia}} |score1 = 8 |team2 = '''{{wpw|Australia}}''' |score2 = '''11''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = DДраган Стампалија (ХРВ), Мери Дезлиерс (КАН) |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400b06/index.html Извештај] |Q1 = 4–'''6''' |Q2 = 1–'''2''' |Q3 = '''1'''–0 |Q4 = 2–'''3''' |OT = |goals1 = [[Екатерина Лисунова|Лисунова]] 3 |goals2 = [[Кејт Гунтер|Гунтер]] 2 }} {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 3 август 2012 |time = 18:20 |team1 = {{wpw-rt|Great Britain}} |score1 = 5 |team2 = '''{{wpw|Italy}}''' |score2 = '''10''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Герман Молер (АРГ), Казухико Макита (ЈАП) |Q1 = 2–'''4''' |Q2 = 1–'''2''' |Q3 = 1–'''2''' |Q4 = 1–'''2''' |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400b05/index.html Извештај] |goals1 = [[Кјара Гибсон-Бјрн|Гибсон-Бјрн]] 2 |goals2 = [[Џулија Енрика Емоло|Емоло]], [[Тања Ди Марио|Ди марио]] 3 }} == Медал рунда == ; {{8TeamBracket-with third | RD1=Четвртфинале | RD2=Полуфинале | RD3=Финале | group1= | group2= | RD1-seed1=A1 | RD1-team1='''{{wpw|ESP}}''' | RD1-score1='''9''' | RD1-seed2=B4 | RD1-team2={{wpw|GBR}} | RD1-score2=7 | RD1-seed3=A3 | RD1-team3='''{{wpw|HUN}}''' | RD1-score3='''11''' | RD1-seed4=B2 | RD1-team4={{wpw|RUS}} | RD1-score4=10 | RD1-seed5=A2 | RD1-team5='''{{wpw|USA}}''' | RD1-score5='''9''' | RD1-seed6=B3 | RD1-team6={{wpw|ITA}} | RD1-score6=6 | RD1-seed7=A4 | RD1-team7={{wpw|CHN}} | RD1-score7=16(2) | RD1-seed8=B1 | RD1-team8='''{{wpw|AUS}}''' <small>(Пенали)</small> | RD1-score8='''16(4)''' | RD2-seed1=A1 | RD2-team1={{wpw|ESP}} | RD2-score1='''10''' | RD2-seed2=A3 | RD2-team2='''{{wpw|HUN}}''' | RD2-score2=9 | RD2-seed3=A2 | RD2-team3='''{{wpw|USA}}''' <small>(по продолж.)</small> | RD2-score3='''11''' | RD2-seed4=B1 | RD2-team4={{wpw|AUS}} | RD2-score4=9 | RD3-seed1=A1 | RD3-team1={{wpw|ESP}} | RD3-score1=5 | RD3-seed2=A2 | RD3-team2='''{{wpw|USA}}''' | RD3-score2='''8''' | RD3-seed3=B1 | RD3-team3='''{{wpw|AUS}}''' <small>(по продолж.)</small> | RD3-score3='''13''' | RD3-seed4=A3 | RD3-team4={{wpw|HUN}} | RD3-score4=11 }} === Четвртфинале === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 5 август 2012 |time = 14:50 <br /> |team1 = '''{{wpw-rt|Hungary}}''' |score1 = '''11''' |team2 = {{wpw|Russia}} |score2 = 10 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Масимилијано Капути (ИТА), Марио Бргуљан (ЦРГ) |Q1 = 3–3 |Q2 = '''4'''–2 |Q3 = 1–'''3''' |Q4 = '''3'''–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400303/index.html Извештај] |goals1 = ''четири играчи'' 2 |goals2 = [[Евгенија Иванова|Иванова]] 4 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 5 август 2012 |time = 16:10 |team1 = {{wpw-rt|China}} |score1 = 16 (2) |team2 = '''{{wpw|Australia}}''' |score2 = '''16 (4)''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Георгиос Ставридис (ГРЦ), Драган Стампалија (ХРВ) |Q1 = 5–5 |Q2 = 3–3 |Q3 = '''4'''–2 |Q4 = 2–'''4''' |OT = 2–2 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400302/index.html Извештај] |goals1 = [[Ма Хуанхуан|Хуанхуан]] 4 |goals2 = [[Гленкора Ралф|Ралф]], [[Никола Загаме|Загаме]] 3 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 5 август 2012 |time = 19:00 <br /> |team1 = '''{{wpw-rt|САД}}''' |score1 = '''9''' |team2 = {{wpw|Italy}} |score2 = 6 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Адријан Александреску (РОМ), Михајло Чириќ (СРБ) |Q1 = 3–3 |Q2 = '''3'''–0 |Q3 = 0–'''1''' |Q4 = '''3'''–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400301/index.html Извештај] |goals1 = [[Мелиса Сајдман|Сајдман]] 3 |goals2 = [[Тања Ди Марио|Ди Марио]] 3 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 5 август 2012 |time = 20:20 <br /> |team1 = '''{{wpw-rt|Spain}}''' |score1 = '''9''' |team2 = {{wpw|Great Britain}} |score2 = 7 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Кори Вилијамс (НЗЛ), Гус Пинкер (ЈАР) |Q1 = '''3'''–2 |Q2 = '''3'''–0 |Q3 = 2–'''3''' |Q4 = 1–'''2''' |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400304/index.html Извештај] |goals1 = [[Лорена Миранда|Миранда]], [[Ана Еспар|Еспар]] 2 |goals2 = [[Франческа Пејнтер-Снел|Пејнтер-Снел]] 3 }} === Полуфинале === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 7 август 2012 |time = 15:30 <br /> |team1 = '''{{wpw-rt|САД}}''' |score1 = '''11''' |team2 = {{wpw|Australia}} |score2 = 9 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Улрих Шпигел (ГЕР), Меро Дезлиерс (КАН) |Q1 = 3–3 |Q2 = '''3'''–2 |Q3 = 1–1 |Q4 = 2–'''3''' |OT = '''2'''–0 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400201/index.html Извештај] |goals1 = [[Меги Стефенс|Стефенс]] 4 |goals2 = [[Ешли Саутерн|Саутерн]] 4 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 7 август 2012 |time = 19:40 <br /> |team1 = {{wpw-rt|Hungary}} |score1 = 9 |team2 = '''{{wpw|Spain}}''' |score2 = '''10''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Драган Стампалија (ХРВ), Масимилијано Капути (ИТА) |Q1 = 1–'''2''' |Q2 = 4–'''5''' |Q3 = 2–2 |Q4 = '''2'''–1 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400202/index.html Извештај] |goals1 = ''три играчи'' 2 |goals2 = [[Ана Еспар|Еспар]] 4 }} === Натпревар за бронза === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 9 август 2012 |time = 18:40 |team1 = '''{{wpw-rt|Australia}}''' |score1 = '''13''' |team2 = {{wpw|Hungary}} |score2 = 11 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Адријан Александреску (РОМ), Драган Стампалија (ХРВ) |Q1 = '''2'''–1 |Q2 = '''5'''–3 |Q3 = 3–'''4''' |Q4 = 1–'''3''' |OT = '''2'''–0 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400102/index.html Извештај] |goals1 = [[Џема Бедсворт|Бедсворт]] 4 |goals2 = [[Рита Кештели|Кештели]] 3 }} === Натпревар за злато === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 9 август 2012 |time = 20:25 |team1 = '''{{wpw-rt|САД}}''' |score1 = '''8''' |team2 = {{wpw|Spain}} |score2 = 5 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Мери Дезлиерс (КАН), Георгиос Ставридис (ГРЦ) |Q1 = 1–1 |Q2 = '''4'''–1 |Q3 = '''2'''–0 |Q4 = 1–'''3''' |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400101/index.html Извештај] |goals1 = [[Меги Стефенс|Стефенс]] 5 |goals2 = [[Џенифер Пареха|Пареха]] 3 }} == Натпревари за пласман == {{Round4-with third |RD1=Полуфинале|RD2=5то–6то место|Consol=7мо–8мо место <!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2 --> <!--5th–8th Semifinal--> ||'''{{wpw|RUS}}'''|'''11'''|{{wpw|GBR}}|9 ||{{wpw|ITA}}|10|'''{{wpw|CHN}}'''|'''14''' <!--5th–6th Place --> ||'''{{wpw|CHN}}'''|'''16''' <small>([[Overtime (sports)#Other sports|OT]])</small>|{{wpw|RUS}}|15 <!--7th–8th Place --> ||'''{{wpw|ITA}}'''|'''11'''|{{wpw|GBR}}|7 }} === Разигрување за 5-8 место === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 7 август 2012 |time = 14:10 <br /> |team1 = {{wpw-rt|Italy}} |score1 = 10 |team2 = '''{{wpw|China}}''' |score2 = '''14''' |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Светлана Древал (РУС), Антон Бервоетс (ХОЛ) |Q1 = 2–'''5''' |Q2 = 2–'''5''' |Q3 = 2–2 |Q4 = '''4'''–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400203/index.html Извештај] |goals1 = [[Тања ди Марио|Ди Марио]] 4 |goals2 = ''шест играчи'' 2 }} ---- {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 7 август 2012 |time = 18:20 <br /> |team1 = '''{{wpw-rt|Russia}}''' |score1 = '''11''' |team2 = {{wpw|Great Britain}} |score2 = 9 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Денис Данелон (БРА), Герман Молер (АРГ) |Q1 = 3–3 |Q2 = 1–'''2''' |Q3 = '''4'''–2 |Q4 = '''3'''–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400204/index.html Извештај] |goals1 = [[Екатерина Прокофјева|Прокофјева]] 4 |goals2 = [[Клои Вилкокс|Вилкокс]], [[Франческа Пејнтер-Снел|Пејнтер-Снел]] 3 }} === Седмо место === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 9 август 2012 |time = 14:30<br /> |team1 = '''{{wpw-rt|Italy}}''' |score1 = '''11''' |team2 = {{wpw|Great Britain}} |score2 = 7 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Даниел Флахиве (АВС), Ѓорѓи Јухаш (УНГ) |Q1 = 2–'''3''' |Q2 = '''4'''–0 |Q3 = '''3'''–2 |Q4 = 2–2 |OT = |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400104/index.html Извештај] |goals1 = [[Тања Ди Марио|Ди Марио]] 4 |goals2 = [[Фиона МекКен|МекКен]], [[Франческа Клејтон|Клејтон]] 2 }} === Петто место === {{waterpolobox |bg = {{{bgc}}} |date = 9 август 2012 |time = 15:50<br /> |team1 = '''{{wpw-rt|China}}''' |score1 = '''16''' |team2 = {{wpw|Russia}} |score2 = 15 |location = [[Ватерполо Арена (Лондон)|Ватерполо Арена]], [[Лондон]] |referees = Брајан Литлџон (ВБР), Стивен Ротсарт (САД) |Q1 = 3–3 |Q2 = 5–'''6''' |Q3 = '''3'''–2 |Q4 = 3–3 |OT = '''2'''–1 |report = [http://www.london2012.com/water-polo/event/women/match=wpw400103/index.html Извештај] |goals1 = [[Ма Хуанхуан|Хуанхуан]] 6 |goals2 = [[Надежда Федотова|Федотова]], [[Александра Антонова|Антонова]] 4 }} == Распоред и статистика== ===Конечен Распоред=== {| class="wikitable" |- !Место!!style="width:11em"|Тим |- |align="center"|[[Податотека:gold medal icon.svg|1]] |{{wpw|USA}} |- |align="center"|[[Податотека:silver medal icon.svg|2]] |{{wpw|ESP}} |- |align="center"|[[Податотека:bronze medal icon.svg|3]] |{{wpw|AUS}} |- |align="center"|4 |{{wpw|HUN}} |- |align="center"|5 |{{wpw|CHN}} |- |align="center"|6 |{{wpw|RUS}} |- |align="center"|7 |{{wpw|ITA}} |- |align="center"|8 |{{wpw|GBR}} |} ===Најдобри стрелци=== {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" !Место !Име !Држава !Голови !Шутеви !% |- | '''1''' | align="left"| '''[[Меги Стефенс]]''' | align="left"| '''{{wpw|USA}}''' | '''21''' | '''27''' || '''78%''' |- | 2 | align="left"| [[Ма Хуанхуан]] | align="left"| {{wpw|CHN}} | '''19''' | 53 || 36% |- | 3 | align="left"| [[Тања ди Марио]] | align="left"| {{wpw|ITA}} | '''18''' | 45 || 40% |- | 4 | align="left"| [[Ана Еспар]] | align="left"| {{wpw|ESP}} | '''15''' | 41 || 37% |- | rowspan=7|5 | align="left"| [[Дора Антал]] | align="left"| {{wpw|HUN}} | '''12''' | 32 || 37% |- | align="left"| [[Барбара Бујка]] | align="left"| {{wpw|HUN}} | '''12''' | 26 || 46% |- | align="left"| [[Џенифер Пареха]] | align="left"| {{wpw|ESP}} | '''12''' | 34 || 35% |- | align="left"| [[Ешли Саутерн]] | align="left"| {{wpw|AUS}} | '''12''' | 32 || 37% |- | align="left"| [[Габриела Шус]] | align="left"| {{wpw|HUN}} | '''12''' | 32 || 37% |- | align="left"| [[Роуена Вебстер]] | align="left"| {{wpw|AUS}} | '''12''' | 42 || 29% |- | align="left"| [[Никола Загаме]] | align="left"| {{wpw|AUS}} | '''12''' | 16 || 75% |} == Поврзано == * [[Ватерполо на Летните олимписки игри 2012 – турнир во машка конкуренција]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Ватерполо на Летните олимписки игри 2012|Женски турнир]] [[Категорија:2012 во ватерполото]] rdbzz0b0clt0m3a3mqq4xqnmqhuqcca 0 1037653 5583079 5067544 2026-06-26T20:58:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583079 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} Дисциплината '''крос-кантри за мажи''' на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]] се одржала на [[Хадли Фарм]] на 12 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-mountain-bike |title=архивска копија |accessdate=2012-12-08 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116072638/http://www.london2012.com/cycling-mountain-bike/ |url-status=dead }}</ref> Настапиле педесет натпреварувачи од 32 држави. == Начин на натпреварување == Натпреварувањето започнала со масовен старт и вклучувало одреден број на кругови (одредени на денот пред натпреварувањето) на патеката од 4,8 км во Хадли Фарм во [[Есекс]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-mountain-bike/event/women/competition-format/index.html |title=архивска копија |accessdate=2012-09-04 |archive-date=2012-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120810071304/http://www.london2012.com/cycling-mountain-bike/event/women/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> == Распоред == <small>Сите времиња се според [[UTC+01:00]]</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- |style=background:lemonchiffon|Недела, 12 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| 13:30 ||style=background:lemonchiffon|Финале |} == Резултат == Списокот на натпреварувачи бил објавен на 26 јули.<ref>[http://www.uci.ch/Modules/BUILTIN/getObject.asp?MenuId=MTY1MjQ&ObjTypeCode=FILE&type=FILE&id=NzkzNzI&LangId=1 Entry list]</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:35em;" |- !Место !!Возач !!Време |- |align=center|{{Златен медал}} |{{спортистзнаме|[[Јарослав Кулхави]]|ЧЕШ}} |1:29:07 |- |align=center|{{Сребрен медал}} |{{спортистзнаме|[[Нино Шуртер]]|ШВА}} |1:29:08 |- |align=center|{{Бронзен медал}} |{{спортистзнаме|[[Марко Аурелио Фонтана]]|ИТА}} |1:29:32 |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Хосе Антонио Ермида]]|ШПА}} |1:29:36 |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Бари Стандер]]|ЈАР}} |1:29:37 |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Карлос Колома-Николас]]|ШПА}} |1:30:07 |- |align=center|7 |{{спортистзнаме|[[Мануел Фумиќ]]|ГЕР}} |1:30:31 |- |align=center|8 |{{спортистзнаме|[[Џоф Кабуш]]|КАН}} |1:30:43 |- |align=center|9 |{{спортистзнаме|[[Александер Гебауер]]|АВТ}} |1:31:16 |- |align=center|10 |{{спортистзнаме|[[Тод Велс]]|САД}} |1:31:28 |- |align=center|11 |{{спортистзнаме|[[Стефан Темпје]]|ФРА}} |1:31:30 |- |align=center|12 |{{спортистзнаме|[[Јан Шкарницл]]|ЧЕШ}} |1:31:48 |- |align=center|13 |{{спортистзнаме|[[Герхард Кершбаумер]]|ИТА}} |1:32:02 |- |align=center|14 |{{спортистзнаме|[[Онджеј Цинк]]|ЧЕШ}} |1:32:16 |- |align=center|15 |{{спортистзнаме|[[Самуел Шулц]]|САД}} |1:32:29 |- |align=center|16 |{{спортистзнаме|[[Марек Конва]]|ПОЛ}} |1:32:41 |- |align=center|17 |{{спортистзнаме|[[Руди ван Хутс]]|ХОЛ}} |1:32:53 |- |align=center|18 |{{спортистзнаме|[[Ралф Неф]]|ШВА}} |1:32:58 |- |align=center|19 |{{спортистзнаме|[[Кевин ван Ховелс]]|БЕЛ}} |1:33:01 |- |align=center|20 |{{спортистзнаме|[[Карл Маркт]]|АВТ}} |1:33:18 |- |align=center|21 |{{спортистзнаме|[[Даниел Меконел (велосипедист)|Даниел Меконел]]|АВС}} |1:33:22 |- |align=center|22 |{{спортистзнаме|[[Серхио Мантекон-Гутиерез]]|ШПА}} |1:33:46 |- |align=center|23 |{{спортистзнаме|[[Давид Роса]]|ПОР}} |1:33:50 |- |align=center|24 |{{спортистзнаме|[[Рубенс Валеријано]]|БРА}} |1:34:23 |- |align=center|25 |{{спортистзнаме|[[Флоријан Фогел]]|ШВА}} |1:34:36 |- |align=center|26 |{{спортистзнаме|[[Катрил Сото]]|АРГ}} |1:35:13 |- |align=center|27 |{{спортистзнаме|[[Кохеи Јамамото (велосипедист)|Кохеи Јамамото]]|ЈАП}} |1:35:26 |- |align=center|28 |{{спортистзнаме|[[Ектор Паез]]|КОЛ}} |1:36:02 |- |align=center|29 |{{спортистзнаме|[[Жан Кристоф Перо]]|ФРА}} |1:37:07 |- |align=center|30 |{{спортистзнаме|[[Марк Басингтвајгте]]|НАМ}} |1:37:17 |- |align=center|31 |{{спортистзнаме|[[Сергиј Рисенко]]|УКР}} |1:37:32 |- |align=center|32 |{{спортистзнаме|[[Пјотр Бжузка]]|ПОЛ}} |1:38:37 |- |align=center|33 |{{спортистзнаме|[[Периклис Илијас]]|ГРЦ}} |1:38:51 |- |align=center|34 |{{спортистзнаме|[[Мориц Милац]]|ГЕР}} |1:38:59 |- |align=center|35 |{{спортистзнаме|[[Филип Бајс]]|ЈАР}} |1:40:11 |- |align=center|36 |{{спортистзнаме|[[Паоло Монтаја]]|КРИ}} |1:41:19 |- |align=center|37 |{{спортистзнаме|[[Евгениј Печенин]]|РУС}} |1:41:40 |- |align=center|38 |{{спортистзнаме|[[Чан Чун Хинг]]|ХКГ}} |1:41:59 |- |align=center|39 |{{спортистзнаме|[[Адриен Нијоншути]]|РУА}} |1:42:46 |- |align=center|40 |{{спортистзнаме|[[Мариос Атанасијадис]]|КИП}} |1:43:25 |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Тонг Веисонг]]|КИН}} |КРУГ |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Дерек Хортон (велосипедист)|Дерект Хортон]]|ГУА}} |КРУГ |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Свен Нис]]|БЕЛ}} |ДНФ |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Макс Плакстон]]|КАН}} |ДНФ |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Андрас Парти]]|УНГ}} |ДНФ |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Жилиен Абсалон]]|ФРА}} |ДНФ |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Лијам Килин]]|ВБР}} |ДНФ |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Роберт Ферстеман]]|ГЕР}} |ДНС |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Михаел Вингерлинг]]|ХОЛ}} |ДНС |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Сем Боли]]|НЗЛ}} |ДНС |} * ДНФ = не завршил; ДНС = не започнал == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Крос-кантри за мажи]] mx419v3ag09fav1fphn5kd9wptm2061 0 1037661 5583078 5067475 2026-06-26T20:58:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583078 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} Дисциплината '''крос-кантри за жени''' на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]] се одржала на [[Хадли Фарм]] на 11 август. [[Жули Бресе]] од [[Франција]] го освоила златниот медал - прв за нејзината земја во [[Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|велосипедизам на Игрите 2012]]. [[Германија|Германката]] [[Забине Шпиц]] го освоила среброто, а [[Џорџија Гулд]] од [[САД]] бронзата. == Начин на натпреварување == Натпреварувањето започнала со масовен старт и вклучувало шест круга на патеката од 4,8 километри на Хадли Фарм во [[Есекс]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-mountain-bike/event/women/competition-format/index.html |title=архивска копија |accessdate=2012-09-04 |archive-date=2012-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120810071304/http://www.london2012.com/cycling-mountain-bike/event/women/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> == Распоред == <small>Сите времиња се според [[UTC+01:00]]</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- |style=background:lemonchiffon|Сабота, 11 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| 12:30 ||style=background:lemonchiffon|Финале |} == Резултат == Списокот на натпреварувачи бил објавен на 26 јули.<ref>[http://www.uci.ch/Modules/BUILTIN/getObject.asp?MenuId=MTY1MjQ&ObjTypeCode=FILE&type=FILE&id=NzkzNzE&LangId=1 Entry list]</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:35em;" |- !Место !!Возач !!Време |- |align=center|{{Златен медал}} |{{спортистзнаме|[[Жули Бресе]]|ФРА}} |1:30:52 |- |align=center|{{Сребрен медал}} |{{спортистзнаме|[[Забине Шпиц]]|ГЕР}} |1:31:54 |- |align=center|{{Бронзен медал}} |{{спортистзнаме|[[Џорџија Гулд]]|САД}} |1:32:00 |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Ирина Калентиева]]|РУС}} |1:32:33 |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Естер Зис]]|ШВА}} |1:32:46 |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Александра Енген]]|ШВЕ}} |1:33:08 |- |align=center|7 |{{спортистзнаме|[[Александра Давидович]]|ПОЛ}} |1:33:20 |- |align=center|8 |{{спортистзнаме|[[Ани Ласт]]|ВБР}} |1:33:47 |- |align=center|9 |{{спортистзнаме|[[Кетрин Пендрел]]|КАН}} |1:34:28 |- |align=center|10 |{{спортистзнаме|[[Тања Жакељ]]|СЛО}} |1:34:41 |- |align=center|11 |{{спортистзнаме|[[Леа Дејвисон]]|САД}} |1:35:14 |- |align=center|12 |{{спортистзнаме|[[Ши Кинглан]]|КИН}} |1:35:28 |- |align=center|13 |{{спортистзнаме|[[Јана Беломојна]]|УКР}} |1:35:46 |- |align=center|14 |{{спортистзнаме|[[Катержина Наш]]|ЧЕШ}} |1:36:22 |- |align=center|15 |{{спортистзнаме|[[Елизабет Осл]]|АВС}} |1:36:47 |- |align=center|16 |{{спортистзнаме|[[Аделхајд Морат]]|ГЕР}} |1:37:17 |- |align=center|17 |{{спортистзнаме|[[Ева Лехнер]]|ИТА}} |1:37:36 |- |align=center|18 |{{спортистзнаме|[[Карен Ханлен]]|НЗЛ}} |1:37:54 |- |align=center|19 |{{спортистзнаме|[[Катрин Лојман]]|ШВА}} |1:38:23 |- |align=center|20 |{{спортистзнаме|[[Рие Катајама]]|ЈАП}} |1:38:26 |- |align=center|21 |{{спортистзнаме|[[Јанка Штевкова]]|СВК}} |1:39:05 |- |align=center|22 |{{спортистзнаме|[[Паула Горицка]]|ПОЛ}} |1:39:18 |- |align=center|23 |{{спортистзнаме|[[Блажа Клеменчич]]|СЛО}} |1:39:42 |- |align=center|24 |{{спортистзнаме|[[Емили Бети]]|КАН}} |1:40:37 |- |align=center|25 |{{спортистзнаме|[[Ребека Хендерсон]]|АВС}} |1:41:35 |- |align=center|26 |{{спортистзнаме|[[Полин Феран-Прево]]|ФРА}} |1:42:21 |- |align=center|27 |{{спортистзнаме|[[Барбара Бенко]]|УНГ}} |1:43:24 |- |align=center|28 |{{спортистзнаме|[[Кандис Нетлинг]]|ЈАР}} |1:45:03 |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Гун-Рита Дале Флесја]]|НОР}} |ДНФ |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Лаура Абрил]]|КОЛ}} |ДНФ |- |align=center|– |{{спортистзнаме|[[Аника Лангвад]]|ДАН}} | ДНС<ref name=cyclingnews>[http://www.cyclingnews.com/news/langvad-out-of-olympic-mountain-bike-race Лангвад надвор од олимписката крос-кантри трка] cyclingnews 1 август 2012</ref> |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Крос-кантри за жени]] 0q2ov3bd7qew37ar152n7xz26u8i46x 0 1037811 5583070 5121305 2026-06-26T20:54:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583070 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} Дисциплината '''BMX за мажи''' на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]] се одржала на патеката за BMX на [[Лондонски велопарк|лондонскиот велопарк]], во рамките на Олимпискиот парк, од 8 до 10 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-bmx |title=архивска копија |accessdate=2012-09-08 |archive-date=2012-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120909124520/http://www.london2012.com/cycling-bmx/ |url-status=dead }}</ref> [[Латвија|Латвиецот]] [[Марис Штромбергс]] го освоил златниот медал - прв на Игрите 2012 за неговата земја - со време од 37,576 секунди. [[Сем Вилуби]], претставувајќи ја [[Австралија]], го освоил среброто, а [[Карлос Оквендо]] од [[Колумбија]] ја освоил бронзата. == Начин на натпреварување == Возачите биле поделени во четири четвртфиналиња врз основа на постигнатото време на хронометар. Секое од четвртфиналињата се состоело од пет возење, користејќи бодовен систем. Двајцата најдобри возачи по три возења продолжуваат во полуфиналето (без да ги завршат преостанатите две возење), додека најдобрите двајца во последните две возења продолжуваат во полуфиналето по сите предвидени кругови. Полуфиналето се состои од три возење, кога најдобрите четворица од секоја група продолжуваат во финалето. Во финалниот натпревар имало само едно возење.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-bmx/event/men-bmx/competition-format/index.html |title=архивска копија |accessdate=2013-01-03 |archive-date=2012-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120810071141/http://www.london2012.com/cycling-bmx/event/men-bmx/competition-format/index.html |url-status=dead }}</ref> == Распоред == <small>Сите времиња се според [[UTC+01:00]]</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- |Среда, 8 август 2012 || 15:00 || Квалификации |- |Четврток, 9 август 2012 || 15:00 || Четвртфинале |- |style=background:lemonchiffon|Петок, 10 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| 16:40 ||style=background:lemonchiffon| Полуфинале и финале |} == Резултати == === Квалификации === {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;" !Место !style="width:15em"|Име !style="width:10em"|Време !style="width:5em"|Забелешки |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Рајмон ван дер Бизен]]|ХОЛ}} || 37,779 || |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Жорис Доде]]|ФРА}} || 38,221 || |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тван ван Гент]]|ХОЛ}} || 38,339 || |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Конор Филдс]]|САД}} || 38,431 || |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Андрес Хименес Каикедо]]|КОЛ}} || 38,445 || |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сем Вилуби]]|АВС}} || 38,496 || |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Николас Лонг]]|САД}} || 38,601 || |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ренато Резенде]]|БРА}} || 38,628 || |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Квентин Келерон]]|ФРА}} || 38,637 || |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марк Вилерс]]|НЗЛ}} || 38,687 || |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марис Штромбергс]]|ЛАТ}} || 38,697 || |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лијам Филипс]]|ВБР}} || 38,719 || |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Рихардс Вајде]]|ЛАТ}} || 38,753 || |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Карлос Оквендо]]|КОЛ}} || 38,775 || |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Дејвид Херман]]|САД}} || 38,955 || |- | 16 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Курт Пикард]]|НЗЛ}} || 39,057 || |- | 17 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Калан Јанг]]|АВС}} || 39,304 || |- | 18||align=left| {{спортистзнаме|[[Мануел де Веки]]|ИТА}} || 39,385 || |- | 19 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Луис Бретхауер]]|ГЕР}} || 39,431 || |- | 20 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тори Нихауг]]|КАН}} || 39,515 || |- | 21 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Јеле ван Горком]]|ХОЛ}} || 39,529 || |- | 22 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Брајан Киркам]]|АВС}} || 39,610 || |- | 23 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Роџер Риндеркнехт]]|ШВА}} || 39,618 || |- | 24 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Емилио Фаља]]|ЕКВ}} || 39,737 || |- | 25 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мортен Теркилдсен]]|ДАН}} || 39,738 || |- | 26 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ернесто Пицаро]]|АРГ}} || 39,765 || |- | 27 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Арно Дибоа]]|БЕЛ}} || 39,772 || |- | 28 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Моана Мо Каје]]|ФРА}} || 40,015 || |- | 29 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мајк Бајер]]|ГЕР}} || 40,231 || |- | 30 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сифисо Нхлапо]]|ЈАР}} || 40,788 || |- | 31 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Даниел Калуаг]]|ФИЛ}} || 40,900 || |- | – ||align=left| {{спортистзнаме|[[Еџус Треиманис]]|ЛАТ}} || || ДНФ |} * ДНФ = не завршил === Четвртфинале === ==== Група 1 ==== {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;" !Место !style="width:15em"|Име !style="width:10em"|1. возење !style="width:10em"|2. возење !style="width:10em"|3. возење !style="width:10em"|4. возење !style="width:10em"|5. возење !style="width:5em"|Вкупно !style="width:5em"|Забелешки |-bgcolor=ccffcc | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Рајмон ван ден Бизен]]|ХОЛ}} || 37,974 (1) || 38,269 (1) || 38,392 (1) || colspan=2|Продолжил || '''3''' || К |-bgcolor=ccffcc | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Еџус Треиманис]]|ЛАТ}} || 40,130 (4) || 52,014 (6) || 38,572 (2) || colspan=2|Продолжил || '''12''' || К |-bgcolor=ddffdd | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Квентин Калерон]]|ФРА}} || 42,560 (7) || 41,336 (5) || 1:04,609 (5) || 39,162 (1) || 38,489 (1) || '''19''' || к |-bgcolor=ddffdd | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Кален Јанг]]|АВС}} || ДНФ (8) || 39,189 (2) || 39,456 (3)|| 39,484 (2) || 1:04,756 (4) || '''19''' || к |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мортен Теркилдсен]]|ДАН}} || 40,789 (6) || 39,788 (4) || 39,896 (4) || 40,160 (4) || 39,104 (2) || '''20''' || |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Емилио Фаља]]|ЕКВ}} || 39,602 (3) || ДНФ (8) || 1:31,130 (6) || 39,756 (3) || 41,793 (3) || '''23''' || |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Курт Пикард]]|НЗЛ}} || 40,200 (5) || 39,539 (3) || ДНФ (7) || ДНС (8) || ДНС (8) || '''31''' || |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ренато Резенде]]|БРА}} || 38,343 (2) || ДНФ (8) || ДНС (10) || ДНС (8) || ДНС (8) || '''36''' || |} ==== Група 2 ==== {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;" !Место !style="width:20em"|Име !style="width:9em"|1. возење !style="width:9em"|2. возење !style="width:9em"|3. возење !style="width:9em"|4. возење !style="width:9em"|5. возење !style="width:5em"|Вкупно !style="width:5em"|Забелешки |-bgcolor=ccffcc | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Конор Филдс]]|САД}} || 37,721 (1) || 38,350 (1) || 38,025 (1) || colspan=2|Продолжил || '''3''' || К |-bgcolor=ccffcc | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лијам Филипс]]|ВБР}} || 38,072 (2) || 38,625 (2) || 38,301 (2) || colspan=2|Продолжил || '''6''' || К |-bgcolor=ddffdd | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Андрес Хименес Каикедо]]|КОЛ}} || 38,753 (4) || 39,208 (3) || 38,865 (4) || 38,581 (1) || 44,026 (5) || '''17''' || к |-bgcolor=ddffdd | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Рихардс Вајде]]|ЛАТ}} || 39,489 (6) || 39,416 (4) || 38,609 (3) || 39,508 (4) || 39,110 (2) || '''19''' || к |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тори Нихауг]]|КАН}} || 38,610 (3) || 1:03,089 (7) || 39,949 (6) || 39,503 (3) || 38,808 (1) || '''20''' || |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Моана Мо Кеје]]|ФРА}} || 39,191 (5) || 39,560 (5) || 39,512 (5) || 38,705 (2) || 1:30,608 (6) || '''23''' || |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[јеле ван Горком]]|ХОЛ}} || 39,691 (7) || 1:37,793 (8) || 42,707 (8) || 40,419 (5) || 40,096 (3) || '''31''' || |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мајк Бајер]]|ГЕР}} || 40,558 (8) || 56,453 (6) || 40,541 (7) || 46,131 (6) || 41,109 (4) || '''31''' || |} ==== Група 3 ==== {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;" !Место !style="width:15em"|Име !style="width:10em"|1. возење !style="width:10em"|2. возење !style="width:10em"|3. возење !style="width:10em"|4. возење !style="width:10em"|5. возење !style="width:5em"|Вкупно !style="width:5em"|Забелешки |-bgcolor=ccffcc | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марк Вилерс]]|НЗЛ}} || 40,558 (1) || 38,879 (2) || 38,467 (1) || colspan=2|Продолжил || '''4''' || К |-bgcolor=ccffcc | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Жорис Доде]]|ФРА}} || 54,108 (4) || 38,789 (1) || 38,644 (2) || colspan=2|Продолжил || '''7''' || К |-bgcolor=ddffdd | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Дејвид Херман]]|САД}} || ДНФ (8) || 39,400 (3) || 39,373 (4) || 38,319 (1) || 39,005 (2) || '''18''' || к |-bgcolor=ddffdd | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Роџер Риндеркнехт]]|ШВА}} || 54,108 (3) || 39,901 (5) || 39,209 (3) || 39,844 (4) || 39,453 (3) || '''18''' || к |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Николас Лонг]]|САД}} || 1:46,734 (7) || 39,533 (4) || 39,379 (5) || 38,383 (2) || 38,428 (1) || '''19''' || |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Ернесто Пицаро]]|АРГ}} || 1:20,748 (6) || 40,179 (6) || 39,905 (7) || 38,799 (3) || 40,141 (4) || '''26''' || |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мануел де Веки]]|ИТА}} || 53,365 (2) || 41,499 (8) || 50,728 (8) || 40,342 (6) || 40,261 (5) || '''29''' || |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Даниел Калуаг]]|ФИЛ}} || 1:02,086 (5) || 40,763 (7) || 39,902 (6) || 40,342 (5) || 40,380 (6) || '''29''' || |} ==== Група 4 ==== {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;" !Место !style="width:15em"|Име !style="width:10em"|1. возење !style="width:10em"|2. возење !style="width:10em"|3. возење !style="width:10em"|4. возење !style="width:10em"|5. возење !style="width:5em"|Вкупно !style="width:5em"|Забелешки |-bgcolor=ccffcc | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тван ван Гент]]|ХОЛ}} || 38,094 (1) || 38,190 (2) || 38,402 (4) || colspan=2|Продолжил || '''7''' || К |-bgcolor=ccffcc | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марис Штромбергс]]|ЛАТ}} || 38,359 (2) || 40,353 (5) || 37,738 (1) || colspan=2|Продолжил || '''8''' || К |-bgcolor=ddffdd | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сем Вилуби]]|АВС}} || 40,250 (4) || 37,856 (1) || 38,200 (3) || 38,840 (2) || 59,499 (6) || '''16''' || к |-bgcolor=ddffdd | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Карлос Оквендо]]|КОЛ}} || ДНФ (8) || 39,148 (4) || 37,976 (2) || 1:23,505 (6) || 38,167 (1) || '''21''' || к |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Луис Бретхауер]]|ГЕР}} || 43,391 (6) || 39,108 (3) || 39,435 (5) || 40,134 (4) || 38,973 (4) || '''22''' || |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Арно Дибоа]]|БЕЛ}} || 40,179 (3) || 51,285 (8) || 40,003 (7) || 39,564 (3) || 38,620 (3) || '''24''' || |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Брајан Киркам]]|АВС}} || 59,988 (7) || 48,026 (7) || 40,519 (8) || 38,158 (1) || 38,475 (2) || '''25''' || |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сифисо Нхлапо]]|ЈАР}} || 41,773 (5) || 40,539 (6) || 39,653 (6) || 40,377 (5) || 39,835 (5) || '''27''' || |} === Полуфинале === ==== Прво полуфинале ==== {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;" !Место !style="width:15em"|Име !style="width:10em"|1. возење !style="width:10em"|2. возење !style="width:10em"|3. возење !style="width:5em"|Вкупно !style="width:5em"|Забелешки |-bgcolor=ccffcc | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Конор Филдс]]|САД}} || 51,791 (4) || 37,885 (1) || 37,736 (1) || '''6''' || К |-bgcolor=ccffcc | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Рајмон ван дер Бизен]]|ХОЛ}} || 38,372 (1) || 38,046 (2) || 38,948 (5) || '''8''' || К |-bgcolor=ccffcc | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лијам Филипс]]|ВБР}} || 38,770 (2) || 38,179 (3) || 38,509 (4) || '''9''' || К |-bgcolor=ccffcc | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Андрес Хименес Каикедо]]|КОЛ}} || 40,730 (3) || 38,882 (6) || 38,490 (3) || '''12''' || К |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Еџус Треиманис]]|ЛАТ}} || 51,856 (5) || 39,125 (7) || 37,926 (2) || '''14''' || |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Квентин Калерон]]|ФРА}} || ДНФ (8) || 38,392 (4) || 40,265 (6) || '''18''' || |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Рихардс Вајде]]|ЛАТ}} || 53,670 (6) || 38,640 (5) || 48,466 (7) || '''18''' || |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Кален Јанг]]|АВС}} || 1:40,272 (7) || 45,520 (8) || ДНС (10) || '''25''' || |} ==== Второ полуфинале ==== {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;" !Место !style="width:15em"|Име !style="width:10em"|1. возење !style="width:10em"|2. возење !style="width:10em"|3. возење !style="width:5em"|Вкупно !style="width:5em"|Забелешки |-bgcolor=ccffcc | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сем Вилуби]]|АВС}} || 38,059 (1) || 37,542 (1) || 38,506 (3) || '''5''' || К |-bgcolor=ccffcc | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Тван ван Гент]]|ХОЛ}} || 44,742 (5) || 37,798 (2) || 38,046 (1) || '''8''' || К |-bgcolor=ccffcc | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марис Штромбергс]]|ЛАТ}} || 41,856 (4) || 37,995 (4) || 38,088 (2) || '''10''' || К |-bgcolor=ccffcc | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Карлос Оквендо]]|КОЛ}} || 39,236 (2) || 37,542 (5) || 38,811 (4) || '''11''' || К |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Дејвид Херман]]|САД}} || 40,277 (3) || 38,954 (6) || 48,205 (6) || '''15''' || |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Жорис Доде]]|ФРА}} || 45,702 (6) || 37,990 (3) || 2:05,214 (7) || '''16''' || |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Роџер Риндеркнехт]]|ШВА}} || 52,320 (7) || 40,070 (7) || 43,021 (5) || '''19''' || |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Марк Вилерс]]|НЗЛ}} || 1:34,759 (8) || 42,269 (8) || ДНС (10) || '''26''' || |} === Финале === {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Име !!Време |- |align=center|{{Златен медал}} |{{спортистзнаме|[[Марис Штромбергс]]|ЛАТ}} |37,576 |- |align=center|{{Сребрен медал}} |{{спортистзнаме|[[Сем Вилуби]]|АВС}} |37,929 |- |align=center|{{Бронзен медал}} |{{спортистзнаме|[[Карлос Оквендо]]|КОЛ}} |38,251 |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Рајмон ван дер Бизен]]|ХОЛ}} |38,492 |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Тван ван Гент]]|ХОЛ}} |44,744 |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Андрес Хименес Каикедо]]|КОЛ}} |53,377 |- |align=center|7 |{{спортистзнаме|[[Конор Филдс]]|САД}} |1:03,033 |- |align=center|8 |{{спортистзнаме|[[Лијам Филипс]]|ВБР}} |2:11,918 |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|BMX за мажи]] 1t38bq7klhntcsfvg192rbeoez7an1j 0 1037868 5583069 5102552 2026-06-26T20:53:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583069 wikitext text/x-wiki {{Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012}} Дисциплината '''BMX за жени''' на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]] се одржала на патеката за BMX на [[Лондонски велопарк|лондонскиот велопарк]], во рамките на Олимпискиот парк, од 8 до 10 август.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/cycling-bmx |title=архивска копија |accessdate=2012-09-08 |archive-date=2012-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120909124520/http://www.london2012.com/cycling-bmx/ |url-status=dead }}</ref> [[Маријана Пахон]] од [[Колумбија]] го освоил златниот медал - прв на Игрите 2012 за својата земја — со време од 37,706 секунди. [[Сара Вокер]] од [[Нов Зеланд]] го освоил сребрениот медал, а [[Лаура Смулдерс]] од [[Холандија]] бронзениот. == Начин на натпреварување == Возачите биле поделени во полуфиналиња врз основа на нивните резултати од хронометарот. Полуфиналињата се состоеле од три возења, каде најдобрите четири возачи во секоја група продолжувале во финале. Во финалниот натпревар имало само едно возење.<ref>https://archive.today/20120908002533/www.london2012.com/cycling-bmx/event/women-bmx/competition-format/index.html</ref> == Распоред == <small>Сите времиња се според [[UTC+01:00]]</small> {| class="wikitable" !Датум !Време !Коло |- |Среда, 8 август 2012 || 15:00 || Квалификации |- |style=background:lemonchiffon|Петок, 10 август 2012 ||style=background:lemonchiffon| 15:00 ||style=background:lemonchiffon|Полуфинале и финале |} == Резултати == === Квалификации === {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;" !Место !style="width:15em"|Име !style="width:10em"|Време !style="width:5em"|Забелешки |- | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Каролин Букенан]]|АВС}} || 38,434 || |- | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сара Вокер]]|НЗЛ}} || 38,644 || |- | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Маријана Пахон]]|КОЛ}} || 38,787 || |- | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Летисија Ле Коргије]]|ФРА}} || 38,976 || |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Шаназ Рид]]|ВБР}} || 39,368 || |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лаура Смулдерс]]|ХОЛ}} || 39,420 || |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мажали Потје]]|ФРА}} || 39,778 || |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Алис Пост]]|САД}} || 39,890 || |- | 9 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лорен Рејнолдс]]|АВС}} || 40,045 || |- | 10 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анета Хладикова]]|ЧЕШ}} || 40,846 || |- | 11 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Романа Лабункова]]|ЧЕШ}} || 41,096 || |- | 12 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Стефани Ернандес]]|ВЕН}} || 41,253 || |- | 13 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сандра Алексејева]]|ЛАТ}} || 41,752 || |- | 14 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Вилма Римшаите]]|ЛИТ}} || 42,162 || |- | 15 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Скел Стајн]]|БРА}} || 42,995 || |- | – ||align=left| {{спортистзнаме|[[Брук Крејн]]|САД}} || || ДНФ |} === Полуфинале === ==== Прво полуфинале ==== {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;" !Место !style="width:15em"|Име !style="width:10em"|1. возење !style="width:10em"|2. возење !style="width:10em"|3. возење !style="width:5em"|Вкупно !style="width:5em"|Забелешки |-bgcolor=ccffcc | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Каролин Букенан]]|АВС}} || 38,276 (1) || 40,296 (2) || 38,482 (1) || '''4''' || К |-bgcolor=ccffcc | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Шаназ Рид]]|ВБР}} || 39,029 (2) || 38,858 (1) || 38,634 (2) || '''5''' || К |-bgcolor=ccffcc | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Брук Крејн]]|САД}} || 40,668 (5) || 41,029 (4) || 40,099 (5) || '''14''' || К |-bgcolor=ccffcc | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Летисија Ле Коргије]]|ФРА}} || 39,902 (4) || 1:20,324 (8) || 38,759 (3) || '''15''' || К |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Стефани Ернандес]]|ВЕН}} || 1:12,935 (8) || 40,513 (3) || 39,466 (4) || '''15''' || |- | 6 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Алис Пост]]|САД}} || 39,495 (3) || 51,752 (7) || ДНФ (8) || '''18''' || |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сандра Алексејева]]|ЛАТ}} || 42,030 (7) || 43,159 (6) || 42,855 (6) || '''19''' || |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лорен Рејнолдс]]|АВС}} || 41,103 (6) || 41,441 (5) || ДНФ (8) || '''19''' || |} ==== Второ полуфинале ==== {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;" !Место !style="width:15em"|Име !style="width:10em"|1. возење !style="width:10em"|2. возење !style="width:10em"|3. возење !style="width:5em"|Вкупно !style="width:5em"|Забелешки |-bgcolor=ccffcc | 1 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Маријана Пахон]]|КОЛ}} || 38,759 (1) || 38,749 (1) || 38,845 (1) || '''3''' || К |-bgcolor=ccffcc | 2 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Мажали Потје]]|ФРА}} || 39,342 (2) || 38,828 (2) || 39,048 (2) || '''6''' || К |-bgcolor=ccffcc | 3 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Лаура Смулдерс]]|ХОЛ}} || 39,886 (4) || 39,175 (3) || 39,660 (4) || '''11''' || К |-bgcolor=ccffcc | 4 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Сара Вокер]]|НЗЛ}} || 39,905 (5) || 39,348 (4) || 39,344 (3) || '''12''' || К |- | 5 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Анета Хладикова]]|ЧЕШ}} || 39,728 (3) || 40,393 (6) || 43,752 (7) || '''16''' || |- | 6 ||align=left| {{Nowrap|{{спортистзнаме|[[Романа Лабункова]]|ЧЕШ}}}} || 40,624 (6) || 39,883 (5) || 40,777 (6) || '''17''' || |- | 7 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Вилма Римшаите]]|ЛИТ}} || 41,789 (7) || 40,897 (7) || 40,400 (5) || '''19''' || |- | 8 ||align=left| {{спортистзнаме|[[Скел Стајн]]|БРА}} || ДНФ (8) || ДНС (10) || ДНС (10) || '''28''' || |} === Финале === {| class="wikitable" style="font-size:95%" style="width:25em;" |- !Место !!Име !!Време |- |align=center|{{Златен медал}} |{{спортистзнаме|[[Маријана Пахон]]|КОЛ}} |37.706 |- |align=center|{{Сребрен медал}} |{{спортистзнаме|[[Сара Вокер]]|НЗЛ}} |38,133 |- |align=center|{{Бронзен медал}} |{{спортистзнаме|[[Лаура Смулдерс]]|ХОЛ}} |38,231 |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Летисија Ле Коргије]]|ФРА}} |38,476 |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Каролин Букенан]]|АВС}} |38,903 |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Шаназ Рид]]|ВБР}} |39,247 |- |align=center|7 |{{спортистзнаме|[[Мажали Потје]]|ФРА}} |39,395 |- |align=center|8 |{{спортистзнаме|[[Брук Крејн]]|САД}} |40,286 |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|BMX за жени]] hddsgxb4j3qtlf20c695pyt72sdqgd4 0 1049287 5582923 5017357 2026-06-26T15:11:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582923 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = {{знамеикона|САД}} Брајан Герзичич | image = | height = {{height|m=1.78}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1984|3|20}} | cityofbirth = {{роден во|Лос Анџелес|}} | countryofbirth = [[САД]] | currentclub = [[ФК Хапоел Ирони Киријат Шмона|Хапоел Ирони Киријат]] | clubnumber = 18 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | years1 = 2005–2009 | caps1 = 3 | goals1 = 0 | clubs1 = [[ФК Арсенал де Саранди|Арсенал де Саранди]] | years2 = 2006–2008 | caps2 = 31 | goals2 = 0 | clubs2 = [[ФК Хапоел Хаифа|Хапоел Хаифа]] | years3 = 2009 | caps3 = 29 | goals3 = 3 | clubs3 = [[ФК Хапоел Ако|Хапоел Ако]] (позајмен) | years4 = 2009–2010 | caps4 = 29 | goals4 = 1 | clubs4 = [[ФК Хапоел Хаифа|Хапоел Хаифа]] | years5 = 2010-2013 | caps5 = 96 | goals5 = 2 | clubs5 = [[ФК Хапоел Ирони Киријат Шмона|Хапоел Ирони Киријат]] | pcupdate = 13 мај 2012 | ntupdate = 1 јули 2012 }} '''Брајан Пол Герзичич''' (роден на 20 март 1984 во [[Лос Анџелес]]) - [[САД|американски]] [[фудбалер]]. ==Титули== '''[[Тото куп]]''' Шампион (2) : 2010-2011, 2011-2012 '''[[Израелска Премиер лига]]''' Шампион (1) : 2011-2012 == Надворешни врски == * [http://www.futbolxxi.com/Futbolista.aspx?ID=13355&SEOFutbolista=Gerzycich+Bryan Argentine Primera statistics] {{es}} * [http://football.org.il/Leagues/Pages/PlayerDetails.aspx?PLAYER_ID=84632 Profile on IFA official website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121010115411/http://football.org.il/Leagues/Pages/PlayerDetails.aspx?PLAYER_ID=84632 |date=2012-10-10 }} {{he icon}} * [http://www.one.co.il/Player/Current//1,1,1,38830/בריאן_גרזיצ_יץ_ Profile on One.co.il] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090728031112/http://www.one.co.il/Player/Current/1,1,1,38830/%D7%91%D7%A8%D7%99%D7%90%D7%9F_%D7%92%D7%A8%D7%96%D7%99%D7%A6_%D7%99%D7%A5_ |date=2009-07-28 }} {{he icon}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Герзичич}} [[Категорија:Американски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1984 година]] 25w9xpwzquhu34rr3b0ahminig9w0sx 0 1061830 5583010 5550585 2026-06-26T18:45:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583010 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ванадиум}} '''Ванадиум''' — [[хемиски елемент]] со симбол '''V''' и [[атомски број]] 23. Тој е тежок, сребрено-сив, еластичен,ковлив [[Преодни метали|преоден метал]]. Елементарниот метал ретко се наоѓа во природата, но откако вештачки се изолира, формирањето на слој од [[оксид]] ([[Пасивација (хемија)|пасивација]]) делумно го стабилизира слободниот метал од понатамошната [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидација]]. Андрес Мануел дел Рио открил соединенија на ванадиум во 1801 година во [[Мексико]], анализирајќи го новото минерално [[олово]] што го нарекол "кафеаво олово", и се претпоставува дека неговите квалитети се должат на присуството на нов елемент, кој го нарекол ''еритрониум'' (доаѓа од грчки "црвена"), бидејќи, по загревањето, повеќето од [[соли]]те станале црвени. Четири години подоцна, сепак, тој (погрешно) бил убедуван од други научници дека еритрониумот бил идентичен со [[хром]]. Хлориди на ванадиум биле создадени во 1830 година од страна на Нилс Габриел Сефстром, кој на тој начин докажал дека е вклучен нов елемент, кој го нарекол "ванадиум" по скандинавската божица на убавината и плодноста, Ванадис (Фреја). И двете имиња се припишуваат на широк спектар на бои пронајдени во соединенијата на ванадиум. Во 1867 година [[Henry Enfield Roscoe|Хенри Енфилд Роско]] добил чист елемент. Ванадиум природно се јавува во околу 65 [[минерал]]и и [[Фосилно гориво|фосилни горива]]..Се произведува во [[Народна Република Кина|Кина]] и [[Русија]] во топилница за челик; други земји го произведуваат или директно од магнетит, прашина од течна нафта или како производ од минирање на [[ураниум]]. Тој главно се користи за производство на специјални [[Челик|челични]] [[Легура|легури,]] како што се челични алатки. Најважното индустриско соединение на ванадиум, ванадиум пентоксид, се користи како катализатор за производство на [[сулфурна киселина]]. Ванадиумовата-редокс батерија за складирање на енергија може да биде важна во иднина. Големи количини јони на ванадиум се најдени во неколку микроорганизми,веројатно како токсин . Оксидот и некои други соли на ванадиум имаат умерена токсичност. Особено во океанот, ванадиумот се користи од страна на некои форми на живот како активен центар на [[ензим]]и , како што е [[Vanadium bromoperoxidase|ванадиум бромопероксидазата]] на некои океански [[алги]]. == Историја == Ванадиумот е откриен од [[Андрес Мануел дел Рио]], [[Шпанија|шпанско]]-[[Мексико|мексикански]] [[Минералогија|минералог]], во 1801 година. Дел Рио го извлекол елементот од примерок од мексиканската руда кафено олово, подоцна именувана vanadinate. Тој открил дека солите на ванадиум покажуваат широк спектар на бои, и како резултат на тоа го именувал елементот панхромиум ([[грчки]]: παγχρώμιο, сите бои). Подоцна, Дел Рио го преименувал елементот како ''еритрониум'' (грчки: ερυθρός "црвено"), бидејќи повеќето од солите станале црвени при загревање. Во 1805 година, [[Прва Француска Империја|францускиот]] хемичар Иполит Виктор Колт-Дескотил, поддржан од пријателот на Дел Рио, [[Александар фон Хумболт|Барон Александер фон Хумболт]], изјавил дека новиот елемент на Дел Рио бил само нечист примерок на [[хром]]. Дел Рио ја прифатил изјавата на Колет-Дескотил и го повлекол своето барање.<ref name="Cintas">{{Наведено списание|last=Cintas, Pedro|date=2004|title=The Road to Chemical Names and Eponyms: Discovery, Priority, and Credit|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=43|issue=44|pages=5888–94|doi=10.1002/anie.200330074|pmid=15376297}}</ref> Во 1831 година, [[Шведска|шведскиот]] хемичар Нилс Габриел Сефстром повторно го открил елементот во новиот оксид што го открил додека работел со железни руди. Подоцна истата година, [[Фридрих Велер]] ја потврдил претходната работа на Дел Рио.<ref name="sefs">{{Наведено списание|last=Sefström|first=N. G.|date=1831|title=Ueber das Vanadin, ein neues Metall, gefunden im Stangeneisen von Eckersholm, einer Eisenhütte, die ihr Erz von Taberg in Småland bezieht|journal=[[Annalen der Physik und Chemie]]|volume=97|issue=1|pages=43–49|bibcode=1831AnP....97...43S|doi=10.1002/andp.18310970103}}</ref> Сефстром избрал име кое започнува со V, кое досега не било доделено на ниту еден елемент. Тој го нарекол елементот ванадиум по староноршкиот збор Ванади (другото име за норшката божицата Ванр Фреја, чии особености вклучуваат убавина и плодност), поради многуте убаво обоени [[Хемиско соединение|хемиски соединенија]] што ги произведува.<ref name="sefs" /> Во 1831 година, геологот Џорџ Вилијам Фетерстон предложил дека ванадиум треба да биде преименуван во риониум по дел Рио, но овој предлог не бил проследен.<ref>{{Наведено списание|last=Featherstonhaugh|first=George William|year=1831|title=New Metal, provisionally called Vanadium|url=https://archive.org/stream/monthlyamericanj11831phil#page/68/mode/2up/search/rionium|journal=The Monthly American Journal of Geology and Natural Science|page=69}}</ref> [[Податотека:1910Ford-T.jpg|лево|мини| Модел Т содржи ванадиум челик во својата рамка.]] Се покажало дека издвојувањето на ванадиумот е тешко. Во 1831 година, [[Јакоб Берцелиус|Берцелиус]] го пријавил производството на металот, но Хенри Енфилд Роско покажал дека Берцелиус всушност го произведувал нитридот, ванадиум нитрид (VN). На крајот Роско го произведувал металот во 1867 со редукција на [[Ванадиум(II)хлорид|ванадиум (II) хлорид]], VCl ₂ , со [[водород]].<ref name="Roscoe">{{Наведено списание|last=Roscoe, Henry E.|date=1869–1870|title=Researches on Vanadium. Part II|journal=[[Proceedings of the Royal Society of London]]|volume=18|issue=114–122|pages=37–42|doi=10.1098/rspl.1869.0012}}</ref> Во 1927 година, бил произведен чист ванадиум со намалување на [[Ваданидум пентоксид|ванадиум пентоксид]] со [[калциум]].<ref name="Marden">{{Наведено списание|last=Marden|first=J. W.|last2=Rich, M. N.|date=1927|title=Vanadium|journal=Industrial and Engineering Chemistry|volume=19|issue=7|pages=786–788|doi=10.1021/ie50211a012}}</ref> Првата голема индустриска употреба на ванадиум била во рамката на [[Челик|челичната]] легура на Ford Model T , инспириран од француските тркачки автомобили. Ванадиумскиот челик овозможува намалена тежина, истовремено зголемувајќи ја цврстината на истегнување .<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KnpGtu-R77UC&pg=PA158|title=Managing Technological Innovation: Competitive Advantage from Change|last=Betz|first=Frederick|date=2003|publisher=Wiley-IEEE|isbn=978-0-471-22563-8|pages=158–159}}</ref> За првата деценија на 20-от век, повеќето руда на ванадиум е ископана од страна на [./https://en.wikipedia.org/wiki/American_Vanadium_Company American Vanadium Company] од Minas Ragra во Перу. Подоцна побарувачката за ураниум се зголемила, што довело до зголемување на ископувањето на тој метал. Една голема ураниумска руда била карнотит , кој исто така содржи ванадиум; така ванадиумот станал достапен како производ од производството на ураниум. На крајот, ископувањето на ураниум почнало да обезбедува голем дел од побарувачката за ванадиум.<ref name="Busch1961">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5gZS8X-NDHQC|title=Vanadium: A Materials Survey|last=Phillip Maxwell Busch|publisher=U.S. Department of the Interior, Bureau of Mines|year=1961}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.southamericatotheworld.com/remarkable-folded-dacitic-dikes-at-mina-ragra-peru/|title=Remarkable folded dacitic dikes at Mina Ragra, Peru|last=Wise|first=James M.|date=May 2018}}</ref> Германскиот хемичар [[Friedrich Wolfgang Martin Henze|Мартин Хенце]] открил ванадиум во белковините на [[Hemovanadin|хемованадин,]] пронајдени во крвните клетки од [[Асцидии|Асцидијацеа]] во 1911 година.<ref>{{Наведено списание|last=Henze|first=M.|author-link=Friedrich Wolfgang Martin Henze|date=1911|title=Untersuchungen über das Blut der Ascidien. I. Mitteilung|url=https://books.google.com/books?id=x5g8AAAAIAAJ|journal=Z. Physiol. Chem.|volume=72|issue=5–6|pages=494–50|doi=10.1515/bchm2.1911.72.5-6.494}}</ref><ref name="michibata2002">{{Наведено списание|last=Michibata|first=H.|last2=Uyama|first2=T.|last3=Ueki|first3=T.|last4=Kanamori|first4=K.|date=2002|title=Vanadocytes, cells hold the key to resolving the highly selective accumulation and reduction of vanadium in ascidians|journal=Microscopy Research and Technique|volume=56|issue=6|pages=421–434|doi=10.1002/jemt.10042|pmid=11921344}}</ref> == Особености == [[Податотека:Vanadium-bar.jpg|десно|мини| Ванадиумски кубоиди со висока чистота (99.95%), премачкани и макро-гравирани]] Ванадиум е средно тврд, [[Еластичност (физика)|еластичен]] челично-син метал. Тој е електрично [[Електричен спроводник|проводен]] и топлински изолиран . Некои извори го опишуваат ванадиум како "мек", можеби поради тоа што еластичен , [[ковлив]] и не е кршлив.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GRQC8zYqtBIC&pg=PA137|title=Metallography, principles and practice|last=George F. Vander Voort|date=1984|publisher=ASM International|isbn=978-0-87170-672-0|pages=137–|access-date=17 September 2011}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PvU-qbQJq7IC&pg=PA338|title=Materials handbook: a concise desktop reference|last=François Cardarelli|date=2008|publisher=Springer|isbn=978-1-84628-668-1|pages=338–|access-date=17 September 2011}}</ref> Ванадиумот е потежок од повеќето метали и челици. Тој е отпорен на корозија и е стабилен против алкали и [[Сулфурна киселина|сулфурни]] и [[Солна киселина|хлороводородни киселини]].<ref name="HollemanAF">{{Наведена книга|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|last=Holleman|first=Arnold F.|last2=Wiberg, Egon|last3=Wiberg, Nils|date=1985|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-007511-3|edition=91–100|pages=1071–1075|language=de|department=Vanadium}}</ref> Оксидира во воздух на околу 933 [[Келвин|K]] (660 &nbsp; °C, 1220 &nbsp; °F), иако слојот на пасивација на оксиди се формира дури и на собна температура. === Изотопи === Природниот ванадиум се состои од еден стабилен [[изотоп]], ⁵¹ V и еден радиоактивен изотоп, ⁵⁰ V..Вториот има 1,5 × 10 ¹⁷ години и природно изобилство од 0,25%. ⁵¹ V има јадрен спин од која е корисна за NMR спектроскопија.<ref name="NUBASE">{{Наведено списание|last=Georges|first=Audi|last2=Bersillon|first2=O.|last3=Blachot|first3=J.|last4=Wapstra|first4=A. H.|date=2003|title=The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties|url=http://hal.in2p3.fr/in2p3-00014184|journal=Nuclear Physics A|volume=729|issue=1|pages=3–128|bibcode=2003NuPhA.729....3A|citeseerx=10.1.1.692.8504|doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001}}</ref> Дваесет и четири вештачки [[радиоизотопи]] се одликуваат, со [[масен број]] од 40 до 65. Најстабилните од овие изотопи се ⁴⁹ V со живот од 330 дена и ⁴⁸ V со живот од 16,0 дена. Останатите [[Радиоактивност|радиоактивни]] изотопи имаат живот пократок од еден час, најмногу под 10 секунди. Најмалку четири изотопи имаат метастабилни возбудени состојби .<ref name="NUBASE" /> [[Електронски зафат|Електронското зафаќање]] е главниот [[Радиоактивност|режим на распаѓање]] за изотопи полесни од ⁵¹ V. За потешките, најчестиот режим е [[Бета-распад|бета распаѓање]]. Реакциите на зафаќање на електроните доведуваат до формирање на изотопи од елемент 22 ([[титан]]иум), додека бета распаѓањето води до изотопи од елемент 24 ([[хром]]). == Хемија == [[Податотека:75. Оксидациони состојби на ванадиум.ogg|280п|мини|[[Оксидација|Оксидациони]] [[Хемиска состојба|состојби]] на ванадиум.]] [[Податотека:Vanadiumoxidationstates.jpg|лево|мини| Од лево: [V(H₂O) _{<nowiki>6]</nowiki>}²⁺ (виолетова),[V(H₂O)_{<nowiki>6]</nowiki>}³⁺ (зелена), [VO(H₂O)_{<nowiki>5]</nowiki>} ²⁺ (сина) и [VO (H₂O)_{<nowiki>5]</nowiki>}³⁺ (жолта).]] Хемијата на ванадиум е значајна за пристапноста на четирите соседни [[Оксидационен број|оксидациски состојби]] 2-5. Во воден раствор , ванадиум формира метални аква комплекси од кои боите се нежни [V(H₂O) ₆ ]²⁺,зелена [V(H₂O)₆ ]³⁺ , сини [VO(H₂O)₅ ]²⁺,жолта VO₃^- .Ванадиум (II) соединенијата се редукциони агенси, а соединенијата на ванадиум (V) се оксидирачки агенси. Компонентите на ванадиум (IV) често постојат како ванадилни деривати, кои го содржат VO ²⁺центарот.<ref name="HollemanAF"/> [[Амониум ванадате (V)|Амониум ванадате]] (V) (NH ₄ VO ₃) може последователно да се намали со елементарен [[цинк]] за да се добијат различните бои на ванадиум во овие четири состојби на оксидација. Пониски оксидациски состојби се случуваат во соединенија како V (CO) ₆ , {{хем|[V(CO)|6|]|-}} и супституираните деривати.<ref name="HollemanAF"/> Најкомерцијално важно соединение е [[ванадиум пентоксид]]. Се користи како катализатор за производство на сулфурна киселина.<ref name="HollemanAF"/> Ова соединение го оксидира [[Сулфур диоксид|сулфурдиоксидот]] ({{хем|SO|2}}) на [[Сулфур триоксид|триоксид]] ({{хем|SO|3}}). Во оваа [[Оксидационо-редукциона реакција|редокс реакција]], сулфурот се оксидира од +4 до +6, а ванадиумот се намалува од +5 до +4: : V₂O₅ + SO₂ → 2VO₂ + SO₃ Катализаторот се регенерира со оксидација: : 4VO₂ + O₂ → 2V₂O₅ Слични оксидации се користат во производството на малеински анхидрид, фтален анхидрид и неколку други зафатнински органски соединенија.<ref name="Ullmann">Günter Bauer, Volker Güther, Hans Hess, Andreas Otto, Oskar Roidl, Heinz Roller, Siegfried Sattelberger "Vanadium and Vanadium Compounds" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2005, Wiley-VCH, Weinheim. {{DOI|10.1002/14356007.a27_367}}</ref> Ванадиум-редокс батеријата ги користи сите четири оксидациски состојби; една електрода го користи парот +5 /+4, а другиот го користи парот +3 /+2.Замената на овие оксидациски состојби е илустрирана со редукција на силно киселиот раствор на соединение на ванадиум (V) со прашина од цинк или амалгам. Почетната жолта боја карактеристична за перванадиловиот јон [VO₂(H₂O)₄ ]⁺ се заменува со сина боја на [VO(H₂O)₅ ]²⁺, проследено со зелена боја на [V(H₂O)_6]^3+, а потоа и виолетова боја на [V(H₂O)_6]^2+. <ref name="HollemanAF"/> === Оксианјони === [[Податотека:Decavanadate_polyhedra.png|мини|Структурата на декавандате]] Во воден раствор, ванадиумот (V) претставува обемно семејство на [[оксианјон]]и. Меѓусебните односи во ова семејство се опишани во дијаграмот на доминација , кој покажува најмалку 11 видови, во зависност од pH вредноста и концентрацијата.<ref name="Greenwood&Earnshaw2nd">{{Greenwood&Earnshaw2nd}}</ref> Тетраэдралниот ортовандататен јон, {{хем|VO|4|3−}}, е главен вид присутен при pH 12-14. Сличен по големина и полн со фосфор (V), ванадиумот (V), исто така, ја парализира својата хемија и кристалографија. Ортованадат V{{хем|O|4|3−}} се користи во [[Рендгенска кристалографија|белковинска кристалографија]]<ref>{{Наведено списание|last=Sinning|first=Irmgard|last2=Hol|first2=Wim G. J.|date=2004|title=The power of vanadate in crystallographic investigations of phosphoryl transfer enzymes|journal=FEBS Letters|volume=577|issue=3|pages=315–21|doi=10.1016/j.febslet.2004.10.022|pmid=15556602}}</ref> да се изучи [[биохемија]]та на фосфатот.<ref>{{Наведено списание|last=Seargeant|first=Lorne E.|last2=Stinson, Robert A.|date=1979|title=Inhibition of human alkaline phosphatases by vanadate|journal=Biochemical Journal|volume=181|issue=1|pages=247–50|doi=10.1042/bj1810247|pmc=1161148|pmid=486156}}</ref> При пониски вредности на pH, мономерот [HVO₄ ]^2- и димерот [V₂O₇ ] ^- се образуваат, при што мономер е доминантен во концентрацијата на ванадиум помал од c. 10 ⁻² М (pV> 2, каде што pV е еднаква на минусната вредност на логаритам од вкупната концентрација на ванадиум / M). Образувањето на јон на диванадата е аналогно на образувањето на дихроматскиот јон. Како што pH вредноста се намалува, се јавува понатамошна протонација и кондензација на поливанадата: при pH 4-6 [H₂VO₄] ^- доминантно е на pV поголема од околу. 4, додека во повисоки концентрации се формираат тримери и тетрамери. Помеѓу pH 2-4 преовладува декавандата, неговото формирање од ортовандадат е претставено со оваа реакција на кондензација: : 10[VO₄ ]^3- + 24H⁺ → [V₁₀O₂₈ ]^6- + 12H₂O Во декавандата, секој V (V) центар е опкружен со шест оксидни лиганди .<ref name="HollemanAF"/> Ванадичната киселина, H₃ VO₄ постои само во многу ниски концентрации, бидејќи протонацијата на тетраедарскиот вид [H₂VO₄ ]^- резултира со преференцијално формирање на октаедричен [VO₂(H₂O)₄ ]⁺ вид. Во силно кисели раствори, pH <2. [VO₂(H₂O)₄ ]⁺ е доминантен вид, додека оксидот V ₂ O ₅ преципитира од раствор во високи концентрации. Оксидот е формално киселински анхидрид на ванадична киселина. Структурите на многу ванадирани соединенија се утврдени со рендгенска кристалографија. [[Податотека:VinwaterPourbaixdiagram2.svg|лево|мини| [[Pourbaix diagram|Дијаграм на Pourbaix]] за ванадиум во вода ]] Дијаграмот Pourbaix за ванадиум во вода, кој ги покажува потенцијалите на [[Оксидационо-редукциона реакција|редоксот]] помеѓу различни видови ванадиум во различни оксидациски состојби, исто така е комплекс.<ref>{{Наведено списание|last=Al-Kharafi|first=F. M.|last2=Badawy, W. A.|date=1997|title=Electrochemical behavior of vanadium in aqueous solutions of different pH|journal=Electrochimica Acta|volume=42|issue=4|pages=579–586|doi=10.1016/S0013-4686(96)00202-2}}</ref> Ванадиум (V) формира различни комплекси на перокси, особено во активното место на ензимите на бромопероксидазата кои содржат ванадиум.Видот VO(O)₂(H₂O)₄⁺ е стабилен во кисели раствори. Во алкални раствори, видовите со 2, 3 и 4 пероксидни групи се познати; последните форми виолетови соли со формулата M₃V(O₂)₄ nH₂O (M= Li, Na, итн.), во кои ванадиумот има 8-координатна додекаедна структура.<ref>{{Greenwood&Earnshaw2nd}}, p994.</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Lmt3x9CyfLgC&pg=PA128|title=Catalytic oxidations with hydrogen peroxide as oxidant|last=Strukul, Giorgio|date=1992|publisher=Springer|isbn=978-0-7923-1771-5|page=128}}</ref> === Деривати на халид === Дванаесет бинарни [[халид]]и ,соединенија со формулата VX_n (n = 2..5), се познати. V₄, VCl₅, VBr₅ и VI₅ не постојат или се екстремно нестабилни. Во комбинација со други реагенси, VCl ₄ се користи како катализатор за полимеризација на [[диен]]ите. Како и сите бинарни халиди, оние на ванадиумот се Луис кисели , особено оние на V(IV) и V(V). Многу од халидите формираат октаедрични комплекси со формулата VX_''n''L_6-''n'' (X = халид, L = друг лиганд). Многу ванадиум оксихариди (формула VO_mX_n) се познати.<ref>{{Greenwood&Earnshaw2nd|page=993}}</ref> Окситрихлоридот и окситрифлуоридот (VOCl ₃ и VOF ₃) се најшироко проучени. === Координативни соединенија === [[Податотека:Vanadyl-acetylacetonate-from-xtal-3D-balls.png|десно|мини| Модел на VO₅(C₅H₇)₂]] Комплексите на ванадиум (II) и (III) се релативно инертни и намалени..Оние од V (IV) и V (V) се оксиданси. Јонот на ванадиум е прилично голем, а некои комплекси постигнуваат координатни броеви поголеми од 6, како што е случајот со [V(CN)₇ ]^4- . Оксановадиум (V), исто така, формира 7 координирани координатни комплекси со тетрадентентни лиганди и пероксиди и овие комплекси се користат за оксидативни бромации и оксидации на тиоетер.Во координативната хемија на V⁴⁺ доминира ванадил центарот, VO²⁺ , кој ги врзува четирите други лиганди силно и еден слабо (еден транс во центарот на ванадил)..Еден пример е ванадил ацетилацетонат (V(O)(O₂C₅H₇)₂). Во овој комплекс, ванадиумот е 5-координирана, квадратна пирамидална, што значи дека шестиот лиганд, како што е пиридин, може да биде прикачен, иако константната асоцијација на овој процес е мала. Многу 5-координатни ванадилни комплекси имаат триаголна бипирамидална геометрија, како VOCl₂ (NMe₃)₂.<ref name="Greenwood&Earnshaw2nd"/> Во координативната хемија на V ⁵⁺ доминираат релативно стабилните координатни комплекси за диоксановадиум, кои често се формираат со воздушна оксидација на претходниците на ванадиум (IV) што укажуваат на стабилноста на оксидациската состојба +5 и олеснување на интерконверзија меѓу +4 и +5.. === Органометални соединенија === Органометалната хемија на ванадиум е добро развиена, иако главно има само академско значење. Ванадоцен дихлорид е разновиден почетен реагенс, па дури и наоѓа некои употреби во органската хемија.<ref name="wilkinson">{{Наведено списание|last=Wilkinson, G.|last2=Birmingham, J.G.|last-author-amp=yes|date=1954|title=Bis-cyclopentadienyl Compounds of Ti, Zr, V, Nb and Ta|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=76|issue=17|pages=4281–4284|doi=10.1021/ja01646a008}}</ref> Ванадиум карбонил , V(CO)₆, е редок пример за парамагнетски метал карбонил.Редуцирањето дава V{{хем|(CO)|6|−}} (изоелектроничен со Cr(CO)₆), кој понатаму може да се редуцира со натриум во течен амонијак за да се добие V{{хем|(CO)|5|3−}} (изоелектроничен со Fe(CO)₅).<ref>{{Наведено списание|last=Bellard|first=S.|last2=Rubinson, K. A.|last3=Sheldrick, G. M.|date=1979|title=Crystal and molecular structure of vanadium hexacarbonyl|journal=Acta Crystallographica|volume=B35|issue=2|pages=271–274|doi=10.1107/S0567740879003332}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Organometallics: A Concise Introduction|last=Elschenbroich|first=C.|last2=Salzer A.|date=1992|publisher=Wiley-VCH|isbn=978-3-527-28165-7}}</ref> == Појава == [[Податотека:Vanadinite_sur_hollandite_(Maroc)_2.jpg|десно|мини| Ванадините]] === Универзум === Космичкото изобилство на ванадиум во универзумот е 0.0001%, што го прави елементот речиси како заеднички како [[бакар]] или [[цинк]].<ref name="Dieter">{{Наведена книга|title=Bioinorganic Vanadium Chemistry|last=Rehder|first=Dieter|date=2008|publisher=John Wiley & Sons, Ltd|isbn=9780470065099|edition=1|series=Inorganic Chemistry|location=Hamburg, Germany|pages=5 & 9–10|doi=10.1002/9780470994429}}</ref> Ванадиум се детектира [[Optical spectrometer|спектроскопски]] во светлина од [[Сонце|Сонцето,]] а понекогаш и во светлината од други [[Ѕвезда|ѕвезди]].<ref>{{Наведено списание|last=Cowley|first=C. R.|last2=Elste, G. H.|last3=Urbanski, J. L.|date=1978|title=Vanadium abundances in early A stars|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=90|page=536|bibcode=1978PASP...90..536C|doi=10.1086/130379}}</ref> === Земјина кора === Ванадиум е 20-от најзастапен елемент во [[Земја (планета)|Земјината]] кора;<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=WV5EAAAAYAAJ&q=vanadium+20th+most+common+element+in+Earth's+crust&dq=vanadium+20th+most+common+element+in+Earth's+crust|title=Proceedings|date=1991|publisher=National Cotton Council of America|language=en}}</ref> метален ванадиум е редок во природата (познат како минерален ванадиум, мајчин ванадиум),<ref>Остроумов, М., и Таран, Ј., 2015 година. Откривање на мајчиниот ванадиум, нов минерал од вулканот Колима, државата Колима (Мексико). Revista de la Sociedad Española de Mineralogía 20, 109-110</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-43604.html|title=Vanadium: Vanadium mineral information and data|work=Mindat.org|accessdate=2016-03-02}}</ref> но соединенијата на ванадите се јавуваат природно во околу 65 различни [[минерал]]и. На почетокот на 20 век бил откриен голем депозит на ванадиум руда. Веќе неколку години овој [[депозит]] (VS₄)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-3131.html|title=mineralogical data about Patrónite|publisher=mindata.org|accessdate=19 January 2009}}</ref> бил економски значаен извор за ванадиум руда. Со производство на радиум во 1910-тите и 1920-тите години од карнотит ({{Безпрелом|K₂(UO₂)₂(VO₄)₂·3H₂O}}),ванадиум станал достапен како несакан производ на производството на радиум и ураниум. Ванадините ({{Безпрелом|Pb₅(VO₄)₃Cl}}) и други минерали со ванадиум се експлоатираат само во исклучителни случаи. Со зголемената побарувачка, сега поголемиот дел од производството на ванадиум во светот се добива од магнетит кој го носи ванадиум, кој се наоѓа во ултрамафичните [[габро]] тела. Ако овој титаномагнетит се користи за производство на железо, поголемиот дел од ванадиумот завршува во згура и се добива од таму.<ref>{{Наведено списание|last=Hukkanen|first=E.|last2=Walden|first2=H.|year=1985|title=The production of vanadium and steel from titanomagnetites|journal=International Journal of Mineral Processing|volume=15|issue=1–2|pages=89–102|doi=10.1016/0301-7516(85)90026-2}}</ref><ref><{{Наведено списание|last=Steinberg|first=W.S.|last2=Geyser|first2=W.|last3=Nell|first3=J.|title=The history and development of the pyrometallurgical processes at Evraz Highveld Steel & Vanadium|url=http://www.scielo.org.za/pdf/jsaimm/v111n10/v111n10a09.pdf|access-date=2019-04-02|archive-date=2021-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911093146/http://www.scielo.org.za/pdf/jsaimm/v111n10/v111n10a09.pdf|url-status=dead}}</ref> Ванадиум бил ископуван најмногу во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]], северозападна [[Народна Република Кина|Кина]] и источна [[Русија]]. Во 2013 година овие три земји ископале повеќе од 97% од 79.000 [[Тона|тони]] произведен ванадиум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/vanadium/mcs-2015-vanad.pdf|title=Mineral Commodity Summaries 2015: Vanadium|last=Magyar|first=Michael J.|publisher=[[United States Geological Survey]]|accessdate=3 June 2015}}</ref> Ванадиум е исто така присутен во [[боксит]] и во депозити на [[Нафта|сурова нафта]], [[јаглен]], нафтен шкрилец и катранов песок. Во суровата нафта, концентрациите до 1200 &nbsp; ppm се пријавени. Кога вакви нафтени производи се изгорени, трагите на ванадиум може да предизвикаат корозија кај мотори и котли.<ref>{{Наведено списание|last=Pearson|first=C. D.|last2=Green J. B.|date=1993|title=Vanadium and nickel complexes in petroleum resid acid, base, and neutral fractions|url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1198139/|journal=Energy Fuels|volume=7|issue=3|pages=338–346|doi=10.1021/ef00039a001}}</ref> Околу 110.000 тони ванадиум годишно се испуштаат во атмосферата со согорување на фосилните горива.<ref>{{Наведено списание|last=Anke|first=Manfred|date=2004|title=Vanadium – An element both essential and toxic to plants, animals and humans?|journal=Anal. Real Acad. Nac. Farm.|volume=70|page=961}}</ref> === Вода === Ванадиловиот јон е богат со [[Seawater|морска вода]], со просечна концентрација од 30 nM .<ref name="Dieter"/> Некои извори на минерална вода[[Минерална вода|,]] исто така, содржат јон со високи концентрации. На пример, изворите во близина на [[Фуџи|планината Фуџи]] содржат дури 54 [[Микрограм|μg]] за [[литар]].<ref name="Dieter" /> == Производство == [[Податотека:Vanadium_crystal_vakuum_sublimed.jpg|лево|мини| Вакуум сублимирани ванадиум дендрични кристали (99.9%)]] [[Податотека:Vanadium_crystal_bar_and_1cm3_cube.jpg|лево|мини| Кристален ванадиум, кој покажува различни текстури и оксидација на површината; 99,95% - чиста коцка за споредба]] Метанот на ванадиум се добива со повеќестепен процес кој започнува со печење на румена руда со [[Готварска сол|NaCl]] или Na ₂CO₃ на околу 850&nbsp;°C за да се добие метаванадат на натриум (NaVO₃). Воден екстракт од оваа цврста супстанца се закиселува за да се добие „црвена торта“, поливанадатна сол, која е намалена со [[калциум]] метал. Како алтернатива за мало производство, ванадиум пентоксид се намалува со [[водород]] или [[магнезиум]]. Многу други методи се исто така во употреба, при што ванадиум се произведува како нуспроизвод од други процеси.<ref name="Moskalyk">{{Наведено списание|last=Moskalyk|first=R. R.|last2=Alfantazi, A. M.|date=2003|title=Processing of vanadium: a review|journal=Minerals Engineering|volume=16|issue=9|pages=793–805|doi=10.1016/S0892-6875(03)00213-9}}</ref> Прочистување на ванадиум е можно со процесот на кристална лента, развиен од Антон Едуард ван Аркел и Јан Хендрик де Боер во 1925 година. Тоа вклучува формирање на метален јодид, во овој пример ванадиум (III) јодид , и последователно распаѓање за да се добие чист метал:<ref>{{Наведено списание|last=Carlson|first=O. N.|last2=Owen, C. V.|date=1961|title=Preparation of High-Purity Vanadium Metals by the Iodide Refining Process|journal=Journal of the Electrochemical Society|volume=108|page=88|doi=10.1149/1.2428019}}</ref> : 2V + 3I₂ ⇌ 2VI₃ [[Податотека:FerroVanadium.jpg|мини|Феррованадиум парчиња]] Повеќето ванадиум се користи како [[Челик|челична]] легура наречена феррованадиум. Феррованадиум се произведува директно со намалување на мешавината на ванадиум оксид, железо оксиди и железо во електрична печка. Ванадиум завршува во сурово железо произведено од ванадиум-магнетит. Во зависност од употребената руда, згурата содржи до 25% ванадиум.<ref name="Moskalyk"/> == Апликации == [[Податотека:Knarre.jpg|десно|мини| Алатка направена од ванадиум челик.]] === Легури === Околу 85% од произведениот ванадиум се користи како [[ферованадиум]] или како [[Челик|челичен]] додаток.<ref name="Moskalyk"/> Значителното зголемување на јачината на челик со мали количества ванадиум било откриено во почетокот на 20 век.Ванадиум формира стабилни нитриди и карбиди,што резултира со значително зголемување на јачината на челикот.<ref name="Chandler">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=arupok8PTBEC|title=Metallurgy for the Non-metallurgist|last=Chandler|first=Harry|date=1998|publisher=ASM International|isbn=978-0-87170-652-2|pages=6–7}}</ref> Оттогаш, ванадиумскиот челик се користел за апликации во оски , велосипедски рамки, коленесто вратило , запченици и други критични компоненти.Постојат две групи челични легури на ванадиум.Ванадиумските легури со високо јаглероден челик содржат 0,15% до 0,25% ванадиум, а челиците со голема брзина за раководство(HSS) имаат содржина на ванадиум од 1% до 5%..За големобрзински челици за раководство, може да се постигне цврстина над HRC 60. HSS челик се користи во хируршки инструменти и [[алат]]ки .<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Kws7x68r_aUC&pg=PA11|title=Tool Materials: Tool Materials|last=Davis|first=Joseph R.|date=1995|publisher=ASM International|isbn=978-0-87170-545-7}}</ref> Металургичните легури со прашок содржат ванадиум до 18%. Високата содржина на ванадиум карбиди во тие легури значително ја зголемува отпорноста на абење. Една апликација за овие легури е алати и ножеви.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=6aP3te2hGuQC&pg=PA490|title=Handbook of Non-Ferrous Metal Powders: Technologies and Applications|last=Oleg D. Neikov|last2=Stanislav Naboychenko|last3=Irina Mourachova|last4=Victor G. Gopienko|last5=Irina V. Frishberg|last6=Dina V. Lotsko|date=2009-02-24|isbn=9780080559407|page=490|access-date=17 October 2013}}</ref> Ванадиум го стабилизира бета обликот на титан и ја зголемува стабилноста на цврстината и температурата на титан. Се меша со [[алуминиум]] во легури на [[титан]]иум , се користи во [[Млазен мотор|авионски мотори]], брзи авионски рамки и забни импланти . Најчестата легура за безшевни цевки е Титан 3 / 2,5 кој содржи 2,5% ванадиум, легура на титан во воздухопловната, одбранбената и велосипедската индустрија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sevencycles.com/buildingbike/techsupplement/ti.php|title=Technical Supplement: Titanium|work=Seven Cycles|accessdate=1 November 2016|archive-date=2016-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103173648/http://www.sevencycles.com/buildingbike/techsupplement/ti.php|url-status=dead}}</ref> Друга заедничка легура, првенствено произведена во листови, е Титан 6АЛ-4В , легура на титан со 6% алуминиум и 4% ванадиум.<ref>{{Наведена книга|title=Titan und Titanlegierungen|last=Peters|first=Manfred|last2=Leyens, C.|date=2002|publisher=Wiley-VCH|isbn=978-3-527-30539-1|pages=23–24|department=Metastabile β-Legierungen|url=https://books.google.com/books?id=sxdR882jQpYC&pg=PA23|access-date=2019-04-02|archive-date=2015-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512230843/http://books.google.com/books?id=sxdR882jQpYC&pg=PA23|url-status=dead}}</ref> Неколку ванадиумски легури покажуваат суперспроводливо способности. Првиот А- фазен суперпроводник е ванадиум соединение, V₃Si, кое било откриено во 1952 година.<ref>{{Наведено списание|last=Hardy|first=George F.|last2=Hulm, John K.|date=1953|title=Superconducting Silicides and Germanides|journal=Physical Review|volume=89|issue=4|pages=884|bibcode=1953PhRv...89Q.884H|doi=10.1103/PhysRev.89.884}}</ref> Ванадиум-галиум лента се користи во [[Суперспроводливост|суперпроводски]] магнети (17,5 [[Тесла (единица)|тесла]] или 175,000 гаус). Структурата на супер-спроводливата A15 фаза од V₃Ga е слична на онаа на почестата Nb₃ Sn и Nb₃Ti.<ref>{{Наведено списание|last=Markiewicz|first=W.|last2=Mains, E.|last3=Vankeuren, R.|last4=Wilcox, R.|last5=Rosner, C.|last6=Inoue, H.|last7=Hayashi, C.|last8=Tachikawa, K.|date=1977|title=A 17.5 Tesla superconducting concentric Nb₃Sn and V³Ga magnet system|journal=IEEE Transactions on Magnetics|volume=13|issue=1|pages=35–37|bibcode=1977ITM....13...35M|doi=10.1109/TMAG.1977.1059431}}</ref> Предложено е мало количество, од 40 до 270 ppm, на ванадиум во челик Wootz и челик Дамаск значително ја подобри силата на производот, иако изворот на ванадиум е нејасен.<ref>{{Наведено списание|last=Verhoeven|first=J. D.|last2=Pendray, A. H.|last3=Dauksch, W. E.|date=1998|title=The key role of impurities in ancient damascus steel blades|journal=Journal of the Minerals, Metals and Materials Society|volume=50|issue=9|pages=58–64|bibcode=1998JOM....50i..58V|doi=10.1007/s11837-998-0419-y}}</ref> === Други намени === [[Податотека:Vanadium(V)_oxide.jpg|мини|Ванадиум (V) оксид е катализатор во процесот за производство на сулфурна киселина]] Ванадиевите соединенија се користат екстензивно како катализатори;<ref>{{Наведено списание|last=Langeslay|first=Ryan R.|last2=Kaphan|first2=David M.|last3=Marshall|first3=Christopher L.|last4=Stair|first4=Peter C.|last5=Sattelberger|first5=Alfred P.|last6=Delferro|first6=Massimiliano|date=8 October 2018|title=Catalytic Applications of Vanadium: A Mechanistic Perspective|journal=Chemical Reviews|doi=10.1021/acs.chemrev.8b00245|pmid=30296048}}</ref> На пример, најчестиот оксид на ванадиум, ванадиум пентоксид V₂O₅ , се користи како [[катализа]]тор во производството на сулфурна киселина преку контактниот процес <ref>{{Наведено списание|last=Eriksen|first=K. M.|last2=Karydis, D. A.|last3=Boghosian, S.|last4=Fehrmann, R.|date=1995|title=Deactivation and Compound Formation in Sulfuric-Acid Catalysts and Model Systems|journal=Journal of Catalysis|volume=155|issue=1|pages=32–42|doi=10.1006/jcat.1995.1185}}</ref> и како оксидатор во производството на малеински анхидрид .<ref>{{Наведено списание|last=Abon|first=Michel|last2=Volta, Jean-Claude|date=1997|title=Vanadium phosphorus oxides for n-butane oxidation to maleic anhydride|journal=Applied Catalysis A: General|volume=157|issue=1–2|pages=173–193|doi=10.1016/S0926-860X(97)00016-1}}</ref> Ванадиум пентоксид се користи во [[керамика]]та.<ref name="rubber">{{Наведена книга|title=CRC Handbook of Chemistry and Physics|last=Lide|first=David R.|date=2004|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-0485-9|location=Boca Raton|pages=4–34|department=vanadium}}</ref> Ванадиум е важна компонента на мешани метални оксидни катализатори што се користат при оксидација на пропан и пропилен во акролеин, акрилна киселина или аммоксидација на пропилен во акрилонитрил.<ref>{{Наведена книга|title=Metal Oxides, Chemistry and Applications|date=2006|publisher=CRC Press|isbn=9780824723712|editor-last=Fierro|editor-first=J. G. L.|pages=415–455}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Kinetic studies of propane oxidation on Mo and V based mixed oxide catalysts|publisher=Technische Universität|year=2011|location=Berlin|type=PhD Thesis|hdl=11858/00-001M-0000-0012-3000-A}}{{Се бара страница}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Amakawa|first=Kazuhiko|last2=Kolen’ko|first2=Yury V.|last3=Villa|first3=Alberto|last4=Schuster|first4=Manfred E/|last5=Csepei|first5=Lénárd-István|last6=Weinberg|first6=Gisela|last7=Wrabetz|first7=Sabine|last8=d’Alnoncourt|first8=Raoul Naumann|last9=Girgsdies|first9=Frank|year=2013|title=Multifunctionality of Crystalline MoV(TeNb) M1 Oxide Catalysts in Selective Oxidation of Propane and Benzyl Alcohol|journal=ACS Catalysis|volume=3|issue=6|pages=1103–1113|doi=10.1021/cs400010q}}</ref> Во употреба, состојбата на оксидација на ванадиум динамично и реверзибилно се менува со кислородот и содржината на пареа во реактивната мешавина на храна.<ref>{{Наведено списание|last=Hävecker|first=Michael|last2=Wrabetz|first2=Sabine|last3=Kröhnert|first3=Jutta|last4=Csepei|first4=Lenard-Istvan|last5=Naumann d’Alnoncourt|first5=Raoul|last6=Kolen’ko|first6=Yury V.|last7=Girgsdies|first7=Frank|last8=Schlögl|first8=Robert|last9=Trunschke|first9=Annette|date=January 2012|title=Surface chemistry of phase-pure M1 MoVTeNb oxide during operation in selective oxidation of propane to acrylic acid|journal=Journal of Catalysis|volume=285|issue=1|pages=48–60|doi=10.1016/j.jcat.2011.09.012}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Naumann d’Alnoncourt|first=Raoul|last2=Csepei|first2=Lénárd-István|last3=Hävecker|first3=Michael|last4=Girgsdies|first4=Frank|last5=Schuster|first5=Manfred E.|last6=Schlögl|first6=Robert|last7=Trunschke|first7=Annette|date=March 2014|title=The reaction network in propane oxidation over phase-pure MoVTeNb M1 oxide catalysts|journal=Journal of Catalysis|volume=311|pages=369–385|doi=10.1016/j.jcat.2013.12.008}}</ref> Друг оксид на ванадиум, ванадиумдиоксид VO₂ , се користи во производството на стаклени премази, со што се блокира [[Инфрацрвено зрачење|инфрацрвеното зрачење]] (а не видливото светло) на одредена температура.<ref>{{Наведено списание|last=Manning|first=Troy D.|last2=Parkin, Ivan P.|last3=Clark, Robin J. H.|last4=Sheel, David|last5=Pemble, Martyn E.|last6=Vernadou, Dimitra|date=2002|title=Intelligent window coatings: atmospheric pressure chemical vapour deposition of vanadium oxides|journal=Journal of Materials Chemistry|volume=12|issue=10|pages=2936–2939|doi=10.1039/b205427m}}</ref> Ванадиум оксидот може да се користи за да се поттикнат центри за боја во корунд за да се создаде симулиран александритски накит, иако александитот во природата е хризоберил .<ref>{{Наведено списание|last=White|first=Willam B.|last2=Roy, Rustum|last3=McKay, Chrichton|date=1962|title=The ''Alexandrite'' Effect: And Optical Study|url=http://www.minsocam.org/ammin/AM52/AM52_867.pdf|journal=American Mineralogist|volume=52|pages=867–871}}</ref> Ванадиум-редокс батеријата , тип на проточна батерија , е електрохемиска ќелија која се состои од водени ванадиумски јони во различни оксидациски состојби.<ref>{{Наведено списание|last=Joerissen|first=Ludwig|last2=Garche, Juergen|last3=Fabjan, Ch.|last4=Tomazic G.|date=2004|title=Possible use of vanadium redox-flow batteries for energy storage in small grids and stand-alone photovoltaic systems|journal=Journal of Power Sources|volume=127|issue=1–2|pages=98–104|bibcode=2004JPS...127...98J|doi=10.1016/j.jpowsour.2003.09.066}}</ref><ref name="RychcikSkyllas-Kazacos1988">{{Наведено списание|last=Rychcik|first=M.|last2=Skyllas-Kazacos|first2=M.|year=1988|title=Characteristics of a new all-vanadium redox flow battery|journal=Journal of Power Sources|volume=22|issue=1|pages=59–67|bibcode=1988JPS....22...59R|doi=10.1016/0378-7753(88)80005-3|issn=0378-7753}}</ref> Батериите од овој тип за првпат биле предложени во 1930-тите и се развиле комерцијално од 1980-тите години наваму. Ќелиите користат +5 и +2 формални оксидирачки јони. Ванадиум-редокс батерии се користат комерцијално мрежно складирање на енергија. Ванадата може да се користи за заштита на челик од ’рѓа и корозија со претворачки слој .<ref>{{Наведено списание|last=Guan|first=H.|last2=Buchheit R. G.|date=2004|title=Corrosion Protection of Aluminum Alloy 2024-T3 by Vanadate Conversion Coatings|journal=Corrosion|volume=60|issue=3|pages=284–296|doi=10.5006/1.3287733}}</ref> Ванадиумската фолија се користи за обложување на титан со челик, бидејќи е компатибилна со железо и титан.<ref>{{Наведено списание|last=Lositskii|first=N. T.|last2=Grigor'ev A. A.|last3=Khitrova, G. V.|date=1966|title=Welding of chemical equipment made from two-layer sheet with titanium protective layer (review of foreign literature)|journal=Chemical and Petroleum Engineering|volume=2|issue=12|pages=854–856|doi=10.1007/BF01146317}}</ref> Умерен пресек на зафаќање со течен неутрон и краток полуживот на изотопите произведени со заробување на неутроните, го прави ванадиум соодветен материјал за внатрешната структура на фузиони реактори.<ref>{{Наведено списание|last=Matsui|first=H.|last2=Fukumoto, K.|last3=Smith, D. L.|last4=Chung, Hee M.|last5=Witzenburg, W. van|last6=Votinov, S. N.|date=1996|title=Status of vanadium alloys for fusion reactors|journal=Journal of Nuclear Materials|volume=233–237|issue=1|pages=92–99|bibcode=1996JNuM..233...92M|doi=10.1016/S0022-3115(96)00331-5}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wahchang.com/pages/products/data/pdf/Vanadium.pdf|title=Vanadium Data Sheet|publisher=[[ATI Wah Chang]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225153938/http://www.wahchang.com/pages/products/data/pdf/Vanadium.pdf|archive-date=25 February 2009|accessdate=16 January 2009}}</ref> ==== Предложено ==== Литиум ванадиум оксид е предложен за употреба како анода со висока енергетска густина за литиум јонски батерии , на 745 &nbsp; Wh / L кога е поврзан со литиум кобалт оксид катода.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://techon.nikkeibp.co.jp/article/HONSHI/20080129/146549/|title=Li-Ion Rechargeable Batteries Made Safer|last=Kariatsumari|first=Koji|date=February 2008|publisher=Nikkei Business Publications, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20110912020554/http://techon.nikkeibp.co.jp/article/HONSHI/20080129/146549/|archive-date=12 September 2011|url-status=dead|accessdate=10 December 2008}}</ref> Ванадиум фосфати се предложени како катода во батеријата на литиум ванадиум фосфат , уште еден тип на литиум-јонска батерија. == Биолошка улога == Прегледани се здравствени придобивки од ванадиум и неговиот потенцијал како средство против рак.<ref>{{Наведена книга|title=Essential Metals in Medicine:Therapeutic Use and Toxicity of Metal Ions in the Clinic|last=Crans|first=Debbie C.|last2=LaRee|first2=Henry|last3=Cardiff|first3=Gabriel|last4=Posner|first4=Barry I.|date=2019|work=Metal Ions in Life Sciences|publisher=de Gruyter GmbH|isbn=978-3-11-052691-2|editor-last=Sigel|editor-first=Astrid|volume=19|location=Berlin|pages=203–230|department=Chapter 8. Developing Vanadium as an Antidiabetic or Anticancer Drug: A Clinical and Historical Perspective|doi=10.1515/9783110527872-014|pmid=|editor-last2=Freisinger|editor-first2=Eva|editor-last3=Sigel|editor-first3=Roland K. O.|editor-last4=Carver|editor-first4=Peggy L. (Guest editor)}} </ref><ref>{{Наведена книга|title=Metallo-Drugs: Development and Action of Anticancer Agents|last=Crans|first=Debbie C.|last2=Yang|first2=Liling|last3=Haase|first3=Allison|last4=Yang|first4=Xiaogai|date=2018|work=Metal Ions in Life Sciences|publisher=de Gruyter GmbH|isbn=9783110470734|editor-last=Sigel|editor-first=Astrid|volume=18|location=Berlin|pages=251–279|department=Chapter 9. Health Benefits of Vanadium and Its Potential as an Anticancer Agent|doi=10.1515/9783110470734-015|pmid=29394028|editor-last2=Sigel|editor-first2=Helmut|editor-last3=Freisinger|editor-first3=Eva|editor-last4=Sigel|editor-first4=Roland K. O.}}</ref> Ванадиумот е поважен во морските средини од копнените.<ref>{{Наведена книга|title=Vanadium and Its Role in Life|publisher=CRC|year=1995|isbn=978-0-8247-9383-8|editor-last=Sigel|editor-first=Astrid|series=Metal Ions in Biological Systems|volume=31|editor-last2=Sigel|editor-first2=Helmut}}</ref> [[Податотека:VBrPOactsite.png|мини|Активно место на ензимот ванадиум бромопероксидаза , кој произведува превласт на природно-присутни органобромини соединенија .]] [[Податотека:Bluebell_tunicates_Nick_Hobgood.jpg|мини| [[Плаштари|Туникатите,]] како што е овој bluebell tunicate, содржат ванадиум како ванабин . ]] [[Податотека:Amanita_muscaria_3_vliegenzwammen_op_rij.jpg|десно|мини| Аманита мускарија содржи амавадин .]] === Ванадоензими === Голем број видови морска алга произведуваат ванадиум бромопероксидаза, како и тесно поврзаната хлоропероксидаза (која може да користи хема или ванадиум кофактор) и јодопероксидази . Бромопероксидазата произведува приближно 1-2 милиони тони бромоформ и 56.000 тони бромометан годишно.<ref>{{Наведено списание|last=Gribble|first=Gordon W.|date=1999|title=The diversity of naturally occurring organobromine compounds|journal=Chemical Society Reviews|volume=28|issue=5|pages=335–346|doi=10.1039/a900201d}}</ref> Повеќето природни органобромини соединенија се произведуваат од овој ензим <ref>{{Наведено списание|last=Butler|first=Alison|last2=Carter-Franklin, Jayme N.|date=2004|title=The role of vanadium bromoperoxidase in the biosynthesis of halogenated marine natural products|journal=Natural Product Reports|volume=21|issue=1|pages=180–8|doi=10.1039/b302337k|pmid=15039842}}</ref> катализирајќи ја следната реакција (RH е јаглеводороден супстрат): : RH + Br ^- + H₂O₂ → R-Br + H₂O + OH ^- Ванадиум нитрогеназата се користи од некои микроорганизми за [[Врзување на азотот|одредување на азот]], како што е азотобактер. Во оваа улога, ванадиумот го заменува повеќе-вообичаениот [[молибден]] или [[железо]] и и дава на нитрогеназата малку поинакви својства.<ref>{{Наведено списание|last=Robson|first=R. L.|last2=Eady|first2=R. R.|last3=Richardson|first3=T. H.|last4=Miller|first4=R. W.|last5=Hawkins|first5=M.|last6=Postgate|first6=J. R.|date=1986|title=The alternative nitrogenase of Azotobacter chroococcum is a vanadium enzyme|journal=Nature|volume=322|issue=6077|pages=388–390|bibcode=1986Natur.322..388R|doi=10.1038/322388a0}}</ref> === Акумулација на ванадиум во ципери и ацидијци === Ванадиумот е од суштинско значење за [[Асцидии|ацидијците]] и [[Плаштари|туникатите]], каде што се чуваат висококвалификувани [[Вакуола|вакуоли]] на одредени крвни клетки, назначени како "ванадоцити". Ванабините (белковините што врзуваат ванадиум) се идентификувани во цитоплазмата на таквите клетки. Концентрацијата на ванадиум во крвта на асквидијаните е десет милиони пати повисока   <ref>{{Наведено списание|last=Smith|first=M. J.|date=1989|title=Vanadium biochemistry: The unknown role of vanadium-containing cells in ascidians (sea squirts)|journal=Experientia|volume=45|issue=5|pages=452–7|doi=10.1007/BF01952027|pmid=2656286}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=MacAra|first=Ian G.|last2=McLeod|first2=G. C.|last3=Kustin|first3=Kenneth|date=1979|title=Tunichromes and metal ion accumulation in tunicate blood cells|journal=Comparative Biochemistry and Physiology B|volume=63|issue=3|pages=299–302|doi=10.1016/0305-0491(79)90252-9}}</ref> од околната морска вода, која вообичаено содржи 1 до 2 μg / l.<ref>{{Наведено списание|last=Trefry|first=John H.|last2=Metz|first2=Simone|date=1989|title=Role of hydrothermal precipitates in the geochemical cycling of vanadium|journal=Nature|volume=342|issue=6249|pages=531–533|bibcode=1989Natur.342..531T|doi=10.1038/342531a0}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Weiss|first=H.|last2=Guttman|first2=M. A.|last3=Korkisch|first3=J.|last4=Steffan|first4=I.|date=1977|title=Comparison of methods for the determination of vanadium in sea-water|journal=Talanta|volume=24|issue=8|pages=509–11|doi=10.1016/0039-9140(77)80035-0|pmid=18962130}}</ref> Функцијата на овој систем за концентрација на ванадиум и овие ванадиумски белковини сè уште не се познати, но ванадоцитите подоцна се депонираат само под надворешната површина на туницата, каде што можат да ја задржат пренатрупаноста .<ref>{{Наведена книга|title=Invertebrate Zoology|last=Ruppert|first=Edward E.|last2=Fox|first2=Richard, S.|last3=Barnes|first3=Robert D.|date=2004|publisher=Cengage Learning|isbn=978-81-315-0104-7|edition=7|pages=947}}</ref> === Габи === Аманита мускарија и сродни видови на макрофунги акумулираат ванадиум (до 500&nbsp;mg / kg во сува маса). Ванадиум е присутен во [[Комплекс (хемија)|координативниот комплекс]] амавадин <ref>{{Наведено списание|last=Kneifel|first=Helmut|last2=Bayer, Ernst|date=1997|title=Determination of the Structure of the Vanadium Compound, Amavadine, from Fly Agaric|journal=Angewandte Chemie International Edition in English|volume=12|issue=6|pages=508|doi=10.1002/anie.197305081|issn=0570-0833}}</ref> во габични плодови. Биолошкото значење на акумулацијата е непознато.<ref>{{Наведено списание|last=Falandysz|first=J.|last2=Kunito, T.|last3=Kubota, R.|last4=Lipka, K.|last5=Mazur, A.|last6=Falandysz, Justyna J.|last7=Tanabe, S.|date=2007|title=Selected elements in fly agaric Amanita muscaria|journal=Journal of Environmental Science and Health, Part A|volume=42|issue=11|pages=1615–1623|doi=10.1080/10934520701517853|pmid=17849303}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Berry|first=Robert E.|last2=Armstrong, Elaine M.|last3=Beddoes, Roy L.|last4=Collison, David|last5=Ertok, Nigar|last6=Helliwell, Madeleine|last7=Garner, David|date=1999|title=The Structural Characterization of Amavadin|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=38|issue=6|pages=795–797|doi=10.1002/(SICI)1521-3773(19990315)38:6<795::AID-ANIE795>3.0.CO;2-7|pmid=29711812}}</ref> Предложени се токсични или пероксидазни ензимски функции. === Цицачи === Недостатоците на ванадиум резултираат со намален раст кај стаорци.<ref>{{Наведено списание|last=Schwarz|first=Klaus|last2=Milne, David B.|date=1971|title=Growth Effects of Vanadium in the Rat|journal=Science|volume=174|issue=4007|pages=426–428|bibcode=1971Sci...174..426S|doi=10.1126/science.174.4007.426|jstor=1731776|pmid=5112000}}</ref> Американскиот институт за медицина не потврди дека ванадиум е [[неопходна хранлива материја]] за луѓето, па затоа не е утврден ниту препорачан внес на исхрана ниту соодветен внес. Внесот на исхраната се проценува на 6-18μg / ден, со помалку од 5% апсорпција.Нивото на толерантна горна граница (UL) на ванадиум во исхраната, над кое може да настанат несакани ефекти, е поставено на 1,8&nbsp;mg ден.<ref>Никел. ВО: [https://www.nap.edu/read/10026/chapter/15 Рецепти за исхрана за витамин А, витамин К, арсен, бор, хром, бакар, јод, железо, манган, молибден, никел, силициум, ванадиум и бакар] . Национална академија Прес. 2001, ПП. 532-543.</ref> === Истражување === Ванадил сулфатот како додаток во исхраната е истражуван како средство за зголемување на инсулинската чувствителност или на друг начин подобрување на гликемичната контрола кај луѓето кои се дијабетични. Некои од испитувањата имале значителни ефекти врз третманот, но се сметало дека се со лош квалитет на студија. Количините на ванадиум кои се користат во овие испитувања (30 до 150 &nbsp;mg) далеку ја надминало безбедносната горна граница.<ref name="Smith2008">{{Наведено списание|year=2008|title=A systematic review of vanadium oral supplements for glycaemic control in type 2 diabetes mellitus|url=|journal=QJM|volume=101|issue=5|pages=351–8|doi=10.1093/qjmed/hcn003|pmid=18319296}}</ref><ref>{{Наведено списание|year=2009|title=Vanadium (vanadyl sulfate). Monograph|url=|journal=Altern Med Rev|volume=14|issue=2|pages=177–80|doi=|pmid=19594227}}</ref> Заклучокот од системскиот преглед бил "Нема ригорозни докази дека оралната ванадиева суплементација ја подобрува гликемичната контрола кај тип 2 дијабетес. Рутинската употреба на ванадиум за оваа намена не може да се препорача. " <ref name="Smith2008" /> Во [[астробиологија]]та , се претпоставува дека дискретни акумулации на ванадиум на [[Марс (планета)|Марс]] би можеле да бидат потенцијална микробиолошка биосигнатура , кога ќе се користат во комбинација со Раманска спектроскопија и морфологија.<ref name="Biosignature Vanadium">{{Наведени вести|url=https://phys.org/news/2017-09-life-mars-element-vanadium.html|title=Hope to discover sure signs of life on Mars? New research says look for the element vanadium|last=Lynch|first=Brendan M.|date=21 September 2017|work=PhysOrg|access-date=2017-10-14}}</ref><ref name="Vanadium Craig">{{Наведено списание|last=Marshall|first=C. P|last2=Olcott Marshall|first2=A|last3=Aitken|first3=J. B|last4=Lai|first4=B|last5=Vogt|first5=S|last6=Breuer|first6=P|last7=Steemans|first7=P|last8=Lay|first8=P. A|year=2017|title=Imaging of Vanadium in Microfossils: A New Potential Biosignature|journal=Astrobiology|volume=17|issue=11|pages=1069–1076|doi=10.1089/ast.2017.1709|pmid=28910135}}</ref> == Безбедност == Сите соединенија на ванадиум треба да се сметаат за токсични. Тетравалентниот VOSO 4 е пријавен дека е најмалку 5 пати потопен од тривалентниот V₂O₃ .<ref>{{Наведено списание|last=Roschin|first=A. V.|date=1967|title=Toxicology of vanadium compounds used in modern industry|journal=Gig Sanit. (Water Res.)|volume=32|issue=6|pages=26–32|pmid=5605589}}</ref> Управата за безбедност и здравје при работа (OSHA) поставила граница на изложеност од 0,05&nbsp;mg / м³ за прашина од ванадиум пентоксид и 0,1&nbsp;mg / м³ за пареа на ванадиум пентоксид на воздух на работното место за 8-часовен работен ден, 40-часовна работна недела.<ref name="OSHA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.osha.gov/SLTC/healthguidelines/vanadiumpentoxidedust/recognition.html|title=Occupational Safety and Health Guidelines for Vanadium Pentoxide|publisher=Occupational Safety and Health Administration|archive-url=https://web.archive.org/web/20090106063227/http://www.osha.gov/SLTC/healthguidelines/vanadiumpentoxidedust/recognition.html|archive-date=6 January 2009|url-status=dead|accessdate=29 January 2009}}</ref> Националниот институт за безбедност и здравје при работа (NIOSH) препорачал дека 35&nbsp;mg / м³ на ванадиум се смета веднаш опасна за животот и здравјето на луѓето што може да предизвика трајни здравствени проблеми или смрт.<ref name="OSHA" /> Ванадиевите соединенија се слабо апсорбирани преку гастроинтестиналниот систем. Инхалација на ванадиум и соединенија на ванадиум првенствено резултира со негативни ефекти врз респираторниот систем.<ref>{{Наведена книга|title=Dangerous Properties of Industrial Materials|last=Sax|first=N. I.|date=1984|publisher=Van Nostrand Reinhold Company|edition=6|pages=2717–2720}}</ref><ref name="ress">{{Наведено списание|last=Ress|first=N. B.|displayauthors=etal|date=2003|title=Carcinogenicity of inhaled vanadium pentoxide in F344/N rats and B6C3F1 mice|journal=Toxicological Sciences|volume=74|issue=2|pages=287–296|doi=10.1093/toxsci/kfg136|pmid=12773761}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Wörle-Knirsch, Jörg M.|last2=Kern, Katrin|last3=Schleh, Carsten|last4=Adelhelm, Christel|last5=Feldmann, Claus|last6=Krug, Harald F.|last-author-amp=yes|date=2007|title=Nanoparticulate Vanadium Oxide Potentiated Vanadium Toxicity in Human Lung Cells|journal=Environ. Sci. Technol.|volume=41|issue=1|pages=331–336|bibcode=2007EnST...41..331W|doi=10.1021/es061140x|pmid=17265967}}</ref> Квантитативните податоци, сепак, се недоволни за да се добие субхронична или хронична референтна доза за инхалација. Други ефекти се пријавени по орална или инхалација изложеност на параметри на крв,<ref>{{Наведено списание|last=Ścibior|first=A.|last2=Zaporowska, H.|last3=Ostrowski, J.|date=2006|title=Selected haematological and biochemical parameters of blood in rats after subchronic administration of vanadium and/or magnesium in drinking water|journal=Archives of Environmental Contamination and Toxicology|volume=51|issue=2|pages=287–295|doi=10.1007/s00244-005-0126-4|pmid=16783625}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Gonzalez-Villalva|first=A.|displayauthors=etal|date=2006|title=Thrombocytosis induced in mice after subacute and subchronic V2O5 inhalation|journal=Toxicology and Industrial Health|volume=22|issue=3|pages=113–116|doi=10.1191/0748233706th250oa|pmid=16716040}}</ref> црниот дроб,<ref>{{Наведено списание|last=Kobayashi, Kazuo|last2=Himeno|first2=Seiichiro|last3=Satoh|first3=Masahiko|last4=Kuroda|first4=Junji|last5=Shibata|first5=Nobuo|last6=Seko|first6=Yoshiyuki|last7=Hasegawa|first7=Tatsuya|date=2006|title=Pentavalent vanadium induces hepatic metallothionein through interleukin-6-dependent and -independent mechanisms|journal=Toxicology|volume=228|issue=2–3|pages=162–170|doi=10.1016/j.tox.2006.08.022|pmid=16987576}}</ref> невролошкиот развој,<ref>{{Наведено списание|last=Soazo|first=Marina|last2=Garcia, Graciela Beatriz|date=2007|title=Vanadium exposure through lactation produces behavioral alterations and CNS myelin deficit in neonatal rats|journal=Neurotoxicology and Teratology|volume=29|issue=4|pages=503–510|doi=10.1016/j.ntt.2007.03.001|pmid=17493788}}</ref> и други органи <ref>{{Наведено списание|last=Barceloux|first=Donald G.|last2=Barceloux, Donald|date=1999|title=Vanadium|journal=Clinical Toxicology|volume=37|issue=2|pages=265–278|doi=10.1081/CLT-100102425|pmid=10382561}}</ref> кај стаорци. Има малку докази дека соединенијата на ванадиум или ванадите репродуцираат токсини или тератогени. За ванадиум пентоксид било пријавено дека е канцерогено кај машки стаорци и кај машки и женски глувци со вдишување во НТП студија,<ref name="ress"/> иако интерпретацијата на резултатите неодамна била оспорена.<ref>{{Наведено списание|last=Duffus|first=J. H.|date=2007|title=Carcinogenicity classification of vanadium pentoxide and inorganic vanadium compounds, the NTP study of carcinogenicity of inhaled vanadium pentoxide, and vanadium chemistry|journal=[[Regulatory Toxicology and Pharmacology]]|volume=47|issue=1|pages=110–114|doi=10.1016/j.yrtph.2006.08.006|pmid=17030368}}</ref> Канцерогеноста на ванадиум не е утврдена од страна на Агенцијата за заштита на животната средина на САД .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rais.ornl.gov/tox/profiles/vanadium_f_V1.html|title=Toxicity Summary for Vanadium|last=Opreskos|first=Dennis M.|date=1991|publisher=Oak Ridge National Laboratory|accessdate=8 November 2008}}</ref> Трагите на ванадиум во [[Дизел-гориво|дизел-горивата]] се главната компонента за гориво во корозијата со висока температура .За време на согорување, ванадиумот оксидира и реагира со натриум и сулфур, давајќи ванадатни соединенија со точки на топење до 530&nbsp;°C, кои го напаѓаат пасивациониот слој на челик и ја прават подложна на корозија.Солидните соединенија на ванадиум, исто така, ги надминуваат компонентите на моторот.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RC_k4q6y-JIC&pg=PA92|title=Pounder's Marine Diesel Engines and Gas Turbines|last=Woodyard|first=Doug|date=2009-08-18|isbn=9780080943619|page=92}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=J_AkNu-Y1wQC&pg=PA152|title=Fuels and Lubricants Handbook: Technology, Properties, Performance, and Testing|last=Totten|first=George E.|last2=Westbrook|first2=Steven R.|last3=Shah|first3=Rajesh J.|date=2003-06-01|isbn=9780803120969|page=152}}</ref> == Поврзано == * [[Проточна батерија]] * [[Зелениот џиновски рудник]] * [[Мрежно складирање на енергија]] * [[Ванадиум карбид]] * [[Ванадиум редокс батерија]] * [[Ванадиум тетрахлорид]] * [[Ванадиум (V) оксид]] == Наводи == <references responsive=""></references> == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|title=Metal sites in proteins and models: phosphatases, Lewis acids, and vanadium|last=Slebodnick, Carla|date=1999|publisher=Springer|isbn=978-3-540-65553-4|editor-last=Hill, Hugh A.O.|department=Modeling the Biological Chemistry of Vanadium: Structural and Reactivity Studies Elucidating Biological Function|display-authors=etal|display-editors=etal|url=https://books.google.com/books?id=ZF5aNOeHd5sC&pg=PA51}} * Технички извештај за националниот инструмент за ванадиум Инструменти за ''обновување на ванадиум'' * [https://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/tf.asp?id=275&tid=50 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210126165728/https://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/tf.asp?id=275&tid=50 |date=2021-01-26 }} ATSDR - ToxFAQs: ванадиум] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210126165728/https://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/tf.asp?id=275&tid=50 |date=2021-01-26 }} * Концентрацијата на ванадиум во средината на морската вода и вливот е околу 1,5-3,3 &nbsp; ug / kg [https://web.archive.org/web/20151125060833/http://scholar.princeton.edu/sites/default/files/Emerson_Huested1991_Mo_Vn_0.pdf] . * Видообразба на ванадиум и велосипедизам во крајбрежните води [https://mel.xmu.edu.cn/upload_eg/2011171103955630.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304082932/http://mel.xmu.edu.cn/upload_eg/2011171103955630.pdf |date=2016-03-04 }}] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304082932/http://mel.xmu.edu.cn/upload_eg/2011171103955630.pdf |date=2016-03-04 }} * Океан аноксија и концентрации на молибден и ванадиум во морска вода [https://web.archive.org/web/20151125060833/http://scholar.princeton.edu/sites/default/files/Emerson_Huested1991_Mo_Vn_0.pdf] * Технички извештај за националниот инструмент за ванадиум Инструменти за ''обновување на ванадиум'' * [https://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/tf.asp?id=275&tid=50 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210126165728/https://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/tf.asp?id=275&tid=50 |date=2021-01-26 }} ATSDR - ToxFAQs: ванадиум] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210126165728/https://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/tf.asp?id=275&tid=50 |date=2021-01-26 }} * Концентрацијата на ванадиум во средината на морската вода и вливот е околу 1,5-3,3 &nbsp; ug / kg [https://web.archive.org/web/20151125060833/http://scholar.princeton.edu/sites/default/files/Emerson_Huested1991_Mo_Vn_0.pdf] . * Видообразба на ванадиум и велосипедизам во крајбрежните води [https://mel.xmu.edu.cn/upload_eg/2011171103955630.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304082932/http://mel.xmu.edu.cn/upload_eg/2011171103955630.pdf |date=2016-03-04 }}] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304082932/http://mel.xmu.edu.cn/upload_eg/2011171103955630.pdf |date=2016-03-04 }} * Океан аноксија и концентрации на молибден и ванадиум во морска вода [https://web.archive.org/web/20151125060833/http://scholar.princeton.edu/sites/default/files/Emerson_Huested1991_Mo_Vn_0.pdf] {{Компактен периоден систем}} {{Соединенија на ванадиумот}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ванадиум| ]] [[Категорија:Преодни метали]] [[Категорија:Прехранбени минерали]] [[Категорија:Хемиски елементи]] [[Категорија:Биологија и фармакологија на хемиските елементи]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Самородни елементи]] [[Категорија:Тешки метали]] 7rvc8x1499vg17zlgm6tvidkivjq3pc 0 1065892 5582900 5563899 2026-06-26T13:56:40Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Флора на Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5582900 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | image = Satureja hortensis 002.JPG | image_caption = [[Градинарска чубрика]] (''Satureja hortensis'') | display_parents = 2 | taxon = Satureja | authority = L. | synonyms_ref = <ref name=n>{{cite web| url = http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=185420| title = Kew World Checklist of Selected Plant Families}}</ref> | synonyms = *''Thymbra'' <small>Mill. 1754 not L. 1753</small> *''Saturiastrum'' <small>Fourr.</small> *''Euhesperida'' <small>Brullo & Furnari</small> *''Argantoniella'' <small>G.López & R.Morales</small> }} '''Чубрика''' или '''чубрица'''<ref>позната и како '''чебрика'''</ref> ([[науч.]] ''Satureja'') — [[род (биологија)|род]] на ароматични [[растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[усноцветни]]те (''Lamiaceae''), сродни на [[рузмарин]]от и [[мајчина душичка|мајчината душичка]]. Постојат околу 30 [[вид (биологија)|видови]], од кои најважни се [[градинарска чубрика|градинарската]] и [[планинска чубрика|планинската чубрика]]. ==Опис== Овие растенија потекнуваат од топлите умерени подрачја и може да бидат [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]]. Се јавуваат во облик на ниски [[билка|билки]] и [[полугрмушка|полугрмушки]], со висина од 15–50&nbsp;см. [[Лист]]овите се долги 1-3&nbsp;см. [[Цвет]]ови се распоредени кружно околу стебленцето, а по боја се бели до розово-виолетови. ==Екологија и одгледување== Чубриката е храна за [[ларва|ларвите]] на некои видови [[Пеперуги|пеперутки и молци]]. Гасениците на молецот ''[[Coleophora bifrondella]]'' се хранат исклучиво со планинската чубрика (''S. montana''). Покрај ова, растенијата се одгледуваат и за украс, при што бараат сончевина и добро исцедена почва. == Македонски ендем == Како [[ендем]]ска во [[Македонија]] се јавува [[Адамовиќева чубрика|Адамовиќевата чубрика]] (''Satureja adamovicii''), и тоа само во клисурата на реката [[Раец]].<ref>{{МакЕнц|1=1630}}</ref> ==Употреба== [[Податотека:К'цана сол.jpg|мини|десно|К’цана сол со чубрика во традиционално канче, [[Кратово]].]] Градинарската и планинската чубрика се користат како додаток во кулинарството. Позастапена во кујните е градинарската, но ја има само на лето. Планинската чубрика е зимзелена и расте повеќе години. Градинарската чубрика се користи како зачин во традиционалната [[македонска кујна]], за добивање на додатоци како „[[к’цана сол]]“ и како додаток во [[грав]]. Во Италија е присутна исто така како додаток за гравот, во [[романија|романската]] кујна е застапена како зачин за [[сарма|сарми]], во манџите во француската кујна. Од ''S. douglasii'' или јерба буена ([[шпан.]] ''yerba buena'' = „добра билка“) на западот на САД се прави билен чај. ==Некои видови== [[Податотека:Satureja montana Cząber górski flower.jpg|мини|Планинска чубрика]] * ''[[Satureja adamovicii]]'' - Адамовиќева чубрика, македонски [[ендемит]] * ''[[Satureja acinos]]'' * ''[[Satureja alpina]]'' * ''[[Satureja coerulea]]'' * ''[[Satureja cuneifolia]]'' * ''[[Satureja douglasii]]'' – јерба буена (syn. ''S. chamissonis'') * ''[[Satureja gillesii]]'' * ''[[Satureja hortensis]]'' – градинарска чубрика или само чубрика<ref>[http://www.makedonski.info/search/чубрика „чубрика“] - Дигитален речник на македонскиот јазик</ref> * ''[[Satureja mexicana]]'' * ''[[Satureja montana]]'' – планинска чубрика или вресак * ''[[Satureja multiflora]]'' – чилеанска чубрика * ''[[Satureja palmeri]]'' * ''[[Satureja rumelica]]'' * ''[[Satureja spicigera]]'' * ''[[Satureja subspicata]]'' * ''[[Satureja thymbra]]'' * ''[[Satureja viminea]]'' – извиена чубрика * ''[[Satureja viminea]]'' * ''[[Satureja vulgaris]]'' – обична чубрика, див босилек == Наводи == {{рвр|Satureja}} {{наводи}} [[Категорија:Усноцветни]] [[Категорија:Билки]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] t97zh6tyr1j61cku0m3upooxr7c34q3 0 1065977 5583134 5423499 2026-06-27T04:22:25Z Gliwi 66636 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Plaue.jpg]] → [[File:DEU Plaue COA.svg]] JPG → SVG 5583134 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија |Art = Stadt |German_name = Plaue |image_photo = Plaue 05.jpg |image_caption = Градското собрание |Wappen = DEU Plaue COA.svg |lat_deg = 50 |lat_min = 46 |lat_sec = 46 |lon_deg = 10 |lon_min = 53 |lon_sec = 56 |Lageplan = Plaue in IK.svg |Bundesland = Thüringen |Landkreis = Илм |Höhe = 330 |Fläche = 22.69 |Einwohner = 1958 |Stand = 2006-12-31 |PLZ = 99338 |Vorwahl = 036207 |Kfz = IK |Gemeindeschlüssel = 16 0 70 043 |Gliederung = 4 |Adresse = Ан дер Гласхите 3<br>99330 Грефенрода |Website = [http://www.plaue-thueringen.de/ www.plaue-thueringen.de] |Bürgermeister = Јерг Там |Partei = CDU }} '''Плауе''' ({{langx|de|Plaue}}) — мал [[град]] во округот [[Илм (округ)|Илм]], во сојузната покраина [[Тирингија]], [[Германија]]. Се наоѓа на реката [[Гера (река)|Гера]], сместен помеѓу градовите [[Илменау]] и [[Арнштат]]. == Географија == === Местоположба === Плауе се наоѓа околу 10 километри јужно од [[Арнштат]]. Во Плауе се создава реката [[Гера (река)|Гера]] при спојувањето на [[Цаме Гера]] и [[Вилде Гера]]. === Соседни општини === Градот се граничи со [[Арнштат]], [[Илменау]], [[Мартинрода (Илм)|Мартинрода]] и [[Гератал]]. === Градски единици === Кон Плауе припаѓаат следниве три места: * Клајнбрајтенбах, еден километар источно * [[Нојзис]], четири километри јужно (од 2019 г.) * Риперсрода, три километри југозападно == Политика == === Градски совет === Градскиот совет на Плауе се состои од 12 членови. По општинските избори на 26 мај 2019 година, распределбата на местата е следна:<ref>{{нмс|url= https://wahlen.thueringen.de/datenbank/wahl1/wahl.asp?wahlart=GW&wJahr=2019&zeigeErg=GEM&auswertung=1&wknr=070&gemnr=70043&terrKrs=&gemteil=000&buchstabe=&Langname=x&wahlvorschlag=&sort=&druck=&XLS=&anzahlH=-1&Nicht_existierende=&x_vollbildDatenteil=&optik=&aktual=&ShowLand=&ShowWK=&ShowPart=|title=Gemeinderatswahl 2019 in Thüringen, Plaue, Stadt|work= |publisher=Thüringer Landesamt für Statistik|accessdate=2019-06-29|language=de}}</ref> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Партии и листи ! Места ! Удел |- | [[Демохристијански сојуз на Германија|CDU]] | align="right" |5 | align="right" |45,4 |- | Граѓани за Плауе | align="right" |3 | align="right" |26,7 |- | Граѓ. иницијатива Плауе | align="right" |2 | align="right" |12,7 |- | Независна листа | align="right" |1 | align="right" |8,2 |- | Граѓ. иницијатива Нојзис | align="right" |1 | align="right" |6,9 |- |- class="hintergrundfarbe5" | '''Вкупно''' | align="right" | 12 | align="right" | 100,0 |- class="hintergrundfarbe5" |'''Излезност''' | colspan="2" |69,6 % |} === Градоначалник === Градоначалник на градот е Јерг Там (CDU) од октомври 2004 година.<ref>http://arnstadt.thueringer-allgemeine.de/web/lokal/politik/detail/-/specific/Joerg-Thamm-bleibt-Plaues-erster-Mann-33181406{{Мртва_врска|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Plaue 04.jpg|Капела „Св. Зигизмунд“ Податотека:Plaue Burg.JPG|Замок Еренбург Податотека:Bf Plaue Gleis.JPG|Железничката станица Податотека:Kirche Plaue 1.jpg|Градската црква </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Plaue}} * {{Официјална|http://www.plaue-thueringen.de/}} {{de}} {{Градови во Илм (округ)}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Илм (округ)]] pi00mjlh527q3n7zxxbjr5zn50mxe5m 0 1070281 5583127 5324400 2026-06-27T02:15:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583127 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = Виргински манастир | other name = Свети Ѓорѓи Скоропостижник | image = | caption = | fullname = | denomination = | founded date = XI век | founder = [[Роман (цар на Бугарија)]] | groundbreaking = | completed date = | demolished date = 1436 | architect = | style = | dome quantity = | dedication = [[Свети Ѓорѓи]] | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin mapsize = | map caption = Местоположба во Скопје | coordinates = {{Coord|42|0|6|N|21|26|29|E|type:landmark_region:MK|display=inline,title|name=Виргински манастир}} | location = [[Општина Чаир]], [[Скопје]] | country = {{МКД}} | website = }} '''Виргински манастир''' („'''Св. Ѓорѓи Скоропостижник'''“) — поранешен [[манастир]] во [[Скопје]], кој постоел во [[среден век|средниот век]]. Постојат повеќе теории за точната местоположба на манастирот, но широко прифатено е мислењето дека се простирал на Виргинскиот Рид (Виргино Брдо), каде што денес се сместени [[Султан-муратова џамија|Султан-муратовата џамија]] и [[Саат-кула (Скопје)|Саат-кулата]]. Манастирот бил еден од најбогатите и најугледни на поголем дел од [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] во тоа време.<ref name="XI,XII">[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-sreden-vek-1.html Настанување на чаршијата во XI и XII век]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> Во него биле произведувани различни видови на производи, а вишокот бил продаван на панаѓурите коишто биле организирани во неговата околина. Така, на ливадата пред самиот манастир секоја година се одржувал панаѓур којшто имал голема улога во создавањето и развојот на [[Стара скопска чаршија|Старата скопска чаршија]], како и за целокупниот стопански и трговски развој во овој дел од градот. == Потекло на поимот == Главната манастирска црква „Св. Ѓорѓи Скоропостижник“ кај народот била позната и како „Горгос“, што во превод од [[грчки јазик|грчки]] значи „брз“ или „итар“. Целиот комплекс е наречен е „Виргински манастир“, по името на ридот на којшто се наоѓал.<ref name="Манастир Св. Ѓорѓи">[http://www.mn.mk/aktuelno/3380 Виргинскиот Манастир св. Ѓорѓи сè уште мистерија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305012249/http://www.mn.mk/aktuelno/3380 |date=2016-03-05 }}, ''Македонска нација'', 12 јануари 2011.</ref> == Историја == Во врска со манастирот „Св. Ѓорѓи Скоропостижник“ не е познато многу, а основни доказни мкатеријали за постојните сознанија се Виргинската грамота на бугарскиот цар [[Константин Асен]] од 1277 г. и грамотата на српскиот цар [[Стефан Урош II Милутин]] од 1300 г. За основач на манастирот се смета византискиот цар [[Роман III Аргир]] во XI век. Во 1040 година, [[Петар Делјан]] со своите востаници го освоил Скопје и притоа ги одобрил сите привилегии коишто манастирот претходно ги имал. Врз основа на она што го пишува на зачуваните грамоти, на манастирот му се посветувало големо внимание и му биле дарувани големи поседи, а тој особено заживеал во периодот од 11. до XIII век.<ref name="Манастир Св. Ѓорѓи"/> Според Виргинска грамота од 1277 г., императорот му дал одобрение на манастирот „Св. Ѓорѓи Горгос Скоропостижник“ да организира годишен панаѓур на празникот „Воведение на Богородица“ на [[21 ноември]] секоја година, со право да наплаќа одредени давачки заради негово издржување, како и неделен пазар најнапред во секој петок, а подоцна и во вторник. Ваквите настани биле организирани во периодот од 1028 до 1034 година, на простоот на манастирската ливада, која се наоѓала на надворешноста на тогашното скопско подградие [[Доленград]], крај десниот брег на реката [[Серава]], односно на местото на кое денес се наоѓа [[Бит-пазар (Скопје)|Бит-пазар]].<ref name="XI,XII"/> Познат е и податокот дека во рамките на манастирот биле произведувани различни видови на производи, како [[млеко]], [[сирење]] и [[вино]], а вишокот од нив бил продаван на панаѓурите. Во текот на XII век, градот започнал забрзано да се развива на просторот околу Доленград, а во тој период се дооформиле и градските заштитни бедеми, коишто се граничеле со манастирската ливада и просторот на којшто се тргувало. Манастирот прераснал и во значаен духовен центар, а периодот бил проследен и со изградба на нови црковни објекти. Манастирската целина постоела сè до потпаѓањето на градот под отоманска власт, а можна година за нејзино уривање се смета 1436 г., кога на местото била изградена [[Султан-муратова џамија|Султан-муратовата џамија]].<ref name="Манастир Св. Ѓорѓи"/> == Местоположба == Прифатено е мислењето дека манастирот бил сместен на просторот на ридот наречен „Виргин“, на којшто денес се наоѓаат [[Султан-муратова џамија|Султан-муратовата џамија]] и [[Саат-кула (Скопје)|Саат-кулата]], иако некои истражувачи сметаат дека манастирската целина била расположена на други места, а тоа го поткрепуваат и со одредени доказни материјали. Според мислењето на еден истражувач, манастирот бил сместен во горниот тек на реката [[Серава]], на рид којшто се наоѓа во [[Топанско Поле]]. Познато е дека ридот и денес постои, а месноста го носела името „Три куќи“. Ваквото тврдење за местоположбата е поткрепено и со податокот дека на месноста наводно биле откриени конкретни остатоци од градби коишто се споменуваат и во некои историски документи. Друг истражувач сметал дека точната местоположба на манастирот бил ридот Гази Баба, во близина на некогашното [[турбе]] [[Турбе Алти Ајак|Алти Ајак]], или пак просторот под ридот, каде што денес е сместена [[Иса-бегова џамија|Иса-беговата џамија]]. Понатаму, постои и мислење на еден научник, поткрепено со тврдењата на мештаните, според кое, манастирот се наоѓал во близина на селото [[Бутел]], каде што постоеле остатоци за коишто се тврдело дека се од манастир посветен на [[Свети Георги|Свети Ѓорѓи]]. Сепак, за најзагадочна теза за точната местоположба на манастирот се смета онаа дека, всушност, станува збор за манастирот и црквата посветени на св. Ѓорѓи во селото [[Нагоричане]]. Ваквата теза е поткрепена со податокот дека низ тој крај тече друга река со името Серава, којашто се влева во реката [[Пчиња]]. Покрај сите овие мислења, денес е широко прифатено мислењето дека манастирот се наоѓал на Виргинскиот ред. Како доказни материјали во прилог на ваквото тврдење се приложуваат податоците од неколку споредбени анализи засновани на стари документи. Освен тоа, на просторот под Саат-кулата се пронајдени остатоци од ѕид, за коишто извршените археолошки анализи укажуваат дека се од градба којашто потекнува токму од тој период. Се смета и дека долниот ѕидан дел од Саат-кулата е остаток од една од четирите кули во составот на бедемите кои го заштитувале манастирот.<ref name="Манастир Св. Ѓорѓи"/><ref name="Саат-кула">[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/znamenitosti-saat-kula.html Саат кула]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> == Поврзано == * [[Свети Георги|Свети Ѓорѓи]] * [[Виргински Рид]] * [[Стара скопска чаршија]] == Надворешни врски == *[http://denesen.mk/web/?p=292480 Султан-муратовата џамија во Скопје лежи врз прочуениот Виргински манастир!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160913054034/http://denesen.mk/web/?p=292480 |date=2016-09-13 }} == Наводи == {{наводи}} {{Стара скопска чаршија}} [[Категорија:Стара скопска чаршија]] [[Категорија:Историја на Скопје]] [[Категорија:Поранешни цркви во Македонија]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Ѓорѓи во Македонија|†Виргински]] kirnsr3o5934mh0idsyebx59yx2djv2 0 1075225 5583233 5541537 2026-06-27T10:54:03Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583233 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Оскар Кокошка | honorific_suffix = {{postnom|country=GBR|size=100|CBE}} | image = Oskar Kokoschka (1963) by Erling Mandelmann.jpg | caption = Оскар Кокошка во 1963 година, од [[Ерлинг Манделман]] | imagesize = | birth_date = {{birth date|1886|03|01|df=y}} | birth_place = [[Пекларн]], [[Австрија-Унгарија]] | death_date = {{Death date and age|1980|02|22|1886|03|01|df=y}} | death_place =[[Монтре]], Швајцарија | nationality = {{ubl|австриска|чехословачка|британска}} | field = [[Сликарство]], [[графика]], [[поезија]], [[драматургија]] | training = | movement = [[Експресионизам]] | works = }} '''Оскар Кокошка''' (1 март 1886 – 22 февруари 1980) бил австриски [[уметник]], [[поет]], [[драматург]] и учител најпознат по неговата интензивен [[Експресионизам|експресионистички]] пристап и стил, како и неговите теории за визијата што влијаеле на виенското експресионистичко движење.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Oskar-Kokoschka/ Oskar Kokoschka ]</ref> ==Животопис== Роден бил во [[Пухларн]] на [[Дунав]], Долна [[Австрија]]. Неговата мајка потекнува од шумарско семејство од Долна Австрија. Неговиот татко имал потекло од славната лоза на прашките златари, но кога Оскар се родил, татко му работел како трговечки патник за една фирма за накит. Оскар бил второ од четирите деца во семејството. Неколку месеци по неговото раѓање, семејството се преселило во [[Виена]]. Во 1904 ОК му доделила со стипендија од Kunstgewerbeschule (Училиште за уметности и занаети). Сакал да биде учител по уметност. Во 1908 ја отворил својата прва изложба. Поточно, му се укажала можност да претстави некои од своите дела. Во 1909 ја има првата самостојна изложба во "Меѓународно уметничко школо", а истата година го напушта училиштето. Во 1910 заминува во [[Берлин]], за по првпат да работи со Волден. Во 1912 неговото име станува познато во уметничките кругови ширум Европа: учествува на сите важни изложби на континентот. Во 1913 се жени со [[Алма Малер]], којашто за него изградила куќа во којашто ќе може да работи и каде што поминале една година. По абортусот на Алма во 1914, тие се разделиле. На 1 август 1914, започнала [[Првата светска војна]]. Оскар се пријавува во една од најелитните регименти во Австроунгарската армија, 15-та Кралска Коњаничка. Бил испратен на Источниот фронт, каде што е ранет и потоа отпуштен од армијата како неспособен за служба. Во 1918 умира [[Густав Климт]]. Оскар и’ пишува на мајка си: „Плачев по кутриот Климт, единствениот виенски уметник којшто имаше талент и карактер. Сега, јас сум негов наследник, како што еднаш од него побарав во "Кунстшау", а не се чувствувам подготвен да го преземам водството врз тоа стадо изгубени овци“. Три години подоцна, тој се сели во [[Дрезден]], каде што работи како професор на академијата. Во ова време во Германија се случуваат битки помеѓу различни политички партии. Во март 1920, една слика на Рубенс е уништена. Оскар со отворено писмо му се обратил на населението на Дрезден: „Барам од сите оние коишто имаат намера да користат огнено оружје за да ги промовираат своите политички убедувања, ..., да бидат доволно милосливи и да ги одржуваат своите воени вежби на друго место, а не пред уметничката галерија во Цвингер; на пример, на некои ридови каде што човечката цивилизација не е во опасност... Сигурно е дека во иднина Германците ќе откријат многу поголемо уживање и значење во гледањето слики коишто ќе бидат зачувани, отколку во сите современи политички идеи“. Подоцна истата година, тој му пишува на семејството: „Откако ја напуштив Виена, се вљубив околу деветнаесет пати, секогаш сериозно, во лесноумни дами со големи срца... Редовно добивам љубовни писма, и тие се како светлина на изгрејсонце; така и бојам со прекрасни бои што сјаат“. Во 1922 Оскар му пишува на татка си: „Верувам, со сета сериозност, дека сега сум најдобриот сликар на светот“. Во 1923 започнува да живее немирен, патнички живот. Никогаш не сум чул за уметник којшто патувал колку Оскар Кокошка. Тој сликал како што ние денес користиме фото-апарат, рекол еднаш еден критичар. Во годините потоа, Оскар патувал и сликал и патувал, и сликал. Подоцна се сели во [[Париз]], а откако се скарал со неговиот агент, се преселил во [[Прага]]. За време на Втората светска војна, германскиот систем ги забранил неговите дела, но и за време на војната а и по неа, ОК бил застапен на секоја поголема изложба. Во тоа време ја има и првата изложба во [[САД]]. Во тие години, неговите изложби често оделе заедно со оние на Климт и на Шиел. Тој е основач на Германската Слободна лига за култура, формирана во [[Лондон]] во 1939, пред самиот почеток на [[Втората светска војна]]. Оскар Кокошка починал во болницата во [[Монтре]], на 22 февруари 1980, на возраст од 94 години.<ref>[https://www.theviennasecession.com/gallery/oskar-kokoschka//Oskar-Kokoschka/ Oskar Kokoschka ]{{Мртва_врска|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Oskar Kokoschka by Hugo Erfurth 1919.jpg|thumb|Кокошка -Ерфурт, 1919 година]] == Кариера == === Виенска авангарда === Во 1908 година на Кокошка му била понудена можност да поднесе дела на првиот виенски „Кунстшау“. Кокошка доби налог од директорот на Винер Веркштат, Фриц Верндорфер, за слики во боја што ќе ја надополнат книгата за деца и ќе бидат изложени на изложбата. Кокошка, сепак, создал слики што ќе послужат како илустрации за песната што ја напиша една година претходно, „Die träumenden Knaben (Младите што сонуваат)“, која доби форма на автобиографска адолесцентска фантазија која не била соодветна. за млада публика. Во својата автобиографија, Кокошка го објаснил потеклото на песната, кое го следи неговото лично искуство како млад студент кој бил вљубен во неговата шведска соученичка Лилит. ''Момчињата кои сонуваат'' се состои од воведни страници со две мали црно-бели литографии, во прилог на осум поголеми литографии во боја со вертикална колона од текст поставен покрај секоја слика. Под влијание на композициите пронајдени во средновековната уметност, Кокошка прикажал различни моменти во времето истовремено во секоја поединечна слика. Кокошка, исто така, ги усвоил смелите линии и експресивните бои на традиционалната европска народна уметност и ги поистоветил со стилизираната орнаментика и дводимензионалните тела на [[Југенстил]]. Последната страница, насловена ''Das Mädchen Li und ich'' (девојката Ли и јас), ги прикажува аголните форми на младото момче (Кокошка) и девојката (Лилит), заземајќи го стилот на белгискиот скулптор [[Георг Мине]]. Ова дело, кое Кокошка му го посвети на својот поранешен учител [[Густав Климт]], го демонстрира преминот од Југендстил во експресионизам. „Момчињата кои сонуваат“ заедно со таписеријата насловена „Носителите на соништата“, која сега е изгубена, беа првите дела што некогаш беа изложени од Кокошка. Како и илустрациите на книгите, таписеријата на Кокошка се сметаше за вознемирувачка поради прикажувањето на младешки, егзотични и сексуализирани фантазии. По прикажувањето на овие две дела, Кокошка беше подложена на бурни реакции од конзервативните функционери и само мал дел од петстотините примероци на ''Момчињата кои сонуваат'' беа всушност врзани и продадени. Како како резултат, тој беше избркан од [[Училиште за уметности и занаети]]. Австриски Архитектот [[Адолф Лос]] се спријателил со Кокошка и го запознал со други авангардни членови кои потоа станале негови субјекти во серија портрети. === Портрети === Кокошка насликал голем дел од свооите портрети помеѓу 1909 и 1914 година. За разлика од многу негови современици кои исто така добивале нарачки за портрети, како што е [[Едвард Мунк]], Кокошка ја задржала целосната уметничка слобода бидејќи тие генерално не биле директно нарачани. Мнозинството од моделите на Кокошка беа клиенти на архитектот Лос. Други портрети на Кокошка се со пријатели и застапници во неговиот круг кој ја поддржува модерната уметност од овој период. Истакнати членови на оваа група кои ги насликале нивните портрети вклучуваат трговец со уметнички дела [[Херварт Волден]], поддржувач на уметноста Лоте Францос, поет [[Питер Алтенберг]] и историчари на уметност [[Ханс Тиеце|Ханс]] и [[Ерика Тиеце -Конрат|Ерика Тиеце]]. Портретите на Кокошка ги демонстрираат конвенциите на традиционалното портретирање, првенствено во однос на перспективата во која тој ги доловува гледачите. Сепак, Кокошка, исто така, усвои елементи на модерниот стил кој вклучува инкорпорирање на рацете во композицијата за дополнително да се долови емоциите изразени преку гестовите на поединецот. Овие портрети, исто така, го користат несвесното позиционирање на телото на седителот, за кое Кокошка веруваше дека ќе ги открие внатрешните тензии на нивната потсвест. Портретите на Кокошка вклучуваат експресивна палета на бои слична на оние што беа прикажани во делата на германските уметници Die Brücke во тоа време. Употребата на Кокошка на остри, остри бои што ги прават субјектите да изгледаат како гнили трупови не треба да се сфати како приказ на нивните поединечни физички услови, туку како сеопфатен показател за староста во распаѓање.Смелите линии и закрпи со светла боја сопоставени на инаку цврста, досадна позадина беа визуелни толкувања на вознемиреноста што ги чувствува Кокошка и оние во круг. Портретите на Кокошка, сепак, се разликуваа од оние на неговите современици поради неговото верување во симболичката важност на самиот чин на сликање, што е нагласено со видливи потези со четка и области на изложено платно. Кокошка ги интегрираше сликарските техники со оние што се користат во цртањето, како што се гледа во неговата употреба на живи и контрастни бои, брзи удари со четката, вознемирени траги од гребење и нерамномерно ракување. Во писмото од 1909 година, Кокошка истакнал дека „би сакал да направи нервно растроен портрет“. поединецот излегува преку средствата за создавање на својот имиџ. Патрик Веркнер, историчар на уметност, ги опишува портретите на Кокошка сугерирајќи дека кожата е како да се одвојува од телото, дозволувајќи му на гледачот да гледа низ физиономијата како превез само за да ги направи видливи средствата за прикажување. Портретите на Кокошка како целина ги коментираат огромните чувства на неизвесност што ги чувствуваат оние кои беа свесни за менувањето на културното милје што доведе до крајот на стариот поредок на Австриската империја во 1918 година. Портретот на Кокошка, ''[[Ханс Тиеце]] и [[Ерика Тиеце-Конрат]]'', беше насликан во 1909 година во библиотеката на домот на двојката. Освен тоа што биле блиски пријатели на уметникот, двојката била и истакнати историчари на уметност од тоа време. Ерика Тиеце-Конрат објасни дека додека Кокошка го создавала нивниот портрет, тој ги охрабрувал да се движат слободно и да продолжат со својата работа на двете клупи кои се наоѓале едно до друго покрај прозорец. Откако го наслика својот сопруг во профил, Кокошка ја замоли Ерика да се постави за да може да ја наслика фронтално. Набргу по почетокот на сликата, Кокошка ја спушти својата четка за сликање и почна да ги користи само прстите. Кокошка ги користеше ноктите за да изгреба тенки линии во бојата, кои се појавуваат во контурите и областите на шрафирање и вкрстување , како и низ целата позадина. Иако се насликани во нивната библиотека, фигурите изгледаат како да постојат во надреален, сублиминален простор. Кокошка комбинира живописни тонови на сина и црвена боја на инаку пригушена зелена позадина. Во портретот, парот не е свртен еден кон друг, туку нивните раце се испружени како да се допираат. Нивните раце потоа стануваат средство за комуникација, симболизирајќи го мостот по кој нивните внатрешни енергии можат да течат напред-назад. Двојката беше принудена да ја напушти Австрија во 1938 година како резултат на нивното еврејско наследство, но можеа да го понесат со себе овој портрет што одбија да го изложат додека не го купи Музејот за модерна уметност во 1939 година.<ref>[https://www.artnet.com/artists/oskar-kokoschka/ Oskar-Kokoschka/ Oskar Kokoschka ]</ref> === Берлин === Кокошка се преселила во Берлин во 1910 година, истата година [[Нова отцепување|Ној сецесија]] беше основана во Берлин. Групата, составена од уметници и филозофи како што се [[Емил Нолде]], [[Ернст Лудвиг Кирхнер]], [[Ерих Хекел]] и [[Макс Пехштајн]], формирана како бунт против постариот [[Берлинско сецесија|Сецесија]] група. Додека Кокошка се воздржуваше од усвојување на техниките и идеологиите на групата, тој навистина се восхитуваше на чувството за заедница воспоставено меѓу нејзините членови. Берлинскиот уметнички дилер [[Пол Касирер]] видел ветување во делата на Кокошка и ги внел уметникот во меѓународниот круг. Отприлика во исто време, [[Херварт Волден]], издавач и уметнички критичар кој беше запознаен со Кокошка од [[Адолф Лоос|Лос]], го вработи Кокошка како илустратор за неговото списание ''[[Невремето]]'' . Дваесет и осум цртежи на Кокошка биле објавени во списанието во текот на првата година; и иако тој беше значително помалку изложуван, Кокошка остана соработник на периодичното издание. Првото дело парче на Кокошка за „Невремето“, цртеж од серијата „Menschenköpfe (народни глави)“ беше посветено на [[Карл Краус (писател)|Карл Краус]]. Дваесеттиот број на периодичното издание ја прикажувал првата илустрација на корицата на Кокошка, која ја надополнуваше „Убиец, надеж на жените“, како и првиот литературен придонес на уметникот. Кокошка продолжил да патува меѓу Виена и Берлин во следните четири години. Кокошка имал страсна, често бурна афера со [[Алма Малер]]. Започна во 1912 година, пет години по смртта на нејзината четиригодишна ќерка Марија Малер и две години пред нејзината врска со [[Валтер Гропиус]], подоцна прославен архитект во Берлин. Но, по две години заедно, Алма го одбила, објаснувајќи дека се плаши да не биде премногу совладана од страста. Таа се омажила за Волтер Гропиус во 1915 година и живеела со него до нивниот развод во 1920 година. Кокошка продолжи да ја сака Алма Малер целиот свој живот и едно од неговите најпознати дела, ''[[Невестата на ветрот]]'' (''Бурата' '; 1913). === Првата светска војна === Тој доброволно се пријавил за служба како коњаник во австриската армија во [[Првата светска војна]], а во 1915 година бил тешко ранет. Во болницата лекарите одлучиле дека е психички нестабилен. Сепак, тој продолжи да ја развива својата кариера како уметник, патувајќи низ Европа и сликајќи го пејзажот. Во 1919 година, Кокошка започнала да предава на [[Дрезденската академија за ликовни уметности|Кунстакадеми Дрезден]]. Во отвореното писмо упатено до жителите на Дрезден од 1920 година, Кокошка тврди дека битките за граѓанска војна меѓу револуционерните партии треба да бидат преместени надвор од границите на градот за да се заштити уметноста што не може да избега од вкрстен оган. Ова писмо е напишано по инцидент на 15 март 1920 година кога куршум ја оштетил ''[[Ватшева кај фонтаната]]'', слика од [[Питер Пол Рубенс]]. Како резултат од неговото писмо, Кокошка доби реакција од комунистичките уметници [[Џорџ Грос]] и [[Џон Хартфилд]] во она што беше наведено како дебата ''[[Кунстлумп]]'', или дебата за уметнички измеќар. Многу други уметници, сепак, продолжија да ја поддржуваат работата на Кокошка. Во мај 1922 година тој присуствуваше на [[Меѓународен конгрес на прогресивни уметници]] и го потпиша „Основачкиот проглас на Унијата на прогресивни меѓународни уметници“. Кокошка се вратил во [[Виена]] во есента 1931 година, каде што поминал шест месеци во домот што им го купил на своите родители единаесет години претходно. Сместена во виенскиот 16-ти округ познат како Либхарстал, куќата, која сега функционира како ателје на уметникот, со поглед на [[Шлос Вилхелминенберг]] кој Градскиот совет го претвори во Киндерхајм, или сиропиталиште. За тоа време, Кокошка прифатил од комисијата од Социјалдемократскиот градски совет, „[[Црвена Виена]]“, за слика што ќе биде закачена во Ратхаус, или Градското собрание. Од Кокошка, заедно со други австриски уметници, било побарано да создадат уметничко дело што ја прикажува Виена како придонесувала кон овој проект управуван од Историскиот музеј дерштад ([[Винскиот музеј]]). Во чест на хуманитарните напори на градскиот совет, Кокошка решил да ги илустрира децата кои играат надвор од палатата во преден план на композицијата која инаку се состоела од градски пејзаж. Кокошка се вратил во [[Виена]] во есента 1931 година, каде што поминал шест месеци во домот што им го купил на своите родители единаесет години претходно. Сместена во виенскиот 16-ти округ познат како Либхарстал, куќата, која сега функционира како студио на уметникот, даваше поглед на [[Шлос Вилхелминенберг]] кој Градскиот совет го претвори во Киндерхајм, или сиропиталиште. За тоа време, Кокошка прифати комисија од Социјалдемократскиот градски совет, „[[Црвена Виена]]“, за слика што ќе биде закачена во Ратхаус, или Градското собрание. Од Кокошка, заедно со други австриски уметници, беше побарано да создаде уметничко дело што ја прикажува Виена како придонес кон овој проект управуван од Историскиот музеј дерштад ([[Винскиот музеј]]). Во чест на хуманитарните напори на градскиот совет, Кокошка реши да ги илустрира децата кои играат надвор од палатата во преден план на композицијата која инаку се состоеше од градски пејзаж. === „Дегенерација“ и Втора светска војна === Оценета за „[[дегенерирана уметност|дегенерирана]]“ од [[нацизмот|нацистите]], Кокошка побегна од Австрија во 1934 година за Прага. Во Прага неговото име беше усвоено од група други иселенички уметници, Оскар-Кокошка-Бунд (ОКБ), иако Кокошка одби учество со нивната група. Тој добил чехословачко државјанство во 1935 година. Во 1938 година, кога Чесите почнаа да се мобилизираат за очекуваната инвазија од [[Вермахт]], тој побегнал во Обединетото Кралство и останал таму за време на војната. Со помош на [[Британскиот комитет за бегалци од Чехословачка]] (подоцна „Чешкиот фонд за доверба на бегалците“), сите членови на ОКБ можеле да избегаат преку Полска и [[Шведска]]. За време на Втората светска војна, Кокошка сликала антифашистички дела како што е алегоријата „За што се бориме“ (1943).Кокошка го напушти раздвижениот центар на Лондон и се насели во [[Полперо]], во [[Корнвол]]. Додека престојувал во ова приморско село, Кокошка направи слики што прикажуваат пејзажи на пристаништето, заедно со „Ракот“, со што започна серија дела вградени со политички алегории кои се спротивставуваат на нацистичкиот режим. „Ракот“ на Кокошка е насликан помеѓу 1939 и 1940 година и го доловува погледот на пристаништето од куќата на уметникот во Полперо. Ова дело функционира како автопортрет на уметникот, каде што Кокошка е пливачката која ја претставува Чехословачка. Големиот рак е симбол на [[Невил Чембрлен]], британскиот премиер во времето кога била создадена сликата. Во објаснувањето на оваа слика, Кокошка рече дека ракот „ќе треба да извади само една канџа за да го спаси од давење, но останува настрана“. Понатаму, оваа слика ја покажува нестабилноста што ја чувствувал како резултат на [[германската окупација на Чехословачка|германска окупација]] принудувајќи го да побара засолниште во други земји низ Европа. Ова пејзажно сликарство, меѓу другите од Кокошка, беше донесено со него во Лондон недовршено, каде што беа трансформирани во политички алегории. политичко сликарство кое се однесува на уништувањето на Чехословачка. Во оваа сатирична слика, Кокошка го коментира [[Минхенскиот договор]] на 1938 година со гротескни карикатури на [[Бенито Мусолини]] и [[Адолф Хитлер]].<ref>[https://www.wikiart.org/en/oskar-kokoschka/ Oskar-Kokoschka/ Oskar Kokoschka ]</ref> Во текот на неколку летни месеци, тој и неговата млада жена од Чешка, Олжишка „Олда“ Палковска Кокошка (1915–2009), живееле во [[Улапул]], село во [[Вестер Рос]], Шкотска. Таму цртал со молив во боја (техника што ја развил во Шкотска) и насликал многу локални пејзажни погледи во акварел. Додека бил во Улапул, Кокошка го насликал портретот на својот пријател, богатиот индустријалец Фердинанд Блох-Бауер, вујко на [[Марија Алтман]]. Помеѓу 1941-1946 година тој и Олда поминуваа неколку недели секое лето со чешкиот професор Емил Корнер во неговиот дом [[Елриг|Куќата на Елриг]] во [[Вигтауншир]].<ref>[https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/artists/oskar-kokoschka/ Oskar-Kokoschka/ Oskar Kokoschka ] ==Почести== Кокошка беше назначена за [[Командант на Редот на Британската империја]] во [[Новогодишни почести]]. Тој исто така ја доби [[Наградата Еразмус]] во 1960 година заедно со [[Марк Шагал]]. === Дела === *1909: „Лота Францос“ * 1909: „Марта Хирш I“ *1909: „Ханс и [[Ерика Тиеце-Конрат|Ерика Тиеце]]“ * 1909 година: „Св. Вероника со Судариум" *1909: „Дентс ду Миди“ *1909: „Деца што играат“ *1910: „Мртва природа со јагнешко и зумбул“ *1910: „Рудолф Блумнер“ *1911: Дама во црвено *1911: „Херман Шварцвалд I“ *1911: „Егон Велес“ *1911: „Распетие“ *1912: „Два голи“ *1913: „Пејзаж во Доломитите (со Cima Tre Croci)“ *1913: „Бура“ *1913: „Карл Мол“ *1913: „Мртва природа со путо и зајак“ *1914: ''[[Невестата на ветрот]]'' *1914: „Портрет на Франц Хаузер“ * 1915: „Витез заблуден“ *1917: „Портрет на мајката на уметникот“ *1917: „Љубовници со мачка“ *1917: „Пристаништето во Стокхолм“ *1920: „Моќта на музиката“ *1919: „Дрезден, Нојштад I“ *1921: „Дрезден, Нојштад II“ *1921: „Две девојки“ *1922: „Автопортрет на триножник“ *1923: „Автопортрет со вкрстени раце“ *1924: „Венеција, чамци на Догана“ *1925: „Амстердам, Кловениерсбургвал I“ *1925: „Толедо“ *1926: „Мандрил“ *1926: „Елен“ * 1926: „Лондон Ларге Темза Поглед I“ *1929: „Арапски жени и деца“ *1929: „Пирамиди во Гизе“ *1932: „Девојка со цвеќиња“ *1934: „Прага, поглед од вилата Крамар“ *1936: ''Портрет [[Адел Блох-Бауер|Фердинанд Блох-Бауер]]'' *1937: „Олда Палковска“ *1938: „Прага – носталгија“ *1940: „Ракот“ *1941: „Аншлус – Алиса во земјата на чудата“ *1941: „Црвеното јајце“ *1948: „Автопортрет (Физол)“ *1950: „Митот за Прометеј“ *1962: „Бура во Хамбург“ *1966: „Отфрлениот љубовник“ *1966: ''Портрет на [[Конрад Аденауер]]'' *1971: „Време, господа, ве молам“ ==Записи== Книжевните дела на Кокошка се исто толку чудни и интересни како и неговата уметност. Неговите мемоари, ''Море обѕирно со визии'', ги детализираат неговите теории и за телесната и за висцералната визија и како тие ја обликуваат свеста, уметноста и реалноста. Неговата кратка драма ''[[Убиец, надежта на жените]]' (1909 година, поставена десет години подоцна од [[Пол Хиндемит]] како ''[[Убијци, надеж на жените]]'') често се нарекува прва експресионистичка драма. Неговото ''[[Орфеј и Евридика]]'' (1918) стана опера на [[Ернст Кренек]], кому прво му се обратиле за [[случајна музика]]. ===Библиографија=== *1908: ''Die traumenden Knaben'' (The Dreaming Youths) Vienna: Wiener Werkstätte (Originally published in an edition of 500 by the Wiener Werkstätte. Unsold copies numbered 1–275, were reissued in 1917 by Kurt Wolff Verlag.) *1909: ''Mörder, Hoffnung der Frauen'' (Murderer, the Hope of Women) (Play) *1913: ''Der gefesselte Columbus'' (Columbus Bound). [Berlin]: [[Fritz Gurlitt]], [1913] (known as ''Der weisse Tiertoter'' (The White Animal Slayer). *1919: ''Orpheus and Eurydike'', in: ''Vier Dramen: Orpheus und Eurydike; Der brennende Dornbusch; Mörder, Hoffnung der Frauen; [and] Hiob''. Berlin *1955: ''Designs of the Stage-Settings for W.A. Mozart's Magic Flute, Salzburg Festival 1955/56''. Salzburg: Galerie Welz *1962: ''A Sea Ringed with Visions''. London: Thames & Hudson {{ISBN|978-0-500-01014-3}} (Autobiography) *1974: ''My Life''; translated (from "Mein Leben") by David Britt. London: Thames & Hudson {{ISBN|0-500-01087-0}} ===Први праизведби на неговите драми=== * 1907: ''Сфинга и Човек од слама. Комедија за автомати''. 29 март 1909 година во Кабаре Фледермаус, Виена * 1909: „Убиец, надеж на жените“ * 1911 година: „Гребната грмушка“ * 1913: ''Сфинга и човек од слама, љубопитник''. 14 април 1917 година во „Галерија Дада“, Цирих * 1917: „Јоб“ (зголемена верзија на „Сфинга и Човек од слама“, 1907 година) * 1919: „Орфеј и Евридика“ ** 1923: нова верзија како оперско либрето; музика од [[Ернст Кренек]]. 27 ноември 1926 година во [[Државниот театар Касел]] * 1936–38/1972: ''[[Комениус]]'' ===Статии, есеи и списи=== * 1960: "Патничко писмо",Оскар Кокошка, [[X (списание)|''X списание'']], том I, бр. II (март 1960) ==Литература== * Alfred Weidinger: ''Oskar Kokoschka. Dreaming Boy and Enfant Terrible. Early Graphic Works, 1902–1909''. Ed. Albertina, Vienna 1996. {{OCLC|246977185}} * Alfred Weidinger: ''Kokoschka and Alma Mahler: Testimony to a Passionate Relationship''. Prestel, New York 1996, {{ISBN|3-7913-1722-9}} * [[Tobias G. Natter]], (Ed.), ''Oskar Kokoschka. The Early Portraits 1909–1914'', exhibition catalog Neue Galerie New York and Hamburger Kunsthalle. DuMont, Cologne 2001, {{ISBN|3-8321-7182-7}}. * [[Paul Westheim]], ''Oskar Kokoschka : das Werk Kokoschkas in 135 Abbildungen'', exhibition catalogue, Paul Cassirer Verlag, Berlin, 1925. ==Филмографија== * ''Kokoschka Life's work'', документарен филм во режија на Мишел Роде, Швајцарија, 2017, 91', дистрибуиран во Канада од K-Films Amérique (VOD). == Надворешни врски== * [http://www.museejenisch.ch/collections/412.html Fondation Oskar Kokoschka] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210225230611/http://www.museejenisch.ch/collections/412.html |date=2021-02-25 }} at the Musée Jenisch in [[Vevey]], with illustrations of Kokoschka works, text in French * [http://www.jottings.ca/carol/kokoschka.html Kokoschka: Knight Errant of 20th Century Painting], a memorial lecture by Carol Hoorn Fraser * [http://www.thecityreview.com/kokosch.html Gallery of Kokoschka's early works] * [http://collectie.boijmans.nl/en/search/?ds=list&creator=Oskar%20Kokoschka#results#results Kokoschka's "Double Portrait of Hans Mardersteig and Carl Georg Heise", "The Mandril" and "Walter Hasenclever"]{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at the Museum Boijmans Van Beuningen in [[Rotterdam]], with images of the works, and descriptions in English. ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кокошка, Оскар}} [[Категорија:Родени во 1886 година]] [[Категорија:Починати во 1980 година]] [[Категорија:Австриски сликари од 20 век]] [[Категорија:Британски сликари од 20 век]] [[Категорија:Драматурзи и драматурзи од 20 век]] [[Категорија:Австриски експресионистички сликари]] [[Категорија:Австриски емигранти во Шкотска]] [[Категорија:Австриски пејзажни сликари]] [[Категорија:Австриски машки сликари]] [[Категорија:Австријци со чешко потекло]] [[Категорија:Австриски графичари]] [[Категорија:Австроунгарски воен персонал од Првата светска војна]] [[Категорија:Британски емигранти во Швајцарија]] [[Категорија:Британски експресионистички сликари]] [[Категорија:Британски пејзажни сликари]] [[Категорија:Британски машки сликари]] [[Категорија:Експресионистички драматурзи и драматурзи]] [[Категорија:Почесни членови на Кралската академија]] [[Категорија:Модернистички театар]] [[Категорија:Натурализирани граѓани на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Австриски ориенталисти сликари]] [[Категорија:Емигранти од Австрија по Аншлус]] [[Категорија:Луѓе од округот Мелк]] [[Категорија:Приматели на Pour le Mérite (граѓанска класа)]] [[Категорија:Алумни на Универзитетот за применета уметност во Виена]] [[Категорија:Wiener Werkstätte]] [[Категорија:Академски кадар на Академијата за ликовни уметности во Дрезден]] [[Категорија:Британски машки уметници од 20 век]] [[Категорија:Австриски машки уметници од 20 век]] [[Категорија:Команданти на редот на Британската империја]] ika1h7hh4aq8qsrcra1ov8yfw6emoq4 0 1076623 5583046 5406753 2026-06-26T20:01:04Z Bjankuloski06 332 /* Село Жеравино во Србија */ Јазична исправка, replaced: зјаснени → зјаснети 5583046 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name =Жеравино/Žeravino |other_name = |native_name = Жеравино |nickname = |settlement_type = село |motto = |image_skyline =Zheravino-Ignat-Ignev.jpg |imagesize = |image_caption =Куќа во селото |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_label_position =bottom |pushpin_mapsize= |pushpin_map_caption = |subdivision_type = Држава |subdivision_name ={{знаме|Bulgaria}}/{{знаме|Serbia}} |subdivision_type1 =[[Административна поделба на Бугарија]]/Окрузи во Србија |subdivision_name1 =[[Ќустендилска област]]/[[Пчињски Управен Округ]] |subdivision_type2 =Општина во Бугарија/Општина во Србија |subdivision_name2 =[[Ќустендил]]/[[Босилеград]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref =Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = 2021/2022 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1/17 |population_density_km2 = |timezone =[[источноевропско време]]/[[средноевропско време]] |utc_offset = |timezone_DST = [[источноевропско летно време]]/[[средноевропско летно време]] |utc_offset_DST = |latd=|latm= |lats= |latNS=N |longd=|longm=|longs=|longEW=E |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''Жеравино''' — поделено село меѓу [[Бугарија]] и [[Србија]]. Се наоѓа на самиот југоисточен дел на Србија и крајниот југозападен дел на Бугарија. Српскиот дел од селото се наоѓа во [[Општина Босилеград]] во [[Пчињски Управен Округ|Пчињскиот Управен Округ]]. Бугарскиот дел од селото се наоѓа во [[Општина Ќустендил]] во Ќустендилската Област. Според пописот од 2022. во српскиот дел живеел 17 жители<ref>Popis stanovništva, domaćinstava i Stanova 2002. Knjiga 1: Nacionalna ili etnička pripadnost po naseljima. Republika Srbija, Republički zavod za statistiku Beograd 2003. ISBN 86-84433-00-9</ref>(според пописот од 1991. селото имало 34 жители), додека во бугарскиот дел од селото имало само 4 жители. Според пописот во [[Бугарија]] од 2021, селото имало само 1 жител.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_4.pop_by_ethnos.xls|title=Национален статистически институт. Население по области, общини, населени места и самоопределение по етническа принадлежност към 01.02.2011 г.|language=bg|accessdate=2012-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120422120657/http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_4.pop_by_ethnos.xls|archivedate=2012-04-22|url-status=live}}</ref> ==Географија== Жеравино се наоѓа на границата со Србија и [[Бугарија]] во географската област Каменица. Поделено е меѓу Србија и Бугарија во 1920 година. Жеравино, посебно неговата Горчилска Мала е најзападното населено место во [[Бугарија]] и најјугоисточното во Србија. Има умереноконтинентална нископланинска клима. Недалеку над селото е врвот [[Китка (Осогово)|Китка]] на [[Осогово]], на самата граница со Македонија. Овој врв долго се сметал за најзападна точка на Бугарија, пред да биде утврдено дека тоа е Вршка Чука на крајниот северозапад на земјата. Селото е од разбиен тип и е сочинето од 5 маала: * Дулѓерска * Радевска * Чергарска * Горчилска * Папрадска Порано, селото на територијата на Бугарија припаѓало кон следните административно-територијални единици: Општина Бобешино (1883-1934), Општина Долно село (1934-1958), Општина Жиленци (1958-1959), Општина Долно село (1959-1978), Општина Ѓуешево (1978-1983), Општина Грлјано (1987 - 1987) и Општина Ќустендил (од 1987 г.). == Население на бугарскиот дел == {| {{prettytable}} | '''Година''' | align="center" | 1880 | align="center" | 1900 | align="center" | 1926 | align="center" | 1934 | align="center" | 1946 | align="center" | 1956 | align="center" | 1965 | align="center" | 1975 | align="center" | 1978 | align="center" | 1984 | align="center" | 2010 |- | '''Население''' |align="center" | 375 |align="center" | 420 |align="center" | 302 |align="center" | 286 |align="center" | 239 |align="center" | 147 |align="center" | 44 |align="center" | 20 |align="center" | 10 |align="center" | 4 |align="center" | 4 |} ==Историја== За селото, нема некои официјални документи во текот на историјата. Остатоците од античкиот и средновековниот период покажуваат дека регионот е населен уште во времето на антиката. Селото е старо и средновековно, регистрирано во османскиот даночен тефтер од 1579-1572 година под името Жеравино со 20 христијански домаќинства и 15 ергени. Тогаш имало статус на дервенџиско село. == Село Жеравино во Србија == Во српскиот дел живеат 19 полнолетни жители, а просечната старост на населението изнесува 55,9 години (51,6 кај мажите и 59,1 кај жените). Во селото има 10 домаќинства, а просечниот број на членови по домаќинство е 2,10. Населението во ова село е многу нехомогено, а во последните три пописи е забележан пад во бројот на жители. {{Графикон постоци |извор=<ref>{{Стат Књига 1}}</ref> |ширина=300px |наслов=Етнички состав според пописот од 2002 во Србија |позадина=#ddd |позиција=right |шипке= {{Врста са постотком|[[Бугари]]|green|6|28.57}} {{Врста са постотком|[[Срби]]|red|4|19.04}} {{Врста са постотком|[[Македонци]]|orange|1|4.76}} {{Врста са постотком|неизјаснети|cyan|10|47.6}} }} {| width="50%" style="background:transparent; " | valign="top" width="50%" style="border:1px solid gray; " | <!-- ============================================================================================= ПОЧЕТАК ГРАФИКА ===============================================================================================--> <center> :''График промена на бројот на жители во текот на 20 век'' {| | style="padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:213 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:142 color:gray1 from:start till:end bar:71 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,162)(77,160) color:blue width:2 points:(77,160)(100,141) color:blue width:2 points:(100,141)(128,141) color:blue width:2 points:(128,141)(157,74) color:blue width:2 points:(157,74)(185,47) color:blue width:2 points:(185,47)(217,36) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= КРАЈ ГРАФИКА ===============================================================================================--> | valign="down" width="50%" | |} Во српскиот дел селото е претежно населено со [[Срби]] (2022). ;Население Жеравино (српски и бугарски дел) {| {{prettytable}} | '''Година''' | align="center" | 1948 | align="center" | 1953 | align="center" | 1961 | align="center" | 1971 | align="center" | 1981 | align="center" | 1991 | align="center" | 2002 |- | '''Население''' |align="center" | 178 |align="center" | 176 |align="center" | 152 |align="center" | 152 |align="center" | 68 |align="center" | 34 |align="center" | 24 |} ;Етнички состав (2002) {| {{prettytable}} | '''Националност''' | align="center" | бугари | align="center" | срби | align="center" | Македонци |- | '''% од населението''' |align="center" | 76,20 % |align="center" | 19,04 % |align="center" | 4,76 % |} ==Наводи== {{наводи}} {{Општина Ќустендил}} {{Општина Босилеград}} [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] [[Категорија:Населени места во областа Ќустендил]] [[Категорија:Босилеград]] [[Категорија:Општина Ќустендил]] 2g6vbyle0cqxbmf5jwo4fsx9vr91ztg 0 1082839 5582949 5565470 2026-06-26T16:20:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582949 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |name = Бруклин |other_name = |nickname = БК |settlement_type = Округ на Њујорк |total_type = |motto = Taking it! |image_skyline = Brooklyn Bridge Postdlf.jpg |imagesize = |image_caption = Поглед на [[Бруклински мост|Бруклинскиот мост]] и Бруклин |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = New York City location Brooklyn.svg |mapsize = 260px |map_caption = Местоположбата на Бруклин прикажана во портокалово |coordinates_region = US-NY |subdivision_type = [[Список на суверени држави|Земја]] |subdivision_name = [[САД]] |subdivision_type1 = [[Сојузни држави во САД|Држава]] |subdivision_name1 = [[Њујорк (држава)|Њујорк]] |subdivision_type2 = Округ |subdivision_name2 = Кингс |subdivision_type3 = Град |subdivision_name3 = [[Њујорк]] |government_type = Округ (Њујорк) |leader_title = Окружен претседател |leader_name = Марти Марковиц (Д)<br />— ''(Округ Бруклин)'' |leader_title1 = Окружен обвинител |leader_name1 = Чарлс Хајнс<br />— ''(Округ Кингс)'' |established_title = Населен |established_date = 1634 |named_for = [[Брекелен]], [[Холандија]] |demonym = Бруклинци <!-- Area ---------------------> |area_total_sq_mi = 96.90 |area_land_sq_mi = 70.61 |area_water_sq_mi = 26.29 <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2012 |population_total = 2,565,635 |population_density_sq_mi = 36356 |population_blank1_title = [[Демоним]] |population_blank1 = Бруклинци |latd = 40 |latm = 37 |lats = 29 |latNS = N |longd = 73 |longm = 57 |longs = 8 |longEW = W |postal_code_type = Поштенски број |postal_code = 112 + 2 |Веб страна = [http://www.brooklyn-usa.org/index.htm www.Brooklyn-USA.org] }} '''Бруклин''' — најнаселениот од петте реони во [[Њујорк (град)|Њујорк]], со околу 2,5 милиони жители и е втор по големина во областа. Од 1896 година, Бруклин ги има истите граници како округот Кингс, која сега е најнаселената област во државата [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] и второ најгусто населена област во [[Соединети Американски Држави|САД]], после [[Менхетн|Менхетен]]. Бруклин исто така е најзападната област на [[Лонг Ајленд]]. Денес, доколку би бил независен град, Бруклин би се рангирал на четврто место по бројот на население во САД, веднаш зад [[Лос Анџелес]] и [[Чикаго]].<ref>[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/00_SF1/GCTPH1.US05PR GCT-PH1; Population, Housing Units, Area, and Density: 2000 - United States -- County by State; and for Puerto Rico from the Census 2000 Summary File 1 (SF 1) 100-Percent Data] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190330221531/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/00_SF1/GCTPH1.US05PR |date=2019-03-30 }}, [[United States Census Bureau]]. Accessed September 18, 2016.</ref> Бруклин бил независен град сè до 1 јануари [[1898]] година, кога во согласност со Повелбата на "Поголемиот Њујорк", Бруклин бил консолидиран со другите реони за да се формира современиот "Њујорк сити". Бруклин продолжува да одржува посебна култура. Многу населби во Бруклин се етнички енклави во кои одредени етнички групи и култури доминираат. Официјалното мото на Бруклин е ''Eendraght Maeckt Maght'', напишано на [[холандски јазик]], што во превод значи "'''''Единството прави сила'''''". Мотото е прикажано на печатот и знамето на округот. Официјалните бои на Бруклин се сина и златна<ref>Borough of Brooklyn.[http://www.brooklyn-usa.org/Press/2002/apr16.htm blue and gold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001185349/http://www.brooklyn-usa.org/Press/2002/apr16.htm|date=October 1, 2006}}.</ref>. == Историја == [[Холанѓани]]те биле првите [[Европа|Европејци]] кои се населиле во областа на западниот крај на Лонг Ајленд, кој исто така бил населен со [[Американски староседелци|индијанското племе]] Ленапи (често се наведува во современите колонијални документи како име за место на една од поголемите индијански населби : "Канарси").<ref>[http://www.bklyn-genealogy-info.com/Town/Bushwick/index.html Brooklyn Daily Eagle] Map of six townships</ref> Првите холандски населби, основани во 1624 година, биле наречени Мидвуд и Флетбуш. Холанѓаните исто така купувале земјиште за време на 1630-тите од Ленапите во денешен Гованус, Ред Хок, Дворот на Бруклинската Морнарица и Бушвик. Селото Бреукелен, именувано по Бреукелен во провинцијата [[Утрехт]] во Холандија, било овластено од страна на Холандската западно-индиска компанија во 1646 година. Тоа станало првата општина во денешната држава Њујорк. Во тоа време, селото Бреукелен било дел од Нова Холандија. Подоцна други села биле вклучени во Бруклин: Бушвик, Нов Утрехт, и Флетлендс. Неколку куќи и гробишта уште сведочат за холандското потекло на округот Бруклин, вклучувајќи ја и најстарата куќа во Њујорк, Куќата на Питер Клаесен Викоф во Флетлендс.<ref>[http://digitalcommons.unl.edu/libraryscience/30/ ''"Notes Geographical and Historical, relating to the Town of Brooklyn, in Kings County on Long-Island"''].</ref> === Топонимија === Холанѓаните го изгубиле Бреукелен во британското освојување на [[Нова Холандија]] во 1664. Во 1683 година, [[Обединето Кралство|Британците]] ја реорганизирале провинцијата Њујорк во дванаесет земји, од кои секоја била разделена на градови.<ref>N.Y. Col. Laws, ch4/1:122</ref> Со текот на времето, името еволуирало од Бреукелен, во Брокланд, во Броклин, во Бруклан, во Брукленд и на крајот, во Бруклин. Округот Кингс бил еден од оригиналните окрузи, а Бруклин бил еден од оригиналните шест града во рамки на Кингс. Округот бил именуван во чест на кралот [[Чарлс II]]. === Револуција === На 27 август 1776 година, Битката на Лонг Ајленд (исто така наречена Битката на Бруклин) се водела во округот Кингс . Таа била првата голема битка во [[Американска револуција|Американската револуционерна војна]] по [[Декларација за независност на САД|Декларацијата за независност]] и најголемата битка во целиот конфликт. Додека поразот на генералот [[Џорџ Вашингтон]] на бојното поле можеби фрлил ран сомнеж за неговите способности како воен тактичар и водач, тој ја зачувал Континенталната армија недопрена со тактично повлекување во текот на ноќта, преку Ист Ривер<ref>[[David McCullough|McCullough, David]]. ''[[1776 (book)|1776]]''. Simon & Schuster. May 24, 2005. {{ISBN|978-0-7432-2671-4}}</ref>. Њујорк станал британска политичка и воена база за операциите во Северна Америка. Ова го охрабрило заминувањето на патриотите и нивните симпатизери додека ги привлекло лојалистите, бегалци кои бегале од други колонии. Лојалистите ја населиле околината, вклучувајќи го и Бруклин. Соодветно, регионот станал фокус на разузнавачките активности на Генералот Вашингтон. Британците, исто така, почнале да ги држат американските патриотски воени заробеници во гнили бродови укотвени во заливот Валабут Беј во Бруклин. Повеќе американски затвореници починале во овие затвор-бродови.[[File:NYC1885-1.jpg|thumb|Карта на Њујорк, градот Бруклин и околината во 1885 година|лево]] === Урбанизација === [[File:Brooklyn 1879.jpg|thumb|281x281px|Бруклин во 1879.]]Во првата половина на [[19 век]] настанал значителен пораст на економскиот стратешки брег на Ист Ривер спроти Њујорк. Населението во Бруклин се зголемило повеќе од трипати помеѓу 1800 и 1820 година, повторно двојно се зголемило во 1820-тите, и уште еднаш двојно за време на 1830-тите. Во округот биле опфатени два градови: Градот Бруклин и градот Вилјамсбург. Бруклин се соединил со Вилјамсбург во 1854 година. Со додавањето на оваа нова област, Бруклин прераснал од значителна заедница со 36.236 жители во влијателен град со 96.838 жители. Изградбата на железничките врски, како што била линијата Брајтон Бич во 1878 година, довела до експлозивен раст при што за една деценија, градот Бруклин ги анексирал градовите Њу Лотос во 1886 година; Флетбуш, Грејвзенд и Њу Утрехт во 1894 година; и Флетлендс во 1896 година. Бруклин ги достигнал својите природни општински граници до линијата на округот Кингс. Во 1883 година, бил завршен Бруклинскиот мост, кој го олеснил патувањето до [[Менхетн|Менхетен]]. Бруклин бил ангажиран во процесот на консолидација за развој на целиот регион. Во 1894 година, жителите на Бруклин со мало мнозинство изгласале да се приклучат на Менхетен, Бронкс, Квинс и Ричмонд (подоцна Стејтн Ајленд) и да станат еден од петте реони на современиот Њујорк. Овој референдум стапил на сила во [[1898]] година. Кингс Каунти го задржал својот статус како еден од окрузите во државата Њујорк. ==Влада и политика== [[File:Bk Boro Hall summer dusk jeh.JPG|thumb|250px|Собранието на Бруклин]] Од припојувањето со Њујорк во [[1898]] година, Бруклин се управува според Њујоршката повелба која предвидува систем од градоначалник и Совет. Централизираната влада во [[Њујорк (град)|Њујорк]] е одговорна за јавното образование, поправните установи, библиотеките, јавната безбедност, рекреативните објекти, канализацијата, водоводот и социјалните услуги. Канцеларијата за Претседателот на округот била создадена за да се балансира централната со локалната власт. Секој претседател имал моќна административна улога изведена од правото за гласање во Одборот за проценка на Њујорк, кој бил одговорен за создавање и одобрување на буџетот на градот и предлозите за користење на земјиштето. Во 1989 година, [[Политика на САД|Врховниот суд на САД]] го прогласил Одборот за проценка за [[Устав на Соединетите Американски Држави|неуставен]], бидејќи Бруклин, најнаселениот округ, немал поголемо делотворно претставување од Одборот од Стејтн Ајленд, округ со најмалку население, прекршок на клаузата од Четвртиот амандман за заштита на еднаквоста согласно со одлуката на високиот суд од 1964 година "еден човек, еден глас".<ref>[https://www.law.cornell.edu/supct/html/historics/USSC_CR_0489_0688_ZS.html Cornell Law School Supreme Court Collection: Board of Estimate of City of New York v. Morris]. Retrieved June 12, 2006.</ref> [[Демократска партија (САД)|Демократската партија]] има мнозинство на јавни функции. Во 2005 година, 69,7% од регистрираните гласачи во Бруклин биле демократи. Партиските платформи се фокусираат на доделување на станови, образование и економски развој. Најконтроверзно политичко прашање е предложениот проект Атлантски Дворишта, голем станбен проект со спортска арена. Мнозинско влијание на [[Републиканска партија (САД)|републиканците]] постои во Грејвсленд, Бенсонхурст, Беј Риџ, Дјукер Хајтс и Мидвуд. Секој од петте окрузи на градот има свој јавен обвинител. Главниот јавен обвинител директно се избира со народно гласање. Бруклин има 16 членови во Градскиот совет, најмногу од петте окрузи. ==Економија== [[Податотека:Brooklyn_buildings_near_East_River_IMG_3731.JPG|десно|мини|250x250пкс|Понова зграда близу Ист Ривер Стејт Парк]] 44% од вработеното население во Бруклин, или 410.000 луѓе, работат во округот. Повеќе од половина од жителите на работат надвор од неговите граници. Како резултат на тоа, економските услови во Менхетн се важни за луѓето кои бараат работа во округот.<ref name="report">[http://www.bedc.org/statistics/Dept_Labor_Brookyn_Report_april_2006.html New York State Department of Labor Brooklyn Report, April 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201015505/http://www.bedc.org/statistics/Dept_Labor_Brookyn_Report_april_2006.html|date=February 1, 2015}}</ref> Силната меѓународна емиграција во Бруклин генерира работни позиции во услугите, малопродажбата и [[градежништво]]то. Во последниве години, Бруклин има постојан прилив на финансиски средства од работењето на канцеларијата за поддршка во Менхетн, од брзиот раст на економијата како и од силниот раст на услугите за поддршка, како што се сметководството, агенциите за лично снабдување и фирмите за компјутерски услуги. Работните места во околијата традиционално биле концентрирани на производството, но од 1975 година, Бруклин се префрлил од производствено заснована на услужно заснована економија. Во 2004 година, 215.000 жители на Бруклин работеле во услужниот сектор, додека 27.500 работеле во производството. Иако производството опаднало, значителна база останала во производство на мебел, обработка на метали и прехранбени производи.<ref>New York City Economic Development Corporation, Brooklyn Borough Update March 2004. [http://www.bedc.org/statistics/mfrg_employment_data.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201000455/http://www.bedc.org/statistics/mfrg_employment_data.htm|date=February 1, 2015}}</ref> Фармацевтската компанија Пфицер која била основана во Бруклин во 1869 година, со производствен погон во округот долги години и во која некогаш биле вработени илјадници работници, била затворена во 2008 година. Сепак, ново светлинско производство сконцентрирано на органска и висококвалитетна храна изникнало во стариот погон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2012/03/28/business/food-start-ups-flock-to-old-pfizer-factory-in-brooklyn.html|title=Food Start-Ups Find a Home in Brooklyn|date=March 28, 2012|work=The New York Times}}</ref> Најнапред воспоставен како објект за бродоградба во 1801 година, ''Бруклин Нејви Јард'' имал 70.000 вработени во кулминацијата за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и тогаш бил најголемиот работодавец во округот. Мисури, бродот на кој Јапонците формално се предале, бил изграден таму, исто како и бродот Мејн, чие тонење во [[Хавана]] довело до почетокот на Шпанско-американската војна. Железниот брод Монитор од времето на Граѓанската војна бил изграден во Гринпоинт.<ref>[http://www.BrooklynSteelBloodTenacityAppendix.com/ A Case Study of Seatrain Shipbuilding & the Brooklyn Navy Yard] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160503164111/http://www.brooklynsteelbloodtenacityappendix.com/ |date=2016-05-03 }}.</ref> Од 1968 до 1979 бродоградилиштето Ситрејн бил главниот работодавец. Подоцна се појавиле фирми за индустриски дизајн, претпријатија за преработка на храна, занаетчии, како и филмската и телевизиската индустрија. Околу 230 фирми од приватниот сектор во рамки на Бруклин Нејви Јард обезбедуваат околу 4.000 работни места. Градежништвото и услугите се најбрзо растечките сектори.<ref>[http://www.bedc.org/statistics/employbyind.htm New York State Dept of Labor] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201024851/http://www.bedc.org/statistics/employbyind.htm|date=February 1, 2015}}</ref> Претежно, работодавци во Бруклин се малите бизниси. Во 2000 година, 91% од приближно 38.704 деловни претпријатија во Бруклин, имале помалку од 20 вработени.<ref>[http://www.bedc.org/statistics/firmsbyemployees.htm U.S. Census Bureau, 2001 County Business Patterns] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201025950/http://www.bedc.org/statistics/firmsbyemployees.htm|date=February 1, 2015}}</ref> Во август 2008 година, стапката на невработеност во околијата била 5,9%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/nyc/index.shtm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081005121423/http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/nyc/index.shtm|url-status=dead|archive-date=October 5, 2008|title=New York State Dept of Labor|publisher=Labor.state.ny.us|accessdate=October 24, 2010}}</ref> Бруклин е исто така дом на многу банки и кредитни унии. Според Федералната корпорација за осигурување на депозити, имало 37 банки и 21 кредитни унии кои работеле во Бруклин во 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.fdic.gov/idasp/main.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20000510085416/http://www2.fdic.gov/idasp/main.asp|url-status=dead|archive-date=May 10, 2000|title=FDIC Office Directory|publisher=FDIC.gov|accessdate=October 24, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.branchspot.com/ny/brooklyn/|title=Credit Unions in Brooklyn, NY|publisher=Branchspot.com|date=November 9, 2015|accessdate=November 9, 2015}}</ref> ==Демографија== [[Image:New York City Demographics 05 500px.png|thumb|250px|Бруклин е најнаселената околија на Њујорк уште од средината на 1920-тите. (Агенда: Историски гледано, бројот на население во секоја околија во милиони. '''<span style="color:#c00;">Бронкс</span>''', '''<span style="color:green;">Бруклин</span>''', '''<span style="color:#009;">Мехнетен</span>''', '''<span style="color:#f60;">Квинс</span>''', '''<span style="color:purple;">Островот Стејтн</span>''')]] ===2010=== Според американскиот попис од 2010 година, демографијата на Бруклин е следна: * 42.8% [[Белци]] (35.7% не-шпански белци) * 34.3% [[Афроамериканци]] * 0.5% [[Индијанци|Староседелци]] * 10.5% [[Азијци]] * 0.0% [[Хаваи|Староседелци од Хаваи]] или островите во Тихиот Океан * 3.0% Две или повеќе раси * 8.9% Останати раси * 19.8% [[Шпанци]] или [[Латинска Америка|Латиноамериканци]] (од било која раса) ===Пресметки од 2009 година=== {{USCensusPop |1790= 4549 |1800= 5740 |1810= 8303 |1820= 11187 |1830= 20535 |1840= 47613 |1850= 138882 |1860= 279122 |1870= 419921 |1880= 599495 |1890= 838547 |1900= 1166820 |1910= 1634510 |1920= 2018560 |1930= 2560010 |1940= 2698285 |1950= 2738175 |1960= 2627319 |1970= 2602012 |1980= 2231028 |1990= 2300664 |2000= 2465326 |2010= 2504700 |estimate= 2565635 |estyear= 2012 |footnote=<center>U.S. Decennial Census<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.census.gov/prod/www/decennial.html|title=U.S. Decennial Census|publisher=Census.gov|accessdate=April 21, 2013}}</ref><br>2012 Estimate<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk|title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2012|accessdate=April 21, 2013}}</ref><br>through 1960<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mapserver.lib.virginia.edu/|title=University of Virginia Library|accessdate=April 19, 2013|archive-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623053220/https://mapserver.lib.virginia.edu/|url-status=dead}}</ref></center> }} Според Пописот на Американската заедница во 2009 година, населението во Бруклин се состоело од 46,6% [[белци]], од кои 36,9% биле не-шпански белци. Црнците сочинувале 34,2% од населението, од кои 32,9% биле не-шпански црнци. [[Американски староседелци|Индијанците]] сочинувале 0,3% од населението, додека [[Азија|Азијците]] сочинувале 9,5% од населението. Староседелците од Тихоокеанските Острови сочинувале само 0,1% од населението Американците од разни раси сочинувале 1,4% од населението. Шпанците и Латиноамериканците сочинувале 19,6% од населението во Бруклин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/0500000US36047|title=Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 - 2010 Demographic Profile Data|publisher=United States Census Bureau|accessdate=April 1, 2016|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://archive.today/20200213012318/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/0500000US36047|url-status=dead}}</ref> Според проценките на Бирото за попис на САД од 2012 година, имало 2.565.635 жители (за разлика од 2,3 милиони во 1990), 880.727 домаќинства и 583.922 семејства кои живеат во Бруклин. Густината на населеност била 34.920 жители на квадратна милија (13.480 / км ²). Имало 930.866 станбени единици со просечна густината од 13.180 на квадратна милија (5090 / км ²). Од 880.727 домаќинства во Бруклин, 38,6% биле [[Брак|брачни двојки]] кои живеат заедно, 22,3% биле жени без сопруг во моментот, и 33,7% не биле семејства. 33,3% имале деца под 18-годишна возраст кои живеат во нив. Од сите домаќинства 27,8% биле составени од поединци а 9,8% имале член од 65 години или постар. Просечна големина на домаќинството била 2,75 жители, а просечна големина на семејството била 3,41. Во Бруклин населението било застапено со 26,9% на возраст под 18 години, 10,3% на возраст помеѓу 18 и 24 години, 30,8% на возраст помеѓу 25 и 44 години, 20,6% на возраст помеѓу 45-64 години и 11,5% кои се 65 години или постари. Средната возраст била 33 години. Бруклин има повеќе жени и девојки, со 88,4 мажи за секои 100 жени. [[Лезбејство|Лезбејската]] заедница во Бруклин е најголемата заедница од сите реони во Њујорк. Просечниот приход за домаќинствата во Бруклин бил 32.135 $, а просечниот приход за едно семејство бил $ 36,188. Мажите имале просечен приход од $ 34.317, што е повеќе од женките, чиј просечен приход бил $ 30,516. Приходот по жител бил 16.775 $. Околу 22% од семејствата и 25,1% од населението биле под границата на [[сиромаштија]], вклучувајќи 34% од оние кои биле на возраст под 18 години и 21,5% од оние кои биле на возраст од 65 години или повеќе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://demographics.coopercenter.org/DotMap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921024553/http://demographics.coopercenter.org/DotMap/|url-status=dead|archive-date=2013-09-21|title=The Racial Dot Map: One Dot Per Person for the Entire U.S.|publisher=}}</ref> ==Населба== [[Image:Greenpoint Houses.JPG|thumb|270px|Куќи од 19 век на дрворедите на улицата Кент во историскиот округ Гринпоинт|лево]]Бруклин долго време бил магнет за емигрантите и многу етнички групи доминирале во одредени населби во дадено време, бидејќи населбите постојано се менуваат како што населението доаѓа и си заминува. На пример, од почетокот до средината на 20 век во Браунсвил мнозинско население биле [[Евреи|еврејските жители]]. Од 1970 година мнозинство се Афроамериканците. Мидвуд на почетокот од 20 век бил исполнет со етнички [[Ирци]], а потоа бил исполнет со еврејски жители за речиси 50 години, и полека станува Пакистанска енклава. Најзастапената етничка група во Бруклин, белците, опаднале од 97,2% во 1930 на 46,9% до 1990 година. Со гентрификацијата, многу населби во Бруклин стануваат сè повеќе мешани, со приливот на емигранти и нивното интегрирање во населбите. Она што започна како тренд сега може да биде постојана рамнотежа. Бруклин и Квинс се светски пример за постојаниот прилив на сиромашни емигранти, кои подобро се снаоѓаат отколку во нивните матични земји. Во моментов, во нив има бројно население од многу земји. Бруклин исто така привлекува луѓе кои претходно живееле во други градови во САД. Од нив, повеќето доаѓаат од [[Чикаго]], [[Детроит]], Сан Франциско, Вашингтон, [[Балтимор]], [[Филаделфија]], Бостон, Синсинати, и [[Сиетл]].<ref>[http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/27.html "African Americans", Encyclopedia of Chicago]. Retrieved March 1, 2008.</ref><ref>Gibson, Campbell (June 1998). [https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027/twps0027.html Population of the 100 Largest Cities and Other Urban Places in the United States: 1790 to 1990], [[United States Census Bureau]]. Accessed November 19, 2016.</ref><ref>{{наведени вести|last=Ritter|first=John|url=https://www.usatoday.com/news/nation/2007-08-26-urban-blacks_N.htm|title=San Francisco Hopes to Reverse Black Flight|work=USA Today|date=August 28, 2007|accessdate=October 24, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2007/09/12/nyregion/12census.html|title=Census Shows More Black Residents Are Leaving New York and Other Cities|date=September 12, 2007|work=The New York Times}}</ref><ref name="US Census Bureau, California, racial breakdown">{{Наведена мрежна страница|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06000.html|title=State &amp; County QuickFacts: California|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=February 11, 2007|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228054319/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06000.html|archivedate=December 28, 2009|df=}}</ref><ref>Brooklyn Economic Development Corporation. Comprehensive Economic Development Strategy Report, 2002. [http://www.bedc.org/statistics/domestic_migration.htm www.bedc.org]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201022144/http://www.bedc.org/statistics/domestic_migration.htm|date=February 1, 2015}}</ref><ref>Muhammad, Nisa Islam. [http://www.finalcall.com/artman/publish/article_3633.shtml "D.C. 'exodus' sparks district renewal efforts for Whites"], ''[[The Final Call]]'', June 21, 2007. Retrieved June 25, 2007.</ref> Бруклин содржи десетици различни населби кои ги претставуваат главните етнички групи кои живеат во рамките на Њујорк. Бруклин е дом на голема афроамериканска заедница. Бедфорд-Стивсенд е дом на една од најпознатите афроамерикански заедници во градот, заедно со Браунсвил и Источен Њујорк. "Бед-Стуј" е центар за афроамериканската култура, често референциран во [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] и [[Афроамерикански англиски јазик|афроамериканска уметност]]. Афроамериканските заедници, како и карипските заедници, се протегаат низ поголемиот дел од Бруклин.[[File:Willow Street Brooklyn Heights 2006.jpg|thumb|270px|Бруклин Хајтс. Оригинална црвена тула од почетокот на 19-от век.]]Бруклин исто така е дом на голем број [[Руси]] и [[Украинци]], кои се главно сконцентрирани во населбите Брајтон Бич и Шипсхед Беј. Во Брајтон Бич има многу руски и украински бизниси. Поради големата украинска заедница, Брајтон Бич го носи прекарот "''Мала Одеса''". Сепак, неодамна прекарот бил преименуван во "''Мала Русија''", заради огромното присуство на руската популација. Првенствено таму претежно живееле Евреи, меѓутоа, денес украинската и руската заедница во Брајтон Бич претставуваат различни аспекти од украинската и руската култура.[[File:Park Slope Houses.jpg|thumb|270px]]Бушвик е најголемиот центар на шпанско-американската заедница во Бруклин. Како и другите населби во Њујорк, шпанската популација во Бушвик главно е од [[Порторико]], со многу [[Доминиканска Република|Доминиканци]] како и народи од неколку [[Список на држави и зависни територии во Јужна Америка|јужноамерикански држави]]. Речиси 80% од населението во Бушвик е шпанско, па неговите жители имаат создадено многу бизниси за поддршка на нивните разни национални и разнолики традиции во храна и други предмети. 42% од населението во Сансет Парк е шпанско, составено од овие различни етнички групи. Главните шпански групи во Бруклин се Порториканци, Мексиканци, Доминиканци и доселеници од [[Панама]], кои се распространети низ околијата. Порториканците и Доминиканците се предоминантни во Бушвик, Вилијамсбург и Источен Њујорк, додека Мексиканците се предоминантни во Сансет Парк а доселениците од Панама во Краун Хајтс. Италијанските Американци главно се сконцентрирани во населбите Бенсонхурст, Дјукер Хајтс и Беј Риџ, каде што има многу италијански ресторани и [[Пица|пицерии]]. Италијанските Американци се распространети низ поголемиот дел од јужен Бруклин, вклучувајќи ги Бат Бич, Грејвзенд, Марин Парк, Мил Басин и Берген Бич. Областа Керол Гарденс, како и северната половина на Вилиамсбург, исто така, имаат долгогодишни италијанско-американски заедници.[[File:Jueus ultraortodoxes satmar a brooklyn.jpg|thumb|Бруклин е дом на ортодоксните еврејски заедници. Во Бруклин, околу 23% се Евреи.|лево]] Ортодоксните [[Евреи]] и Хасидиските Евреи се сконцентрирани во Бороу Парк, каде што има многу јешиваси, [[Синагога|синагоги]] и кошер оддели, како и многу други еврејски бизниси. Кошер ресторани, синагоги, еврејски училишта и јешиваси може да се најдат насекаде низ Њујорк, како во другите делови, така и во Бруклин. Други значајни Ортодоксни и Хасидиски верски еврејски населби се Кенсингтон, Мидвуд, Вилјамсбург, Флетбуш, Канарс, Си Гејт и Краун Хајтс. Многу болници во Бруклин биле отворени од еврејските добротворни организации, вклучувајќи го Медицинскиот Центар Маимонидес во Бороу Парк, како и болницата Брукдејл во Браунсвил. Многу нерелигиозни [[Евреи]] се сконцентрирани во Дитмас Парк, Виндсор Терас и Парк Слоп. Полјаците во Бруклин во голема мера се сконцентрирани во Гринпоинт, кој е дом на Мала Полска. Тие исто така се расфрлани низ јужните делови на Бруклин. Бруклинската западн0-индиска заедница е сконцентрирана во населбите Краун Хајтс, Флетбуш, Источен Флетбуш, Кенсингтон и Канарси во центарот на Бруклин. Бруклин е дом на една од најголемите заедници на Западни [[Индија|Индијци]] надвор од Карибите, со конкурентен број на население само во Мајами, Монтреал, Лондон и Торонто. Иако најголемите Западни Индиски групи во Бруклин се доселениците од Јамајка и Хаити, постојат Западно Индиски емигранти речиси од сите делови на Карибите. Краун Хајтс и Флетбуш се дом на многу Западно Индиски ресторани и пекарници во Бруклин. Парадата за Денот на Трудот на Западните Индијци, се одржува секоја година на Денот на Трудот во Источен Парквеј. Грчките Американци во Бруклин живеат низ целата околија, но нивните бизниси денес се сконцентрирани во центарот на Бруклин во близина на Атлантик авенијата. Грчките специјалитети, како Ел-Греко што се служи на Шипсхед Беј, исто така се распространети низ околијата, но многу Грци повторно си заминале од Атлантик авенијата поради демографските промени. Кинеските Американци живеат низ јужните делови на Бруклин, во Сансет Парк, Бенсонхерст, Грејвзенд и Хоумкрест. Најголемата концентрација е во Сансет Парк по должина на 8-та Авенија, која е позната по кинеската култура. Таа се нарекува "Бруклински Чајнатаун". Многу кинески ресторани може да се најдат во Сансет Парк, а областа е домаќин и на популарната кинеска прослава на Нова Година. Ирските Американци може да се најдат низ Бруклин во ниски до умерени концентрации во населбите Беј Риџ, Марин Парк, Геритсен Бич и Винегар Хил. Многу се преселиле кон исток на Лонг Ајленд во средината на дваесеттиот век. Денес, Арапските Американци и [[Пакистан]]ците заедно со други [[Муслимански свет|муслимански заедници]] се населени во југозападниот дел на Бруклин, особено во Беј Риџ, каде што има многу блискоисточни ресторани, наргиле салони, халал продавници, исламски продавници и џамии. Авенијата Кони Ајленд е дом на Мал Пакистан како што Црковната Авенија е дом на Бангладеш. Улицата Џеј Стрит во Бороу Хал (центарот на Бруклин) е Мала Арабија. Пакистанскиот Ден на Независноста се одбележува секоја година со паради и партии на Кони Ајленд авенијата. Претходно, областа била претежно позната по своето ирско, норвешко и шкотско население. Исто така, постојат многу Блиско Источни, особено Јеменски, бизниси, џамии и ресторани на Атлантик авенијата западно од Флетбуш авенијата, во близина на Бруклин Хајтс. ==Култура== [[File:Bridge to Eden.jpg|thumb|Ботаничката градина во Бруклин.]] [[Image:The Soldiers and Sailors Memorial Arch at Grand Army Plaza.jpg|thumb|258x258px|Војничките и моричките стрелци на плоштадот на Големата армија.]] Бруклин има голема улога во различни аспекти на американската култура, вклучувајќи ги литературата, киното и театарот. Бруклинскиот акцент често се портретира како "типичен акцент за Њујорк" во американската телевизија и филмовите.<ref>{{наведени вести|url=http://nypost.com/2010/02/06/why-the-classic-noo-yawk-accent-is-fading-away/|title=Why the classic Noo Yawk accent is fading away|author=Sheila McClear|newspaper=New York Post|date=February 6, 2010|accessdate=March 29, 2016}}</ref> Бруклин е домаќин на светски познатата Бруклинска Академија за Музика, Бруклинската филхармонија, и втората по големина јавна уметничка колекција во САД, е сместена во музејот во Бруклин. Два филма на Спајк Ли, “Таа мора да го добие” и “Направи ја вистинската работа” биле снимани во Бедфорд-Стивсенд, Бруклин. Музејот во Бруклин, отворен во 1897 година, е втор по големина музеј за јавна уметност во земјата. Во својата постојана колекција има повеќе од 1,5 милиони предмети, од древни египетски ремек-дела до современа уметност. Музејот на Децата во Бруклин, првиот музеј во светот посветен на децата, бил отворен во декември 1899 година. Единствената ваква државна институција во Њујорк акредитирана од страна на Американското здружение на музеи, е една од ретките на глобално ниво кои имаат постојана колекција - над 30.000 културни објекти и примероци од [[природонаука]]та. Бруклинската Академија за Музика (БАМ) вклучува 2109 членови од оперската куќа, 874 членови од театарот и уметничката куќа БАМ Роуз Синемас. Барџмјузик и Магацинот Света Ен се наоѓаат на другата страна од центарот на Бруклин во DUMBO уметничката област. Бруклинското средно техничко училиште има втор по големина аудиториум во Њујорк (по Радио сити мјузик хал), со капацитет од над 3000 места за седење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://schools.nyc.gov/ChoicesEnrollment/High/Directory/school/?sid=3330#AdditionalInformationAnchor|title=Brooklyn Technical High School, K430, Borough of Brooklyn, Zip Code 11217|publisher=Schools.nyc.gov|date=October 31, 2008|accessdate=October 24, 2010}}</ref> ===Медиуми=== ====Локални списанија==== Бруклин има неколку локални весници: “Бруклин Дејли Игл”, “Бруклин Вју“ “Бруклин Пејпер” и др. кои се во сопственост на Корпорацијата за вести на Руперт Мардок, најголемиот синџир на весници во Бруклин. Во Бруклин исто така се продаваат големите весници од Њујорк, вклучувајќи ги “[[The New York Times|New York Times]]”, “New York Daily News” и “New York Post”. ====Етнички печат==== Бруклин има просперитетен етнички печат. “El Diario La Prensa”, најголемиот и најстар дневен весник на [[шпански јазик]] во САД, го одржува своето корпоративното седиште на 1 “MetroTech Center” во центарот на Бруклин. Главни етнички публикации се Католичкиот весник од Бруклин и Квинс “The Tablet” и “Hamodia”, ортодоксно дневно еврејско списание. Многу национално дистрибуирани етнички весници имаат седиште во Бруклин. Повеќе од 60 етнички групи пишуваат на 42 јазици и објавуваат околу 300 неанглиски списанија и весници во Њујорк. Меѓу нив е кварталното двојазично списание “L'Idea” кое се печати на [[Италијански јазик|италијански]] и англиски јазик од 1974 година. Покрај тоа, многу весници објавени во странство, како што се “The Daily Gleaner” и “The Star of Jamaica”, се достапни во Бруклин. ====Онлајн медиуми==== HelloBrooklyn.com е најголемиот портал во Бруклин, со повеќе од 10.000 врски. ====Телевизија==== Градот Њујорк има официјална телевизиска станица, водена од страна на Њујорк Медиа Груп, која емитува разни програми со седиште во Бруклин. Пристапна телевизија за заедницата во Бруклин е јавниот околиски пристапен канал. ==Настани== * Годишната Парада на Сирени во Кони Ајленд (од средината до крајот на јуни) е парада со костими и пловење.<ref name="Ward, Nathan">{{Наведено списание|author=Ward, Nathan|url=http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/2005/4/2005_4_26.shtml|title=Brooklyn Rising|journal=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]|date=August–September 2005|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070527151419/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2005/4/2005_4_26.shtml|archivedate=May 27, 2007|df=dmy-all}}</ref> * Кони Ајленд исто така е домаќин на годишниот Нејтанов натпревар во јадење хот-догови (4 јули). * Годишниот карневал за Денот на Трудот (исто така познат и како Парада за Денот на Трудот или Парада на Западно Индискиот Ден) се одвива по должина на Источен Парквеј во Краун Хајтс. * Бруклинскиот филмски фестивал<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theartofbrooklyn.org/|title=The Art of Brooklyn Film Festival|website=The Art of Bklyn|access-date=2017-06-30}}</ref> == Паркови и други атракции == [[Податотека:Astroland Wonder Wheel.jpg|мини| Астроленд во Кони Ајленд ]] Бруклинска ботаничка градина: се наоѓа во непосредна близина на Проспект Парк и е ботаничка градина со површина од 52 акри (21 хектари), која содржи голема површина со црешово дрво, цветна градина од 1 акр (0,4 хектари), јапонски рид и градина со езерце, миризлива градина, езерце со лотуси, неколку конзерваториуми, карпеста градина, староседелска флора градина, колекција со дрва [[бонсаи]], детска градина и откриени експонати. Кони Ајленд најпрво бил развиен како игралиште за богатите во почетокот на 1900, но прераснал во едно од нај забавните места во Америка и привлекува толпи од целиот Њујорк. Лудата железница „Циклон“, изградена во 1927 година, е во Националниот регистар за историски места. Тркалото на Чудата од 1920 и други атракции сè уште функционираат во Астроленд. Кони Ајленд бележи пад од 1970-тите, но во моментов доживува ренесанса: новиот Луна Парк беше отворен во 2010 година.<ref>[http://readingeagle.com/article.aspx?id=227072 "New park adds rides at Coney Island"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130723151430/http://readingeagle.com/article.aspx?id=227072 |date=2013-07-23 }}. ''Reading Eagle''. Retrieved June 29, 2010.</ref> Флојд Бенет областа: првиот општински аеродром во Њујорк, кој долго време бил затворен, сега е дел од системот на Националниот парк. Многу историски хангари и писти сè уште се преживеани. Разновидни природни патеки и разновидни живеалишта се наоѓаат во рамки на паркот, вклучувајќи површини со морска вода, како и реставрираната област на Преријата Шортграс што некогаш била широко распространета по рамнините на Хемпстед. Гробиштата Гринвуд, основани од страна на социјалниот реформатор Хенри Евелин Пирпонт во 1838 година, се едни од најзначајните гробишта во САД со распространета зелена површина од 478 акри (190 хектари) која содржи ридови и долови, неколку езерца и барокна капела. Тие сè уште се во употреба, и се вечен дом на многу значајни њујорчани<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Henry Evelyn Pierrepont|url=http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Pierrepont&GSfn=H&GSmn=E&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSst=36&GScntry=4&GSob=n&GRid=29723708&df=all&|publisher=Findagrave.com|accessdate=November 2, 2011}}</ref>, како Ф.А.О. Шварц (1836-1911), основачот на продавницата за играчки; Вилијам М. "Бос" Твид (1823-1878), озлогласениот шеф на политичкиот систем во Њујорк; како и глумецот Френк Морган (1890-1949), најпознат по неговата главна улога во филмот Волшебникот од Оз. Резерватот за диви животни Јамајка Беј: уникатен Сојузен резерват за диви животни, поставен е на границата помеѓу Бруклин и Квинс и е дел од Националната Површина за Рекреација Гејтвеј. Музејот Њујорк Транзит содржи историски артефакти од метрото во Њујорк, од патничките железнички и автобуски системи, се наоѓа во поранешната станица за метро на IND Судската Улица во Бруклин Хајтс. Проспект Парк е јавен парк во централен Бруклин кој опфаќа 585 акри (2,37 km2) (237 ха).<ref name="parkstat">{{Наведена мрежна страница|title=About Prospect Park|work=Prospect Park Alliance: Official Web Site of Prospect Park|publisher=Prospect Park Alliance|year=2008|url=http://www.prospectpark.org/|accessdate=November 29, 2008}}</ref> Паркот бил дизајниран од страна на Фредерик Ло Олмстед и Калверт Вокс, кои го создале [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]] во Менхетен. Атракции во овој парк се: Лонг Медоу, ливада од 90 акри (36 хектари), Пикник куќата, во која се сместени канцеларии и сала која може да прими до 175 гости, вилата Личфилд, домот на Едвин Кларк Личфилд, ран инвеститор од соседството и поранешен сопственик на јужниот дел на паркот, зоолошката градина во Проспект Парк: голем резерват за диви животни<ref name="auduboncenter">{{Наведена мрежна страница|title=Audubon New York|publisher=National Audubon Society|year=2008|url=http://ny.audubon.org/CentersEdu_ProspectPark.html|accessdate=November 29, 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116062220/http://ny.audubon.org/CentersEdu_ProspectPark.html|archivedate=January 16, 2009|df=dmy}}</ref> езерото во Бруклин, што зафаќа површина од 60 акри (24 хектари) како и разни спортски и фитнес игралишта, вклучувајќи седум игралишта за [[бејзбол]]. == Спортови == Главен професионален спортски тим од Бруклин е на [[Национална кошаркарска асоцијација|НБА]] тимот [[Бруклин Нетс]]. Нетс се пресели во околијата во 2012 година и ги игра домашните натпревари во Барклејс Центарот во Проспект Хајтс. Пред тоа, тие играа во Лонг Ајленд и Њу Џерси. Раководството на НХЛ тимот Њујорк Ајслендерс, моментално со седиште во Насау Каунти во Лонг Ајленд, планира натпреварите да се одржуваат во Барклејс Центарот (задржувајќи го нивното сегашно име) од 2015 година, со што ќе станат вториот професионален спортски тим во Бруклин. Бруклин исто така има легендарна спортска историја. Тој е дом на многу познати спортски личности, како Винс Ломбарди, [[Мајк Тајсон]], Џо Торе и Витас Герулаитис. Кошаркарската легенда [[Мајкл Џордан]], е роден во Бруклин, иако израснал во Вилмингтон, [[Северна Каролина]]. Во најраните денови на организираниот [[бејзбол]] екипите од Бруклин доминирале во новата игра. Вториот архивиран бејзбол натпревар се одиграл во близина на она што денес е Форт Грин Парк, на 24 октомври 1845 година. Бруклинските екипи Екселиорс, Атлантикс и Екфордс биле водечките екипи од средината на 1850-тите до Граѓанската војна, имало и десетици локални тимови кои играле во лигата од соседството, како на пример во Мејплтон Овал. Во текот на оваа "ера на Бруклин," правилата на бејзболот еволуирале во современата игра: првата “fastball”, првата “changeup”, првиот “batting average”, првиот “triple play”, првите професионални бејзбол играчи, првиот затворен стадион, првата табла за бодови, првиот познат афроамерикански тим, првата игра ви првенството со црнци, првото одење на турнеи, првиот скандал со коцкање и првите осум “pennant” победници, сите биле во или од Бруклин. Најпознатиот историски тим од Бруклин, Бруклин Доџерс, именуван по "trolley dodgers" играле на стадионот “Ebbets Field”.<ref>[http://www.ebbets-field.com/FAQ/index.htm Ebbets Field] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009222151/http://www.ebbets-field.com/FAQ/index.htm|date=October 9, 2007}}. Retrieved October 10, 2007.</ref> Во 1947 година Џеки Робинсон бил ангажиран од страна на оваа екипа како првиот афроамерикански играч во Главната бејзбол лига во современата ера. Во 1955 година Доџерси биле победници во Националната лига и ја освоиле единствената титула од Светската серија за Бруклин против нивните соперници Њујорк Јенкис. Настанот бил одбележан со масовна еуфорија и прослави. Само две години подоцна, Бруклин Доџерс се преселиле во [[Лос Анџелес]]. Валтер О'Мали, сопственик на тимот во тоа време, сè уште е оцрнет, дури и од страна на оние жители на Бруклин кои биле премногу млади за да се сеќаваат дека Доџерсите некогаш играле за Бруклин. Повеќето неодамнешни обиди за да се врати тимот назад биле неуспешни. По 43 години пауза професионалниот бејзбол се вратил во околијата во 2001 година, со тимот Бруклин Циклони,<ref>Elstein, Aaron. [http://www.crainsnewyork.com/article/20170911/NEWS/170919987/soccers-historic-new-york-cosmos-team-faces-possible-extinction-amidst-relegation-threat "Renowned Cosmos soccer team faces possible extinctionThe sport's governing body has moved to relegate the team Pele once played for to a lower division"]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Crain Communications|Crain's New York Business]]'', September 11, 2017. Accessed September 16, 2017. "In 2009 the NASL was revived, and the Cosmos reappeared soon after. But few attended games at Hofstra University on Long Island, and, after piling up about $30 million in losses, the Cosmos were about to shut down again last year when Commisso rescued the team and moved it to Coney Island's MCU Park, the 7,000-seat home of the Brooklyn Cyclones minor-league baseball team."</ref> тим од Малата Лига кој игра во МЦУ Парк во Кони Ајленд. Тие се огранок на Њујорк Метс. == Сообраќај == [[Податотека:Coney_Island-Stillwell_Avenue_Terminus.jpg|десно|мини|250x250пкс|Метро станица]] === Јавен превоз === Околу 57 проценти од сите домаќинства во Бруклин не поседуваат автомобил. На ниво на Њујорк стапката е 55 проценти.<ref>[http://www.tstc.org/reports/cpsheets/Brooklyn_factsheet.pdf Brooklyn]. Tri‐State Transportation Campaign and the Pratt Center for Community Development. Accessed May 16, 2015.</ref> Бруклин поседува огромен јавен превоз. Осумнаесет линии на њујоршкото метро, вклучувајќи ја и “Franklin Avenue Shuttle”, минуваат низ околијата и 92,8% од жителите на Бруклин кои патуваат во Менхетен го користат метрото. Позначајни станици од 170-те во Бруклин се: * Авенија Атлантик - Барклејс Центар, * Бродвеј Џанкшн, Авенија Декалб, * Џеј Стрит – Метро Тек * Кони Ајленд - Авенија Стилвел.<ref>nycsubway.org—[http://nycsubway.org/wiki/IND_Second_System_-_1929_Plan IND Second System 1929 Plan]</ref>, како и * линијата Спринг Крик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://secondavenuesagas.com/wp-content/uploads/2008/06/1968expansionlarge.jpg|title=1968 NYCTA Expansion Plans (Picture)|publisher=Second Avenue Sagas}} Retrieved December 6, 2013</ref><ref>[http://www.thejoekorner.com/lines/progforaction.htm Program for Action maps] from thejoekorner.com</ref> Јавната автобуска мрежа ја прекрива целата околија. Исто така постои и дневен автобуски превоз до Менхетен. Познатото Жолто такси од Њујорк исто така обезбедува превоз и во Бруклин, но со помалку возила во околијата. Постојат три патнички железнички станици во Бруклин: Источен Њујорк, Авенија Ностранд и Атлантскиот Терминал, крајот од Атлантскиот Огранок на пругата во Лонг Ајленд. Терминалот се наоѓа во близина на Атлантската Авенија - метро станицата кај Барклејс Центарот, со десет поврзани метро услуги. === Патна мрежа === Поголемиот дел автопати и булевари со ограничен пристап се наоѓаат во западните и јужните делови на Бруклин. Во нив спаѓаат автопатот Бруклин-Квинс, автопатот “Gowanus”, кој е дел од Бруклин-Квинс автопатот, автопатот Проспект, државниот пат 27 во Њујорк, булеварот Белт и булеварот Џеки Робинсон (поранешниот Внатрешен булевар). Планиран автопат кој никогаш не бил изграден е автопатот Бушвик, продолжување на И-78 и автопатот кој минува низ Бруклин, И-878. Позначајни автопати и булевари се: Авенија Атлантик, Четврта Авенија, 86-та улица, Автопатот Кингс, Булеварот Беј, Булеварот Оушн, Источниот Булевар, Булеварот Линден, Булеварот МекГинис, Авенијата Флетбуш, Авенијата Пенсилванија и Авенијата Бедфорд. Повеќето од улиците во Бруклин имаат само имиња, но Парк Слоп, Беј Риџ, Сансет Парк, Бенсонхурст, Бороу Парк и другите западни делови имаат бројчени имиња на улиците кои се обраќаат од северозапад до југоисток, како и нумерирани авении кои се обраќаат од североисток до југозапад. Источно од Дахил Роуд, кон исток и запад се обраќаат авении именувани со букви (како Авенија М), а нумерираните улици имаат претставка "Исток". Јужно од авенијата О, поврзаните нумерирани улици западно од Дахил Роуд ја користат ознаката "Запад". Ова множество на нумерирани улици се движи од Западната 37-ма Улица до источната 108-ма Улица, а авениите се именувани со имиња од А до Z, при што некои од нив се заменети во некои населби (како Албемарл, Беверли, Кортелју, Дорчестер, Дитмас, Фостер, Фарагут, Гленвуд, Квентин). Нумерираните улици со претставка "Северна" и "Јужна" во Вилијамсбург, и "Беј", "Бич", "Брајтон", "Плум" или "Флетлендс" по должина на јужниот и југозападниот брег се изведени врз основа на старите сообраќајни мрежи на оригиналните градови на Кингс Каунти, кои се консолидирале за да го оформат Бруклин. [[File:Marine Parkway Bridge 2008 jeh - cropped.jpg|thumb|350px|Мостот “Марин Парквеј”.]] === Мостови === Бруклин е поврзан со Менхетн со три мостови: Бруклин, Менхетн и Вилијамсбург. Со коловозен тунел, Хју Л Кери Тунелот (поранешниот “Бруклин-Батери” тунел); и неколку метро тунели. “Verrazano-Narrows” мостот го поврзува Бруклин со приградската околија Стејтн Ајленд. Иако поголемиот дел од границите се на копно, Бруклин дели неколку водени премини со Квинс, вклучувајќи ги “Kosciuszko” мостот (дел од автопатот Бруклин-Квинс), мостот Пуласки и Спомен мостот на ЈЈ Брн, при што сите спроведуваат сообраќај кон Њутаун Крик, додека “Марин Парквеј” мостот го поврзува Бруклин со полуостровот “Рокавеј”. === Пристаниште === Бруклин долго време бил главно пристаниште за превоз, особено со неговиот терминал на Бруклинската Армија во Сансет Парк. Повеќето карго операции со товарни бродови се префрлиле на страната на Њу Џерси од Њујорк Харбор, додека терминалот Бруклин Круз во Ред Хук е фокусна точка за раст на Њујоршката пловна индустрија. Кралицата Мери 2, најголемиот светски океански брод, бил специјално дизајниран за да може да помине под мостот [[Веразано (мост)|Веразано]] “Verrazano-Narrows”, најдолгиот [[висечки мост]] во САД. Кралицата Мери 2 редовно доаѓа на терминалот Ред Хук при трансатлантските премини од Саутемптон, Англија. “NY Waterway” нуди патнички услуги од западниот брег на Бруклин до точки во Менхетен, Мидтаун и Лонг Ајленд Сити, како и тури и повелби. Железничкиот тунел “Крос-Харбор” кој првично бил предложен во 1920 година како јадро на проектот за тогашните нови пристанишни власти на Њујорк, повторно се проучува и разгледува како начин да се олесни товарниот сообраќај низ поголемиот дел од градското подрачје. {{wide image|Manhattan Bridge Panorama.JPG|1800px|alt= Manhattan Bridge|Мостот “Менхетен” од перспектива на Бруклин Бриџ Парк .}} ==Образование== Образованието во Бруклин е обезбедено од огромен број на јавни и приватни институции. Јавните училишта се управувани од страна на Министерството за образование на [[Њујорк (град)|Њујорк]], најголемиот јавно образовен систем. * Техничкото средно училиште во Бруклин (кое често се нарекува Бруклин Тек), кое е државно средно училиште во рамки на Њујорк, е најголемото специјализирано средно училиште за наука, [[математика]] и [[технологија]] во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Ова училиште било отворено во 1922 година. Локацијата на Бруклин Тек (од 2010 година) е спроти Форт Грин Парк. Ова средно училиште било изградено од 1930 до 1933, по цена од околу 6.000.000 $, и е високо 12 ката. Тоа опфаќа околу една половина од еден градски блок. Ова училиште е препознатливо по неговите познати алумни (вклучувајќи и два нобелови лауреати), неговите академици, како и по големиот број на дипломирани ученици кои се запишуваат на престижните универзитети. * Koлеџот Бруклин е колеџ за високо образование во рамки на Градскиот универзитет во Њујорк. Тој бил првиот јавен образовен колеџ за слободни уметности во Њујорк. Колеџот бил рангиран во најдобрите 10 колеџи на национално ниво две години по ред според Принстоновиот преглед од 2006 година, водичот за Најдобрите колеџи во Америка. Многу од неговите студенти се емигранти од прва и втора генерација. * Правниот Факултет во Бруклин бил основан во 1901 година и е познат по разноликоста на своето студентско тело. Жени и афроамериканци се запишувале во 1909 година. Според извештајот на Лејтер, компендиум за ранкингот на правните факултети објавен од страна на Брајан Лејтер, Правниот Факултет во Бруклин бил пласиран на 31-во место на национално ниво за квалитетот на студенти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.leiterrankings.com|title=Leiter's Law School Rankings|publisher=Leiterrankings.com|accessdate=October 24, 2010}}</ref> * [[File:Kingsborough CC jeh.JPG|thumb|250px|Општинскиот Колеџ Кингсбороу.]]Општинскиот колеџ Кингсбороу е јуниор колеџ во системот на Градскиот универзитет на Њујорк, сместен во Менхетен Бич. * Универзитетот Лонг Ајленд е приватен универзитет во центарот на Бруклин со 6 417 студенти. Кампусот во Бруклин има силни програми за наука и медицинска технологија, на додипломски и постдипломски нивоа. * Основан во 1970 година, '''Медгар Еверс Колеџот''' е колеџ за високо образование во рамки на Градскиот Универзитет во Њујорк, со мисија да развие и одржи висококвалитетни, професионални, професионално ориентирани додипломски студиски програми во однос на образованието за либерални уметности. Колеџот нуди програми на вишо и високо ниво, како и часови за возрасни и доплнителни обуки за жителите на Централен Бруклин, за корпорации, владини агенции и општински организации. Медгар Еверс Колеџот се наоѓа само неколку блока источно од Проспект Парк во Краун Хајтс. * '''Институтот Прат''' во Клинтон Хил е едно од водечките училишта за уметност, дизајн и архитектура во САД. Прат е приватен колеџ со додипломски и постдипломски програми рангиран помеѓу првите десет во земјата. Неговата дипломска програмата за дизајн на ентериер е рангирана на прво место од страна на Американските Вести и Извештаи од Светот и од “DesignIntelligence”. Прат бил рангиран помеѓу најдобрите училишта за дизајн и од страна на Њусвик, а бил прогласен и за најдобро училиште за [[уметност]] во Њујорк од страна на “Global Language Monitor”. Прат има повеќе од 4 700 студенти, од кои повеќето се на кампусот во Бруклин. Програмите за постдипломски студии вклучуваат библиотекарство и информатички науки, архитектурата и урбанизам, како и бројни програми за уметност и дизајн. Програмите за додипломски студии ги вклучуваат речиси сите дисциплини за уметност и дизајн, архитектура, пишување, како и критички и визуелни студии, со повеќе од вкупно 25 програми. Паркот за Современа Скулптура на Прат е прогласен за една од најдобрите уметнички колекции од страна на Прегледот за Јавна Уметност. * [[Податотека:NYU_Tandon_School_of_Engineering.JPG|мини|Политехничкиот факултет]]Политехничкиот институт на Универзитетот во Њујорк ('''NYU-Poly'''), вториот најстар приватен институт за технологија во Соединетите Американски Држави, основан во 1854 година, кој го има својот главен кампус во Метро Тек Центарот, е комерцијален, граѓански и образовен проект во кој NYU-Поли бил клучниот спонзор. NYU-Поли е едно од 18-те училишта и колеџи од кои се состои Њујоршкиот Универзитет (NYU). NYU-Поли се смета за едно од најдобрите училишта за инженерство во светот. Forbes.com редовно го рангира NYU-Поли помеѓу првите 10 во својот список на "Најдобри Колеџи за Збогатување". NYU-Поли е редовно рангиран помеѓу најдобрите 4 во нацијата за алумни со највисоки просечни плати од CNNMoney.com. Во 2012 година, NYU-Поли бил рангиран на 21-во место според уписот на студии за инженерство во САД од страна на Американското друштво за инженерско образование. Од 2013 година, NYU-Поли е рангиран на 19-то место според уписот на студии за инженерство во САД од страна на Американските Вести и Извештаи од Светот. Институтот брои: ** 5 добитници на Нобелова награда (2 [[Нобелова награда за физика|Нобелови награди за физика]], 2 [[Нобелова награда за физиологија или медицина|Нобелови награди за физиологија или медицина]], 1 [[Нобелова награда за хемија]]), ** 3 победници на математичкиот натпревар Путнам, ** 2 добитници на Волф наградата за физика, ** Добитници на 1 Рас награда, ** 3 Гордон награди, ** 1 Драпер награда (исто така позната како Нобелова награда за Инженерство), ** 2 добитници на Тјуринг наградата (позната и како [[Тјурингова награда|Нобелова награда за компјутери]]), ** 2 добитници на В. Валас Мекдауел наградата (позната и како Нобелова награда за Информатичка Технологија и Компјутерско Инженерство), ** неколкумина имаат место во Салата на славни за национални пронаоѓачи, ** неколкумина се добитници на Конгресен златен медал, ** 1 е запишан во Списокот на најплодни пронаоѓачи, ** многумина се добитници на Еми наградата за технологија и инженерство, ** 3 се добитници на Израелската награда и многумина се добитници на наградите од Институтот за инженерска електротехника и електроника [[IEEE 802.11|IEEE]] (вклучувајќи 2 IEEE добитници на Едисонов Медал и 1 IEEE добитник на Медал на честа). Актуелни и поранешни претседатели на големи професионални здруженија, вклучувајќи ги Американското Општество за Физика, Американскиот Институт за Хемиски Инженери (NYU-Поли е еден од основачите на Американскиот Институт за Хемиски Инженери), Американското Хемиско Здружение, Американското Друштво на Градежни Инженери и Институтот за Инженери за Електротехника и Електроника (IEEE), се алумни. Тука спаѓаат Питер Стајкер (сегашен претседател на Институтот за Инженери за Електротехника и Електроника (IEEE)), Ендрју Херман (сегашен претседател на Американското Друштво на Градежни Инженери (ASCE)), Џоел Снајдер (IEEE претседател во 2001 година), Ели Пирс (претседател на Американското Хемиско Здружение), Франческо Де Марија (Тој е доживотен член на Американскиот Институт за Хемиски Инженери во кој служел како заменик-претседател во 1972 година, а воедно е член и на Американското Хемиско Здружение во кое служел како секретар на оддел од 1968 до 1969), Артур Бјененсток (претседател на Американското Здружение за Физика). Повеќе од 2.000 извршни директори и водачи на големи корпорации се NYU-Поли алумни. Програмата финансиско инженерство била втора програма од ваков вид и прв наставен план кој бил заверен од страна на Меѓународната Асоцијација на Финансиски Инженери. NYU-Поли бил еден од првите универзитети во кои се вовела безбедносна сајбер програма и е назначен како Центар на Академска Извонредност во Образованието за Осигурување на Информации и како Центар на Академска Извонредност во Истражувањето од страна на Националната Агенција за Безбедност. NYU-Поли е првото училиште во Њујорк кое што добило признание како Центар на Извонредност во Образованието за Осигурување на Информации од страна на Американската Национална Агенција за Безбедност. Првите програми за полимерна наука и полимерно инженерство во САД започнале во NYU-Поли. Во политехнички луѓе спаѓаат Ернст Вебер (прв претседател на Институтот за Инженери за Електротехника и Електроника (IEEE) и еден од основачите на американската Национална Академија за Инженерство (NAE)), Херман Френсис Марк (татко на современата полимерна наука), Бади Ратнер (еден од основоположниците на современото биоинженерство), Елмер Л Гаден (татко на биомедицинското инженерство), Семјуел Л Грејтзер (основач и претседател на Математичката Олимпијада во Соединетите Американски Држави) и Џорџ Буглијарело (еден од основачите на Американскиот институт за медицинско и биолошко инженерство).<ref>{{Наведена мрежна страница|title=About NYU|url=http://www.nyu.edu/about.html#|publisher=New York University|accessdate=October 19, 2012}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Sam Pitroda to give inaugural address at NYU engineering school|url=http://post.jagran.com/sam-pitroda-to-give-inaugural-address-at-nyu-engineering-school-1337055643|accessdate=October 19, 2012|newspaper=[[Dainik Jagran|Jagran Post]]|date=May 15, 2012|archive-date=2012-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028220602/http://post.jagran.com/sam-pitroda-to-give-inaugural-address-at-nyu-engineering-school-1337055643|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://xfinity.comcast.net/slideshow/finance-collegeshighestsalaries/polytechnic-institute-of-new-york-university-nyu-poly%20/|title=8. Polytechnic Institute of New York University (NYU-Poly) - 24/7 Wall St.: Colleges That Guarantee the Highest Salaries - Comcast.net<!-- Bot generated title -->|publisher=|accessdate=2017-10-20|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724035400/http://xfinity.comcast.net/slideshow/finance-collegeshighestsalaries/polytechnic-institute-of-new-york-university-nyu-poly%20/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Schools and Colleges|url=http://www.nyu.edu/academics/schools-and-colleges.html|publisher=New York University|accessdate=October 19, 2012}}</ref> * '''Колеџот за технологија во Њујорк''' (Сити Тек) на Градскиот универзитет во Њујорк (CUNY) (сместен во Центарот на Бруклин / Бруклин Хајтс) е најголем јавен колеџ за технологија во државата Њујорк и национален модел за технолошкото образование. Основан во 1946 година, Сити Тек своите корени може да ги пронајде во 1881 година, кога техничките училишта од Метрополитанскиот Музеј за уметност биле преименувани во Трговско училиште на Њујорк. Таа институција - која станала Технички институт Ворхес многу децении подоцна - наскоро била модел за развој на технички и стручни училишта низ целиот свет. Во 1971 година, Ворхес бил инкорпориран во Сити Тек. * Колеџот Свети Францис кој се наоѓа во Бруклин Хајтс бил основан во 1859 година од страна на Францискански калуѓери. Денес има повеќе од 2.400 студенти кои го посетуваат овој мал колеџ за либерални уметности. Свети Францис од страна на Њујорк Тајмс се смета за еден од најразноврсните колеџи и неодамна бил рангиран како еден од најдобрите бакалауреат колеџи од страна на Списанието Форбс како и од Американските Вести и Извештаи од Светот.<ref name="NYTimesDiversity">{{наведени вести|title=Colleges of Many Colors|url=https://www.nytimes.com/2006/11/05/education/data.html|work=The New York Times|date=November 5, 2006|accessdate=August 15, 2007}}</ref><ref name="Forbes.com">{{наведени вести|url=https://www.forbes.com/lists/2009/94/colleges-09_St-Francis-College_94363.html|title=America's Best Colleges List|work=Forbes|accessdate=July 8, 2010|date=August 5, 2009}}</ref><ref name="USNWR">{{Наведена мрежна страница|url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/brooklyn-heights-ny/st.-francis-college-2820|title=Baccalaureate Colleges (North) Rankings|publisher=U.S News & World Report|accessdate=July 8, 2010|year=2009}}</ref> * Медицинскиот центар “'''SUNY Downstate'''”, првобитно основан како Колеџ-болница Лонг Ајленд во 1860 година, е најстарото болничко-засновано медицинско училиште во САД. Медицинскиот центар се состои од Колеџот за медицина, Колеџот за здравствени професии, Колеџот за медицински Сестри, Училиштето за јавно здравство, Училиштето за додипломски студии и Универзитетската болница во Бруклин. Добитникот на Нобелова награда Роберт Ф. Фуршгот е член на овој центар. Половина од студентите во Медицинскиот центар се малцинства или емигранти. Колеџот за медицина има највисок процент на ученици од малцинствата од сите медицински училишта во државата Њујорк. Бруклин исто така има помали институции за слободни уметности, како колеџот Свети Јосиф во Клинтон Хил и колеџот Борисуа во Вилијамсбург. ==Јавната библиотека во Бруклин== [[File:Brooklyn Public Library by DS.JPG|thumb|250px|Централната Библиотека на Плоштадот на Големата армија]] Како независен систем, одделен од јавните библиотекарски системи на Њујорк и Квинс, Јавната библиотека во Бруклин нуди илјадници јавни програми, милиони книги и бесплатна употреба на повеќе од 850 [[Сметач|компјутери]] со интернет пристап.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklynpubliclibrary.org/|title=Brooklyn Public Library|accessdate=October 24, 2010}}</ref> Исто така има книги и списанија на сите главни јазици кои се зборуваат во Бруклин, вклучувајќи англиски, руски, кинески, шпански, хебрејски, и креолски од Хаити, како и француски, [[јидиш]], [[хинди]], бенгалски, полски, италијански и арапски. Централната библиотека е историска зграда која гледа кон “Grand Army Plaza”, моментално во неа се изведува обемно реновирање и подземна експанзија. Постојат 58 ограноци на библиотеката, поставени на оддалеченост од половина милија до секој жител на Бруклин. Во прилог на специјализираната Библиотека за бизнис во Бруклин Хајтс, Јавната Библиотека се подготвува да изгради нова библиотека за Визуелни и изведувачки уметности во културниот округ БАМ, која ќе се фокусира на врската помеѓу новите уметности и технологии и собраните традиционални и дигитални збирки. Таа ќе обезбеди пристап и обука за уметнички апликации и технологии кои не се широко достапни за јавноста. Збирките ќе содржат предмети од уметноста, театарот, танцот, музиката, филмот, фотографијата и архитектурата. Во посебна архива ќе се чуваат записи за историјата и уметноста на заедниците во Бруклин. ==Временски услови== Областа на Бруклин има претрпено тешки оштетувања од ефектите на [[Тропски циклон|ураганот]] Сенди. Бруклин има влажна суптропска клима<ref name="Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A">{{Наведена мрежна страница|last=Peel|first=M. C.|last2=Finlayson|first2=B. L.|last3=McMahon|first3=T. A|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Koppen_World_Map_%28retouched_version%29.png|title=World Map of Köppen-Geiger climate classification|publisher=The University of Melbourne|accessdate=March 29, 2016|archive-date=2015-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150113015116/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Koppen_World_Map_%28retouched_version%29.png|url-status=dead}}</ref> со топли лета и студени зими. Во просек има снежни врнежи од околу 22 инчи на годишно ниво. Температурата во типичните зимски денови се движи од -2&nbsp;°C до 2&nbsp;°C, додека типичните летни денови имаат температура од околу 27&nbsp;°C. Бруклин има малку под 50 инчи дождовни врнежи на годишно ниво.<ref>[ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP2/00305801.TXT] Accessed March 29, 2016.</ref>.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://planthardiness.ars.usda.gov/PHZMWeb/#|title=USDA Plant Hardiness Zone Map|publisher=Agricultural Research Center, PRISM Climate Group Oregon State University|accessdate=March 29, 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227032333/http://planthardiness.ars.usda.gov/PHZMWeb/|archivedate=February 27, 2014|df=dmy-all}}</ref>{{Weather box|location=[[Аеродром Џон Ф. Кенеди|ЏФК Аеродром]], Њујорк (1981–2010 нормални,<ref>Mean monthly maxima and minima (i.e. the expected highest and lowest temperature readings at any point during the year or given month) calculated based on data at said location from 1981 to 2010.</ref> extremes 1948–present)|single line=Y|collapsed=Y|Jan high F=39.1|Feb high F=41.8|Mar high F=49.0|Apr high F=59.0|May high F=68.5|Jun high F=78.0|Jul high F=83.2|Aug high F=81.9|Sep high F=75.3|Oct high F=64.5|Nov high F=54.3|Dec high F=44.0|year high F=61.6|Jan low F=26.3|Feb low F=28.1|Mar low F=34.2|Apr low F=43.5|May low F=52.8|Jun low F=62.8|Jul low F=68.5|Aug low F=67.8|Sep low F=60.8|Oct low F=49.6|Nov low F=40.7|Dec low F=31.5|year low F=47.2|Jan avg record high F=56.8|Feb avg record high F=57.9|Mar avg record high F=68.5|Apr avg record high F=78.1|May avg record high F=84.9|Jun avg record high F=92.1|Jul avg record high F=94.5|Aug avg record high F=92.7|Sep avg record high F=87.4|Oct avg record high F=78.0|Nov avg record high F=69.1|Dec avg record high F=60.1|year avg record high F=96.6|Jan avg record low F=9.8|Feb avg record low F=13.4|Mar avg record low F=19.1|Apr avg record low F=32.6|May avg record low F=42.6|Jun avg record low F=52.7|Jul avg record low F=60.7|Aug avg record low F=58.6|Sep avg record low F=49.2|Oct avg record low F=37.6|Nov avg record low F=27.4|Dec avg record low F=16.3|year avg record low F=7.5|Jan record high F=71|Feb record high F=71|Mar record high F=85|Apr record high F=90|May record high F=99|Jun record high F=99|Jul record high F=104|Aug record high F=101|Sep record high F=98|Oct record high F=90|Nov record high F=77|Dec record high F=75|Jan record low F=−2|Feb record low F=−2|Mar record low F=4|Apr record low F=20|May record low F=34|Jun record low F=45|Jul record low F=55|Aug record low F=46|Sep record low F=40|Oct record low F=30|Nov record low F=19|Dec record low F=2|precipitation colour=green|Jan precipitation inch=3.16|Feb precipitation inch=2.59|Mar precipitation inch=3.78|Apr precipitation inch=3.87|May precipitation inch=3.94|Jun precipitation inch=3.86|Jul precipitation inch=4.08|Aug precipitation inch=3.68|Sep precipitation inch=3.50|Oct precipitation inch=3.62|Nov precipitation inch=3.30|Dec precipitation inch=3.39|year precipitation inch=42.77|Jan snow inch=6.3|Feb snow inch=8.3|Mar snow inch=3.5|Apr snow inch=0.8|May snow inch=0|Jun snow inch=0|Jul snow inch=0|Aug snow inch=0|Sep snow inch=0|Oct snow inch=0|Nov snow inch=0.2|Dec snow inch=4.7|year snow inch=23.8|unit precipitation days=0.01 inch|unit snow days=0.1 inch|Jan precipitation days=10.5|Feb precipitation days=9.6|Mar precipitation days=11.0|Apr precipitation days=11.4|May precipitation days=11.5|Jun precipitation days=10.7|Jul precipitation days=9.4|Aug precipitation days=8.7|Sep precipitation days=8.1|Oct precipitation days=8.5|Nov precipitation days=9.4|Dec precipitation days=10.6|year precipitation days=119.4|Jan snow days=4.6|Feb snow days=3.4|Mar snow days=2.3|Apr snow days=0.3|May snow days=0|Jun snow days=0|Jul snow days=0|Aug snow days=0|Sep snow days=0|Oct snow days=0|Nov snow days=0.2|Dec snow days=2.8|year snow days=13.6|Jan humidity=64.9|Feb humidity=64.4|Mar humidity=63.4|Apr humidity=64.1|May humidity=69.5|Jun humidity=71.5|Jul humidity=71.4|Aug humidity=71.7|Sep humidity=71.9|Oct humidity=69.1|Nov humidity=67.9|Dec humidity=66.3|year humidity=68.0|source 1=NOAA (relative humidity 1961–1990)<ref name = NOAA > {{Наведена мрежна страница |url = http://www.nws.noaa.gov/climate/xmacis.php?wfo=okx |title = NowData - NOAA Online Weather Data |publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |accessdate = April 18, 2016}}</ref><ref name="NOAA JFK txt">{{Наведена мрежна страница |url=ftp://ftp.ncdc.noaa.gov/pub/data/normals/1981-2010/products/station/USW00094789.txt |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Station Name: NY NEW YORK JFK INTL AP |accessdate=March 28, 2014}}</ref><ref name = "NOAA RH JFK">{{Наведена мрежна страница|title=NEW YORK/JFK, NY Climate Normals 1961−1990|url=ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP4/74486.TXT|publisher=NOAA |accessdate=March 23, 2014}}</ref>}} ==Збратимени странски градови== {|class="sortable wikitable" style="margin:1em auto; background:#ffe;" |- !Надлежност !Сестринска Област !Држава !Од |- |Бруклин |[[Анцио]] |[[Италија]] |1990 |- |Бруклин |[[Гдиња]] |[[Полска]] |1991<ref>{{Наведена мрежна страница |author=Net P.C. |url=http://www.gdynia.pl/eng/european/city/twin/cities/4908_38739.html |title=Gdynia – International Gdynia – Twin Cities |publisher=Gdynia.pl |accessdate=Oct 24, 2010 |archive-date=2016-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121103655/http://www.gdynia.pl/eng/european/city/twin/cities/4908_38739.html |url-status=dead }}</ref> |- |Бруклин |[[Бешикташ]] |[[Турција]] |2005<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklyn-usa.org/Pages/OIB/OIB_05/may.htm |title=Brooklyn Borough President |publisher=Brooklyn-usa.org |accessdate=Oct 24, 2010}}</ref> |- |Бруклин |[[Леополдштат]] |[[Австрија]] |2007<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklyn-usa.org/Press/2007/mar05.htm |title=BP ''(Borough Pres.)'' Markowitz joins Vienna deputy mayor to announce new "district partnership" (March&nbsp;05) |publisher=Brooklyn-usa.org |date=Mar 5, 2007 |accessdate=Oct 24, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wieninternational.at/de/node/3254 |title=Vienna in New York 2007 - (March 15, 2007) |publisher=Wieninternational.at |date=Mar 15, 2007 |accessdate=Oct 24, 2010 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706100435/http://www.wieninternational.at/de/node/3254 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wieninternational.at/en/node/4478 |title=Brooklyn in Leopoldstadt (July 5, 2007) |publisher=Wieninternational.at |accessdate=Oct 24, 2010 |archive-date=2010-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100914015209/http://www.wieninternational.at/en/node/4478 |url-status=dead }}</ref> |- |Бруклин |[[Ламбет]] (Голем Лодон) |[[Обединето Кралство]] | |- |[[Краун Хајтс]] |[[Кфар Хабад]] |[[Израел]] | |- |Бруклин |[[Бнеи Брак]] |[[Израел]] | |} ==Бруклин како тема во уметноста и во популарната култура== Американската серија „[[Сите го мразат Крис]]“<ref>{{Наведување|title="Everybody Hates Chris" (2005)|url=http://www.imdb.com/title/tt0460637/combined|accessdate=2017-10-20}}</ref> (2005) го следи животот на еден млад црнец во 1980-тите, најстар од трите деца. Тој живее во Бруклин и учи во [[училиште]] во кварт на белци. Семејството живее во типичните бруклински згради од црвена цигла (''brownstone''). Серијата со хумористичен тон ги евоцира социјалните проблеми и [[Расизам|расизмот]]. Исто така, Бруклин се јавува како мотив и во други дела од уметноста и од популарната култура, како: * „Град без сон (Ноктурно на Бруклин Бриџ)“ — песна на шпанскиот поет [[Федерико Гарсија Лорка]].<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Песме''. Рад, Београд, 1970, стр. 89-91.</ref> * „Бруклинскиот мост“ (руски: ''Бруклинскиҋ мост'') — песна на рускиот поет [[Владимир Мајаковски]] од 1925 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 143-147.</ref> * „Нема спиење до Бруклин“ (англиски: ''No Sleep till Brooklyn'') — песна на американската [[рап]]-група [[Бисти бојс]] (''Beastie Boys'') од 1986 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=07Y0cy-nvAg The Beastie Boys - No Sleep Till Brooklyn - YouTube (посетена на 6.11.2016)]</ref> * „Местото во кое живееме“ (англиски: ''The Place Where We Dwell'') — песна на американската [[хип-хоп]] група ''[[Gang Starr]]'' од 1990 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/24270-Gang-Starr-Daily-Operation Discogs, Gang Starr – Daily Operation (пристапено на 28.11.2022)]</ref> * „Зоолошката градина во Бруклин“ (англиски: ''Brooklyn Zoo'') — песна на американскиот рапер ''[[Ol' Dirty Bastard]]'' од 1995 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/61996-Ol-Dirty-Bastard-Return-To-The-36-Chambers-The-Dirty-Version Ol' Dirty Bastard – Return To The 36 Chambers: The Dirty Version (пристапено на 22.5.2023)]</ref> * „Бруклин, Квинс“ (англиски: ''Brooklyn, Queens'') — песна на американската [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] група ''3rd Bass'' од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/8155174-3rd-Bass-The-Cactus-Album 3rd Bass – The Cactus Album (пристапено на 14.4.2024)]</ref> == Поврзано == * [[Њујорк]] * [[Бруклински мост]] == Наводи == {{наводи|3}} == Литература == * Lynn Harris. [http://www.nytimes.com/2008/05/18/fashion/18slope.html "Park Slope: Where Is the Love?"] ''[[The New York Times]]'' * Frank J. Trezza. [http://www.BrooklynSteel-BloodTenacity.com "Brooklyn Navy Yard 1966–1986, the Yard was still a Shipyard not an Industrial Park"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180804151243/http://brooklynsteel-bloodtenacity.com/ |date=2018-08-04 }} * Michael W. Robbins, ed. ''Brooklyn: A State of Mind''. Workman Publishing, New York, 2001. == Надворешни врски == {{Wikisource1911Enc|Brooklyn}} {{Ризница-врска|Brooklyn, New York City}} {{Wikivoyage}} * [http://www.brooklyn-usa.org/ Официјална страница] * [http://www.visitbrooklyn.org/ Туристичка страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200502054553/http://www.visitbrooklyn.org/ |date=2020-05-02 }} * [http://www.brooklyn101.com/ Соседства во Бруклин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161119074121/http://www.brooklyn101.com/ |date=2016-11-19 }} * [http://www.brooklyn.com/ Сè за Бруклин] {{Coord|40|41|34|N|73|59|25|W|display=title}} == Наводи == {{наводи|2}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бруклин]] [[Категорија:Њујорк]] [[Категорија:Окрузи во Њујорк]] [[Категорија:Населени места основани во 1634 година]] af2akiipdftm92w1vaxzmnot1mqvnh8 0 1105223 5583100 4456224 2026-06-26T21:41:03Z ~2026-36801-30 134521 /* Дејност */ 5583100 wikitext text/x-wiki '''Дарија Андовска''' ({{родена во|Скопје}}, {{родена на|2|јануари|1979}}) е композиторка, пијанистка и авторка на оркестарска, камерна, солистичка, вокална музика, музика за филм, театар и танц, како и на мултимедијални проекти. Нејзините дела се изведувани на бројни домашни и светски фестивали, почнувајќи од Македонија, Бугарија, Србија, Црна Гора, Босна и Херцеговина, Хрватска, Словенија, Швајцарија, Италија, Германија, Грузија, Франција, Белгија, Англија, Ирска, Данска, Шведска, Норвешка, Украина, Азербејџан, Австрија, Албанија, Русија, Мексико, Канада, Полска, Романија, Ерменија, Турција, САД, а наградувана е како една од важните млади композитори во Европа и од Балканот. == Дејност == Од 2010 година Дарија Андовска работи како доцент по група теоретски предмети со композиција, диригирање и музикологија на Факултетот за музичка уметност- Скопје, Универзитет Св. Кирил и Методиј, како и на Факултетот за драмски уметности по предметот Применета музика. Во периодот од 2001 до 2010 година работи на истиот факултет како асистентка по предметите Музички форми, Хармонска анализа, Полифонија и Основи на музичкото дело. Работела и како музичка новинарка и продуцентка во Македонската Радиотелевизија и како авторка на сценарија, композиторка и ко-режисерка. Во 2003 година била ангажирана како музичка менаџерка, PR-асистентка и музичка асистентка за потребите на фестивалот 17. [[Dresdner Tage der zeitgenössischen Musik]], Германија. == Образование == * 2012 - Докторски студии во класата на Chaya Czernowin, Ph.D, Walter Bigelow Rosen Professor of Music, Harvard University, Department of music, USA. * 2007 - 2009 Магистрира современа композиција во класата на проф. Исабел Мундрy, со субспецијалност за филмска музика и продукција, во класата на Доменицо Феррари и Андре Беллмонт на Zürcher Hochschule der Künste, Цирих, Швајцарија. * 2003 - 2006 - Магистерски студии по композиција во класата на проф. Гоце Коларовски, Факултет за музичка уметност- Скопје, Универзитет Св. Кирил и Методиј. * 2002 - Дипломира на отсекот за композиција, теорија и диригирање како најдобар студент, во класата на проф. Гоце Коларовски, Факултет за музичка уметност- Скопје, Универзитет Св. Кирил и Методиј. == Награди, признанија и номинации == * Номинирана за наградата „ВИРТУОЗ“ 2014 за најдобар композитор во Македонија * Избрана меѓу шесте најдобри и актуелни млади композитори во Европа за проектот MusMA- Music Masters on Air (2013) * Добитник на наградата „ВИРТУОЗ“ 2013 за најдобар композитор во Македонија * Признаена од INM HMTM Hannover и EVS Stiftung како една од најважните балкански композитори (2012) * Meetingpoint Music Messiaen “Contemporary Composers + Composing on the Continent” - избрана како една од 22 важни млади композитори во Европа (2011) * „If You Need Me“ - номинација за најдобар краток филм Anonimul IFF, Романија (2006) * „IN2ERrUPTION“- 2. награда на International pre- art competition (2006) * „If You Need Me“- 1. награда на Bridge Fest, Ванкувер, Канада (2006) * „If You Need Me”- еден од трите номинирани филмови за Berlin Today Award на Берлинскиот филмски фестивал (2006) * „Name This Film After Me”- Номинација за најдобар краток филм на Сараево Филм Фестивал (2005) * „Six Audio Pieces”- 1. награда на Македонска музичка младина (2000) == Снимки и издадени носачи на звук од: == * Македонска радио-телевизија - Македонија; * Сојуз на композиторите на Македонија- Антологија на Македонска Камерна Музика * "11th International review of composers", Србија и Црна Гора; * "16. Dresdner Tage für zeitgenossische Musik", Германија; * "9th Two days and two nights", Украина; * "Nuova Stradivarius" Label, Италија; * "13th International review of composers", Србија и Црна Гора * "SONEMUS"- Pre-Art, Швајцарија; * "Gramophon"- Босна и Херцеговина * "Pre-art Competition for Young Composers"- Швајцарија == Партитури печатени од: == * Сојуз на композиторите на Македонија, Антологија на македонска камерна музика, Македонија, * "Sordino", Швајцарија * "Nuova Stradivarius" Label, Италија [[Категорија:Членови на СОКОМ]] j5gd7l1mkgd430x8x374n2ftjitxb82 0 1109583 5582917 5224356 2026-06-26T14:58:24Z Bojan9Spasovski 91316 5582917 wikitext text/x-wiki [[Податотека:SojaBrasnorte.jpg|мини|Плантажа со соја во Браснорте]] '''Мато Гросо''' ([[португалски]]: Mato Grosso) — една од [[Сојузни држави во Бразил|државите]] во [[Бразил]], трета по големина. Се наоѓа во западниот дел на [[Бразил]] на границата со [[Боливија]]. Зафаќа површина од 903.357 км² и население од 3 милиони жители. [[Главен град]] е [[Кујаба]]. [[Податотека:Bandeira de Mato Grosso.svg|мини|Знаме на Мато Гросо]] На север на Мато Гросо се наоѓа [[амазонија|амазонската прашума]] со голема биоразноликост. На југ се наоѓа мочуриштето [[Пантанал]], најголемото на светот со илјадници животински видови. Тука живеат голем број на [[Индијанци|индијанското]] племе ''Бороро''. [[Полјоделство]]то сочинува околу 41% од економските приходи, 40% услужните дејности, додека пак [[индустрија]]та е застапена со 19%. Главниот извозен производ е [[соја]]та, потоа [[дрво]]то, [[месо]]то и [[памук]]от. [[Португалски]]от е главен и службен јазик, а во училиштата се изучува и [[англиски]] и [[шпански]]. Локалната култура е многу разновидна, под влијание на [[Индијанци]]те, потоа робовите од [[Африка]] и доселениците од [[Европа]], главно [[Португалци]]. Музиката и танцот се поврзани со прославата за светците - заштитници од кои се истакнува ''Св. Бенедикт'', како еден од најомилените. [[Категорија:Мато Гросо| ]] [[Категорија:Сојузни држави во Бразил]] jmlwulfnxwa06nufb5zqmfmk8i1iswa 0 1113312 5583032 5383832 2026-06-26T19:18:12Z P.Nedelkovski 47736 Награда Браќа Миладиновци 5583032 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател|name=Николина Андова Шопова|image=Николина_Андова_Шопова_(02).jpg|birth_name=|birth_date=[[3 февруари]], [[1978]] година|birth_place=[[Скопје]], [[Македонија]]|image_size=350px|caption=Николина Андова Шопова на првиот Фестивал на проза, Куманово, мај 2022}} '''Николина Андова Шопова''' ({{роден на|3|февруари|1978}}, {{роден во|Скопје}}) — македонска [[писател]]ка, која пишува [[поезија]], [[хаику]] и раскази. == Животопис == Николина Андова е родена во [[Скопје]], на [[3 февруари]] [[1978]] година. Дипломирала на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет „Блаже Конески“]] во Скопје, на Катедрата за [[Македонска книжевност|македонска]] и [[јужнословенска книжевност]].<ref>Николина Андова, ''Влезот е од другата страна'', Темплум, Скопје, 2013, стр. 77.</ref> Таа е омажена за македонскиот писател [[Иван Шопов]]. == Творештво == [[Податотека:Николина Андова Шопова (01).jpg|мини|360x360пкс|Николина Андова Шопова на првиот Фестивал на проза, Куманово, мај 2022]] Андова пишува [[поезија]] и [[хаику]]. Во [[2013]] година ја објавила својата прва поетска збирка „[[Влезот е од другата страна]]“, издание на „[[Темплум]]“. Со неа, таа ја освоила [[награда „Мостови на Струга“|наградата „Мостови на Струга“]]. Во 2014 година ја објавила втората збирка поезија „[[Поврзи ги точките]]“, повторно во издание на „[[Темплум]]“. Во 2018 година се појавил нејзиниот [[роман]] „Некој бил тука“, кој истата година бил прогласен за најдобар роман.<ref>[https://okno.mk/node/77269/ „Некој бил тука“ - роман на годината за 2018 година]</ref> ==Награди== * 2014 - [[награда „Мостови на Струга“]] za својата прва поетска збирка „[[Влезот е од другата страна]]“. * 2018 - [[Роман на годината (Македонија)|Роман на годината]] за романот „Некој бил тука“. * 2026 - [[награда „Браќа Миладиновци“]] за стихозбирката „Во куќата“.<ref>{{нмс| title=Николина Андова Шопова е добитничка на наградата „Браќа Миладиновци“ на Струшките вечери на поезијата | url=https://trn.mk/nikolina-andova-shopova-e-dobitnichka-na-nagradata-brakja-miladinovczi-objavi-zhirito-na-strushkite-vecheri-na-poezijata/| work= | publisher=ТРН| date=26.06.2026 | accessdate=26 јуни 2026}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Добитници на наградата „Мостови на Струга“}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Андова, Николина}} [[Категорија:Македонски писателки]] [[Категорија:Македонски поетеси]] 0j4klfcp9f6v9bb8g9j4hqbel7wimt1 5583033 5583032 2026-06-26T19:19:35Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Добитници на наградата „Браќа Миладиновци“]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5583033 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател|name=Николина Андова Шопова|image=Николина_Андова_Шопова_(02).jpg|birth_name=|birth_date=[[3 февруари]], [[1978]] година|birth_place=[[Скопје]], [[Македонија]]|image_size=350px|caption=Николина Андова Шопова на првиот Фестивал на проза, Куманово, мај 2022}} '''Николина Андова Шопова''' ({{роден на|3|февруари|1978}}, {{роден во|Скопје}}) — македонска [[писател]]ка, која пишува [[поезија]], [[хаику]] и раскази. == Животопис == Николина Андова е родена во [[Скопје]], на [[3 февруари]] [[1978]] година. Дипломирала на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет „Блаже Конески“]] во Скопје, на Катедрата за [[Македонска книжевност|македонска]] и [[јужнословенска книжевност]].<ref>Николина Андова, ''Влезот е од другата страна'', Темплум, Скопје, 2013, стр. 77.</ref> Таа е омажена за македонскиот писател [[Иван Шопов]]. == Творештво == [[Податотека:Николина Андова Шопова (01).jpg|мини|360x360пкс|Николина Андова Шопова на првиот Фестивал на проза, Куманово, мај 2022]] Андова пишува [[поезија]] и [[хаику]]. Во [[2013]] година ја објавила својата прва поетска збирка „[[Влезот е од другата страна]]“, издание на „[[Темплум]]“. Со неа, таа ја освоила [[награда „Мостови на Струга“|наградата „Мостови на Струга“]]. Во 2014 година ја објавила втората збирка поезија „[[Поврзи ги точките]]“, повторно во издание на „[[Темплум]]“. Во 2018 година се појавил нејзиниот [[роман]] „Некој бил тука“, кој истата година бил прогласен за најдобар роман.<ref>[https://okno.mk/node/77269/ „Некој бил тука“ - роман на годината за 2018 година]</ref> ==Награди== * 2014 - [[награда „Мостови на Струга“]] za својата прва поетска збирка „[[Влезот е од другата страна]]“. * 2018 - [[Роман на годината (Македонија)|Роман на годината]] за романот „Некој бил тука“. * 2026 - [[награда „Браќа Миладиновци“]] за стихозбирката „Во куќата“.<ref>{{нмс| title=Николина Андова Шопова е добитничка на наградата „Браќа Миладиновци“ на Струшките вечери на поезијата | url=https://trn.mk/nikolina-andova-shopova-e-dobitnichka-na-nagradata-brakja-miladinovczi-objavi-zhirito-na-strushkite-vecheri-na-poezijata/| work= | publisher=ТРН| date=26.06.2026 | accessdate=26 јуни 2026}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Добитници на наградата „Мостови на Струга“}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Андова, Николина}} [[Категорија:Македонски писателки]] [[Категорија:Македонски поетеси]] [[Категорија:Добитници на наградата „Браќа Миладиновци“]] rb1krb1haisv0ktpqp8hzuj3idcnsdv 0 1128181 5583160 5536438 2026-06-27T09:12:53Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5583160 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | наставка = а |име=Марија Кондовска |портрет=Марија Кондовска.jpg |px=170px |опис= |роден-дата= {{роден на и возраст|df=yes|1965|1|20}} |роден-место= [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |починал-дата= |починал-место= | националност = [[Македонија|Македонка]] | народност = [[Македонци|Македонка]] |познат = по улогите во: <br>[[Македонски народни приказни]]<br>[[Викенд на мртовци]]<br>[[5+ фамилија]]<br>[[Неверство во зимска ноќ]]<br>[[Ах, љубов моја (филм)|Ах, љубов моја]]<br>[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]]<br>[[Пусто турско (филм)|Пусто турско]] |занимање = [[глумица]] }} '''Марија Кондовска''' (р. {{роден на|20|јануари|1965}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонска]] театарскa, филмскa и телевизискa [[глумица]]. Таа дипломирала на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] во [[Скопје]], во класата на [[професор]]от [[Владимир Милчин]]. Во [[1987]] година, таа се вработила во [[Драмски театар - Скопје|Драмски театар — Скопје]]. Кондовска е ќерка на македонскиот [[сликар]] [[Димитар Кондовски]]. ==Театарски претстави== * Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985: * Душичката — Стапица од Тадеус Ружевич, р. Богдан Хусаковски, [[Драмски театар - Скопје]] 1987; * Бесна — Слободен лов од [[Јордан Плевнеш]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Лана — Сказна за времето од Љубиша Ѓоќиќ, р. Љубиша Ѓоќиќ, р. [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Катлин — Долго патување во ноќта од Јуџел Онил, р. Патриша Хамарстром, [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Берта — Татко од Август Стримберг, р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Втора ќерка — Медеја од Дане Захц, р. Вито Тауфер, р. [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Ало Будење од [[Зафир Хаџиманов]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1990; * Лиз — Спасени од Едвард Бонд, р. Кристијан Ристевски, [[Драмски театар - Скопје]] 1990; * Кармен — Балконот од Жан Жене, р. Ивуца Кунчевич, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Елица — Чернодрински се враќа дома од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Беба — Грев или шприцер од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Росаура — Животот е сон од Педро Калдерон, р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1993; * Трпана — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Оља — Маратонците го трчаат почесниот круг од Душан Ковачевиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Ни ќар ни зијан од [[Братислав Димитров]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1996; * Елена — Вујко Вања од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1997; * Бела — Словенски ковчег од [[Венко Андоновски]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Александра — Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Смерадилна — Арлекин слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Тереза — Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Хиполита — Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Олга — Три сестри од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Касилда — Што ги тера жените да трчаат ноќе по улиците на Мадрид од Педро Калдерон, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Мравката — Како се станува цар од [[Афродита Кирјаковска]], р. [[Зоја Бузалковска]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Весела — Нашиот непрежален од Карино Васки, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006 * Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Кристина – Жена ми се вика Борис од Рафа Шарт, р. [[Коле Ангеловски]], Дом на АРМ 2011; * Фани мани од Реј Куни, р. [[Коле Ангеловски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2012; * Селанка — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012; * Евдокија — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Берта — Стјуардеси од Марк Камолети, р. Синиша Ефтимов, [[Театар Комедија]] 2013; * Верче — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Љупчо Ѓоргиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Злата — Живот во тесни чевли од Душан Радовиќ, р. Ненад Витанов, [[Драмски театар - Скопје]] 2014; * Молба до господ од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар Антон Панов Струмица 2015; * Жена ми се вика Борис од Рафи Шарт, р. Синиша Ефтимов, [[Театар Комедија]] 2017; * Секс таблетки * Секретарката — Ничија земја од Данис Тановиќ, р. Александар Морфов, [[Македонски народен театар]] 2018; * Како да се ограби банка од Сами Фејд, р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Птица со главата меѓу нозе од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2021; * Марија Антоновна — Ревизор Николај Василевич, р. Андреј Цветановски, [[Театар Комедија]] 2023; ==Филмографија== Кондовска ги остварила филмските улоги:<ref>{{нмс| title=Marija Kondovska| url=https://www.imdb.com/name/nm1394077/ | work= | publisher=IMDb | date= | accessdate=5 февруари 2023}}</ref> {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1988 || [[Втора смена]] ТВ-серија || Воспитувачката |- | 1988 || [[Викенд на мртовци]] ТВ-филм || Ана |- | 1991 || [[Стрес или погрешна нота]] ТВ-филм || Милица |- | 1992 || [[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија || Роги |- | 1997 || [[Вујко Вања]] ТВ-филм || Елена |- | 2002 || [[Наше маало]] ТВ-серија || Инструкторка |- | 2003 || [[Време за плачење]] || Маки |- | 2003 || [[Лото, лото (телевизиска серија)|Лото, лото]] ТВ-серија || |- | 2004 || [[Неверство во зимска ноќ]] ТВ-филм || Вера |- | 2005 || [[Седмица лото или смрт]] || |- | 2005 || [[Обични луѓе]] ТВ-серија || Евдокија |- | 2006 || [[Пусто турско (филм)|Пусто турско]] ТВ-филм || Тодорка |- | 2007 || [[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || |- | 2007 || [[Стапица]] ТВ-филм || Мајката на Соња |- | 2008 || [[Куќен совет]] ТВ-филм || Мариче |- | 2009 || [[Седумка, љубов или смрт (филм)|Седумка, љубов или смрт]] ТВ-филм || Мара |- | 2012 || [[Македонски приказни]] ТВ-серија || |- | 2014-2015 || [[Македонски стари приказни]] ТВ-серија |- | 2015-2021 || [[5+ фамилија]] ТВ-серија || Тетка Душка |- | 2016 || [[Џган]] ТВ-филм || Магдалена |- | 2016 || [[Црвената соба]] ТВ-филм || Лили |- | 2016-2018 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Сестра |- | 2016 || [[Среќа во вреќа (серија)|Среќа во вреќа]] ТВ-серија || Милка |- | 2017 || [[Ах, љубов моја (филм)|Ах, љубов моја]] ТВ-серија || Госпоѓа Трпкова |- | 2019 || [[Дедо и внук]] ТВ-серија || Вера |- | 2019 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Мајката на Александар |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || |- | 2022 || [[Тајниот изум]] ТВ-филм || Душка |- | 2022 || [[Баунти]] ТВ-филм || Мајката Стефан |- | 2022-2023 || [[Бистра вода (серија)|Бистра вода]] ТВ-серија || |- | 2023 || [[Бизнисот на задоволството]] ТВ-филм || |- | 2024 || [[Преспав]] ТВ-серија || Маринела |- | 2026 || [[И Божана сака чоколадо]] ТВ-филм || |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1394077}} * [https://dramskiteatar.com.mk/mk/about/akteri/140/marija-kondova Животипис на Марија Кондовска], на страницата на Драмски театар {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кондовска, Марија }} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумици од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] hfpessacr6st0mczt0l55cfo75ebh8j 0 1142840 5583091 4838188 2026-06-26T21:21:15Z Gurther 105215 5583091 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател <!-- for more information see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]] --> | image =Milne-Shadowland-1922.jpg | imagesize = | caption = Александер Ален Милн | birth_name = Александер Ален Милн <br /> Alan Alexander Milne | birth_date = {{birth date|1882|1|18|df=yes}} | birth_place = [[Килбурн, Лондон]], Англија | death_date = {{death date and age|1956|1|31|1882|1|18|df=yes}} | death_place = [[Хартфилд]], [[Сасекс]], Англија | occupation = Романописец, драматург, поет | nationality = Британец | period = [[Едвардијанска ера]] | alma_mater = [[Тринити колеџ, Кембриџ]] | spouse = Дороти "Дафне" де Селинкурт ( 1913) | children = [[Кристофер Робин Милнеј]] | genre = Детска литература | notableworks = ''[[Вини -Пу]]'' | signature = AA Milne signature.svg }} '''Александер Ален Милн''' ([[англиски]]: ''Alexander Allan Milne'') ([[Лондон]], [[1882]] — Хартфилд, [[1956]], [[Британија]]) — англиски [[новинар]], [[драматург]] и [[писател]] за деца. ==Животопис== Милн е роден во Лондон, во 1882 година. Се школувал во Вестминестерското [[училиште]], а потоа студирал на [[Универзитет во Кембриџ|Универзитетот во Кембриџ]]. Активно учествувал во [[Првата светска војна]]. Умрел во Хартфилд, [[Сасекс]], во 1956 година.<ref>Даниела Цветановска, „Александер Ален Милн“, во: Александар Ален Милн, ''Вини-Пу''. Скопје: Детска радост, 1988, стр. 97.</ref> ==Творештво== [[Новинарство|Новинарските]] написи на Милн се издадени во неколку дела, од кои најзначајни се: „Не оти тоа е значајно“ ([[1919]]) и „Ако смеам“ ([[1922]]). Неговите најзначајни [[Драма|драми]] се собрани во [[Книга|книгите]]: „Први драми“ (1919), „Втори драми“ ([[1921]]), „Три драми“ ([[1923]]) и „Четири драми“ (1926). Исто така, тој пишувал и [[поезија]], а неговите песни за деца се застапени во две збирки. Сепак, тој е најпознат по приказните за деца, од кои најголема популарност имаат книгите: „[[Вини Пу (книга)|Вини Пу]]“ ([[1926]]) и „[[Куќата на Пуовиот агол]]“ ([[1928]]).<ref>Даниела Цветановска, „Александер Ален Милн“, во: Александар Ален Милн, ''Вини-Пу''. Скопје: Детска радост, 1988, стр. 97-98.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Англиски писатели]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Починати во 1956 година]] [[Категорија:Луѓе од Лондон]] [[Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет]] 3i1wdnkybrl8w1aga2esdpjaml2danc 0 1145900 5582991 5263065 2026-06-26T17:45:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582991 wikitext text/x-wiki {{Infobox Olympics Bhutan}} Бутанскиот олимписки комитет е формиран во 1983 година и е признаен од страна на [[МОК]] во истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=IOC|title=Bhutan|url=http://www.olympic.org/bhutan|accessdate=13 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629140658/http://www.olympic.org/bhutan|archivedate=2011-06-29|url-status=live}}</ref> Првите Летни олимписки на кој настапувал '''[[Бутан]]''' се игрите во [[Летни олимписки игри 1984|Лос Ангелес 1984 година]]. Во сите Летни олимписки игри до 2008 година, [[Бутан]] бил претставуван само од стрелци. [[Стреличарство]]то е национален спорт во Бутан.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.atarn.org/tibet_bhutan/bhutan/bhutan01.htm |title=архивска копија |accessdate=2015-10-31 |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127015217/http://www.atarn.org/tibet_bhutan/bhutan/bhutan01.htm |url-status=dead }}</ref> Првиот натпреварувач кој не бил стрелец бил [[Кунзанг Чоден]] на игрите во 2012 година. Таа се натпреварувала во стрелање со воздушна пушка за жена на 10 м.<ref>[[Reuters]] [http://www.reuters.com/article/2012/08/05/oly-smallnations-bhutan-day-idUSL6E8IT1QB20120805 article] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130501082340/http://www.reuters.com/article/2012/08/05/oly-smallnations-bhutan-day-idUSL6E8IT1QB20120805 |date=2013-05-01 }}</ref><ref>London 2012 [http://www.london2012.com/athlete/choden-kunzang-233410/ profile] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130530160517/http://www.london2012.com/athlete/choden-kunzang-233410/ |date=2013-05-30 }}</ref> Натпреварувачаката екипа на Бутан во 2012 година се состоела само од жени.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/country/bhutan/index.html |title=Bhutan 2012 team |accessdate=2015-10-31 |archive-date=2012-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029143428/http://www.london2012.com/country/bhutan/index.html |url-status=dead }}</ref> Бутан никогаш нема освоено медал. <ref>{{Наведена мрежна страница |last=Sports Reference |accessdate=13 July 2011 |title=Bhutan |url=http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BHU/ |archive-date=2016-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160805165550/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BHU/ |url-status=dead }}</ref> И покрај тоа што Бутан е планинска земја, никогаш се нема натпреварувана на Зимските олимписки игри. ==Табели на медали== ===Медали на Летните олимписки игри === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Атлетичари !Спортови |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Ангелес]] || 6 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 3 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 6 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 2 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 2 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 2 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 2 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- !colspan=3| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! – |} ==Поврзано== *[[Стреличарството во Бутан]] == Наводи == {{наводи}} {{Земји-учеснички на Олимписките игри}} [[Категорија:Бутан на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Бутан]] {{Bhutan-sport-stub}} {{Olympics-stub}} d3c7n416lsp0jtn4d5y60w0rdu1qucn 0 1154001 5583106 5420614 2026-06-26T22:13:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583106 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Вештица}} {{Инфокутија Место во Грција |name = Вештица Берска |name_local = Αγγελοχώρι |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Негуш | ширина = | опис = <center>Местоположба на Вештица Берска во општината [[Негуш (општина)|Негуш]] и областа Централна Македонија</center> | релјефна = | натпис = Вештица Берска | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 41 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 12 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 41 |lon_deg = 22 |lon_min = 12 |elevation_min = |elevation = 25 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Иматија]] |prefec = |municipality = [[Негуш (општина)|Негуш]] |municunit = Иринуполи |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population = 1.701 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = 590 34 |area_code = 23320-4 |licence = |website = }} '''Вештица Берска''' или само '''Вештица''' ({{langx|el|Αγγελοχώρι}}, ''Ангелохори''; книжевно: ''Αγγελοχώριον'', ''Ангелохорион''; до 1926 година: ''Βέτιστα'', ''Ветиста'' или ''Βέτσιστα'', ''Вециста''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169395 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Βέτιστα - Αγγελοχώρι]</ref>) — [[село]] во [[Берско]], [[Егејска Македонија]], дел од денешната [[Негуш (општина)|Општина Негуш]], во [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Вештица Берска е средиште на архијерејското намесништво Иринуполи на Берско-негушко-камбаниската епархија на [[Грчка православна црква|Грчката православна црква]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.imverias.gr/content/view/43/51/ |title=Ιερά Μητρόπολη Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας. Ενορίες |accessdate=2016-03-12 |archive-date=2008-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080412035605/http://www.imverias.gr/content/view/43/51/ |url-status=dead }}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на 14 километри североисточно од градот [[Негуш]] и 12 километри југоисточно од [[Вртикоп]], на надморска височина од 25 метри.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел=I|глава=Берски округ|страница=31}}</ref> Селскиот атар зафаќа површина од 14 квадратни километри. Сместено е во [[Солунско Поле|Солунското Поле]]. Маалото, сместено на западната страна на реката [[Вода (река)|Вода]], од 1920-тите години на {{римски|20}} век се смета за одделно село - [[Вештица Воденска]]. == Историја == И ова село, како и сите села во околината, до 1924 година била населено исклучително со македонско население.<ref name="НМЕМ" /> По 1924 година, по [[Лозански договор|Лозанскиот договор]], турското население на Вештица е иселено во Турција, а многу од нив заминале во [[Бугарија]].<ref>Μιχαηλίδης, Ιάκωβος. Σλαβόφωνοι μετανάστες και πρόσφυγες από τη Μακεδονία και τη Δυτική Θράκη (1912 – 1930), διδακτορική διατριβή, Θεσσαλονίκη 1996. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20090404135658/http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927]</ref> По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], во селото биле населени понтски [[Грци]], бегалци од [[Турција]]. Во 1928 година, Вештица претставува мешана населба со 97 бегалски семејства со вкупно 375 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm |title=Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054150/www.freewebs.com/onoma/eap.htm |url-status=live }}</ref> Во 1926 година, селото било преименувано во Ангелохори (''Αγγελοχώρι'').<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/met.htm |title=Δημήτρης Λιθοξόου. Μετονομασίες των οικισμών της Μακεδονίας 1919 - 1971 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054156/www.freewebs.com/onoma/met.htm |url-status=live }}</ref> == Стопанство == Бидејќи се наоѓа во богатото Солунско Поле, каде што се извршени мелиорации и каде постои развиена мрежа за наводнување, селото е многу богато, а неговото население главно се занимава со земјоделство. Главни земјоделски производи се големите количества овошје, пченица и памук. Развиено е и сточарството со голем добиточен фонд, посебно на млечни крави.<ref name="НМЕМ" /> == Население == Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] година во ''Вештица'' живееле 500 [[Македонци]].<ref name="НМЕМ" /><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_04.htm К’нчов, Васил. Македонија. Етнографија и статистика, София, 1902, стр. 144.]</ref> По податоци на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во ''Вештица'' имало 664 Македонци.<ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 190-191.</ref> Во 1910 година, во Вештица имало 244 жители.<ref>Αθανάσιος Χαλκιόπουλος, Εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου, Αθήναι 1910. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20090404135658/http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927]</ref> Во пописот од 1913 година било забележано со 513, а во 1920 година со 592 жители. По 1923 година тука биле населени поголем број бегалски семејства од Понд (според официјалните податоци 385 бегалци), така што селото станало мешана населба со македонско и грчко население, кое во 1928 година броело 721 жител. Поради понатамошното населување и на други бегалски семејства по 1928 година, во 1940 година селото нараснало на 1.132 жители, во 1951 година имало 1.292, во 1961 година 1.511 жители, во 1971 година 1.575, а во 1981 година 1.670 жители. Во пописот од 1991 година, Берска Вештица била забележана со 2.635 жители, во која бројка биле пресметани и жителите од соседното село [[Воденска Вештица]], кое како такво престанало да постои како посебна населба.<ref name="НМЕМ" /> Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 1.707 жители. Со овој попис, селото Воденска Вештица повторно се водело како посебна населба. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 1.701 жител. {{Пописи-ЕМ|1.132|1.292|1.511|1.575|1.670|2.635|1.707|1.701}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Иринуполи со седиште во селото Вештица Берска, која припаѓа на поголемата општина [[Негуш (општина)|Негуш]], во округот [[Иматија]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Берска Вештица, во кој е единствено село. == Општествени установи == * Полициска станица <!--== Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} === Белешки === * {{БИМ}} {{Негуш}} [[Категорија:Негуш]] n6blk49nvh2dlcs7tyt8ge629axb1v7 2 1158363 5582902 3503817 2026-06-26T13:58:11Z Deltaspace42 132700 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Официјално лого.png]] → [[File:Левичарско движење Солидарност.png]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] 5582902 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Солидарност}} [[Податотека:Левичарско движење Солидарност.png|мини|Логото на „Солидарност“]] = Левичарско здружение „Солидарност“ = '''Левичарското движење „Солидарност“''' е левичарска активистичка организација која се залага за хуманизација на сите сфери во општеството, социјална правда, унапредување на работничките права партиципативна [[демократија]] и родова рамноправност. „Солидарност“ е против сите авторитарни форми на владеење и нивните системи за [[експлоатација]], како и против [[Национализам|национализмот]], [[Милитаризам|милитаризмот]] и клерикализмот. Основана е во мај, 2012 година откако неколку членови и членки го напуштија [http://lenka.mk/ движењето за социјална правда „Ленка“]. == Публикации од ЛД „Солидарност“ == ЛД „Солидарност“ од самото нејзино постоење произведува теорија која преку критички пристап ги анализира проблемите кои постојат во македонското општество.<ref>Сите публикации од ЛД „Солидарност“[http://www.solidarnost.mk/e-knigi]</ref> Дел од публикациите се: * [http://www.solidarnost.mk/wp-content/uploads/2014/09/za-web-politiki-na-pazarot-na-trud-i-siromashtijata-KOREGIRANO.pdf Политиките на пазарот на труд и сиромаштијата во Македонија 2008-2013] * [http://www.solidarnost.mk/wp-content/uploads/2015/11/%D0%97%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%98%D0%B5%D1%82%D0%BE-%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE-%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%BE-%D1%83%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B3%D0%B0-%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B2%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0-1991-2014.pdf Здравјето како право и како услуга – Правата на пациентите во македонската легислатива 1991-2014] * [http://www.solidarnost.mk/wp-content/uploads/2013/01/032-obezvreduvanje-na-trudot.pdf Обезвреднување на трудот: Анализа на трудово-правната легислатива во периодот на транзицијата] * [http://www.solidarnost.mk/wp-content/uploads/2014/09/Obezvrednuvanje-na-trudot-E-Kniga.pdf Обезвреднување на трудот 2: Анализа на трудово-правната легислатива во периодот 2010-2014] == Клеветета на Мирка Велиновска против „Солидарност“ == Познатата македонска новинарка Мирка Велиновска на 25.04.2016 година напиша колумна со наслов [http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=A7D208E4FB86764992CC7D6B8B8633D0 „Нема правда - нема мир“ за да има пари!] во која го опишува ЛД „Солидарност“ како терористички „оперативен штаб“ на „странски служби“ и „мрачни сили“ кои ја уништувале Македонија. „Солидарност“ веднаш излезе со [http://www.solidarnost.mk/da-se-pomachite/stav остра реакција] во која ги отфрла овие обвиненија, побара јавно извинување, а и во тек е правна разрешница за оваа клевета. ______________________________________________________________________________________________________________________ __ИНДЕКС__ __ВРСКАНОВПОДНАСЛОВ__ klvwth97udeqtkyucr3lze3m8xa540m 0 1159009 5583131 5389314 2026-06-27T02:42:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583131 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = Вирџинија Трешер | headercolor = | native_name = | native_name_lang = | image = Shooting at the 2016 Summer Olympics – Women's 10 metre air rifle 30.jpg | image_size = 200п | alt = Вирџинија Трешер | caption = Вирџинија Трешер на Олимписките игри во 2016 година | nickname = | nationality = [[САД|Американка]] | birth_date = 28 февруари 1997 | birth_place = [[Спрингфилд, Вирџинија]], [[САД]] | death_date = | death_place = | residence = | education = | alma_mater = | years_active = | height = 155 см<ref name="rio profile"/> | weight = 54 кг<ref name="rio profile"/> | website = | country = {{САД}} | sport = [[Стрелаштво]] | event = {{unbulleted list | | [[воздушна пушка од 10 м]] }} | club = | coach = | retired = | show-medals = да | medaltemplates = {{MedalCount | [[Олимписки игри]] | 1 | - | - }} }} {{MedalTop}} {{MedalSport | [[Стрелаштво]] во женска конкуренција}} {{MedalGold| [[Летни олимписки игри 2016|Рио де Жанеиро 2016]] | [[Стрелаштво на Летните олимписки игри 2016 - воздушна пушка од 10 м за жени|воздушна пушка од 10 м]]}} {{MedalBottom}} '''Вирџинија Трешер''' (родена на {{роден на|28|февруари|1997}}) — [[САД|американска]] [[Стрелаштво|стрелка]] која го освоила првиот златен медал на [[Летни олимписки игри 2016|Летните олимписки игри 2016]], победувајќи на натпреварот во [[Стрелаштво на Летните олимписки игри 2016 - воздушна пушка од 10 м за жени|воздушна пушка од 10 м за жени]].<ref name="rio profile">{{Наведена мрежна страница | url=https://www.rio2016.com/en/athlete/virginia-thrasher | title=Virginia Thrasher | publisher=Rio 2016 | accessdate=7 August 2016 | archive-date=2016-08-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160806142334/https://www.rio2016.com/en/athlete/virginia-thrasher | url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sportscafe.in/articles/shooting/2016/aug/06/rio-2016-usa-s-virginia-thrasher-wins-first-gold-of-rio-olympics|title=Rio 2016 {{!}} USA's Virginia Thrasher wins first gold of Rio Olympics|date=6 August 2016|access-date=6 август 2016|archive-date=2017-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823164754/https://sportscafe.in/articles/shooting/2016/aug/06/rio-2016-usa-s-virginia-thrasher-wins-first-gold-of-rio-olympics|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски стрелци]] 0kn11y1u9bf1yhk8j319vgcpdu683fy 0 1165650 5582921 5540853 2026-06-26T15:06:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582921 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!--more fields are available for this Infobox--See Template:Infobox Settlement--> |official_name = Брашов |settlement_type = Град |image_skyline = [[File:Brasov collage.png|300px]] |image_caption = | image_flag = ROU BV Brasov Flag1.png | flag_size = 100px |image_shield = StemaBrasov.svg |image_map = Brasov_in_Romania.png |map_caption = Местоположба на градот на картата на Романија |pushpin_map = Романија |pushpin_label_position = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = | latd = 45 | latm = 40 | lats = | latNS = N | longd = 25 | longm = 37 | longs = |longEW=E |coordinates_display = inline,title |subdivision_type = Земја |subdivision_name = {{ROU}} |subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] |subdivision_type2 = [[Административна поделба на Романија|Статус]] |subdivision_name1 = {{RO-BV}} |subdivision_name2 = {{Autolink|County capital}} |established_title = Основање |established_date = 1234 |leader_party = |leader_title = |leader_name = |area_total_km2 = 74 |area_metro_km2 = 1368.5 |elevation_m = 538 |population_total = 253,200 |population_as_of = 2011 <ref name="INSSER">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_TAB_3.xlsx | title = Population at 20 October 2011 | date = 5 July 2013 | accessdate = 5 July 2013 | publisher = [[National Institute of Statistics (Romania)|INSSE]] | language = ro | archive-date = 2018-12-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181226001748/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_TAB_3.xlsx | url-status = dead }}</ref> |population_density_km2 = 853 |population_metro = 369,896 |population_demonym = | demographics_type1 = [[Етничка група]] | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = [[Романци]] | demographics1_info5 = 0.05% |postal_code_type = Поштенски број |postal_code = RO 500xxx |area_code = (+40) 268 |registration_plate = BV |website = {{URL|http://www.brasovcity.ro}} |coordinates_region = RO |timezone = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 |timezone_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | demographics1_info1 = 91.3% | demographics1_title2 = [[Унгарци]] | demographics1_info2 = 7.1% | demographics1_title3 = [[Германци]] | demographics1_info3 = 0.5% | demographics1_title4 = [[Роми]] | demographics1_info4 = 0.4% | demographics1_title5 = [[Евреи]] | demographics1_title6 = [[Липованци]] | demographics1_info6 = 0.05% | demographics1_title7 = [[Италијанци]] | demographics1_info7 = 0.036% | demographics1_title8 = Останати | demographics1_info8 = 0.6% }} '''Брашов''' ({{langx|ro|Brașov}}, {{langx|hu|Brassó}}) — град во централниот дел на [[Романија]] и административен центар на округот Брашов. Според пописот од [[2011]] година, градот има население од 253.200 жители и е седми најнаселен град во Романија, додека областа е дом на 369.896 жители<ref name="INSSER"/>. Брашов се наоѓа на околу 166 километри северно од [[Букурешт]] и 380 километри од [[Црно Море]]. Тој е опкружен од страна на Јужните Карпати и е дел од регионот Трансилванија. == Историја == Најстарите траги на човековата активност во населените места во Брашов датираат од неолитот (околу 9500 п.н.е.). Археолозите откриле континуирани траги од населби во Брашовската област. Се претпоставува дека градот бил основан во [[1203]] година. Сепак, нема сигурни документи и извори кои го потврдуваат тоа. Според [[Енциклопедија Бугарија]], градот бил основан во [[1211]] година од страна на германски колонисти. Овие [[Германци]] биле поканети од страна на унгарските кралеви за развој на градовите во различни фази помеѓу [[1141]] и [[1300]] година и тие биле по потекло од Рајнланд, Фландрија, Тирингија, Баварија, Валонија, па дури и од Франција. Германците кои живееле во градот главно биле вклучени во трговијата и занаетчиството. Местоположбата на градот давала можност за трговско поврзување на [[Отоманското Царство]] и [[Западна Европа]], заедно со одредени даночни ослободувања. Тие придонеле во голема мера за архитектонскиот изглед на градот. [[Слика:Brasov 1689.jpg|thumb|left|Градските ѕидини по пожарот од 1689 година]] Во [[1234]] истражувачот [[Норберт Бакмунд]] го издал т.н. „''Catalogus Ninivensis''“, кој содржи список на манастири во [[Унгарија]] и [[Трансилванија]]. Каталогот всушност е копија на документ од 15 век, кој денеска е изчезнат. Според историчарите, оригиналниот документ бил направен во периодот од [[1236]] до [[1241]] година и го содржи најстарото споменување на Брашов со името „''Корона''“. За време на татарската инвазија во [[1241]] година, тврдината била осноена, а по нивното повлекување била изградена шестаголна кула за заштита на градот. Во [[1252]] година кралот [[Бела IV]] ја дал земјата Зек на комитата Винченциу, син на [[Акадаш]]. Во донаторскиот документ се наведува дека територијата се наоѓа меѓу земјите на Романците од „Крца“, [[Трансилвански Саксонци|Сасите]] од „Барасу“ и [[Секели]]те од „Себус“. Се претпоставува дека топонимот „Барасу“ или Брашов, се однесува за областа на денешниот град, додека Корона се однесува на самиот град. Во [[1271]] се споменува топонимот во латински документ, кој се наоѓа во Државниот архив во Будимпешта и фотокопија на Историскиот институт во Клуж. Документот е чин со кој царот Стефан, крал на Унгарија, го потврдил договорот меѓу „''Chyel comes, filius Erwin de Calnuk si Teel, filius Ebl de Brasu cognatus eiusdem''“. Од овој и други документи од периодот 1252-1271 година романските историчари прават заклучок дека топонимот „''Брашов''“ бил користен повеќе како име на областа, отколку како име на градот. Во [[1288]] се споменува топонимот Брасо во латински документ, кој се наоѓа во библиотеката во [[Алба Јулија]], како „''Datum in Braso''“. Се смета дека ова е прв зачуван документ кој бил издаден во Брашов. Во [[1364]] година на Брашов му била дадена привилегијата да одржува годишен пазар. Во периодот 1369-1380 било издадено Брашовското признание на бугарскиот цар [[Јован Страцимир]]. Во [[1424]] била создадена првата кожарска организација, додека кон 1798 година нивниот број изнесувал 43, со 1227 мајстори. Во периодот помеѓу 1448-1453 година, [[Јанош Хуњади]] ја разрушил тврдината и по овој период тврдината добило ново проширување со 32 одбранбени кули. Во [[1850]] година градот имал 21.782 жители. 8.874 (40,7%) [[Германци]], 8727 (40%) [[Романци]] 2939 (13,4%) [[Унгарци]].<ref name="varga.adatbank.transindex.ro">{{Наведена мрежна страница |url=http://varga.adatbank.transindex.ro/?pg=3&action=etnik&id=5861 |title=Erdély etnikai és felekezeti statisztikája |accessdate=2016-10-24 |archive-date=2007-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071219010951/http://varga.adatbank.transindex.ro/?pg=3&action=etnik&id=5861 |url-status=dead }}</ref> , додека во [[1910]] година градот имал 41.056 жители: 10.841 (26,4%) Германци, 11.786 (28,7%) Романци, 17.831 (43,4%) Унгарци<ref name="varga.adatbank.transindex.ro"/>. Во [[Првата светска војна]], градот бил окупиран од страна на романските војници во периодот од [[16 август]] до [[4 октомври]] [[1916]] година за време на битката во Трансилванија. Во [[1918]] година, по присоединувањето на Трансилванија кон Романија, градот станал дел од Романија. Периодот меѓу двете светски војни претставувал период на економски и културен развој на градот. По крајот на [[Втората светска војна]], многу етнички Германци биле насилно протерани од земјата. За време на комунистичкиот период, индустрискиот развој бил значително забрзан. Во 1987 година во градот се случил бунт и штрајк од работниците, но набргу бунтот бил задушен и голем број на работници биле затворени. == Стопанство == Индустрискиот развој во Брашов започнал во периодот меѓу војните, кога била изградена со една најголемите фабрики се производство на авиони IAR, кои биле користени за време на [[Втората светска војна]] против [[Советскиот Сојуз]]. Откако во земјата била воведена комунистичка власт, фабриката била претворена во производство на земјоделска опрема, под името „Uzina Tractorul Braşov“. Индустријализацијата во времето на комунизмот била забрзана, со посебен нагласок на [[тешка индустрија|тешката индустрија]], привлекувајќи голем број работници од други делови на земјата. Тешката индустрија во градот сè уште е во изобилство. Во Брашов се наоѓа фабриката за производстово на камиони и автобуси, [[МАН Груп]]. == Демографија == {| class="wikitable" border="1" style="float:right; font-size:93%;width:200px;height:16px;border:0;text-align:left;line-height:120%;margin-left:10px; margin-bottom:10px;" |- | height="24" style="text-align:center; background:#f4f4f4;" colspan="14" |'''Население на градот по години''' |- ! Година ! Население ! %± |- | 1890 | 30,781 | — |- | 1900 | 34,511<ref>Encyclopædia Britannica Eleventh Edition</ref> | 12.1% |- | 1910 | 41,056 | 18.9% |- | 1930 | 59,232 | 44.2% |- | 1948 | 82,984 | 40% |- | 1965 | 140,500<ref>Dictionar Enciclopedic Roman vol.IV, Editura Politica Bucuresti, 1966 {{Ro icon}}</ref> | 69.3% |- | 1975 | 206,156<ref>Statele Lumii, Editura Stiintifica si Enciclopedica Bucuresti, 1976 {{Ro icon}}</ref> | 46.7% |- | 1983 | 331,240<ref>Statele Lumii, Editura Stiintifica si Enciclopedica Bucuresti, 1985 {{Ro icon}}</ref> | 60.6% |- | 1992 | 323,736 | −2.2% |- | 2002 | 284,596 | −12% |- | 2011 | 253,200 | −11.0% |} Брашов има вкупно население од 253.200 жители. Нејзиниот етнички состав вклучува: *[[Романци]]: 208.019 (91.3%) *[[Унгарци]]: 16.172 (7.1%) *[[Германци]]: 1079 (0.5%) *[[Роми]]: 916 (0.4%) *[[Останати]]: 1.037 (0,7%) == Образование== Во Брашов има околу 30 основни училишта. Меѓу училиштата со средно образование, попознати се: Училиштето Андреј Сагуна, кое е рангирано на петтото место во целата земја, училиштето Јоан Мешота, Униреја итн. Исто така во градот се наоѓаат и осум универзитети: Универзитет Трансилванија, Универзитет Георге Баритиу, Унивњерзитет Спиру Харет итн. == Сообраќај == Локалната транспортна мрежа е добро развиена, со околу 50 автобуски и тролејбуски линии. Исто така, постои редовна автобуска линија Појана-Брашов. За целиот градски превоз во градот се грижи компанијата [[RAT Brașov]]. [[Железничка станица Брашов|Железничката станица Брашов]] е една од најпрометните во [[Романија]]. Преку железнички пат, градот е поврзан со најголемите центри во Романија и Европа. Во близина на градот се наоѓа и [[Аеродром Брашов|аеродромот]] кој е во изградба. == Знаменитости== [[Image:Biserica Neagra, Brasov, Romania.jpg|thumb|225px|Црната црква]] [[Image:Turnul alb din Brașov; pe fundal se vede Tâmpa.jpg|thumb|225px|Белата кула, на планината Тампа]] [[Image:Panoramica Poiana Brasov.jpg|thumb|225px|Појана Брашов]] [[Image:Brasov square.jpg|thumb|225px|Плоштад Брашов]] [[Image:RO BV View 2.jpg|thumb|225px|Порта Катерина]] [[Image:Sala Sporturilor, Braşov, Romania, August 2013, 03.JPG|thumb|225px|Спортска сала]] Брашов денеска претставува културен центар на јужниот дел од Трансилванија. Во градот се наоѓаат голем број на цркви, плоштади, палати и паркови додека во околината на градот се наоѓаат едни од најпосетуваните зимски туристички места во Романија. * [[Црна црква (Брашов)|Црната црква]]. Црквата била изградена во 1477 година на местото на постара црква од 1385 година. Името на црквата доаѓа од големиот пожар во 1689 година, кога таа била опожарена. * Поранешната зграда на градоначалникот. Управата за Брашов во оваа зграда се наоѓала повеќе од 500 години. * [[Црква Свети Никола (Брашов)|Црквата Свети Никола]], изградена во 14 век. * [[Прво Романско училиште]], кое денеска е претворено во музеј и место каде работела првата романска печатница * [[Улица Страда Сфориј]], најтесната улица во Романија. * [[Порта Катерина (Брашов)|Порта Катерина]], единствената оригинална порта од средниот век која се наоѓала во тогашната населба * [[Порта Шкеј (Брашов)|Порта Шкеј]], изградена во 1827 година * Православна црква „Успение на Пресвета Богородица“, изградена во 1896 година. * Музејот Прима Карте Романеска, место на првата печатена книга на романски јазик * [[Тампа (Брашов)|Тампа]], мала планина во центарот на градот (900 м надморска височина) * [[Брашовска тврдина]] * [[Појана Брашов]], ски-центар * [[Замок Бран]], во близина на Брашов == Спорт == Градот има долга традиција во спортот. Првите спортски друштва биле основани на крајот на [[19 век]]. Трансилванискиот спортски музеј е еден од најстарите во земјата и претставува еволуцијата на спортот во градот. За време на комунистичкиот период, во градот се одржувале универзијади, каде локалните спортисти биле должни да учествуваат. Денес, инфраструктурата на градот им овозможува на многу млади да се спортуваат фудбал, рагби, тенис, велосипедизам, ракомет, едрење, скијање, уметничко лизгање, планинарење, кошарка, куглање, пливање, одбојка или гимнастика. Фудбалкиот клуб Колтеја бил шампион во 1928 година со само 10 години од своето постоење (1921-1931). Клубот бил наследен од ФК Брашовија Брашов. Брашов бил домаќин на групата А на Светското првенство по хокеј (втора дивизија) во 2008 година, на Европските младински Зимски олимписки игри во 2013 година. Во ноември [[2013]] година, Брашов поднел понуда за организација на Зимските младински олимписки игри во [[2020]] година. ===Спортски екипи=== *[[ФК Брашов]] – фудбалски клуб *[[АСК Корона Брашов]] – фудбалски клуб, женски ракометен клуб и хокеарски клуб *[[КК Брашов]] – кошаркарски клуб *[[КФР Брашов]] – рагби клуб ===Спортски зданија=== **[[Арена Брашов]] (23,000 места) **[[Стадион Силвиу Плоштеану]] (8,500 места) **[[Спортска Сала Димитру Попеску]] (2,300 места) **[[Олимписка сала Брашов]] (2,000 места) == Збратимени градови == {|class="wikitable" |- valign="top" | *{{знамеикона|FIN}} [[Тампере]], Финска <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.brasovcity.ro/documente/municipiu/infratiri-parteneriate.pdf |title=Tampere - Finlanda |accessdate=2016-10-24 |archive-date=2009-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229174010/http://www.brasovcity.ro/documente/municipiu/infratiri-parteneriate.pdf }}</ref> *{{знамеикона|FRA}} [[Турс]], Франција *{{знамеикона|HUN}} [[Ѓер]], Унгарија *{{знамеикона|ISR}} [[Ришон Лецион]], Израел *{{знамеикона|DEN}} [[Холстебро]], Данска *{{знамеикона|JPN}} [[Мусашино]], Јапонија *{{знамеикона|BEL}} [[Гент]], Белгија || *{{знамеикона|UK}} [[Лидс]], Обединето Кралство *{{знамеикона|BLR}} [[Минск]], Белорусија *{{знамеикона|GRE}} [[Трикала]], Грција *{{знамеикона|ITA}} [[Венарија Реале]], Италија *{{знамеикона|USA}} [[Кливленд]], САД<ref name="Cleveland sisters">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sister-cities.org/interactive-map/Cleveland,%20Ohio|title=Sister Cities International (SCI)|publisher=Sister-cities.org|date=|accessdate=2013-04-21|archive-date=2015-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150613003251/http://www.sister-cities.org/interactive-map/Cleveland%2C%20Ohio|url-status=dead}}</ref> *{{знамеикона|DEU}} [[Нирнберг]], Германија *{{знамеикона|Iraqi Kurdistan}} [[Ербил]], [[Јужен Курдистан]] *{{знамеикона|AUT}} [[Линц]], Австрија<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.brasovpress.ro/2012/02/16/brasovul-s-a-infritit-cu-orasul-linz-austria/ |title=News Report concerning the Twinning with Linz |accessdate=2016-10-24 |archive-date=2015-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150204022525/http://www.brasovpress.ro/2012/02/16/brasovul-s-a-infritit-cu-orasul-linz-austria/ |url-status=dead }}</ref> |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Wikivoyage-inline|Brașov cultural itinerary}} {{рв|Brașov}} {{wikivoyage|Brașov}} * [http://www.brasovcity.ro/ City Hall Official Website]; * [http://turism.brasovcity.ro/ Tourism Official Website]; * [http://www.meteo.ro/vremea/50/starea-vremii-in-Brasov.html Weather in Brașov] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150625054449/http://www.meteo.ro/vremea/50/starea-vremii-in-Brasov.html |date=2015-06-25 }} * [http://kulturzentrum-kronstadt.ro/ German Cultural Center] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090707082539/http://kulturzentrum-kronstadt.ro/ |date=2009-07-07 }}, kulturzentrum-kronstadt.ro * [http://www.muzeulartabv.ro/home Art Museum Brașov] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150513063749/http://muzeulartabv.ro/home |date=2015-05-13 }}, muzeulartabv.ro {{Градови во Романија}} [[Категорија:Градови во Романија| ]] 1ectj6v6ak15otfbllyups7j4igksom 0 1174433 5583103 5254876 2026-06-26T21:53:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583103 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> <!-- Name and transliteration --> | name = Вестланд | settlement_type = [[List of municipalities of the Netherlands|општина]] <!-- Images, nickname, motto --> | image_skyline = Westland s-gravenzande 2.jpg | image_alt = | image_caption = Стаклена градина во близина на [['с -Гравензанде]] | image_flag = Westland municipality flag.svg | flag_size = 100x67px | flag_alt = | image_shield = Coat of arms of Westland.svg | shield_size = 100x80px | shield_alt = <!-- Maps, coordinates --> | image_map = Map - NL - Municipality code 1783 (2009).svg | map_alt = Highlighted position of Westland in a municipal map of South Holland | map_caption = Локација во Јужна Холандија | coordinates = {{coord|52|0|N|4|13|E|region:NL|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Земја]] | subdivision_name = [[Холандија]] | subdivision_type1 = [[Provinces of the Netherlands|Покраина]] | subdivision_name1 = [[Јужна Холандија]] | established_title = Основана | established_date = 1 Јануари 2004<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/methoden/classificaties/overzicht/gemeentelijke-indeling/2004/default.htm |title = Gemeentelijke indeling op 1 januari 2004 |title= Municipal divisions on 1 January 2004 |language = nl |website = cbs.nl |publisher = [[Statistics Netherlands|CBS]] |accessdate = 28 August 2013}}</ref> | government_footnotes = <ref name="mayor_now">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.gemeentewestland.nl/bestuur/college-van-bw/collegeleden/burgemeester-sjaak-van-der-tak/ |title = Mayor Sjaak van der Tak |language = nl |author = |date = |work = |publisher = Gemeente Westland |accessdate = 28 August 2013 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | governing_body = [[Municipal council (Netherlands)|Општински совет]] | leader_party = [[Christian Democratic Appeal|CDA]] | leader_title = [[Burgemeester|Градоначалник]] | leader_name = [[Сјак ван дер Так]] <!-- Geographic information --> | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = <ref>{{Dutch municipality total area|dataref}}</ref> <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = {{Dutch municipality total area|Westland}} | area_land_km2 = {{Dutch municipality land area|Westland}} | area_water_km2 = {{Dutch municipality water area|Westland}} | elevation_footnotes = <ref name="AHN">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.ahn.nl/postcodetool |title = |language = nl |author = <!--Staff writer(s); no by-line.--> |date = |work = Actueel Hoogtebestand Nederland |publisher = Het Waterschapshuis |accessdate = 28 August 2013 |archive-date = 2013-09-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130921053543/http://www.ahn.nl/postcodetool |url-status = dead }}</ref> | elevation_m = 1 | elevation_max_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_max_m = | elevation_min_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_min_m = <!-- Population, demographics --> | population_footnotes = <ref>{{Dutch municipality population|dataref}}</ref> | population_total = {{Dutch municipality population|Westland}} | population_as_of = {{MONTHNAME|{{Dutch municipality population|popbasemonth}}}} {{Dutch municipality population|popbaseyear}} | population_density_km2 = {{Dutch municipality population density|Westland}} <!-- For automatic calculation: auto--> | population_demonym = Westlander <!-- Other information --> | timezone1 = [[средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 2290–2295, 2670–2694 | area_code_type = Повик. бр. | area_code = 0174 | website = {{URL|1=http://www.gemeentewestland.nl}} | footnotes = }} '''Вестланд''' ({{IPA-nl|ˈʋɛstlɑnt|-|Nl-Westland.ogg}}) е општина во западна [[Холандија]], во провинцијата [[Јужна Холандија]]. Ја покрива областа со {{convert|{{Dutch municipality total area|Westland}}|km2|abbr=on}} од кој{{convert|{{Dutch municipality water area|Westland}}|km2|abbr=on}} дел е покриена со вода дел со население.{{formatnum:{{Dutch municipality population|Westland}}}} жители во {{YEAR|{{Dutch municipality population|popbaseyear}}}} година. Градови и други населени места: [[Де Лиер]], [['с-Гравензанде]], [[Монстер, Холандија|Монстер]], [[Налдвајк]], [[Ватеринген]], [[Хенвех]], [[Хонсерелсдајк]], [[Квинтсхеул]], [[Масдајк, Весталнд|Масдајк]], [[Пулдајк]], и [[тер Хеиде]]. ==Историја== Вестланд била формирана на 1 Јануари 2004 година со спојувањето на општините Де Лиер, 'с-Гравензанде, Монстер, Налдвајк и Ватеринген.<ref>[http://wetten.overheid.nl/cgi-bin/deeplink/law1/title=Wet%20tot%20gemeentelijke%20herindeling%20van%20het%20Westland Law on merger, in Dutch, with map]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ова се исто така имињата на петте населени места. Другите се Хенвег, Хонсерелсдајк, Квинтсхеул, Мадајк, Пулдајк, и Тер Хеиде.Вестланд не претставува име на градот или на населено место, туку на целиот регионот.. Градското собрание се наоѓа во средината на Ветсланд во Налдвајк, второто најголемо населено место.<ref>http://www.gemeentewestland.nl/smartsite.shtml?id=5902&ch=INT</ref> Градот Хонсерелсдајк исто така,ја поседува најголемата аукција на цвеќиња, [[ФлораХоланд]], која исто така има локација во [[Рајнсбург]]. Ова е многу важен сектор за економијата на Вестленд. Цвеќињата произведени во Вестланд се продаваат низ целиот свет. Крајбрежните градови се Тер Хеиде во близина на Монстер и 'с-Гравензанде. Овие градови се популарни кај [[Германија|Германците]] и луѓето од Источна Холандија. За секој празник камповите се во целост полни со туристи. Тоа е поради нивната релативна близина со популарниот [[Схевенинген]]. ==Пошироко подрачје== [[File:2013-Westland.jpg|left|250px|thumb|Топографска мапа на Вестланд, Јули 2013]] Вестланд е дел од [[Хахланден|Хагланден]] конурбацијата. Во поширок смисла, [[Вестланд, регион во Холандија|Вестланд]] е исто така име на регион југозападно од линијата [[Хаг]] - [[Делфт]] - [[Ротердам]], околу која се состои од општините Вестленд и Миден -Делфтланд, како и Хук ван Холанд (општина Ротердам). Вестленд е најмногу познат по својата хортикултура во оранжериите, одгледување на [[цвеќе]] и [[зеленчук]]. [[File:Westland, Hook of Holland, and Europoort.JPG|thumb|left|550px|Воздушен поглед на Вестланд (во центарот на сликата); позади тоа: Хук оф Холанд (Остар облик на подутина), Europort (помеѓу двете реки) и Масвлакте (навлегува во морето)]] {{clear|left}} ==Наводи== {{Reflist|30em}} ==Надворешни врски== {{рв|Westland}} * [http://www.gemeentewestland.nl Official website] <!--Please note that not all directions need to be filled--> <!--Please note that preferably only neighboring municipalities or bodies of water should be used--> {{Geographic location |Centre = Вестланд |North = [[Хаг]] |Northeast = [[Рајксвајк]] |East = [[Миден-Делфланд]] |Southeast = [[Мааслуис]] |South = [[Ротердам]] |West = ''[[Северно Море]]'' }} [[Категорија:Општини во Јужна Холандија]] qfzbk66zojqw7pbpasr2eta7vysawbe 0 1176720 5583087 5423860 2026-06-26T21:11:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583087 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = Водопад Вента<br/> Vemtas rumba | photo = Rumba-1.jpg | photo_caption = | location = [[Кулдига]], [[Латвија]] | coords = | lat_dir = N | lat_deg =56 | lat_min =58 | lat_sec =04,7 | lon_dir = E | lon_deg =21 | lon_min =58 | lon_sec =44,3 | watercourse = [[Вента]] | type = | height = 1,6 – 2,2 | height_longest = | width = 279 | number_drops = 1 | average_flow = | world_rank = }} '''Водопадoт на реката Вента''' ({{langx|lv|Vemtas rumba}}) – природен [[водопад]] во [[Латвија]], во градот [[Кулдига]] во историската област [[Курландија]]. Тој е најширокиот водопад во [[Европа]] при полноводност. Во 1997 година е вклучен во природниот резерват на Вентската долина како споменик на природата и туристичка атракција.<ref name="Rut">{{икона|ru}} [https://www.rutraveller.ru/place/74246 Rutraveller/Водопад на реке Венте] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180414234424/https://www.rutraveller.ru/place/74246 |date=2018-04-14 }}</ref><ref name="Водопади">{{икона|ru}} [http://www.vodopads.ru/blog/vodopad_na_reke_vente_ventas_rumba/2013-03-03-96 Vodopads/Водопад на реке Венте (Вентас румба)]</ref><ref name="When">{{икона|en}} [http://whenonearth.net/whenonearth/2014/10/07/latvias-venta-rapid-widest-shortest-rapid-europe/ When on Earth/Latvia’s Venta Rapid: TheWidest (and Shortest) Rapid in Europe]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Водопадoт често погрешно се нарекува Кулдигски, но во стварност Кулдигскиот се наоѓа на неколку стотини метри од него.<ref name="Водопади"/> == Големина == Ширината на водопадот зависи од количеството [[врнежи]] и топењето на снегот, па при полноводност и оптимални услови може да достигне до 279 [[м]], измерени по неговата контура. Со оваа големина тој е најширокиот природен водопад во Европа. Неговата средна ширина во сите годишни сезони е околу 100-110 м. Неговата височина се движи меѓу 1,6 и 2,2 м, во зависност од полноводноста на реката.<ref name="Rut"/> == Образување == Водопадот е образуван од [[девон (период)|девонски]] [[доломит]] и формирањето му се должи на разликата во тврдоста на [[минерал]]ите меѓу долниот и горниот дел. Долниот дел е помек и еродира побрзо оставајќи го горниот дел да се надвисне над него. Тие горни, поиздигнати делови, се откршуваат и паѓаат во реката. Како резултат на тоа, водопадот полека се повлекува и, бидејќи протокот во централниот дел е помоќен, средината постепено се поместува понагоре во однос на страните.<ref name="Amusing">{{икона|en}} [http://www.amusingplanet.com/2017/04/venta-rapid-europes-widest-waterfalls.html Amusing Planet/Vemta Rapid:Europe’s Widest Waterfalls]</ref><ref name="Reinis">{{икона|en}} [https://www.reinisfischer.com/venta-waterfall-rapid-widest-europe Reinis Fesher/The Venta Waterfall (Rapid) – Widest in Europe]</ref> == Историја == Водопадот одиграл особена улога во создавањето на градот Кулдига. Водопадот е препрека за движење на трговските пловила и градот изникнува како станица за претовар на стоките.<ref name="Вокруг">{{икона|ru}} [https://books.google.bg/books?id=PZlmAAAAQBAJ&pg=PA135&lpg=PA135&dq=Водопад+на+реке+Венте&source=bl&ots=bz515Y3ICR&sig=UZLlqLbt9wEfRWUpZ8fRZAlUKds&hl=bg&sa=X&ved=0ahUKEwiD05_R6O7TAhXDPZoKHer4AfY4FBDoAQguMAI#v=onepage&q=Водопад%20на%20реке%20Венте&f=false Вокруг света/Латвия, Литва, Эстония/Москва/2012/стр.135]</ref> За да се расчисти водниот пат, курландскиот [[херцог]] [[Јакоб фон Кетлер]] наредува водопадот да се разнесе. После првата експлозија се одделуваат големи камени блокови и водопадот ја менува својата патека. Според легендата, од детонацијата ѕидовите на неговиот дворец, кој е близу до Вента, напукуваат и херцегот се откажува од идејата.<ref name="Reinis"/><ref name="LNM">{{икона|en}} [http://www.dabasretumi.lza.lv/Pieminekli/EUkr/EVentas.htm "Latvian nature monuments – waterfalls/Ventas Rumba] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110722162711/http://www.dabasretumi.lza.lv/Pieminekli/EUkr/EVentas.htm |date=2011-07-22 }}</ref> [[Податотека:Ventas rumba 12.JPG|лево|мини|300п|Извивката на водопада]] [[Податотека:Ventas rumba 8.JPG|лево|мини|300п|Тухленият мост]] Во средината на XVII век тој почнува со ископ на заобиколен канал за да се избегне водопадот. Ископот почнува на десниот брег на реката, но идејата не е реализирана бидејќи доломитот е многу тврд и работата е бавна и тешка.<ref name="Reinis"/> Во меѓувреме бродовите стануваат поголеми и длабочината на Вента веќе не им дозволува да пловат по неа.<ref name="Amusing"/><ref name="Вокруг"/> Само во текот на пролетната полноводност дел од водите на реката навлегуваат во плиткиот канал и го формираат островот Мартин.<ref name="Reinis"/> Околу 1640 година, Кетлер измислил интересен начин на риболов. Наредил по камењата на кривата на водопадот да се прицврстат 100 големи плетени коша. .<ref name="NTD">{{икона|ru}} [http://ntdtv.ru/35762-kak-ryba-v-latvii-prygaet-cherez-vodopad-2 Телеканал NTD/Как рыба в Латвии прыгает через водопад]</ref> Пливајќи спроти текот, лососот и руска есетраесетрата се обидуваат да ја поминат височината на водопадот со скокови и паѓаат право во кошовите.<ref name="Rut"/> Подоцна претприемчивите рибари почнуваат да земаат под наем по неколку метри од водопадот, ги поставуваат кошовите и чекаат да се наполнат.<ref name="Рамблер">{{икона|ru}} [https://travel.rambler.ru/guide/europe/latvia/poi/14764/ Рамблер/путешествия/Водопад на Венте]</ref> На таков начин ловат околу 80 до 100 риби, што им носи добар годишен приход.<ref name="When"/><ref name="Вокруг"/> Лососот во реката одамна исчезнал, а во текот на 1892 година уловена е и последната есетра. Во денешно време во Вента главно се лови [[попадика]].<ref name="LNM"/> Во периодот на мрестење риболовот е забранет.<ref name="NTD"/> Во текот на XIX век [[Руска Империја|Руската Империја]] планирала да создаде мрежа од канали кои би ги споиле сите мориња од нивниот европски дел.<ref name="LNM"/> Идејата е да се спојат Баличко МореБалтичкото и Црно МореЦрното Море преку реките [[Вента (река)|Вента]], [[Неман]] и [[Днепар]]. За оваа цел турски воени заробеници почнуваат да копаат канал за врска, што се покажува многу тешко заради доломитот низ кој треба да биде прокопан. Освен тоа се установува дека Вента не доволно широка и длабока за пловидба на бродови. Изградбата е прекината во 1831 година, а прокопувањето на каналот околу водопадот, 30 години подоцна. Остатоците од тој канал се гледаат и во наше време.<ref name="LNM"/><ref name="Lauku">{{икона|ru}} [http://www.celotajs.lv/ru/e/ventasrumba Lauku ceļotājs/Водопад на реке Венте]</ref> == Риболов == И во денешно време од брзаците се вади големо количество риба.<ref name="Rut"/> Двапати во годината, во април и октомври, се јавува интересен феномен – рибите се упатуваат нагоре по реката за да се мрестат и се обидуваат да го поминат водопадот со прескокнување по воздух.<ref name="Водопади"/><ref name="NTD"/> Затоа градот Кулдига го добил прекарот „Градот на летечките риби“.<ref name="Рамблер"/> == Околина == На 240 м од водопадот се наоѓа прочуениот во земјата Кулдигски тулен мост. Изграден е во 1874 година и е најдолгиот мост од тули во Европа кој е во функција.<ref name="Reinis"/><ref name="Вокруг"/> Изграден е по градежните стандарди на своето време, па по него можат да се разминат две колски запреги.<ref name="Водопади"/> Ширината му е 8 m, а должината 164 m. Изграден е по модел на мостот на реката Мозел во Германија, кој е подигнат уште во времето на Римското ЦарствоРимската Империја. Реставриран е во 2008 година и денес е во експлоатација.<ref name="Вокруг"/> Покрај реката и водопадот направена е дрвена патека за прошетки и набљудување.<ref name="Lauku"/> Го посетуваат преку 130 000 туристи годишно.<ref name="NTD"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Venta Rapid}} * [http://virtuallatvia.lv/Tours/Kurzeme/Kuldiga/VentasRumba/flash/VentasRumba.html Ventas Rumba - 360° virtual tour] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201204042530/https://www.virtuallatvia.lv/Tours/Kurzeme/Kuldiga/VentasRumba/flash/VentasRumba.html |date=2020-12-04 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=44nA2f4_UGE Водопадот] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Водопади]] [[Категорија:Водопади во Латвија]] [[Категорија:МСЗП-Категорија III]] ctpu12huxad4i6xawjx731eba3tp8jj 0 1178087 5583099 5494306 2026-06-26T21:40:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583099 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name = Веселите жени од Виндзор |image = FirstFolioMerryWives.jpg |caption = Факсимил од [[прво фолио|првото фолио]] од 1623 година |author = [[Вилијам Шекспир]] |title_orig = The Merry Wives of Windsor | series = |country = [[Англија]] |language = [[англиски јазик|англиски]] |pub_date = 1602 }} '''Веселите жени од Виндзор''' ({{langx|en|The Merry Wives of Windsor }}) – [[комедија]] од [[Вилијам Шекспир]], првпат издадена во 1602 година, но веројатно напишана пред 1597 година. ==Контекст== Оваа комедија била напишана за помалку од две недели на барање на [[кралица]]та [[Елизабета I|Елизабета I од Англија]] која сакала повторно да го види Фалстаф кој претходно се појавил во [[драма]]та [[Хенри IV (Шекспир)|Хенри IV]]. ==Заплет== Сер Џон Фалстаф решава да им се додворува на госпоѓите Рабуш и Плиткавода, две весели буржујки од Виндзор за да излезе од тешката финансиска криза во која се наоѓа. Истото љубовно писмо тој им го испраќа и на двете госпоѓи. Кога двете пријателки го откриваат овој маневар, решаваат да се пошегуваат на сметка на невештиот голем заводник. Госпоѓа Плиткавода го повикува Фалстаф да дојде кај неа кога мажот ѝ не е дома. Фалстаф прифаќа и оди на состанокот. Господинот Плиткавода, известен, се враќа дома. При пристигањето на мажот, Фалстаф, со извесни тешкотии се крие во кошница за валкани алишта кои треба да се носат на перење, a која слугите ја истураат во [[Темза]]. Госпоѓа Плиткавода повторно го повикува Фалстаф и приказната се повторува. Овој пат, мажот ѝ се враќа дома преправен во жена. Мислејќи дека има работа со вештерка, Фалстаф буквално скока надвор од куќата. Двете госпоѓи им ја објаснуваат ситуацијата на нивните мажи и сите решаваат да се пошегуваат со Фалстаф за последен пат. Госпоѓите Плиткавода и Рабуш договараат ноќен состанок во Виндзорската шума, наговарајќи го да се преправи во фантом за да не биде препознаен. Фалстаф радо прифаќа. Во меѓувреме, на Ана Рабуш, ќерката на госпоѓа Рабуш, ѝ се додворуваат тројца претенденти. Сушко, изборот на татко ѝ , доктор Кајус, изборот на мајка ѝ, и на крајот младиот убав Фентон со кој таа сака да се омажи. Сите се договараат за состанок во шумата. Ана им бега на двајцата претенденти кои не ги сака. Таа бега со Фентон и се мажи со него. Фалстаф го исмеваат група деца преправени во самовили и џуџиња. ==Лица== * Сер Џон Фалстаф * Фентон * Шупелко, окружен судија * Сушко, роднина на Шупелко * Господин Плиткавода, благородник од Виндзор * Господин Рабуш, благородник од Виндзор * Вилијам Рабуш, син на господин Рабуш * Сер Хју Еванс, велшки поп * Доктор Кајус, француски лекар * Гостилничар * Намќор, придружник на Фалстаф * Пиштол, придружник на Фалстаф * Немтур, придружник на Фалстаф * Робин, [[паж]] на Фалстаф * Наивко, слуга на Сушко * Рагби, слуга на доктор Кајус * Госпоѓа Плиткавода * Госпоѓа Рабуш * Госпоѓица Ана Рабуш, нејзина ќерка заљубена во Фентон * Госпоѓа Брзофатка, слугинка на доктор Кајус ==Веселите жени од Виндзор на македонски јазик== Оваа комедија на македонски јазик ја превел [[Драги Михајловски]] и е достапна на [[семрежје]]то. ==Надворешни врски== {{wikiquote}} {{wikisource|en}} {{commons}} *[http://cc.org.mk/index.php?option=com_docman&task=doc_details&Itemid=32&gid=78 Веселите жени од Виндзор - Вилијам Шекспир (превод на македонски: Драги Михајловски)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170906013810/http://cc.org.mk/index.php?option=com_docman&task=doc_details&Itemid=32&gid=78 |date=2017-09-06 }} на Криејтив комонс Македонија *[http://william-shakespeare.classic-literature.co.uk/the-merry-wiues-of-windsor/ ''The Merry Wives of Windsor'' ] – HTML version of this title. *[http://www.gutenberg.org/etext/2237 ''The Merry Wives of Windsor''] at [[Project Gutenberg]] *[http://www.maximumedge.com/shakespeare/merrywives.htm ''The Merry Wives of Windsor''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120528172923/http://www.maximumedge.com/shakespeare/merrywives.htm |date=2012-05-28 }} – Searchable, scene-indexed version of the play. *[http://www.rsc.org.uk/picturesandexhibitions/action/viewExhibition?exhibitionid=4&sectionid=3 Royal Shakespeare Company photos and information relating to performances and background of ''The Merry Wives of Windsor'' through the years] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050906224919/http://www.rsc.org.uk/picturesandexhibitions/action/viewExhibition?exhibitionid=4&sectionid=3 |date=2005-09-06 }} *[http://www.rscshakespeare.co.uk/merryWives.html RSC Plot Summary and list of performances and actors] *[http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/reviews/article-1027854/Merry-Wives-Windsor-Wills-Wives-merry.html ''The Merry Wives of Windsor'' at Shakespeares Globe (Daily Mail UK)] {{Вилијам Шекспир}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Англиска книжевност]] [[Категорија:Англиски комедии]] [[Категорија:Комедии од Вилијам Шекспир]] f8z25p7bjw9e2jq7c85woo9z9yb1ip7 0 1182693 5583060 4109066 2026-06-26T20:26:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583060 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Sv. Kliment - Velgoshti 01.JPG|мини|десно|300п|Црквата [[Црква „Св. Климент“ - Велгошти|„Св. Климент“]] е седиште на Велгошката парохија]] '''Велгошка парохија''' — православна парохија на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква - Охридска архиепископија]], дел од [[Охридско архијерејско намесништво|Охридското архијерејско намесништво]] на [[Дебарско-кичевска епархија|Дебарско-кичевската епархија]]. Нејзиното седиште е во [[Црква „Св. Климент Охридски“ - Велгошти|црквата „Св. Климент“]] во селото [[Велгошти]]. Моментално, парохиски свештеник е [[Никола Кипријанов]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dke.org.mk/index.php/namesnistva#vel|title=Велгошка парохија|language=mk-MK|accessdate=2019-12-16}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во составот на оваа [[парохија]] е само селото [[Велгошти]]. == Цркви == Ова е список на црквите во парохијата.<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Можно е списокот да е нецелосен. {| class="wikitable" |- ! име ! место ! изградена ! слика |- | [[Црква „Св. Климент“ - Велгошти|Црква „Св. Климент“]] | [[Велгошти]] | 1872<br>(главна парохиска црква) | [[Податотека:Sv. Kliment - Velgoshti 02.JPG|100п]] |- | [[Црква „Св. Димитриј“ - Велгошти|Црква „Св. Димитриј“]] | Велгошти | 1983 | [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Велгошти 3.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Недела“ - Велгошти|Црква „Св. Недела“]] | Велгошти | 1981 | [[Податотека:Црква „Св. Недела“ - Велгошти 5.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Велгошти|Црква „Св. Илија“]] | Велгошти | 1937 | [[Податотека:Sv. Ilija Velgoshti 04.JPG|100п]] |- | [[Црква „Св. Преполовение“ - Велгошти|Црква „Св. Преполовение“]] | Велгошти | 1974 | |- | [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Велгошти|Црква „Св. Петар и Павле“]] | Велгошти | 2010 | [[Податотека:Sv. Petar i Pavle - Velgosti 01.JPG|100п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Велгошти|Црква „Св. Богородица“]] | Велгошти | {{римски|15}} век | [[Податотека:Црква „Св. Богородица“ - Велгошти 7.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Велгошти (стара црква)|Стара Црква „Св. Никола“]] | Велгошти | {{римски|20}} век | |- | [[Црква „Св. Никола“ - Велгошти (нова црква)|Нова Црква „Св. Никола“]] | Велгошти | 1995 | [[Податотека:Velgošti crkviče.JPG|100п]] |- | [[Црква „Св. Петка“ - Велгошти|Црква „Св. Петка“]] | Велгошти | 1860 | [[Податотека:Velgoshki Manastir 7.JPG|100п]] |- |} == Поврзано == * [[Охридско архијерејско намесништво]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Velgošti Parish}} * [http://www.dke.org.mk/index.php/namesnistva#vel Страница на Дебарско-кичевската епархија]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{coord|41|8|2|N|20|50|13|E|display=title|type:landmark_region:MK}} [[Категорија:Велгошка парохија| ]] [[Категорија:Охридско архијерејско намесништво]] [[Категорија:Парохии на МПЦ]] fal8nhmhfco2ibkd9hy6qg979dffhcy 0 1183349 5583113 5303882 2026-06-26T23:04:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583113 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Виктор Ангелов | image = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1994|3|27}} | cityofbirth = {{роден во|Дортмунд}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|MKD}} [[Македонија]] | height = {{height|m=1.80}} | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Ujpest}} | clubnumber = 17 | youthyears1 = 2009 | youthclubs1 = {{Fb team Borussia Dortmund}} | youthyears2 = 2010–2011 | youthclubs2 = {{Fb team Rabotnički Skopje}} | youthyears3 = 2010–2011 | youthclubs3 = → {{Fb team Schalke 04}} | years = 2011–2013 <br/>2013 <br/> 2013–2015 <br/>2016– | clubs = {{Fb team Rabotnički Skopje}}<br/>→ {{Fb team Teteks}}<br/>{{Fb team Metalurg Skopje}}<br/>{{Fb team Ujpest}} | caps = 34 <br/>2 <br/>58 <br/>28 | goals = 4) <br/>(0) <br/>(6) <br/>(2 | nationalyears1 = 2010–2011 | nationalteam1 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 18 година|Македонија 18]] | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2012–2013 | nationalteam2 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 19 година|Македонија 19]] | nationalcaps2 = 10 | nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2014–2017 | nationalteam3 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 21 година|Македонија 21]] | nationalcaps3 = 15 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2015- | nationalteam4 = {{flagsport|MKD}} [[Македонска фудбалска репрезентација|Македонија]] | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4 = 0 |pcupdate = {{date|2017-11-11}} |ntupdate = {{date|2017-11-11}} }} '''Виктор Ангелов''' (р. {{роден|27|март|1994}} во {{роден во|Дортмунд}}) — [[Македонија|македонски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Ујпешт|Ујпешт]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uk.soccerway.com/players/viktor-angelov/129625/|title=Виктор Ангелов|publisher=Soccerway|accessdate=2017-11-11|archive-date=2016-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630112725/http://uk.soccerway.com/players/viktor-angelov/129625/|url-status=dead}}</ref> и на [[Фудбалска репрезентација на Македонија|македонската репрезентација]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.hlsz.hu/hirek/angelov-bardhitol-hallott-a-lilakrol.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160411065129/http://www.hlsz.hu/hirek/angelov-bardhitol-hallott-a-lilakrol.html |date=2016-04-11 }} *{{Soccerway|viktor-angelov/129625}} {{Состав на ФК Ујпешт}} {{Состав на Македонија на Европското првенство за играчи под 21 година 2017}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Виктор}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени на 27 март]] [[Категорија:Родени во 1994 година]] [[Категорија:Македонски фудбалери]] [[Категорија:Германци со македонско потекло]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ујпешт]] fpup7rr3nrihciyjbzqxxdawsodhg3m 0 1183395 5582908 5303764 2026-06-26T14:24:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582908 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = {{знамеикона|Црна Гора}} Бојан Санковиќ | image = | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1993|11|21}} | cityofbirth = {{роден во|Книн}} | countryofbirth = [[Хрватска]] | height = {{height|m=1.77}} | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = [[ФК Ујпешт|Ујпешт]] | clubnumber = 18 | youthyears1 = 2007–2012 | youthclubs1 = [[ФК Младост Подгорица|Младост Подгорица]] | years = 2012–2013 <br/>2013– | clubs = [[ФК Младост Подгорица|Младост Подгорица]]<br/>[[ФК Ујпешт|Ујпешт]] | caps = 28 <br/>71 | goals = 0) <br/>(1 |pcupdate = {{date|2017-11-11}} }} '''Бојан Санковиќ''' (р. {{роден|21|ноември|1993}} во {{роден во|Книн}}) — [[Црна Гора|црногорски]] [[фудбалер]] кој моментално игра за унгарскиот прволигаш [[ФК Ујпешт|Ујпешт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uk.soccerway.com/players/bojan-sankovi/261771/|title=Бојан Санковиќ|publisher=Soccerway|accessdate=2017-11-12|archive-date=2016-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630115519/http://uk.soccerway.com/players/bojan-sankovi/261771/|url-status=dead}}</ref> == Статистика == {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !rowspan="2"|Клуб !rowspan="2"|Сезона !colspan="2"|Лига !colspan="2"|Куп !colspan="2"|Лига Куп !colspan="2"|Европа !colspan="2"|Сумирано |- !Настапи !Голови !Настапи !Голови !Настапи !Голови !Настапи !Голови !Настапи !Голови |-||-||-||-|- |rowspan="4" valign="center"|'''[[ФК Младост Подгорица|Младост Подгорица]]''' |- |[[2012–13 Црногорска Прва Лига|2012–13]] |28||0||4||0||0||0||0||0||1||0 |- |[[2013–14 Црногорска Прва Лига|2013–14]] |0||0||0||0||0||0||5||0||5||0 |- |- style="font-weight:bold; background-color:#eeeeee;" |Сумирано||28||0||4||0||0||0||5||0||37||0 |- |rowspan="4" valign="center"|'''[[ФК Ујпешт|Ујпешт]]''' |- |[[2013–14 Немзети Бајноксаг I|2013–14]] |17||0||5||1||4||0||0||0||26||1 |- |[[2014–15 Немзети Бајноксаг I|2014–15]] |4||0||0||0||1||0||0||0||1||0 |- |- style="font-weight:bold; background-color:#eeeeee;" |Сумирано||17||0||5||1||5||0||0||0||27||1 |- |- style="font-weight:bold; background-color:#eeeeee;" |rowspan="2" valign="top"|'''Кариера''' |- |'''45'''||'''0'''||'''9'''||'''1'''||'''5'''||'''0'''||'''5'''||'''0'''||'''64'''||'''1''' |- |} ''Табелата се однесува само на настапи кои ги имал фудбалерот до 3 септември 2014 година.'' == Титули == === Клупски === ====[[ФК Ујпешт|<span style="position:relative; font-size:1.1em; color:#26266c;">Ујпешт</span>]] ==== *[[Унгарски Куп]] **Шампион: [[2013–14 Унгарски Куп|2013–14]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://web.archive.org/web/20250820150900/https://www.mlsz.hu/player/?itemId=574802 MLSZ] {{hu icon}} *{{Soccerway|bojan-sankovi/261771}} {{Состав на ФК Ујпешт}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Санковиќ, Бојан}} [[Категорија:Црногорски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ујпешт]] [[Категорија:Родени на 21 ноември]] 9cdr4vxfh44dcem2zz8z1nhvpvj7c40 0 1190706 5582987 5569216 2026-06-26T17:35:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582987 wikitext text/x-wiki '''Бургундско вино''' или '''бургоњ''' ({{langx|fr|Bourgogne, vin de Bourgogne}}) — вино направено во областа [[Бургундија]], источна [[Франција]], во долините и падините на запад на реката [[Сона]], притока на [[Рона]]. Најпознатите вина произведени тука—оние кои вообичаено се нарекуваат „бургундски вина“, се суви црвени вина направени од Пино ноар грозје и бели вина направени од [[Шардоне]] грозје. Црвени и бели вина исто така се прават од други сорти грозје, како што се Гамај и Алиготе како и мали количества на розе и пенливи вина. == Историја == [[Податотека:Harvest_in_Chablis_Premier_Cru_Fourchaume_1.jpg|лево|мини|Време на берба]] Археолошки докази го утврдуваат [[лозарство]]то во Бургундија како почетокот на вториот век од нашата ера, иако [[Келти]]те можеле да го зголемуваат одгледувањето на виновата лоза во регионот пред [[Римски период|Римското]] освојување на [[Галија]] во 51&nbsp;г. п.н.е. Грчките трговци, за кои лозарството се практикувало уште од доцниот неолитски период, ја основале Масалија околу 600 п.н.е. и се тргувало многу до долината Рона, каде што Римјаните првпат стигнале во вториот век п.н.е. Најраната снимена пофалба за вината на Бургундија била напишана во 591 година.<ref>{{Наведена книга|url=http://archive.org/details/oxfordcompaniont00janc|title=The Oxford companion to wine|last=Internet Archive|first=Jancis|date=2006|publisher=Oxford ; New York : Oxford University Press|isbn=978-0-19-860990-2}}</ref> == Одлики == [[Податотека:Étiquette-col-bourgogne-1984.png|мини|Етикета употребена на вратот на шишето од 1984 година, покажувајќи го грбот на Бургундија]] [[Податотека:White_burgundy_meursault.jpg|лево|мини|Бело вино од Бургундија]] Бургундското вино е на некој начин [[Тероар|најтероарски]] регион во Франција. Огромно внимание се посветува на потеклото, и во кој од 400-те видови почви во регионот се одгледува грозјето за виното.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thewinedoctor.com/regionalguides/burgundypartone.shtml|title=Burgundy Wine Guide|work=www.thewinedoctor.com|accessdate=2026-06-01|archive-date=2013-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329112248/http://www.thewinedoctor.com/regionalguides/burgundypartone.shtml|url-status=dead}}</ref> == Производство == Во 2003 година, бургундските лозја (вклучувајќи го Шабли, но без Божоле) опфаќале вкупно 28.530 хектари. Кот д'Ор како целина, вклучувајќи ги Горните Кот де Бон и Горните Кот де Нуи, опфаќале 8.000 хектари, од кои срцето на Кот де Нуи опфаќаше 1.700 хектари, а Кот де Бон 3.600 хектари. Општо земено, малите одгледувачи го продаваат своето грозје на поголеми производители, трговци наречени негоцијанти, кои го мешаат и го флашираат виното. Околу 115-те негоцијанти кои го произведуваат поголемиот дел од виното контролираат само околу 8% од површината. Индивидуалните одгледувачи имаат околу 67% од површината, но произведуваат и пласираат на пазарот само околу 25% од виното. Некои мали винарии произведуваат само 100-200 гајби годишно, додека многу производители прават неколку илјади гајби годишно. == Видови грозје == Од белите сорти грозје, [[Шардоне]] е најчеста сорта. Друго грозје што се наоѓа во регионот, Алиготе, има тенденција да произведува поевтини вина кои имаат поголема киселост. Алиготе од Бургундија е виното што традиционално се користи за пијалокот Кир, каде што се меша со ликер од црна рибизла. [[Совињон блан]] се одгледува и во апелационата област Сен Бри. Вината Шабли, Макон и белите вина Кот д'Ор се произведуваат претежно од 100% грозје Шардоне. Од црвеното грозје, поголемиот дел од производството во Кот д'Ор е фокусирано на грозјето [[Пино ноар]], додека грозјето Гаме се одгледува во Божоле. Во регионот Кот де Нуи, 90% од производството е црвено грозје. Правилата за црвените апелациона област Бургундија, од регионално до гран кру ниво, генерално дозволуваат мешање до 15% од белите сорти грозје Шардоне, Пино блан и Пино гри, но ова не е широко практикувано денес. == Поврзано == * [[Бордо]] * [[Француски вина]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20130405004625/http://www.burgundy-wines.fr/ Официјална веб-страница за вина од Бургундија] * [http://www.burgundy-report.com/ Бургундски извештај] * [http://www.thewinedoctor.com/regionalguides/burgundypartone.shtml Вински доктор: Винската географија на Златниот брег] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130329112248/http://www.thewinedoctor.com/regionalguides/burgundypartone.shtml |date=29 March 2013 }} * [http://www.thewinedoctor.com/regionalguides/burgundyparttwo.shtml Вински доктор: Винската географија на Шабли, Кот Шалоне, Маконе и Божоле.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130311212440/http://thewinedoctor.com/regionalguides/burgundyparttwo.shtml |date=11 March 2013 }} [[Категорија:Светско наследство во Франција]] [[Категорија:Вина]] 4z2dwclnf4rdjx6m52iaq812jqj43sy 0 1192497 5582911 5052140 2026-06-26T14:39:21Z Orce Wiki 121850 Додаден опис и распространетост, навод, галерија, таксонска лента, категории и ситни измени 5582911 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Томпсонова чуваркуќа<br>''Sempervivum thompsonianum'' |image = Sempervivum tompsonianum.jpg |regnum = [[Растенија]] |unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] |unranked_classis = [[Евдикоти]] |unranked_ordo = [[Јадрени евдикоти]] |ordo = [[Каменоломковидни]] |familia = [[Crassulaceae]] |genus = [[Чуваркуќа (род)|Чуваркуќа]] |species = '''''S. thompsonianum''''' |binomial = ''Sempervivum thompsonianum'' |binomial_authority = R. S. Wale, 1940 |}} '''Томпсонова чуваркуќа'''<ref name = "C132">Wale, 1940 ''In: Quart. Bull. Alp. Gard. Soc. 8: 210''</ref> ([[науч.]] ''Sempervivum thompsonianum'') — локален македонски флористички ендемит од родот [[Чуваркуќа (род)|чуваркуќа]] (''Sempervivum)'' и семејството [[дебелци]] (''Crassulaceae)'', познат само за субалпскиот и алпскиот појас на планината [[Стогово]], односно од 1850 до 2270 метри [[н.в.]]<ref>''Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed) (12 маrs 2014). ”Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.”. Species 2000: Reading, UK. ''</ref><ref name=":0" /> == Опис и распространетост == Томпсоновата чуваркуќа претставува [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]], со месести листови групирани во густи и мали, речиси сферични розети со дијаметар до 2 см и со тенки изданоци. Цветното стебло достигнува височина од 8 до 12 см и е покриено со бројни и издолжени жлездести влакна. [[Лист|Листовите]] се елиптично-ланцетни, а највнатрешните речиси целосно ланцетни, долги 11-14 мм и широки 3-4 мм, најшироки во средината, со врв што постепено се стеснува. Од двете страни имаат густи жлездести влакна, а по рабовите влакната се 3-4 пати подолги и посилни, речиси четинести, со темноцрвен врв. Листовите на [[Стебло|стеблото]] се потесни, до 15 мм долги, постепено заострени и исто така густо влакнести. [[Цвет|Цветовите]] имаат 10-11 делови и се групирани во кратки цимозни гранчиња со по неколку цветови, што го прави [[Соцветие|соцветието]] многу збиено. Ливчињата на чашката се ланцетни, долги околу 5 мм, зелени по боја, со врв што постепено се стеснува и добива црвенкава нијанса, густо покриени со жлездести влакна. Венечните ливчиња се тесно ланцетни, долги 9-10 мм и широки 1,5-2 мм, со врв што се издолжува во остар завршеток. Во долниот дел се жолти или розовкасти, рабовите се белузлави, а долната страна има жолто-зелена нијанса и е покриена со густи жлездести влакна. [[Прашник|Прашниците]] се пократки од венечните ливчиња; филаментите се пурпурни во горниот дел, розови кон средината, а во основата речиси белузлави и влакнести; антерите се розови. Мешунчињата се темнокафеави, со ретки жлездести влакна и со издолжени темновиолетови, речиси црни столпчиња.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1044}}</ref> == Галерија == <gallery heights="200"> Податотека:Sempervivum thompsonianum - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Томпсонова чуваркуќа (Sempervivum thompsonianum) </gallery> == Наводи == {{наводи}}{{Таксонска лента}} {{рв|Sempervivum × thompsonianum}} [[Категорија:Чуваркуќи]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Стогово]] [[Категорија:Дебелци]] [[Категорија:Флора на Европа]] hixlw254w6ncvnl0zfmgn73kzqri3ro 0 1195013 5582907 5407762 2026-06-26T14:11:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582907 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography 2 | image = Bojan Bogdanovic (cropped).jpg | image_size = 250px | caption = Богдановиќ со Визардс во 2017 | name = Бојан Богдановиќ | fullname = | position = [[Крило (кошарка)|крило]] | height = 2,01 м | weight = 103 кг | league = | team = {{Basket Detroit Pistons}} | number = 44 | nationality = {{flagsport|CRO}} [[Хрватска]] | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1989|4|18}} | birth_place = [[Сплит]] | birth_country= [[Хрватска]] | college = | draft = {{NBA Draft players|2011|2|31}} | draft_team = {{Basket Miami Heat}} | career = 2004— | years = 2004–2005<br/>2005–2009<br/>2006–2008<br/>2008–2009<br/>2009<br/>2009–2011<br/>2011–2014<br/>2014–2017<br/>2017<br/>2017–2019<br/>2019–2022<br/>2022– | teams = {{Basket Zrinjski Mostar}}<br/>{{Basket Real Madrid}}<br/>→{{Basket Real Madrid B}}<br/>→{{Basket Murcia}}<br/>→{{Basket Real Madrid B}}<br/>{{Basket Cibona}}<br/>{{Basket Fenerbahce}}<br/>{{Basket Brooklyn Nets}}<br/>{{Basket Washington Wizards}}<br/>{{Basket Indiana Pacers}}<br/>{{Basket Utah Jazz}}<br/>{{Basket Detroit Pistons}} | nationalteamyears = 2010– | nationalteam = {{Naz|BKrep|CRO|M}} | updated = 13.05.2017 }} '''Бојан Богдановиќ''' ([[Мостар]], [[18 април]] [[1989]]) e [[Хрватска|хрватски]] [[кошарка]]р, [[Крило (кошарка)|крило]] на [[Детроит Пистонс]] во [[НБА]] и на [[Машка кошаркарска репрезентација на Хрватска|хрватската репрезентација]]. Роден во [[Мостар]], [[Босна и Херцеговина]], во младоста Богдановиќ играл [[фудбал]], но на возраст од 12 години се одлучил за [[кошарка]] и ја започнал својата кариера во екипата на [[ХКК Зрињски Мостар|Зрињски]]. Набргу потоа, заминал во шпанскиот великан [[КК Реал Мадрид|Реал Мадрид]], каде не успеал да се избори за поголема минутажа и по неколку сезони поминати на позајмици во 2009 година дошол во [[КК Цибона|Цибона]]. И покрај финансиските проблеми во клубот, Богдановиќ ги предводел ''Цибосите'' во [[Евролига]]та, а во сезоната 2010-2011 бил најдобар стрелец во [[АБА лига|Јадранската лига]]. Во турскиот [[КК Фенербахче|Фенербахче]] созреал како играч и освоил неколку трофеи како [[Суперлига на Турција (кошарка)|првенството]] и [[Кошаркарски куп на Турција|купот]] на Турција, а се истакнал и во европските натпреварувања. Врвот на својата кариера, Богдановиќ го достигнал со влегувањето во [[НБА]], каде играјќи за [[Бруклин Нетс]] соборил неколку рекорди на [[Дражен Петровиќ]]. Во неговата [[руки]] сезона, бил избран во втората идеална постава на новаците во НБА лигата за сезоната 2014-2015. Во долгата НБА кариера, покрај за Нетс играл уште и за [[Вашингтон Визардс]], [[Индијана Пејсерс]], [[Јута Џез]] и [[Детроит Пистонс]]. Во периодот меѓу 2005 и 2009 година, тој ги претставувал младинските селекции на Хрватска под 16, 18 години и 20 години. Од 2010 година, ја претставува [[Машка репрезентација на Хрватска|сениорската репрезентација]]: со селекцијата на Хрватска учествувал на 2 [[Светско првенство во кошарка|светски првенства]] (2010 и 2014), 5 [[Европско првенство во кошарка|европски првенства]] (2011, 2013, 2015 и 2017, 2022 година) и една [[Кошарка на Летните олимписки игри|Олимпијада]] (2016). == Клупска кариера == ===Почетоци, Зрињски, Реал Мадрид и Мурсија=== Роден во [[Мостар]] во [[Босна и Херцеговина]], Богдановиќ израснал играјќи [[фудбал]] до својата 15-та година,<ref name=":15">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Nba/20-03-2019/nba-bogdanovic-indiana-pacers-bojan-33066309866.shtml|title=Nba, Bogdanovic: il calciatore mancato che rilancia Indiana|access-date=22 април 2019|archive-date=2022-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927173414/https://www.gazzetta.it/Nba/20-03-2019/nba-bogdanovic-indiana-pacers-bojan-33066309866.shtml|url-status=dead}}</ref> возраст на која неговиот татко го убедил дека е подобро за него да игра [[кошарка]] иако Бојан бил убеден дека може да биде успешен во фудбалот со доаѓањето да игра за [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|хрватската репрезентација]].<ref name=":15" /> Својата кошаркарска кариера ја започнал во локалниот тим [[ХКК Зрињски Мостар|Зрињски Мостар]], истиот во кој претходно тренирал фудбал, правејќи го своето деби за првиот тим на многу рана возраст.<ref name="košarka">Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-odlazak-u-cibonu-bio-mi-je-mozda-najbolji-potez-u-karijeri-957504 Bogdanović: Odlazak u Cibonu bio mi je možda najbolji potez u karijeri] Večernji list, 27. kolovoza 2014. (pristupljeno 7. travnja 2018.)</ref> Тој бил забележан од [[КК Реал Мадрид|Реал Мадрид]], кој го купил во 2005 година, а потоа го оставил на уште една година (на позајмица) во Зрињски.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.vecernji.hr/premium/leteci-mostarac-sa-16-godina-bez-straha-u-paklu-tuzle-i-trebinja-616757|title=Leteći Mostarac: Sa 16 godina bez straha u paklu Tuzle i Trebinja|date=22 септември 2013|language=hr|access-date=25 мај 2019}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.euroleague.net/item/57783|title=Cibona bags young forward Bojan Bogdanovic|language=en|access-date=7 февруари 2019}}</ref> По завршувањето на позајмицата, се вратил во Реал Мадрид каде одиграл неколку натпревари за првиот тим, но многу често бил испраќан во [[КК Реал Мадрид Б|Б тимот]] со кој го поминал најголемиот дел од времето на својот престој во ''кралевскиот клуб''.<ref name=":4"/> Дебитирал во Евролигата во сезоната 2007-2008, играјќи две минути во победата со 104-73 на домашен терен над [[КК Шорал Роан|Роан]]. Во 2008 година, тој бил позајмен на [[КК Мурсија|Мурсија]] со надеж дека ќе најде повеќе простор,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sportsport.ba/ino_kosarka/bojan-bogdanovic-u-murciji/6090|title=Бојан Богдановић у Мурсији|date=18 август 2008|work=sportsport.ba|accessdate=2 октомври 2014}}</ref> што не се случило бидејќи тој одиграл само 4 натпревари, враќајќи се по 6 месеци во Реал Мадрид во јануари 2009 година.<ref name=":6" /><ref>{{Cite web|url=http://www.acb.com/redaccion.php?id=54886|title=El CB Murcia anuncia la rescisión del contrato de Bojan Bogdanovic|language=es|access-date=7 февруари 2019|archivedate=22 ноември 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111122204113/http://acb.com/redaccion.php?id=54886|dead-link=yes}}</ref> По враќањето во Реал Мадрид, под водството на новиот тренер [[Еторе Месина]], Богдановиќ не бил сигурен дали ќе добие права шанса. Кон крајот на сезоната се споменувало негово заминување во [[КК Цибона|Цибона]],<ref>{{Cite web |url=http://sportske.jutarnji.hr/index.php?cmd=show_clanak&clanak_id=12516 |title=Bojan Bogdanović dolazi u Cibonu, Troha zatražio raskid ugovora! |archive-url=https://web.archive.org/web/20090826043514/http://sportske.jutarnji.hr/index.php?cmd=show_clanak&clanak_id=12516 |archive-date=26. kolovoza 2009. |access-date=23. srpnja 2009.}}</ref> но проблемот околу неговото доаѓање во хрватската метропола бил договорот со Реал. ===Цибона=== [[Податотека:Bojan Bogdanović 2010.jpg|thumb|mini|left|150px|Богдановиќ со [[КК Цибона|Цибона]] во 2010 година.]] Во август 2009 година, тој го раскинал договорот со Реал Мадрид и потпишал четиригодишен договор со [[КК Цибона|Цибона]] како слободен играч.<ref>{{cite web |url=http://www.kosarka.hr/main.asp?dir=news&newsid=28791 |title=Bogdanović četiri godine u Ciboni |archive-url=https://web.archive.org/web/20100213110925/http://www.kosarka.hr/main.asp?dir=news&newsid=28791 |archive-date=13 февруари 2010 |access-date=18 август 2009}}</ref> Во првата полусезона многу осцилира во својата игра. Така, во победата над [[КК Партизан|Партизан]] во [[Белград]] ги промашил сите три шута од поле и не се запишал меѓу стрелците.<ref>Bruno Blumenschein. [https://www.vecernji.hr/sport/cibona-srusila-partizan-u-beogradu-34447 Cibona srušila Partizan u Beogradu!] Večernji list, 14. listopada 2009. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Од друга страна, во победата над [[КК Широки|Широки]] во АБА лигата два месеци подоцна, тој постигнал 16 поени.<ref>Totalsport. [https://www.vecernji.hr/sport/cibona-i-cedevita-uspjesni-zadar-ne-71597 Cibona i Cedevita uspješni, Zadar ne] Večernji list, 23. prosinca 2009. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> На почетокот на декември 2009 година, ФИБА Европа го вклучил во кандидатурата за најдобар млад кошаркар на годината.<ref>Totalsport. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-i-prostran-kandidati-za-mladog-kosarkasa-godine-59747 Bogdanović i Prostran kandidati za mladog košarkaša godine] Večernji list, 1. prosinca 2009. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Две недели подоцна, во јануари 2010 година, тој постигнал 11 поени во победата на Цибона над [[КК АСВЕЛ|АСВЕЛ]] на [[Кошаркарски центар „Дражен Петровиќ“|домашен терен]], со што им помогнал да стигнат до најдобрите 16 тимови во [[Евролига 2009-2010|Евролигата]].<ref>Bruno Blumenschein. [https://www.vecernji.hr/sport/cibona-na-krilima-fantasticne-publike-do-top-16-79488 Cibona na krilima fantastične publike do Top 16!] Večernji list, 14. siječnja 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> На почетокот на март 2010 година, во победата на Цибона против [[КК Химки|Химки]], тој постигнал 22 поени (6 тројки од 6 обиди) со 9 скока и една асистенција, што му ја донела титулата за најкорисен играч на играта. Подоцна бил прогласен за најдобар поединец на 5. коло во Топ 16 фазата на Евролигата.<ref>Totalsport. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-najbolji-pojedinac-5-kola-top-16-106058 Bogdanović najbolji pojedinac 5. kola Top 16] Večernji list, 5. ožujka 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Веќе следниот месец, добил понуди од атинските гиганти [[КК Олимпијакос|Олимпијакос]] и [[КК Панатинаикос|Панатинаикос]].<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovica-zele-pao-i-olympiacos-simon-na-meti-valencije-121285 Bogdanovića žele Pao i Olympiacos, Simon na meti Valencije] Večernji list, 5. travnja 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Истиот месец, Богдановиќ ја одбил понудата и се пријавил на [[НБА драфт]]от.<ref>Totalsport. [https://www.vecernji.hr/sport/bojan-bogdanovic-prijavio-se-na-nba-draft-128883 Bojan Bogdanović prijavio se na NBA draft] Večernji list, 20. travnja 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Два дена подоцна, тој бил вклучен на 5-тото место на најдобри кошаркари во Евролигата, додека титулата му припадна на плејмејкерот на Барселона [[Рики Рубио]].<ref>Valentin Nikolić. [https://www.vecernji.hr/sport/rubio-najbolji-mladi-kosarkas-bogdanovic-peti-130076 Rubio najbolji mladi košarkaš, Bogdanović peti] Večernji list, 22. travnja 2018. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> На крајот од сезоната добил понуда од италијанскиот клуб [[Виртус Рома]], но ја одбил поради неизвесната минутажа и статусот на лидер во Цибона.<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/znam-da-ce-me-cuvati-tomas-spreman-sam-za-taj-izazov-207518 Bojan Bogdanović: "Znam da će me čuvati Tomas, spreman sam za taj izazov"] Večernji list, 26. listopada 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Следната сезона, во натпреварот од првото коло на Евролигата, Богдановиќ ја предводел Цибона со 28 поени во поразот од [[КК Барселона|Барселона]]. Благодарение на неговата игра, не се оствариле предвидувањата на јавноста дека Цибона, која тогаш била во хаос, ќе претрпи рекорден пораз од каталонците. Напротив, Цибона одолевала во поголемиот дел од натпреварот и на крајот изггубила со 14 разлика.<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-zabio-28-koseva-kao-rubio-i-navarro-zajedno-206263 Bogdanović zabio 28 koševa, kao Rubio i Navarro zajedno] Večernji list, 21. listopada 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> После натпреварот, [[Невен Спахија]], тогашниот тренер на Фенербахче, го нарекол Богдановиќ еден од најдобрите играчи во Европа.<ref>Igor Flak. [https://www.vecernji.hr/sport/spahija-bojan-je-ponajbolji-u-europi-208436 Spahija: Bojan je ponajbolji u Europi] Večernji list, 28. listopada 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Иако истата есен добил неколку понуди од европските клубови, тој сите ги одбил изјавувајќи дека "од инат ќе игра за Цибона".<ref>Igor Flak. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-znam-da-vec-sada-imam-ponude-ali-iz-inata-igrat-cu-za-cibonu-214789 Bogdanović: Znam da već sada imam ponude, ali iz inata igrat ću za Cibonu!] Večernji list, 15. studenoga 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Сезоната ја завршил како најдобар стрелец во [[АБА лигата]] за сезоната 2010-2011 со просек од 22 поени по натпревар.<ref>Jonathan Givony. [http://www.draftexpress.com/article/European-Roundup-Breakout-Bogdanovic-3583/ European Roundup: Breakout Bogdanovic] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180407053859/http://www.draftexpress.com/article/European-Roundup-Breakout-Bogdanovic-3583/ |date=2018-04-07 }} Draft Express, 17. studenog 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> И покрај новиот пораз од Барселона во Евролигата на домашен терен на крајот на ноември, Богдановиќ со 26 поени бил најдобар стрелец на натпреварот.<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/virozna-cibona-nije-imala-sanse-220411 Virozna Cibona nije imala šanse] Večernji list, 25. studenog 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> После поразот дошло до штрајк на целиот персонал на Цибона заради небрижноста на [[Загреб|Градот Загреб]] и неодлучноста на градоначалникот [[Милан Бандиќ]] за решавање на финансиските проблеми на клубот.<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/ne-udje-li-grad-sljedeci-tjedan-mnogi-ce-otici-iz-cibone-229497 Ne uđe li Grad sljedeći tjedan, mnogi će otići iz Cibone] Večernji list, 18. prosinca 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Во деновите на крах на Цибона, Богдановиќ постигнал 27 поени во поразот од [[КК Будуќност|Будуќност]] во [[Подгорица]].<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/cibona-opet-izgubila-zadar-i-zagreb-slavili-229702 Cibona opet izgubila, Zadar i Zagreb slavili] Večernji list, 18. prosinca 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Во наредните денови тој добил понуди од [[КК Макаби Тел Авив|Макаби]], [[КК Валенсија|Валенсија]], Фенербахче и [[Палаканестро Тревизо|Бенетон]].<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovica-mame-bogati-229955 Bogdanovića mame bogati] Večernji list, 19. prosinca 2010. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Сите ги одбил и останал верен на волците. Иако првиот натпревар во 2011 година го одиграл под инекции, во победата на Цибона над [[КК Цедевита|Цедевита]] уфрлил 20 поени.<ref>Igor Flak. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-cedevitu-je-bilo-slatko-popiti-238722 Bogdanović: Cedevitu je bilo slatko 'popiti'!] Večernji list, 12. siječnja 2011. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Во наредните недели, Цибона започнала да се опоравува од колапсот, па благодарение на паричната интервенција на [[Здравко Мамиќ]] и е отблокирана сметката.<ref>[https://www.vecernji.hr/sport/sljedeci-tjedan-deblokada-cibonina-racuna-254610 Sljedeći tjedan deblokada Cibonina računa] Večernji list, 19. veljače 2011. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> И покрај паричното опоравување, Цибона доживеала неколку порази во АБА лигата и во домашното првенството. Единствената светла точка за клубот била победата над [[КК Борик Пунтамика|Борик]] во домашното првенство, во која Богдановиќ покрај 28-те поени ја погодил и одлучувачката тројка за да и обезбеди пласман на Сибона во АБА лигата и останување во лигата за шампион.<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-protiv-borika-spasavao-ciboninu-sezonu-279858 Bogdanović protiv Borika spašavao Ciboninu sezonu] Večernji list, 23. travnja 2011. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> На крајот од сезоната, Богдановиќ ја прифатил понудата на [[КК Фенербахче|Фенербахче]] предводен од [[Невен Спахија]].<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/bojan-odlazi-radosevic-i-zubcic-ostaju-stane-li-klub-na-svoje-noge-292597 Bojan odlazi, Radošević i Zubčić ostaju stane li klub na svoje noge] Večernji list, 26. svibnja 2011. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Во сезоната 2010-2011, во Евролигата имал просек од 18 поени, а најефикасен бил во натпреварот против својот поранешен клуб Реал Мадрид со 28 поени.<ref name="killer">Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/premium/zovu-ga-babo-cro-killer-s-bospora-903809 Zovu ga Babo: Cro Killer s Bospora] Večernji list, 20. studenog 2013. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> ===Фенербахче=== На 19 јуни 2011 година, потпишал тригодишен договор со турскиот [[КК Фенербахче Улкер|Фенербахче Улкер]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kosarka.org/main.asp?dir=news&newsid=40362|title=Бојан Богдановић нови играч Фенербахчеа|date=19 јуни 2011|work=kosarka.org|accessdate=2 октомври 2014|archive-date=2011-06-22|archive-url=https://archive.today/20110622172406/http://kosarka.org/main.asp?dir=news&newsid=40362|url-status=bot: unknown}}</ref> Тој му се приклучил на клубот како трет [[Хрват]], заедно со капитенот [[Роко Лени Укиќ]], кој го предводел клубот до шампионската титула во претходната сезона, и поранешниот негов соиграч од Цибона, [[Марко Томас]].<ref>Ozren Maršić. [https://www.vecernji.hr/sport/tri-hrvata-u-fenerbahceu-to-je-odlicno-moramo-na-final-four-304614 Tri Hrvata u Fenerbahçeu: To je odlično, moramo na Final Four ] Večernji list, 28. lipnja 2011. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> На НБА драфтот еден месец подоцна, тој бил избран за прв пик во вториот круг (вкупно 31-ви) од [[Мајами Хит]], по што следела размена меѓу три клуба Мајами-Минесота-Њу Џерси, по што <br>[[Њу Џерси Нетс]] го добиле Богдановиќ.<ref>Antonela Vukorepa. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovica-kao-prvog-picka-druge-runde-uzeli-netsi-303789 Bogdanovića kao prvog "picka" druge runde uzeli Netsi] Večernji list, 24. lipnja 2011. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Неколку дена подоцна, челниците на Нетс изјавиле дека се воодушевени од Бојан и дека го посакуваат во своите редови следното лето. Богдановиќ изјавил дека „ќе му биде чест да игра во клубот на [[Дражен Петровиќ|Дражен]]“, но одлучил да ја помине сезоната во Турција.<ref>Antonela Vukorepa. [https://www.vecernji.hr/sport/odusevljeni-netsi-zelimo-bogdanovica-vec-sljedeceg-ljeta-304989 Oduševljeni Netsi: Želimo Bogdanovića već sljedećeg ljeta!] Večernji list, 28. lipnja 2011. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Веќе во првите натпревари во редовите на турскиот клуб во Евролигата постигнал по 19 поени против [[КК Билбао|Билбао]]<ref>Dejan Šmehil. [https://www.vecernji.hr/sport/hrvatski-okrsaj-u-bilbau-bogdanovic-zabio-19-banic-17-344836 Hrvatski okršaj u Bilbau - Bogdanović zabio 19, Banić 17] Večernji list, 9. studenog 2011. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> и [[КК Канту|Канту]].<ref>Dejan Šmehil. [https://www.vecernji.hr/sport/banic-odveo-bilbao-prvi-put-u-top-16-briljirali-i-ukic-te-bogdanovic-359306 Banić odveo Bilbao prvi put u TOP 16, briljirali i Ukić te Bogdanović!] Večernji list, 22. prosinca 2011. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Откако за време на Фајнал Форот во мај 2012 во [[Истанбул]] се сретнал со Богдановиќ, главниот менаџер на Њу Џерси Нетс изразил желба за доведување на хрватскиот кошаркар, по што тој побарал раскинување на договорот со турскиот клуб после една сезона бидејќи се чувствувал подготвен да оди во [[НБА]].<ref>[https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-zatrazio-raskid-ugovora-s-fenerbahceom-412707 Bogdanović zatražio raskid ugovora s Fenerbahčeom?] Večernji list, 22. svibnja 2012. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> [[Податотека:Bojan Bogdanović'13.JPG|thumb|right|Богдановиќ со [[КК Фенербахче Улкер|Фенербахче]] во 2013 година.]] И во втората негова сезона во Фенербахче, Богдановиќ имал впечтливи партии во Евролигата. Во првиот натпревар во ова натпреварување за 2013 година против Макаби, тој постигнал 15 поени вклучувајќи и една незаборавна тројка од половината на теренот.<ref>[https://www.vecernji.hr/sport/video-kakav-potez-bogdanovic-postigao-kos-sa-centra-496421 Kakav potez: Bogdanović postigao koš sa centra!] Večernji list, 10. siječnja 2013. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Во следните месеци, тој бил единствената светла точка во клубот кој бил далеку од најдобрата форма редејќи пораз за пораз во Евролигата. Во натпреварот против Сиена постигнал 22 поени,<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/tomic-pobijedio-planinica-22-kosa-bogdanovica-517537 Tomić pobijedio Planinića, 22 koša Bogdanovića] Večernji list, 1. ožujka 2013. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> а просекот во Top16 фазата на Евролигата му изнесувал 21,8 поени по натпревар,<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-zelim-u-nba-ali-da-ja-ne-platim-odstetu-530120 Bogdanović: Želim u NBA, ali da ja ne platim odštetu] Večernji list, 27. ožujka 2013. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> што го направило најдобар стрелец.<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-nba-sam-odgodio-zbog-obradovica-600180 Bogdanović: NBA sam odgodio zbog Obradovića] Večernji list, 20. kolovoza 2013. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Како резултат на таквиот просек, Нетси најавиле дека сакаат да го видат Богдановиќ во своите редови веќе следната сезона, а за тоа пишувале бројни странски медиуми, како Marca<ref>av. [https://www.vecernji.hr/sport/marca-tvrdi-bogdanovic-od-sljedece-sezone-u-netsima-560651 Marca tvrdi: Bogdanović od sljedeće sezone u Netsima] Večernji list, 28. svibnja 2013. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> и Yahoo Sports.<ref>av. [https://www.vecernji.hr/sport/bojan-bogdanovic-od-sljedece-sezone-u-brooklyn-netsima-580172 Bojan Bogdanović od sljedeće sezone u Brooklyn Netsima] Večernji list, 6. srpnja 2013. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Во февруари 2013 година, го освоил својот прв трофеј со Фенербахче откако клубот триумфирал во [[Кошаркарски куп на Турција|Купот на Турција]], совладувајќи го [[КК Галатасарај|Галатасарај]] во финалето. Брилијантните игри на [[Евробаскет 2013|Евробаскетот]] во Словенија ги пренел и во Фенербахче па во првото коло на Евролигата за [[Евролига 2013-2014|сезоната 2013-2014]], го предводел својот клуб до победата против украинскиот [[КК Будивељник|Будивељник]] со 21 кош.<ref>db. [https://www.vecernji.hr/sport/raspolozeni-bogdanovic-ubacio-21-kos-ukic-promasio-za-pobjedu-629277 Raspoloženi Bogdanović ubacio 21 koš, Ukić promašio za pobjedu] Večernji list, 17. listopada 2013. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Во четвртото коло го срушил [[КК Партизан|Партизан]] во Пионир со 26 поени<ref>Matija Majdak. [https://www.vecernji.hr/sport/fenerbahce-na-krilima-bogdanovica-pobijedio-u-pioniru-901877 Bogdanović srušio Partizan u Pioniru] Večernji list, 8. studenog 2013. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> а недела дена подоцна уфрлил 20 поени против Нантер, баш колку што му изнесувал и просекот во Евролигата во тој момент.<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-20-simon-opet-zabio-tricu-za-pobjedu-902982 Bogdanović 20, Simon opet zabio tricu za pobjedu] Večernji list, 15. studenoga 2013. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Одличните игри довеле до тоа ФИБА Европа да го предложи за најдобар играч за 2013 година.<ref>Damir Mrvec. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-srusio-cska-u-moskvi-poraz-planinica-907302 Bogdanović 'srušio' CSKA u Moskvi, poraz Planinića] Večernji list, 6. prosinca 2013. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Иако добил најмногу гласови меѓу љубителите на кошарката во Европа (28.370), стручното оценувачко жири на ФИБА му дале предност на французинот [[Тони Паркер]] (Паркер од навивачите добил 24.976 гласови).<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/parker-izabran-za-kosarkasa-godine-bogdanovic-je-najpopularniji-919883 Parker izabran za košarkaša godine, Bogdanović je najpopularniji] Večernji list, 7. veljače 2014. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Ниту 24 поени на Богдановиќ не му помогнале на Фенербахче да го совлада [[КК Олимпија Милано|Армани]], со што пласманот во четвртфиналето на Евролигата останал под знак прашање.<ref>Matija Majdak. [https://www.vecernji.hr/sport/feneru-nedovoljno-24-kosa-bogdanovica-ukic-zabio-vise-od-tomica-ali-ante-slavio-929751 Feneru nedovoljno 24 koša Bogdanovića; Ukić zabio više od Tomića, ali Ante slavio] Večernji list, 28. ožujka 2014. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> После поразот од [[КК Басконија|Басконија]], во кој Богдановиќ дал 14 поени, Фенербахче испаднал од Евролигата, но го освоил турското првенство на крајот од сезоната.<ref>Drago Hudika. [https://www.vecernji.hr/sport/fenerbahce-pretrpio-tezak-poraz-i-ispao-iz-eurolige-930850 Fenerbahçe pretrpio težak poraz i ispao iz Eurolige] Večernji list, 3. travnja 2014. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> Во јули 2014, турскиот прволигаш и Бруклин Нетс го договориле преминувањето на Богдановиќ во [[НБА]]. Со тоа Богдановиќ станал првиот хрват после пет години, кој заиграл во НБА и 14-ти во новата историја на Хрватска после осамостојувањето.<ref>Vanja Deželić. [https://www.vecernji.hr/sport/bojan-bogdanovic-putem-drazena-petrovica-odlazi-u-netse-949124 Bojan Bogdanović putem Dražena Petrovića, odlazi u Netse!] Večernji list, 8. srpnja 2014. (pristupljeno 6. travnja 2018.)</ref> ===Бруклин Нетс=== На 20 јули 2014 година, Богдановиќ потпишал тригодишен договор вреден 10 милиони американски долари со [[Бруклин Нетс]].<ref>[http://www.nba.com/nets/news/brooklyn-nets-sign-bojan-bogdanovic Brooklyn Nets Sign Bojan Bogdanovic] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140723172453/http://www.nba.com/nets/news/brooklyn-nets-sign-bojan-bogdanovic |date=23 July 2014 }}, nba.com; accessed 20 July 2016.</ref><ref>[https://www.sbnation.com/nba/2014/7/7/5878609/nets-sign-bojan-bogdanovic Nets agree to sign Bojan Bogdanovic to 3-year deal], sbnation.com; accessed 20 July 2016.</ref> Така, тој станал третиот хрват кој го облекол дресот на Нетс по [[Дражен Петровиќ]] и [[Зоран Планиниќ]].<ref name="pare">Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/bojan-bogdanovic-ce-biti-treci-mostarac-koji-ide-u-netse-952056 Bojan Bogdanović će biti treći Mostarac koji ide u Netse] Večernji list, 24. srpnja 2014. (pristupljeno 7. travnja 2018.)</ref> Своето деби во НБА лигата го направил на 29 октомври 2014, во поразот со 121-105 од [[Бостон Селтикс]], во кој за својот тим имал учинок од 7 поени и 2 асистенции.<ref>{{cite web|url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/kosarka/bojan-bogdanovic-zabio-7-poena-u-porazu-netsa-rudez-bez-kosa-u-pobjedi-indiane-4213710|title=Bojan Bogdanović zabio 7 poena u porazu Netsa, Rudež bez koša u pobjedi Indiane|publisher=sportske.jutarnji.hr|date=30 октомври 2014|access-date=2 октомври 2022}}</ref> На 9 ноември 2014, во својот шестти НБА натпревар во кариерата Богдановиќ имал забележителна партија со 22 поени и 6 скока во победата со 104-96 против [[Орландо Меџик]]. На 13 февруари 2015, Богдановиќ бил избран да игра на Ол-стар викендот во [[НБА натпревар на ѕвездите во подем|натпреварот на ѕвездите во подем]] за екипата на "Светот" против американците, со што станал првиот хрват кој настапил во овој натпревар по [[Гордан Гиричек]] во 2003 година.<ref>Marko Pavić. [https://www.vecernji.hr/sport/bojan-bogdanovic-igrat-ce-na-all-staru-protiv-sad-a-986821 Bojan Bogdanović igrat će na All-Staru protiv SAD-a] Večernji list, 29. siječnja 2015. (pristupljeno 7. travnja 2018.)</ref> Во победата на тимот на "Светот", тој поминал на паркетот 17 минути и постигнал 16 поени за победничката екипа.<ref>Hrvoje Delač. [https://www.vecernji.hr/sport/svijet-pobijedio-sad-bogdanovic-briljirao-na-all-star-vikendu-989871 Svijet pobijedio SAD, Bogdanović briljirao na All-Star vikendu!] Večernji list, 14. veljače 2015. (pristupljeno 7. travnja 2018.)</ref> Во последниот натпрервар од регуларниот дел на сезоната, одигран на 15 април 2015, повторно против Меџик Богдановиќ забележал највисоки за сезоната 28 поени со кои им помогнал на Нетс да го освојат осмото место во Источната конференција и да се пласираат во [[НБА плејоф 2015|плејофот]].<ref>[http://www.nba.com/games/20150415/ORLBKN/gameinfo.html Nets clinch playoff spot after win, Pacers loss] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170921194615/http://www.nba.com/games/20150415/ORLBKN/gameinfo.html |date=21 September 2017 }}, nba.com; accessed 20 July 2016.</ref> Во текот на својата прва НБА сезона, Богдановиќ одиграл 78 натпревари од кои 28 како стартер и имал просек од 9 поени и 2,7 скокови по натпревар. Во првата рунда на плејофот Нетс биле поразени од [[Атланта Хокс]] со 4-2. Богдановиќ играл во сите 6 натпревари, забележувајќи просеци од 10,3 поени, 3,8 скокови и 1,7 асистенции по натпревар. На почетокот на неговата втора сезона со Нетс, Богдановиќ постигнал 22 поени во победата со 106-98 на гостувањето кај [[Хјустон Рокетс]], помагајќи клубот од Њујорк да ја прекине серијата од 7 порази по ред.<ref>Vanja Deželić. [https://www.vecernji.hr/sport/nba-bojan-bogdanovic-odigrao-utakmicu-sezone-brooklyn-nets-pobijedili-1037004 Bogdanović odigrao utakmicu sezone i donio prvu pobjedu Netsima!] Večernji list, 12 ноември 2015 (пристапено 2 октомври 2022)</ref> 4 јануари 2016 година, Богдановиќ го забележал својот прв дабл-дабл во НБА лигата, остварувајќи учинок од 12 поени и 12 скокови во поразот на домашен терен од [[Бостон Селтикс]] со 94-103.<ref>Vanja Deželić. [https://www.vecernji.hr/sport/bojan-bogdanovic-ostvario-double-double-ali-netsi-su-ponovno-razocarali-1049689 Bojan Bogdanović ostvario 'double double', ali Netsi su ponovno razočarali] Večernji list, 5 јануари 2016 (пристапено 2 октомври 2022)</ref> Во текот на неговата втора сезона тој започнал да игра многу подобро во одбрана и потврдил дека работел доста на физички план, но поради тоа настрадал напаѓачкиот дел од неговата игра. Како потврда за неговиот лош почеток на 2016 година, дошле два последователни натпревари без постигнат кош во кои играл преку дваесет минути на паркетот.<ref>Marko Pavić. [https://www.vecernji.hr/sport/bojan-bogdanovic-drugu-utakmicu-zaredom-sve-promasio-sedam-koseva-marija-hezonje-1050867 Bogdanović drugu utakmicu zaredom sve promašio, sedam koševa Hezonje] Večernji list, 10 јануари 2016 (пристапено 2 октомври 2022)</ref> И по тренерската смена во Бруклин, тој продолжил со своите бледи изданија забележувајќи го својот трет натпревар по ред без учинок.<ref>Ivan Halar. [https://www.vecernji.hr/sport/bojan-bogdanovic-upao-u-crnu-rupu-36-pobjeda-golden-statea-1051311 Bojan Bogdanović 'upao' u crnu rupu, 36. pobjeda Golden Statea] Večernji list, 12 јануари 2016 (пристапено 2 октомври 2022)</ref> Конечно, два дена подоцна, тој ја прекинал црната серија и го предводел тимот со 14 поени до долгоочекуваната победа на домашен терен во градското дерби против [[Њујорк Никс]].<ref>Vanja Deželić. [https://www.vecernji.hr/sport/nba-bojan-bogdanovic-se-probudio-i-brooklyn-netsi-su-odmah-pobijedili-1051859 Bojan Bogdanović se 'probudio' i Netsi odmah pobijedili!] Večernji list, 14 јануари 2016 (пристапено 2 октомври 2022)</ref> Во февруари 2016, втора година по ред, Богдановиќ добил можност да игра на Ол-стар викендот во натпреварот на ѕвездите во подем, повторно бранејќи ги боите на екипата на "Светот", но овојпат заедно со својот сонародник [[Марио Хезоња]].<ref>HINA. [https://www.vecernji.hr/sport/bojan-bogdanovic-i-mario-hezonja-igrat-ce-na-all-star-vikendu-1055923 Bojan Bogdanović i Mario Hezonja igrat će na All-Star vikendu] Večernji list, 29 јануари 2016 (пристапено 2 октомври 2022)</ref> За разлика од претходната година, овојпат во тесен натпревар победила екипата на "САД". Богдановиќ постигнал шест поени, а изненадување на натпреварот бил Хезоња кој блеснал со 19 поени.<ref>Ivan Halar. [https://www.vecernji.hr/sport/sad-pobijedio-momcad-svijeta-mario-hezonja-blistao-u-torontu-1059865 SAD pobijedio momčad Svijeta: Pogledajte sjajne poteze Marija Hezonje] Večernji list, 12 февруари 2016. (пристапено 2 октомври 2022)</ref> Во победата над [[Филаделфија Севентисиксерс]] на 16 март 2016 година, Богдановиќ го одиграл натпреварот на кариерата постигнувајќи 44 поени за 37 минути на паркетот со 8 скока, израмнувајќи го рекордот на [[Дражен Петровиќ]] за најмногу постигнати поени од странски играч на Нетс.<ref>Ivan Halar. [https://www.vecernji.hr/sport/bojan-bogdanovic-ubacio-cak-44-kosa-te-izjednacio-nba-rekord-drazena-petrovica-1068674 Bogdanović se izjednačio s Petrovićem: Ponosan sam, on je idol!] Večernji list, 16 март 2016 (пристапено 2 октомври 2022)</ref> Интересно е тоа што, додека играл за Нетс, Богдановиќ го носел токму дресот со број 44. Тој останал во добра форма и во следните натпревари до крајот на сезоната, но без разлика колку Богдановиќ бил добар Нетс претежно ги губеле своите натпревари. Во последниот натпревар за регуларниот дел на сезоната, Богдановиќ постигнал 29 поени во поразот од [[Торонто Репторс]].<ref>HINA. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-sezonu-zavrsio-s-29-pogodaka-hezonja-s-10-1076178 Bogdanović sezonu završio s 29 pogodaka, Hezonja s 10] Večernji list, 14 април 2016 (пристапено 2 октомври 2022)</ref> Со скор 21 победа и 61 пораз, Нетси го освоиле претпоследното место на истокот и не избориле учество во плејофот. Сепак, за Богдановиќ ова била позитивна сезона бидејќи ги подобрил своите перформанси во однос на својата прва НБА сезона и во просек бележел по 11,2 поени и 3,2 скокови. После солидните игри во претсезоната, [[НБА сезона 2016-2017|новата НБА сезона]] ја отворил со 21 поен и 5 скока во поразот од Бостон, завршувајќи го натпреварот како најдобар стрелец.<ref>HINA. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-najbolji-u-porazu-netsa-saric-i-bender-debitirali-1124156 Bogdanović najbolji u porazu Netsa, Šarić i Bender debitirali] Večernji list, 27 октомври 2016 (пристапено 8 април 2018)</ref> Постигнувајќи три тројки во натпреварот, тој стигнал до бројката од 223 погодени тројки за клубот од доаѓањето во 2014 година, соборувајќи уште еден од рекордите на Дражен Петорвиќ.<ref>Hrvoje Delač. [https://www.vecernji.hr/sport/bogdanovic-nadmasio-drazena-petrovica-presretan-sam-ne-mogu-vjerovati-1124444 Bogdanović nadmašio Dražena Petrovića: Presretan sam, ne mogu vjerovati!] Večernji list, 28 октомври 2016 (пристапено 8 април 2018)</ref> Во февруари 2017, го напуштил Бруклин и се преселил во [[Вашингтон Визардс]], иако за него владеел голем интерес и од други НБА екипи меѓу кои биле и актуелните шампиони [[Кливленд Кавалирс]] кои исто така биле во потрага за добар шутер, а Богдановиќ со просек од 14,2 поени по натпревар за време на сезоната 2016-2017 навистина бил тоа.<ref>Dražen Brajdić. [https://www.vecernji.hr/sport/bojan-bogdanovic-napustio-brooklyn-evo-gdje-ce-nastaviti-karijeru-1151630 Bojan Bogdanović napustio Brooklyn, evo gdje će nastaviti karijeru!] Večernji list, 22 февруари 2017 (простапено 10 април 2018)</ref> ===Вашингтон Визардс=== [[Податотека:Bojan Bogdanovic (34525049875).jpg|thumb|right|Богдановиќ играјќи за Визардс во [[НБА плејоф 2017|НБА плејофот 2017]] против [[Бостон Селтикс]].]] На 22 февруари 2017 година, Богдановиќ бил разменет, заедно со [[Крис Мекалох]] во [[Вашингтон Визардс]] во замена за [[Ендрју Николсон (кошаркар)|Ендрју Николсон]], [[Маркус Торнтон (кошаркар 1987)|Маркус Торнтон]] и пик од првиот круг на НБА драфтот во 2017 година.<ref>{{cite web|url=https://wizardstoday.monumentalsportsnetwork.com/2017/02/22/wizards-acquire-bojan-bogdanovic-and-chris-mccullough|title=Wizards Acquire Bojan Bogdanovic and Chris McCullough|work=monumentalsportsnetwork.com|date=22 February 2017|access-date=22 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330023448/https://wizardstoday.monumentalsportsnetwork.com/2017/02/22/wizards-acquire-bojan-bogdanovic-and-chris-mccullough|archive-date=30 March 2017|url-status=dead}}</ref> На 1 март 2017, тој постигнал 27 поени во победата со 105–96 над [[Торонто Репторс]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899393|title=Wizards snap 8-game skid against Raptors with 105-96 win|work=ESPN.com|date=1 March 2017|access-date=2 March 2017}}</ref> Четири дена подоцна, тој постигнал 15 од своите 27 поени и пет од своите рекордни осум тројки во еден натпревар во НБА кариерата, вклучувајќи ја и победничката, за време на четвртата четвртина од победата на Визардс со 115–114 над [[Орландо Меџик]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400900325|title=Bogdanovic hits 8 3-pointers, Wizards beat Magic 115-114|work=ESPN.com|date=5 March 2017|access-date=6 March 2017}}</ref> На 7 март, тој постигнал 29 поени и постави рекорд на франшизата за слободни фрлања, реализирајќи 16 од 16 во победата од 131–127 над [[Финикс Санс]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400900343|title=Bogdanovic, Beal, Wall lead Wizards past pesky Suns, 131-127|work=ESPN.com|date=7 March 2017|access-date=8 March 2017}}</ref> Тој одиграл 26 НБА натпревари за Визардс за време на неговите пет месеци во Вашингтон и имал просек од 12,7 поени по натпревар во регуларниот дел од сезоната и 8,8 поени во плејофот, каде неговите стигнале до полуфиналето на источната конференција во кое загубиле од Бостон во седум натпревари. ===Индијана Пејсерс=== На 10 јули 2017 година, Богдановиќ потпишал со [[Индијана Пејсерс]].<ref>{{cite web|url=http://www.nba.com/pacers/news/pacers-sign-bojan-bogdanovic|title=Pacers Sign Bojan Bogdanovic|work=NBA.com|date=10 July 2017|access-date=10 July 2017}}</ref> Во своето деби за Пејсерси на отворањето на сезоната на 18 октомври 2017 година, Богдановиќ постигнал 14 поени во победата од 140–131 над неговиот поранешен клуб [[Бруклин Нетс]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400974701|title=Revamped Pacers rely on new faces to cut down Nets 140-131|work=ESPN.com|date=18 October 2017|access-date=18 October 2017}}</ref> На 5 февруари 2018 година, тој постигнал рекордни за сезоната 29 поени во поразот со 111–102 од уште една негова поранешна екипа [[Вашингтон Визардс]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400975537|title=Wizards beat Pacers 111-102, win 5th straight without Wall|work=ESPN.com|date=5 February 2018|access-date=5 February 2018}}</ref> На 5 март 2018 година, тој го израмнил својот најдобар резултат во сезоната со 29 поени во победата од 92–89 над [[Милвоки Бакс]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400975697|title=Bogdanovic leads Pacers over Bucks 92-89|work=ESPN.com|date=5 March 2018|access-date=5 March 2018}}</ref> Во натпреварот број 3 од плејоф серијата на Пејсерс против [[Кливленд Кавалирс]] во првото коло на источната конференција, Богдановиќ постигнал највисоки во кариерата 30 поени во еден плејоф натпревар, од кои 19 во второто полувреме, придонесувајќи за победата со 92–90 со која неговиот тим повел со 2-1.<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401029424|title=Pacers erase 17-point deficit to take 2-1 lead over Cavs|work=ESPN.com|date=20 April 2018|access-date=20 April 2018}}</ref> Сепак, Пејсерс ја загубиле серијата во седум натпревари. На 1 декември 2018 година, Богдановиќ постигнал 27 поени во поразот со 111–110 од [[Сакраменто Кингс]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071017|title=Cauley-Stein's putback dunk lifts Kings past Pacers 111-110|work=ESPN.com|date=1 December 2018|access-date=2 December 2018}}</ref> На 2 февруари 2019 година, тој постигнал највисоки за сезоната 31 поен во победата од 95–88 над [[Мајами Хит]], со што Индијана ја прекинала серијата од 4 порази по ред.<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071453|title=Pacers top Heat 95-88, end 4-game winless streak|work=ESPN.com|date=2 February 2019|access-date=10 February 2019}}</ref> На крајот на истиот месец, на 28 февруари, тој постигнал 37 поени во победата од 122–115 над [[Минесота Тимбервулфс]].<ref>{{cite web|last=Rappaport|first=Greg|url=https://www.nba.com/pacers/rewind-pacers-timberwolves-190228|title=Game Rewind: Pacers 122, Timberwolves 115|work=NBA.com|date=28 February 2019|access-date=28 February 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071595|title=Bogdanovic has season-high 35 points, Pacers top Wolves|work=ESPN.com|date=28 February 2019|access-date=28 February 2019}}</ref> ===Јута Џез=== На 7 јули 2019 година, Богдановиќ потпишал четиригодишен договор вреден 73 милиони долари со [[Јута Џез]],<ref>{{cite web|url=https://www.nba.com/jazz/news/jazz-sign-forward-bojan-bogdanovic|title=Jazz Sign Forward Bojan Bogdanović|work=NBA.com|date=7 July 2019}}</ref> што го прави најплатен хрватски спортист на сите времиња.<ref>{{cite web|url=https://sportske.jutarnji.hr/kosarka/nba/sve-je-to-divno-i-krasno-ali-te-price-me-umaraju-najplaceniji-hrvat-u-povijesti-koji-zaraduje-oko-120-milijuna-kuna-godisnje-progovorio-o-placi/9104306/|title='SVE JE TO DIVNO I KRASNO, ALI TE PRIČE ME UMARAJU!' Najplaćeniji Hrvat u povijesti, koji zarađuje oko 120 milijuna kuna godišnje, progovorio o plaći|date=11 July 2019|work=[[Sportske novosti]]|language=hr|access-date=12 July 2019}}</ref> Тој погодил два шута за победа со звукот на сирената во првата сезона со Јута: на 8 ноември 2019 година, против Милвоки Бакс и на 9 февруари 2020 година против [[Хјустон Рокетс]]. ===Детроит Пистонс=== На 26 септември 2022 година, Богдановиќ бил разменет во [[Детроит Пистонс]] во замена за [[Кели Олиник]], [[Сејбен Ли]] и парични трошоци.<ref>{{cite web|first=Angie|last=Treasure|title=Utah Jazz Acquire Kelly Olynyk, Saben Lee, and Cash Considerations|url=https://www.nba.com/jazz/news/utah-jazz-acquire-kelly-olynyk-saben-lee-and-cash-considerations|website=NBA.com|publisher=Utah Jazz|date=September 26, 2022|access-date=September 27, 2022}}</ref> == Репрезентација == Откако поминувал во сè помлади  селекции на Хрватска од 2010 година станал член на [[Машка кошаркарска репрезентација на Хрватска|првиот тим]]. Со нив тој настапил на светското првенство 2010 година и [[Светско првенство во кошарка 2014|2014 година]], [[Европско првенство во кошарка|Европското Првенство]] [[Европско првенство во кошарка 2011|2011 година]], [[Европско првенство во кошарка 2013|2013.]] и [[Европско првенство во кошарка 2015|2015 година.]] и на [[Кошарка на Летните олимписки игри 2016 (мажи)|Олимписките игри во Рио 2016 година]]. == Успех == === Клуб === === Посебна === * [[Идеални тим новајлија НБА|Совршен дебитант тим НБА — други поставата]]: 2014/15. * [[Најкориснији играч кола Евролиге|Повеќето корисни коло играчи во Евролига]] (2): 2009/10, 2012/13. * ол-стар натпреварот на првенството во Хрватска (1): 2010. * ПР-star натпревар на турското првенство (1): 2013. == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.euroleague.net/competition/players/showplayer?pcode=000009 Профил на Евролига] * [http://www.fiba.com/pages/eng/fc/gamecent/p/pid/6033054/playerview.html Профил на мрежното место....] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160819093624/http://www.fiba.com/pages/eng/fc/gamecent/p/pid/6033054/playerview.html |date=2016-08-19 }} * [http://www.fiba.com/pages/eng/fc/gamecent/p/pid/6033054/playerview.html Профил на мрежната страница на НБА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160819093624/http://www.fiba.com/pages/eng/fc/gamecent/p/pid/6033054/playerview.html |date=2016-08-19 }} [[Категорија:Луѓе од Мостар]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] [[Категорија:Хрватски кошаркари]] [[Категорија:Живи луѓе]] pjcqzez3uog4x0djgccqw9j8fx76l7z 0 1195649 5583247 5426296 2026-06-27T10:56:33Z Bjankuloski06 332 /* Заднина */ Правописна исправка, replaced: устроунгар → встроунгар 5583247 wikitext text/x-wiki {{Српска кампања}} '''Церска битка''' (на {{langx|de|Schlacht von Cer}}, на {{langx|hu|Ceri csata}}), исто така позната и како '''Јадарска битка'''<ref>Стварање Југославије 1790—1918. Просвета. 1989. година</ref><ref>[[Енциклопедија Југославије]] ЈЛЗ Загреб 1982. године</ref> (на {{langx|de|Schlacht von Jadar}}, на {{langx|hu|Jadar csata}}) бил воен судир воден меѓу [[Австроунгарија]] и [[Кралство Србија|Србија]] во [[август]] [[1914]] година околу планината [[Цер (планина)|Цер]] и неколку села во нејзината непосредна околина, како и во [[Шабац]], во текот на раната фаза на [[Србија во Првата светска војна|српската кампања]] во [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Борбата била дел од [[Прва австроунгарска офанзива на Србија|првата австроунгарска офанзива на Србија]] и избила во ноќта на [[15 август]] кога делови од српската Комбинирана дивизија I наишле на австроунгарска извидница залогорена на падините на Церска планина. Борбите кои следеле прераснале во борба за контрола на неколку гратчиња и села во околина на планината, како и за контрола на Шабац. Моралот на австроунгарските трупи на [[19 август]] опаднал и илјади војници се повлекле во Австроунгарија, а многу се удавиле во [[Дрина]] бегајќи во паника. Србите на [[24 август]] повторно влегле у Шабац, со што борбата званично завршила. Борбата била борба во средба, од маневарски тип, што значи дека во текот на борбата не се користени ровови, бидејќи ровови во оваа војна се користени за првпат кон крајот на 1914 година по борбата на Марна. Во текот на десетдневната борба српските загуби изнесувале 3.000 мртви и 15.000 ранети. Австроунгарските загуби биле значително поголеми. Имало 8.000 мртви војници, 30.000 ранети и 4.500 заробени. Српската победа над бројно надмоќниот непријател ја означила првата победа на [[Сојузници во Прва светска војна|Сојузниците]] во Прва светска војна. == Заднина == [[Податотека:Potiorek oskar fzm 1853 1933 photo2.jpg|мини|left| Со австроунгарска инвазија на Србија командувал генералот [[Оскар Почорек]], [[гувернер на Босна и Херцеговина]].]] Во [[Сараево]] на [[28 јуни]] [[1914]] година извршен е атентат на [[надвојвода]]та [[Франц Фердинанд]]. Атентатор бил [[Срби во Босна и Херцеговина|српскиот]] студент [[Гаврило Принцип]]. Атентатот довел до [[Јулски ултиматум|Јулската криза]], во текот на која [[Австроунгарија]] издала [[Јулски ултиматум|ултиматум]] на [[Кралство Србија|Србија]] на [[23 јули]], под обвинение дека атентатот е организиран во [[Белград]]. Австроунгарската влада составила неприфатлив ултиматум кон Србија, така што на крајот тој е отфрлен. На Србија војната ѝ е објавена на [[28 јули]], а Белград е бомбардиран следниот ден. Со овој настан започнала [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Бројот на австроунгарските трупи одредени за инвазија на Србија бил помал од првично планирани 308 000 војници. Големиот дел на Втората австроунгарска армија е префрлен на [[Источен фронт (Прва светска војна)|Источниот фронт]], со што број на преостанатите војници бил сведен на бројка од 200.000 мобилизирани војници. Наспроти нив, Срби можеле да мобилизираат околу 450 000 војници. Главнината на силата која требало да ѝ се спротивстави на австроунгарската војска ја сочинувале [[Првата армија на Србија|Прва]], [[Втора армија (Србија)|Втора]] и [[Трета армија (Србија)|Трета армија]], како и [[Ужичка војска|Ужичката војска]]. Овие сили броеле околу 180 000 војници.{{sfn|Jordan|2008|p=20}} За врховен командант на австроунгарските сили во инвазија на Србија бил избран генералот [[Оскар Почорек]], исто така претходно одговорен за обезбедување на Франц Фердинанд, во моментот на атентатот се наоѓал во истиот автомобил. Пред борбата, Почорек предвидел лесна победа, потценувајќи го непријателот, Србите ги нарекувал ''„одгледувачи на свињи“''. Врховен командант на српските сили бил [[престолонаследник]]от принц [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар]], со [[Началник на Генералштаб на Војската на Србија|началникот на генералштабот]] [[Војвода (воен чин)|војвода]]та [[Радомир Путник]], кој порано командувал со српските сили во Балканските војни. Генералот Петар Бојовиќ командувал со Првата армија, Генералот [[Степа Степановиќ]] командувал со Втората армија, а [[Павле Јуришиќ Штурм]] со Третата армија. Во текот на [[Балкански бојни|Балканските војни]] 1912—1913, Србија изгубила 36.000 војници и имала околу 55.000 ранети. Од новоосвоените територии дошле многу малку регрути, кои биле употребени за борба против албанските одметници и како резерва во случај на евентуален напад од бугарска страна. Недостасувала [[артилерија|артилериска муниција]], бидејќи Србија тогаш само што започнала да ја обновува резервата на [[граната (артилерија)|граните]], затоа што претходно ги искористила во Балканските војни. Не можела да обезбеди ниту соодветни [[обувки]] за новопридојдените [[регрут]]и, кои на рапорт доаѓале боси. Проценето е и дека во случај на потполна мобилизација, околу 50.000 српски војници, од опрема не би имале ништо, само [[шинел]] и [[шајкача]]. На српскатавојска и недостасувале и пушки, бидејќи Кралството Србија не можела да ги произведува, ниту да ги увезе од странство. Од друга страна, Австроунгарска поседувала модерни пушки во изобилство и двојно повеќе [[митралез]]и. Имала поголеми резерви на муниција, како и многу подобра [[сообраќај]]на и индустриска [[инфраструктура]]. Меѓутоа, после две Балкански војни српските војници биле поискусни и пообучени од австроунгарските. Без разлика што на регрутација доаѓале со вили и секири, нивниот мотив бил посилен: да се одбрани од Австроунгарија. За врховен командант на австроунгарските сили во инвазија на Србија бил избран генералот [[Оскар Почорек]], исто така претходно одговорен за обезбедување на Франц Фердинанд, во моментот на атентатот се наоѓал во истиот автомобил. Пред борбата, Поќорек предвидел лесна победа, потценувајќи го непријателот, Србите ги нарекувал ''„одгледувачи на свињи“''. Врховен командант на српските сили бил [[престолонаследник]]от принц [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар]], со [[Началник на Генералштаб на Војската на Србија|началникот на генералштабот]] [[Војвода (воен чин)|војвода]]та [[Радомир Путник]], кој порано командувал со српските сили во Балканските војни. Генералот Петар Бојовиќ командувал со Првата армија, Генералот [[Степа Степановиќ]] командувал со Втората армија, а [[Павле Јуришиќ Штурм]] со Третата армија. == Последици== До 23 август 1914 година на слободнaта српска територијa не останал ниту еден австроунгарски војник. Генералот на Втората српска армија, [[Степа Степановиќ]] добил чин војвода, по неговото успешно командување во битката . Битката има големо влијание врз војниците на австроунгарската војска на Балканот и нивните сили во Црна Гора морале да го напуштат градот [[Плевља]], кој го зазеле на 19 август 1914 година. Успехот на битката привлечкол светско внимание кон Србија и ѝ донеле наклоност во неутралните и сојузнички земји, бидејќи таа битката била првата сојузничка победа врз [[Централните сили]] во Првата светска војна. Како последица на тоа, многу странци дошле во Србија кон крајот на 1914 година, нудејќи финансиска, политичка, хуманитарна и воена помош. Статиите во весниците во одбраната на Србија станале почести во британските весници, а земјата била толку ценета што одредени културни групи во [[Кралството Италија|Италија]] го поддржале влезот на Италија во војната на страната на сојузниците, користејќи ја Србија и [[Кралството Црна Гора|Црна Гора]] за пример. За време на Битката кај Јадар и Цер српската Ужичка војска и црногорската Санџачка војска успеале да го спречат пробивот кон Ужице. Поразот на Цер, стравот од српската офанзива и бунтот [[пречани|пречанските Срби]], го принудиле [[Оскар Почорек|Почорек]], ѕаповедник на австроунгарските сили во [[Босна и Херцеговина|Босна]], да премине во дефанзива на сите фронтови. Српската војска, под притисок на Сојузниците, започна неуспешна [[Сремска офанзива|Сремска операција]], додека во исто време на Дрина течела [[Битката кај Дрина|неуспешната австроунгарска офанзива]]. [[Податотека:Serbian front 1914.jpg|thumb|Диорама на српскиот фронт 1914]] == Загуби == [[Податотека:Spomenik palim junacima Cerske Bitke.JPG|мини|right|180px|Споменик на паднатите српски војници на [[Текери]]]] Борбата била карактеристична по големи загуби на двете страни.{{sfn|Glenny|2012|p=316}} Точниот број на анстроунгарските жртви варира. Џордан мисли дека Австроунгарците загубиле околу 37 000 војници, а декаод нив 7 000биле мртви.{{sfn|Jordan|2008|p=28}} [[Миша Глени]] зборува за цифри од 30 000 ранети аавстроунгарски војници и 6-10 илјади мртви.{{sfn|Glenny|2012|p=316}} Хорн пишува дека Аавстроунгарци имале 8 000 мртви и 30 000 ранети, исто така дека загубиле 46 топови, 30 митралези и 140 коли со муниција.{{sfn|Horne|2005|p=7}} Историчарот [[Дејвид Стивенсон]] мисли дека 4 500 австроунгарски војници биле заробени.{{sfn|Stevenson|2004|p=60}} Исто така и бројот на српски загуби варира. Хорн{{sfn|Horne|2005|p=7}} и Џордан{{sfn|Jordan|2008|p=28}} се согласуваат дека околу 3 000 српски војници биле мртви, а 15 000 ранети во битката. Глени зборува за цифри од 3 000-5 000 мртви и околу 15 000 ранети.{{sfn|Glenny|2012|p=316}} Број на жртвите на двете страни е високата цена која е платена во [[Првата светска војна]].<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 143 - 144.</ref> Францускиот новинар [[Хенри Барби]] известил: {цитат|Простор помеѓу Цер и реката Јадар каде се водела силната битка не бил ништо друго туку масовната гробница и распаднато месо... Од сенките на шумите се ширела смрадеата, толку гадна што приоѓањето на врвот на Цер било невозможно. Број на мртвите бил толку голем што Вторатаа армија заради настаните на фронтот немала доволно време да ги погреба, туку заминале во нови борби. {{sfn|Glenny|2012|pp=315–316}}}} == Поврзано == * [[На Дрина]] * [[Станислав Сондермајер]] == Наводи == {{наводи}} === Литература === * {{Наведена книга|last=Стојанчевић|first=Владимир|authorlink=Владимир Стојанчевић|title=Србија и српски народ за време рата и окупације 1914-1918. године|year=1988|location=Лесковац|publisher=Народни музеј|url=https://books.google.com/books?id=CqOAAAAAMAAJ}} * {{Наведена книга|last1=Радојевић|first1=Мира|authorlink1=Мира Радојевић|last2=Димић|first2=Љубодраг|authorlink2=Љубодраг Димић|title=Србија у Великом рату 1914-1918: Кратка историја|year=2014|location=Београд|publisher=Српска књижевна задруга, Београдски форум за свет равноправних}} * {{Наведена книга |last=Поповић| first = Никола Б.| author-link = |year=2000|title=Срби у Првом светском рату 1914—1918. |publisher=Друштво историчара Јужнобачког и Сремског округа | location = |id=}} * {{Наведена книга |last=Glenny|first=Misha| author-link = Misha Glenny |year=2012|title=The Balkans: 1804–2012 |publisher=Granta Books | location = London, United Kingdom |isbn=978-1-77089-273-6}} * {{Наведена книга |last=Griffiths| first = William R. |year=2003|title=The Great War |publisher=Square One Publishers, Inc. | location = Garden City Park, NY |isbn=978-0-7570-0158-1}} * {{Наведена книга |last=Hall| first = Richard Cooper|year=2010|title=Balkan Breakthrough: The Battle of Dobro Pole 1918 |publisher=Indiana University Press | location = Bloomington, Indiana |url=http://books.google.ca/books?id=lVJ3BwKa9wMC&printsec=frontcover&dq=Balkan+Breakthrough:+The+Battle+of+Dobro+Pole+1918&hl=en&sa=X&ei=SZOPUdT2HcabrAG4roGIAg&ved=0CDEQ6AEwAA |isbn=978-0-253-00411-6}} * {{Наведена книга |last=Horne| first = Charles F. |year=2005|title=The Great Events of the Great War: Part Two |publisher=Kessinger Publishing | location = |isbn=978-1-4191-3369-5}} * {{Наведена книга |last=Jordan|first=David|year=2008|title=The Balkans, Italy & Africa 1914–1918: From Sarajevo to the Piave and Lake Tanganyika |publisher=Amber Books Ltd. | location = London, United Kingdom |isbn=978-1-906626-14-3}} * {{Наведена книга |last=Mitrović|first=Andrej|year=2007|title=Serbia's Great War, 1914–1918 |publisher=Purdue University Press | location = London, United Kingdom |url=http://books.google.ca/books?id=CI5Wm8771EYC&printsec=frontcover&dq=Serbia's+Great+War,+1914-1918&hl=en&sa=X&ei=Av3LUOChLorY2gXf4oDYBw&ved=0CDwQ6AEwAA |isbn=978-1-55753-477-4}} * {{Наведена книга |last=Neiberg| first = Michael S.|year=2006|title=Fighting the Great War: A Global History |publisher=Harvard University Press | location = Cambridge, Mass. |url=http://books.google.ca/books?id=9GurP4J1aPEC&printsec=frontcover&dq=Fighting+the+Great+War:+A+Global+History&hl=en&sa=X&ei=kz3SUJWWBZLE2QWlnoC4BA&ved=0CDYQ6AEwAA |isbn=978-0-674-04139-4}} * {{Наведена книга |last=Pavlowitch| first = Stevan K.| author-link = Stevan K. Pavlowitch |year=2002|title=Serbia: The History of an Idea |publisher=New York University Press | location = New York, NY |url=http://books.google.ca/books?id=u46G_l3Cz20C&printsec=frontcover&dq=Serbia:+The+History+of+an+Idea&hl=en&sa=X&ei=tBDMUMjkGMXa2QWVjYHwBw&ved=0CDYQ6AEwAA|isbn=978-0-8147-6708-5}} * {{Наведена книга |last=Stevenson|first=David|year=2004|title=Cataclysm: The First World War as Political Tragedy |publisher=Basic Books | location = New York, NY |url=http://books.google.ca/books?id=DSc9CraE4OQC&printsec=frontcover&dq=Cataclysm:+The+First+World+War+as+Political+Tragedy&hl=en&sa=X&ei=NM3PUITaMNKu2AXNkID4Cw&ved=0CDYQ6AEwAA |isbn=978-0-7867-3885-4}} * {{Наведена книга |last=Thomas|first=Nigel|year=2001|title=Armies in the Balkans: 1914–18 |publisher=Osprey Publishing | location = Oxford |url=http://books.google.ca/books?id=HGIyl-gI6bkC&dq=Armies+in+the+Balkans+1914-18&source=gbs_navlinks_s |isbn=978-1-78096-735-6}} * {{Наведена книга |last1=Tucker| last2 = Roberts| first1 = Spencer C. | first2 = Priscilla Mary |year=2005|title=The Encyclopedia of World War I : A Political, Social, and Military History |publisher=ABC-CLIO, Inc. | location = Santa Barbara, CA |url=http://books.google.ca/books?id=2YqjfHLyyj8C&printsec=frontcover&dq=The+Encyclopedia+of+World+War+I+%5B5+Volumes%5D:&hl=en&sa=X&ei=rx3MUMCkHoLs2gWY1YHQBw&ved=0CDYQ6AEwAA#v=onepage&q=The%20Encyclopedia%20of%20World%20War%20I%20%5B5%20Volumes%5D%3A&f=false |isbn=978-1-85109-420-2|pages=172-173,604–605}} * {{Наведена книга |last=Поповић|first=Никола Б.|authorlink= Никола Б. Поповић|coauthors= |title=Срби у Првом светском рату 1914—1918.|year=2000|url= |publisher=Друштво историчара Јужнобачког и Сремског округа|location= Нови Сад|id=}} == Надворешни врски == * [http://www.odbrana.mod.gov.rs/specijalni%20prilog/113/Specijalni%20prilog%20113%20-%20Uniforma%20srpske%20vojske.pdf Униформа Српске војске], Мирјана Крстовић, магазин Одбрана, специјални прилог бр. 113, 15. децембар 2014. * [http://www.odbrana.mod.gov.rs/specijalni%20prilog/107/spec%20prilog%20107%20,%20Odbrana%20213.pdf Битке Српске војске 1914 - Јунаци са Цера, Дрине и Колубаре], Марко Зеленовић, Милутин Пушара, др Слободан Ђукић и Станислав Стојановић, магазин Одбрана, специјални прилог бр.107, 1 август 2014. * [http://www.odbrana.mod.gov.rs/specijalni%20prilog/109/spec%20prilog%20109.pdf Пешадија у Великом рату], Ранко Мачкић и Срећко Кузмановић, магазин Одбрана, специјални прилог бр. 109, 1. септембар 2014. * [http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=885 Јанко Вујиновић: Преображење на Церу („Вечерње новости“, фељтон, септембар 2015)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151128054337/http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=885 |date=2015-11-28 }} [[Категорија:Битки на Балканското боиште (Прва светска војна)]] [[Категорија:Судири во 1914 година]] [[Категорија:Битки на Србија во Првата светска војна]] [[Категорија:Битки на Австроунгарија во Првата светска војна]] 8u1jwoumf05y2dm0dohjfxbovq9lkk9 0 1201061 5582829 5503833 2026-06-26T11:59:10Z Makenzis 67668 5582829 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија фудбалска лига | име = Српска Суперлига | лого = | pixels = 120px | земја = {{знамеикона|Србија}} [[Србија]] | конфед = [[УЕФА]] | спорт = Фудбал | основана = {{Start date and age|df=yes|2006}} | слава = | мото = | клубови = 16 | испаѓање = [[Српска прва лига]] | нивоа = 1 | домашен_куп = [[Фудбалски куп на Србија|Куп на Србија]] | шампиони = [[ФК Црвена Ѕвезда]] (28-ма титула) | нај_титули = [[ФК Црвена Ѕвезда]] (28-ма титула) | ТВ = [[Arena Sport]] | мрежно место = [http://www.superliga.rs/ superliga.rs] | трофеј = | основач = | моментална = [[Српска Суперлига 2026/2027]] }} '''Српска Суперлига''' ({{langx|sr|Суперлига Србије}} / Superliga Srbije) — службено име за главната и најсилната професионална фудбалска лига на [[Србија]]. Лигата се состои од 16 фудбалски клубови. Лигата била формирана во летото [[2005]] година. По одвојувањето на [[Црна Гора]] во летото [[2006]] година, само српските тимови учествуват на првенството. Претходно српските клубови се натпреварувале во [[Југословенска прва лига|Југословенската прва лига]] која била формирена во [[1923]] година и траела до [[2003]] година. По распадот на Југославија во [[1991]] година и создавањето на [[СР Југославија]], името [[Југославија]] се зачувало до [[2003]] година, кога било променето во Србија и Црна Гора. Овој сојуз продолжил до [[2006]] година, кога Црна Гора се одвоила од земјата и основала своја лига. Моментален шампион, според сезоната 2019-2020 година, е [[ФК Црвена ѕвезда]]. [[УЕФА]] во моментов ја рангира лигата на 16-то место во Европа од 55 лиги .<ref>[http://www.xs4all.nl/~kassiesa/bert/uefa/data/method4/crank2011.html UEFA Country Ranking 2011]</ref> Лигата била позната како Меридијан Прва лига / Супер лига од 2004 година до 2008 година. Официјален спонзор на лигата до 2015 година бил брендот [[Јелен|Јелен пиво]], со што резултираше во официјалното име на лигата да биде Јелен Супер Лига. Првопласираниот тим игра во втората квалификациска рунда од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], додека освојувачот на второто место игра во второто квалификациско коло на [[Лига Европа|Лигата на Европа]], а третиот во првиот квалификациски круг од истото натпреварување. Тимот што го освоил Купот на Србија игра во квалификацискиот круг на Лигата на Европа. == Историја == Југословенската прва лига била основана во [[1923]] година и ги собрала најдобрите клубови од поранешна Југославија. Во [[1991]] година, клубовите од [[Словенија]] и [[Хрватска]] заминале од лигата и формирале сопствени лиги, а во [[1992]] година истото го направиле и клубовите од [[Босна и Херцеговина]] и [[Македонија]]. Југословенската прва лига се играла од [[1992]] година со клубови од [[Србија]] и [[Црна Гора]], до [[2006]] година, кога [[Црна Гора]] прогласила независност, а потоа формирала и своја лига. Од [[2006]] година лигата е формирана исклучиво од клубови од [[Србија]] и преименувана во Српска Суперлига . == Клубови во сезоната 2020/21 == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !Клуб !Позиција у завршеној сезони 2019/20. !Прва сезона у највишем рангу !Последњи улазак у највиши ранг !Стадион |- |[[ФК Бачка Бачка Паланка|Бачка Бачка Паланка]] |3. во [[Прва лига на Србија во фудбал 2019/20.|Првата лига на Србија]] |2016/17. |2020/21. |[[Стадион Славко Малетин Вава]] |- |[[ФК Вождовац|Вождовац]] |8. |2005/06. |2013/14. |[[Стадион Тржни центар]] |- |[[ФК Војводина|Војводина]] |3. |1931/32. |1987/88. |[[Стадион Караѓорѓе]] |- |[[ФК Златибор|Златибор]] |1. во [[Прва лига на Србија во фудбал 2019/20|Првата лига на Србије]] |2020/21. |2020/21. |[[Градски стадион у Ужицу]] |- |[[ФК Инѓија|Инѓија]] |14. |2010/11. |2019/20. |[[Стадион ФК Инђија|Стадион ФК Инѓија]] |- |[[ФК Јавор Ивањица|Јавор Матис]] |13. |2001/02. |2019/20. |[[Градски стадион у Ивањици|Градски стадион во Ивањица]] |- |[[ФК Мачва|Мачва]] |16. |1930/31. |2017/18. |[[Фудбалски стадион Мачва|Стадион у Шапцу]] |- |[[ФК Металац Горни Милановац|Металац Горни Милановац]] |4. во [[Прва лига на Србија во фудбал 2019/20|Првата лига на Србија]] |2009/10. |2020/21. |[[Стадион ФК Металац (Горњи Милановац)|Стадион ФК Металац]] |- |[[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] |9. |1995/96. |2014/15. |[[Стадион Младост (Лучани)]] |- |[[ФК Напредак Крушевац|Напредак Крушевац]] |10. |1951. |2016/17. |[[Стадион Младост|Стадион Младост (Крушевац)]] |- |[[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] |10. во [[Прва лига на Србија во фудбал 2019/20|Првата лига на Србија]] |2011/12. |2020/21. |[[Градски стадион у Новом Пазару|Градски стадион во Нови Пазар]] |- |[[ФК Партизан|Партизан]] |2. |1946/47. |1946/47. |[[Партизан (стадион)|Стадион на Партизан]] |- |[[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер Нови Сад]] |12. |2018/19. |2018/19. |[[Стадион Слана Бара]] |- |[[ФК Рад|Рад]] |15. |1987/88. |2008/09. |[[Стадион Краљ Петар Први|Стадион Крал Петар I]] |- |[[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] |11. |2015/16. |2015/16. |[[Стадион ФК Радник]] |- |[[ФК Раднички Ниш|Раднички Ниш]] |5. |1935/36. |2012/13. |[[Стадион Чаир]] |- |[[ФК Спартак Суботица|Спартак Суботица]] |7. |1946/47. |2009/10. |[[Градски стадион Суботица]] |- |[[ФК ТСЦ|ТСЦ Бачка Топола]] |4. |2019/20. |2019/20. |[[Градски стадион Сента]] |- |[[ФК Црвена ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] |1. |1946/47. |1946/47. |[[Стадион Рајко Митиќ]] |- |[[ФК Чукарички|Чукарички]] |6. |1995/96. |2013/14. |[[Стадион Чукарички]] |} ===Српска лига (1914/1920–1922/1941–1944)=== {| class="wikitable" |- ! Клуб ! Титули ! Година на освојување |- | [[ОФК Белград|ОФК]]|| <center>5</center> | 1920, 1921, 1941, 1943, 1944 |- | [[ФК Југославија|Југославија]] || <center>3</center> | 1914, 1922, 1942 |} ===Кралство Југославија (1923–1940)=== {| class="wikitable" |- ! Клуб ! Титули ! Година на освојување ! Второ место |- | [[ОФК Белград|ОФК]]|| <center>5</center> | [[1931]], [[1933]], [[1935]], [[1936]], [[1939]] | <center>4</center> |- | [[ФК Југославија|Југославија]] || <center>2</center> | [[1924]], [[1925]] | <center>3</center> |} ===Југословенска фудбалска лига (1946–1992)=== {| class="wikitable" |- ! Клуб ! Титули ! Година на освојување ! Второ место ! Трето место |- | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] || <center>19</center> | [[1951]], [[1953]], [[1956]], [[1957]], [[1959]], [[1960]], [[1964]], [[1968]], [[1969]], [[1970]], [[1973]], [[1977]], [[1980]], [[1981]], [[1984]], [[1988]], [[1990]], [[1991]], [[1992]] | <center>9</center> | <center>7</center> |- | [[ФК Партизан|Партизан]] || <center>11</center> | [[1947]], [[1949]], [[1961]], [[1962]], [[1963]], [[1965]], [[1976]], [[1978]], [[1983]], [[1986]], [[1987]] | <center>9</center> | <center>8</center> |- | [[ФК Војводина|Војводина]] || <center>2</center> | [[1966]], [[1989]] | <center>3</center> | <center>2</center> |- | [[ОФК Белград|ОФК]] | | | <center>2</center> | <center>2</center> |- | [[ФК Раднички Белград|Раднички Белград]] | | | | <center>2</center> |- | [[ФК Раднички Ниш|Раднички Ниш]] | | | | <center>2</center> |} ===Прва лига на Србија и Црна Гора (1992–2006)=== Во [[1992]] година Југословенската прва лига го променила своето име во Прва лига на СР Југославија и оттогаш во лигата настапувале клубови од Србија и Црна Гора. Победникот на лигата имал пристап до квалификациите за Лигата на шампионите, а вториот, третиот и победникот на Купот во Купот на УЕФА. Последните два клуба биле префрлани во двете Втори лиги во зависност од републиката во која се наоѓаат, Втората лига на Србија и Втората лига на Црна Гора . Во 2002 година, СР Југославија го променила своето име во [[Србија и Црна Гора]], а лигата била позната кко Прва лига на Србија и Црна Гора помеѓу 2002 година и нејзиното распуштање, во 2006 година. Во [[2006]] година Србија и Црна Гора се одделиле и формирале сопствени лиги (Српска Суперлига и Црногорска Прва лига). Српската Суперлига официјално била прогласена за наследник на Првата лига на СР Југославија и Србија и Црна Гора. Вкупно 41 клубови учествувале во лигата помеѓу 1992 и 2006 година, 34 од Србија, 6 од Црна Гора и еден од Босна и Херцеговина. Вкупно 3 клуба биле шампиони, сите од Србија, Партизан (8 пати), Црвена ѕвезда (5 пати) и Обилиќ (еднаш). {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! Сезона ! Шампион ! Второ место ! Трето место ! Најдобри стрелци ! Голови |- style="background:#f5faff;" | 1992–93 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (12) | &nbsp;[[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]&nbsp; | [[ФК Војводина|Војводина]] | style="font-size: 90%;"|[[Анто Дробњак]] ''([[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]])''<br>[[Веско Михајловиќ]] ''([[ФК Војводина|Војводина]])'' | 22 |- | 1993–1994 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (13) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ФК Војводина|Војводина]] | style="font-size: 90%;"|[[Саво Милошевиќ]] ''([[ФК Партизан|Партизан]])'' | 21 |- style="background:#f5faff;" | 1994–1995 | &nbsp;'''[[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]'''&nbsp; (20) | [[ФК Партизан|Партизан]] | [[ФК Војводина|Војводина]] | style="font-size: 90%;"|[[Саво Милошевиќ]] ''([[ФК Партизан|Партизан]])'' | 30 |- | 1995–1996 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (14) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ФК Војводина|Војводина]] | style="font-size: 90%;"|[[Воислав Будимировиќ]] ''([[ФК Чукарски|Чукарички]])'' | 23 |- style="background:#f5faff;" | 1996–1997 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (15) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ФК Војводина|Војводина]] | style="font-size: 90%;"|[[Зоран Јовчиќ]] ''([[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]])'' | 21 |- | 1997–1998 | '''[[ФК Обилиќ|Обилиќ]]''' (1) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ФК Партизан|Партизан]] | style="font-size: 90%;"|[[Саша Марковиќ]] ''([[ФК Железник|Железник]] / [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]])'' | 27 |- style="background:#f5faff;" | 1998–1999 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (16) | [[ФК Обилиќ|Обилиќ]] | &nbsp;[[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]&nbsp; | style="font-size: 90%;"|[[Дејан Османовиќ]] ''([[ФК Хајдук Кула|Хајдук Кула]])'' | 16 |- | 1999–2000] | '''[[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]''' (21) | [[ФК Партизан|Партизан]] | [[FK Obilić|Obilić]] | style="font-size: 90%;"|[[Матеја Кежман]] ''([[ФК Партизан|Партизан]])'' | 27 |- style="background:#f5faff;" | 2000–2001 | '''[[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]''' (22) | [[ФК Партизан|Партизан]] | [[ФК Обилиќ|Обилиќ]] | style="font-size: 90%;"|[[Петар Дивиќ]] ''([[ОФК Белград]])'' | 27 |- | 2001–2002 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (17) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ФК Смедерево|Смедерево]] | style="font-size: 90%;"|[[Зоран Ѓурашковиќ]] ''([[ФК Младост Лучани|Младост]])'' | 27 |- style="background:#f5faff;" | 2002–2003 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (18) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ОФК Белград]] | style="font-size: 90%;"|[[Ѕвонимир Вукиќ]] ''([[ФК Партизан|Партизан]])'' | 22 |- | 2003–2004 | '''[[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]''' (23) | [[ФК Партизан|Партизан]] | [[FK Железник|Железник]] | style="font-size: 90%;"|[[Никола Жигиќ]] ''([[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]])'' | 19 |- style="background:#f5faff;" | 2004–2005 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (19) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ФК Зета|Зета]] | style="font-size: 90%;"|[[Марко Пантелиќ]] ''([[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]])'' | 21 |- | 2005–2006 | '''[[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]''' (24) | [[ФК Партизан|Партизан]] | [[ФК Вождовац|Вождовац]] | style="font-size: 90%;"|[[Срѓан Радонјиќ]] ''([[ФК Партизан|Партизан]])'' | 20 |} {| class="wikitable" |- ! Клуб ! Титули ! Година на освојување ! Второ место ! Трето место |- | [[ФК Партизан|Партизан]] || <center>8</center> | 1993, 1994, 1996, 1997, 1999, 2002, 2003 and 2005 | <center>5</center> | <center>1</center> |- | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] || <center>5</center> | 1995, 2000, 2001, 2004 and 2006 | <center>8</center> | <center>1</center> |- | [[ФК Обилиќ|Обилиќ]] || <center>1</center> | 1998 | <center>1</center> | <center>2</center> |- | [[ФК Војводина|Војводина]] || | | | <center>5</center> |- | [[ФК Смедерево|Смедерево]] || | | | <center>1</center> |- | [[ОФК Белград]] || | | | <center>1</center> |- | [[FK Железник|Железник]] || | | | <center>1</center> |- | [[ФК Вождовац|Вождовац]] || | | | <center>1</center> |} ===Српска Суперлига (2006– )=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! Сезона ! Шампион ! Второ место ! Трето место ! Најдобри стрелци ! Голови |- style="background:#f5faff;" | 2006–2007 | '''[[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]''' (25) | [[ФК Партизан|Партизан]] | [[ФК Војводина|Војводина]] | style="font-size: 90%;" align=left|{{знамеикона|SRB}} [[Срѓан Баљак]] ''([[ФК Банат Зрењанин|Банат]])'' | 18 |- | 2007–2008 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (20) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ФК Војводина|Војводина]] | style="font-size: 90%;" align=left|{{знамеикона|SRB}} [[Ненад Јестровиќ]] ''([[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]])'' | 13 |- style="background:#f5faff;" | 2008–2009 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (21) | [[ФК Војводина|Војводина]] | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | style="font-size: 90%;" align=left|{{знамеикона|SEN}} [[Ламине Дијара]] ''([[ФК Партизан|Партизан]])'' | 19 |- | 2009-2010 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (22) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ОФК Белград|OFK]] | style="font-size: 90%;" align=left|{{знамеикона|SRB}} [[Драган Мрџа]] '' ([[ФК Војводина|Војводина]])'' | 22 |- style="background:#f5faff;" | 2010-2011 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (23) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ФК Војводина|Војводина]] | style="font-size: 90%;" align=left|{{знамеикона|SRB}} [[Ивица Илиев]] '' ([[ФК Партизан|Партизан]])''<br/>{{знамеикона|SRB}} [[Андрија Калуѓеровиќ]] '' ([[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]])'' | 13 |- |2011-2012 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (24) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ФК Војводина|Војводина]] | style="font-size: 90%;" align=left|{{знамеикона|SRB}} [[Дарко Спалевиќ]] '' ([[ФК Раднички Крагуевац|Раднички Крагувац]])'' | 19 |-style="background:#f5faff;" | 2012-2013 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (25) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ФК Војводина|Војводина]] | style="font-size: 90%;" align=left|{{знамеикона|SRB}} [[Милош Стојановиќ]] '' ([[ФК Јагодина|Јагодина]])'' | 19 |- |- | 2013-2014 | '''[[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]''' (26) | [[ФК Партизан|Партизан]] | [[ФК Јагодина|Јагодина]] | style="font-size: 90%;" align=left|{{знамеикона|SRB}} [[Драган Мрѓа]] (2) '' ([[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]])'' | 19 |- |- | 2014-2015 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (26) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ФК Чукарички|Чукарички]] | style="font-size: 90%;" align=left|{{знамеикона|NGR}} [[Патрик Езе]] '' ([[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]])'' | 15 |- |- | 2015-2016 | '''[[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]''' (27) | [[ФК Партизан|Партизан]] | [[ФК Чукарички|Чукарички]] | style="font-size: 90%;" align=left|{{знамеикона|SRB}} [[Александар Катај]] '' ([[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]])'' | 21 |- | 2016-2017 | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' (27) | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | [[ФК Војводина|Војводина]] | style="font-size: 90%;" align=left|{{знамеикона|Serbia}} [[Урош Đurđević]] '' ([[ФК Партизан|Партизан]])''<br/>{{знамеикона|Brazil}} [[Леонардо да Силва Соуза|Леонардо]] '' ([[ФК Партизан|Партизан]])'' | 24 |- | 2017-2018 | '''[[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]''' (28) | [[ФК Партизан|Партизан]] | [[ФК Раднички Ниш|Раднички Ниш]] | style="font-size: 90%;" align=left|{{знамеикона|Serbia}} [[Александар Пешиќ]] ''([[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]])'' | 25 |} {| class="wikitable" |- ! Клуб ! Титули ! Година на освојување ! Второ место ! Трето место |- | [[ФК Партизан|Партизан]] || <center>8</center> | 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2015, 2017 | <center>4</center> | |- | [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] || <center>4</center> | 2007, 2014, 2016, 2018 | <center>7</center> | <center>1</center> |- | [[ФК Војводина|Војводина]] || | |<center> 1</center> | <center>6</center> |- | [[ФК Чукарички|Чукарички]] | | | | <center>2</center> |- | [[ФК Јагодина|Јагодина]] | | | | <center>1</center> |- | [[ОФК Белград]] | | | | <center>1</center> |- | [[ФК Раднички Ниш|Раднички Ниш]] | | | | <center>1</center> |} ===Табела на освоени титули (1923–2018) === {| class="wikitable" |- ! Клуб ! Титули ! Година на освојување ! Второ место |- | '''[[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]''' || <center>28</center> | 1951, 1953, 1956, 1957, 1959, 1960, 1964, 1968, 1969, 1970, 1973, 1977, 1980, 1981, 1984, 1988, 1990, 1991, 1992, 1995, 2000, 2001, 2004, 2006, 2007, 2014, 2016, 2018 | <center>24</center> |- | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' || <center>27</center> | 1947, 1949, 1961, 1962, 1963, 1965, 1976, 1978, 1983, 1986, 1987, 1993, 1994, 1996, 1997, 1999, 2002, 2003, 2005, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2015, 2017 | <center>18</center> |- | '''[[ОФК Белград|ОФК]]''' || <center>5</center> | 1931, 1933, 1935, 1936, 1939 | <center>6</center> |- | '''[[ФК Војводина|Војводина]]''' || <center>2</center> | 1966, 1989 | <center>4</center> |- | [[ФК Југославија|Југославија]] || <center>2</center> | 1924, 1925 | <center>3</center> |- | [[ФК Обилиќ|Обилиќ]] || <center>1</center> | 1998 | <center>1</center> |} === Учество и пласман на клубовите по сезона === {| style="margin:auto; background:#f9f9f9; font-size:90%; text-align:center;" class="wikitable" |- !align="left"|&nbsp;!!Екипа !![[Суперлига на Србија во фудбал 2006/07.|06/07]]!![[Српска Суперлига 2007/08.|07/08]]!![[Српска Суперлига 2008/09.|08/09]]!![[Српска Суперлига 2009/10.|09/10]]!![[Српска Суперлига 2010/11.|10/11]]!![[Српска Суперлига 2011/12.|11/12]]!![[Српска Суперлига 2012/13.|12/13]]!![[Српска Суперлига 2013/14.|13/14]]!![[Српска Суперлига 2014/15.|14/15]]!![[Српска Суперлига 2015/16.|15/16]]!![[Српска Суперлига 2016/17.|16/17]]!![[Српска Суперлига 2017/18.|17/18]]!![[Српска Суперлига 2018/19.|18/19]] |- !1|| [[ФК Банат|Банат]] |style="background:#C0FFC0;"|'''9''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''11''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''12''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !2|| [[ФК Бачка Бачка Паланка|Бачка Бачка Паланка]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''13''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''14''' ||style="background:#C0FFC0;"| |- !3|| [[ФК Бежанија|Бежанија]] |style="background:#C0FFC0;"|'''4''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''12''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !4|| [[ФК Борац Чачак|Борац Чачак]] |style="background:#C0FFC0;"|'''10''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''4''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''5''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''11''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''9''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''15''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''13''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''6''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''14''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''16''' ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !5|| [[ФК БСК Борча|БСК Борча]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''12''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''11''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''12''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''15''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !6|| [[ФК Вождовац|Вождовац]] |style="background:#C0FFC0;"|'''11''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''7''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''11''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''7''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''7''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''5''' ||style="background:#C0FFC0;"| |- !7|| [[ФК Војводина|Војводина]] |style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Bronze medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Bronze medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Silver medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|'''5''' ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Bronze medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Bronze medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Bronze medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|'''4''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''4''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''4''' ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Bronze medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|'''8''' ||style="background:#C0FFC0;"| |- !8|| [[ФК Динамо Врање|Динамо Врање]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"| |- !9|| [[ФК Доњи Срем|Доњи Срем]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''11'''||style="background:#C0FFC0;"|'''12''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''15''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !10|| [[ФК Земун|Земун]] | style="background:#C0FFC0;"|'''12''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#C0FFC0;"|'''11''' ||style="background:#C0FFC0;"| |- !11|| [[ФК Инѓија|Инѓија]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''15''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !12|| [[ФК Јавор Ивањица|Јавор Ивањица]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''4''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''7''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''8''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''9''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''10'''||style="background:#C0FFC0;"|'''15''' || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''13''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''8''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''15''' ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !13|| [[ФК Јагодина|Јагодина]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''10''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''6''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''12''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''4''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''4'''||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Bronze medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|'''10''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''16''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !14|| [[ФК Мачва|Мачва]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#C0FFC0;"|'''12''' ||style="background:#C0FFC0;"| |- !15|| [[ФК Металац Горни Милановац|Металац Горни Милановац]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''9''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''14''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''16''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#C0FFC0;"|'''11''' || style="background:#C0FFC0;"|'''15''' || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !16|| [[ФК Млади Радник Пожаревац|Млади Радник Пожаревац]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''16''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !17|| [[ФК Младост Апатин|Младост Апатин]] |style="background:#C0FFC0;"|'''6''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !18|| [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] | style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''7''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''7''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''9''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''4''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''10''' ||style="background:#C0FFC0;"| |- !19|| [[ФК Напредок Крушевац|Напредок Крушевац]] | style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''5''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''7''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''15''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X||style="background:#C0FFC0;"|'''9''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''14''' || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''6''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''7''' ||style="background:#C0FFC0;"| |- !20|| [[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''14''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''14'''||style="background:#C0FFC0;"|'''8''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''5''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''14''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''16''' || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !21|| [[ОФК Београд]] |style="background:#C0FFC0;"|'''7''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''9''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''11''' ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Bronze medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|'''7''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''8''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''6'''||style="background:#C0FFC0;"|'''11''' ||style="background:#C0FFC0;"| '''8''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''15''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !22|| [[ФК Партизан|Партизан]] |style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Silver medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Gold medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Gold medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Gold medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Gold medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Gold medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Gold medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Silver medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Gold medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Silver medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Gold medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Silver medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"| |- !23|| [[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер Нови Сад]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"| |- !24|| [[ФК Рад|Рад]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''8''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''8''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''4''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''10''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''7''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''14''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''6''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''12''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''11''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''13''' ||style="background:#C0FFC0;"| |- !25|| [[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''8''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''12''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''9''' ||style="background:#C0FFC0;"| |- !26|| [[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''6''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''13''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''13''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''16''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !27|| [[ФК Раднички Ниш|Раднички Ниш]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''12'''||style="background:#C0FFC0;"|'''6''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''9''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''5''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''5''' ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Bronze medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"| |- !28|| [[ФК Слобода Ужице|Слобода Ужице]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''6''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''5''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''5'''||style="background:#C0FFC0;"|'''16''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !29|| [[ФК Смедерево 1924|Смедерево 1924]] |style="background:#C0FFC0;"|'''8''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''10''' || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''10''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''10''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''13''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''16''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !30|| [[ФК Спартак Суботица|Спартак Суботица]] | style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''4''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''5''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''7''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''9'''||style="background:#C0FFC0;"|'''10''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''12''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''10''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''10''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''4''' ||style="background:#C0FFC0;"| |- !31|| [[ФК Хајдук Кула|Хајдук Кула]] |style="background:#C0FFC0;"|'''5''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''8''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''6''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''14''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''13''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''11''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''8'''|| style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#ffe4e1;"|X |- !32|| [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] |style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Gold medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Silver medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Bronze medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Silver medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Silver medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Silver medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Silver medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Gold medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Silver medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Gold medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Silver medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Gold medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"| |- !33|| [[ФК Чукарички|Чукарички]] | style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''6''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''9''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''13''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''16''' || style="background:#ffe4e1;"|X || style="background:#ffe4e1;"|X ||style="background:#C0FFC0;"|'''5''' ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Bronze medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|[[Слика:Bronze medal icon.svg]] ||style="background:#C0FFC0;"|'''9''' ||style="background:#C0FFC0;"|'''6''' ||style="background:#C0FFC0;"| |} ===Најдобри стрелци=== {| class="wikitable" |- !Позиција!!Играч!!Клуб!!Година!!Голови!!Вкупно голови |- |style="text-align:center;" rowspan="4"|1 |style="text-align:left;" rowspan="4"|{{знаме|СРБ}} ''[[Андрија Калуѓеровиќ]]'' |style="text-align:left;"| [[ОФК Београд]] |style="text-align:center;"|2006–2009 |style="text-align:center;"|12 |style="text-align:center;" rowspan="4"|63 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Рад|Рад]] |style="text-align:center;"|2009–2010, 2016 |style="text-align:center;"|27 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] |style="text-align:center;"|2010–2011 |style="text-align:center;"|19 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Војводина|Војводина]] |style="text-align:center;"|2013 |style="text-align:center;"|5 |- |style="text-align:center;" |2 |style="text-align:left;"|{{знаме|Сенегал}} ''[[Ламин Дијара]]'' |style="text-align:left;"|[[ФК Партизан|Партизан]] |style="text-align:center;"|2007–2012 |style="text-align:center;"|56 |style="text-align:center;" |56 |- |style="text-align:center;" rowspan="2"|3 |style="text-align:left;" rowspan="2"|{{знаме|СРБ}} ''[[Драган Мрђа]]'' |style="text-align:left;"|[[ФК Војводина|Војводина]] |style="text-align:center;"|2008–2010 |style="text-align:center;"|35 |style="text-align:center;" rowspan="2"|54 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] |style="text-align:center;"|2013–2014 |style="text-align:center;"|19 |- |style="text-align:center;" |4 |style="text-align:left;"|{{знаме|СРБ}} '''''[[Ненад Милијаш]]''''' |style="text-align:left;"|[[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] |style="text-align:center;"|2006–2009, 2012–2014, 2016– |style="text-align:center;"|53 |style="text-align:center;" |53 |- |style="text-align:center;" rowspan="4"|5 |style="text-align:left;" rowspan="4"|{{знаме|СРБ}} ''[[Милан Бојовиќ (фудбалер)|Милан Бојовиќ]]'' |style="text-align:left;"|[[ФК Чукарички|Чукарички]] |style="text-align:center;"|2007–2009 |style="text-align:center;"|11 |style="text-align:center;" rowspan="4"|52 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Јагодина|Јагодина]] |style="text-align:center;"|2009–2011 |style="text-align:center;"|15 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Војводина|Војводина]] |style="text-align:center;"|2011–2012 |style="text-align:center;"|10 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] |style="text-align:center;"|2016– |style="text-align:center;"|16 |- |style="text-align:center;" rowspan="5"|6 |style="text-align:left;" rowspan="5"|{{знаме|СРБ}} '''''[[Огнен Мудрински]]''''' |style="text-align:left;"| [[ФК Војводина|Војводина]] |style="text-align:center;"|2009–2011 |style="text-align:center;"|2 |style="text-align:center;" rowspan="5"|47 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Јагодина|Јагодина]] |style="text-align:center;"|2011–2012 |style="text-align:center;"|9 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] |style="text-align:center;"|2012–2013 |style="text-align:center;"|11 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Спартак Суботица|Спартак Суботица]] |style="text-align:center;"|2016–2017 |style="text-align:center;"|18 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Чукарички|Чукарички]] |style="text-align:center;"|2017– |style="text-align:center;"|7 |- |style="text-align:center;" rowspan="2"|7 |style="text-align:left;" rowspan="2"|{{знаме|СРБ}} ''[[Дарко Спалевиќ]]'' |style="text-align:left;"|[[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] |style="text-align:center;"|2010–2014 |style="text-align:center;"|34 |style="text-align:center;" rowspan="2"|39 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Доњи Срем|Доњи Срем]] |style="text-align:center;"|2014–2015 |style="text-align:center;"|5 |- |style="text-align:center;" rowspan="4"|7 |style="text-align:left;" rowspan="4"|{{знаме|Камерун}} ''[[Абубакар Умару]]'' |style="text-align:left;"|[[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] |style="text-align:center;"|2009 |style="text-align:center;"|2 |style="text-align:center;" rowspan="4"|39 |- |style="text-align:left;"|[[ОФК Београд]] |style="text-align:center;"|2009–2010 |style="text-align:center;"|3 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Војводина|Војводина]] |style="text-align:center;"|2010–2013 |style="text-align:center;"|31 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Партизан|Партизан]] |style="text-align:center;"|2015–2016 |style="text-align:center;"|3 |- |style="text-align:center;" rowspan="2"|9 |style="text-align:left;" rowspan="2"|{{знаме|СРБ}} '''''[[Александар Пешиќ]]''''' |style="text-align:left;"|[[ФК Јагодина|Јагодина]] |style="text-align:center;"|2013–2014 |style="text-align:center;"|13 |style="text-align:center;" rowspan="2"|38 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] |style="text-align:center;"|2017– |style="text-align:center;"|25 |- |style="text-align:center;" rowspan="2"|10 |style="text-align:left;" rowspan="2"|{{знаме|СРБ}} ''[[Александар Катаи]]'' |style="text-align:left;"|[[ФК Војводина|Војводина]] |style="text-align:center;"|2009–2011, 2011–2013 |style="text-align:center;"|12 |style="text-align:center;" rowspan="2"|37 |- |style="text-align:left;"|[[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] |style="text-align:center;"|2015–2016 |style="text-align:center;"|25 |- |colspan="6"|<small>До 19 мај 2018 година. |} == Стадиони == {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 1em 0; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color:ivory; width:64%; font-size: 95%;" |- style="background:beige;" |+ '''Најголеми стадиони според капацитет''' |- style="background:beige;" ! colspan="2" align="center"| Стадион ! align="center"| Клуб ! align="center"| Град ! align="center"| Отворен ! align="center"| Капацитет |- ! 1 | [[Стадион Рајко Митиќ]] | align="center"| [[ФК Црвена Ѕвезда]] | [[Белград]] | align="center"| 1963 | align="center"| 55,538 |- style="background:lemonchiffon;" ! 2 | [[Партизан (стадион)|Партизан]] | align="center"| [[ФК Партизан]] | [[Белград]] | align="center"| 1951 | align="center"| 32,710 |- ! 3 | [[Омладински стадион]] | align="center"| [[ОФК Београд]] | [[Белград]] | align="center"| 1957 | align="center"| 19,100 |- style="background:lemonchiffon;" ! 4 | [[Стадион Чаир (Ниш)|Стадион Чаир]] | align="center"| [[ФК Раднички Ниш]] | [[Ниш]] | align="center"| 1963 | align="center"| 18,151 |- ! 5 | [[Стадион Смедерево]] | align="center"| [[ФК Смедерево]] | [[Смедерево]] | align="center"| 1930 | align="center"| 17,200 |- style="background:lemonchiffon;" ! 6 | [[Стадион Чика Дача]] | align="center"| [[ФК Раднички 1923]] | [[Крагуевац]] | align="center"| 1957 | align="center"| 15,100 |- ! 7 | [[Стадион Караѓорѓе]] | align="center"| [[ФК Војводина]] | [[Нови Сад]] | align="center"| 1924 | align="center"| 15,000 |- style="background:lemonchiffon;" ! 8 | [[Стадион Јагодина]] | align="center"| [[ФК Јагодина]] | [[Јагодина]] | align="center"| 1958 | align="center"| 15,000 |- ! 9 | [[Стадион Караѓорѓев парк]] | align="center"| [[ФК Банат]] | [[Зрењанин]] | align="center"| 1968 | align="center"| 13,500 |- style="background:lemonchiffon;" ! 10 | [[Стадион Суботица]] | align="center"| [[ФК Спартак Суботица]] | [[Суботица]] | align="center"| 1936 | align="center"| 13,000 |} {{среди}} <gallery> File:Fk Red Star stadium.jpg|Стадион Рајко Митиќ File:Panoramic of Partizan Stadium.png|Стадион Партизан File:Stadion cair atrajkovic.jpg|Стадион Чаир File:Stadion_vojvodine01.jpg|Стадион Караѓорѓе </gallery> == УЕФА ранг листа == === Национална лига === Состојба до крајот на сезоната 2017/18<ref>{{наведени вести| url=http://kassiesa.home.xs4all.nl/bert/uefa/data/method4/crank2014.html| title=Коефицијенти држава 2017/18.| publisher={{en}}| accessdate=18 мај 2018| archive-date=2015-04-24| archive-url=https://web.archive.org/web/20150424013057/http://kassiesa.home.xs4all.nl/bert/uefa/data/method4/crank2014.html| url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width= 80|Моментална <br />позиција !width= 80|Позиција<br />од минатата сезона !width= 60|Разлика !width=150|Лига !width= 60|Коефициент |- |23 |''26'' |{{increase}} |align=left|{{знаме|АЗЕ}} [[Премиер лига на Азербејџан во фудбал|Премиер лига на Азербејџан]] | 19.125 |- |24 |''27'' |{{increase}} |align=left|{{знаме|БУГ}} [[Прва фудбалска лига на Бугарија|Прва лига на Бугарија]] | 19.125 |- |25 |''28'' |{{increase}} |align=left|{{знаме|СРБ}} '''Српска Суперлига ''' | 18.750 |- |26 |''23'' |{{decrease}} |align=left|{{знаме|ШКО}} [[Премиер лига на Шкотска во фудбал|Премиер лига на Шкотска]] | 18.625 |- |27 |''19'' |{{decrease}} |align=left|{{знаме|БЛР}} [[Премиер лига на Белорусија во фудбал|Премиер лига на Белорусија]] | 18.625 |} === Тимови === Состојба до крајот на сезоната 2017/18.<ref>{{наведени вести | url=http://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html| title=Коефицијенти клубова 2017/18.| publisher=www.uefa.com {{en}} | accessdate = 18 мај 2018 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width= 80|Моментална<br />позиција !width= 80|Позиција<br />од минатата сезона !width= 60|Разлика !width=150|Клуб !width= 60|Коефициент |- |'''79''' |''121'' |{{increase}} | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' | '''17.000''' |- |'''119''' |''195'' |{{increase}} | '''[[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]''' | '''10.075''' |- |'''192''' |''171'' |{{decrease}} | '''[[ФК Војводина|Војводина]]''' | '''5.250''' |- |'''259''' | - |{{increase}} | '''[[ФК Младост Лучани|Младост]]''' | '''0.250''' |- |'''260''' |''276'' |{{increase}} | '''[[ФК Чукарички|Чукарички]]''' | '''1.500''' |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.superliga.rs Официјално мрежно место на „Српска Суперлига“] www.superliga.rs {{sr}} * [http://www.srbijasport.net/tak/1741/rez Резултати и табели од „Српска Суперлига“] www.srbijasport.net {{sr}} * [http://www.fss.rs/index.php?id=2051 Резултати и табели од „Српска Суперлига“] www.fss.rs {{sr}} * [http://www.uefa.com/memberassociations/association=srb/domesticleague/index.html Резултати и табела „Српска Суперлига“] www.uefa.com {{en}} {{de}} {{fr}} {{ru}} {{es}} {{it}} {{pt}} {{ja}} * [http://www.jelenfootball.com/superliga/Jelen_Super_Liga.html Комплетен преглед на резултати, табела, тимови и играчи од „Српска Суперлига“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101026040805/http://www.jelenfootball.com/superliga/Jelen_Super_Liga.html |date=2010-10-26 }} www.jelenfootball.com {{sr}} [[Категорија:Српска Суперлига|*]] [[Категорија:Фудбалски натпреварувања во Србија|1]] [[Категорија:Државни фудбалски лиги|Србија]] [[Категорија:Појавено во 2006 година]] jke4fd1714plea0qmat70zk8rm1lbyy 0 1213676 5583126 5214425 2026-06-27T02:14:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583126 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Вир}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Вир | слика = Vir1.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Битово | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 7 | година = 2002 | поштенски број = 6535 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 640 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=36 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=16 | lon_sec=33 | слава = | мрежно место = | карта = Вир во Општина Македонски Брод.svg }} '''Вир''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. == Потекло и значење на името == Името на селото потекнува од [[вир]] со значење за длабнатина каде се собира вода.<ref name="книга" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Куќи во село Вир.jpg|мини|300п|лево|Влез во селото]] Селото се наоѓа во областа [[Порече]], во североисточниот дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], од десната страна на реката [[Треска]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=18 март 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=54}}</ref> Селото е рамнинско, на надморска височина од 640 метри. Од градот [[Македонски Брод]] е оддалечено 15 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено во горниот дел на долината на [[Модришка Река]], која се влева во [[Треска]], кај селото [[Модриште]]. Нивите се наоѓаат околу селото, а шума има малку.<ref name="книга">{{Наведена книга|title=Порече|last=Јовановиќ|first=Петар|publisher=Српски етнографски зборник|year=1935|isbn=|location=Белград|pages=320}}</ref> Куќите се на дното на долината и по бреговите. Групирани се во три маала: Шјаковско, Николовско и Шутевско.<ref name="книга" /> До Вир води земјен пат, кој започнува од селото [[Модриште]]. Со земјен пат, селото е поврзано и со селото [[Локвица]]. == Историја == Во селскиот атар се наоѓаат старини на месноста Горна Црква, каде има и гробишта.<ref name="книга" /> Народното предание наведува дека селото настанало со доселување и во прв момент се нарекувало '''Дервен Вир'''.<ref name="книга" /> Во {{римски|19}} век, Вир било село во Поречката нахија, на [[Кичевска каза|Кичевската каза]], во [[Отоманското Царство]]. Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот е зафаќа површина од 11,1&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 617,7 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 89,2 хектари, а на пасиштата само 22,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има мешовита полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|265 |1953|296 |1961|245 |1971|171 |1981|76 |1991|51 |1994|31 |2002|18 |2021|7 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 40 домаќинства со 161 жител, од кои 55 муслимани и 106 христијани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 96-97.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Вир имало 290 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 258.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Вир имало 280 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 154-155.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Вир се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 30 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|36}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Вир е мало село, коешто во 1961 година броело 245 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 31 жител, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Вир имало 18 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=18 март 2021}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 7 жители, од кои 5 [[Македонци]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|290|280|265|296|245|171|76|51|31|18|7}} === Родови === Вир е македонско православно село. Сите родови во селото се доселенички. Во селото има четири рода.<ref name="книга" /> Според истражувањата на [[Петар Јовановиќ]] во 1930-тите години родови во селото се: ''Шутевци'' (13 к.), доселени се од кичевското село [[Шутово]]; ''Шијаковци'' (9 к.), доселени се од [[Шијак]] во [[Албанија]], нивниот предок кој се доселил бил прво во [[Модриште]], но од таму го избркале, па си направил колиба во Вир, но го фатило срам и се отселил во [[Сливје]], но таму не му се допаднало, па се вратил назад и за постојано се населил во Вир; ''Николовци'' (6 к.), основачот на родот дошол од [[Дебарско]] и влегол во родот ''Шијаковци'', каде се оженил за некоја крива девојка; ''Савевци'' (17 к.) исто така доселени од [[Дебарско]], најпрво дошол овде на [[Чифлиг|чифлик]], но не му се допаднало, па отишол во [[Сливје]], па кога и таму не му се допаднало се вратил назад во Вир. == Општествени установи == * Поранешно основно училиште == Самоуправа и политика == [[Податотека:Објект во село Вир.jpg|мини|300п|десно|Старото училиште]] Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Самоков. Во периодот 1957-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Манастирец. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Модриште, во која покрај селото Вир се наоѓале селата Белица, Брезница, Калуѓерец, Могилец, Модриште, Локвица, Тажево и Црешнево. Општината Модриште постоела и во периодот 1950-1952 година, во која влегувале селата Белица, Вир, Калуѓерец, Локвица, Могилец и Црешнево. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0239 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во приватна просторија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 7 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 7 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 7 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=18 март 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Вир|Црква „Св. Никола“]] — селска црква; и * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Вир|Црква „Св. Атанасиј“]] — селска црква. <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Личности == Личности родени во Вир: * Брајан Митаноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02">{{Книга:Порече низ историјата}}, стр.257</ref> * Блаже Карафилоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Брајан Китаноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Лозан Симоноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Трендафил Новески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Спирко Томчески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Стојко Тримчески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Јордан Филипоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Војне Трпчески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Јове Николоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Стеван Митаноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * Стеван Кузманоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":02" /> * [[Јордан Митрески]] (1923 - 1945) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> * [[Михајло Михајлоски]] (1924 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> * [[Павле Павлески]] (1926 - 1945) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> * [[Раде Дукадиноски]] (1924 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> * [[Радивој Митаноски]] (1926 - 1944) — загинат во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Порече]] * [[Општина Македонски Брод]] * [[Македонски Брод]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vir, North Macedonia|Вир}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Вир (Порече)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] h4uekpmtb5nmdekao8wnfrlq0k2bv0u 10 1214082 5583020 5508817 2026-06-26T18:56:26Z Gurther 105215 5583020 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard ib-school | templatestyles = Infobox school/styles.css | bodystyle = {{#if: {{{box_width|}}} | width:{{{box_width}}}; }} {{{box_style|}}} | headerclass = notheme | autoheaders = y | aboveclass = fn org notheme | above = {{If empty|{{{name|}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | subheader = {{#if: {{{native_name|}}} | <div class="nickname">{{{native_name}}}</div> }} | subheader2 = {{#if: {{{latin_name|}}} | <div class="nickname">{{{latin_name}}}</div> }} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|class=logo|image={{{logo|}}}|size={{{logo_size|}}}|upright=1|alt={{{logo_alt|}}}}} | imageclass1 = logo | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|class=seal|image={{{seal_image|}}}|size={{{seal_size|}}}|upright=1|alt={{{seal_alt|}}}}} | imageclass2 = seal | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}{{{image_name|}}}{{{imagewikilink|}}}|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}|{{{image size|}}}}}|upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1.14}}|sizedefault=250px|maxsize=325px|alt={{{alt|}}}}} | caption{{#if:{{{image|}}}{{{image_name|}}}{{{imagewikilink|}}}|3|{{#if:{{{seal_image|}}}|2|{{#if:{{{logo|}}}|1|5}}}}}} = {{#if:{{{image|}}}{{{image_name|}}}{{{seal_image|}}}{{{logo|}}}{{{imagewikilink|}}}|{{{caption|}}} }} | header1 = {{#if:{{{address|}}}{{{streetaddress|}}}{{{street|}}}{{{coordinates|}}}|Местоположба}} | data3 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#ifeq:{{{coordinates|}}}||yes|{{#ifeq:{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|lat}}||no|{{#if:{{#invoke:String|match|s= {{{module|}}} |pattern= mapframe |ignore_errors= true}}|no|yes}}}}}} | mapframe-marker = school | mapframe-type = edu | mapframe-wikidata = yes }} | rowclass5 = adr | data5 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{address|}}}{{{streetaddress|}}}{{{street|}}}|<div style="display:inline;" class="street-address">{{if empty|{{{address|}}}|{{{streetaddress|}}}|{{{street|}}}}}</div>}} |2 = {{#if:{{{location|}}}|<div style="display:inline;" class="street-address">{{{location|}}}</div>}} |3 = {{#if:{{{region|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{{region|}}}</div>}} |4 = {{comma separated entries | 1 = {{#if:{{{city|}}}{{{town|}}}{{{city/town|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{if empty|{{{city|}}}|{{{town|}}}|{{{city/town|}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{county|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{county}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{state|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{state}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{province|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{province}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{postcode|}}}{{{postalcode|}}}|<div style="display:inline;" class="postal-code" class="nowrap">{{if empty|{{{postcode|}}}|{{{postalcode|}}}}}</div>}} }} {{#if:{{{zipcode|}}}|<div style="display:inline;" class="postal-code">{{{zipcode}}}</div>}} |5 = {{#if:{{{country|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name">{{#ifexist:Template:Country data {{{country}}}|{{Getalias|{{{country}}}|shortname}}|{{{country}}}{{main other|{{#ifeq:_MATCH_|{{#invoke:string|replace|{{{country}}}|^%[%[[^%[%]]*%]%]$|_MATCH_|plain=false}}|[[Category:Pages using infobox school with a linked country]]|[[Category:Pages using infobox school with an unknown country]]}}}}}}</div>{{#if:{{{country1|}}}|,}}}} {{#if:{{{country1|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name1">{{#ifexist:Template:Country data {{{country1}}}|{{Getalias|{{{country1}}}|shortname}}|{{{country1}}}{{main other|{{#ifeq:_MATCH_|{{#invoke:string|replace|{{{country1}}}|^%[%[[^%[%]]*%]%]$|_MATCH_|plain=false}}|[[Category:Pages using infobox school with a linked country1]]|[[Category:Pages using infobox school with an unknown country1]]}}}}}}</div>}} }} | label6 = Координати | data6 = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:edu}}{{{coordinates_footnotes|}}}}} | header7 = Информации | label8 = Other name{{#if:{{{other_names|}}}|s}} | data8 = {{if empty|{{{other_names|}}}|{{{other_name|}}}}} | label9 = Поранешно име{{#if:{{{former_names|}}}|/имиња}} | data9 = {{if empty|{{{former_names|}}}|{{{former_name|}}}}} | label10 = {{#if:{{{schooltype|}}}|School type|{{#if:{{{fundingtype|}}}|Funding type|Вид}} }} | data10 = {{#if:{{{schooltype|}}} |{{#if:{{{fundingtype|}}} |{{#ifexist:{{{fundingtype}}} school |[[{{{fundingtype}}} school|{{{fundingtype}}}]] |{{{fundingtype}}}, }} |{{{type|}}} }} {{{schooltype}}} |{{if empty|{{{fundingtype|}}}|{{{type|}}}}} }} | label11 = {{#if: {{{motto|}}} | Motto | Mottoes }} | data11 = {{#if: {{{motto|}}}{{{mottoes|}}} |{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}{{#if:{{{motto_translation|}}}|<br />({{{motto_translation}}})}} |{{{motto_translation|}}} }} | label12 = Religious affiliation{{pluralize from text|{{if empty|{{{religious_affiliation|}}}|{{{religion|}}}}}|plural=s}} | data12 = {{if empty|{{{religious_affiliation|}}}|{{{religion|}}}}} | label13 = Denomination | data13 = {{{denomination|}}} | label14 = Patron saint{{pluralize from text|{{{patron|}}}|plural=s}} | data14 = {{{patron|}}} | label15 = {{#if: {{{established|}}} | Основано |<!-- -->{{#if: {{{founded|}}} | Founded |<!-- -->Отворено }}}} | data15 = {{if empty | {{{established|}}} | {{{founded|}}} | {{{opened|}}} }} | label16 = {{#if: {{{founder|}}} | Основач | Основачи }} | data16 = {{if empty|{{{founder|}}}|{{{founders|}}}}} | label17 = Статус | data17 = {{{status|}}} | label18 = Затворено | data18 = {{{closed|}}} | label19 = Locale | data19 = {{{locale|}}} | label20 = [[Sister school]] | data20 = {{{sister_school|}}} | label21 = School board | data21 = {{if empty|{{{school_board|}}}|{{{schoolboard|}}}}} | label22 = School district | data22 = {{{district|}}} | label23 = [[National Center for Education Statistics|NCES]] District ID | data23 = {{{us_nces_district_id|}}} | label24 = Месен авторитет | data24 = {{if empty|{{{local_authority|}}}|{{{LEA|}}}}} | label25 = Авторитет | data25 = {{{authority|}}} | label26 = Educational authority | data26 = {{if empty|{{{educational_authority|}}}|{{{educational authority|}}}}} | label27 = {{if empty| {{{category_label|}}} | Category }} | data27 = {{{category|}}} | label28 = {{if empty| {{{oversight_label|}}} | Oversight }} | data28 = {{{oversight|}}} | label29 = Trust | data29 = {{{trust|}}} | label30 = Authorizer | data30 = {{{authorizer|}}} | label31 = Superintendent | data31 = {{{superintendent|}}} | label32 = Area trustee | data32 = {{{trustee|}}} | label33 = {{#if: {{{specialist|}}} | Specialist | Specialists }} | data33 = {{if empty|{{{specialist|}}}|{{{specialists|}}}}} | label34 = Session | data34 = {{{session|}}} | label35 = School number | data35 = {{if empty|{{{school_number|}}}|{{{schoolnumber|}}}|{{{number|}}}}} | label36 = School code | data36 = {{if empty|{{{school_code|}}}|{{{school code|}}}}} | label37 = [[Department for Education]] URN | data37 = {{#if:{{{urn|}}} | {{EduBase|{{{urn}}}|{{{urn}}}}} {{DfE performance tables|{{{urn}}}|Tables}} }} | label38 = [[Ministry of Education (New Zealand)|Ministry of Education]] Institution&nbsp;no. | data38 = {{#if: {{{MOE|}}} | [https://www.educationcounts.govt.nz/find-school/school/profile?school={{{MOE}}} {{{MOE}}}] }} | label39 = [[Ofsted]] | data39 = {{#if: {{{ofsted|}}} |{{ofsted|{{{urn}}}|Reports}} }} | label40 = [[College Board#CEEB code|CEEB code]] | data40 = {{{ceeb|}}} | label41 = [[National Center for Education Statistics|NCES]] School ID | data41 = {{{us_nces_school_id|}}} | label42 = President | data42 = {{{president|}}} | label43 = {{if empty| {{{chair_label|}}} | Chair }} | data43 = {{{chair|}}} | label44 = {{if empty| {{{chairman_label|}}} | Chairman }} | data44 = {{{chairman|}}} | label45 = {{if empty| {{{chairperson_label|}}} | Chairperson }} | data45 = {{{chairperson|}}} | label46 = Dean | data46 = {{{dean|}}} | label47 = Administrator | data47 = {{{administrator|}}} | label48 = Ректор | data48 = {{{rector|}}} | label49 = Директор | data49 = {{{director|}}} | label50 = {{if empty| {{{principal_label|}}} | Principal }} | data50 = {{{principal|}}} | label51 = {{if empty| {{{principal_label1|}}} | Principal }} | data51 = {{{principal1|}}} | label52 = {{if empty| {{{principal_label2|}}} | Principal }} | data52 = {{{principal2|}}} | label53 = {{if empty| {{{principal_label3|}}} | Principal }} | data53 = {{{principal3|}}} | label54 = {{if empty| {{{principal_label4|}}} | Principal }} | data54 = {{{principal4|}}} | label55 = Campus Director | data55 = {{if empty|{{{campus_director|}}}|{{{campus director|}}}}} | label56 = Headmistress | data56 = {{{headmistress|}}} | label57 = Headmaster | data57 = {{{headmaster|}}} | label58 = Head of school | data58 = {{if empty|{{{head_of_school|}}}|{{{head of school|}}}}} | label59 = {{#if: {{{head_teacher|}}} | Head teacher | Headteacher }} | data59 = {{if empty|{{{head_teacher|}}}|{{{headteacher|}}}}} | label60 = Executive headteacher | data60 = {{{executive_headteacher|}}} | label61 = Acting headteacher | data61 = {{{acting_headteacher|}}} | label62 = {{if empty| {{{head_name|}}} | {{{head_label|}}} | Head teacher }} | data62 = {{{head|}}} | label63 = {{{head_name2}}} | data63 = {{#if: {{{head_name2|}}} | {{{head2|}}} }} | label64 = {{if empty| {{{rel_head_name|}}} | Religious head }} | data64 = {{{rel_head|}}} | label65 = {{if empty| {{{r_head_label|}}} | Religious head }} | data65 = {{{r_head|}}} | label66 = Officer in charge | data66 = {{{officer_in_charge|}}} | label67 = Chaplain | data67 = {{{chaplain|}}} | label68 = Staff | data68 = {{if empty|{{{staff|}}}|{{{number_of_staff|}}}|{{{number of staff|}}}}} | label69 = Faculty | data69 = {{{faculty|}}} | label70 = Teaching staff | data70 = {{{teaching_staff|}}} | label71 = Вработени | data71 = {{if empty|{{{employees|}}}|{{{num_employ|}}}}} | label72 = Key people | data72 = {{{key_people|}}} | label73 = {{if empty| {{{grades_label|}}} | Класови }} | data73 = {{{grades|}}} | label74 = Years offered | data74 = {{{years|}}} | label75 = Years taught | data75 = {{if empty|{{{years_taught|}}}|{{{years taught|}}}}} | label76 = {{#if: {{{years_taught|}}}{{{years taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Nursery | Nursery years taught }} | data76 = {{if empty|{{{nursery_years_taught|}}}|{{{nursery years taught|}}}}} | label77 = {{#if: {{{years_taught|}}}{{{years taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Primary | Primary years taught }} | data77 = {{if empty|{{{primary_years_taught|}}}|{{{primary years taught|}}}}} | label78 = {{#if: {{{years_taught|}}}{{{years taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Secondary | Secondary years taught }} | data78 = {{if empty|{{{secondary_years_taught|}}}|{{{secondary years taught|}}}}} | label79 = {{if empty| {{{gender_label|}}} | Gender }} | data79 = {{{gender|}}} | label80 = {{#if: {{{age_range|}}}{{{age range|}}} | Age range | Age }} | data80 = {{#if: {{{age_range|}}}{{{age range|}}} | {{if empty|{{{age_range|}}}|{{{age range|}}}}} | {{#if: {{{lower_age|}}} | {{{lower_age}}}{{#if:{{{upper_age|}}}|&#32;to {{{upper_age}}}|+}} }} }} | label81 = {{#if: {{{enrollment|}}} | Запишани ученици |<!-- -->{{#if: {{{enrolment|}}} | Enrolment |<!-- -->{{#if: {{{students|}}} | Number of students |<!-- -->{{#if:{{{school_roll|}}}{{{roll|}}}| School roll |<!-- -->Number of pupils}}}}}}}} | data81 = {{if empty|{{{enrollment|}}} |{{{enrolment|}}} |{{{students|}}} |{{{pupils|}}} |{{{school_roll|}}} |{{{roll|}}}}}<!-- -->{{#if: {{{enrollment|}}}{{{enrolment|}}}{{{students|}}}{{{pupils|}}} | {{#if: {{{enrollment_as_of|}}}{{{enrolment_as_of|}}}{{{students_as_of|}}}{{{pupils_as_of|}}} |&nbsp;({{if empty|{{{enrollment_as_of|}}} |{{{enrolment_as_of|}}} |{{{students_as_of|}}} |{{{pupils_as_of|}}}}})}}}} | label82 = Capacity | data82 = {{{capacity|}}} | label83 = Sixth form students | data83 = {{{sixth_form_students|}}} | label84 = &nbsp;•&nbsp;[[Pre-kindergarten]] | data84 = {{{grade_preK|}}} | label85 = &nbsp;•&nbsp;[[Kindergarten]] | data85 = {{{gradeK|}}} | label86 = &nbsp;•&nbsp;[[First grade|Grade 1]] | data86 = {{{grade1|}}} | label87 = &nbsp;•&nbsp;[[Second grade|Grade 2]] | data87 = {{{grade2|}}} | label88 = &nbsp;•&nbsp;[[Third grade|Grade 3]] | data88 = {{{grade3|}}} | label89 = &nbsp;•&nbsp;[[Fourth grade|Grade 4]] | data89 = {{{grade4|}}} | label90 = &nbsp;•&nbsp;[[Fifth grade|Grade 5]] | data90 = {{{grade5|}}} | label91 = &nbsp;•&nbsp;[[Sixth grade|Grade 6]] | data91 = {{{grade6|}}} | label92 = &nbsp;•&nbsp;[[Seventh grade|Grade 7]] | data92 = {{{grade7|}}} | label93 = &nbsp;•&nbsp;[[Eighth grade|Grade 8]] | data93 = {{{grade8|}}} | label94 = &nbsp;•&nbsp;[[Ninth grade|Grade 9]] | data94 = {{{grade9|}}} | label95 = &nbsp;•&nbsp;[[Tenth grade|Grade 10]] | data95 = {{{grade10|}}} | label96 = &nbsp;•&nbsp;[[Eleventh grade|Grade 11]] | data96 = {{{grade11|}}} | label97 = &nbsp;•&nbsp;[[Twelfth grade|Grade 12]] | data97 = {{{grade12|}}} | label98 = &nbsp;•&nbsp;Grade 13 | data98 = {{{grade13|}}} | label99 = &nbsp;•&nbsp;Other | data99 = {{{other|}}} | label100 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label}}} | Other }} | data100 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment|}}}|{{{other_grade_enrolment|}}}}} | label101 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label_1|}}} | Other }} | data101 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment_1|}}}|{{{other_grade_enrolment_1|}}}}} | label102 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label_2|}}} | Other }} | data102 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment_2|}}}|{{{other_grade_enrolment_2|}}}}} | label103 = International students | data103 = {{{international_students|}}} | label104 = Classes | data104 = {{{classes|}}} | label105 = Average class size | data105 = {{if empty|{{{average_class_size|}}}|{{{avg_class_size|}}}|{{{class|}}}}} | label106 = Student to teacher ratio | data106 = {{{ratio|}}} | label107 = Education system | data107 = {{{system|}}} | label108 = Classes offered | data108 = {{if empty|{{{classes_offered|}}}|{{{classes offered|}}}}} | label109 = Јазик | data109 = {{if empty|{{{language|}}}|{{{medium_of_language|}}}|{{{medium of language|}}}|{{{medium|}}}|{{{mediums|}}}}} | label111 = Schedule type | data111 = {{if empty|{{{schedule_type|}}}|{{{schedtyp|}}}}} | label112 = Schedule | data112 = {{{schedule|}}} | label113 = Hours in school day | data113 = {{{hours_in_day|}}} | label114 = Classrooms | data114 = {{{classrooms|}}} | label115 = Campuses | data115 = {{{campuses|}}} | label116 = Campus | data116 = {{{campus|}}} | label117 = Campus size | data117 = {{if empty|{{{campus_size|}}}|{{{campus size|}}}}} | label118 = Area | data118 = {{{area|}}} | label119 = Campus type | data119 = {{if empty|{{{campus_type|}}}|{{{campus type|}}}}} | label120 = Houses | data120 = {{{houses|}}} | label121 = {{if empty| {{{student_union_label|}}} | Student Union/Association }} | data121 = {{{student_union|}}} | label122 = {{#if: {{{colors|}}}{{{school_colors|}}}{{{schoolcolors|}}} |Color|Colour}}{{pluralize from text|{{if empty|{{{colors|}}}|{{{school_colors|}}}|{{{schoolcolors|}}}|{{{colours|}}}|{{{school_colours|}}}|{{{schoolcolours|}}}}}|plural=s}} | data122 = {{if empty|{{{colors|}}}|{{{school_colors|}}}|{{{schoolcolors|}}}|{{{colours|}}}|{{{school_colours|}}}|{{{schoolcolours|}}}}} | label124 = Slogan | data124 = {{{slogan|}}} | label125 = Song | data125 = {{{song|}}} | label126 = [[Fight song]] | data126 = {{if empty|{{{fight_song|}}}|{{{fightsong|}}}}} | label127 = Athletics | data127 = {{{athletics|}}} | label128 = Athletics conference | data128 = {{if empty|{{{athletics_conference|}}}|{{{athletics conference|}}}|{{{athletic_conference|}}}|{{{athletic conference|}}}|{{{conference|}}}}} | label129 = Sports | data129 = {{{sports|}}} | label130 = Mascot | data130 = {{#if: {{{mascot|}}} | {{{mascot}}} {{main other|<!-- -->{{#if:{{#invoke:string|match|nomatch=|pattern=[Ff][Ii][Ll][Ee]%s*:|s={{{mascot}}}}}|[[Category:Pages using infobox school with a mascot image]]|{{#if:{{#invoke:string|match|nomatch=|pattern=[Ii][Mm][Aa][Gg][Ee]%s*:|s={{{mascot}}}}}|[[Category:Pages using infobox school with a mascot image]]|}}}}<!-- -->}}<!-- -->}} | label131 = [[Athletic nickname|Nickname]] | data131 = {{{nickname|}}} | label132 = {{if empty| {{{teams_label|}}} | Teams }} | data132 = {{{teams|}}} | label133 = Team name | data133 = {{if empty|{{{team_name|}}} | {{{team name|}}} | {{{teamname|}}} }} | label134 = {{#if: {{{rival|}}} | Rival | Rivals }} | data134 = {{if empty|{{{rival|}}} | {{{rivals|}}} }} | label135 = {{#if: {{{accreditation|}}} | Accreditation | Accreditations }} | data135 = {{if empty|{{{accreditation|}}} | {{{accreditations|}}} }} | label136 = [[U.S. News & World Report|USNWR]] ranking | data136 = {{if empty|{{{USNWR_ranking|}}} | {{{ranking|}}} }} | label137 = National ranking | data137 = {{{national_ranking|}}} | label138 = {{if empty|{{{test_name|}}}|{{{testname|}}}|Test}}&nbsp;average | data138 = {{if empty|{{{test_average|}}} | {{{testaverage|}}} }} | label141 = Bar pass rate | data141 = {{if empty|{{{bar_pass_rate|}}} | {{{bar pass rate|}}} }} | label143 = Socio-economic decile | data143 = {{{decile|}}} | label144 = Publication | data144 = {{{publication|}}} | label145 = Newspaper | data145 = {{#if:{{{newspaper|}}} |{{#ifeq:{{str left|{{{newspaper}}}|2}}|'' |{{{newspaper}}} |''{{{newspaper}}} '' }} }} | label146 = Yearbook | data146 = {{#if:{{{yearbook|}}} |{{#ifeq:{{str left|{{{yearbook}}}|2}}|'' |{{{yearbook}}} |''{{{yearbook}}} '' }} }} | label147 = Key products | data147 = {{{products|}}} | label148 = Endowment | data148 = {{{endowment|}}} | label149 = Budget | data149 = {{{budget|}}} | label150 = School fees | data150 = {{{fees|}}} | label151 = Annual tuition | data151 = {{if empty|{{{annual_tuition|}}} | {{{annual tuition|}}} }} | label152 = Tuition | data152 = {{{tuition|}}} | label153 = Revenue | data153 = {{{revenue|}}} | label154 = Communities served | data154 = {{{communities|}}} | label155 = Feeder schools | data155 = {{if empty|{{{feeder_schools|}}} | {{{feeders|}}} }} | label156 = Feeder to | data156 = {{if empty|{{{feeder_to|}}} | {{{main feeder school for|}}} }} | label157 = Graduates{{#if: {{{graduates_year|}}} |&nbsp;{{nobold|({{{graduates_year|}}})}} }} | data157 = {{{graduates|}}} | label158 = {{#if: {{{affiliation|}}} | Affiliation | Affiliations }} | data158 = {{if empty|{{{affiliation|}}} | {{{affiliations|}}} }} | label159 = Alumni | data159 = {{{alumni|}}} | label160 = Alumni name | data160 = {{{alumni_name|}}} | label161 = [[List of Nobel laureates|Nobel laureate]]s | data161 = {{{nobel_laureates|}}} | label162 = Information | data162 = {{{information|}}} | label163 = {{if empty| {{{free_label|}}} | Other }} | data163 = {{#if: {{{free_label|}}} | {{if empty|{{{free|}}}|{{{free_text|}}}}} }} | label164 = {{if empty|{{{free_label1|}}}|{{{free_label_1|}}}}} | data164 = {{#if: {{{free_label1|}}}{{{free_label_1|}}} | {{if empty|{{{free_1|}}}|{{{free_text1|}}}}} }} | label165 = {{if empty|{{{free_label2|}}}|{{{free_label_2|}}}}} | data165 = {{#if: {{{free_label2|}}}{{{free_label_2|}}} | {{if empty|{{{free_2|}}}|{{{free_text2|}}}}} }} | label166 = {{if empty|{{{free_label3|}}}|{{{free_label_3|}}}}} | data166 = {{#if: {{{free_label3|}}}{{{free_label_3|}}} | {{if empty|{{{free_3|}}}|{{{free_text3|}}}}} }} | label167 = {{if empty|{{{free_label4|}}}|{{{free_label_4|}}}}} | data167 = {{#if: {{{free_label4|}}}{{{free_label_4|}}} | {{if empty|{{{free_4|}}}|{{{free_text4|}}}}} }} | label168 = {{if empty|{{{free_label5|}}}|{{{free_label_5|}}}}} | data168 = {{#if: {{{free_label5|}}}{{{free_label_5|}}} | {{if empty|{{{free_5|}}}|{{{free_text5|}}}}} }} | label169 = Мрежно место | data169 = {{if empty|{{{website|}}}|{{{homepage|}}}|{{{url|}}}}} | rowstyle171 = | data171 = {{{footnotes|}}} | data172 = {{#if:{{{picture|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{picture}}}}}{{#if: {{{picture_caption|}}} | <br />{{{picture_caption|}}} }} }} | data173 = {{#if:{{{picture2|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{picture2}}}}}{{#if: {{{picture_caption2|}}} | <br /> {{{picture_caption2|}}} }} }} | data174 = {{{module|}}} | belowstyle = | below = {{#if: {{{lastupdate|}}} | Last updated: {{{lastupdate}}} }} }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check|template=Infobox school|cat={{main other|Category:Pages using infobox school with conflicting parameters}} |established; founded; opened | image_size; image size; imagesize|address; street; streetaddress|city; town; city/town|postcode; postalcode; zipcode|other_names; other_name|former_names; former_name|fundingtype; type|mottoes; motto|religious_affiliation; religion|founders; founder|school_board; schoolboard|educational_authority; educational authority; authority|specialists; specialist|school_number; schoolnumber; number|school_code; school code|campus_director; campus director|head_of_school; head of school|head_teacher; headteacher|head_name; head_label|staff; number_of_staff; number of staff|employees; num_employ|years_taught; years taught|nursery_years_taught; nursery years taught|primary_years_taught; primary years taught|secondary_years_taught; secondary years taught|lower_age; age_range; age range|enrolment; enrollment; students; pupils; school_roll; roll|enrolment_as_of; enrollment_as_of; students_as_of; pupils_as_of|other_grade_enrollment; other_grade_enrolment|other_grade_enrollment_1; other_grade_enrolment_1|other_grade_enrollment_2; other_grade_enrolment_2|average_class_size; avg_class_size; class|classes_offered; classes offered|language; medium_of_language; medium of language; medium; mediums|schedule_type; schedtyp|campus_size; campus size|campus_type; campus type|colours; colors; schoolcolours; schoolcolors; school_colours; school_colors|fight_song; fightsong|athletics_conference; athletics conference; athletic_conference; athletic conference; conference|team_name; team name; teamname|rival; rivals|accreditation; accreditations|USNWR_ranking; ranking|test_average; testaverage|bar_pass_rate; bar pass rate|annual_tuition; annual tuition|feeders; feeder_schools|feeder_to; main feeder school for|affiliation; affiliations|free_label1; free_label_1|free_1; free_text1|free_label2; free_label_2|free_2; free_text2|free_label3; free_label_3|free_3; free_text3|free_label4; free_label_4|free_4; free_text4|free_label5; free_label_5|free_5; free_text5|website; homepage; url }}{{main other|<!-- -->{{#if:{{{module|}}}|[[Category:Pages using infobox school with the module parameter]]}}<!-- -->{{#if:{{{coordinates|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|lat}}||[[Category:Pages using infobox school with coordinates not using the Coord template]]}}}}<!-- -->}}<!-- --><!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox school with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox school]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| accreditation | accreditations | acting_headteacher | address | administrator | affiliation | affiliations | age range | age_range | alt | alumni | alumni_name | annual tuition | annual_tuition | area | athletic conference | athletic_conference | athletics | athletics conference | athletics_conference | authority | authorizer | average_class_size | avg_class_size | bar pass rate | bar_pass_rate | box_style | box_width | budget | campus | campus director | campus size | campus type | campus_director | campus_size | campus_type | campuses | capacity | caption | category | category_label | ceeb | chair | chair_label | chairman | chairman_label | chairperson | chairperson_label | chaplain | city | city/town | class | classes | classes offered | classes_offered | classrooms | closed | colors | colours | communities | conference | coordinates | coordinates_footnotes | country | country1 | county | dean | decile | denomination | director | district | educational authority | educational_authority | employees | endowment | enrollment | enrollment_as_of | enrolment | enrolment_as_of | established | executive_headteacher | faculty | feeder_schools | feeder_to | feeders | fees | fight_song | fightsong | footnotes | former_name | former_names | founded | founder | founders | free | free_1 | free_2 | free_3 | free_4 | free_5 | free_label | free_label_1 | free_label_2 | free_label_3 | free_label_4 | free_label_5 | free_label1 | free_label2 | free_label3 | free_label4 | free_label5 | free_text | free_text1 | free_text2 | free_text3 | free_text4 | free_text5 | fundingtype | gender | gender_label | grade_preK | grade1 | grade2 | grade3 | grade4 | grade5 | grade6 | grade7 | grade8 | grade9 | grade10 | grade11 | grade12 | grade13 | gradeK | grades | grades_label | graduates | graduates_year | head | head of school | head_label | head_name | head_name2 | head_of_school | head_teacher | head2 | headmaster | headmistress | headteacher | homepage | hours_in_day | houses | image | image size | image_name | image_size | image_upright | imagesize | imagewikilink | information | international_students | key_people | language | lastupdate | latin_name | LEA | local_authority | locale | location | logo | logo_alt | logo_size | lower_age | main feeder school for | mascot | medium | medium of language | medium_of_language | mediums | module | MOE | motto | motto_translation | mottoes | name | national_ranking | native_name | newspaper | nickname | nobel_laureates | num_employ | number | number of staff | number_of_staff | nursery years taught | nursery_years_taught | officer_in_charge | ofsted | opened | other | other_grade_enrollment | other_grade_enrollment_1 | other_grade_enrollment_2 | other_grade_enrolment | other_grade_enrolment_1 | other_grade_enrolment_2 | other_grade_label | other_grade_label_1 | other_grade_label_2 | other_name | other_names | oversight | oversight_label | patron | picture | picture_caption | picture_caption2 | picture2 | postalcode | postcode | president | primary years taught | primary_years_taught | principal | principal_label | principal_label1 | principal_label2 | principal_label3 | principal_label4 | principal1 | principal2 | principal3 | principal4 | products | province | publication | pupils | pupils_as_of | r_head | r_head_label | ranking | ratio | rector | region | rel_head | rel_head_name | religion | religious_affiliation | revenue | rival | rivals | roll | schedtyp | schedule | schedule_type | school code | school_board | school_code | school_colors | school_colours | school_number | school_roll | schoolboard | schoolcolors | schoolcolours | schoolnumber | schooltype | seal_alt | seal_image | seal_size | secondary years taught | secondary_years_taught | session | sister_school | sixth_form_students | slogan | song | specialist | specialists | sports | staff | state | status | street | streetaddress | student_union | student_union_label | students | students_as_of | superintendent | system | teaching_staff | team name | team_name | teamname | teams | teams_label | test_average | test_name | testaverage | testname | town | trust | trustee | tuition | type | upper_age | url | urn | us_nces_district_id | us_nces_school_id | USNWR_ranking | website | yearbook | years | years taught | years_taught | zipcode }}<noinclude>{{документација}}</noinclude> pf25kvcickzemlpy6kgdxw4vo4rxskp 0 1221037 5582874 5500522 2026-06-26T13:17:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582874 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Belarus-Polatsk-Boris Stone.jpg|мини|Борисов камен во близина на катедралата Св. Софија, [[Полоцк]], [[Белорусија]]]] [[Податотека:Barys rock in Druja.jpg|thumbnail|Борисов камен во [[Друја]]]] '''Борисови камења''' ({{langx|be|Барысавы камяні}}, {{langx|ru|Борисовы камни}}), познати и како '''Двински камења''' ({{langx|ru|Двинские камни}}) – седум [[среден век|средновековни]] [[артефакт]]и крај брегот на [[Западна Двина]] меѓу [[Полоцк]] и [[Дриса]], [[Белорусија]]. Веројатно дека тие постојат во областа пред [[христијанство]]то, но биле запишани во 12 век со текст и слика на [[Христос]]. Најголемиот од камењата има обем од 17 метра. ==Историја== Иако овие обележја биле опишани во 16 век од [[Маќеј Стријковки]], прв кој го свртел научното внимание на нив бил грофот [[Егор Канкрин]] во 1818 година. Канкрин открил дека на стената во близина на [[Орша]] било напишано:„Во оваа 1171 година, на 7. ден од март, завршен е овој крст. Господе, помогни му на твојот слуга Василиј, чие друго име е Рогволод, син Борисов.“<ref name="Franklin 74-75">Franklin 74-75.</ref> Подоцна, биле пронајдени и неколку други камења со Борисовото име. Во 1930-тите, два од нив биле разнесени од комунистичките власти како верски објекти и нивните останки биле искористени за калдрмисување на патот меѓу Минск и Москва. Друг бил фрлен во реката, каде лежел до неговото откривање во 1988 година. Кога бил направен обид да се врати, каменот се распаднал на три дела. Три други камења биле преместени за да бидат изложени во близина на катедралата Св. Софија во [[Полоцк]], во Музејот на камења во [[Минск]] и во [[Коломенско]] во близина на [[Москва]]. ==Опис== Двете имиња за камењата малку заведуваат: само четири од нив се наоѓаат долж бреговите на Двина, а еден од камењата воопшто не го спомнува Борис. Она што ги обединува е нивната програмска илустрација: „Во сите случаи, централното парче е огромен крст на кој се наоѓаат скратените елементи на конвенционалната грчка легенда која ја објавува победата на Исус“.<ref name="Franklin 74-75"/> Општо е прифатено дека Борис, спомнат во натписите, бил [[Рогволод Всеславич]] (крстено име „Борис“), син на [[Всеслав Полоцки|Всеслав]], иако е веројатно дека таквите камења биле почитувани од страна на паганските [[Словени]] долго пред земјата да е [[преобраќање во христијанство|христијанизира]]. ==Наводи== {{наводи}} ===Литература=== *{{Наведена книга|last=Franklin|first=Simon|title=Writing, society and culture in early Rus, c. 950-1300|year=2002|publisher=Cambridge UP|isbn=978-0-521-81381-5|url=https://books.google.com/books?id=Ee1799vFgnAC&pg=PA74}} ==Надворешни врски== *{{ru}} [https://web.archive.org/web/20120205001516/http://countrysite.spb.ru/Library/Tiskevich.htm Article by Konstanty Tyszkiewicz] *{{ru}} [https://globustut.by/type_tn_borstones.htm Photographs] {{coord|55|29|08|N|28|45|29|E|region:BY_type:landmark_source:kolossus-ruwiki|display=title}} [[Категорија:Мегалитски споменици]] [[Категорија:Белорусија во средниот век]] [[Категорија:Старословенски натписи]] [[Категорија:Киевска Русија]] [[Категорија:Камења]] 1oma35wvbiu3ea5sgxr5cbk5dviyq3e 0 1222080 5582951 5295071 2026-06-26T16:24:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582951 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Бруно Алвес | image = [[Податотека:Bruno Alves 2018.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.87}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1981|11|27}} | cityofbirth = {{роден во|Повоа де Варзим|}} | countryofbirth = [[Португалија]] | nationality = {{flagsport|POR}} [[Португалија]] | currentclub = | clubnumber = | position = {{Football/DF}} | retired = 5 јуни 2022 - <small>(40 г.)</small> | youthyears1 = 1992–1999 | youthclubs1 = {{Fb team Varzim}} | youthyears2 = 1999–2000 | youthclubs2 = {{Fb team Porto}} | years1 = 1999–2002 | caps1 = 58 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Porto B}} | years2 = 2002–2010 | caps2 = 119 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Porto}} | years3 = 2002–2003 | caps3 = 46 | goals3 = 3 | clubs3 = →{{Fb team Farense}} | years4 = 2003–2004 | caps4 = 26 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Vitoria Guimaraes}} | years5 = 2004–2005 | caps5 = 27 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team AEK Athens}} | years6 = 2010–2013 | caps6 = 71 | goals6 = 1 | clubs6 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | years7 = 2013–2016 | caps7 = 75 | goals7 = 3 | clubs7 = {{Fb team Fenerbahce}} | years8 = 2016–2017 | caps8 = 36 | goals8 = 1 | clubs8 = {{Fb team Cagliari}} | years9 = 2017–2018 | caps9 = 20 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Rangers}} | years10 = 2018–2021 | caps10 = 85 | goals10 = 5 | clubs10 = {{Fb team Parma}} | nationalyears1 = 2001–2002 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|POR}} [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 20 години|Португалија 20]] | nationalyears2 = 2002–2004 | nationalcaps2 = 19 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|POR}} [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 21 година|Португалија 21]] | nationalyears3 = 2004 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|POR}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија 23]] | nationalyears4 = 2007-2018 | nationalcaps4 = 96 | nationalgoals4 = 11 | nationalteam4 = {{flagsport|POR}} [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] | pcupdate = 7 март 2017 | ntupdate = 13 ноември 2016 }} '''Бруно Едуардо Регуфе Алвес''' (роден на 27 ноември 1981 во [[Повоа де Варзим]]) — [[Португалци|португалски]] поранешен [[фудбалер]], {{Football/DF/player}}. Својата кариера ја започнал и го поминал најголемиот дел од неа во екипата на [[ФК Порто|Порто]], со која освоил вкупно 9 титули и за која одиграл 171 официјален натпревар. Тој исто така освоил неколку трофеи и во Русија со екипата на [[ФК Зенит Санкт Петербург|Зенит Санкт Петербург]], и во Турција со [[ФК Фенербахче|Фенербахче]]. Како [[Фудбалска репрезентација на Португалија|сениорски репрезентативец на Португалија]] од 2007 година, Алвес ја претставувал својата земја на три [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] ([[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]), три [[Европско првенство во фудбал|Европски првенства]] ([[Европско првенство во фудбал 2008|2008]], [[Европско првенство во фудбал 2012|2012]] и [[Европско првенство во фудбал 2016|2016]], на кое Португалија била победник) и еден [[ФИФА Куп на конфедерации|Куп на конфедерации]]. ==Биографија== Тој е син на поранешниот бразилски фудбалер [[Вашингтон Хералдо Дијас Алвес]], а неговите браќа [[Хералдо Алвес]] и [[Хулио Алвес]] се исто така фудбалери.<ref>[http://www.calciozz.it/jogador.php?id=511 Profilo su Calciozz.it]</ref> ==Клупска кариера== ===Порто=== Алвес е роден во [[Повоа де Варзим]] и започнал да игра фудбал во локалниот клуб [[ФК Варзим]], пред да премине во младинските категории на [[ФК Порто|Порто]] на возраст од 17 години. После три последователни позајмици во периодот 2002-2005, две во Португалија<ref>{{наведени вести|url=http://www.maisfutebol.iol.pt/geral/11-07-2002/f-c-porto-confirma-emprestimos-de-ibarra-tonel-e-bruno-alves|title=F.C. Porto confirma empréstimos de Ibarra, Tonel e Bruno Alves|trans-title=F.C. Porto confirm loans of Ibarra, Tonel and Bruno Alves|publisher=Mais Futebol|language=pt|date=11 July 2002|accessdate=1 January 2018}}</ref> и уште една во Грција во [[ФК АЕК Атина|АЕК Атина]],<ref>[http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=211820.html Porto promise to AEK]; UEFA, 4 August 2004</ref> тој се вратил во Порто за сезоната 2005–2006, продолжувајќи го својот договор со клубот до 2010 година<ref>[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=358983.html Porto trio commit futures]; UEFA, 28 October 2005</ref> и се борел за место во почетната постава со [[Рикардо Коста (португалски фудбалер)|Рикардо Коста]] и [[Жоао Пауло Андраде|Жоао Пауло]]. Алвес одиграл седум првенствени натпревари за подоцнежните шампиони, но бил и неславно [[Прекршок (фудбал)#Црвен картон|исклучен]] на 15 октомври 2005 година во поразот на домашен терен со 0-2 од [[ФК Бенфика|Бенфика]], по удирањето со глава на противничкиот играч [[Нуно Гомеш]]. Пристигнувањето на тренерот [[Жезуалдо Фереира]] на клупата на Порто во летото 2006 година, било пресвртница во кариерата на Алвес.<ref>{{наведени вести|url=http://www.jn.pt/desporto/interior/jesualdo-ao-ataque-por-bruno-alves-983670.html|title=Jesualdo ao ataque por Bruno Alves|trans-title=Jesualdo on the offense for Bruno Alves|newspaper=[[Jornal de Notícias]]|language=pt|date=24 August 2008|accessdate=22 June 2017}}</ref> Тој ја добил битката со тешката конкуренција за почетното место во тимот кај новиот тренер, формирајќи цврсто партнерство во центрарот на одбраната со [[Пепе (фудбалер 1983)|Пепе]]. Импресивната кампања (2006-2007), му донела на играчот голем број на пофалби за неговите перформанси за време на сезоната, во која тој одиграл 28 од 30-те натпревари на Порто во лигата, а клубот освоил уште едно државно првенство. На 7 април 2009 година, раната грешка на Алвес во четвртфиналето од [[УЕФА Лига на шампиони 2008/09|Лигата на шампионите]] против {{Fb team (N) Manchester United}} на [[Олд Трафорд]] довела до изедначувачки погодок на [[Вејн Руни]]<ref>[http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2009/round=15278/match=302802/report=rp.html Last-gasp Mariano goal puts Porto in position]; UEFA, 7 April 2009</ref>– натпреварот завршил нерешено 2–2 а Порто бил елиминиран со вкупен резултат 3-2. Сепак, на 10 мај, тој со удар со глава го постигнал единствениот погодок во победата на домашен терен против [[КД Насионал|Насионал]], што на клубот и на играчот им ја обезбедила [[Примеира лига 2008–2009|четвртата последователна национална титула]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jpn.up.pt/2009/05/10/fc-porto-e-tetra-campeao/|title=FC Porto é tetra-campeão|trans-title=FC Porto are back-to-back-to-back-to-back champions|publisher=Jornalismo Porto Net|language=pt|date=10 May 2009|accessdate=22 June 2017|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426182152/https://jpn.up.pt/2009/05/10/fc-porto-e-tetra-campeao/|url-status=dead}}</ref> Алвес исто така бил избран и за ''Фудбалер на годината во Примеира лигата'' за 2009. ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Benf-Zenit2012 (4).jpg|thumbnail|left|Алвес играјќи за Зенит.]] На 3 август 2010 година, на возраст од 28 години, Алвес потпишал за [[Русија|рускиот]] клуб [[ФК Зенит Санкт Петербург|Зенит Санкт Петербург]] во трансфер вреден 22 милиони евра,<ref>[http://www.fcporto.pt/IncFCP/PDF/Investor_Relations/FactosRelevantes/VendaacordoprincipioBrunoAlves03082010.pdf Comunicado (Announcement)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111224071558/http://www.fcporto.pt/IncFCP/PDF/Investor_Relations/FactosRelevantes/VendaacordoprincipioBrunoAlves03082010.pdf|date=24 December 2011}}; FC Porto, 3 August 2010 (in Portuguese)</ref> придружувајќи име се во составот на сонародниците [[Дани (фудбалер)|Дани]] и [[Фернандо Меира]]. Веднаш по неговото доаѓање, тренерот [[Лучано Спалети]] го опишал Алвес како многу важен играч за тимот, забележувајќи го неговото искуство, способност за игра во воздухот и силен карактер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fc-zenit.ru/main/news/52880.html|script-title=ru:Лучано Спаллетти: "Главное – самоотдача и профессионализм"|trans-title=Luciano Spalletti: "The main thing – dedication and professionalism"|publisher=FC Zenit|language=ru|date=12 August 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/5s0gmekWD?url=http://fc-zenit.ru/main/news/52880.html|archivedate=15 August 2010|url-status=dead}}</ref> Своето деби за новиот клуб го направил на 14 август 2010, во натпревар на домашен терен против [[ФК Динамо Москва|Динамо Москва]] во [[Премиер лига на Русија|Руската Премиер лига]] кој завршил нерешено 1-1, играјќи ги комплетните 90 минути. Својот прв гол за Зенит го постигнал на 30 септември 2010, против неговиот поранешен клуб [[ФК АЕК Атина|АЕК Атина]] во групната фаза од Лигата на Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2011/matches/round=2000128/match=2002950/postmatch/report/index.html|title=Zenit zip proves too much for AEK|publisher=UEFA|date=30 September 2010|accessdate=30 June 2015}}</ref> Својата прва полусезона во Зенит ја завршил со 14 првенствени настапи, помагајќи му притоа на клубот да стане шампион на Русија. Следната сезона Алвес одиграл 45 натпрвевари за Зенит во сите натпрвеварувања, помагајќи му на клубот да ја одбрани титулата во руското првенство и да го освои [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот]], со победа над {{Fb team (N) CSKA Moscow}}. ===Фенербахче=== [[File:Bruno Alves'14.JPG|thumbnail|right|185px|Алвес играјќи за Фенербахче во 2014.]] На 5 јуни 2013, Алвес се согласил да му се приклучи на [[Турција|турскиот]] [[ФК Фенербахче|Фенербахче]], потпишувајќи тригодишен договор за плата од 2.5 милиони евра по сезона, во трансфер вреден 5.5 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kap.gov.tr/en/search/notice-results.aspx?id=288801|title=Bruno Eduardo Regufe Alves'in transferi konusunda kendisi ve Zenit Kulübü ile anlaşmaya varılmıştır.|trans-title=Bruno Eduardo Regufe Alves reached agreement with Zenit Club over transfer|publisher=KAP|language=tr|date=5 June 2013|access-date=3 June 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1959812.html|title=Bruno Alves swaps Zenit for Fenerbahçe|publisher=UEFA|date=6 June 2013|accessdate=6 June 2013}}</ref> Дебитирал за ''Фенер'' на 31 јули 2013, во натпреварот против [[Ред Бул Салцбург]] одигран во Австрија во третото коло од квалификациите за [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|Лигата на шампионите]] кој завршил 1-1. Својот прв погодок за клубот го постигнал на 31 август 2013, во победата со 5-2 на домашен терен над [[Сиваспор]] во третото коло од турското првенство. Тој одиграл 25 натпревари и постигнал два гола во неговата прва сезона во Истанбул, помагајќи му на клубот да ја освои титулата во [[Турска Супер лига|Турската Супер лига]]. На почетокот на следната сезона, Алвес играл во [[Суперкуп на Турција 2014|Суперкупот на Турција]] во кој тие го победиле [[ФК Галатасарај|Галатасарај]] на пенали на 25 август 2014. На 18 октомври 2014 година, Алвес добил директен црвен картон за удирање на [[Блерим Џемаили]], во поразот со 2-1 од Галатасарај на [[Турк Телеком Арена]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.hurriyetdailynews.com/galatasarays-sneijder-shoots-down-fenerbahce-in-derby-after-late-goal-flurry-----.aspx?pageID=238&nID=73170&NewsCatID=362|title=Galatasaray's Sneijder shoots down Fenerbahçe in derby after late goal flurry|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=19 August 2014|accessdate=16 June 2015}}</ref> На 25 мај 2015 година, тој повторно бил исклучен правејќи прекршок за [[Пенал (фудбал)|пенал]] против [[ФК Истанбул Башакешир|Истанбул Башакшехир]], со што станал вториот од четворицата играчи на ''Фенер'' кој биле исклучен во тој натпревар кој завршил нерешено 2-2, со што ''жолто-црните'' и дозвоиле на Галатасарај [[Турска Супер лига 2014-2015|да ја осигура титулата во првенството]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fourfourtwo.com/news/turkish-super-lig-review-galatasaray-crowned-champions-fener-have-four-sent|title=Turkish Super Lig review: Galatasaray crowned champions as Fener have four sent off|publisher=[[FourFourTwo]]|date=25 May 2015|accessdate=16 June 2015}}</ref> ===Каљари=== На 5 јуни 2016, Алвес потпишал двегодишен договор со {{Fb team (N) Cagliari}}, повратникот во италијанската [[Серија А]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cagliaricalcio.com/news/ultimissime/15016/bruno-alves-indossera-la-maglia-del-cagliari-calcio|title=Bruno Alves indosserà la maglia del Cagliari Calcio|trans-title=Bruno Alves will wear shirt of Caglari Calcio|publisher=Cagliari Calcio|language=it|date=6 June 2016|accessdate=30 May 2017|archive-date=2017-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173100/http://www.cagliaricalcio.com/news/ultimissime/15016/bruno-alves-indossera-la-maglia-del-cagliari-calcio|url-status=dead}}</ref> Своето деби за клубот го направил на 15 август 2016, во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|победата со 5–1 на домашен терен]] над [[СПАЛ 2013|СПАЛ]] во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]],<ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/Cagliari/15-08-2016/terzo-turno-cagliari-spal-5-1-show-borriello-poker-4-gol-sau-antenucci-rastelli-160772838941.shtml|title=Coppa Italia, Cagliari-Spal 5–1: show di Borriello, 4 gol, a segno anche Sau|trans-title=Italian Cup, Cagliari-Spal 5–1: Borriello show, 4 goals, Sau also scored|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=15 August 2016|accessdate=13 November 2016}}</ref> а дебито во Серија А го имал шест дена подоцна во натпреварот {{Fb team (N) Genoa}}-Каљари 3-1. Својот прв и единствен погодок за Каљари го постигнал од слободен удар на 11 септември, во поразот со 2-1 од {{Fb team (N) Bologna}} на [[Стадион Ренато Дал'Ара|Дал'Ара]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espn.co.uk/football/report?gameId=461270|title=Bologna 2–1 Cagliari|publisher=[[ESPN FC]]|date=11 September 2016|accessdate=18 October 2016}}</ref> Сезоната ја завршил со 36 настапи во [[Серија А 2016-2017|Серија А]] и еден во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] и еден постигнат гол. ===Ренџерс=== На 31 мај 2017, Алвес потпишал двегодишен договор со шкотскиот [[ФК Ренџерс|Ренџерс]] за необјавена сума.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rangers.co.uk/news/headlines/rangers-sign-bruno-alves/|title=Rangers sign Bruno Alves|publisher=Rangers F.C|date=31 May 2017|accessdate=31 May 2017|archive-date=2018-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630133116/https://rangers.co.uk/news/headlines/rangers-sign-bruno-alves/|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-transfer-news/rangers-complete-bruno-alves-signing-10532875|title=Rangers complete Bruno Alves signing as Portugal defender pens two-year deal at Ibrox|newspaper=[[Daily Record (Scotland)|Daily Record]]|date=31 May 2017|accessdate=31 May 2017}}</ref> ===Парма=== Во летото 2018, Алвес се вратил во Италија, потпишувајќи договор со новопромовираната екипа во Серија А {{Fb team (N) Parma}} до 30 јуни 2019.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://parmacalcio1913.com/bruno-alves-e-un-giocatore-del-parma|title=Bruno Alves è un giocatore del Parma|trans-title=Bruno Alves is a Parma player|publisher=Parma Calcio|language=it|date=12 July 2018|accessdate=12 July 2018|archive-date=2018-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20181217151939/http://parmacalcio1913.com/bruno-alves-e-un-giocatore-del-parma|url-status=dead}}</ref> Веднаш по доаѓањето тој бил назначен за водач на тимот и му била доделена капитенската лента по заминувањето на [[Алесандро Лукарели]] кој се пензионирал по завршувањето на претходната сезона во Серија Б. Дебитирал за емилијаните на 19 август 2018 во првото коло од [[Серија А 2018-2019]], во натпреварот Парма-{{Fb team (N) Udinese}} 2-2. ==Репрезентативна кариера== [[File:Bruno Alves – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011 (1).jpg|thumbnail|right|155px|Алвес играјќи за Португалија во 2011.]] Алвес играл за [[Олимписка фудбалска репрезентација во Португалија|Португалија]] на [[Летни олимписки игри 2004|Летните олимписки игри 2004]], каде што репрезентацијата го завршила учеството во Грција после само [[Фудбал на Летните олимписки игри 2004 (мажи)|три натпревари]]. Претходно тој бил член и на репрезентациите [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 21 година|под 21 година]]. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Португалија|сениорската ререзентација]] го добил од страна на селекторот [[Луис Фелипе Сколари]] во јуни 2007 година, против [[Фудбалска репрезентација на Кувајт|Кувајт]] во пријателски натпревар што завршил нерешено 1–1.<ref>[http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=432575&cc=5739 Scolari names uncapped trio in Portugal squad] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121020214434/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=432575&cc=5739 |date=2012-10-20 }}; ESPN Soccernet, 22 May 2007</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mundoportugues.pt/article/view/49987|title=Portugal cede empate com o Kuwait|trans-title=Portugal allow Kuwait draw|publisher=Mundo Português|language=pt|date=5 June 2007|accessdate=15 November 2017|archive-date=2017-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115083125/http://www.mundoportugues.pt/article/view/49987|url-status=dead}}</ref> Следната година тој бил избран во составот за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]], играјќи во поразот со 0–2 од [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] во групната фаза.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2008/matches/round=15093/match=300698/postmatch/report/index.html|title=Yakin goals send hosts out on a high|publisher=UEFA|date=16 June 2008|accessdate=22 June 2017}}</ref> Тој бил постојан стартер во репрезентацијата за време на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2010|квалификациите за Светското првенство 2010]], а во еден од овие натпревари против [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] на 6 јуни 2009, го постигнал својот прв гол за Португалија и тој се покажал како победнички во успехот со 2-1, дозволувајќи и на Португалија да обезбеди место во баражот.<ref>[http://www.uefa.com/competitions/worldcup/fixturesresults/round=15218/match=302420/report=rp.html Alves is king as Portugal prevail] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091130032320/http://www.uefa.com/competitions/worldcup/fixturesresults/round%3D15218/match%3D302420/report%3Drp.html|date=30 November 2009}}; UEFA, 6 June 2009</ref> Таму, во првиот натпревар одигран во [[Лисабон]], тој исто така бил стрелец (на единствениот гол во натпреварот) против [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]],<ref>{{наведени вести|url=http://www.marca.com/2009/11/14/futbol/mundial_2010/1258237948.html|title=Portugal salva los muebles ante Bosnia|trans-title=Portugal save their bacon against Bosnia|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|language=es|date=14 November 2009|accessdate=26 March 2018}}</ref> помагајќи им на португалците да обезбедат пласман на мундијалот со вкупен резултат 2-0; тој, исто така ги одиграл сите натпревари и минути на [[Светско првенство во фудбал 2010|завршниот турнир]] во [[Јужна Африка]], каде неговата земја била елиминирана во осминафиналето. Алвес ги одиграл сите натпревари и минути и на следниот голем турнир на кој Португалија настапила, [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]], играјќи во тандем заедно со поранешниот тимски колега од Порто Пепе. Во полуфиналето, против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]], тој бил еден од двата играчи на Португалија што промашиле [[Пенал (фудбал)|пенал]] во поразот со 4-2 на пенали откако по 120 минути резулататот бил 0-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15174/match=2003378/postmatch/report/index.html#spain+survive+test+nerve+reach+final|title=Spain survive test of nerve to reach final|publisher=UEFA|date=27 June 2012|accessdate=28 June 2012}}</ref> Десет дена подоцна, откако бил вклучен во изборот од 23 играчи на селекторот [[Пауло Бенто]] за [[Светското првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]],<ref>{{наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/portugal/10810443/Portugal-World-Cup-2014-squad.html|title=Portugal World Cup 2014 squad|newspaper=The Daily Telegraph|date=2 June 2014|accessdate=26 June 2014}}</ref> Алвес го постигнал победничкиот гол во пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] што завршил 1-0, а тоа бил негов 10-ти гол за сениорската репрезентација. Дебитирал на Светското првенство 2014 во првиот натпревар од групната фаза, поразот со 0-4 од Германија;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=6/news=german-lessons-for-cr7-s-portugal-2373410.html|title=Muller-inspired Germany thrash ten-man Portugal|publisher=FIFA|date=16 June 2014|accessdate=26 June 2014|archive-date=2014-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617210838/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=6/news=german-lessons-for-cr7-s-portugal-2373410.html|url-status=dead}}</ref> тој, исто така, започнал и во следните два натпревари на турнирот во Бразил, во испаѓањето на репрезентацијата уште во групната фаза. Алвес бил избран и во составот за [[Европско првенство во фудбал 2016|Европското првенство 2016]] во [[Франција]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/portugal/story/2874983/new-bayern-munich-signing-renato-sanches-picked-for-portugal-squad|title=Portugal name Bayern Munich signing Renato Sanches for Euros squad|publisher=ESPN FC|date=17 May 2016|accessdate=8 June 2016}}</ref> Во претпоследниот натпревар од подготовките за турнирот против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] на 2 јуни, тој добил црвен картон на десеттина минути пред крајот на првото полувреме за старт со високо подигната нога кон главата на [[Хари Кејн]];<ref>{{наведени вести|url=http://www.smh.com.au/sport/soccer/bruno-alves-sent-off-for-high-kick-on-harry-kane-in-england-v-portugal-friendly-at-wembley-20160602-gpahkv.html|title=Bruno Alves sent off for high kick on Harry Kane in England v Portugal friendly at Wembley|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=3 June 2016|accessdate=3 June 2016}}</ref> што бил неговиот прв црвен картон во репрезентативниот дрес. Својот прв настап на турнирот го имал дури во полуфиналето против [[Фудбалска репрезентација на Велс|Велс]] поради повредата на Пепе,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pt.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000450/match=2017905/prematch/preview/|title=Antevisão da meia-final: Portugal – País de Gales|trans-title=Semi-final preview: Portugal – Wales|publisher=UEFA|language=pt|date=5 July 2016|accessdate=6 July 2016|archive-date=2016-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709071537/http://pt.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000450/match=2017905/prematch/preview/|url-status=dead}}</ref> и ги одиграл комплетните 90 минути во победата со 2–0 во [[Лион]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000450/match=2017905/postmatch/report/index.html|title=Portugal reach EURO final as Wales fairy tale ends|publisher=UEFA|date=6 July 2016|accessdate=6 July 2016}}</ref> Во мај 2017 година, Алвес бил избран во тимот на европскиот шампион за [[Куп на конфедерации 2017|Купот на конфедерации 2017]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/05/25/portugal-confederations-cup-roster-ronaldo-eder-renato-sanches|title=Portugal omits Euro 2016 standouts Eder, Renato Sanches for Confederations Cup|publisher=[[Sports Illustrated]]|date=25 May 2017|accessdate=21 June 2017}}</ref> Тој одиграл 4 натпревари на турнирот, а Португалија го освоила третото место. Следната година, бил избран во португалскиот состав за [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]] кое исто така се одржало во [[Русија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sbs.com.au/news/portugal-world-cup-squad|title=Nearly half Portugal's Euro squad to miss World Cup|publisher=[[Special Broadcasting Service]]|date=17 May 2018|accessdate=17 May 2018}}</ref> Сепак, таму не одиграл ниту еден натпревар, а Португалија била елиминирана во осминафиналето. ==Клупска статистика== ''Статистиката е ажурирана на 22 април 2019.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 1999-2000 || rowspan="3" |{{знамеикона|POR}} [[ФК Порто Б|Порто Б]] || [[Сегунда Дивисао|СД]] || 4 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 4 || 0 |- || 2000-2001 || [[Сегунда Дивисао|СД]] || 36 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 36 || 6 |- || 2001-јан. 2002 || [[Сегунда Дивисао|СД]] || 17 || 2 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 17 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Порто Б || 58 || 8 || || || || || || || || || || 58 || 8 |- || јан.-јун. 2002 || rowspan=2|{{знамеикона|POR}} [[ФК Фаренсе|Фаренсе]] || [[Примеира лига 2001-2002|ПЛ]] || 15 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 15 || 0 |- || 2002-2003 || [[Сегунда лига 2002-2003|СЛ]] || 31 || 3 || [[Фудбалски куп на Португалија|КП]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 33 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Фаренсе || 46 || 3 || || 2 || 0 || || - || - || || - || - || 48 || 3 |- || 2003-2004 || {{знамеикона|POR}} [[Виторија Гимараеш]] || [[Примеира лига 2003-2004|ПЛ]] || 25 || 1 || [[Фудбалски куп на Португалија|КП]]+[[Лига куп на Португалија|ЛКП]] || 1+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 26 || 1 |- || 2004-2005 || {{знамеикона|GRE}} [[ФК АЕК Атина|АЕК Атина]] || [[Алфа Етники 2004-2005|АЕ]] || 27 || 0 || [[Фудбалски куп на Грција 2004-2005|КГ]] || 10 || 1 || [[Куп на УЕФА 2004-2005|КУ]] || 5 || 0 || - || - || - || 42 || 1 |- || 2005-2006 || rowspan=5|{{знамеикона|POR}} {{Fb team (N) Porto}} ||[[Примеира лига 2005-2006|ПЛ]] || 7 || 0 || [[Фудбалски куп на Португалија|КП]]+[[Лига куп на Португалија|ЛКП]] || 1+0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2005/06|ЛШ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- || 2006-2007 || [[Примеира лига 2006-2007|ПЛ]] || 28 || 2 || [[Фудбалски куп на Португалија|КП]]+[[Лига куп на Португалија|ЛКП]] || 0+0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2006/07|ЛШ]] || 8 || 0 || [[Суперкуп на Португалија 2006|СП]] || 0 || 0 || 36 || 2 |- || 2007-2008 || [[Примеира лига 2007-2008|ПЛ]] || 27 || 2 || [[Фудбалски куп на Португалија|КП]]+[[Лига куп на Португалија|ЛКП]] || 3+0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2007/08|ЛШ]] || 8 || 0 || [[Суперкуп а Португалија 2007|СП]] || 1 || 0 || 39 || 2 |- | 2008-2009 || [[Примеира лига 2008-2009|ПЛ]] || 30 || 5 || [[Фудбалски куп на Португалија 2008-2009|КП]]+[[Лига куп на Португалија|ЛКП]] || 4+1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008/09|ЛШ]] || 10 || 1 || [[Supertaça Cândido de Oliveira 2008|SP]] || 1 || 0 || 46 || 6 |- | 2009-2010 || [[Примеира лига 2009-2010|ПЛ]] || 27 || 5 || [[Фудбалски куп на Португалија|КП]]+[[Лига куп на Португалија|ЛКП]] || 5+2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009/10|ЛШ]] || 8 || 1 || [[Суперкуп на Португалија 2009|СП]] || 1 || 1 || 43 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно Порто || 119 || 14 || || 16 || 0 || || 37 || 2 || || 3 || 1 || 175 || 17 |- || 2010 || rowspan=3|{{знамеикона|RUS}} [[ФК Зенит Санкт Петербург|Зенит Ст. Петербург]] || [[Премиер лига на Русија 2010|ПЛ]] || 14 || 0 || [[Фудбалски куп на Русија 2010-2011|КР]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2010/11|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 2<ref>Во плејофот.</ref>+7 || 0+1 || - || - || - || 25 || 1 |- || [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2011-2012|2011-2012]] || [[Премиер лига на Русија 2011-2012|ПЛ]] || 36 || 0 || [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|КР]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2011/12|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Русија 2011|СР]] || 1 || 0 || 45 || 0 |- || [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]] || [[Премиер лига на Русија 2012-2013|ПЛ]] || 21 || 1 || [[Фудбалски куп на Русија 2012-2013|КР]] || 3 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012/13|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2012-2013|ЛЕ]] || 5+1 || 0 || [[Суперкуп на Русија 2012|СР]] || 1 || 0 || 31 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Зенит || 71 || 1 || || 8 || 1 || || 20 || 1 || || 2 || 0 || 101 || 3 |- ||[[ФК Фенербахче сезона 2013-2014|2013-2014]] || rowspan=3|{{знамеикона|TUR}} [[ФК Фенербахче|Фенербахче]] || [[Турска Супер лига 2013-2014|СЛ]] || 25 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 4<ref name=pr>Во квалификациските рунди.</ref> || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 1 || 0 || 30 || 2 |- ||[[ФК Фенербахче сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Турска Супер лига 2014-2015|СЛ]] || 24 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2014-2015|КТ]] || 5 || 1 || - || - || - || [[Суперкуп на Турција 2014|СТ]] || 1 || 0 || 30 || 1 |- | [[ФК Фенербахче сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Турска Супер лига 2015-2016|СЛ]] || 26 || 1 || [[Фудбалски куп на Турција 2015-2016|КТ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2015-2016|ЛЕ]] || 2<ref>Трето квалификациско коло.</ref>+10<ref>Еден настап во плејофот.</ref> || 0 || - || - || - || 41 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Фенебрахче || 75 || 3 || || 8 || 1 || || 16 || 0 || || 2 || 0 || 101 || 4 |- | [[ФК Каљари Калчо 2016-2017|2016-2017]] || {{знамеикона|ITA}} {{Fb team (N) Cagliari}} || [[Серија А 2016-2017|А]] || 36 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|КИ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 37 || 1 |- | [[ФК Ренџерс сезона 2017-2018|2017-2018]] || {{знамеикона|SCO}} {{Fb team (N) Rangers}} || [[Премиер лига на Шкотска 2017-2018|ШПЛ]] || 20 || 1 || [[Фудбалски куп на Шкотска 2017-2018|КШ]]+[[Лига куп на Шкотска 2017-2018|ЛКШ]] || 2+3 || 0+1 || [[УЕФА Лига Европа 2017-2018|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 25 || 2 |- ||[[ФК Парма сезона 2018-2019|2018-2019]] || rowspan=1|{{знамеикона|ITA}} {{Fb team (N) Parma}} || [[Серија А 2018-2019|А]] || 30 || 4 || [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 507|| 36 || || 51 || 4 || || 78 || 3 || || 7 || 1 || 643 || 44 |} ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|POR}} Порто==== *'''{{Трофеј-Португалија (Примеира лига)}} [[Примеира лига]]''' (4) : 2005–2006, 2006–2007, 2007–2008, 2008–2009 *'''{{Трофеј-Куп на Португалија}} [[Фудбалски куп на Португалија|Куп на Португалија]]''' (3) : 2005-2006, 2008–2009, 2009–2010 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Португалија}} [[Суперкуп на Португалија]]''' (2) : 2006, 2009 ===={{flagsport|RUS}} Зенит==== *'''[[Премиер лига на Русија]]''' (2) : 2010, 2011–2012 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' (1) : 2011 ===={{flagsport|TUR}} Фенербахче==== *'''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Турска Супер лига]]''' (1) : 2013-2014 *'''[[Суперкуп на Турција]]''' (1) : 2014 ===Репрезентативни=== ===={{flagsport|POR}} Португалија под 21 година==== *'''[[Турнир во Тулон]]''' (1) : 2001 ===={{flagsport|POR}} Португалија==== *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал}} [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]]''' (1) : [[Европско првенство во фудбал 2016|2016]] *[[ФИФА Куп на конфедерации]]: Трето место [[ФИФА Куп на конфедерации 2017|2017]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tsf.pt/desporto/interior/portugal-tenta-o-terceiro-lugar-na-despedida-da-taca-das-confederacoes-8607365.html|title="Portugal fez uma prova excelente", diz Fernando Santos|trans-title="Portugal had an excellent tournament", Fernando Santos says|publisher=[[TSF (radio station)|TSF]]|language=pt|date=2 July 2017|accessdate=4 July 2017}}</ref> ===Поединечни=== *'''[[Играч на годината во Примеира лигата]]''' (1) : 2009 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Португалија |image3= Flag of Portugal.svg }} *[https://us.soccerway.com/players/bruno-eduardo-regufe-alves/4580/ Бруно Алвес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.co.uk/bruno-alves/profil/spieler/13121 Бруно Алвес на transfermarkt] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алвес, Бруно}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Португалски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Порто]] [[Категорија:Фудбалери на ФК АЕК Атина]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Зенит Санкт Петербург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фенербахче]] [[Категорија:Фудбалери на Каљари Калчо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ренџерс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Парма]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1981 година]] ahq9n911mf5otem8viujxa7zgm86drb 0 1224464 5583298 5560224 2026-06-27T11:56:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583298 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|native_name={{nobold|Володимир Зеленський}}|native_name_lang=uk|image=Volodymyr Zelensky 2022 official portrait (cropped).jpg|caption=Володимир Зеленски во 2022 година|order=6th|office=Претседател на Украина|term_start=20 мај 2019|term_end=|predecessor=[[Петро Порошенко]]|successor=|birth_date={{birth date and age|1978|1|25|df=yes}}|birth_place=[[Кривји Рог]], [[Украинска ССР]], Советски Сојуз|party=[[Независен политичар|Независен]]<ref>{{cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp005pt021f01=233pt001f01=720.html|script-title=uk:Зеленський Володимир Олександрович |trans-title=Elections of the President of Ukraine 2019 |website=[[Central Election Commission (Ukraine)]] |language=uk|access-date=10 March 2022|archive-date=14 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214025015/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp005pt021f01=233pt001f01=720.html}}</ref>|spouse={{marriage|[[Олена Зеленска]]|2003}}|children=2|signature=Autograph-VolodymyrZelensky.svg|signature_alt=Потпис на Зеленски|website={{URL|https://president.gov.ua/en}}|education=[[Економски институт Кривји Рих]] ([[Диплома по право|Право]])|module={{Listen voice|name=Zelenskyy|filename=Volodymyr Zelenskyy voice.ogg|description=Одржување на [[заедничко обраќање на Конгресот на Соединетите Американски Држави|заедничко обраќање до Конгресот на Соединетите Американски Држави]] за време на неговата [[посета на Володимир Зеленски на Соединетите Американски Држави (2022)|посета на Соединетите Американски Држави ]]|recorded=21 December 2022}}}} '''Володимир Олександрович Зеленски''' {{Efn|{{bulleted list|{{Family name explanation|Oleksandrovych|Zelenskyy|lang=Eastern Slavic}}.|{{langx|uk|Володимир Олександрович Зеленський}}, {{IPA|uk|woloˈdɪmɪr olekˈsɑndrowɪdʒ‿zeˈlɛnʲsʲkɪj|pron}}.|На името Зеленски му недостасува воспоставен латински правопис. „Зеленски“ е транслитерацијата на неговиот пасош, а неговата администрација го користи откако тој ја презел претседателската функција во 2019 година.<ref name=Confusion/><ref>{{Cite tweet |number=1138086685181456385 |user=IuliiaMendel |title=Dear colleagues, this is the official form of the last name that the President has in his passport. This was decided by the passport service of Ukraine. The President won't be offended if BBC standards assume different transliteration |access-date=10 June 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112005504/https://twitter.com/IuliiaMendel/status/1138086685181456385 |archive-date=12 November 2020 |url-status=live |last=Mendel |first=Iuliia}}</ref> Some other transliterations include: ''Volodymyr Zelensky'' or ''Zelenskyi'' [[Romanization of Ukrainian|from Ukrainian]], and ''Vladimir Zelenskiy'' [[Romanization of Russian|from Russian]].<ref name=Confusion>{{Cite web|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/zelensky-zelenskiy-zelenskyy-spelling-confusion-doesn-t-help-ukraine|title=Zelensky, Zelenskiy, Zelenskyy: Spelling Confusion Doesn't Help Ukraine|last=Dickinson|first=Peter|date=9 June 2019|publisher=Atlantic Council|language=en-gb|access-date=10 June 2019|archive-date=11 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611093721/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/zelensky-zelenskiy-zelenskyy-spelling-confusion-doesn-t-help-ukraine|url-status=live}}</ref>}}}} (роден на 25 јануари 1978 година) — украински политичар и поранешен забавувач, кој од 2019 година е шести [[претседател на Украина]]. Тој ја презел функцијата пет години по почетокот на [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]] со [[Руска анексија на Крим|руската анексија на Крим]] и [[Војна во Донбас|инвазијата на Донбас]], и продолжил да служи за време на целосната [[Руска инвазија на Украина (2022)|руска инвазија на Украина]], која трае од февруари 2022 година. Зеленски е роден во [[Кривји Рог]] во [[Историја на евре во Украина|еврејско]] семејство кое зборувало [[Руски јазик во Украина|руски]] јазик, дипломирал право на Економскиот институт во градот; сепак, никогаш не работел, туку се занимавал со кариера во комедија и забава. Зеленски е ко-основач на продуцентската компанија „Квартал 95“, која продуцирала филмови, цртани филмови и телевизиски емисии, вклучувајќи ја и телевизиската серија ''„''[[Слуга на народот (телевизиска серија)|Слуга на народот]]''“'', во која играл фиктивен украински претседател. Серијата се емитувала од 2015 до 2019 година и била неверојатно популарна. [[Слуга на народот (политичка партија)|Политичка партија]] со исто име како телевизиска серијата била создадена во март 2018 година од страна на вработените во „Квартал 95“. Зеленски ја објавил својата кандидатура на [[Претседателски избори во Украина (2019)|претседателските избори]] во 2019 година вечерта на 31 декември 2018 година, истовремено со новогодишното обраќање на тогашниот претседател [[Петро Порошенко]] на телевизискиот канал 1+1. Како политички аутсајдер, Зеленски се позиционирал како анти-естаблишментски и [[Антикорупција|антикорупциска]] фигура, а веќе станал еден од фаворитите во анкетите на јавното мислење за изборите месеци пред официјално да ја објави својата кандидатура. Тој ги добил изборите со 73,23% од гласовите во вториот круг, победувајќи го Порошенко во најголемата убедлива победа во историјата на украинските претседателски избори. Како претседател, Зеленски бил застапник на [[е-влада]] и на единство меѓу [[Украински јазик|украинскиот]] и рускиот јазик во [[Демографија на Украина|населението на земјата]].  Тој интензивно ги користи социјалните медиуми, особено [[Инстаграм]]. {{R|Hosa_2019}} <sup class="reference nowrap"><span title="Page: 7–10">&#x3A;&#x200A;7–10&#x200A;</span></sup>Неговата партија остварила убедлива победа на предвремените [[Парламентарни избори во Украина (2019)|парламентарни избори]] одржани кратко по неговата инаугурација за претседател. Во текот на првите две години од неговата администрација, Зеленски го надгледувал укинувањето на правниот имунитет за членовите на парламентот ([[Врховна Рада|Врховната рада]]), <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-lifts-prosecutorial-immunity-for-members-of-parliament/30333220.html|title=Ukraine Lifts Prosecutorial Immunity For Members Of Parliament|date=19 December 2019|access-date=19 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219204142/https://www.rferl.org/a/ukraine-lifts-prosecutorial-immunity-for-members-of-parliament/30333220.html|archive-date=19 February 2022|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|language=en}}</ref> одговорот на земјата на [[Пандемија КОВИД-19 во Украина|пандемијата КОВИД-19]] и последователната економска рецесија, како и одреден ограничен напредок во справувањето со [[Корупција во Украина|корупцијата во Украина]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://eurasianet.org/ukraines-anti-corruption-effort-struggles-but-soldiers-on|title=Ukraine's anti-corruption effort struggles, but soldiers on|last=Peleschuk|first=Dan|date=15 April 2021|work=Eurasianet|access-date=19 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219195636/https://eurasianet.org/ukraines-anti-corruption-effort-struggles-but-soldiers-on|archive-date=19 February 2022|language=en}}</ref> <ref name="Wilson_2021">{{Наведен извештај|access-date=10 February 2022}}</ref> <ref name="ft_profile">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/9599247f-c3cb-4d3c-a0b6-771f0aac8699|title=FT Person of the Year: Volodymyr Zelenskyy. 'I am more responsible than brave'|last=Khalaf|first=Roula|date=5 December 2022|work=Financial Times|access-date=15 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205130924/https://www.ft.com/content/9599247f-c3cb-4d3c-a0b6-771f0aac8699|archive-date=5 December 2022|last2=Miller|first2=Christopher|last3=Hall|first3=Ben}}</ref> Анкета во мај 2021 година од страна на „Рејтинг груп“ му дала на Зеленски највисок рејтинг на доверба од сите украински претседатели и го рангирал како втор најдобар претседател по [[Леонид Кучма]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ua-news.liga.net/politics/news/ukraintsi-viznachilisya-z-naykraschim-prezidentom-v-istorii-kraini---reyting|title=Українці визначилися з "найкращим президентом" в історії країни – Рейтинг|date=18 May 2020|work=LIGA|language=ru|accessdate=10 August 2020}}</ref> <ref name="up_kuchma">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/05/20/7294180/|title=Оцінка президентів: найбільше довіряють Зеленському, найкращим вважають Кучму|work=Українська правда|language=uk|accessdate=11 May 2022}}</ref> За време на неговата претседателска кампања, Зеленски ветил дека ќе ја заврши [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]] и се обидел да започне дијалог со рускиот претседател [[Владимир Путин]]. <ref name="Chatham_Lutsevych">{{Наведени вести|url=https://www.chathamhouse.org/2021/11/ukraine-still-backs-zelenskyy-despite-slow-progress|title=Ukraine still backs Zelenskyy despite slow progress|last=Lutsevych|first=Orysia|date=16 November 2021|access-date=19 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117160555/https://www.chathamhouse.org/2021/11/ukraine-still-backs-zelenskyy-despite-slow-progress|archive-date=17 November 2021|publisher=Chatham House|language=en}}</ref> Неговата администрација се соочилаа со [[Руско-украинска криза (2021-2022)|ескалација на тензиите]] со Русија во 2021 година, што кулминирала со целосна инвазија на [[Украина]] од страна на [[Русија]] во февруари 2022 година. Стратегијата на Зеленски за време на руското воено засилување била да го смири украинското население и да ја увери меѓународната заедница дека Украина не се обидува да возврати. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/conflict-ukraine|title=Conflict in Ukraine|publisher=Global Conflict Tracker|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223002332/https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/conflict-ukraine|archive-date=23 February 2022|accessdate=23 February 2022}}</ref> Тој првично се оддалечувал од предупредувањата за непосредна војна, а истовремено повикувал на безбедносни гаранции и воена поддршка од [[НАТО]] за да се „издржи“ заканата. <ref name="Fr24_Seibt">{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/europe/20220218-military-tactics-zelensky-plays-both-sides-in-ukrainian-crisis|title=Military tactics: Zelensky plays both sides in Ukrainian crisis|last=Seibt|first=Sébastian|date=18 February 2022|access-date=19 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218235849/https://www.france24.com/en/europe/20220218-military-tactics-zelensky-plays-both-sides-in-ukrainian-crisis|archive-date=18 February 2022|publisher=France 24|language=en}}</ref> Кога Русија ја започнала својата целосна инвазија, Зеленски останал во [[Киев]], одбивајќи ги меѓународните понуди да го евакуираат од нападнатиот главен град; тој прогласил воена состојба низ цела Украина и општа мобилизација на вооружените сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rm.coe.int/en-organisation-and-holding-of-elections-in-post-war-ukraine-net-2769-/1680a8e995|title=Organisation and Holding of Elections in Post-War Ukraine. Prerequisites and Challenges|archive-url=https://web.archive.org/web/20240201215144/https://rm.coe.int/en-organisation-and-holding-of-elections-in-post-war-ukraine-net-2769-/1680a8e995|archive-date=1 February 2024|accessdate=16 March 2024}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/02/6/7440610/|title=Ukrainian parliament approves extending martial law in Ukraine|last=Romanenko|first=Valentyna|date=6 February 2024|work=Ukrainska Pravda|archive-url=https://web.archive.org/web/20240316001852/https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/02/6/7440610/|archive-date=16 March 2024|accessdate=16 March 2024}}</ref> Зеленски бил прогласен за личност на годината според <nowiki><i id="mwgQ">„Тајм</i></nowiki>“ за 2022 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ua-news.liga.net/politics/news/ukraintsi-viznachilisya-z-naykraschim-prezidentom-v-istorii-kraini---reyting|title=Українці визначилися з "найкращим президентом" в історії країни – Рейтинг|date=18 May 2020|publisher=LIGA|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528143416/https://ua-news.liga.net/politics/news/ukraintsi-viznachilisya-z-naykraschim-prezidentom-v-istorii-kraini---reyting|archive-date=28 May 2020|accessdate=10 August 2020}}</ref> <ref name="slovoidilo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slovoidilo.ua/2021/10/27/infografika/polityka/prezydentski-rejtynhy-yak-zminyuvavsya-riven-doviry-zelenskoho-ta-joho-poperednykiv|work=Слово і Діло|language=uk|script-title=uk:Як змінювався рівень довіри та підтримки Зеленського та його попередників (оновлено)|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511190341/https://www.slovoidilo.ua/2021/10/27/infografika/polityka/prezydentski-rejtynhy-yak-zminyuvavsya-riven-doviry-zelenskoho-ta-joho-poperednykiv|archive-date=11 May 2022|accessdate=11 May 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://centreua.org/parlamentska-respublika/istoriya-prezydentiv-ukrayiny-v-semy-aktah-abo-chomu-teatr-odnogo-aktora-nam-ne-pidhodyt/|date=1 December 2021|work=Сentreua|language=uk|script-title=uk:Історія президентів України в семи актах – Центр спільних дій|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629141759/https://centreua.org/parlamentska-respublika/istoriya-prezydentiv-ukrayiny-v-semy-aktah-abo-chomu-teatr-odnogo-aktora-nam-ne-pidhodyt/|archive-date=29 June 2022|accessdate=13 May 2022}}</ref> Тој често ги посетувал првите линии и новоослободените области. <ref name="BBC_Bakhmut">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64038140|title=Ukraine war: Volodymyr Zelensky visits front-line city of Bakhmut|last=Bachega|first=Hugo|date=20 December 2022|work=BBC|access-date=18 November 2024|last2=Greenall|first2=Robert}}</ref> <ref name="BBC_Izyum">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/av/world-europe-62899879|title=President Zelensky visits retaken Ukrainian city of Izyum|date=14 September 2022|access-date=18 November 2024}}</ref> <ref name="BBC_Kherson">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-63626081|title=President Volodymyr Zelensky visits liberated Kherson|date=14 November 2022|work=BBC|access-date=18 November 2024}}</ref> <ref name="KI_Kupiansk">{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/zelensky-visits-front-line-troops-in-kupiansk-sector/|title=Zelensky visits front-line troops in Kupiansk sector|last=Fornusek|first=Martin|date=19 February 2024|work=The Kyiv Independent|access-date=18 November 2024|language=en}}</ref> <ref name="AP_frontline">{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-zelenskyy-drones-shelling-c9859f725680ccf02922578589eb25cb|title=Ukrainian president extends tour of war's front-line areas|last=Arhirova|first=Hanna|date=29 March 2023|work=AP News|access-date=18 November 2024|language=en}}</ref> <ref name="UP_Pokrovsk">{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/11/18/7485093/|title=Zelenskyy visits one of toughest areas of front line, examines situation near Pokrovsk and Kurakhove – photo, video|last=Mazurenko|first=Alona|date=18 November 2014|work=Ukrainska Pravda|access-date=18 November 2024|language=en}}</ref> Во октомври 2022 година, анкетата на „Рејтинг груп“ го рангирала Зеленски како втор најистакнат Украинец на сите времиња, зад [[Тарас Шевченко]]. <ref name="rating_outstanding">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ratinggroup.ua/en/news/narodnyy-top-vydayuschiesya-ukraincy-vseh-vremen-8-9-oktyabrya-2022|title=People's TOP: the most outstanding Ukrainians of all times (October 8-9, 2022)|work=Rating Group|language=en|accessdate=27 March 2026}}</ref> <ref name="up_outstanding">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/10/14/7371953/|title=Шевченко очолив "народний топ" українців: у списку також Зеленський і Бандера|last=Mazurenko|first=Alyona|work=Українська правда|language=uk|trans-title=Shevchenko tops the "people's top" of Ukrainians: Zelensky and Bandera also on the list|accessdate=27 March 2026}}</ref> <ref name="lb_outstanding">{{Наведени вести|url=https://lb.ua/society/2022/10/14/532585_shevchenko_bandera_zelenskiy.html|title=Шевченко, Бандера, Зеленський та Залужний: громадяни назвали найвидатніших українців усіх часів|last=Matyash|first=Tanya|work=LB.ua|access-date=27 March 2026|trans-title=Shevchenko, Bandera, Zelenskyy and Zaluzhnyi: citizens named the most outstanding Ukrainians of all time}}</ref> Мандатот на Зеленски првично бил закажан да заврши во мај 2024 година, но тековната руска инвазија и тековната воена состојба што произлегла од тоа спречиле да се спроведат редовно закажаните претседателски избори. Се очекува тој да остане претседател за време на траењето на руско-украинската војна. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/05/23/volodymyr-zelensky-a-president-with-no-term-end_6672475_4.html|title=Volodymyr Zelensky, a president with no term end|last=d'Istria|first=Thomas|date=23 May 2024|work=Le Monde|access-date=2 June 2024|language=en}}</ref> Поради ова продолжување на неговиот мандат, Зеленски е втор претседател со најдолг мандат во украинската историја, веднаш по Кучма. == Ран живот == Володимир Олександрович Зеленски е роден во еврејско семејство на 25 јануари 1978 година во Кривји Рог, индустриски град во [[Днепропетровска Област|Днепропетровската Област]] во [[Украина]]. <ref name="LIGAZelenskybio">{{Наведена мрежна страница|url=https://file.liga.net/persons/vladimir-zelenskii|date=5 June 2018|work=Ligamedia|language=ru|script-title=ru:Зеленский Владимир: Руководитель проекта "Квартал-95"|trans-title=Zelensky Vladimir: Project manager "Kvartal-95"|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102050545/https://file.liga.net/persons/vladimir-zelenskii|archive-date=2 January 2019|accessdate=10 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.timesofisrael.com/jewish-comic-who-plays-ukraine-president-on-tv-leads-ukraines-presidential-race/|title=Jewish comic who plays Ukraine president on TV leads Ukraine's presidential race|last=Liphshiz|first=Cnaan|date=19 March 2019|work=[[The Times of Israel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331233031/https://www.timesofisrael.com/jewish-comic-who-plays-ukraine-president-on-tv-leads-ukraines-presidential-race/|archive-date=31 March 2019|oclc=969749342}}</ref> <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2019/04/24/world/europe/volodomyr-zelensky-ukraine-jewish-president.html|title=Ukraine's Newly Elected President Is Jewish. So Is Its Prime Minister. Not All Jews There Are Pleased.|last=Higgins|first=Andrew|date=24 April 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=25 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425012514/https://www.nytimes.com/2019/04/24/world/europe/volodomyr-zelensky-ukraine-jewish-president.html|archive-date=25 April 2019|issn=0362-4331}}</ref> Во тоа време, Украина, позната како [[Украинска Советска Социјалистичка Република]], била [[Републики на Сојузот на Советските Социјалистички Републики|составен дел]] од [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Мајката на Зеленски, Рима Зеленска, е пензионирана инженерка; неговиот татко, [[Олександар Зеленски]] - професор и компјутерски научник - е раководител на Одделот за кибернетика и компјутерски хардвер на Државниот универзитет за економија и технологија во Кривји Рог. <ref>{{Наведени вести|url=https://tsn.ua/video/video-novini/volodimir-zelenskiy-rozkazav-pro-stosunki-z-batkami.html|date=28 September 2017|access-date=11 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107072239/https://tsn.ua/video/video-novini/volodimir-zelenskiy-rozkazav-pro-stosunki-z-batkami.html|archive-date=7 January 2019|language=uk|script-title=uk:ВОЛОДИМИР ЗЕЛЕНСЬКИЙ РОЗКАЗАВ ПРО СТОСУНКИ З БАТЬКАМИ|trans-title=Volodymyr Zelenskyi Spoke about His Relationship with His Parents}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kneu.dp.ua/zelenskij-oleksandr-semenovich/|publisher=[[Kryvyi Rih State University of Economics and Technology]]|language=uk|script-title=uk:Зеленський Олександр Семенович|trans-title=Zelensky Oleksandr Semenovich|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107072148/http://www.kneu.dp.ua/zelenskij-oleksandr-semenovich/|archive-date=7 January 2019}}</ref> <ref name="gordon">{{Cite interview|url=https://gordonua.com/publications/zelenskiy-esli-menya-vyberut-prezidentom-snachala-budut-oblivat-gryazyu-zatem-uvazhat-a-potom-plakat-kogda-uydu-609294.html|title=Зеленский: Если меня выберут президентом, сначала будут обливать грязью, затем – уважать, а потом – плакать, когда уйду}}</ref> Таткото на Олександр, Сејмон, служел како [[Пешадија|пешадиец]], достигнувајќи го чинот полковник во [[Црвена армија|Црвената армија]] (во 57-та гардиска моторизирана дивизија) за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://znaj.ua/ru/politics/231827-vidbiv-4-ataki-i-znishchiv-voroga-chim-proslavivsya-didus-zelenskogo-u-drugiy-svitoviy-viyni|title=Отбил 4 атаки и уничтожил врага: чем прославился дедушка Зеленского во Второй мировой войне|date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200704151037/https://amp.znaj.ua/ru/politics/231827-vidbiv-4-ataki-i-znishchiv-voroga-chim-proslavivsya-didus-zelenskogo-u-drugiy-svitoviy-viyni|archive-date=4 July 2020|accessdate=4 July 2020}}</ref> <ref name="DetroitJewishNews_20220228">{{Наведени вести|url=https://thejewishnews.com/2022/02/28/volodymyr-zelensky-was-a-jewish-comedian-now-the-worlds-eyes-are-on-him/|title=Volodymyr Zelensky Was a Jewish Comedian. Now the World's Eyes Are on Him.|date=28 February 2022|work=[[The Jewish News (Detroit)|The Detroit Jewish News]]|access-date=10 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308151233/https://thejewishnews.com/2022/02/28/volodymyr-zelensky-was-a-jewish-comedian-now-the-worlds-eyes-are-on-him/|archive-date=8 March 2022|language=en-US|issn=|lccn=sn94088996|mr=|oclc=32399051}}</ref> Таткото и тројцата браќа на Семјон биле убиени за време на [[Холокаустот во Украина|Холокаустот]]. <ref name="18Things">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/18-things-to-know-about-jewish-defender-of-ukrainian-democracy-volodymyr-zelensky/|title=18 things to know about Jewish defender of Ukrainian democracy Volodymyr Zelensky|last=Cramer|first=Philissa|date=2 March 2022|work=[[The Times of Israel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308192442/https://www.timesofisrael.com/18-things-to-know-about-jewish-defender-of-ukrainian-democracy-volodymyr-zelensky/|archive-date=8 March 2022|accessdate=7 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.president.gov.ua/en/news/volodimir-zelenskij-rozpoviv-istoriyu-svoyeyi-rodini-pid-cha-59437|title=Volodymyr Zelenskyy told the story of his family during a joint speech with Prime Minister Benjamin Netanyahu|date=24 January 2020|work=president.gov.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323102118/https://www.president.gov.ua/en/news/volodimir-zelenskij-rozpoviv-istoriyu-svoyeyi-rodini-pid-cha-59437|archive-date=23 March 2022|accessdate=17 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/history/2022/02/25/zelensky-family-jewish-holocaust/|title=Putin says he'll 'denazify' Ukraine. Its Jewish president lost family in the Holocaust.|last=Brockell|first=Gillian|date=25 February 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226082549/https://www.washingtonpost.com/history/2022/02/25/zelensky-family-jewish-holocaust/|archive-date=26 February 2022}}</ref> <ref name="afrhometown">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afr.com/world/europe/no-culture-no-sports-only-fighting-the-steel-town-that-forged-volodymyr-zelensky-20220329-p5a8yv|title='No culture, no sports, only fighting': The steel town that forged Volodymyr Zelensky|last=Zelinsky|first=Misha|date=April 2022|work=Australian Financial Review|accessdate=3 July 2024|ref=afrhometown}}</ref> Во март 2022 година, Зеленски изјавил дека двајцата родители на Семјон биле убиени откако германските трупи го запалиле нивниот дом до темел за време на масакр. <ref>{{Cite interview|title=Interview with Volodymyr Zelensky|url=https://www.youtube.com/watch?v=cQO7ij2IIxE|access-date=2 November 2025}}</ref> Мајката на Александар ја преживеала Втората светска војна откако го напуштила Кривиј Рог во евакуација на Евреи во [[Алмати]], [[Казахстан]], и се вратила во Украина по војната. <ref name="timesofisrael">{{Наведени вести|url=https://www.timesofisrael.com/a-serious-man-zelensky-bids-to-address-ukraines-dark-past-brighten-its-future/|title=A serious man: Zelensky bids to address Ukraine's dark past, brighten its future|last=Horovitz|first=David|date=19 January 2020|work=Times of Israel|access-date=13 October 2024}}</ref> Пред да почне да оди во основно училиште, Зеленски живеел четири години во [[Ерденет]], [[Монголија]], каде што Олександар работел како рударски инженер од средината на 1970-тите, помагајќи во изградбата на рудник за бакар, применувајќи ги своите способности во компјутерските науки во рударството.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/02/19/volodymyr-zelensky-s-soviet-childhood_6016468_4.html|title=Volodymyr Zelensky's Soviet childhood|last=Chemin|first=Ariane|date=19 February 2023|work=[[Le Monde]]|access-date=1 May 2024|type=Digital}}</ref> Зеленски пораснал зборувајќи го рускиот јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnbc.com/2022/02/27/3-years-ago-zelenskyy-was-a-tv-comedian-now-hes-standing-up-to-putins-army.html|title=3 years ago Zelenskyy was a TV comedian. Now he's standing up to Putin's army.|last=Talmazan|first=Yuliya|date=27 February 2022|publisher=CNBC|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228121811/https://www.cnbc.com/2022/02/27/3-years-ago-zelenskyy-was-a-tv-comedian-now-hes-standing-up-to-putins-army.html|archive-date=28 February 2022|accessdate=3 March 2022}}</ref> На 16-годишна возраст, Зеленски полагал тест по [[англиски јазик]] како странски јазик и добил грант за образование за да студира во [[Израел]], но Олександар не му дозволил да оди.<ref name="ZQ">{{Наведена мрежна страница|url=https://gordonua.com/ukr/publications/zelenskyi-yakshcho-mene-oberut-prezydentom-spochatku-budut-polyvaty-brudom-potim-povazhaty-a-potim-plakaty-koly-pidu-609294.html|title=Зеленський: Якщо мене оберуть президентом, спочатку будуть поливати брудом, потім – поважати, а потім – плакати, коли піду|work=Gordon|trans-title=Zelensky: If I am elected president, first they will throw mud at me, then they will respect me, and then they will cry when I leave|accessdate=19 May 2025}}</ref> Зеленски подоцна дипломирал право на Економскиот институт во Кривји Рог, тогашен оддел на Националниот економски универзитет во Киев, а денес дел од Националниот универзитет во Кривји Рог, но никогаш не работел во правната област.<ref name="0396374-zelenskiy">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.ua/m/politics/10396374-zelenskiy-zayaviv-pro-rishennya-yti-u-prezidenti-video.html|date=1 January 2019|publisher=[[UNIAN]]|language=uk|script-title=uk:Зеленський заявив про рішення йти у президенти (відео)|trans-title=Zelensky announced his decision to go to the presidency (video)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327203902/https://www.unian.ua/elections/10396374-zelenskiy-zayaviv-pro-rishennya-yti-u-prezidenti-video.html|archive-date=27 March 2020}}</ref> == Кариера во забавата == === КВС (1995–2003) === На 17-годишна возраст, Зеленски се приклучил на својот локален тим кој се натпреварувал во [[Клуб на веселите и снаодливите|КВН]], натпревар во комедија популарен во [[Заедница на независни држави|поранешните советски земји]]. <ref name="Derix">{{Наведена книга|title=Zelensky: A Biography of Ukraine's War Leader|last=Derix|first=Steven|last2=Shelkunova|first2=Marina|date=2022|publisher=Canbury Press|location=United Kingdom|ref=Derix}}</ref> {{Rp|15–16}}Набрзо бил поканет да се придружи на друг украински тим познат како „Запорожје-Кривји Рих-Транзит“, <ref name="kvart">{{Наведена мрежна страница|url=http://kvartal95.com/en/actors/vladimir/|title=Vladimir Zelenskiy|publisher=Kvartal 95|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331072643/http://kvartal95.com/en/actors/vladimir/|archive-date=31 March 2019}}</ref> каде што станал танцов директор и писател во 1995 година. <ref name="ZelenskyEffect">{{Наведена книга|title=The Zelensky Effect|last=Onuch|first=Olga|last2=Hale|first2=Henry E.|date=2022|publisher=C. Hurst & Co. (Publishers) Ltd.|isbn=978-1-78738-863-5|location=United Kingdom|ref=ZelenskyEffect}}</ref> {{Rp|60}}Тимот „Транзит“ настапил во Главната лига на КВС и на крајот победил во 1997 година <ref name="kvnru">{{Наведена мрежна страница|url=https://kvn.ru/teams/124|title=Запорожье – Кривой Рог – Транзит|publisher=[[KVN]]|language=ru|trans-title=Zaporizhzhia-Kryvyi Rih-Transit|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407105357/http://kvn.ru/teams/124|archive-date=7 April 2019}}</ref> во нерешен резултат со ерменските противници <ref name="Zygar">{{Наведена книга|title=War and punishment: the story of Russian oppression and Ukrainian resistance|last=Zygar|first=Mikhail|date=2023|publisher=Weidenfeld & Nicolson|isbn=9781398714021|location=London}}</ref>{{Rp|184}} Истата година, Зеленски создал и предводел нов тим познат како Квартал 95, заедно со други членови на Транзит, како што се [[Олександар Пикалов]] и [[Олена Кравец]]; Овој тим го добил името по населбата Квартал 95 во Кривји Рог каде што тој пораснал. Од 1999 до 2003 година, Квартал 95 настапувал во највисоката отворена украинска лига на КВН, како и во Главната лига на КВС; тие биле единствениот украински тим во највисоката лига на КВС, со седиште во [[Москва]].Членовите на тимот живееле во Москва поголемиот дел од времето, без фиксна адреса и се бореле финансиски; тие постојано патувале низ поранешните советски земји. [[Податотека:Зеленский.jpg|десно|мини|Зеленски во Прага во 2009 година]] Зеленски и Квартал 95 го напуштиле КВС во 2003 година, по продолжена тензија со руското раководство на КВС околу пари, политичка цензура, и други спорови. Конечно, Зеленски одбил високо платена понуда за работа од менаџментот на КВС, која ќе го обврзал да го напушти „Квартал 95“, избирајќи наместо тоа да остане со својот тим и да се врати во Украина. <ref name="arte">{{Наведено видео}}{{Мртва врска}}</ref> <ref name="showman">{{Наведена книга|title=The showman: the inside story of the invasion that shook the world and made a leader of Volodymyr Zelensky|last=Shuster|first=Simon|date=2024|publisher=William Collins|isbn=978-0-00-859918-8|location=London}}</ref> <ref name="showman2">{{cite book|title=The showman: the inside story of the invasion that shook the world and made a leader of Volodymyr Zelensky|url=https://archive.org/details/showmaninsideinv0000simo|last1=Shuster|first1=Simon|date=2024|publisher=William Collins|isbn=978-0-00-859918-8|location=London}}</ref>Инцидентот каде што руски продуцент на КВС употребил антисемитска навреда против Зеленски на сцената, исто така, придонела за разделбата. === Студио Квартал 95 === [[Податотека:Zelenskyy_and_Koshovy_Teletriumph.jpg|мини|Зеленски (лево) и Јевхен Кошови (десно) се ко-водители на воведниот дел од „Телетриумф 2011“, националните телевизиски награди на Украина. „Квартал 95“ го напишал сценариото и бил домаќин на церемонијата во 2011 година.]] [[Податотека:KVARTAL_95_Vadim_Chuprina.jpg|мини|Зеленски (во средината) настапува со Квартал 95 во 2018 година]] Откако го напушти КВС, тимот на Квартал 95 се преселил во [[Киев]], каде што Зеленски и браќата Борис и [[Сергеј Шефир]] - кои биле членови на тимот на Транзит КВС - ја основале компанијата [[Квартал 95 Студио]] во септември 2003 година. Истата година, Квартал 95 започнал со продуцирање на телевизиски емисии за украинскиот телевизиски канал 1+1. Во 2005 година, Квартал 95 се префрлил на украинскиот телевизискиот канал Интер, каде што ја започнале комедијата ''{{Меѓујазична врска|Evening Kvartal|uk|Вечірній Квартал}}'' истата година. Форматот на ова шоу бил „театарски“ со мешавина од скечеви, појавувања на познати личности и [[Стоечка комедија|стендап комедија]]; вклучувал скечеви за секојдневниот живот, како и политичка сатира. „''Вечерен квартал“'' стаанал најпопуларната комедија-телевизиска емисија во Украина во 2000-тите, и над 85% од Украинците изјавиле дека го виделе тоа до моментот кога Зеленски станал претседател во 2019 година. Квартал 95 се вратил на 1+1 во 2012 година. Квартал 95 е опишан од биографите како „царство“, „фабрика за комедија“, и „најуспешното продукциско студио“ во Украина. Освен ''„Вечерен квартал“'', компанијата започнала и други формати на емисии, вклучувајќи го и „Зеленски“, како што се ''Чисто њуз, Лига на смета, Насмејте го комичарот.'' До 2013 година, третиот формат во кој натпреварувачите се обидувале да ги насмеат комичарите, бил продаден во Кина, Италија и Финска, <ref name="comedianlaugh">{{Наведени вести|url=https://www.c21media.net/perspective/letter-from-ukraine-2/|title=Letter from Ukraine|last=Ianitskyi|first=Andrii|date=4 October 2013|work=C21media|access-date=5 December 2025|language=en-us}}</ref> <ref name="detector_laugh">{{Наведени вести|url=https://detector.media/rinok/article/83611/2013-07-25-studiya-kvartal-95-prodala-format-rozsmishy-komika-u-finlyandiyu-kytay-ta-italiyu/|title=«Студія Квартал-95» продала формат «Розсміши коміка» у Фінляндію, Китай та Італію ["Kvartal-95 Studio" sold the "Make the Comedian Laugh" format to Finland, China and Italy]|date=25 July 2013|work=detector.media|access-date=5 December 2025|language=uk}}</ref> а Зеленски во 2018 година изјавил дека добил авторски права од 21 земја за шоуто. Како што популарноста на Зеленски и „Квартал 95“ растела, тој и тие често биле поканети да бидат домаќини или да настапуваат на корпоративни и приватни настани. Зеленски во 2018 година изјавил дека настапувал пред бројни претседатели на постсоветски земји, вклучувајќи ги и неговите претходници на функцијата, како и тогашниот руски претседател [[Дмитриј Медведев]]. Во 2006 година, Зеленски ја освоил првата сезона на украинската емисија „[[Танц со ѕвездите (Украина)|Танц со ѕвездите]]“. Освен комедијата, филмската и телевизиската кариера на Зеленски вклучувала глума, пишување сценарија, режија и продукција. Во 2008 година, тој започнал да биде ко-продуцент на [[Ситуациска комедија|ситкомот]] ''„Свати“'' („Сватови“), кој станал многу популарен во Украина и Русија и бил номиниран за наградата за најпопуларна ситком серија на Фестивалот на телевизија во [[Монте Карло]]. Истата година, тој глумел во романтичната комедија ''„Љубов во големиот град“'', а потоа и во неговите продолженија од 2010 и 2014 година; тој бил и ко-сценарист на вториот филм <ref name="bigcity2">{{Наведена мрежна страница|url=https://kvartal95.com/en/projects/love-in-the-big-city-2/|title=Love in the big city 2|work=Квартал 95|language=en|accessdate=5 December 2025}}</ref> и ко-продуцент на третиот. <ref name="bigcity3">{{Наведена мрежна страница|url=https://kvartal95.com/en/projects/love-in-the-big-city-3/|title=Love in the big city 3|work=Квартал 95|language=en|accessdate=5 December 2025}}</ref> Во 2011 година, тој бил ко-сценарист, ко-продуцент и играл машки протагонист во филмот „''Романса во канцеларија.'' ''Наше време“''. <ref name="officeromance">{{Наведена мрежна страница|url=https://kvartal95.com/en/projects/office-romance-our-times/|title=Office romance. Our times|work=Квартал 95|language=en|accessdate=5 December 2025}}</ref> Во 2012 година, тој бил ко-продуцент на ''„Ржевски против Наполеон'' <ref name="napoleon">{{Наведена мрежна страница|url=https://kvartal95.com/en/projects/rzevskyi-against-napoleon/|title=Rzevskyi against napoleon|work=Квартал 95|language=en|accessdate=5 December 2025}}</ref> и ја играл улогата на [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]]. Зеленски, исто така, бил ко-сценарист, ко-продуцент и играл главна машка улога во романтичната комедија од 2012 година ''„8 први состаноци“'' и нејзините продолженија ''„8 најдобри состаноци'' “ (2012) и ''„8 нови состаноци'' “ (2014). <ref name="8firstdates">{{Наведена мрежна страница|url=https://kvartal95.com/en/projects/8-first-dates/|title=8 first dates|work=Квартал 95|language=en}}</ref> <ref name="8bestdates">{{Наведена мрежна страница|url=https://kvartal95.com/en/projects/8-best-dates/|title=8 best dates|work=Квартал 95|language=en}}</ref> <ref name="8newdates">{{Наведена мрежна страница|url=https://kvartal95.com/en/projects/8-new-dates/|title=8 new dates|work=Квартал 95|language=en}}</ref> Тој исто така бил ко-сценарист, ко-продуцент и ко-режисер на романтичната комедија од 2018 година ''„Јас. Ти.'' ''Тој. Таа“'' и го играл машкиот главен лик. <ref name="youheshe">{{Наведена мрежна страница|url=https://kvartal95.com/en/projects/you-he-she/|title=You, he, she|work=Квартал 95|language=en|accessdate=5 December 2025}}</ref> Зеленски, исто така, го снимил гласот на [[Мечето Падингтон]] во украинската синхронизација на [[Падингтон (филм)|Падингтон]] (2014) и [[Падингтон 2]] (2017), како и гласот на Ред во украинската синхронизација на филмот ''[[Налутените птици (филм од 2016)|„Налутените птици“]]''. <ref name="suspilne_dubs">{{Наведени вести|url=https://suspilne.media/culture/519093-paddington-i-rejgan-aki-personazi-govorat-golosom-volodimira-zelenskogo/|title=Паддінгтон і Рейган: які персонажі говорять голосом Володимира Зеленського [Paddington and Reagan: which characters are voiced by Volodymyr Zelenskyy]|last=Lutsenko|first=Yevheniia|date=30 June 2023|work=[[Suspilne]]|access-date=5 December 2025|language=uk}}</ref> Зеленски бил популарен и во Русија пред 2014 година. <ref name="lemonde_russia">{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/02/20/volodymyr-zelensky-s-russian-years_6016603_4.html|title=Volodymyr Zelensky's Russian years|last=Chemin|first=Ariane|date=20 February 2023|work=Le Monde|access-date=5 December 2025|last2=Vitkine|first2=Benoit|language=en}}</ref> Во 2011 година, тој го претставувал рускиот [[X Factor]] со [[Филип Киркоров]] и [[Ала Пугачова|Ала Пугачева]]. Во 2013 година, тој ја предводел новогодишната емисија на каналот Русија-1 со рускиот комичар [[Максим Галкин]]. По [[Руска анексијата на Крим|анексијата на Крим]] од страна на Русија во 2014 година, „Квартал 95“ ја затворил својата канцеларија во [[Москва]] и почнал да ги прекинува деловните врски со Русија; самиот Зеленски престанал да работи во Русија до крајот на 2014 година. Според проценката на Зеленски, одлуката за одвојување од рускиот пазар ги намалило просечните приходи на „Квартал 95“ по час телевизиска програма од 200.000 долари на 30.000 долари. [[Податотека:Зеленський_відвідав_поранених_воїнів_АТО_в_Одесі_(2016,_2).jpg|мини|Зеленски (во средината) со Квартал 95 во посета на ранетите украински војници во [[Одеса]] во 2016 година]] Од 2014 година, „Квартал 95“ исто така започнал да ја посетува воената зона за да настапува пред украинските војници на фронтот во [[Војна во Донбас|војната во Донбас]]. Откако украинските медиуми објавиле дека „Квартал 95“ донирал 1 милион [[Украинска гривна|рупии]] на украинската армија по почетокот на [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]], некои руски политичари и уметници поднеле петиција за забрана на делата на Зеленски во Русија. <ref name="Zelensky1509516953">{{Наведени вести|url=https://ria.ru/20171124/1509516953.html|title=Актер Зеленский раскритиковал СБУ из-за запрета сериала "Сваты"|date=24 November 2017|work=[[RIA Novosti]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102134251/https://ria.ru/20171124/1509516953.html|archive-date=2 January 2019|language=ru|trans-title=Actor Zelensky criticized the SBU because of the ban on the series "Matchmakers"}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kp.ru/daily/26338.4/3221306/|title=СК проверит, финансировал ли Зеленский украинскую армию|date=5 February 2015|work=[[Komsomolskaya Pravda]]|access-date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206163035/http://m.kp.ru/daily/26338.4/3221306/|archive-date=6 February 2016|language=ru|trans-title=SC will check whether Zelensky financed the Ukrainian army}}</ref> Во август 2014 година, Зеленски се изјаснил против намерата на украинското [[Министерство за култура на Украина|Министерство за култура]] да им забрани влез на руски уметници во Украина. <ref name="sevas.com358742">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.sevas.com/world/zelenskij_o_zaprete_vezda_rossijskih_artistov_v_ukrainu|title=Зеленский намерен требовать отставки Минкультуры Украины|last=Surikova|first=Olga|date=9 August 2014|work=sevas.com|language=RU|trans-title=Zelensky intended to demand the resignation of the Ministry of Culture|archive-url=https://web.archive.org/web/20190221181839/http://news.sevas.com/world/zelenskij_o_zaprete_vezda_rossijskih_artistov_v_ukrainu|archive-date=21 February 2019|accessdate=21 February 2019}}</ref> Од 2015 година, Украина ставила на црната листа некои руски уметници и медиуми кои се сметаат за дел од „''информациска војна''“, како на пример за „''антиукраинска реторика''“ или поддршка на анексијата на Крим, и им забранила влез во Украина. <ref name="Zelensky33863697">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-33863697|title=Ukraine bans 38 Russian 'hate' books amid culture war|date=11 August 2015|work=[[BBC News]]|access-date=10 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302135846/https://www.bbc.com/news/world-europe-33863697|archive-date=2 March 2022|language=en-GB}}</ref> Во 2018 година, ''„Љубов во големиот град 2“'' на Зеленски била забранета во Украина <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/01/17/7204105/|date=17 January 2019|work=[[Ukrainska Pravda]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190117200533/https://www.pravda.com.ua/news/2019/01/17/7204105/|archive-date=17 January 2019|language=uk|script-title=uk:'Нічна варта', 'Кохання у великому місті 2': у Держкіно назвали нові заборонені фільми|trans-title='Night watch', 'Love in a big city 2': in the State Committee called new prohibited films}}</ref> бидејќи вклучувала руски глумец кој бил на црната листа. <ref name="bigcity2banned">{{Наведени вести|url=https://www.unian.ua/lite/stars/10311252-v-ukrajini-zaboronili-rosiysku-komediyu-kohannya-u-velikomu-misti-2.html|title=В Україні заборонили російську комедію «Кохання у великому місті-2» [In Ukraine, the Russian comedy "Love in the Big City-2" was banned]|date=24 October 2018|work=www.unian.ua|access-date=18 May 2025|language=uk}}</ref> Слично на тоа, ситкомот ''„Свати“'', копродуциран од Зеленски, бил забранет во Украина во 2017 година, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/politics/10526682-volodymyr-zelensky-in-major-lead-in-ukraine-presidential-election-runoff-biography-quotes.html|title=Volodymyr Zelensky in major lead in Ukraine presidential election runoff: Biography, quotes|date=22 April 2019|access-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930151936/https://www.unian.info/politics/10526682-volodymyr-zelensky-in-major-lead-in-ukraine-presidential-election-runoff-biography-quotes.html|archive-date=30 September 2019|publisher=Ukrainian Independent Information Agency (UNIAN)}}</ref> откако еден руски главен актер бил ставен на црната листа поради наводна посета на окупираниот Крим и поддршка на анексијата; сепак, забраната била отстранета во март 2019 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2019/03/27/7210352/|title=Суд скасував заборону на серіал "Свати"|work=Українська правда|trans-title=The court lifted the ban on the TV series "Svaty"|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429115028/https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/27/7210352/|archive-date=29 April 2020|accessdate=9 December 2019}}</ref> Во 2015 година, Зеленски почнал да биде ко-продуцент и глуми во телевизиската серија ''„''[[Слуга на народот (телевизиска серија)|Слуга на народот]]''“'', каде што ја играл улогата на претседателот на Украина. <ref name="sotp">{{Наведена мрежна страница|url=https://kvartal95.com/en/projects/servant-of-the-people/|title=Servant of the people|work=Квартал 95|language=en|accessdate=5 December 2025}}</ref> Во серијата, ликот на Зеленски бил наставник по историја во средно училиште во своите 30-ти години, кој победил на претседателските избори откако едно вирално видео го покажало како се жали на [[Корупција во Украина|корупцијата]] во [[Кабинет на Министрите на Украина|владата во Украина]]. Серијата се емитувала три сезони сè до изборот на самиот Зеленски за претседател. Во 2016 година, додека бил уметнички директор на „Квартал 95“, Зеленски бил ко-презентер на наградите „Телетриумф“, националните телевизиски награди на Украина, заедно со [[Маша Ефросинина]]. <ref name=":9">{{Наведена мрежна страница|url=https://antonina.detector.media/medialife/post/121307/2016-12-09-yak-teletriumf-nagorodyv-teletriumf/|title=Як «Телетріумф» нагородив «Телетріумф»|last=Петренко|first=Галина|date=9 December 2016|work=antonina.detector.media|language=uk|accessdate=18 May 2025}}</ref> <ref name=":11">{{Наведена мрежна страница|url=https://detector.media/production/article/120971/2016-11-28-tseremoniyu-teletriumf-2016-vestymut-volodymyr-zelenskyy-ta-mariya-iefrosynina/|title=Церемонію «Телетріумф-2016» вестимуть Володимир Зеленський та Марія Єфросиніна|date=28 November 2016|work=detector.media|language=uk|accessdate=8 June 2025}}</ref> „Телетриумф 2016“ се одржал во „Слобода Хол“ и не бил телевизиски емитуван. Тој, исто така, морал да ја напушти сцената за да ја прими својата награда таа вечер. Сепак, телевизискиот канал со кој бил поврзан „Квартал 95“, Интер, и нивната матична компанија „Интер Медиа Груп“, го бојкотирале настанот и не учествувале во процесот на номинирање поради спорови во украинската телевизиска индустрија и организаторите на наградите. Зеленски, наводно, упатил остра критика за бојкотот. Потоа претседателот на „Интер Медиа Груп“ испратил соопштение за медиумите како одговорна тоа. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://detector.media/infospace/article/121301/2016-12-09-inter-media-group-nazvav-premiyu-teletriumf-nedorechnoyu/|title=Inter Media Group назвав премію «Телетріумф» недоречною|date=9 December 2016|work=detector.media|language=uk|accessdate=8 June 2025}}</ref> Зеленски работел претежно во продукции на [[руски јазик]]. Романтичната комедија „''[[Јас. Ти. Тој. Таа]]''“, објавена во Украина во декември 2018 година, била неговата прва актерска улога на [[украински јазик]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zaxid.net/kvartal_95_znime_svoyu_pershu_ukrayinomovnu_komediyu_z_nasteyu_kamenskih_u_golovniy_roli_n1429170|title='Kvartal 95' will take off its first Ukrainian-language comedy with Nastya Kamensky in the lead role|date=20 June 2017|work=[[Zaxid.net]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20171219200639/https://zaxid.net/kvartal_95_znime_svoyu_pershu_ukrayinomovnu_komediyu_z_nasteyu_kamenskih_u_golovniy_roli_n1429170|archive-date=19 December 2017|accessdate=4 April 2019}}</ref> Првата верзија на сценариото била напишана на украински јазик, но била преведена на руски за литванската актерка [[Агне Грудите]]. Подоцна, филмот бил синхронизиран на украински јазик. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rbc.ua/ukr/lite/kino/zykovoy-fakap-chyotkie-aktery-proshla-prezentatsiya-1545133781.html|last=Turlik'yan|first=Tetjana|date=18 December 2018|publisher=РБК-Україна|language=uk|script-title=uk:Мовний факап і чіткі актори: як пройшла презентація комедії "Я, ти, він, вона" від "Квартал 95"|trans-title=Language fakap and clear actors: how was the presentation of the comedy "I, You, He, She" from "Kvartal 95"|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119155030/https://www.rbc.ua/ukr/lite/kino/zykovoy-fakap-chyotkie-aktery-proshla-prezentatsiya-1545133781.html|archive-date=19 January 2019|accessdate=4 April 2019}}</ref> === Генерален продуцент на Интер (2010–2012) === Зеленски бил член на одборот и генерален продуцент на телевизискиот канал Интер од 2010 до 2012 година, каде што создал 30 нови формати. Подоцна во 2018 година, Зеленски изјавил дека тогашниот претседател [[Виктор Јанукович|Јанукович]] му понудил 100 милиони американски долари за политичка контрола врз програмите на „Квартал 95“ откако станал генерален продуцент на „Интер“, но Зеленски одбил. == Претседателската кампања во 2019 година == [[Податотека:Debates_of_Petro_Poroshenko_and_Vladimir_Zelensky_(2019-04-19)_02.jpg|мини|Зеленски и тогашниот претседател на Украина [[Петро Порошенко]], април 2019 година]] Во март 2018 година, членовите на продуцентската куќа на Зеленски, „Квартал 95“, регистрирале нова политичка партија наречена „[[Слуга на народот (политичка партија)|Слуга на народот]]“ – исто име како и телевизиската програма во која Зеленски го играл претседателот на Украина во претходните три години. <ref name="SPppno31217bb">{{Наведени вести|url=https://www.unian.ua/m/politics/2276034-yurist-zelenskogo-zareestruvav-novu-politichnu-partiyu-sluga-narodu.html|title=Lawyer Zelenskyy has registered a new political party "Servant of the people"|date=3 December 2017|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118204157/https://www.unian.ua/politics/2276034-yurist-zelenskogo-zareestruvav-novu-politichnu-partiyu-sluga-narodu.html|archive-date=18 January 2022|publisher=[[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]]|language=uk}}</ref> <ref name="up7196270Z">{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/articles/2018/10/25/7196270/|title=The boundary of a joke. How Zelensky prepares for the election|date=25 October 2018|work=[[Ukrainska Pravda]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208184955/https://www.pravda.com.ua/articles/2018/10/25/7196270/|archive-date=8 February 2019|language=uk}}</ref> Иако Зеленски негирал какви било непосредни планови да влезе во политиката и изјавил дека го регистрирал името на партијата само за да спречи негово присвојување од други, <ref name=":6">{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/en/could-a-rock-star-become-ukraines-next-president/a-45203158|title=Could a rock star become Ukraine's next president?|last=Connolly|first=Nick|date=24 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102051105/https://m.dw.com/en/could-a-rock-star-become-ukraines-next-president/a-45203158|archive-date=2 January 2019|publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> постоеле широко распространети шпекулации дека тој планира да се кандидира. Уште во октомври 2018 година, три месеци пред објавувањето на неговата кампања и шест месеци пред претседателските избори, тој веќе станал фаворит во анкетите на јавното мислење. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/how-ukraine-s-presidential-race-is-shaping-up/|title=How Ukraine's Presidential Race Is Shaping Up|date=29 October 2018|publisher=Atlantic Council|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309095817/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/how-ukraine-s-presidential-race-is-shaping-up/|archive-date=9 March 2022|accessdate=6 March 2022}}</ref> По месеци двосмислени изјави, на 31 декември, помалку од четири месеци од изборите, Зеленски ја објавил својата кандидатура за [[претседател на Украина]] во новогодишната вечерна емисија на телевизискиот канал 1+1. <ref name="ReutersScrutiny">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-election-zelenskiy-oligarch-idUSKCN1RD30L|title=Comedian faces scrutiny over oligarch ties in Ukraine presidential race|date=1 April 2019|publisher=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412150840/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-election-zelenskiy-oligarch-idUSKCN1RD30L|archive-date=12 April 2019|accessdate=23 April 2019}}</ref> Неговото соопштение било емитувано за време на традиционалното новогодишно обраќање на актуелниот претседател [[Петро Порошенко]] на истиот канал, <ref name="ReutersScrutiny" /> кое било емитувано дури по соопштението на Зеленски; Зеленски изјавил дека ова било ненамерно и го припишал на технички проблем. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/articles/2019/01/21/7204341/|title=Volodymyr Zelensky: April 1 – an awesome day for a clown to win|work=Українська правда|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331000557/https://www.pravda.com.ua/articles/2019/01/21/7204341/|archive-date=31 March 2019|accessdate=26 April 2019}}</ref> Претседателската кампања на Зеленски против Порошенко била речиси целосно виртуелна. <ref name="zelensky-190416154745843">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/4/16/ukraine-media-demands-access-to-runoff-frontrunner-zelenskyy|title=Ukraine media demands access to runoff frontrunner Zelensky|last=Varshalomidze|first=Tamila|date=16 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417125245/https://www.aljazeera.com/news/2019/04/ukraine-media-demands-access-frontrunner-volodymyr-zelensky-190416154745843.html|archive-date=17 April 2019|publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/24/ukraine-president-virtual-campaign-226711/|title=The World Just Witnessed the First Entirely Virtual Presidential Campaign|last=Karatnycky|first=Adrian|date=24 April 2019|work=Politico Magazine|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425131841/https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/24/ukraine-president-virtual-campaign-226711|archive-date=25 April 2019|accessdate=26 April 2019}}</ref> Тој не објавил детална политичка платформа <ref name="47654242 UkraineKvartal 95">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-47654242|title=Ukraine election: Why comic Zelenskiy is real threat to Poroshenko|date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327163040/https://www.bbc.com/news/world-europe-47654242|archive-date=27 March 2019|publisher=[[BBC News]]}}</ref>, а неговото ангажирање со мејнстрим медиумите било минимално; {{Efn|Од 21 јануари до 18 април 2019 година, Зеленски не давал интервјуа.<ref name="7212658/ Zelensky">{{cite news |language=uk |url=https://www.pravda.com.ua/articles/2019/04/19/7212658/ |title=Zelensky's team. Who are these people |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418215323/https://www.pravda.com.ua/articles/2019/04/19/7212658/ |archive-date=18 April 2019 |work=[[Ukrainska Pravda]] |date=19 April 2019 }}</ref>}} наместо тоа, тој се обраќал до електоратот преку каналите на социјалните медиуми и видеата на [[YouTube]]. Наместо традиционалните митинзи од кампањата, тој водел рутински [[Стоечка комедија|стендап комедии]] низ цела Украина со својата продуцентска компанија Квартал 95. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/crowdsourcer-in-chief-ukrainian-funnyman-takes-unorthodox-path-to-top-of-presidential-pack/29796662.html|title=Crowdsourcer In Chief: Ukrainian Funnyman Takes Unorthodox Path To Top Of Presidential Pack|last=Miller|first=Christopher|date=8 February 2019|publisher=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306152456/https://www.rferl.org/a/crowdsourcer-in-chief-ukrainian-funnyman-takes-unorthodox-path-to-top-of-presidential-pack/29796662.html|archive-date=6 March 2022|accessdate=6 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.codastory.com/disinformation/servant-of-the-people-leads-ukraines-presidential-race/|title='Servant of the People' leads Ukraine's presidential race|last=Melkozerova|first=Veronika|date=4 March 2019|work=Coda Story|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309123754/https://www.codastory.com/disinformation/servant-of-the-people-leads-ukraines-presidential-race/|archive-date=9 March 2022|accessdate=6 March 2022}}</ref> На 16 април 2019 година, неколку дена пред вториот круг од изборите, 20 украински новински куќи го повикале Зеленски да „престане да ги избегнува новинарите“. Зеленски изјавил дека не се крие од новинарите, но дека не сака да оди во ток-шоуа каде што „луѓето од старата власт“ „само прават [[Односи со јавноста|ПР]] “ и дека нема време да ги задоволи сите барања за интервјуа. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/18/7212668/|date=18 April 2019|work=[[Ukrainska Pravda]]|access-date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418203412/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/18/7212668/|archive-date=18 April 2019|language=uk|script-title=uk:Зеленський відповів на "кота в мішку" і розповів про стратегію|trans-title=Zelensky responded to the "cat in the bag" and told about the strategy}}</ref> Третата сезона на ''„Слуга на народот“'' започнала и завршила за време на кампањата во 2019 година. Зеленски се претставил себеси како личност против естаблишментот и против корупцијата и изјавил дека сака да ја врати довербата во политичарите, „''да донесе професионални, пристојни луѓе на власт''“ и да „''го промени расположението и темброт на политичкиот естаблишмент''“. <ref name="lection2019555634">{{Наведена мрежна страница|url=https://ua.interfax.com.ua/news/election2019/555634.html|title=Zelensky: Party "Servant of the people" goes into politics|date=26 December 2018|work=[[Interfax-Ukraine]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055829/https://ua.interfax.com.ua/news/election2019/555634.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> Членот на Атлантскиот совет, Андерс Аслунд, изјавил дека Зеленски не е [[Популизам|популист]]; сепак, други научници ја анализирале политиката на Зеленски во рамките на популизмот. На пример, политикологот Володимир Кулик го опишал Зеленски како практикувач на „инклузивен“ популизам кој тврди дека го брани „народот“ од „елитата“, додека го дефинира „народот“ на начин што ги вклучува сите етнички, јазични, религиозни и други групи. <ref name="Kulyk">{{Наведено списание|last=Kulyk|first=Volodymyr|date=2 July 2024|title=Ukraine according to Zelensky: Populism and National Identity in Presidential Addresses to Compatriots|journal=Nationalism and Ethnic Politics|volume=30|issue=3|pages=359–377|doi=10.1080/13537113.2023.2260047}}</ref> Научникот Костјантин Јанченко ја опишал кампањата на Зеленски како карактеризирана со „популистичка хиперреалност “ конструирана од серијата „Слуга на народот“ и другите комични емисии на Зеленски, <ref name="hyperreality">{{Наведено списание|last=Yanchenko|first=Kostiantyn|date=4 May 2023|title=Making Sense of Populist Hyperreality in the Post-Truth Age: Evidence from Volodymyr Zelensky's Voters|journal=Mass Communication and Society|volume=26|issue=3|pages=509–531|doi=10.1080/15205436.2022.2105234}}</ref> и заедно со колегата научник Матија Зулианело тврдел дека Зеленски и неговата партија се примери за „валентниот популизам“ фокусиран на „непозициски теми, како што се апели против корупција, политичка транспарентност и морален интегритет“, наместо на „економски и социо-културни прашања“. <ref name="valence">{{Наведено списание|last=Yanchenko|first=Kostiantyn|last2=Zulianello|first2=Mattia|date=14 March 2024|title='Not fighting corruption, but defeating it': the populism of Zelensky's Servant of the People in comparative perspective|journal=European Societies|volume=26|issue=2|pages=253–278|doi=10.1080/14616696.2023.2203214|hdl-access=free}}</ref> Пред изборите, Зеленски претставил тим во кој биле вклучени поранешниот министер за финансии [[Олександар Даниљук]] и други. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2019/03/30/opinions/why-ukraine-might-elect-a-comedian-bociurkiw/index.html|title=Why Ukraine might elect a comedian|last=Bociurkiw|first=Michael|date=30 March 2019|access-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330210909/https://www.cnn.com/2019/03/30/opinions/why-ukraine-might-elect-a-comedian-bociurkiw/index.html|archive-date=30 March 2019|publisher=CNN}}</ref> За време на кампањата, биле изразени загрижености околу неговите врски со олигархот [[Игор Коломојски]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.eu/article/volodomyr-zelenskiy-ihor-kolomoisky-the-comedian-and-the-oligarch-ukraine-presidential-election/|title=The comedian and the oligarch|last=Maheshwari|first=Vijai|date=17 April 2019|work=Politico Europe|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422164306/https://www.politico.eu/article/volodomyr-zelenskiy-ihor-kolomoisky-the-comedian-and-the-oligarch-ukraine-presidential-election/|archive-date=22 April 2019|accessdate=22 April 2019}}</ref> милијардер бизнисмен кој ја презел контролата врз Медиумската групација 1+1 во 2010 година. Групата управува со осум украински телевизиски канали и ја емитувала емисијата ''„Слуга на народот“'' од 2015 до 2019 година. Порошенко и неговите поддржувачи тврделе дека победата на Зеленски ќе и користи на Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/18/ukraine-elections-actor-and-comedian-volodymyr-zelenskiy-poised-to-win-crushing-victory|title=Ukraine elections: actor and comedian poised to win crushing victory|last=Walker|first=Shaun|date=18 April 2019|work=The Guardian|access-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724092303/https://www.theguardian.com/world/2019/apr/18/ukraine-elections-actor-and-comedian-volodymyr-zelenskiy-poised-to-win-crushing-victory|archive-date=24 July 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/04/ukraine-election-poroshenko-attacks-zelensky-runoff-190401112002072.html|title=Ukraine election: Poroshenko attacks Zelensky before runoff|date=1 April 2019|access-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930151934/https://www.aljazeera.com/news/2019/04/ukraine-election-poroshenko-attacks-zelensky-runoff-190401112002072.html|archive-date=30 September 2019|publisher=Al Jazeera}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.timesofisrael.com/rivals-in-ukraines-presidential-runoff-debate-at-stadium/|title=Rivals in Ukraine's presidential runoff hold bitter debate at sports stadium|last=Karmanau|first=Yuras|date=20 April 2019|work=The Times of Israel|access-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526170156/https://www.timesofisrael.com/rivals-in-ukraines-presidential-runoff-debate-at-stadium/|archive-date=26 May 2019}}</ref> <ref name="slate">{{Наведени вести|url=https://slate.com/news-and-politics/2019/09/trump-ukraine-reaction-media-zelensky.html|title=How the Ukraine Scandal Looks in Ukraine|last=Tomkiw|first=Lydia|date=27 September 2019|work=Slate|access-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930151934/https://slate.com/news-and-politics/2019/09/trump-ukraine-reaction-media-zelensky.html|archive-date=30 September 2019}}</ref> На 19 април 2019 година, во [[Олимписки стадион во Киев|Олимпискиот стадион во Киев,]] претседателските дебати се одржале во форма на шоу. <ref name="hroma190419">{{Наведени вести|url=https://hromadske.ua/posts/zelenskij-vs-poroshenko-debati-na-stadioni-olimpijskij-nazhivo|title=Зеленський vs Порошенко: дебати на стадіоні та в студії Суспільного|date=19 April 2019|work=[[Hromadske.ua]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421223547/https://hromadske.ua/posts/zelenskij-vs-poroshenko-debati-na-stadioni-olimpijskij-nazhivo|archive-date=21 April 2019|language=uk|trans-title=Zelensky vs Proshenko: debates at the stadium and the Suspilne TV studio}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apostrophe.ua/ua/article/politics/elections/2019-04-19/debatyi-poroshenko-i-zelenskogo-19-aprelya-onlayn-translyatsiya/25312|title=Дебати Порошенка і Зеленського: всі подробиці, фото і відео|date=19 April 2019|work=Apostrophe|trans-title=Debates of Poroshenko and Zelensky: all details, photos and video|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421045748/https://apostrophe.ua/ua/article/politics/elections/2019-04-19/debatyi-poroshenko-i-zelenskogo-19-aprelya-onlayn-translyatsiya/25312|archive-date=21 April 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/debaty-poroshenko-ta-zelenskoho/29889925.html|title=Дебати Зеленського і Порошенка: хронологія подій від телемосту до двох сцен на "Олімпійському"|last=Yermakov|first=Oleksandr|date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629152713/https://www.radiosvoboda.org/a/debaty-poroshenko-ta-zelenskoho/29889925.html|archive-date=29 June 2019|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty|Radio Liberty]]|trans-title=Zelensky and Poroshenko debates: chronology of events from telebridge to both stages at "Olimpiyskiy"}}</ref> Во својот воведен говор, Зеленски признал дека во 2014 година гласал за Порошенко, но „''Грешев. Ние грешевме. Гласавме за еден Порошенко, но добивме друг. Првиот се појавува кога има видеокамери, другиот Петро му испраќа на [[Виктор Медведчук|Медведчук]]'' ''привјетики (поздрави) до Москва''.“ Иако Зеленски првично рекол дека ќе служи само еден мандат, тој се откажал од ова ветување во мај 2021 година, велејќи дека сè уште не се одлучил. <ref name="7294216Zelensky">{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/05/20/7294216/|date=20 May 2021|work=[[Ukrainska Pravda]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205623/https://www.pravda.com.ua/news/2021/05/20/7294216/|archive-date=20 May 2021|language=uk|script-title=uk:Зеленський відповів, чи буде йти на другий термін|trans-title=Zelensky answered whether he would go for a second term}}</ref> Зеленски изјавил дека како претседател ќе ја развие [[Економија на Украина|економијата]] и ќе привлече инвестиции во Украина преку „рестартирање на судскиот систем“ и враќање на довербата во државата. <ref name="7210004/ Zelensky">{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/23/7210004/|date=23 March 2019|work=[[Ukrainska Pravda]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327144454/https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/23/7210004/|archive-date=27 March 2019|language=uk|script-title=uk:Зеленський планує залучати інвестиції в Україну через перезапуск судової системи|trans-title=Zelensky plans to attract investment in Ukraine through a restart of the judicial system}}</ref> Тој, исто така, предложил даночна амнестија и рамен данок од 5 проценти за големиот бизнис, кој би можел да се зголеми „во дијалог со нив и ако сите се согласат“. Според Зеленски, ако луѓето забележат дека неговата нова влада „работи чесно од првиот ден“, ќе почнат да ги плаќаат своите даноци. Зеленски постигнал мнозинство од гласачите (30%) во првиот круг од изборите на 31 март 2019 година. <ref name="CVKResults1stRound">(in Ukrainian) {{Наведена мрежна страница|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=719.html|title=Central Election Commission of Ukraine – Ukrainian Presidential Election 2019 (first round)|work=cvk.gov.ua|publisher=Central Election Commission of Ukraine|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423213729/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=719.html|archive-date=23 April 2019}}</ref> Во вториот круг, на 21 април 2019 година, тој добил 73 проценти од гласовите наспроти 25 проценти на Порошенко, во најголемата убедлива победа на украинските претседателски избори и бил избран за претседател на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487|title=Ukraine election: Comedian Zelensky wins presidency by landslide|date=22 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421173305/https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487|archive-date=21 April 2019|publisher=[[BBC News]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ukr.vote/en/elections/7/ukraine|title=Election of President of Ukraine 2019 Repeat voting|work=UKR.VOTE|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813163554/https://ukr.vote/en/elections/7/ukraine|archive-date=13 August 2021}}</ref> Полскиот претседател [[Анджеј Дуда]] бил еден од првите европски лидери што му честитал на Зеленски. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/04/21/7095468/|title=Перший європейський лідер привітав Зеленського|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421222608/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/04/21/7095468/|archive-date=21 April 2019|accessdate=21 April 2019}}</ref> Францускиот претседател [[Емануел Макрон]] го примил Зеленски во [[Елисејска палата|Елисејската палата]] во Париз на 12 април 2019 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/2680142-zelensky-meets-with-macron.html|title=Zelensky meets with Macron|date=12 April 2019|work=[[Ukrinform]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412170025/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/2680142-zelensky-meets-with-macron.html|archive-date=12 April 2019|accessdate=13 April 2019}}</ref> На 22 април, американскиот претседател [[Доналд Трамп]] му ја честитал победата на Зеленски преку телефон. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/22/7213135/|title=Зеленський вже поговорив телефоном із Трампом|work=Українська правда|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421222602/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/22/7213135/|archive-date=21 April 2019|accessdate=21 April 2019}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afp.com/en/news/15/ukraine-vaults-unknown-after-comic-elected-president-doc-1fu32x1|title=Ukraine vaults into unknown after comic elected president|date=16 January 2012|publisher=Agence France-Presse|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422114420/https://www.afp.com/en/news/15/ukraine-vaults-unknown-after-comic-elected-president-doc-1fu32x1|archive-date=22 April 2019|accessdate=22 April 2019}}</ref> Претседателот на [[Европска комисија|Европската комисија]], [[Жан Клод Јункер]], и претседателот на [[Европски совет|Европскиот совет,]] [[Доналд Туск|Доналд Туск,]] исто така, испратиле заедничко писмо со честитки и изјавиле дека [[Европска Унија|Европската Унија]] (ЕУ) ќе работи на забрзување на спроведувањето на остатокот од Договорот за асоцијација меѓу ЕУ и Украина, вклучувајќи ја и Длабоката и сеопфатна зона на слободна трговија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/04/22/joint-letter-of-president-tusk-and-president-juncker-to-volodymyr-zelensky-president-elect-of-ukraine/|title=Joint letter of President Tusk and President Juncker to Volodymyr Zelensky, President-elect of Ukraine – Consilium|work=consilium.europa.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422201656/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/04/22/joint-letter-of-president-tusk-and-president-juncker-to-volodymyr-zelensky-president-elect-of-ukraine/|archive-date=22 April 2019|accessdate=20 May 2019}}</ref> == Претседателство == [[Податотека:Official_visit_to_Germany.jpg|мини|Зеленски со германската канцеларка [[Ангела Меркел]] во комплексот на Федералната канцеларија во Берлин, јуни 2019 година]] [[Податотека:Volodymyr_Zelensky_and_Donald_Trump.jpg|мини|Средба на Зеленски со американскиот претседател [[Доналд Трамп]] во Њујорк на 25 септември 2019 година]] [[Податотека:Lukashenko_and_Zelenskyi_(Oct_2019).jpg|мини|Зеленски и белорускиот претседател [[Александар Лукашенко]] во [[Житомир]], октомври 2019 година]] [[File:Volodymyr_Zelensky_leaving_10_Downing_Street_(2020-10-08)_03.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Volodymyr_Zelensky_leaving_10_Downing_Street_(2020-10-08)_03.jpg|десно|мини|Зеленски ја напушта [[Даунинг стрит 10]] по средбата со тогашниот премиер [[Борис Џонсон]] во октомври 2020 година]] === Инагурација === Зеленски бил инаугуриран на 20 мај 2019 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/29951792.html|title=Ukraine's New President Vows To Dissolve Parliament As PM, Other Key Officials Resign|date=20 May 2019|access-date=20 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520043757/https://www.rferl.org/a/29951792.html|archive-date=20 May 2019|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> На церемонијата во украинскиот парламент ([[Врховна Рада|Врховната рада]]) присуствувале разни странски претставници, вклучувајќи ги [[Саломе Зурабишвили]] ([[Грузија]]), [[Керсти Каљулаид]] ([[Естонија]]), [[Рајмондс Вејонис]] ([[Латвија]]), [[Далија Грибаускаите]] ([[Литванија]]), [[Јанос Адер]] ([[Унгарија]]), [[Марош Шефчовиќ]] (ЕУ) и [[Рик Пери]] (САД). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.president.gov.ua/en/news/volodimir-zelenskij-poobicyav-mizhnarodnim-partneram-sho-svi-55501|title=Volodymyr Zelenskyy promised international partners that the world would be proud of Ukraine|work=Official website of the President of Ukraine|publisher=President of Ukraine|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070311/https://www.president.gov.ua/en/news/volodimir-zelenskij-poobicyav-mizhnarodnim-partneram-sho-svi-55501|archive-date=26 May 2019|accessdate=20 May 2019}}</ref> Зеленски е првиот еврејски претседател на Украина; со [[Володимир Гројсман]] како премиер, Украина станала првата земја освен [[Израел]] што истовремено има еврејски шеф на држава и шеф на влада. Во своето инаугуративно обраќање, Зеленски го распуштил тогашниот украински парламент и повикал на [[Предвремени избори|предвремени парламентарни избори]] (кои првично биле закажани за октомври истата година). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48330955|title=New Ukraine President Zelensky calls snap election|date=20 May 2019|access-date=20 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520041907/https://www.bbc.com/news/world-europe-48330955|archive-date=20 May 2019|publisher=BBC News}}</ref> Еден од членовите на парламентарната коалиција, Народниот фронт, се спротивставил на потегот и се повлекол од владејачката коалиција кратко пред инаугурацијата на Зеленски. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/politics/10553196-zelensky-may-dissolve-parliament-despite-people-s-front-withdrawal-from-coalition-expert.html|title=Zelensky may dissolve parliament despite People's Front withdrawal from coalition – expert|date=17 May 2019|publisher=[[UNIAN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520094624/https://www.unian.info/politics/10553196-zelensky-may-dissolve-parliament-despite-people-s-front-withdrawal-from-coalition-expert.html|archive-date=20 May 2019|accessdate=20 May 2019}}</ref> На 28 мај, Зеленски му го вратил украинското државјанство на [[Михаил Саакашвили]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48437792|title=Georgia's Saakashvili has Ukrainian citizenship restored|date=28 May 2019|publisher=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630121001/https://www.bbc.com/news/world-europe-48437792|archive-date=30 June 2019|accessdate=29 May 2019}}</ref> Првиот голем предлог на Зеленски за промена на изборниот систем од плурален систем на гласање во [[Пропорционална застапеност|пропорционален систем]] со [[Затворена листа|затворени партиски листи]] бил остро отфрлен од украинскиот парламент, кој верувал дека затворените листи ќе доведат до поголема корупција во владата. <ref name="uawireclosedlists">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uawire.org/ukrainian-parliament-rejects-zelensky-s-proposal-to-change-election-system|title=UAWire – Ukrainian parliament rejects Zelensky's proposal to change election system|work=uawire.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609094219/http://www.uawire.org/ukrainian-parliament-rejects-zelensky-s-proposal-to-change-election-system|archive-date=9 June 2019|accessdate=9 June 2019}}</ref> Зеленски претходно повикал на воведување на гласачки ливчиња со [[отворени листи]], како на пример за време на неговиот инаугуративен говор, <ref name="inaugurationspeech">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.president.gov.ua/en/news/inavguracijna-promova-prezidenta-ukrayini-volodimira-zelensk-55489|title=Volodymyr Zelenskyy's Inaugural Address|date=20 May 2019|work=President of Ukraine|accessdate=16 November 2024}}</ref> но неговиот предлог предвидувал [[Парламентарни избори во Украина (2019)|украинските парламентарни избори]] во 2019 година да се одржат со затворени листи врз основа на образложението дека 60-дневниот рок до предвремените избори „''не остава никакви шанси за воведување на овој систем''“. <ref name="UPclosedlistsrejected">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/05/22/7215799/|title=Опублікували виборчий закон Зеленського, у нардепів є альтернатива|work=[[Українська правда]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522130350/https://www.pravda.com.ua/news/2019/05/22/7215799/|archive-date=22 May 2019|accessdate=22 May 2019}}</ref> Покрај тоа, на 6 јуни, пратениците одбиле да ја вклучат клучната иницијатива на Зеленски за повторно воведување на кривична одговорност за нелегално богатење во дневен ред на парламентот, и наместо тоа вклучиле сличен закон предложен од група пратеници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.ua/politics/10576860-rada-vidmovilas-rozglyadati-zakonoproekt-zelenskogo-pro-vidpovidalnist-za-nezakonne-zbagachennya.html|date=6 June 2019|publisher=[[UNIAN]]|language=uk|script-title=uk:Рада відмовилась розглядати законопроект Зеленського про відповідальність за незаконне збагачення|trans-title=Rada refused to consider Zelensky's bill on liability for illegal enrichment|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609094220/https://www.unian.ua/politics/10576860-rada-vidmovilas-rozglyadati-zakonoproekt-zelenskogo-pro-vidpovidalnist-za-nezakonne-zbagachennya.html|archive-date=9 June 2019|accessdate=9 June 2019}}</ref> Во јуни 2019 година било објавено дека третата голема иницијатива на претседателот, која има за цел да се отстрани имунитетот на пратениците, дипломатите и судиите, ќе биде поднесена по украинските парламентарни избори во јули 2019 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.ua/politics/10577190-prezident-vnese-u-novu-radu-zakonoproekt-pro-znyattya-nedotorkannosti-z-deputativ-diplomativ-ta-suddiv-stefanchuk.html|date=6 June 2019|publisher=[[UNIAN]]|language=uk|script-title=uk:Президент внесе у нову Раду законопроект про зняття недоторканності з депутатів, дипломатів та суддів – Стефанчук|trans-title=President introduces bill on removing torture from deputies, diplomats and judges to new Rada – Stefanchuk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609094216/https://www.unian.ua/politics/10577190-prezident-vnese-u-novu-radu-zakonoproekt-pro-znyattya-nedotorkannosti-z-deputativ-diplomativ-ta-suddiv-stefanchuk.html|archive-date=9 June 2019|accessdate=9 June 2019}}</ref> Оваа иницијатива била завршена на 3 септември, кога новиот парламент усвоил закон со кој им се одзема имунитетот на пратениците, со што му донесе на Зеленски законска победа со исполнување на едно од неговите клучни предизборни ветувања. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-parliament-immunity-idUSKCN1VO0YU|title=Quick win for Zelenskiy as Ukraine parliament strips lawmakers' immunity|last=Zinets|first=Natalia|date=3 September 2019|access-date=14 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313192356/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-parliament-immunity-idUSKCN1VO0YU|archive-date=13 March 2022|publisher=Reuters|last2=Williams|first2=Matthias|language=en}}</ref> На 8 јули, Зеленски наредил откажување на годишната парада за Денот на независноста во Киев на [[Плоштад на независноста (Киев)|плоштадот на независноста]], наведувајќи ги трошоците. И покрај ова, Зеленски истакнал дека [[Ден на независноста на Украина|денот]] ќе „има чест на хероите“ на Денот на независноста, но „форматот ќе биде нов“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelenskiy-cancels-independence-day-military-parade-gives-money-to-soldiers.html|title=Zelensky cancels Independence Day military parade, gives money to soldiers|last=Talant|first=Bermet|last2=Kupfer|first2=Matthew|date=9 July 2019|work=KyivPost|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309095853/https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelenskiy-cancels-independence-day-military-parade-gives-money-to-soldiers.html|archive-date=9 March 2022|accessdate=11 July 2019}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/society/10612035-no-independence-day-parade-to-be-held-this-year-zelensky-says.html|title=No Independence Day parade to be held this year, Zelensky says|date=9 July 2019|publisher=[[UNIAN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717175254/https://www.unian.info/society/10612035-no-independence-day-parade-to-be-held-this-year-zelensky-says.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=28 July 2019}}</ref> Тој, исто така, предложил парите што ќе се искористат за финансирање на парадата да се потрошат на ветераните. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://belsat.eu/en/news/bonuses-instead-of-parade-ukraine-s-leader-takes-surprising-decision/|title=Bonuses instead of parade: Ukraine's leader takes surprising decision|work=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711194934/https://belsat.eu/en/news/bonuses-instead-of-parade-ukraine-s-leader-takes-surprising-decision/|archive-date=11 July 2019|accessdate=11 July 2019}}</ref> Во 2020 година, партијата на Зеленски предложила реформи на украинските закони за медиуми со намера да се зголеми конкуренцијата и да се олабави доминацијата на [[Украински олигарси|украинските олигарси]] на телевизиските и радио емитувачите. Критичарите изјавиле дека тоа ризикува зголемување на цензурата на медиумите во Украина <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/voice-of-america-journalists-see-censorship-in-ukraines-proposed-media-laws.html|title=Voice of America: Journalists see censorship in Ukraine's proposed media laws|date=6 February 2020|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317004525/https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/voice-of-america-journalists-see-censorship-in-ukraines-proposed-media-laws.html|archive-date=17 March 2021|accessdate=28 December 2020}}</ref> бидејќи нејзината клаузула за кривична одговорност за распространување на дезинформации може да биде злоупотребена. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.voanews.com/a/press-freedom_journalists-see-specter-censorship-ukraines-proposed-media-laws/6183766.html|title=Journalists See Specter of Censorship in Ukraine's Proposed Media Law|last=Leonova|first=Nataliya|last2=Lihostova|first2=Oksana|date=5 February 2020|publisher=VoA News|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205151528/https://www.voanews.com/press-freedom/journalists-see-specter-censorship-ukraines-proposed-media-laws|archive-date=5 December 2020|accessdate=28 December 2020|last3=Deynychenko|first3=Ruslan}}</ref> Во јануари 2020 година, Зеленски патувал во [[Оман]], кое не било објавено во неговиот официјален распоред, навидум комбинирајќи личен одмор со владини обврски. Неговиот кабинет соопштил дека Зеленски самиот го платил целото патување. Сепак, тој бил критикуван за недостаток на транспарентност, а критичарите посочиле дека еднаш го критикувал својот претходник Порошенко за тоа што бил на неоткриен одмор на [[Малдиви|Малдивите]]. <ref name="pravdaua200105">{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/01/5/7236619/|title=Зеленський без зайвих анонсів гайнув в Оман "на зустрічі на найвищому рівні"|date=5 January 2020|work=[[Ukrainska Pravda]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221200824/https://www.pravda.com.ua/news/2020/01/5/7236619/|archive-date=21 February 2020|trans-title=Zelensky without extra announcement jetted off in Oman "for a meeting at the highest level}}</ref> <ref name="radiolib200106">{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/30363260.html|title=Зеленський в Омані. Експерти говорять про кризу комунікації президента|last=Solonyna|first=Yevhen|date=6 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221200823/https://www.radiosvoboda.org/a/30363260.html|archive-date=21 February 2020|publisher=[[Radio Liberty]]|trans-title=Zelensky in Oman. Experts tell about crisis in communications of the President}}</ref> Во јануари 2021 година, парламентот усвоил закон со кој се ажурираат и реформираат законите за [[референдум]] во Украина, <ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukraine-adopts-new-and-improved-referendum-law/|title=Ukraine adopts new and improved referendum law|last=Shushkovska|first=Alisa|date=18 February 2021|publisher=[[Atlantic Council]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210706060611/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukraine-adopts-new-and-improved-referendum-law/|archive-date=6 July 2021|accessdate=2 March 2022}}</ref> кои [[Уставен суд на Украина|Уставниот суд]] на Украина ги прогласил за неуставни во 2018 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/politics/10097429-ukraine-s-referendum-law-passed-during-yanukovych-s-presidency-designated-as-unconstitutional.html|title=Ukraine's referendum law passed during Yanukovych's presidency designated as unconstitutional|date=27 April 2018|publisher=[[UNIAN]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302014940/https://www.unian.info/politics/10097429-ukraine-s-referendum-law-passed-during-yanukovych-s-presidency-designated-as-unconstitutional.html|archive-date=2 March 2021|accessdate=2 March 2022}}</ref> Поправањето на законот за референдум било едно од предизборните ветувања на Зеленски. Во јуни 2021 година, Зеленски поднел до Врховната рада закон за создавање јавен регистар на украинските олигарси, со кој им се забранува учество во приватизации на државни компании и им се забранува финансиски да придонесуваат кон политичарите. Лидерите на опозициските партии ја поддржале целта на Зеленски за намалување на влијанието на олигарсите врз политиката во Украина, но останале критични кон неговиот пристап, велејќи дека јавниот регистар би бил и опасен, бидејќи ја концентрира моќта кај претседателот и истиот е неефикасен, бидејќи олигарсите се само „симбол“ на подлабоко вкоренета корупција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.euronews.com/my-europe/2021/06/22/ukraine-s-volodymyr-zelenskyy-speeds-up-corruption-crackdown-one-oligarch-at-a-time|title=Zelenskyy speeds up corruption crackdown, one oligarch at a time|last=Filtenborg|first=Emil|last2=Weichert|first2=Stefan|date=22 June 2021|work=Euronews|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309091422/https://www.euronews.com/my-europe/2021/06/22/ukraine-s-volodymyr-zelenskyy-speeds-up-corruption-crackdown-one-oligarch-at-a-time|archive-date=9 March 2022|accessdate=6 March 2022}}</ref> Законот бил усвоен во септември 2021 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-parliament-passes-law-oligarchs-final-reading-2021-09-23/|title=Ukrainian lawmakers pass law on oligarchs after assassination attempt|last=Polityuk|first=Pavel|date=23 September 2021|access-date=6 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305211546/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-parliament-passes-law-oligarchs-final-reading-2021-09-23/|archive-date=5 March 2022|publisher=Reuters|last2=Zinets|first2=Natalia|language=en}}</ref> Критичарите на администрацијата на Зеленски тврделе дека, со одземањето на моќта од украинските олигарси, тој се обидел да ја централизира власта и да ја зацврсти својата позиција. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/a99bceb2-ef59-11e9-bfa4-b25f11f42901|title=Ukraine: why Volodymyr Zelensky is pursuing a disruptive agenda|last=Hall|first=Ben|date=21 October 2019|work=[[Financial Times]]|access-date=20 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220151416/https://www.ft.com/content/a99bceb2-ef59-11e9-bfa4-b25f11f42901|archive-date=20 February 2022|last2=Olearchyk|first2=Roman|issn=0307-1766|oclc=801838674|last3=Seddon|first3=Max}}</ref> Во октомври 2021 година, [[Пандорини документи|Пандорините документи]] откриле дека Зеленски, неговиот главен помошник и шефот на Службата за безбедност на Украина, [[Иван Баканов]], управувале со мрежа од офшор компании на [[Британски Девствени Острови|Британските Девствени Острови]], [[Кипар]] и [[Белиз|Белизе]]. Меѓу овие компании биле и некои што поседувале скапи имоти во [[Лондон]]. Околу времето на неговите [[Претседателски избори во Украина (2019)|избори во 2019 година]], Зеленски ги предал своите акции во клучна офшор компанија на [[Сергиј Шефир]], но двајцата мажи се чини дека договориле семејството на Зеленски да продолжи да ги прима парите од овие компании. Изборната кампања на Зеленски се фокусирала на ветувања за чистење на [[Кабинет на Министрите на Украина|владата на Украина]]. Одговарајќи на спорот, Зеленски изјавил дека офшор компаниите биле основани за да го заштитат студиото „Квартал 95“ од политички притисок под администрацијата на Јанукович и изјавил дека ова било вообичаена практика за време на претседателствувањето на Јанукович, особено во медиумската индустрија. <ref name="dw_pandora">{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/ru/ni-odnoj-novoj-detali-zelenskij-vpervye-prokommentiroval-pandora-papers/a-59533152|title="Ничего нового": Зеленский прокомментировал "Досье Пандоры" – DW – 18.10.2021|last=Zhukov|first=Evgeny|date=18 October 2021|work=dw.com|access-date=6 December 2025|language=ru|trans-title="Nothing new": Zelensky commented on the "Pandora Papers"}}</ref> Истиот месец, Националната агенција за спречување на корупција објавила дека не пронашле знаци на судир на интереси, незаконско збогатување или неоправдани средства по истрагата на бизнисите на Зеленски,<ref name="radiosvoboda_pandora">{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-nazk-deklaratsiya-zelenskyi/31530691.html|title=НАЗК провело повну перевірку декларації Зеленського – порушень не виявили|date=26 October 2021|work=[[Radio Svoboda]]|access-date=12 April 2026|language=uk|trans-title=The NACP conducted a full review of Zelenskyy’s declaration – no violations were found}}</ref> <ref name="thepage_pandora">{{Наведени вести|url=https://en.thepage.ua/news/zelenskyys-declaration|title=NACP checks Zelenskyy's declaration|last=Malukha|first=Mariia|date=27 October 2021|work=ThePage|access-date=12 April 2026|language=en}}</ref> и дека Зеленски доставил писма во кои се наведува дека не се извршени плаќања преку релевантните офшор компании до неговата сопруга [[Олена Зеленска]] во 2019 или 2020 година. <ref name="delo_pandora">{{Наведени вести|url=https://delo.ua/econonomyandpoliticsinukraine/ofshory-zelenskogo-u-napk-k-deklaracii-prezident-387840/|title=Офшоры Зеленского: у НАПК к декларации президента претензий нет|date=27 October 2021|work=delo.ua|access-date=6 December 2025|language=ru|trans-title=Zelensky’s Offshores: NACP Has No Complaints About the President’s Declaration}}</ref> <ref name="detector_pandora">{{Наведени вести|url=https://detector.media/infospace/article/193215/2021-10-26-nazk-opublikuvalo-vysnovok-perevirky-deklaratsii-zelenskogo/|title=НАЗК опублікувало висновок перевірки декларації Зеленського|date=26 October 2021|work=detector.media|language=uk|trans-title=NAZK published the findings of the review of Zelensky’s declaration}}</ref> <ref name="nv_pandora">{{Наведена мрежна страница|url=https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/deklaraciya-zelenskogo-nazk-opublikuvalo-rezultati-perevirki-novini-ukrajini-50191882.html|title=НАЗК опублікувало результати перевірки декларації Зеленського|work=NV|language=uk|trans-title=NACP published the results of the inspection of Zelensky’s declaration|accessdate=6 December 2025}}</ref> <ref name="up_pandora">{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/10/26/7311758/|title=НАЗК перевірило декларацію Зеленського: порушень не знайшли|date=26 October 2021|work=[[Ukrainska Pravda]]|access-date=12 April 2026|language=uk|trans-title=The NACP reviewed Zelenskyy's declaration: no violations were found}}</ref> <ref name="kp_pandora">{{Наведени вести|url=https://kp.ua/ua/politics/u-nazk-ne-znajshli-porushen-u-deklaratsiji-zelenskoho-perevirivshi-j-ofshori|title=У НАЗК не знайшли порушень у декларації Зеленського, перевіривши й офшори|date=26 October 2021|work=[[KP.UA]]|access-date=12 April 2026|language=uk|trans-title=The NACP found no violations in Zelenskyy’s declaration after reviewing his offshore accounts}}</ref> === Кабинети и администрација === Зеленски го назначил [[Андриј Богдан]] за шеф на претседателската администрација на Украина. Пред тоа, Богдан бил адвокат на украинскиот олигарх [[Игор Коломојски]]. <ref name="auto2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/articles/2019/05/22/7215729/|title=Нові кадри в Адміністрації. Кого Зеленський привів на Банкову|work=Українська правда|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521233012/https://www.pravda.com.ua/articles/2019/05/22/7215729/|archive-date=21 May 2019|accessdate=21 May 2019}}</ref> Според правилата за лустрација во Украина, воведени во 2014 година по [[Евромајдан]], Богдан нема право да извршува никаква државна функција до 2024 година (поради неговата владина функција за време на Втората влада на Азаров). <ref name="auto2" /> Сепак, Богдан тврдел дека бидејќи раководењето со претседателската администрација не се смета за работа во државна служба, лустрацијата не се однесува на него. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meduza.io/slides/vladimir-zelenskiy-rukovodit-ukrainoy-tri-dnya-vot-chto-on-sdelal-i-ne-sdelal|title=Владимир Зеленский руководит Украиной три дня. Вот что он сделал (и не сделал)|last=Kartsev|first=Dmitry|date=22 May 2019|work=meduza.io|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524001559/https://meduza.io/slides/vladimir-zelenskiy-rukovodit-ukrainoy-tri-dnya-vot-chto-on-sdelal-i-ne-sdelal|archive-date=24 May 2019|accessdate=5 June 2019}}</ref> Голем број од членовите на претседателската администрација што ги назначил Зеленски биле поранешни колеги од неговата поранешна продуцентска куќа, Квартал 95, вклучувајќи го и Иван Баканов, кој станал заменик-шеф на украинската тајна служба (УТС). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/politics/10558788-zelensky-s-childhood-friend-appointed-sbu-s-first-deputy-chief-document.html|title=Zelensky's childhood friend appointed SBU's first deputy chief (Document)|date=22 May 2019|publisher=[[UNIAN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191031023410/https://www.unian.info/politics/10558788-zelensky-s-childhood-friend-appointed-sbu-s-first-deputy-chief-document.html|archive-date=31 October 2019|accessdate=9 December 2019}}</ref> Поранешната заменик-министерка за надворешни работи [[Олена Зеркал]] одбила назначување за заменик-шеф на претседателската администрација, но се согласил да служи како украински претставник во меѓународните судови што се однесуваат на Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/05/22/7215732/|title=Зеркаль відмовилась від посади заступника глави АП – джерела|work=Українська правда|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522080816/https://www.pravda.com.ua/news/2019/05/22/7215732/|archive-date=22 May 2019|accessdate=21 May 2019}}</ref> Барањата на Зеленски за замена на министерот за надворешни работи, министерот за одбрана, главниот обвинител и шефот на безбедносната служба на Украина биле одбиени од парламентот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meduza.io/news/2019/06/06/rada-otkazala-zelenskomu-v-uvolnenii-dvuh-ministrov-i-glavy-sbu-ni-odin-iz-ego-zakonoproektov-ne-rassmotren|title=Рада отказала Зеленскому в увольнении двух министров и главы СБУ. Ни один из его законопроектов не рассмотрен|work=meduza.io|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609094220/https://meduza.io/news/2019/06/06/rada-otkazala-zelenskomu-v-uvolnenii-dvuh-ministrov-i-glavy-sbu-ni-odin-iz-ego-zakonoproektov-ne-rassmotren|archive-date=9 June 2019|accessdate=9 June 2019}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://press.ukranews.com/|title=Zelenskyy Again Asking Rada To Dismiss Lutsenko And Klimkin, Appoint Prystaiko As Foreign Affairs Minister|last=Dasha|first=Zubkova|date=2 July 2019|work=Ukranews.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303152823/https://press.ukranews.com/|archive-date=3 March 2022|accessdate=2 March 2022}}</ref> Зеленски, исто така, разрешил и заменил 20 од гувернерите на 24-те области на Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelensky-appoints-his-first-governors-in-lviv-donetsk-oblasts.html|title=Zelensky appoints his first governors{{snd}}in Lviv, Donetsk, Zakarpattia oblasts|last=Sorokin|first=Oleksiy|date=6 July 2019|work=[[KyivPost]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202121133/https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelensky-appoints-his-first-governors-in-lviv-donetsk-oblasts.html|archive-date=2 February 2022|accessdate=2 March 2022}}</ref> ==== Владата на Хончурак ==== На парламентарните избори на 21 јули 2019 година, политичката партија на Зеленски, „Слуга на народот“, го освоила првото еднопартиско мнозинство во современата украинска историја во парламентот, со 43 проценти од гласовите на партиските листи. Неговата партија освоила 254 од 424 места. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/europe/2019/07/25/volodymyr-zelensky-clears-the-old-elite-out-of-parliament|title=Volodymyr Zelensky clears the old elite out of parliament|date=25 July 2019|work=The Economist|access-date=1 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806130025/https://www.economist.com/europe/2019/07/25/volodymyr-zelensky-clears-the-old-elite-out-of-parliament|archive-date=6 August 2019|issn=0013-0613}}</ref> По изборите, Зеленски го номинирал [[Олексиј Гончарук]] за премиер, кој брзо бил потврден од парламентот. Парламентот, исто така, го потврдил Андриј Захородњук за министер за одбрана, [[Вадим Пристајко]] за министер за надворешни работи и Баканов за шеф на СБУ. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/oleksiy-honcharuk-named-ukraines-new-prime-minister.html|title=Oleksiy Honcharuk named prime minister, Cabinet approved|last=Talant|first=Bermet|last2=Sorokin|first2=Oleksiy|date=29 August 2019|work=KyivPost|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304222642/https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/oleksiy-honcharuk-named-ukraines-new-prime-minister.html|archive-date=4 March 2022|accessdate=1 March 2022}}</ref> [[Арсен Аваков]], контроверзна личност прогонувана од долгогодишни обвинувања за корупција, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-avakov-resignation-accepted/31359737.html|title=Ukrainian Parliament Accepts Resignation Of Influential Interior Minister|date=15 July 2021|publisher=[[RadioFreeEurope]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827001500/https://www.rferl.org/a/ukraine-avakov-resignation-accepted/31359737.html|archive-date=27 August 2021|accessdate=1 March 2022}}</ref> била задржана како министер за внатрешни работи, при што Гончарук тврдел дека на релативно неискусната влада ѝ се потребни искусни администратори и дека на Аваков му се „повлечени црвени линии“ што не можат да се преминат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/08/30/7224875/|title=Новий прем'єр пояснив, як лишили Авакова: "червоні лінії"|date=30 August 2019|work=[[Ukrainska Pravda]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331042412/https://www.pravda.com.ua/news/2019/08/30/7224875/|archive-date=31 March 2020|trans-title=The new prime minister explained how Avakov was left – the "red lines"}}</ref> Зеленски го разрешил Богдан од функцијата шеф на неговата претседателска администрација на 11 февруари 2020 година и го назначил [[Андриј Јермак]] за свој наследник истиот ден. <ref name="640533YermakZelensky">{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/640533.html|title=Zelensky dismisses head of president's office Bohdan, appoints Yermak instead|date=11 February 2020|work=[[Interfax-Ukraine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212142103/https://en.interfax.com.ua/news/general/640533.html|archive-date=12 February 2020}}</ref> ==== Владата на Шмихал ==== Во март 2020 година, Хончурак поднел оставка од функцијата премиер по протекувањето на аудио-снимка во која тој го омаловажува економското управување на Зеленски. Тој беше заменет од [[Денис Шмихал]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/04/ukrainian-president-removes-pm-government-reshuffle-volodymyr-zelenskiy|title=Ukrainian president removes PM in government reshuffle|last=Roth|first=Andrew|date=4 March 2020|work=The Guardian|access-date=23 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223164033/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/04/ukrainian-president-removes-pm-government-reshuffle-volodymyr-zelenskiy|archive-date=23 February 2023|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Брзото заминување на Хончурак предизвикало вознемиреност и во Украина и во странство, при што многу економисти и политички набљудувачи предупредиле дека тоа ќе донесе нестабилност. <ref name="btkp">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/hasty-government-reshuffle-sows-disquiet-at-home-abroad.html|title=Hasty government reshuffle sows disquiet at home, abroad|last=Talant|first=Bermet|date=6 March 2020|work=Kyiv Post|access-date=16 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309190737/https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/hasty-government-reshuffle-sows-disquiet-at-home-abroad.html|archive-date=9 March 2022}}</ref> Во своето обраќање пред Радата од 4 март, <ref name="pukz">{{Наведени вести|url=https://www.president.gov.ua/en/news/vistup-prezidenta-ukrayini-volodimira-zelenskogo-na-pozacher-60017|title=Speech by President of Ukraine Volodymyr Zelenskyy at an extraordinary session of the Verkhovna Rada|last=ZELENSKYY|first=VOLODYMYR|date=4 March 2020|access-date=16 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705151203/https://www.president.gov.ua/en/news/vistup-prezidenta-ukrayini-volodimira-zelenskogo-na-pozacher-60017|archive-date=5 July 2020|publisher=President of Ukraine}}</ref> Зеленски повторно се посветил на домашни и финансиски реформи и забележал дека „не може секогаш да стане психолог за луѓето, менаџер за кризи за некого, собирач на пари на кој му се потребни чесно заработени и дадилка на надлежното министерство“. До септември 2020 година, рејтингот на Зеленски паднал на помалку од 32 проценти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/politics/poll-zelensky-s-approval-rating-slides-to-31-11153930.html|title=Zelensky's approval rating slides to 31% – poll|date=21 September 2020|work=[[Ukrainian Independent Information Agency]]|access-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415163338/https://www.unian.info/politics/poll-zelensky-s-approval-rating-slides-to-31-11153930.html|archive-date=15 April 2021}}</ref> [[Податотека:Робочий_візит_Президента_України_до_Турецької_Республіки_05.jpg|мини|Зеленски и турскиот претседател [[Реџеп Таип Ердоган]] на 16 октомври 2020 година]] На 24 март 2021 година, Зеленски ја потпишал Уредбата 117/2021 со која се одобрува „стратегијата за деокупација и реинтеграција на привремено окупираната територија на [[Автономна Република Крим|Автономната Република Крим]] и градот [[Севастопол]]“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html|title=Zelensky enacts strategy for de-occupation and reintegration of Crimea|date=24 March 2021|work=[[Ukrinform]]|access-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130511/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html|archive-date=12 December 2021}}</ref> До октомври 2021 година, рејтингот на Зеленски дополнително паднал на 24,7%, но сепак бил останал или на исто ниво со повеќето негови претходници во истиот момент од нивните претседателствувања. === Обиди за завршување на војната во Донбас === Едно од основните предизборни ветувања на Зеленски бил да се стави крај на [[Руско-украинска војна|Руско-украинската војна]] и да се реши сепаратистичкото движење спонзорирано од Русија таму. <ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49903996|title=Ukraine conflict: Anger as Zelensky agrees vote deal in east|date=2 October 2019|publisher=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023118/https://www.bbc.com/news/world-europe-49903996|archive-date=12 November 2020|accessdate=28 December 2020}}</ref> На 3 јуни, Зеленски го назначил поранешниот претседател [[Леонид Кучма]] за претставник на Украина во Тројната контакт група за решавање на воениот судир. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.president.gov.ua/ru/news/leonid-kuchma-ocholiv-ukrayinsku-delegaciyu-tristoronnoyi-ko-55717|title=Леонид Кучма возглавил украинскую делегацию в Трехсторонней контактной группе|work=Официальное интернет-представительство Президента Украины|trans-title=Leonid Kuchma heads the Ukrainian delegation in the Trilateral Contact Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604094452/https://www.president.gov.ua/ru/news/leonid-kuchma-ocholiv-ukrayinsku-delegaciyu-tristoronnoyi-ko-55717|archive-date=4 June 2019|accessdate=8 June 2019}}</ref> На 11 јули 2019 година, Зеленски го одржал својот прв телефонски разговор со рускиот претседател [[Владимир Путин]], за време на кој го повикал Путин да започне разговори со посредство на ЕУ. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/60984|title=Telephone conversation with President of Ukraine Vladimir Zelensky|date=11 July 2019|publisher=President of Russia|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712032252/http://en.kremlin.ru/events/president/news/60984|archive-date=12 July 2019|accessdate=12 July 2019}}</ref> <ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/2c4b7cee-a3f7-11e9-974c-ad1c6ab5efd1|title=Putin and Zelensky hold first discussion with talks on conflict, prisoner swap|last=Foy|first=Henry|date=11 July 2019|work=Financial Times|access-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712032449/https://www.ft.com/content/2c4b7cee-a3f7-11e9-974c-ad1c6ab5efd1|archive-date=12 July 2019}}</ref> Двајцата лидери разговарале и за размена на затвореници што ги држат двете страни. <ref name=":1" /> Во октомври 2019 година, Зеленски објавил прелиминарен договор постигнат со сепаратистите, според кој украинската влада ќе ги почитува изборите одржани во регионот во замена за повлекување на своите [[Зелени човечиња|необележани трупи]] од страна на Русија. Договорот бил дочекан со жестоки критики и протести и од политичарите и од украинската јавност. Критичарите забележале дека изборите одржани во Донбас веројатно нема да бидат слободни и фер, дека сепаратистите долго време ги протерувале повеќето проукраински жители од регионот за да обезбедат проруско мнозинство и дека ќе биде невозможно да се осигури дека Русија ќе го почитува својот дел од договорот. Зеленски ги бранел своите преговори, велејќи дека изборите нема да се одржат пред руското повлекување. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.france24.com/en/20191006-thousands-protest-ukraine-leader-s-peace-plan-2|title=Thousands protest Ukraine leader's peace plan|date=6 October 2019|publisher=France 24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115072102/https://www.france24.com/en/20191006-thousands-protest-ukraine-leader-s-peace-plan-2|archive-date=15 January 2021|accessdate=8 March 2021}}</ref> Договорот не успеал да го олесни судирот, бидејќи сепаратистите продолжиле со своите напади, а Русија продолжила да им обезбедува оружје и муниција. <ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://euromaidanpress.com/2019/12/25/peaceful-resolution-of-the-war-in-eastern-ukraine-donbass-trends-at-the-end-of-2019/|title=The basis for a peaceful resolution of the war in eastern Ukraine – trends at the end of 2019|last=Midttun|first=Hans Petter|date=25 December 2019|work=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302163652/https://euromaidanpress.com/2019/12/25/peaceful-resolution-of-the-war-in-eastern-ukraine-donbass-trends-at-the-end-of-2019/|archive-date=2 March 2022|accessdate=9 March 2022}}</ref> Неколку украински националистички милиции и поранешни милиции, исто така, одбиле да го прифатат договорот, вклучувајќи ги и [[Крајна десница|крајно десничарските]] борци [[Азов (бригада)|Азов]] во [[Луганска Област|Луганската Област]] во Донбас. Зеленски се сретнал лично со некои од овие групи и се обидел да ги убеди да го предадат своето нерегистрирано оружје и да го прифатат мировниот договор. [[Андриј Билецки]], водачот на крајно десничарскиот Национален корпус и прв командант на Азов, го обвинил Зеленски дека не ги почитува армиските ветерани и дека дејствува во име на [[Московски кремљ|Кремљ]], оставајќи ги Украинците ранливи на руска агресија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kommersant.ru/doc/4140693|title=Владимир Зеленский ушел без оружия|last=Krivosheev|first=Kirill|date=27 October 2019|work=[[Kommersant]]|access-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223175950/https://www.kommersant.ru/doc/4140693|archive-date=23 February 2022|language=ru|trans-title=Volodymyr Zelenskyy walks away unarmed}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2019-10-14/ukraine-protest-zelensky-peace-plan|title=Far-right groups protest Ukrainian president's peace plan|date=14 October 2019|work=Los Angeles Times|access-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309001840/https://www.latimes.com/world-nation/story/2019-10-14/ukraine-protest-zelensky-peace-plan|archive-date=9 March 2022|agency=Associated Press}}</ref> На крајот, мировниот договор не успеал да го намали насилството, ниту да ја заврши војната. Во декември 2019 година, Русија и Украина се согласиле да ги продолжат разговорите со посредство на [[Франција]] и [[Германија]] во рамките на таканаречениот [[Нормандиски формат]], кој бил напуштен во 2016 година; тоа било првата средба лице в лице на Зеленски со [[Владимир Путин]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jan/26/ukraine-russia-tensions-what-is-the-normandy-format-and-has-it-achieved-anything|title=Ukraine tensions: what is the Normandy format and has it achieved anything?|last=Wintour|first=Patrick|date=26 January 2022|work=The Guardian|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303041837/https://www.theguardian.com/world/2022/jan/26/ukraine-russia-tensions-what-is-the-normandy-format-and-has-it-achieved-anything|archive-date=3 March 2022|accessdate=9 March 2022}}</ref> Во јули 2020 година, Зеленски објавил формално прекин на огнот со сепаратистите.{{Цп}} повеќе од дваесеттиот таков обид откако започнала војната во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/1/ukraine-russia-crisis-ceasefire-violations-rise-at-contact-line|title=Ukraine-Russia crisis: Ceasefire violations rise at contact line|last=Cookman|first=Liz|publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302010042/https://www.aljazeera.com/news/2022/2/1/ukraine-russia-crisis-ceasefire-violations-rise-at-contact-line|archive-date=2 March 2022|accessdate=9 March 2022}}</ref> Иако прекинот на огнот често бил прекршуван во текот на следните неколку години и вкупното насилство останало високо, прекршувањата на прекинот на огнот во 2020 година се намалиле за над 50% во споредба со претходната година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/osce-in-donbas-reports-55-less-ceasefire-violations-in-2020.html|title=OSCE in Donbas reports 55% less ceasefire violations in 2020|last=Ponomarenko|first=Illia|authorlink=Illia Ponomarenko|date=15 February 2021|work=KyivPost|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228205442/https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/osce-in-donbas-reports-55-less-ceasefire-violations-in-2020.html|archive-date=28 February 2021|accessdate=9 March 2022}}</ref> === Лет 752 на UIA === На 8 јануари 2020 година, Кабинетот на претседателот објавил дека Володимир Зеленски го скратува своето патување во [[Оман]] поради падот на авионот на летот 752 на „[[Меѓународни украински авиолинии|Меѓународните украински авиолинии]]“ во [[Иран]] истиот ден. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/01/8/7236780/|date=8 January 2020|access-date=10 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221211520/https://www.pravda.com.ua/news/2020/01/8/7236780/|archive-date=21 February 2020|language=uk|script-title=uk:Через катастрофу в Ірані Зеленський перервав поїздку до Оману|trans-title=Due to the catastrophe in Iran, Zelensky interrupted his trip to Oman}}</ref> Исто така, истиот ден, интернет-страницата за вести Obozrevatel.com објавил информација дека на 7 јануари 2020 година, украинскиот политичар од Опозициската платформа — За живот Медведчук – кој имал ексклузивни врски со тогашниот претседател на Русија – можеби пристигнал во Оман. <ref name="Grigorenko_2020">{{Наведени вести|url=https://www.obozrevatel.com/crime/vyiletayu-zelenskij-srochno-pokinul-oman-iz-za-krusheniya-samoleta.htm|last=Grigorenko|first=Timur|date=8 January 2020|work=[[Obozrevatel]]|access-date=10 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221220442/https://www.obozrevatel.com/crime/vyiletayu-zelenskij-srochno-pokinul-oman-iz-za-krusheniya-samoleta.htm|archive-date=21 February 2020|language=ru|script-title=ru:"Вылетаю!" Зеленский срочно покинул Оман из-за крушения самолета|trans-title='I'm flying out!' Zelensky urgently left Oman due to plane crash}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/01/9/7236873/|date=9 January 2020|access-date=10 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222015859/https://www.pravda.com.ua/news/2020/01/9/7236873/|archive-date=22 February 2020|language=uk|script-title=uk:Зеленський прилетів з Оману майже через добу після авіакатастрофи – "Схеми"|trans-title=Zelensky arrived from Oman almost a day after the plane crash – "Skhemy"}}</ref> Наскоро, се појавиле гласини дека Зеленски можеби имал и некои дополнителни средби покрај најавените. <ref>{{Наведени вести|url=https://glavcom.ua/country/politics/v-omani-zelenskij-mig-zustrichatisja-iz-surkovim-zmi-652122.html|title=В Омані Зеленський міг зустрічатися із Сурковим, – ЗМІ|date=12 January 2020|work=Glavcom.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222014547/https://glavcom.ua/country/politics/v-omani-zelenskij-mig-zustrichatisja-iz-surkovim-zmi-652122.html|archive-date=22 February 2020|trans-title=In Oman Zelensky may have met with Surkov, mass media}}</ref> На 14 јануари 2020 година, Јермак ги отфрлил гласините како шпекулации и неосновани теории на заговор, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/01/14/7237358/|date=14 January 2020|access-date=10 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222014549/https://www.pravda.com.ua/news/2020/01/14/7237358/|archive-date=22 February 2020|language=uk|script-title=uk:Зеленський і літак Медведчука в Омані: у президента прокоментували збіг|trans-title=Zelensky and Medvedchuk's plane in Oman: the president commented on the coincidence}}</ref> додека Медведчук изјавил дека авионот го користело семејството на неговата постара ќерка за да лета од Оман до Москва. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2020/01/14/7237338/|title=Медведчук розповів, хто летів у його літаку з Оману, поки там був Зеленський|date=14 January 2020|work=[[Ukrainska Pravda]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222014547/https://www.pravda.com.ua/news/2020/01/14/7237338/|archive-date=22 February 2020|trans-title=Medvedchuk told who flew in his plane from Oman, while there was Zelensky}}</ref> Подоцна, Јермак контактирал со онлајн весникот ''„Украинска вистина“'' и дал повеќе детали за посетата на Оман и авионската несреќа во Иран. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/articles/2020/01/14/7237349/|last=Romaniuk|first=Roman|date=14 January 2020|access-date=10 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213045010/https://www.pravda.com.ua/articles/2020/01/14/7237349/|archive-date=13 February 2020|language=uk|script-title=uk:Андрій Єрмак: Зеленський повернувся з Оману настільки швидко, наскільки це було можливо|trans-title=Andriy Yermak: Zelensky returned from Oman as soon as possible}}</ref> [[Податотека:Meeting_of_Volodymyr_Zelensky_and_Mohammed_bin_Rashid_Al_Maktoum_(15-02-2021).jpg|мини|Зеленски и [[Мохамед бин Рашид ел-Мактум]], премиер на [[Обединети Арапски Емирати|Обединетите Арапски Емирати]], на 15 февруари 2021 година]] На 17 јануари 2020 година, министерот за надворешни работи назначен од претседателот, Пристаико, не можел да даде одговори за време на „времето за прашања до владата“ во парламентот кога народните пратеници на Украина го прашале за официјалната агенда на посетата, поканата од Оман, службениците на Министерството за надворешни работи кои ја подготвувале посетата, и како претседателот всушност ја преминал границата додека бил во посета на Оман. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.liga.net/politics/news/pristayko-ne-otvetil-po-ofitsialnomu-vizitu-zelenskogo-v-oman|title=Пристайко не ответил по "официальному визиту" Зеленского в Оман|last=Shilin|first=Mikhail|date=17 January 2020|work=Liga.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222033017/https://news.liga.net/politics/news/pristayko-ne-otvetil-po-ofitsialnomu-vizitu-zelenskogo-v-oman|archive-date=22 February 2020|trans-title=Prystaiko did not answer about the "official visit" of Zelensky to Oman}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://news.liga.net/politics/news/v-op-ne-znayut-s-kem-letal-i-chto-podpisyval-zelenskiy-v-omane|title=В ОП не знают, с кем летал и что подписывал Зеленский в Омане|last=Rebrina|first=Vadim|date=24 January 2020|work=Liga.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222151819/https://news.liga.net/politics/news/v-op-ne-znayut-s-kem-letal-i-chto-podpisyval-zelenskiy-v-omane|archive-date=22 February 2020|trans-title=In the Presidential Office do not know with whom flew Zelensky and what he signed in Oman}}</ref> На 20 јануари 2020 година, Пристаико потоа одржал брифинг за печатот во Кабинетот на претседателот на Украина и изјавил дека ќе објасни сè за посетата кога ќе дојде време. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.liga.net/politics/news/pristayko-o-vizite-zelenskogo-v-oman-v-svoe-vremya-razyasnim|title=Prystaiko on Zelensky's visit to Oman: We'll clarify in due time|last=Shilin|first=Mikhail|date=20 January 2020|work=Liga.net|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222033644/https://news.liga.net/politics/news/pristayko-o-vizite-zelenskogo-v-oman-v-svoe-vremya-razyasnim|archive-date=22 February 2020}}</ref> === Надворешни односи === [[Податотека:Volodymyr_Zelenskyy_and_Ilham_Aliyev_(2019-12-17)_19.jpg|мини|Зеленски и претседателот на [[Азербејџан]], [[Илхам Алиев]], 17 декември 2019 година]] [[Податотека:Volodymyr_Zelensky_in_a_working_visit_to_the_State_of_Israel,_January_2020._XV.jpg|мини|Зеленски со израелскиот премиер [[Бенјамин Нетанјаху]], 24 јануари 2020]] [[Податотека:Batumi_International_Conference,_on_19_July_2021_01.jpg|мини|Зеленски на Меѓународната конференција во [[Батуми]] со грузиската претседателка [[Саломе Зурабишвили]], молдавската претседателка [[Маја Санду]] и претседателот на Европскиот совет [[Шарл Мишел]], 19 јули 2021 година]] [[Податотека:President_Joe_Biden_and_President_Volodymyr_Zelensky.jpg|мини|Зеленски и американскиот претседател [[Џо Бајден]], 1 септември 2021 година]] Првото официјално патување на Зеленски во странство како претседател било во [[Брисел]] во јуни 2019 година, каде што се сретнал со претставници на [[Европска Унија|ЕУ]] и [[НАТО]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.euronews.com/video/2019/06/04/zelensky-to-meet-eu-officials-on-first-foreign-visit|title=Zelensky to meet EU officials on first foreign visit|date=4 June 2019|work=euronews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604162427/https://www.euronews.com/video/2019/06/04/zelensky-to-meet-eu-officials-on-first-foreign-visit|archive-date=4 June 2019|accessdate=8 June 2019}}</ref> Во август 2019 година, Зеленски ветил дека ќе го укине мораториумот за ексхумација на полски масовни гробници во Украина откако претходната украинска влада ѝ забранила на полската страна да врши какви било ексхумации на полски жртви од масакрите во Волињ, извршени од Украинската востаничка армија, по отстранувањето на споменикот на Украинската бунтовничка армија во [[Хрушовице]], југоисточна Полска. <ref>{{Наведени вести|url=https://polandin.com/44143113/ukrainian-president-to-resume-exhumation-of-poles-in-ukraine-report|title=Ukrainian president to resume exhumation of Poles in Ukraine: report|date=29 August 2019|access-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930151936/https://polandin.com/44143113/ukrainian-president-to-resume-exhumation-of-poles-in-ukraine-report|archive-date=30 September 2019|publisher=[[Telewizja Polska]]}}</ref> Во септември 2019 година, било објавено дека американскиот претседател Трамп наводно ја блокирал исплатата на конгресно одобрениот пакет воена помош од 400 милиони долари за Украина за да изврши притисок врз Зеленски за време на телефонскиот разговор во јули меѓу двајцата претседатели за истрага на наводните злоупотреби од страна на [[Џо Бајден]] и неговиот син [[Хантер Бајден]], <ref name="slate"/> <ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2019/05/01/us/politics/biden-son-ukraine.html|title=Biden Faces Conflict of Interest Questions That Are Being Promoted by Trump and Allies|last=Vogel|first=Kenneth P.|date=1 May 2019|work=The New York Times|access-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905135934/https://www.nytimes.com/2019/05/01/us/politics/biden-son-ukraine.html|archive-date=5 September 2019|last2=Mendel|first2=Iuliia|language=en-US|issn=0362-4331|author-link2=Iuliia Mendel}}</ref> кој седнал на одборот на украинската компанија за природен гас „Буризма холдингс“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.politico.eu/article/joe-biden-presidential-bid-family-business-history-democrats/|title=The Biden family's strange business history|last=Schreckinger|first=Ben|date=3 August 2019|work=Politico|access-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113200318/https://www.politico.eu/article/joe-biden-presidential-bid-family-business-history-democrats/|archive-date=13 November 2019}}</ref> Овој извештај бил катализатор за [[Политички скандал околу разговорот Трамп-Зеленски|скандалот Трамп-Украина]] и [[Истрага за импичмент против Доналд Трамп|истрагата за импичмент против Доналд Трамп]]. Зеленски негирал дека бил притиснат од Трамп и изјавил дека „''не сака да се меша во странски избори''“. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=4 November 2019}}</ref> На патувањето во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] во септември 2021 година, Зеленски разговарал и се состанал со американскиот претседател Џо Бајден, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wsj.com/articles/biden-zelensky-to-discuss-energy-russia-ukraines-future-with-the-west-11630497600|title=Biden, Zelensky Discuss Energy, Russia, Ukraine's Future With the West|date=1 September 2021|work=[[The Wall Street Journal]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908101036/https://www.wsj.com/articles/biden-zelensky-to-discuss-energy-russia-ukraines-future-with-the-west-11630497600|archive-date=8 September 2021|accessdate=2 September 2021}}</ref> секретарот за одбрана [[Лојд Остин]], секретарката за енергетика [[Џенифер Гранхолм]], <ref name="Ukrainian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/3308681-volodymyr-and-olena-zelensky-open-ukrainian-house-in-washington.html|title=President Zelensky, First Lady open Ukrainian House in Washington|date=2 September 2021|work=[[Ukrinform]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210904074907/https://www.ukrinform.net/rubric-society/3308681-volodymyr-and-olena-zelensky-open-ukrainian-house-in-washington.html|archive-date=4 September 2021|accessdate=2 September 2021}}</ref> и државниот секретар [[Ентони Блинкен]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelensky-arrives-to-washington-to-meet-blinken-granholm-biden.html|title=Zelensky arrives to Washington to meet Blinken, Granholm, Biden|last=Sorokin|first=Oleksiy|date=31 August 2021|work=[[Kyiv Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831093342/https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelensky-arrives-to-washington-to-meet-blinken-granholm-biden.html|archive-date=31 August 2021|accessdate=2 September 2021}}</ref> Претседателот Зеленски и првата дама [[Олена Зеленска|Олена Зеленска,]] исто така, учествувале на отворањето на Украинската куќа во Вашингтон <ref name="Ukrainian" /> На истото патување, тој се сретнал со извршниот директор на [[Apple|Apple,]] Тим Кук <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/765621.html|title=Zelensky to meet with Apple CEO in California on Sept 2, visit Silicon Valley, speak at Stanford University|date=2 September 2021|work=[[Interfax-Ukraine]] – Ukraine News Agency|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906205320/https://en.interfax.com.ua/news/general/765621.html|archive-date=6 September 2021|accessdate=6 September 2021}}</ref>, и со Украинци на високи позиции во технолошките компании од [[Силициумска Долина|Силиконската долина]], <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ukrinform.net/rubric-economy/3309992-in-california-zelensky-meets-with-ukrainians-working-at-silicon-valley-companies.html|title=In California, Zelensky meets with Ukrainians working at Silicon Valley companies|date=4 September 2021|work=[[Ukrinform]]|access-date=6 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906222855/https://www.ukrinform.net/rubric-economy/3309992-in-california-zelensky-meets-with-ukrainians-working-at-silicon-valley-companies.html|archive-date=6 September 2021}}</ref> и зборувал на Универзитетот Стенфорд. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelensky-at-stanford-russias-policy-is-to-take-not-give.html|title=Zelensky at Stanford: 'Russia's policy is to take, not give'|last=Perehinets|first=Kvitka|date=3 September 2021|work=[[Kyiv Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903225549/https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelensky-at-stanford-russias-policy-is-to-take-not-give.html|archive-date=3 September 2021|accessdate=6 September 2021}}</ref> Додека Зеленски сè уште бил во САД, веднаш по говорот во [[Обединетите нации]], во Украина бил извршен обид за атентат врз [[Сергиј Шефир]], неговиот најблизок помошник. Шефир бил неповреден во нападот, иако неговиот возач бил хоспитализиран со три рани од куршуми. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2021/09/22/world/europe/ukraine-assassination-attempt.html|title=Top Adviser to Ukrainian President Is Targeted in an Assassination Attempt|last=Nechepurenko|first=Ivan|last2=Schwirtz|first2=Michael|date=22 September 2021|work=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923035858/https://www.nytimes.com/2021/09/22/world/europe/ukraine-assassination-attempt.html|archive-date=23 September 2021|accessdate=23 September 2021}}</ref> === Руско-украинска криза (2021–2022) === Во април 2021 година, како одговор на руското воено засилување на украинските граници, Зеленски разговарал со американскиот претседател [[Џо Бајден]] и ги повикал членките на НАТО да го забрзаат барањето на Украина за членство. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ctvnews.ca/world/article/ukraines-zelensky-on-frontline-as-merkel-urges-putin-to-pull-back-troops/|title=Ukraine's Zelensky on frontline as Merkel urges Putin to pull back troops|last=Shylenko|first=Olga|date=8 April 2021|publisher=CTVNews|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426042440/https://www.ctvnews.ca/world/ukraine-s-zelensky-on-frontline-as-merkel-urges-putin-to-pull-back-troops-1.5379725|archive-date=26 April 2021|accessdate=16 January 2022}}</ref> [[Податотека:Working_trip_to_the_Donetsk_region_-_2.jpg|лево|мини|Зеленски во [[Донечка Област|Донечката Област]] во јуни 2021 година]] На 26 ноември 2021 година, Зеленски ги обвинил Русија и украинскиот олигарх [[Ринат Ахметов]] дека поддржуваат план за соборување на неговата влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/live-news/20211126-zelensky-warns-ukraine-entirely-prepared-if-russia-attacks|title=Zelensky warns Ukraine 'entirely prepared' if Russia attacks|date=26 November 2021|access-date=16 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216234846/https://www.france24.com/en/live-news/20211126-zelensky-warns-ukraine-entirely-prepared-if-russia-attacks|archive-date=16 December 2021|publisher=France 24}}</ref> Русија негирала каква било вмешаност во заговор за државен удар, а Ахметов во соопштението изјавил дека „''информациите објавени од Володимир Зеленски за обидите да ме вовлечат во некаков вид државен удар се апсолутна лага. Јас сум навреден од ширењето на оваа лага, без разлика какви се мотивите на претседателот''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-has-information-about-december-coup-attempt-with-russian-involvement-2021-11-26/|title=Zelenskiy says Ukraine uncovers coup plot involving Russians; Kremlin denies role|date=26 November 2021|access-date=16 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216234438/https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-has-information-about-december-coup-attempt-with-russian-involvement-2021-11-26/|archive-date=16 December 2021|publisher=Reuters}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2021/11/26/ukraines-zelenskiy-says-uncovered-coup-plot-a75679|title=Ukraine's Zelenskiy Says Ready for Russian Escalation, Claims Coup Plot Uncovered|date=27 November 2021|work=[[The Moscow Times]]|access-date=16 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207000450/https://www.themoscowtimes.com/2021/11/26/ukraines-zelenskiy-says-uncovered-coup-plot-a75679|archive-date=7 December 2021}}</ref> Во декември 2021 година, Зеленски повикал на превентивна акција против Русија. На 19 јануари 2022 година, Зеленски во видео порака изјавил дека граѓаните на земјата не треба да паничат и апелирал до медиумите да бидат „методи на масовно информирање, а не масовна хистерија“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.dailysabah.com/world/europe/big-hype-zelenskyy-urges-restraint-amid-risk-of-russian-invasion|title='Big hype': Zelenskyy urges restraint amid risk of Russian invasion|date=20 January 2022|work=Daily Sabah|access-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127232825/https://www.dailysabah.com/world/europe/big-hype-zelenskyy-urges-restraint-amid-risk-of-russian-invasion|archive-date=27 January 2022}}</ref> <ref name="buzzfeednews-embassy">{{Наведени вести|url=https://www.buzzfeednews.com/article/christopherm51/russia-ukraine-angry-american-departures|title=Some Ukrainians Are Angry About Washington Ordering Diplomats' Families To Leave The US Embassy|date=24 January 2022|work=BuzzFeed News|access-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220130172213/https://www.buzzfeednews.com/article/christopherm51/russia-ukraine-angry-american-departures|archive-date=30 January 2022}}</ref> На 28 јануари, Зеленски го повикал Западот да не создава „паника“ во неговата земја поради потенцијална руска инвазија, додавајќи дека постојаните предупредувања за „непосредна“ закана од инвазија ја ставаат [[Економија на Украина|економијата на Украина]] во опасност. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.businessinsider.com/ukraine-president-tells-west-to-stop-causing-panic-about-russia-2022-1|title=Volodymyr Zelensky accuses the West of causing 'panic' with warnings of a Russian invasion that hurts the Ukrainian economy|last=Haltiwanger|first=John|date=28 January 2022|work=Business Insider|access-date=29 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129031120/https://www.businessinsider.com/ukraine-president-tells-west-to-stop-causing-panic-about-russia-2022-1|archive-date=29 January 2022}}</ref> Зеленски изјавил дека „не гледаме поголема ескалација“ отколку на почетокот на 2021 година, кога започна военото засилување на Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/97d15970-3c36-439d-aa38-7402f732efbc|title=Ukraine to the world: keep calm and stop spreading panic|date=28 January 2022|work=Financial Times|access-date=29 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129130355/https://www.ft.com/content/97d15970-3c36-439d-aa38-7402f732efbc|archive-date=29 January 2022}}</ref> Зеленски и американскиот претседател Џо Бајден не се согласиле околу тоа колку е неизбежна заканата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nzherald.co.nz/world/ukraine-crisis-us-president-joe-biden-tells-zelensky-to-prepare-for-russian-invasion/2E55YU5QFBU2IW7EPLC5O2O67Y/|title=Ukraine crisis: US president Joe Biden tells Zelensky to 'prepare' for Russian invasion|date=28 January 2022|work=The New Zealand Herald|access-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128185445/https://www.nzherald.co.nz/world/ukraine-crisis-us-president-joe-biden-tells-zelensky-to-prepare-for-russian-invasion/2E55YU5QFBU2IW7EPLC5O2O67Y/|archive-date=28 January 2022}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/ukraines-president-told-biden-calm-104928095.html|title=Ukraine's president told Biden to 'calm down' Russian invasion warnings, saying he was creating unwanted panic: report|last=Bostock|first=Bill|date=28 January 2022|work=Yahoo News|access-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220130111339/https://news.yahoo.com/ukraines-president-told-biden-calm-104928095.html|archive-date=30 January 2022}}</ref> На 19 февруари, како што растеле загриженоста за руска инвазија на Украина, Зеленски ја предупредил Минхенската конференција за безбедност дека западните земји треба да го напуштат својот „помирувачки“ став кон Москва. „''На Украина ѝ беа дадени безбедносни гаранции во замена за откажување од третиот најголем јадрен арсенал во светот. Немаме огнено оружје. И немаме безбедност... Но, имаме право да повикаме на преобразба од политика на помирување кон политика што обезбедува безбедност и мир''“, изјавил тој. <ref name="f24msc">{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/video/20220219-ukraine-is-longing-for-peace-says-zelensky-at-munich-security-conference|title=Ukraine is 'longing for peace' says Zelensky at Munich Security Conference|date=19 February 2022|access-date=19 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219152150/https://www.france24.com/en/video/20220219-ukraine-is-longing-for-peace-says-zelensky-at-munich-security-conference|archive-date=19 February 2022|publisher=France 24}}</ref> Во раните утрински часови на 24 февруари, кратко пред почетокот на руската инвазија, Зеленски снимил обраќање до граѓаните на Украина и Русија. Тој ги оспорил тврдењата на руската влада за присуството на [[Неонацизам|неонацисти]] во украинската влада и изјавил дека нема намера да го нападне регионот Донбас, истакнувајќи ги своите врски со областа. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lawfaremedia.org/article/full-translation-ukrainian-president-volodymyr-zelenskyys-feb-23-speech|title=Full Translation: Ukrainian President Volodymyr Zelenskyy's Feb. 23 Speech|last=Cruz Bustillos|first=Dominic|date=24 February 2022|work=Lawfare|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113134546/https://www.lawfaremedia.org/article/full-translation-ukrainian-president-volodymyr-zelenskyys-feb-23-speech|archive-date=13 January 2024|accessdate=25 February 2022}}</ref> Во дел од обраќањето, тој им се обратил на [[руски јазик]] на луѓето од Русија, апелирајќи до нив да извршат притисок врз нивното раководство за да спречат војна<blockquote>Кој ќе страда најмногу од ова? Луѓето. Кој не го сака ова повеќе од кој било друг? Луѓето. Кој може да го спречи ова? Луѓето. Дали овие луѓе се присутни меѓу вас? Сигурен сум дека ги има. Јавни личности, новинари, музичари, актери, спортисти, научници, лекари, блогери, стендап комичари, Тик-Токери и многу други. Обични луѓе. Обични, нормални луѓе. Мажи, жени, стари лица, деца, татковци и најважно, мајки. Исто како луѓето во Украина. Исто како властите во Украина, без разлика колку се обидуваат да ве убедат во спротивното. Знам дека нема да го прикажат овој мој апел на руската телевизија. Но, граѓаните на Русија мора да го видат тоа. Тие мора да ја знаат вистината. А вистината е дека ова треба да престане пред да биде предоцна. И ако руското раководство не сака да седне на маса со нас заради мир, тогаш можеби ќе седне на маса со вас. Дали Русите сакаат војна? Многу би сакал да одговорам на ова прашање. Но, одговорот зависи само од вас, граѓаните на Руската Федерација.</blockquote>  Говорот бил широко опишан како „емотивен“ и „зачудувачки“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/649982cc-d054-4c73-94be-e907584fe69a|title=Volodymyr Zelensky's appeal to Russians: 'The people of Ukraine want peace'|last=Ivanova|first=Polina|date=24 February 2022|work=Financial Times|access-date=19 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319142646/https://www.ft.com/content/649982cc-d054-4c73-94be-e907584fe69a|archive-date=19 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.eu/newsletter/london-playbook/breaking-putin-bombs-kyiv-declares-war-blasts-rock-major-cities/|title=London Playbook: BREAKING: Putin declares war{{snd}}Bombs Kyiv{{snd}}Blasts rock major cities|last=Wickham|first=Alex|last2=Sheftalovich|first2=Zoya|date=24 February 2022|work=Politico|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324024154/https://www.politico.eu/newsletter/london-playbook/breaking-putin-bombs-kyiv-declares-war-blasts-rock-major-cities/|archive-date=24 March 2022|accessdate=19 March 2022}}</ref> === Руска инвазија на Украина (2022–денес) === {{Главна|Руско-украинска војна}} [[Податотека:Заявка_України_на_членство_у_Європейському_Союзі,_1.jpg|мини|Претседателот на Врховната рада, [[Руслан Стефанчук]], украинскиот претседател Володимир Зеленски и украинскиот премиер [[Денис Шмихал]] по потпишувањето на апликацијата за членство во Европската унија за време на војната на 28 февруари 2022 година]] [[Податотека:Volodymyr_Zelenskyy_paid_a_visit_to_the_wounded_defenders_of_Ukraine_undergoing_treatment_at_a_military_hospital_(51937554922).jpg|мини|Претседателот Володимир Зеленски во посета на воена болница за војници кои се борат во [[Северно боиште (Руска инвазија на Украина)|Киевската Област]], 13 март]] ==== Фаза 1: инвазија на Украина 2022, 24 февруари - 7 април ==== Утрото на 24 февруари, Путин [[Говор на Путин за инвазијата на Украина|објавил]] дека Русија започнува „специјална воена операција“ во Донбас. Руските ракети погодиле голем број воени цели во Украина, а Зеленски прогласил воена состојба. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037|title=Ukraine conflict: Russian forces attack from three sides|date=24 February 2022|access-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224204817/https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037|archive-date=24 February 2022|publisher=BBC News|language=en-GB}}</ref> Зеленски, исто така, објавил дека [[Руско-украински односи|дипломатските односи со Русија]] се прекинуваат, со непосредна сила. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.interfax.ru/world/824153|title=Украина разорвала дипломатические отношения с Россией|date=24 February 2022|work=[[Interfax]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224095330/https://www.interfax.ru/world/824153|archive-date=24 February 2022|accessdate=24 February 2022}}</ref> Подоцна истиот ден, тој објавил општа мобилизација. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/|title=Ukrainian president signs decree on general mobilisation of population -Interfax|date=24 February 2022|access-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025205/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-signs-decree-general-mobilisation-population-interfax-2022-02-24/|archive-date=25 February 2022|publisher=Reuters|language=en}}</ref> На 25 февруари, Зеленски изјавил дека и покрај тврдењето на Русија дека целта е само воени објекти, биле погодени и цивилни објекти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.thenational.scot/news/national/19950945.ukraine-president-orders-full-military-mobilisation/|title=Ukraine president orders full military mobilisation|date=24 February 2022|work=The National|access-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226073516/https://www.thenational.scot/news/national/19950945.ukraine-president-orders-full-military-mobilisation/|archive-date=26 February 2022|agency=PA|language=en}}</ref> Во обраќање рано наутро тој ден, Зеленски изјавил дека неговите разузнавачки служби го идентификувале како главна цел на Русија, но дека тој останува во [[Киев]] и дека неговото семејство ќе остане во земјата. „''Тие сакаат политички да ја уништат Украина со уништување на шефот на државата''“, изјавил тој. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bnnbloomberg.ca/putin-unbowed-as-russia-presses-ahead-with-invasion-toward-kyiv-1.1728642|title=Putin Unbowed as Russia Presses Ahead With Invasion Toward Kyiv|last=Krasnolutska|first=Daryna|last2=Crawford|first2=Alan|date=25 February 2022|work=BNN Bloomberg|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226073516/https://www.bnnbloomberg.ca/putin-unbowed-as-russia-presses-ahead-with-invasion-toward-kyiv-1.1728642|archive-date=26 February 2022|accessdate=25 February 2022}}</ref> Во раните утрински часови на 26 февруари, за време на најзначајниот напад на руските трупи врз главниот град Киев, владата на [[Соединетите Американски Држави]] и турскиот претседател [[Реџеп Таип Ердоган]] го повикале Зеленски да се евакуира на побезбедна локација и двајцата понудиле помош за таков напор. Зеленски ги одбил обете понуди и одлучил да остане во Киев со неговите одбранбени сили, велејќи дека „борбата е тука [во Киев]; потребна ми треба муниција, а не превоз“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/25/russia-ukraine-president-zelensky-family-target/|title=U.S. stands ready to evacuate Zelensky, Russia's 'No. 1 target'|last=Harris|first=Shane|date=25 February 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=26 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225230325/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/25/russia-ukraine-president-zelensky-family-target/|archive-date=25 February 2022|last2=Francis|first2=Ellen|last3=Dixon|first3=Robyn}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-vladimir-putin-volodymyr-zelenskyy-boris-johnson-business-08f569df695831ee467979527ea2e241|title=Ukraine's capital under threat as Russia presses invasion|last=Karmanau|first=Yuras|date=25 February 2022|access-date=26 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225142052/https://apnews.com/article/russia-ukraine-vladimir-putin-volodymyr-zelenskyy-boris-johnson-business-08f569df695831ee467979527ea2e241|archive-date=25 February 2022|publisher=[[Associated Press]]|last2=Heintz|first2=Jim|last3=Isachenkov|first3=Vladimir|last4=Litvinova|first4=Dasha}}</ref> <ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/26/volodymyr-zelenskiy-ukraine-stands-defiant-in-face-of-russian-attack|title=Volodymyr Zelenskiy stands defiant in face of Russian attack|last=Harding|first=Luke|date=26 February 2022|work=The Guardian|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301185154/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/26/volodymyr-zelenskiy-ukraine-stands-defiant-in-face-of-russian-attack|archive-date=1 March 2022|accessdate=2 March 2022}}</ref> Повеќе од 90% од Украинците ги поддржале постапките на Зеленски, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newsweek.com/93-percent-ukrainians-believe-russia-will-defeated-poll-1689796|title=93 Percent of Ukrainians Believe Russia Will Be Defeated: Poll|date=20 March 2022|work=Newsweek|access-date=3 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402025937/https://www.newsweek.com/93-percent-ukrainians-believe-russia-will-defeated-poll-1689796|archive-date=2 April 2022}}</ref> вклучувајќи повеќе од 90% во западна и средна Украина и повеќе од 80% во рускојазичните региони во источна и јужна Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/international/article-698853|title=Majority of Ukrainians believe they will win against Russia – poll|date=28 February 2022|work=The Jerusalem Post|access-date=3 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403075546/https://www.jpost.com/international/article-698853|archive-date=3 April 2022}}</ref> Анкета на истражувачкиот центар Пју покажала дека 72% од Американците имаат доверба во начинот на кој Зеленски ги води меѓународните работи. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/2022/03/31/1089958981/zelenskyy-approval-rating-us?t=1648991304507|title=Americans have more confidence in Zelenskyy than Biden when it comes to world affairs|last=Treisman|first=Rachel|date=31 March 2022|access-date=3 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404015143/https://www.npr.org/2022/03/31/1089958981/zelenskyy-approval-rating-us?t=1648991304507|archive-date=4 April 2022|publisher=NPR}}</ref> Зеленски добил светско признание како воен лидер на Украина за време на руската инвазија; историчарот Ендру Робертс го споредил со [[Винстон Черчил]]. <ref name="deutsche-welle">{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/en/ukraines-volodymyr-zelenskyy-from-comedian-to-national-hero/a-60924507|title=Ukraine's Volodymyr Zelenskyy: From comedian to national hero|last=Pieper|first=Oliver|date=26 February 2022|access-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228070324/https://www.dw.com/en/ukraines-volodymyr-zelenskyy-from-comedian-to-national-hero/a-60924507|archive-date=28 February 2022|publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> ''„Харвард политикал ривју“'' напишал дека Зеленски „''ја искористил моќта на социјалните медиуми за да стане првиот вистински онлајн воен лидер во историјата, заобиколувајќи ги традиционалните чувари на вратата додека го користи интернетот за да допре до луѓето''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://harvardpolitics.com/glory-to-zelenskyy/|title=Glory to You, President Zelenskyy|last=O'Cearuil|first=Eamon|date=3 March 2022|work=Harvard Political Review|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305092103/https://harvardpolitics.com/glory-to-zelenskyy/|archive-date=5 March 2022|accessdate=5 March 2022}}</ref> Тој е опишан како национален херој или „глобален херој“ од многу коментатори, вклучувајќи публикации како што се ''„Д Хил“'', ''[[Дојче Веле|„Дојче веле“]]'', {{Јаз|de|[[Der Spiegel]]}} и ''[[USA Today]]''. <ref name="thehill">{{Наведени вести|url=https://thehill.com/policy/international/596036-zelenskyy-emerges-as-global-hero-in-ukraine-battle-against-russia/|title=Zelensky emerges as global hero in Ukraine battle against Russia|last=Swanson|first=Ian|date=27 February 2022|work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|access-date=1 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228175458/https://thehill.com/policy/international/596036-zelenskyy-emerges-as-global-hero-in-ukraine-battle-against-russia|archive-date=28 February 2022}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.spiegel.de/international/world/hero-in-the-making-ukrainian-president-zelenskyy-standing-tall-in-the-face-of-danger-a-af000c8e-9e21-4137-81c8-952a5f2c768e|title=Ukrainian President Zelenskyy Standing Tall in the Face of Danger|work=[[Der Spiegel]]|access-date=1 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301040234/https://www.spiegel.de/international/world/hero-in-the-making-ukrainian-president-zelenskyy-standing-tall-in-the-face-of-danger-a-af000c8e-9e21-4137-81c8-952a5f2c768e|archive-date=1 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://eu.usatoday.com/story/opinion/2022/02/26/ukrainian-president-zelenskyy-has-held-firm-against-russia-putin/6951859001/|title='I need ammunition, not a ride': Zelenskyy is the hero his country needs as Russia invades|last=Pierson|first=Carli|work=USA Today|access-date=1 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226180327/https://eu.usatoday.com/story/opinion/2022/02/26/ukrainian-president-zelenskyy-has-held-firm-against-russia-putin/6951859001/|archive-date=26 February 2022}}</ref> [[BBC News]] и ''[[Гардијан|The Guardian]]'' објавиле дека неговиот одговор на инвазијата добил пофалби дури и од претходните критичари. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59667938|title=Ukraine's Volodymyr Zelensky: The comedian president who is rising to the moment|last=Mulvey|first=Stephen|date=26 February 2022|access-date=2 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301191228/https://www.bbc.com/news/world-europe-59667938|archive-date=1 March 2022|publisher=BBC News|last2=Gregory|first2=James|language=en-GB}}</ref> За време на инвазијата, Зеленски наводно бил цел на повеќе од десетина [[Обиди за атентат врз Володимир Зеленски|обиди за атентат]]; три биле спречени по дојава од руски вработени во [[ФСБ]] кои се спротивставиле на инвазијата. Два од тие обиди биле извршени од [[Вагнер група|Вагнер групата]], руска паравоена сила, а третиот од [[Кадировци|Кадировците]], личната гарда на чеченскиот лидер [[Рамзан Кадиров]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.com/article/zelensky-survives-three-assassination-attempts-in-days-xnstdfdfc|title=Volodymyr Zelensky survives three assassination attempts in days|last=Rana|first=Manveen|date=3 March 2022|work=[[The Times]]|access-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306011546/https://www.thetimes.co.uk/article/zelensky-survives-three-assassination-attempts-in-days-xnstdfdfc|archive-date=6 March 2022|language=en|issn=0140-0460}}</ref> Зборувајќи за украинските цивили кои биле убиени од руските сили, Зеленски изјавил: <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/zelensky-says-we-will-not-forgive-after-russians-kill-fleeing-civilians/|title=Zelensky says 'we will not forgive' after Russians kill fleeing civilians|date=7 March 2022|work=[[The Times of Israel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308123913/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/zelensky-says-we-will-not-forgive-after-russians-kill-fleeing-civilians/|archive-date=8 March 2022|accessdate=7 March 2022}}</ref><blockquote>Нема да простиме. Нема да заборавиме. Ќе ги казниме сите што извршија злосторства во оваа војна... Ќе ги најдеме сите ѓубриња што ги гранатираа нашите градови, нашите луѓе, што пукаа со ракети, што даваа наредби. Нема да имате мирно место на оваа земја - освен гроб.</blockquote>  На 7 март 2022 година, чешкиот претседател [[Милош Земан]] одлучил да го одликува Зеленски со највисокото државно одликување на Чешката Република, Орден на Белиот лав, за „неговата храброст и храброст во лицето на руската инвазија“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/europe/czech-president-award-state-honour-ukraines-president-2022-03-07/|title=Czech president to award state honour to Ukraine's president|date=7 March 2022|publisher=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308100912/https://www.reuters.com/world/europe/czech-president-award-state-honour-ukraines-president-2022-03-07/|archive-date=8 March 2022|accessdate=8 March 2022}}</ref> [[Податотека:Volodymyr_Zelenskyy_met_with_the_heads_of_governments_of_Poland,_the_Czech_Republic_and_Slovenia_in_Kyiv._(51940875546).jpg|мини|Зеленски со полскиот премиер [[Матеуш Моравјецки]], чешкиот премиер [[Петр Фијала]], словенечкиот премиер [[Јанез Јанша]] и вицепремиерот на Полска [[Јарослав Качињски]], Киев, 15 март]] Зеленски постојано повикува на директни разговори со Путин, <ref name="negotiation">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/03/08/ukraines-zelenskiy-says-open-to-compromise-with-russia-on-crimea-separatist-territories-a76821|title=Ukraine's Zelenskiy Says Open to 'Compromise' with Russia on Crimea, Separatist Territories|date=8 March 2022|work=[[The Moscow Times]]|access-date=10 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312125557/https://www.themoscowtimes.com/2022/03/08/ukraines-zelenskiy-says-open-to-compromise-with-russia-on-crimea-separatist-territories-a76821|archive-date=12 March 2022}}</ref> велејќи: „''Господе, што сакаш? Напушти ја нашата земја. Ако не сакаш да си заминеш сега, седни со мене на преговарачка маса. Но, не од 30 метри оддалеченост, како со Макрон и [[Олаф Шолц|Шолц]]. Јас не гризам''.“ <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newsweek.com/zelensky-calls-putin-face-face-talks-says-i-dont-bite-1684656|title=Zelensky Calls on Putin for Face-to-Face Talks, Says 'I Don't Bite'|last=Wermus|first=Katie|date=3 March 2022|work=Newsweek|access-date=10 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312133605/https://www.newsweek.com/zelensky-calls-putin-face-face-talks-says-i-dont-bite-1684656|archive-date=12 March 2022}}</ref> Зеленски рекол дека е „''99,9 проценти е сигурен“ дека Путин смета дека Украинците ќе ги пречекаат напаѓачките сили со „цвеќе и насмевки''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/c5aa8066-715d-43dd-8a3c-b6907d839a36|title=Volodymyr Zelensky says Ukraine ready to discuss neutrality in peace talks with Russia|date=28 March 2022|work=Financial Times|access-date=3 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401004201/https://www.ft.com/content/c5aa8066-715d-43dd-8a3c-b6907d839a36|archive-date=1 April 2022}}</ref> На 7 март 2022 година, како услов за прекин на инвазијата, Кремљ побарал [[неутралност]] на Украина; признавање на [[Крим (полуостров)|Крим]], кој бил анектиран од Русија, како руска територија; и признавање на [[Суверена држава|самопрогласените]] сепаратистички републики [[Донечка Народна Република|Доњецк]] и [[Луганска Народна Република|Луганск]] како независни држави. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/kremlin-says-russian-military-action-will-stop-moment-if-ukraine-meets-2022-03-07/|title=Russia will stop 'in a moment' if Ukraine meets terms – Kremlin|last=Belton|first=Catherine|date=7 March 2022|work=Reuters|access-date=8 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309093347/https://www.reuters.com/world/kremlin-says-russian-military-action-will-stop-moment-if-ukraine-meets-2022-03-07/|archive-date=9 March 2022}}</ref> На 8 март, Зеленски изразил подготвеност да разговара за барањата на Путин. Зеленски изјавил дека е подготвен за дијалог, но „''не за капитулација''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-60679175|title=Israel's Bennett plays peacemaker in Ukraine-Russia war|date=10 March 2022|access-date=12 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313054453/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-60679175|archive-date=13 March 2022|publisher=BBC News}}</ref> Тој предложил нов договор за колективна безбедност за Украина со САД, Турција, Франција, Германија како алтернатива на пристапувањето на земјата во НАТО. Партијата „Слуга на народот“ на Зеленски изјавила дека Украина нема да се откаже од своите претензии кон Крим, Доњецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/international/article-700683|title=Alternative to NATO proposed by Zelensky's party|date=8 March 2022|work=The Jerusalem Post|access-date=12 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220326024309/https://www.jpost.com/international/article-700683|archive-date=26 March 2022}}</ref> Сепак, Зеленски изјавил дека Украина размислува да му даде на [[Руски јазик во Украина|рускиот јазик]] статус на заштитено малцинство. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56720589|title=Why has Russia invaded Ukraine and what does Putin want?|last=Kirby|first=Paul|date=30 March 2022|access-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219125518/https://www.bbc.com/news/world-europe-56720589|archive-date=19 December 2021|publisher=[[BBC News]]}}</ref> [[Податотека:Working_trip_of_the_President_of_Ukraine_to_the_Kyiv_region_71.jpg|мини|Зеленски во Киевската област по повторното освојување на регионот од страна на Украина, 4 април]] На 15 март 2022 година, [[Полска|полскиот]] премиер [[Матеуш Моравјецки]], заедно со [[Чешка|чешкиот]] премиер [[Петр Фијала]] и [[Словенија|словенечкиот]] премиер [[Јанез Јанша]], го посетиле [[Киев]] за да се сретнат со Зеленски во знак на поддршка за Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.eu/article/leader-poland-czech-republic-slovenia-visit-kyiv/|title=Leaders of Poland, Czech Republic, Slovenia to visit Kyiv on Tuesday|last=Gijs|first=Camille|date=15 March 2022|work=Politico|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402110714/https://www.politico.eu/article/leader-poland-czech-republic-slovenia-visit-kyiv/|archive-date=2 April 2022|accessdate=2 April 2022}}</ref> На 16 март 2022 година, на интернет се појавила дипфејк снимка на Зеленски во која тој ги повикува украинските граѓани да се предадат на Русија. Нападот во голема мера се сметал дека не ја постигнал својата цел. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 May 2022}}</ref> Видеото се смета за прва употреба на дипфејк технологија во напад со дезинформации на глобално ниво. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.euronews.com/my-europe/2022/03/16/deepfake-zelenskyy-surrender-video-is-the-first-intentionally-used-in-ukraine-war|title=Deepfake video shows Zelenskyy's false call for Ukraine to surrender|last=Holroyd|first=Matthew|date=16 March 2022|work=euronews|access-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324034203/https://www.euronews.com/my-europe/2022/03/16/deepfake-zelenskyy-surrender-video-is-the-first-intentionally-used-in-ukraine-war|archive-date=24 March 2022|language=en}}</ref> Зеленски направил обид да ги обедини владите на западните земји да ја изолираат Русија. Тој имал бројни обраќања до законодавните тела на ЕУ, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.axios.com/zelensky-video-european-parliament-address-ukraine-ed88a2e1-ff9e-471c-9a4d-92e0406ff541.html|title=Zelensky tells European Parliament "nobody is going to break us" in emotional appeal|last=Basu|first=Zachary|date=1 March 2022|work=Axios|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322080554/https://www.axios.com/zelensky-video-european-parliament-address-ukraine-ed88a2e1-ff9e-471c-9a4d-92e0406ff541.html|archive-date=22 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/1/prove-you-are-with-us-ukraine-president-urges-eu|title=Ukraine's Zelenskyy tells EU: 'Prove you are with us'|publisher=Al Jazeera|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322235000/https://www.aljazeera.com/news/2022/3/1/prove-you-are-with-us-ukraine-president-urges-eu|archive-date=22 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> Велика Британија, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.axios.com/zelensky-churchill-uk-parliament-ukraine-7af05f9e-58e8-457c-a636-74706760f7ec.html|title=Zelensky echoes Churchill in historic address to U.K. Parliament|last=Basu|first=Zachary|date=8 March 2022|work=Axios|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052109/https://www.axios.com/zelensky-churchill-uk-parliament-ukraine-7af05f9e-58e8-457c-a636-74706760f7ec.html|archive-date=23 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> Полска, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ctvnews.ca/politics/article/ukrainian-president-zelensky-to-address-canadian-parliament-on-tuesday/|title=Ukrainian President Zelensky to address Canadian Parliament on Tuesday|last=Aiello|first=Rachel|date=10 March 2022|work=CTVNews|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317105458/https://www.ctvnews.ca/politics/ukrainian-president-zelensky-to-address-canadian-parliament-on-tuesday-1.5814428|archive-date=17 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> Австралија, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.abc.net.au/news/2022-03-31/volodymyr-zelenskyy-australian-parliament-adress/100956534|title=Volodymyr Zelenskyy asks for Australian Bushmaster armoured vehicles in address to federal parliament|last=Hitch|first=Georgia|date=31 March 2022|access-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331074047/https://www.abc.net.au/news/2022-03-31/volodymyr-zelenskyy-australian-parliament-adress/100956534|archive-date=31 March 2022|publisher=ABC News}}</ref> Канада, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ctvnews.ca/politics/article/please-close-the-sky-says-ukraine-president-zelensky-in-address-to-canadas-parliament/|title='Please, close the sky': says Ukraine President Zelensky in address to Canada's Parliament|last=Aiello|first=Rachel|date=14 March 2022|work=CTVNews|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321132542/https://www.ctvnews.ca/politics/please-close-the-sky-says-ukraine-president-zelensky-in-address-to-canada-s-parliament-1.5818820|archive-date=21 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> САД, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnn.com/2022/03/16/politics/zelensky-ukraine-speech-to-congress/index.html|title=Zelensky to US lawmakers: 'We need you right now' as he invokes Pearl Harbor and 9/11|last=Foran|first=Clare|date=16 March 2022|publisher=CNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324014142/https://www.cnn.com/2022/03/16/politics/zelensky-ukraine-speech-to-congress/index.html|archive-date=24 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> Германија, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/17/zelenskyy-calls-on-germany-for-more-support-in-bundestag-address|title='Tear down this Wall': Zelenskyy urges Germany for more support|publisher=Al Jazeera|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323083034/https://www.aljazeera.com/news/2022/3/17/zelenskyy-calls-on-germany-for-more-support-in-bundestag-address|archive-date=23 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> Израел, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thehill.com/policy/international/europe/598963-zelensky-presses-israel-on-response-to-russia-in-speech-to/|title=Zelensky criticizes Israel's response to Russian war in speech to lawmakers|last=Oshin|first=Olafimihan|date=20 March 2022|work=The Hill|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323141750/http://thehill.com/policy/international/europe/598963-zelensky-presses-israel-on-response-to-russia-in-speech-to|archive-date=23 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> Италија, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/zelenskyy-italy-stop-russian-oligarchs-using-country-safe-haven-2022-3|title=Zelenskyy calls on Italy to stop Russian oligarchs from using the country as a 'resort for murderers'|last=Epstein|first=Jake|work=Business Insider|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324023212/https://www.businessinsider.com/zelenskyy-italy-stop-russian-oligarchs-using-country-safe-haven-2022-3|archive-date=24 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> Јапонија, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/2022/03/22/1087989130/zelenskyy-to-speak-to-japanese-parliament|title=Ukrainian President Zelenskyy to address Japanese parliament|date=22 March 2022|access-date=23 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323180814/https://www.npr.org/2022/03/22/1087989130/zelenskyy-to-speak-to-japanese-parliament|archive-date=23 March 2022|publisher=NPR|agency=[[The Associated Press]]|language=en}}</ref> Холандија, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nltimes.nl/2022/03/21/ukrainian-president-zelenskyy-address-dutch-parliament|title=Ukrainian President Zelenskyy to address Dutch parliament|date=21 March 2022|work=NL Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324151041/https://nltimes.nl/2022/03/21/ukrainian-president-zelenskyy-address-dutch-parliament|archive-date=24 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> Романија, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.digi24.ro/stiri/actualitate/politica/volodimir-zelenski-va-vorbi-in-parlamentul-romaniei-1888897|title=Volodimir Zelenski va vorbi în Parlamentul României|date=30 March 2022|work=[[Digi24]]|language=ro|trans-title=Volodymyr Zelenskyy to address Romanian parliament|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331001508/https://www.digi24.ro/stiri/actualitate/politica/volodimir-zelenski-va-vorbi-in-parlamentul-romaniei-1888897|archive-date=31 March 2022|accessdate=30 March 2022}}</ref> и [[Нордиски земји|нордиските земји]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/130057|title=Zelensky to address Swedish, Danish parliaments|date=23 March 2022|publisher=Newvision|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325224319/https://www.newvision.co.ug/articledetails/130057|archive-date=25 March 2022|accessdate=25 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://norwaytoday.info/news/ukraines-ambassador-to-norway-says-that-zelenskyy-is-ready-to-speak-to-the-storting/|title=Ukraine's ambassador to Norway says that Zelenskyy is ready to speak to the Storting|date=24 March 2022|publisher=Norway Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324183842/https://norwaytoday.info/news/ukraines-ambassador-to-norway-says-that-zelenskyy-is-ready-to-speak-to-the-storting/|archive-date=24 March 2022|accessdate=25 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.presidentti.fi/en/press-release/president-niinisto-spoke-with-the-president-of-ukraine-zelensky-3/|title=President Niinistö spoke with the President of Ukraine Zelensky|date=25 February 2022|publisher=Office of the President of the Republic of Finland|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320203248/https://www.presidentti.fi/en/press-release/president-niinisto-spoke-with-the-president-of-ukraine-zelensky-3/|archive-date=20 March 2022|accessdate=25 March 2022}}</ref> На 23 март, Зеленски ги повикал Русите да [[Руска емиграција по Руско-украинската војна|емигрираат од Русија]] за да не ја финансираат војната во Украина со своите даноци. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.businessinsider.com/zelenskyy-russians-who-can-leave-should-stop-giving-taxes-war-2022-3|title=Zelenskyy told Russian people to leave Russia if they could to deprive Putin of tax money for the war|last=Baker|first=Sinéad|date=24 March 2022|work=Business Insider|access-date=14 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220814181756/https://www.businessinsider.com/zelenskyy-russians-who-can-leave-should-stop-giving-taxes-war-2022-3|archive-date=14 August 2022}}</ref> Во март 2022 година, Зеленски ја поддржал суспензијата на 11 украински политички партии поврзани со Русија: Социјалистичката партија на Украина, Держава, Левичарската опозиција, Наши, Опозицискиот блок, Опозициската платформа - за живот, Партијата на Шариј, Прогресивната социјалистичка партија на Украина, Сојузот на левичарите и блокот Володимир Салдо. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/20/ukraine-suspends-11-political-parties-with-links-to-russia|title=Ukraine suspends 11 political parties with links to Russia|last=Sauer|first=Pjotr|date=20 March 2022|work=The Guardian|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325183943/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/20/ukraine-suspends-11-political-parties-with-links-to-russia|archive-date=25 March 2022|accessdate=2 May 2022|quote=The activities of those politicians aimed at division or collusion will not succeed, but will receive a harsh response. Therefore, the national security and defence council decided, given the full-scale war unleashed by Russia, and the political ties that a number of political structures have with this state, to suspend any activity of a number of political parties for the period of martial law.}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thehill.com/policy/international/europe/598952-zelensky-says-ukrainian-political-parties-linked-to-russia-banned/|title=Zelensky says Ukrainian political parties linked to Russia to be banned|date=20 March 2022|work=The Hill|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504204601/https://thehill.com/policy/international/europe/598952-zelensky-says-ukrainian-political-parties-linked-to-russia-banned/|archive-date=4 May 2022|accessdate=14 May 2022}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russian-political-parties-suspended/31761741.html|title=Ukraine Suspends Political Parties With Russian Links|access-date=14 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512145838/https://www.rferl.org/a/ukraine-russian-political-parties-suspended/31761741.html|archive-date=12 May 2022|publisher=Radiofreeeurope/Radioliberty}}</ref> Комунистичката партија на Украина, друга проруска партија, веќе била забранета во 2015 година поради нејзината поддршка на сепаратистите од Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/world/2015/dec/17/ukraine-bans-communist-party-separatism|title=Ukraine bans Communist party for 'promoting separatism'|date=17 December 2015|work=[[The Guardian]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182019/http://www.theguardian.com/world/2015/dec/17/ukraine-bans-communist-party-separatism|archive-date=3 March 2016}}</ref> Зеленски, исто така, ја поддржал консолидацијата на сите телевизиски информативни станици во едно 24-часовно информативно емитување кое го води државата Украина за време на воената состојба. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/2022/07/08/1110577439/zelenskyy-has-consolidated-ukraines-tv-outlets-and-dissolved-rival-political-par|title=Zelenskyy has consolidated Ukraine's TV outlets and dissolved rival political parties|access-date=14 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220814035250/https://www.npr.org/2022/07/08/1110577439/zelenskyy-has-consolidated-ukraines-tv-outlets-and-dissolved-rival-political-par|archive-date=14 August 2022|publisher=NPR|language=en}}</ref> <ref name="telemarathon_decree">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.president.gov.ua/documents/1522022-41761|title=Decree of the President of Ukraine №152/2022|work=President of Ukraine|accessdate=16 February 2025}}</ref> ==== Фаза 2: Југоисточен фронт 2022, 8 април – 5 септември ==== Во април 2022 година, Зеленски ги критикувал врските на Германија со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/livecoverage/russia-ukraine-latest-news-2022-04-12/card/german-president-is-told-he-isn-t-welcome-in-ukraine-frQQduYTCR8yY5uvaQtl|title=German President Is Told He Isn't Welcome in Ukraine|last=Pancevski|first=Bojan|date=12 April 2022|work=The Wall Street Journal|access-date=4 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220507200433/https://www.wsj.com/livecoverage/russia-ukraine-latest-news-2022-04-12/card/german-president-is-told-he-isn-t-welcome-in-ukraine-frQQduYTCR8yY5uvaQtl|archive-date=7 May 2022}}</ref> Во мај 2022 година, Зеленски изјавил дека украинските мажи на возраст за [[Регрутирање|регрутација]] имаат должност да останат во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/05/22/7347852/|title=Zelenskyy: up to Ukrainian 100 soldiers killed each day in eastern Ukraine|last=Romaniuk|first=Roman|date=22 May 2022|work=[[Ukrainska Pravda]]|access-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220527163047/https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/05/22/7347852/|archive-date=27 May 2022}}</ref> Бидејќи Зеленски наредил општа воена мобилизација во февруари 2022 година, тој исто така им забранил на мажите на возраст од 18 до 60 години да ја напуштат Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.vice.com/en/article/males-banned-from-leaving-ukraine/|title=Ukrainian Males Aged 18 to 60 Are Now Banned from Leaving the Country|last=Butler|first=Gavin|date=25 February 2022|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|access-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220330085648/https://www.vice.com/en/article/z3ng45/males-banned-from-leaving-ukraine|archive-date=30 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61742736|title=Ukrainian casualties: Kyiv losing up to 200 troops a day – Zelensky aide|date=10 June 2022|access-date=11 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220612034428/https://www.bbc.com/news/world-europe-61742736|archive-date=12 June 2022|publisher=BBC News}}</ref> [[Податотека:Робоча_поїздка_Президента_на_Харківщину_21.jpg|мини|Зеленски со војник во близина на фронтовската линија во [[Харковска Област|Харковската Област]], 29 мај]] Зеленски ги осудил сугестиите на поранешниот американски дипломат [[Хенри Кисинџер]] дека Украина треба да ѝ ја отстапи контролата врз Крим и Донбас на Русија во замена за мир. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.businessinsider.com/zelenskyy-slams-henry-kissinger-suggestion-ukraine-cede-territory-russia-2022-5|title=Zelenskyy slams Henry Kissinger for emerging 'from the deep past' to suggest Ukraine cede territory to Russia|last=Bostock|first=Bill|date=26 May 2022|work=Business Insider|access-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528104236/https://www.businessinsider.com/zelenskyy-slams-henry-kissinger-suggestion-ukraine-cede-territory-russia-2022-5|archive-date=28 May 2022}}</ref> На 25 мај 2022 година, тој изјавил дека Украина нема да се согласи на мир сè додека Русија не се согласи да ги врати Крим и регионот Донбас на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://eu.usatoday.com/story/news/politics/2022/05/25/ukraine-russia-invasion-live-updates/9916925002/|title=Zelenskyy rejects Kissinger plan to concede territory to Russia; Ukraine hero alive, in Russian custody: Live updates|last=Ortiz|first=Jorge L.|date=25 May 2022|work=[[USA Today]]|access-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525073308/https://eu.usatoday.com/story/news/politics/2022/05/25/ukraine-russia-invasion-live-updates/9916925002/|archive-date=25 May 2022|last2=Bacon|first2=John}}</ref> Сепак, подоцна изјавил дека не верува оти целата земја запленета од Русија од 2014 година, што го вклучува и Крим, може да биде повторно освоена со сила, велејќи дека „''Ако одлучиме да одиме по тој пат, ќе изгубиме стотици илјади луѓе''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/en/ukraine-zelenskyy-rules-out-military-means-to-regain-all-lost-territory-as-it-happened/a-61965552|title=Ukraine rejects winning back all territory by force|date=29 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223100500/https://www.dw.com/en/ukraine-zelenskyy-rules-out-military-means-to-regain-all-lost-territory-as-it-happened/a-61965552|archive-date=23 February 2023|publisher=Deutsche Welle}}</ref> На 3 мај 2022 година, Зеленски ја обвинил [[Турција]] дека има „двојни стандарди“ со тоа што ги пречекува руските туристи, додека се обидува да дејствува како посредник меѓу Русија и Украина за да се стави крај на војната. <ref>{{Наведени вести|url=https://inews.co.uk/inews-lifestyle/travel/turkey-zelensky-russian-tourism-ukraine-nato-travel-sanctions-1607628|title=Volodymyr Zelenksy criticises Turkey for move to defy Nato sanctions with Russian tourism boost|last=Lewis|first=Jacob|date=3 May 2022|work=inews.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026203200/https://inews.co.uk/inews-lifestyle/travel/turkey-zelensky-russian-tourism-ukraine-nato-travel-sanctions-1607628|archive-date=26 October 2023}}</ref> На 25 мај 2022 година, Зеленски изјавил дека е задоволен од политиката на [[Народна Република Кина|Кина]] да се држи подалеку од судирот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3491830-zelensky-ukraine-is-fine-with-chinas-position-on-war-with-russia.html|title=Zelensky: Ukraine is fine with China's position on war with Russia|date=25 May 2022|work=Ukinform|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528010632/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3491830-zelensky-ukraine-is-fine-with-chinas-position-on-war-with-russia.html|archive-date=28 May 2022|accessdate=1 June 2022}}</ref> Во август 2022 година, тој изјавил дека Кина има економска моќ да изврши притисок врз Путин да ја заврши војната, додавајќи,<blockquote>Сигурен сум дека без кинескиот пазар за Руската Федерација, Русија би се чувствувала во целосна економска изолација. Тоа е нешто што Кина може да го направи - да ја ограничи трговијата [со Русија] додека не заврши војната.</blockquote>Според Зеленски, од почетокот на инвазијата, кинескиот претседател [[Си Ѓинпинг]] одбивал да разговара со него. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/8/4/zelenskyy-urges-chinas-xi-to-help-end-russias-war-in-ukraine|title=Zelenskyy urges China's Xi to help end Russia's war in Ukraine|date=4 August 2022|access-date=22 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022203811/https://www.aljazeera.com/news/2022/8/4/zelenskyy-urges-chinas-xi-to-help-end-russias-war-in-ukraine|archive-date=22 October 2022|publisher=Al Jazeera}}</ref> [[Податотека:Зустріч_Президента_України_з_президентами_Франції_та_Румунії,_а_також_головами_урядів_Німеччини_та_Італії_32.jpg|мини|Средба на Зеленски со францускиот претседател [[Емануел Макрон|Макрон]], италијанскиот премиер [[Марио Драги|Драги]], германскиот канцелар [[Олаф Шолц|Шолц]] и романскиот претседател [[Клаус Јоханис|Јоханис]], Киев, 16 јуни]] На 30 мај 2022 година, Зеленски ги критикувал лидерите на ЕУ дека се премногу меки кон Русија и прашал: „''Зошто Русија сè уште може да заработува речиси милијарда евра дневно со продажба на енергија''?“ <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/5/31/eu-leaders-agree-russian-oil-ban-after-hungary-compromise|title=EU leaders agree to Russian oil ban after compromise with Hungary|date=31 May 2022|access-date=31 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601045004/https://www.aljazeera.com/news/2022/5/31/eu-leaders-agree-russian-oil-ban-after-hungary-compromise|archive-date=1 June 2022|publisher=Al Jazeera}}</ref> Студијата објавена од Центарот за истражување на енергијата и чистиот воздух (CREA) пресметала дека ЕУ ѝ платила на Русија околу 56 милијарди евра за испораки на фосилни горива во трите месеци по почетокот на руската инвазија. <ref>{{Наведени вести|url=https://euobserver.com/eu-political/155090|title=EU agrees on partial oil ban after Zelensky's call for unity|last=Sánchez Nicolás|first=Elena|date=31 May 2022|work=[[EUobserver]]|access-date=31 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531180508/https://euobserver.com/eu-political/155090|archive-date=31 May 2022}}</ref> [[Податотека:Відвідання_Президентом_школи_в_Ірпені_з_нагоди_Дня_знань_11.jpg|мини|Зеленски (и кучето- покровител за детекција) во посета на училиште во Ирпин во регионот Буча по повод Денот на знаењето на 1 септември 2022 година.]] На 20 јуни 2022 година, Зеленски се обратил на претставниците на [[Африканска Унија|Африканската Унија]] (АУ) преку видеоконференција. Тој ги поканил [[Африка|африканските]] лидери на виртуелен состанок, но присуствувале само четворица од нив. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2022/06/22/volodymyr-zelensky-seeks-african-union-support_5987621_124.html|title=Volodymyr Zelensky seeks African Union support|last=Hochet-Bodin|first=Noé|date=22 June 2022|work=Le Monde|access-date=27 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628220313/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2022/06/22/volodymyr-zelensky-seeks-african-union-support_5987621_124.html|archive-date=28 June 2022}}</ref> На 20 јули 2022 година, трговскиот блок [[Меркосур]] на Јужна Америка го одбил барањето на Зеленски да зборува на самитот на трговскиот блок во Парагвај. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/live-news/20220720-mercosur-trade-bloc-denies-zelensky-request-to-address-summit|title=Mercosur trade bloc denies Zelensky request to address summit|date=20 July 2022|access-date=22 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326045921/https://www.france24.com/en/live-news/20220720-mercosur-trade-bloc-denies-zelensky-request-to-address-summit|archive-date=26 March 2023|publisher=France 24}}</ref> ==== Фаза 3: контраофанзива и анексии 2022, 6 септември - 31 декември ==== Зборувајќи за руската мобилизација во 2022 година, Зеленски ги повикал Русите да не се потчинат на „криминална мобилизација“, велејќи: „''Руските команданти не се грижат за животите на Русите“.{{Цп}} тие само треба да ги надополнат празните места што ги оставија убиените и ранети руски војници''. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/en/russia-ukraine-updates-zelenskyy-urges-russians-to-defy-criminal-mobilization/a-63231855|title=Zelenskyy to Russians: Defy 'criminal mobilization'|date=25 September 2022|access-date=22 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328161838/https://www.dw.com/en/russia-ukraine-updates-zelenskyy-urges-russians-to-defy-criminal-mobilization/a-63231855|archive-date=28 March 2023|publisher=Deutsche Welle}}</ref> По објавата на Путин дека Русија анектирала четири региони на украинската територија што ја освоила за време на нејзината инвазија, Зеленски објавил дека Украина нема да води [[Мировни преговори во Руско-украинската војна|мировни преговори]] со Русија додека Путин е претседател. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/30/ukraine-applies-for-nato-membership-after-russia-annexes-territory|title=Ukraine applies for Nato membership after Russia annexes territory|last=Harding|first=Luke|last2=Koshiw|first2=Isobel|date=30 September 2022|work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001000623/https://www.theguardian.com/world/2022/sep/30/ukraine-applies-for-nato-membership-after-russia-annexes-territory|archive-date=1 October 2022|accessdate=22 October 2022}}</ref> На 25 септември 2022 година, Зеленски изјавил дека заканите на Путин за употреба на [[јадрено оружје]] „може да бидат реалност“. Тој додал дека Путин „сака да го исплаши целиот свет“ со нуклеарна уцена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2022/09/25/zelenskyy-on-putins-threat-of-nuclear-weapons-i-dont-think-hes-bluffing.html|title=Zelenskyy on Putin's threat of nuclear weapons: 'I don't think he's bluffing'|date=25 September 2022|access-date=22 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316165110/https://www.cnbc.com/2022/09/25/zelenskyy-on-putins-threat-of-nuclear-weapons-i-dont-think-hes-bluffing.html|archive-date=16 March 2023|publisher=CNBC}}</ref> Тој исто така изјавил дека Путин е свесен дека „светот никогаш нема да прости“ руски јадрен напад. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.timesofisrael.com/zelensky-says-putin-wouldnt-survive-nuclear-strike-on-ukraine/|title=Zelensky says Putin wouldn't survive nuclear strike on Ukraine|date=6 October 2022|work=The Times of Israel|access-date=22 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206131226/https://www.timesofisrael.com/zelensky-says-putin-wouldnt-survive-nuclear-strike-on-ukraine/|archive-date=6 December 2022}}</ref> Кога бил прашан каков однос ќе имаат Украинците и Украина со Русија по војната, Зеленски одговорил дека „Тие одзедоа премногу луѓе, премногу животи. Општеството нема да им прости“, додавајќи дека „Ќе биде избор на нашето општество дали да разговара со нив или воопшто да не разговара, и колку години, десетици години или повеќе“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbc.ca/news/politics/volodymyr-zelenskyy-ukraine-russia-1.6622576|title='I want to remain human': Volodymyr Zelenskyy on the price of war and the future of Ukraine|date=20 October 2022|access-date=22 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118211131/https://www.cbc.ca/news/politics/volodymyr-zelenskyy-ukraine-russia-1.6622576|archive-date=18 November 2022|publisher=CBC News}}</ref> На 21 декември 2022 година, Зеленски ги посетил Соединетите Американски Држави на своето прво патување во странство откако започнала војната. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64047058|title=Zelensky in Washington: Ukraine's leader heads to US for first foreign trip|last=Bachega|first=Hugo|date=20 December 2022|access-date=21 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118195723/https://www.bbc.com/news/world-europe-64047058|archive-date=18 January 2023|publisher=BBC News|last2=Tobias|first2=Ben|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thehill.com/homenews/administration/3783861-biden-greets-zelensky-at-white-house/|title=Biden greets Zelensky at White House|last=Gangitano|first=Alex|date=21 December 2022|work=The Hill|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228160809/https://thehill.com/homenews/administration/3783861-biden-greets-zelensky-at-white-house/|archive-date=28 December 2022|accessdate=21 December 2022}}</ref> Тој се сретнал со претседателот [[Џо Бајден]] и се обратил пред [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]], држејќи го својот целосен говор на англиски јазик. Соединетите Држави објавиле дека ќе испорачаат [[МИМ-104 Патриот|ракети „Патриот“]] на Украина, како што било побарано. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thehill.com/policy/defense/3783918-us-to-send-patriot-system-to-ukraine-in-new-1-85-billion-package/|title=US to send Patriot system to Ukraine in new $1.85 billion package|last=Mitchell|first=Ellen|date=21 December 2022|work=The Hill|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112183755/https://thehill.com/policy/defense/3783918-us-to-send-patriot-system-to-ukraine-in-new-1-85-billion-package/|archive-date=12 January 2023|accessdate=21 December 2022}}</ref> До 31 декември [[Битка за Соледар|Битката кај Соледар]] била решена, а на 16 јануари 2023 година руските сили ја обезбедиле контролата врз градот. <ref name="abc12">{{Наведени вести|url=https://wcti12.com/news/nation-world/ukraine-forces-pull-back-from-donbas-town-after-onslaught-alt-mining-town-of-soledar-battlefield-triumph-russian-invasion-war-defensive-positions-military-operations|title=Ukraine forces pull back from Donbas town after onslaught|last=Meldrum|first=Andrew|date=25 January 2023|work=ABC 12|access-date=25 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125201735/https://wcti12.com/news/nation-world/ukraine-forces-pull-back-from-donbas-town-after-onslaught-alt-mining-town-of-soledar-battlefield-triumph-russian-invasion-war-defensive-positions-military-operations|archive-date=25 January 2023}}</ref> ==== Фаза 4: застој 1 јануари - 31 декември 2023 ==== [[Податотека:Deputy_Prime_Minister_Oliver_Dowden_visit_to_USA_and_UNGA_(53201842570).jpg|мини|Зеленски во Советот за безбедност на ОН во Њујорк на 20 септември 2023 година]] На почетокот на 2023 година, Зеленски потпишал нов закон со кој се прогласува дека [[Дезертерство|дезертерството]], или „''непријавувањето на должност без оправдана причина''“, ќе резултира со до 12 години затвор. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kyivpost.com/post/11498|title=Zelensky Signs Controversial Law Toughening Punishment for Desertion in Army|date=25 January 2023|work=Kyiv Post|language=en}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/why-is-ukraines-army-facing-a-desertion-crisis|title=Why is Ukraine's army facing a desertion crisis?|last=Lawal|first=Shola|date=21 October 2024|work=Al Jazeera}}</ref> Повеќе од една година подоцна, кон крајот на 2024 година, Врховната рада усвоила закони со кои се декриминализира првиот случај на дезертерство на војниците доколку се вратат на нивното работно место, <ref name="first_desertion_babel">{{Наведени вести|url=https://babel.ua/en/news/110048-the-first-desertion-or-awol-of-a-unit-was-decriminalized-in-ukraine|title=The first desertion or AWOL of a unit was decriminalized in Ukraine|last=Brovko|first=Liza|date=20 August 2024|work=babel.ua|access-date=16 February 2025|language=en}}</ref> и им се дозволува на овие војници да се вратат во воена служба. <ref name="first_desertion_KI">{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/parliament-passes-bill-allowing-first-time-deserters-return-to-military-service/|title=Parliament passes bill allowing first-time deserters to return to military service|last=Fornusek|first=Martin|date=21 November 2024|work=The Kyiv Independent|access-date=16 February 2025|language=en}}</ref> Во мај 2023 година, тој го посети [[Меѓународен кривичен суд|Меѓународниот кривичен суд]] во [[Хаг]] и ризјавил ека би сакал Путин да биде суден за [[Воени злосторства во Руската инвазија на Украина|воени злосторства]] извршени за време на војната во Украина, <ref>{{Наведени вести|url=https://thehill.com/policy/international/3987840-zelensky-says-in-the-hague-that-putin-deserves-to-be-sentenced-for-crimes-in-ukraine/|title=Zelensky says in The Hague that Putin deserves to be sentenced for crimes in Ukraine|last=Shapero|first=Julia|date=4 May 2023|work=The Hill|access-date=24 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104162700/https://thehill.com/policy/international/3987840-zelensky-says-in-the-hague-that-putin-deserves-to-be-sentenced-for-crimes-in-ukraine/|archive-date=4 November 2023}}</ref> вклучувајќи го и кривичното дело агресија <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nbcnews.com/news/world/russia-ukraine-war-putin-war-crimes-court-zelenskyy-drone-kremlin-rcna82826|title=Putin will face an international war crimes court, Zelenskyy says|date=4 May 2023|work=NBC News|access-date=24 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104162700/https://www.nbcnews.com/news/world/russia-ukraine-war-putin-war-crimes-court-zelenskyy-drone-kremlin-rcna82826|archive-date=4 November 2023}}</ref> До 1 јуни [[Битка за Бахмут|битката кај Бахмут]] била решена во корист на Русија. На 19 септември 2023 година, во говорот пред [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на ОН]], Зеленски ги повикал неутралните земји во Латинска Америка, Африка и Азија да ја напуштат својата неутралност и да ја поддржат Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.politico.com/news/2023/09/19/zelenskyy-allies-united-nations-ukraine-peace-00116812|title='Evil cannot be trusted': Zelenskyy urges reticent countries to side with Ukraine|last=Toosi|first=Nahal|date=19 September 2023|work=Politico|access-date=24 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104162659/https://www.politico.com/news/2023/09/19/zelenskyy-allies-united-nations-ukraine-peace-00116812|archive-date=4 November 2023|last2=Bazail-Eimil|first2=Eric}}</ref> Во октомври 2023 година, по ракетниот напад врз Гроза, тој ги критикувал земјите што ја поддржуваат Русија, велејќи дека „''сите оние што ѝ помагаат на Русија да ги заобиколи санкциите се криминалци''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.politico.eu/article/russia-attack-ukraine-kharkiv-hroza-bombing/|title=Russia kills 50 in bomb attack on café, shop in northeast Ukraine|last=Chiappa|first=Claudia|date=5 October 2023|work=Politico|access-date=24 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019001751/https://www.politico.eu/article/russia-attack-ukraine-kharkiv-hroza-bombing/|archive-date=19 October 2023}}</ref> ==== Фаза 5: неодлучни сојузници 2024, јануари–јули ==== На 8 февруари 2024 година, Зеленски го разрешил генералот [[Валериј Залужни]] од функцијата врховен командант на украинските вооружени сили и го унапредил генералот [[Олександар Сирски]] на негово место. <ref name="bbc1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68244813|title=Zelensky sacks Ukraine's commander-in-chief Valerii Zaluzhnyi|last=Moloney|first=Marita|date=8 February 2024|work=BBC}}</ref> На 17 февруари, Сирски изјавил дека повеќе [[Битка за Авдиевка (2023-2024)|нема да ја држи]] [[Авдиевка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366|title=Avdiivka: Ukraine troops leaving embattled eastern town|last=Lukiv|first=Jaroslav|date=17 February 2024|work=BBC News|access-date=17 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240217011141/https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366|archive-date=17 February 2024|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|last=Walker|first=Shaun|date=17 February 2024|work=The Guardian|access-date=17 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240217014538/https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|archive-date=17 February 2024|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/10/28/avdiivka-russia-ukraine-war-donetsk/|title=Russia and Ukraine intensify fight over Avdiivka, another ruined city|last=Ebel|first=Francesca|date=27 October 2023|work=The Washington Post|access-date=30 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028062545/https://www.washingtonpost.com/world/2023/10/28/avdiivka-russia-ukraine-war-donetsk/|archive-date=28 October 2023|last2=Korolchuk|first2=Serhii|language=en-us}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-the-assault-on-avdiivka-is-turning-into-one-of-the-bloodiest-battles/|title=The assault on Avdiivka is turning into one of the bloodiest battles of the Ukraine war as Russia launches waves of attacks|last=Reguly|first=Eric|date=31 October 2023|work=The Globe and Mail|access-date=20 February 2024|language=en-CA}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/17/ukraine-troops-withdraw-from-frontline-city-of-avdiivka-army-chief-says|title=Russia claims capture of Avdiivka after Ukraine withdraws from key city|date=17 February 2024|work=Al Jazeera|language=en|accessdate=20 February 2024}}</ref> На 25 јуни 2024 година, Зеленски го разрешил генерал-потполковник [[Јуриј Содол]], кој беше унапреден во февруари на сегашната слободна позиција на Сирски. Тој го поставил бригадниот генерал Андриј Хнатов на местото на Содол. <ref name="bbc2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/articles/c7225wrzlpqo|title=Ukraine war: Zelensky sacks top general accused of incompetence|last=Gozzi|first=Laura|date=25 June 2024|work=BBC}}</ref> ==== Фаза 6: Инвазија на Курск 2024, август–денес ==== [[Податотека:Paris_Hosted_a_Trilateral_Meeting_Between_Volodymyr_Zelenskyy,_Emmanuel_Macron_and_Donald_Trump,_7_December_2024_(cropped).jpg|мини|Зеленски со францускиот претседател [[Емануел Макрон]] и новоизбраниот претседател на САД [[Доналд Трамп]] во Париз на 7 декември 2024 година]] Во април 2024 година, Зеленски потпишал нов закон за мобилизација за зголемување на бројот на војници. <ref>{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2024/05/25/europe/ukraine-draft-law-conscription-intl/index.html|title='Everyone will fight.' Ukrainian men weigh their options as new draft law comes into effect|last=Tarasova-Markina|first=Daria|date=25 May 2024|work=CNN|last2=Vlasova|first2=Svitlana|last3=Kostenko|first3=Maria|last4=Voitovych|first4=Olga|last5=Kottasová|first5=Ivanna}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/mobilization-in-ukraine-ramps-up-after-law-was-passed-zelensky-says/|title=Mobilization in Ukraine ramps up as new law comes into effect, Zelensky says|last=Denisova|first=Kateryna|date=31 May 2024|work=The Kyiv Independent}}</ref> Тој, исто така, потпишал законска мерка со која се намалува возраста за мобилизација на украинската армија од 27 на 25 години <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-mobilization-law-1.7208625|title=Ukraine's mobilization law now in force, sparking fears more essential workers will be drafted|date=18 May 2024|work=CBC}}</ref> Во јуни 2024 година, Зеленски изјавил дека поддршката на Кина за Русија ќе ја продолжи војната во Украина. Според Зеленски, Русија ги користела кинеските дипломати за да го поткопале самитот за мир во Украина во Швајцарија. <ref>{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2024/06/02/europe/zelensky-ukraine-shangrila-address-intl-hnk/index.html|title=Zelensky says China's 'support to Russia' will extend war in Ukraine during surprise appearance in Asia|date=3 June 2024|work=CNN}}</ref> Во јули 2024 година, Зеленски ја критикувал средбата на [[Нарендра Моди]] со Путин на истиот ден кога руските ракетни напади ја погодиле детската болница „Охматдит“ во Киев, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/08/ukraine-horror-russian-bombing-kyiv-childrens-hospital|title='No words for this': horror over Russian bombing of Kyiv children's hospital|last=Sauer|first=Pjotr|date=8 July 2024|work=The Guardian|access-date=9 July 2024}}</ref> велејќи: „''Огромно разочарување и катастрофален удар за мировните напори е да се види лидерот на најголемата демократија во светот како го прегрнува најкрвавиот криминалец во светот во Москва на таков ден''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edition.cnn.com/2024/07/08/europe/zelensky-modi-putin-visit-hospital-strike-intl-hnk/index.html|title='Huge disappointment:' Zelensky blasts Modi meeting with Putin the same day Russian attack devastates Ukraine hospital|last=Regan|first=Helen|last2=Knight|first2=Mariya|date=9 July 2024|work=CNN|accessdate=9 July 2024|last3=Butenko|first3=Victoria}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.indiatoday.in/world/story/russia-ukraine-war-volodymyr-zelenskyy-slams-pm-modi-meeting-putin-huge-disappointment-2564188-2024-07-09|title=Ukraine's Zelenskyy reacts to PM Modi's meeting with Putin|last=Bhattacharya|first=Devika|date=9 July 2024|work=India Today|accessdate=9 July 2024}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/8/indias-modi-makes-first-russia-visit-since-ukraine-invasion|title=Putin hosts 'dear friend' Modi on first trip to Russia since Ukraine war|work=Al Jazeera|accessdate=9 July 2024}}</ref> На 30 август 2024 година, Зеленски го декомуницирал генерал-потполковник [[Микола Олешчук]], кој бил на чело на [[Украински воздухопловни сили|украинските воздухопловни сили]] од 2021 година, кратко време по смртта на пилотот на Ф-16, полковник Олексиј Мес, за време на руски ракетен напад. Политичарката Маријана Безугла тврдела дека авионот на пилотот бил соборен од пријателски оган од противвоздушна ракета, а смртта е под истрага. <ref name="bbc3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/articles/c1m0jvd4m3zo|title=President Zelensky sacks Ukraine air force commander Mykola Oleshchuk|date=31 August 2024|work=www.bbc.com}}</ref> Зеленски не прецизирал причина за отпуштањето, но изјавил „''ние мора... да се грижиме за сите наши војници''“. <ref name="Zelenskyy_Telegram_Oleshchuk">{{Наведена мрежна страница|url=https://t.me/V_Zelenskiy_official/11501|title=Zelenskiy / Official|last=Zelenskyy|first=Volodymyr|date=31 August 2024|work=Telegram|accessdate=1 September 2024}}</ref> Зеленски, исто така, изјавил: „''Одлучив да го заменам командантот на воздухопловните сили... Вечно сум им благодарен на сите наши воени пилоти''“, следниот ден по смртта на пилотот. <ref name="rtr1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/europe/zelenskiy-dismisses-ukraines-air-force-commander-2024-08-30/|title=Ukraine's air force commander dismissed after F-16 crash|date=30 August 2024|work=[[Reuters]]}}</ref> Во октомври 2024 година, Зеленски го открил [[План за победа за Украина|Планот за победа за Украина]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/articles/cd0z8gg5v14o|title=Zelensky presents 'victory plan' to Ukrainian parliament|date=16 October 2024|work=www.bbc.com|language=en-GB|accessdate=20 October 2024}}</ref> Планот вклучувал пет точки: една геополитичка, две воени, една економска и една поврзана со националната одбрана и безбедност. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.eu/article/volodymyr-zelenskyy-presents-his-victory-plan-to-ukraine-parliament-war-vladimir-putin/|title=Here's what's in Zelenskyy's victory plan for beating Putin|date=16 October 2024|work=POLITICO|language=en-GB|accessdate=20 October 2024}}</ref> Во декември 2024 година, Зеленски се спротивставил на притисокот од администрацијата на Бајден да ја намали возраста за регрутација на 18 години за да ги надомести загубите на Украина на бојното поле. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.businessinsider.com/ukraine-zelenskky-us-pressure-draft-18-year-old-manpower-shortage-2024-12|title=Zelenskky resists US pressure to draft 18-year-olds to solve Ukraine's soldier shortage|last=Abraham|first=Hannah|date=10 December 2024|work=Business Insider}}</ref> Во февруари 2025 година, тој изјавил дека Украина ќе воведе специјални воени договори за волонтери на возраст од 18 до 24 години. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2025/02/8/7497272/|title=Zelenskyy: Ukraine's Defence Ministry drafts special contract for Ukrainians aged 18–24|last=Balachuk|first=Iryna|date=8 February 2025|work=[[Ukrainska Pravda]]}}</ref> На 4 септември 2024 година, поголемиот дел од кабинетот на Владата на Шмихал поднеле оставки додека Зеленски размислувал за негова реконструкција. <ref name="cnn2">{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2024/09/04/europe/ukraine-foreign-minister-kuleba-resigns-intl-hnk/index.html|title=Ukraine's foreign minister tenders resignation ahead of expected cabinet reshuffle as Russian missiles kill at least 7|last=Gak|first=Kosta|date=5 September 2024|work=CNN|access-date=18 September 2024|last2=Stambaugh|first2=Alex|last3=Regan|first3=Helen|last4=Kottasov|first4=Ivana}}</ref> <ref name="wapo2">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/09/04/ukraine-foreign-minister-resignation-dmytro-kuleba/|title=Zelensky reshuffles cabinet at key moment in war and ahead of U.S. trip|last=O'Grady|first=Siobhán|date=4 September 2024|work=The Washington Post|access-date=18 September 2024|last2=Korolchuk|first2=Serhii}}</ref> === Состанок во Овалната соба во 2025 година === [[Податотека:President_Trump_and_Ukrainian_President_Zelenskyy_in_Oval_Office,_Feb._28,_2025.webm|мини|Целосниот состанок (несогласувањата започнуваат по 39:10)]] Во февруари 2025 година, Зеленски се [[Средба Трамп-Зеленски (2025)|сретнал]] со американскиот претседател [[Доналд Трамп|Трамп]] во [[Белата куќа]] за да разговараат за предложениот договор што ќе им дало на Соединетите Американски Држави право да вадат ретки минерали од украинската почва. Средбата наскоро се претворила во жестока размена на мислења меѓу Трамп и потпретседателот [[Џејмс Венс|Џјмс Венс]] и Зеленски. Планираниот ручек, разговорите и потпишувањето биле откажани, а Зеленски бил избркан од [[Белата куќа]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/articles/cn7vg0nvzkko|title=Zelenskyy to meet Trump in Washington to sign minerals deal|last=Gregory|first=James|date=27 February 2025|work=BBC News|accessdate=1 March 2025}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2025/02/28/nx-s1-5313079/trump-zelenskyy-meeting|title=Zelenskyy leaves White House early after Trump argument|date=28 February 2025|work=NPR|accessdate=1 March 2025}}</ref> По состанокот, администрацијата на Трамп го суспендирала обезбедувањето разузнавачка и воена помош за Украина околу една недела. Обезбедувањето помош за Украина било обновено откако Зеленски се согласил на безусловно 30-дневно примирје, во зависност од руското одобрување (бидејќи Русија го отфрлила предлогот, примирјето всушност не се материјализирало). Во јуни 2025 година, по разговорите со Зеленски на [[Самит на НАТО во Хаг (2025)|самитот на НАТО]] во [[Хаг]], Трамп изјавил дека размислува за испраќање повеќе [[МИМ-104 Патриот|ракетни батерии „Патриот“]] во Украина за да го заштити [[Киев]] од руски напади. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/trump-says-he-will-speak-putin-soon-about-ending-ukraine-war-2025-06-25/|title=Trump says he will speak to Putin soon about ending Ukraine war|date=25 June 2025|work=Reuters}}</ref> === Протести против корупцијата во 2025 година === {{Главна|Протести против корупцијата во Украина (2025)}} На 22 јули 2025 година, и покрај повиците за вето, Зеленски потпишал спорен закон со кој се одземаоло независноста од две украински антикорупциски тела, [[Национално биро за борба против корупцијата на Украина|Националното биро за борба против корупцијата на Украина]] (НББК) и [[Специјализирано обвинителство за борба против корупцијата|Специјализираното обвинителство за борба против корупцијата]] (СОБК), и му се даваат поголеми овластувања на владиниот генерален обвинител, <ref>{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/veto-the-law-wartime-protests-sweep-ukraine-after-parliament-passes-bill-weakening-anti-corruption-institutions/|title='Veto the law!'{{snd}}Protests held across Ukraine after parliament passes bill weakening anti-corruption institutions|last=Zadorozhnyy|first=Tim|date=22 July 2025|work=The Kyiv Independent|access-date=23 July 2025|language=en}}</ref> лојален на Зеленски, [[Руслан Кравченко]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9w19pl84r8o|title=Protests in Ukraine as Zelensky signs bill targeting anti-corruption bodies|last=Shevchenko|first=Vitaliy|date=23 July 2025|work=www.bbc.com|access-date=23 July 2025}}</ref> Критичарите на законот велат дека тој може да им наштети на напорите на Украина да се приклучи кон [[Европската Унија]], <ref name="NBC">{{Наведени вести|url=https://www.nbcnews.com/world/ukraine/ukraine-bill-weakens-anti-corruption-agencies-zelenskyy-rcna220375|title=Ukraine's parliament passes bill weakening anti-corruption agencies|date=22 July 2025|work=NBC News|access-date=23 July 2025|agency=The Associated Press|language=en}}</ref> додека претставниците на ЕУ го нарекле законот „''чекор назад''“. <ref name="AlJAzeera">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/22/protesters-in-ukraine-denounce-law-curbing-anticorruption-agencies|title=Protesters in Ukraine denounce law curbing anticorruption agencies|work=Al Jazeera|access-date=23 July 2025|language=en}}</ref> По широките протести низ повеќе градови, Зеленски поднел нов нацрт-закон насочен кон враќање на независноста на НББК и СОБК. Тој изјавил дека новиот закон ќе ги заштити агенциите од руско влијание, а воедно ќе ја зачува нивната независност, иако не биле дадени детали. Според НББК, предлогот ги враќа целосните овластувања и заштитни мерки на двата тела. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/articles/cj9v9083lw3o|title=Zelensky backtracks on law over anti-corruption bodies after protests|last=Gozzi|first=Laura|date=24 July 2025|work=BBC Home|accessdate=25 July 2025}}</ref> Новиот закон бил усвоен од парламентот и потпишан од Зеленски на 31 јули 2025 година; Зеленски изјавил дека е „''многу важно државата да го слуша јавното мислење''“. <ref name="billsigned_pravda">{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2025/07/31/7524254/|title=Zelenskyy promptly signs law on reinstating independence of Ukraine's key anti-corruption bodies|last=Pohorilov|first=Stanislav|work=Ukrainska Pravda|access-date=31 July 2025|language=en}}</ref> [[Податотека:In_Kupyansk,_the_President_Met_With_Warriors_of_the_14th_Separate_Mechanized_Brigade_and_Congratulated_Them_on_Land_Forces_Day._(54980022776).jpg|мини|Зеленски и врховниот командант [[Олександар Сирски]] со припадници на 14-та механизирана бригада на Купјанскиот фронт, 12 декември 2025 година]] Во интервју објавено на 25 септември, Зеленски изјавил дека е „подготвен“ да не се кандидира за втор мандат по завршувањето на војната. <ref>{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/zelensky-signals-readiness-to-not-seek-second-presidential-term-hold-elections-during-ceasefire/|title=Zelensky says he won't seek re-election after war, will push for elections during potential ceasefire|last=Denisova|first=Kateryna|work=The Kyiv Independent|access-date=25 September 2025|language=en}}</ref> На 15 декември 2025 година, тој изјавил во интервју за [[ZDF]] дека ќе се кандидира доколку следните избори се одржат за време на војната, но не бил сигурен дали ќе се кандидира во мирно време. <ref name="zdf">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zdfheute.de/video/zdfheute-live/selenskyj-lanz-interview-video-100.html|title=Präsident Selenskyj bei Markus Lanz|date=15 December 2025|work=ZDFheute|language=de|accessdate=16 December 2025}}</ref>  === Самит во Будимпешта 2025 === На 17 октомври, [[Доналд Трамп]] изразил интерес да се сретне со Зеленски на [[Самит во Будимпешта (2025)|самитот во Будимпешта]] во 2025 година во [[Унгарија]], но дека нивниот состанок ќе биде одделен од состанокот на Трамп со Путин, како што истакнал Трамп: „''Овие двајца лидери не се сакаат еден со друг и ние сакаме да им биде удобно на сите''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2025/10/17/world/europe/zelensky-trump-meeting-white-house-ukraine-war.html|title=Trump Meets With Zelensky, Making New Push for Ukraine Cease-Fire|last=Constant Méheut|date=17 October 2025|work=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20251018001117/https://www.nytimes.com/2025/10/17/world/europe/zelensky-trump-meeting-white-house-ukraine-war.html|archive-date=18 October 2025|last2=Zolan Kanno-Youngs}}</ref> Во емисијата „Сретни се со печатот“, Зеленски потврдил дека е заинтересиран да се придружи на самитот, нагласувајќи ја важноста на Украина како дел од дијалогот за „''да се има праведен и траен мир''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nbcnews.com/world/ukraine/volodymyr-zelenskyy-meet-the-press-interview-vladimir-putin-hamas-rcna238324|title=Zelenskyy urges Trump to get tougher with Putin, says he's ready to meet in Budapest|last=Freddie Clayton|date=19 October 2025|publisher=NBC News}}</ref> Трамп подоцна го откажал самитот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/europe/trump-says-he-canceled-putin-summit-due-stalled-negotiations-2025-10-22/|title=Trump says he canceled Putin summit due to stalled negotiations|last=Mason|first=Jeff|date=22 October 2025|work=Reuters|accessdate=26 October 2025}}</ref> Во октомври 2025 година, Зеленски ги поздравил санкциите на САД против најголемите руски нафтени компании „[[Роснефт]]“ и [[Лукоил|„Лукоил“]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/23/russia-trump-sanctions-rosneft-europe/|title=Putin says U.S. sanctions are 'serious' but won't make Russia stop war|date=23 October 2025|work=The Washington Post}}</ref> Во јануари 2026 година, Зеленски изразил силна поддршка за [[Протести во Иран (2025-2026)|антивладините протести]] во Иран, опишувајќи ги како „востание“ и повикувајќи ја меѓународната заедница да му помогне на иранскиот народ да постигне промена на режимот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ukranews.com/en/news/1128019-zelensky-supports-protests-in-iran-and-calls-them-a-signal-of-russia-s-weakening|title=Zelenskyy supports protests in Iran and calls them signal of russia's weakening {{!}} Ukrainian news|date=13 January 2026|work=ukranews.com|language=en|accessdate=13 January 2026}}</ref> Зборувајќи на Светскиот економски форум во [[Давос]], Зеленски ја критикувал меѓународната заедница за „''стоење настрана''“ додека протестите биле „[[Ирански масакри (2026)|давени во крв]]“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.timesofisrael.com/confused-clown-iranian-fm-lashes-out-at-zelensky-after-he-slams-protest-crackdown/|title='Confused clown': Iranian FM lashes out at Zelensky after he slams protest crackdown|date=23 January 2026|work=The Times of Israel}}</ref> == Политички ставови == === Економски прашања === Во интервју од јуни 2019 година за BIHUS info, претставникот на претседателот на Украина во [[Кабинет на Министрите на Украина|Кабинетот на министри]], [[Андриј Герус]], изјавил дека Зеленски никогаш не ветил дека ќе ги намали комуналните тарифи, но дека видеото од кампањата во кое Зеленски изјавил дека цената на [[Природен гас во Украина|природниот гас во Украина]] може да падне за 20-30 проценти или можеби повеќе не било директно ветување, туку всушност „полу-навестување“ и „шега“. <ref name="ZelenskyNP">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.epravda.com.ua/news/2019/06/12/648694/|title=Zelensky has stated that he does not promise to lower tariffs|date=12 June 2019|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612134038/https://www.epravda.com.ua/news/2019/06/12/648694/|archive-date=12 June 2019}}</ref> Во изборниот манифест на Зеленски тарифите се споменуваат само еднаш.{{Цп}} дека парите собрани од капитална амнестија ќе бидат наменети за „''намалување на царинскиот товар врз граѓаните со ниски приходи''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ru.tsn.ua/politika/zelenskiy-opublikoval-svoyu-predvybornuyu-programmu-1286427.html|date=25 January 2019|work=ТСН.ua|language=ru|script-title=ru:Зеленский опубликовал свою предвыборную программу|trans-title=Zelensky published his election program|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809083154/https://ru.tsn.ua/politika/zelenskiy-opublikoval-svoyu-predvybornuyu-programmu-1286427.html|archive-date=9 August 2019|accessdate=12 June 2019}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kyivcasinos.com/|title=Передвиборча програма кандидата в президенти України Володимира Зеленського|date=July 2020|work=Передвиборча програма кандидата на пост Президента України Володимира Зеленського|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508133014/https://kyivcasinos.com/|archive-date=8 May 2021|accessdate=11 May 2021}}</ref> === Надворешна политика === [[Податотека:Зустріч_Президента_України_та_Прем‘єр-міністра_Великої_Британії_у_Києві_31.jpg|десно|мини|Зеленски и британскиот премиер [[Борис Џонсон]] им оддаваат почит на паднатите украински војници во Киев на 17 јуни 2022 година]] [[Податотека:Prime_Minister_Rishi_Sunak_meets_Volodymyr_Zelenskyy_-_52899900249.jpg|мини|Зеленски со [[Риши Сунак]] на 15 мај 2023 година]] [[Податотека:Prime_Minister_Keir_Starmer_meets_President_Zelenskyy_(53848423375).jpg|мини|Зеленски со [[Кир Стармер]] на 10 јули 2024 година]] За време на неговата претседателска кампања, Зеленски изјавил дека ја поддржува идејата Украина да стане членка на [[Европска Унија|ЕУ]] и [[НАТО]], но изјавил дека украинските гласачи треба да одлучат за членството на земјата во овие две организации на референдуми. <ref name="Zelensky7209965">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/parallel-universe-the-front-runner-seeking-to-be-ukraines-president-plays-one-on-tv/2019/03/09/2a4cc22e-3a8c-11e9-b10b-f05a22e75865_story.html|title='Parallel universe': The front-runner seeking to be Ukraine's president plays one on TV|last=Troianovski|first=Anton|date=9 March 2019|work=[[The Washington Post]]|access-date=12 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411150113/https://www.washingtonpost.com/world/europe/parallel-universe-the-front-runner-seeking-to-be-ukraines-president-plays-one-on-tv/2019/03/09/2a4cc22e-3a8c-11e9-b10b-f05a22e75865_story.html|archive-date=11 April 2019|author-link=Anton Troianovski}}</ref> Во исто време, тој верувал дека украинскиот народ веќе избрал „евроинтеграција“. <ref name="Zelensky7209965" /> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/22/7209965/|title=Zelensky about eurointegration: referendum is needed|date=22 March 2019|work=[[Ukrainska Pravda]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322160845/https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/22/7209965/|archive-date=22 March 2019|language=uk}}</ref> Блискиот советник на Зеленски, Баканов, исто така изјавил дека политиката на Зеленски е во поддршка на членството и во ЕУ и во НАТО и предлага одржување референдуми за членство. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalinterest.org/blog/skeptics/what-volodymyr-zelensky-ukrainian-presidency-would-look-53152|title=What a Volodymyr Zelensky Ukrainian Presidency Would Look Like|last=Bandow|first=Doug|date=18 April 2019|work=The National Interest|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419140814/https://nationalinterest.org/blog/skeptics/what-volodymyr-zelensky-ukrainian-presidency-would-look-53152|archive-date=19 April 2019|accessdate=22 April 2019}}</ref> Во изборната програма на Зеленски се тврди дека членството на Украина во НАТО е „''избор на Мајдан и курс што е загарантиран во Уставот, покрај тоа, тоа е инструмент за зајакнување на нашата одбранбена способност''“. <ref name="ZelenskyNATOFC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/25/7210131/|title=Zelensky, Poroshenko, Tymoshenko and Hrytsenko told how to move towards NATO|date=25 March 2019|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325230746/https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/25/7210131/|archive-date=25 March 2019}}</ref> Во програмата се наведува дека Украина треба да постави цел да аплицира за [[Проширување на НАТО|Акциски план за членство во НАТО]] во 2024 година. Во програмата, исто така, се наведува дека Зеленски „''ќе направи сè за да обезбеди''“ Украина да може да побара членство во Европската Унија во 2024 година. <ref name="7094332roadUNEU">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurointegration.com.ua/articles/2019/03/25/7094332/|title=From the EU to nuclear weapons: the foreign policy of Zelensky, Poroshenko, Tymoshenko and Hrytsenko|last=Sydorenko|first=Serhii|date=25 March 2019|work=[[European Pravda]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306094215/https://www.eurointegration.com.ua/articles/2019/03/25/7094332/|archive-date=6 March 2023}}</ref> Два дена пред вториот круг, Зеленски изјавил дека сака да изгради „''силна, моќна, слободна Украина, која не е помлада сестра на Русија, која не е корумпиран партнер на Европа, туку наша независна Украина''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/18/7212661/|work=Українська правда|language=uk|script-title=uk:Зеленський представив свою команду|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419125110/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/18/7212661/|archive-date=19 April 2019|accessdate=21 April 2019}}</ref> Во октомври 2020 година, тој зборувал во поддршка на [[Азербејџан]] во однос на [[Нагорнокарабашка војна (2020)|војната во Нагорно-Карабах]] меѓу Азербејџан и етничките Ерменци околу спорниот регион [[Нагорно-Карабах]]. Зеленски изјавил:<blockquote>Ние го поддржуваме територијалниот интегритет и суверенитет на Азербејџан, исто како што Азербејџан секогаш го поддржува нашиот територијален интегритет и суверенитет.<ref>{{Cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/europe/ukraine-supports-azerbaijans-territorial-integrity/1993930|title=Ukraine supports Azerbaijan's territorial integrity|date=2 October 2020|access-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005122528/https://www.aa.com.tr/en/europe/ukraine-supports-azerbaijans-territorial-integrity/1993930|archive-date=5 October 2020|publisher=Anadolu Agency|url-status=live}}</ref></blockquote>Зеленски направил обид да ја позиционира Украина како неутрална страна во политичките и [[Американско-кинеска трговска војна|трговските тензии]] меѓу САД и [[Народна Република Кина|Кина]]. Во јануари 2021 година, Зеленски во интервју за ''„Аксиос“'' изјавил дека не ја смета Кина за геополитичка закана и дека не се согласува со тврдењата на САД дека таа претставува таква. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.axios.com/ukraine-zelensky-china-coronavirus-vaccines-e6a45253-1448-43a0-a846-b8d0f448eaa1.html|title=Exclusive: Ukraine's Zelensky says he doesn't feel China threat|date=31 January 2021|work=Axios|access-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513164106/https://www.axios.com/ukraine-zelensky-china-coronavirus-vaccines-e6a45253-1448-43a0-a846-b8d0f448eaa1.html|archive-date=13 May 2021}}</ref> Во февруари 2022 година, тој поднел барање за членство на Украина во ЕУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/2022/02/28/1083528087/ukraine-european-union|title=Ukraine wants to join the EU. Here's how that would work|last=Treisman|first=Rachel|date=28 February 2022|access-date=1 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301152447/https://www.npr.org/2022/02/28/1083528087/ukraine-european-union|archive-date=1 March 2022|publisher=NPR|language=en}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/8-eu-countries-back-ukraines-call-to-fast-track-membership-talks-211832800.html|title=8 EU countries support Ukraine's call to fast-track membership talks|date=28 February 2022|work=Yahoo News|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301163106/https://news.yahoo.com/8-eu-countries-back-ukraines-call-to-fast-track-membership-talks-211832800.html|archive-date=1 March 2022|accessdate=1 March 2022}}</ref> Зеленски го осудил нападот на [[Хамас]] [[Инвазија на Хамас врз Израел|врз Израел]] на 7 октомври 2023 година и ја изразил својата поддршка за правото на Израел на самоодбрана. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/zelensky-wanted-to-make-solidarity-visit-but-was-told-time-not-right-reports/|title=Zelensky wanted to make solidarity visit but was told 'time not right'{{snd}}reports|date=16 October 2023|work=The Times of Israel|access-date=24 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016104432/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/zelensky-wanted-to-make-solidarity-visit-but-was-told-time-not-right-reports/|archive-date=16 October 2023}}</ref> Додека [[Израелско-палестинска војна (2023)|војната во Газа]] продолжувала, Зеленски, исто така, ја потврдил поддршката на Украина за решението со две држави и признавањето на [[Палестина (држава)|државата Палестина]]; повикал на почитување на меѓународното право; и ја изразил подготвеноста на Украина да обезбеди хуманитарна помош за [[Газа]] и желбата да се спречи страдањето на цивилите. <ref name="KIGaza">{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/zelensky-says-ukraine-recognizes-both-israel-palestine-invites-them-to-peace-summit/|title=Zelensky: Ukraine recognizes both Israel and Palestine, seeks to end suffering of civilians|last=Fornusek|first=Martin|date=3 June 2024|work=The Kyiv Independent|access-date=18 July 2024|last2=The Kyiv Independent news desk}}</ref> <ref name="NVGaza">{{Наведени вести|url=https://english.nv.ua/nation/volodymyr-zelenskyy-ukraine-recognizes-israel-and-palestine-50423851.html|title=Ukraine recognizes Israel and Palestine, seeks to end conflict, says Ukrainian President|date=2 June 2024|work=The New Voice of Ukraine|access-date=18 July 2024}}</ref> [[Податотека:President_Donald_Trump_participates_in_a_bilateral_meeting_with_Ukrainian_president_Volodymyr_Zelenskyy_P20250625DT-0743.jpg|мини|Зеленски и американскиот претседател [[Доналд Трамп]] на самитот на НАТО во [[Хаг]], 25 јуни 2025 година]] Зеленски го осудил [[Обид за атентат врз Доналд Трамп|обидот за атентат врз Доналд Трамп]]. <ref name=":8">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.voanews.com/a/world-leaders-react-to-trump-rally-shooting/7697379.html|title=World leaders react to Trump rally shooting|date=14 July 2024|work=Voice of America|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714094637/https://www.voanews.com/a/world-leaders-react-to-trump-rally-shooting/7697379.html|archive-date=14 July 2024|accessdate=14 July 2024}}</ref> ==== Руско-украинска војна ==== {{Повеќе|Руско-украинска војна}} Зеленски го поддржувал движењето [[Евромајдан]] кон крајот на 2013 и почетокот на 2014 година. За време на [[Војна во Донбас|војната во Донбас]], тој активно ја поддржувал украинската армија. <ref name="0396374-zelenskiy"/> Зеленски помогнал во финансирањето на доброволен баталјон што се борел во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-47895061|title=Ukraine election rivals trade taunts and media tricks|date=17 April 2019|access-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417180137/https://www.bbc.com/news/world-europe-47895061|archive-date=17 April 2019|publisher=BBC News}}</ref> Во интервју од 2014 година за ''„Комсомолскаја правда против Украина“'', Зеленски изјавил дека би сакал да го посети [[Република Крим|Крим]], но би го избегнал тоа бидејќи „''таму има вооружени луѓе''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kp.ua/culture/446791-vladymyr-zelenskyi-otdykhat-v-krym-vriad-ly-na-hastroly-vozmozhno|work=kp.ua|language=ru-RU|script-title=ru:Владимир Зеленский: Отдыхать в Крым – вряд ли. На гастроли – возможно|trans-title=Vladimir Zelensky: "I don't think I can go on vacation to the Crimea. On tour – maybe".|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503101351/https://kp.ua/culture/446791-vladymyr-zelenskyi-otdykhat-v-krym-vriad-ly-na-hastroly-vozmozhno|archive-date=3 May 2019|accessdate=3 May 2019}}</ref> Во август 2014 година, Зеленски настапил за украинските трупи во [[Мариупол]], а подоцна неговото студио донирало 1 милион рупии на украинската армија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kp.ua/politics/466424-zelenskyi-y-eho-studyia-kvartal-95-vystupyly-v-zone-ato|work=kp.ua|language=ru-RU|script-title=ru:Зеленский и его Студия Квартал-95 выступили в зоне АТО|trans-title=Zelensky and his Studio Kvartal-95 performed in the ATO zone|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503101352/https://kp.ua/politics/466424-zelenskyi-y-eho-studyia-kvartal-95-vystupyly-v-zone-ato|archive-date=3 May 2019|accessdate=3 May 2019}}</ref> Во врска со [[Руска анексија на Крим|руската анексија]] на Крим во 2014 година, Зеленски изјавил дека, реално гледано, би било можно Крим да се врати под украинска контрола само по промена на режимот во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://uawire.org/the-front-runner-in-ukraine-s-election-race-named-condition-for-returning-crimea|title=Front-runner in Ukraine's election race names condition for returning Crimea|work=uawire.org|access-date=24 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324190515/http://uawire.org/the-front-runner-in-ukraine-s-election-race-named-condition-for-returning-crimea|archive-date=24 March 2019}}</ref> Во интервју во декември 2018 година за ''„Украинска правда“'', Зеленски изјавил дека како претседател ќе се обиде да ја заврши тековната војна во Донбас преку преговори со Русија. <ref name="8/12/26/7202291/ Zelensky">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2018/12/26/7202291/|title=Zelensky on the war in the Donbas: Though we are ready to negotiate with the devil|last=Krasinskyi|first=Vladyslav|last2=Shcherbina|first2=Sergey|date=26 December 2018|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226045716/https://www.pravda.com.ua/news/2018/12/26/7202291/|archive-date=26 December 2018}}</ref> Бидејќи ги сметал лидерите на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] и [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] (ДНР и ЛНР) за „марионети“ на Русија, „''немало смисла да разговара со нив''“. <ref name="8/12/26/7202291/ Zelensky" /> Тој не ја исклучил можноста за одржување референдум за ова прашање. Во интервју објавено три дена пред претседателските избори во 2019 година (на 21 април), Зеленски изјавил дека е против давањето „''специјален статус''“ на регионот Донбас. <ref name="3daysbUpeZi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rbc.ua/rus/news/vladimir-zelenskiy-nam-vygodno-raspustit-1555546435.html|title=Vladimir Zelensky: It is beneficial for us to dissolve the Rada, but we will think and act according to the law|date=18 April 2019|work=rbc.ua|publisher=[[RBK Group]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418122624/https://www.rbc.ua/rus/news/vladimir-zelenskiy-nam-vygodno-raspustit-1555546435.html|archive-date=18 April 2019}}</ref> Во интервјуто, тој исто така изјавил дека доколку биде избран за претседател, нема да потпише закон за амнестија за милитантите на ДНР и ЛНР. [[Податотека:Normandy_format_(2019-12-09)_01.jpg|мини|Зеленски, францускиот претседател [[Емануел Макрон]] и рускиот претседател [[Владимир Путин]] се состанале во Париз на 9 декември 2019 година во рамките на „[[Нормандиски формат|Нормандискиот формат]]“ со цел да се стави крај на [[Војна во Донбас|војната во Донбас]].]] Како одговор на спротивните сугестии, тој во април 2019 година изјавил дека го смета Путин „''за непријател''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.com/world/article/ukraine-poll-leader-volodymyr-zelensky-sees-putin-as-an-enemy-79lp8f0dd|title=Ukraine poll leader Volodymyr Zelensky sees Putin as an enemy|last=Parfitt|first=Tom|date=19 April 2019|work=The Times|access-date=22 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421110128/https://www.thetimes.co.uk/article/ukraine-poll-leader-volodymyr-zelensky-sees-putin-as-an-enemy-79lp8f0dd|archive-date=21 April 2019|issn=0140-0460}}</ref> На 2 мај 2019 година, Зеленски напишал на [[Фејсбук]] дека „''границата е единственото нешто што Русија и Украина го имаат заедничко''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/politics/10536390-zelensky-border-only-common-thing-between-ukraine-russia.html|title=Zelensky: Border only "common" thing between Ukraine, Russia|date=2 May 2019|publisher=[[UNIAN]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190504143937/https://www.unian.info/politics/10536390-zelensky-border-only-common-thing-between-ukraine-russia.html|archive-date=4 May 2019|accessdate=4 May 2019}}</ref> Зеленски се спротивставува на гасоводот за природен гас „[[Северен тек 2]]“ меѓу Русија и Германија, нарекувајќи го „опасно оружје, не само за Украина, туку и за цела Европа“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.politico.eu/article/ukraine-insists-nord-stream-2-is-dangerous-despite-german-reassurances/|title=Ukraine insists Nord Stream 2 is 'dangerous' despite German reassurances|last=Furlong|first=Ashleigh|date=22 August 2021|work=Politico|access-date=7 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107201653/https://www.politico.eu/article/ukraine-insists-nord-stream-2-is-dangerous-despite-german-reassurances/|archive-date=7 November 2021}}</ref> На 25 мај 2022 година, два месеци по целосната руска инвазија, Зеленски изјавилодека „Украина ќе се бори сè додека не ги врати сите свои територии“. <ref>{{Наведени вести|url=https://thehill.com/policy/international/3501584-zelensky-says-ukraine-will-fight-until-it-regains-all-its-territories-after-kissinger-remark/|title=Zelensky says Ukraine will fight until it regains all its territories after Kissinger remark|date=25 May 2022|work=The Hill|access-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220527103919/https://thehill.com/policy/international/3501584-zelensky-says-ukraine-will-fight-until-it-regains-all-its-territories-after-kissinger-remark/|archive-date=27 May 2022}}</ref> Зеленски ја опишал обемната еколошка штета од војната како „еколошка бомба за масовно уништување“ и „[[екоцид]]“ и се сретнал со истакнати европски политичари и други за да разговара за еколошката штета. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnn.com/2023/07/02/world/ukraine-ecocide-dam-collapse-crime-climate-intl-cmd/index.html|title=Russia is accused of 'ecocide' in Ukraine. But what does that mean?|last=Gigova|first=Radina|date=2 July 2023|work=CNN|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125185108/https://www.cnn.com/2023/07/02/world/ukraine-ecocide-dam-collapse-crime-climate-intl-cmd/index.html|archive-date=25 January 2024|accessdate=3 July 2023}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thejournal.ie/zelenskyy-greta-thunberg-6106147-Jun2023/|title=Zelenskyy meets Greta Thunberg, Mary Robinson to address war's effect on Ukraine's ecology|date=29 June 2023|work=TheJournal.ie|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230703142319/https://www.thejournal.ie/zelenskyy-greta-thunberg-6106147-Jun2023/|archive-date=3 July 2023|accessdate=3 July 2023}}</ref> <ref name=":02">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.commondreams.org/news/thunberg-joins-group-to-investigate-ecocide-in-ukraine|title='Environmental Destruction Is a Form of Warfare': Thunberg Joins Ecocide Investigation in Ukraine|last=Rosanne|first=Olivia|date=30 June 2023|work=www.commondreams.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230703142629/https://www.commondreams.org/news/thunberg-joins-group-to-investigate-ecocide-in-ukraine|archive-date=3 July 2023|accessdate=3 July 2023}}</ref> <ref name=":13">{{Наведени вести|url=https://www.bnnbloomberg.ca/ukraine-recap-zelenskiy-decries-ecocide-brought-on-by-war-1.1939926|title=Ukraine Recap: Zelenskiy Decries 'Ecocide' Brought on by War – BNN Bloomberg|date=30 June 2023|work=BNN|access-date=3 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230703142056/https://www.bnnbloomberg.ca/ukraine-recap-zelenskiy-decries-ecocide-brought-on-by-war-1.1939926|archive-date=3 July 2023}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/12/2022/zelensky-accuses-russia-of-ecocide-over-damage-to-wildlife|title=Zelensky accuses Russia of 'ecocide' over damage to wildlife|date=7 December 2022|work=thepeninsulaqatar.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230703160619/https://thepeninsulaqatar.com/article/07/12/2022/zelensky-accuses-russia-of-ecocide-over-damage-to-wildlife|archive-date=3 July 2023|accessdate=3 July 2023}}</ref> Во септември 2025 година, Зеленски изјавил дека [[Народна Република Кина|Кина]] имала влијание да ја принуди Русија да ја прекине инвазијата - „''без Кина, Путиновата Русија е ништо''“ - но дека Кина премногу често молчела наместо да дејствува за мир. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250923-zelensky-says-china-could-force-russia-to-stop-ukraine-war|title=Zelensky says China could force Russia to stop Ukraine war|date=23 September 2025|work=France 24}}</ref> === Владина реформа === [[Податотека:Volodymyr_Zelensky_visits_Brussels_2019.jpg|мини|Зеленски со генералниот секретар на НАТО [[Јенс Столтенберг|Јенс Столтенберг,]] во јуни 2019 година]] За време на претседателската кампања во 2019 година, Зеленски ветил закони за борба против [[Корупција во Украина|корупцијата]], вклучително и одземање на имунитетот на [[Претседател на Украина|претседателот]], членовите на Врховната рада (националниот парламент на Украина) и судиите, закон за импичмент, реформа на изборните закони и обезбедување ефикасно судење со порота. Тој ветил дека ќе ја доведе платата за воениот персонал „на ниво на стандардите на [[НАТО]]“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.tyzhden.ua/publication/227444|title=Convenient topics for candidates: how they understand the reforms|last=Chabarai|first=Hanna|date=6 March 2019|work=[[The Ukrainian Week]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330221335/https://m.tyzhden.ua/publication/227444|archive-date=30 March 2019}}</ref> Иако Зеленски претходно изјавил дека претпочита избори со [[отворени листи]] (како во неговиот инаугуративен говор), <ref name="inaugurationspeech"/> откако ги распишал предвремените [[Парламентарни избори во Украина (2019)|парламентарни избори]] во Украина во 2019 година, неговиот предлог-закон „''За измени и дополнувања на некои закони на Украина во врска со промената на изборниот систем за избор на народни пратеници''“ предложил изборите да се одржат со затворени листи бидејќи 60-дневниот рок до предвремените избори „''не остава никакви шанси за воведување на овој систем''“. Сепак, овој закон бил отфрлен од парламентот. === Социјални прашања === [[Податотека:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_meeting_the_President_of_Ukraine,_Mr._Volodymyr_Zelenskyy,_in_Glasgow,_Scotland_on_November_02,_2021_(2).jpg|мини|Зеленски и индискиот премиер [[Нарендра Моди]] на климатскиот самит COP26 во Глазгов, ноември 2021 година]] Зеленски се спротивставил на таргетирањето на рускиот јазик во Украина и забраната за уметниците поради нивните политички мислења (како оние што Владата ги смета за антиукраински). <ref name="sevas.com358742"/> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-33839418|title=Ukraine blacklists Russian artists for rebel support|date=8 August 2015|work=BBC News|access-date=31 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401045141/https://www.bbc.com/news/world-europe-33839418|archive-date=1 April 2019}}</ref> Во април 2019 година, тој изјавил дека не е против квотата за [[украински јазик]] (на радио и телевизија ), иако забележал дека таа може да се измени. <ref name="/7212672/ Zelensky">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/18/7212672/|title=Zelensky admitted that he would not be able to shake Poroshenko's hand|last=Roschenko|first=Olena|date=18 April 2019|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418203418/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/18/7212672/|archive-date=18 April 2019}}</ref> Тој исто изјавил дека руските уметници „''кои се претвориле во (антиукраински) политичари''“ треба да останат забранети за влез во Украина. Како одговор на петицијата со која се бараат еднакви права за истополовите парови, Зеленски потврдил дека демократиите се мерат според тоа како тие обезбедуваат еднакви права за сите граѓани, дека „''сите луѓе се слободни и еднакви во своето достоинство и права''“, <ref name="LGBTNYT">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/08/02/world/europe/zelensky-same-sex-marriage.html|title=Zelensky says Ukraine's government may allow civil partnerships for same-sex couples|last=Levenson|first=Michael|date=2 August 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=31 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810202934/https://www.nytimes.com/2022/08/02/world/europe/zelensky-same-sex-marriage.html|archive-date=10 August 2022}}</ref> и дека семејството „''се состои од лица кои живеат заедно, се поврзани со заеднички живот, имаат меѓусебни права и обврски''“; <ref name="lgbtcnn">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2022/08/03/europe/ukraine-zelensky-same-sex-partnerships-intl/index.html|title=Zelensky opens door to same-sex civil partnerships in Ukraine|last=Picheta|first=Rob|date=3 August 2022|work=CNN|access-date=2 November 2024|last2=Cotovio|first2=Vasco|language=en|last3=Voitovych|first3=Olga}}</ref> тој побарал од [[Премиер на Украина|премиерот на Украина]] да ги разгледа граѓанските партнерства за истополовите парови и го нарекол ова „''дел од работата за воспоставување и обезбедување човекови права и слободи''“. Сепак, тој изјавил дека [[Истополов брак|истополовите бракови]] не можат да се воведат за време на војна бидејќи тоа би барало измена на Уставот на Украина, кој го дефинира бракот како „''заснован на слободна согласност на жена и маж''“, а Уставот не може да се менува за време на воена состојба. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/04/ukraine-zelensky-gay-marriage/|title=Zelensky floats civil unions amid gay marriage push in Ukraine|last=Pietsch|first=Bryan|date=4 August 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=31 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220824025149/https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/04/ukraine-zelensky-gay-marriage/|archive-date=24 August 2022}}</ref> <ref name="blade">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonblade.com/2022/08/02/ukraine-president-backs-civil-partnerships-for-same-sex-couples/|title=Ukraine president backs civil partnerships for same-sex couples|last=Lavers|first=Michael K.|date=2 August 2022|work=[[Washington Blade]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220804201349/https://www.washingtonblade.com/2022/08/02/ukraine-president-backs-civil-partnerships-for-same-sex-couples/|archive-date=4 August 2022}}</ref> Организациите за граѓански права како што е „Киев Прајд“ ја пофалиле изјавата, иако пратеничката на „Голос“, Ина Совсун, го критикувала недостатокот на детали за законските предлози за граѓански партнерства. На 2 декември 2022 година, Зеленски изјавил дека неговата администрација ќе поднесе закон во Врховната рада со кој ќе се забрани дејствување во Украина на „''религиозни организации поврзани со центри на влијание во Руската Федерација''“, осврнувајќи се на [[Украинска Православна Црква - Московски Патријархат|Украинската православна црква (Московска патријаршија)]] (УПЦ-МП). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/12/02/world/europe/zelensky-ukraine-orthodox-church.html|title=Zelensky Proposes Barring Orthodox Church That Answers to Moscow|last=Santora|first=Marc|date=3 December 2022|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125185106/https://www.nytimes.com/2022/12/02/world/europe/zelensky-ukraine-orthodox-church.html|archive-date=25 January 2024|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Законот бил усвоен од парламентот и потпишан од Зеленски во август 2024 година, <ref name="uocmp">{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/zelensky-signs-law-potentially-banning-moscow-linked-church/|title=Zelensky signs law potentially banning Moscow-linked church|last=Ostiller|first=Nate|date=24 August 2024|work=The Kyiv Independent|access-date=2 November 2024|last2=Fornusek|first2=Martin|language=en|last3=The Kyiv Independent news desk}}</ref> откако опозициските партии протестирале против одложувањето на законот. <ref name="uocmpdelay">{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/lawmakers-block-parliament-as-considering-of-draft-law-on-russian-related-churches-postponed/|title=Bill on banning Russian-linked churches postponed, MPs block parliament in protest|last=Hodunova|first=Kateryna|date=23 July 2024|work=The Kyiv Independent|access-date=2 November 2024|last2=The Kyiv Independent news desk|language=en}}</ref> Законот ја третира секоја парохија поединечно и ѝ дава девет месеци да ги прекине врските со УПЦ-МП, по што посебна комисија ќе ги провери поединечните парохии и ќе поднесе тужби против оние што не се придржуваат кон прописите; потоа судот може да одлучи за забрана во секој случај. <ref name="uocmpexplain">{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/ukraines-bill-on-religious-organizations/|title=Cutting ties with Moscow{{snd}}What does Ukraine's church bill really mean|last=Fornusek|first=Martin|date=22 August 2024|work=The Kyiv Independent|access-date=2 November 2024|language=en}}</ref> == Личен живот == [[Податотека:Volodymyr_Zelenskyy_voted_in_parliamentary_elections_(2019-07-21)_05.jpg|мини|Зеленски со сопругата [[Олена Зеленска]] гласаат на парламентарните избори во 2019 година]] Во септември 2003 година, Зеленски се оженил со [[Олена Зеленска|Олена Кијашко]], со која одел на училиште и на универзитет. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.com/article/olena-zelenska-ukraines-shy-first-lady-steps-up-b7qvgpk0f|title=Olena Zelenska, Ukraine's shy first lady, steps up|last=Rose|first=Hilary|date=15 March 2022|work=[[The Times]]|access-date=19 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080847/https://www.thetimes.co.uk/article/olena-zelenska-ukraines-shy-first-lady-steps-up-b7qvgpk0f|archive-date=24 May 2022}}</ref> <ref name="TheEconomist">{{Наведен нестручен часопис|access-date=20 June 2022}}</ref> Кијашко работела како сценарист во „Квартал 95“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/18/olena-zelenska-ukraine-first-lady-rare-interview-family-under-threat|title=Ukraine's first lady Olena Zelenska on being Russia's target No 2: 'When you see their crimes, maybe they really are capable of anything'|last=Walker|first=Shaun|date=18 June 2022|work=[[The Guardian]]|access-date=23 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628220642/https://www.theguardian.com/world/2022/jun/18/olena-zelenska-ukraine-first-lady-rare-interview-family-under-threat|archive-date=28 June 2022}}</ref> Првото дете на двојката, ќерката Олександра, е родено во јули 2004 година. Нивниот син, Кирило, е роден во јануари 2013 година. Во филмот на Зеленски од 2014 година ''„8 нови состаноци“'', нивната ќерка ја игра Саша, ќерката на главниот лик. Во 2016 година, таа учествувала во шоуто ''„Насмејте го комичарот: Деца“'' и освоила 50.000 гривни. <ref name="LIGAZelenskybio"/> Семејството живее во Киев. Имотот на Зеленски вредел околу 37 милиони гривни (околу 1,5 милиони американски долари) во 2018 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/05/21/7215629/|title=Рух Чесно: У 2018 році Зеленський збільшив свої статки на 6 млн грн|work=Українська правда|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521063001/https://www.pravda.com.ua/news/2019/05/21/7215629/|archive-date=21 May 2019|accessdate=22 May 2019}}</ref> Мајчин јазик на Зеленски е рускиот, а тој течно зборува и украински и англиски јазик. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/press-review/29847667.html|last=Savchuk|first=Tetiana|date=28 March 2019|work=Радіо Свобода|access-date=19 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414034240/https://www.radiosvoboda.org/a/press-review/29847667.html|archive-date=14 April 2019|publisher=Radio Svoboda/Radio Liberty|language=uk|script-title=uk:Західна преса: про Тимошенко, Порошенка і Зеленського|quote=російськомовний Зеленський}}</ref> Откако станал претседател, тој ангажирал наставник по украински јазик и го подобрил своето познавање на јазикот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kyivpost.com/post/7264|title=Zelensky wants to know and speak Ukrainian better|date=7 November 2019|work=[[Kyiv Post]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315182414/https://www.kyivpost.com/post/7264|archive-date=15 March 2024|accessdate=15 March 2024}}</ref> == Достигнувања, награди и признанија == === Награди на Телетриумф === Наградите „Телетриумф“ се национални телевизиски награди на Украина. Зеленски ја освоил оваа награда повеќе од 30 пати, во повеќе категории, во повеќе години. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.president.gov.ua/en/president/biografiya|title=Biography VOLODYMYR ZELENSKYY President of Ukraine|work=president.gov.ua|accessdate=17 May 2025}}</ref> Сепак, „Телетриумф 2018“ останува најновата година на доделување на наградите; наградите биле откажани во 2019 година поради напори за реорганизација, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mbr.com.ua/uk/news/mediananny/663-glavnyi-konflikt-segodnya-v-tom-chto-delat-hochetsya-bolshe|title=«Головний конфлікт сьогодні в тому, що робити хочеться більше і краще, а грошей стало менше». Алла Липовецька та Марина Квасова - про реалії виробництва контенту, нові проекти і «Телетріумф»|work=Media Business Reports|language=uk|accessdate=20 May 2025|archive-date=2025-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250522223442/https://mbr.com.ua/uk/news/mediananny/663-glavnyi-konflikt-segodnya-v-tom-chto-delat-hochetsya-bolshe|url-status=dead}}</ref> и повторно следната година поради [[КОВИД-19]]. Во 2021 година, Зеленски БИЛ член на „Експертскиот совет“ на Украинската телевизиска академија, за да ги надгледува напорите за реструктуирање на наградите и дискусиите за нов процес на номинирање. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://utva.tv/|title=Українська Телевізійна Академія!|date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506153301/https://utva.tv/|archive-date=6 May 2021|accessdate=18 May 2025}}</ref> Додека телевизиската академија ги финализирала своите номинации за награди за 2022 година, Русија ја нападнала Украина, а голем дел од класата на познати личности од Украина се пријавила во војска. Наградите не се сметаат за трајно откажани, туку за неопределено суспендирани. {| class="wikitable" !Година ! Номиниран ! Категорија ! Резултат ! Реф. |- | rowspan="3" | 2016 | [[Слуга на народот (телевизиска серија)|Слуга на народот]], ([[Квартал 95 Студио]]) | Најдобра долгометражна серија | Победник | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.axios.com/2022/03/16/zelensky-comedy-servant-of-the-people-netflix|title=Zelensky comedy 'Servant of the People' will be available on Netflix|last=Garfinkel|first=Noah|date=16 March 2022|work=Axios|language=en|accessdate=17 May 2025}}</ref> |- | Продуцентскиот тим за ''„Слуга на народот“'' | Најдобар продуцент на ТВ серија/филм | Победник | <ref name=":10">{{Наведена мрежна страница|url=https://detector.media/production/article/121281/2016-12-08-peremozhtsi-teletriumfu-povnyy-spysok/|title=Переможці «Телетріумфу» (повний список)|date=8 December 2016|work=detector.media|language=uk|accessdate=20 May 2025}}</ref> |- | Тим за сценарио за ''„Вечерен квартал“'' | Најдобар сценарист на ТВ серија | Победник | <ref name=":10" /> |- | 2015 | Володимир Зеленски за ''„Вечерен квартал“'' | Најдобар водител на забавна програма | Победник | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://teletriumf.ua/news/peremozhtsiv-premiyi-teletriumf-2014-2015-ogolosheno/|title=Переможців премії "Телетріумф 2014 – 2015" оголошено!: Премія|date=4 April 2016|work=Премія «Телетріумф»|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404075344/http://teletriumf.ua/news/peremozhtsiv-premiyi-teletriumf-2014-2015-ogolosheno/|archive-date=4 April 2016|accessdate=20 May 2025}}</ref> |- | rowspan="3" | 2013 | Володимир Зеленски за ''Вечерен квартал'' | Најдобар водител на забавна програма | Победник | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tsn.ua/glamur/volodimir-zelenskiy-stav-volodarem-teletriumfu-2013-334271.html|title=Володимир Зеленський став володарем нагороди "Телетріумф-2013" - Гламур - TCH.ua|date=4 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504231514/https://tsn.ua/glamur/volodimir-zelenskiy-stav-volodarem-teletriumfu-2013-334271.html|archive-date=4 May 2021|accessdate=17 May 2025}}</ref> |- | Продукциска група на ''Сказочна Рус'' | Најдобар продуцент (продукциска група) на телевизиска програма | Победник | rowspan="2" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://detector.media/community/article/90378/2014-02-13-ogolosheno-laureativ-premii-teletriumf-2013/|title=Оголошено лауреатів премії «Телетріумф-2013» - Детектор медіа.|date=4 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504231624/https://detector.media/community/article/90378/2014-02-13-ogolosheno-laureativ-premii-teletriumf-2013/|archive-date=4 May 2021|accessdate=17 May 2025}}</ref> |- | Тимот за сценарија на ''„Вечерен квартал“'' | Најдобар сценарист (група за сценаристи) на телевизиска програма | Победник |- | rowspan="2" | 2011 | Продуцентски тим за ''Matchmakers 4'' | Најдобар продуцент на телевизиска серија | Номиниран | rowspan="2" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://detector.media/withoutsection/article/67336/2011-11-17-peremozhtsi-teletriumfu-2011/|title=Переможці «Телетріумфу - 2011»|date=17 November 2011|work=detector.media|language=uk|accessdate=20 May 2025}}</ref> |- | Тим за сценарио за ''„Ивнинг кварт“'' | Најдобар сценарист на ТВ програма | Номиниран |- | rowspan="2" | 2012 | Володимир Зеленски и Валериј Жидков за ''„Вечерен'' ''квартал“'' | Најдобар водител на забавна програма | Победник | rowspan="2" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://detector.media/withoutsection/article/77124/2012-11-30-peremozhtsi-teletriumfu2012/|title=Переможці «Телетріумфу–2012» - Детектор медіа.|date=4 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504231653/https://detector.media/withoutsection/article/77124/2012-11-30-peremozhtsi-teletriumfu2012/|archive-date=4 May 2021|accessdate=17 May 2025}}</ref> |- | Тимот за сценарија на ''„Вечерен квартал“'' | Најдобар сценарист (група за сценаристи) на телевизиска програма | Победник |- | rowspan="2" | 2010 | Сценаристки тим на ''Свати'' | Најдобар сценарист на телевизиска програма | Победник | rowspan="2" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mediananny.com/novosti/13531|title=Счастливые обладатели премии "Телетриумф - 2010"|date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125104053/https://mediananny.com/novosti/13531|archive-date=25 November 2020|accessdate=17 May 2025}}</ref> |- | Производствена група на ''Свати'' | Најдобар продуцент (продукциска група) на телевизиски филм/серија | Победник |} === Награди и одликувања === Во 2022 година, британскиот весник ''„Фајненшл тајмс“'' <ref name="ft_profile"/> и американското списание ''[[Тајм (списание)|„Тајм“]]'' го избраа Зеленски за личност на годината. *{{flag|Ukraine}}: [[Почесна диплома на Кабинетот на министри на Украина]] (2003) *{{flag|Czech Republic}}: [[File:CZE_Rad_Bileho_Lva_1_tridy_BAR.svg|23px|border]] Голем крст со јака на [[Орден на Белиот Лав]] (2022) *{{flag|Estonia}}: Орден на Талинскиот Грб (2022) *{{flag|European Union}}: [[File:Distinguished Marksmanship Ribbon.svg|23px]] Истакнат член на [[Европски орден за заслуги]] (2026) *{{flag|Finland}}: [[File:FIN Order of the White Rose Grand Cross BAR.svg|23px]] Голем крст на [[Орден на Белата роза на Финска]] со јака (2025) *{{flag|France}}: [[File:Legion Honneur GC ribbon.svg|23px|border]] Голем крст на [[Орден на Легијата на честа]] (2023) *{{flag|Germany}}: **[[Награда „Борис Немцов“]] (2022) **[[Карлова награда]] (2023) *{{flag|Latvia}}: [[File:LAT Order of Viesturs civ BAR.svg|23px|border]] Член од 1-ва класа на [[Орден на Виестурс]] (2022) *{{flag|Lithuania}}: [[File:LTU_Order_of_Vytautas_the_Great_with_the_Golden_Chain_BAR.svg|23px|border]] [[Орден на Витаутас Велики]] со Златен синџир (2022) *{{flag|Poland}}: ** [[Награда „Орел на Јан Карски“]] (2022) ** [[File:POL Order Orła Białego BAR.svg|23px|border]] Витез на [[Орден на Белиот орел]] (2023) *{{flag|Portugal}}: [[File:PRT Order of Liberty - Grand Collar BAR.svg|23px|border]] Голема јака на [[Орден на слободата]] (2023) *{{flag|Slovakia}}: **[[Државна награда „Александар Дубчек“]] (2022) **[[Image:SVK Rad Bieleho Dvojkriza 1 triedy BAR.svg||23px|border]] Член од 1-ва класа на [[Орден на Белиот двоен крст]] (2024) *{{flag|United Kingdom}}: Награда за лидерство „Сер Винстон Черчил“ (2022) *{{flag|United States}}: **[[File:Purple ribbon bar - general use.svg|23px|border]] [[Награда за слобода „Роналд Реган“]] (2022) **[[Награда „Профил на храброст“ на Џон Ф. Кенеди]] (2022) **[[File:USA Philadelphia Liberty Medal ribbon.svg|23px|border]] [[Медал на слободата на Филаделфија]] (2022) **[[Награда „Зрак на надежта“]] (2022) **[[Награда „Златна плоча“]] (2024) **[[File:USA - DOS Distinguished Service Award.png|23px|border]] [[Награда „Четири слободи“]] (2026) ===Видови именувани по Зеленски=== ''[[Ausichicrinites zelenskyyi]]'', изумрен вид на [[пердувеста ѕвезда]] опишан на 20 јули 2022 година од група полски [[палеонтологија|палеонтолози]], е именуван по Зеленски „за неговата храброст и смелост во одбраната на слободна Украина“.<ref>{{Cite journal |last1=Salamon |first1=Mariusz A. |last2=Jain |first2=Sreepat |last3=Brachaniec |first3=Tomasz |last4=Duda |first4=Piotr |last5=Płachno |first5=Bartosz J. |last6=Gorzelak |first6=Przemysław |title=Ausichicrinites zelenskyyi gen. et sp. nov., a first nearly complete feather star (Crinoidea) from the Upper Jurassic of Africa |journal=Royal Society Open Science |year=2022 |volume=9 |issue=7 |article-number=220345|doi=10.1098/rsos.220345 |doi-access=free|pmid=35875469 |pmc=9297031 |bibcode=2022RSOS....920345S | issn = 2054-5703 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Bressan |first=David |title=Fossil Named After Ukraine's President Zelenskyy |url=https://www.forbes.com/sites/davidbressan/2022/07/20/fossil-named-after-ukraines-president-zelenskyy/ |access-date=28 July 2022 |website=Forbes |language=en}}</ref> ===Други медиуми=== Во 2023 година, американскиот [[Кантри-музика|кантри]] пејач [[Бред Пејсли]] објавил песна насловена како „[[Same Here]]“, во која Зеленски се појавува во интерлудиум со изговорени зборови.<ref name="ap">{{cite web | url=https://apnews.com/article/brad-paisley-zelenskyy-ukraine-war-song-same-here-0e2da26dbcd9a20d201f4f953478e6d3 | title=Brad Paisley pens country song featuring Ukraine's Zelenskyy | publisher=[[Associated Press]] | date=24 February 2023 | access-date=29 May 2025 | author=Kristin M. Hall}}</ref> ==Филмографија== === Филмови === [[File:Евгений Кошевой, Владимир Зеленский.jpg|thumb|Зеленски на премиерата на филмот „Јас, Ти, Тој, Таа“ во 2018 година]] {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Година ! scope="col" | Име ! scope="col" | Улога |- | 2004 || ''[[Тројцата мускетари (2004)|Тројцата мускетари]]'' || писател; Д'Артањан |- |2008 |''[[Хортон (филм)|Хортон!]]'' (Украинска синхронизација) |Градоначалник Нед Мекдод |- | 2009 || ''[[Љубов во големиот град (филм од 2009)|Љубов во големиот град]]'' || Игор |- | 2010 || ''[[Љубов во големиот град 2]]'' || Игор |- | 2011 || ''[[Службена романса. Наше време]]'' || Анатолиј Ефремович Новоселцев |- | rowspan="2"| 2012 || ''[[Ржевски против Наполеон]]'' || [[Наполеон]] |- | ''[[8 први состаноци]]'' || Никита Соколов |- | rowspan="2"| 2014 || ''[[Љубов во Вегас]]'' || Игор Зеленски |- | ''[[Падингтон (филм)|Падингтон]]'' (украинска синхронизација) || [[Падингтон Мечето]] (глас) |- | 2015 || ''[[8 нови состаноци]]'' || Никита Андреевич Соколов |- | rowspan="3" |2016 ||''[[8 најдобри состаноци]]'' || Никита Андреевич Соколов |- |''[[Слуга на народот 2]]'' |Vasyl Petrovych Holoborodko |- |''[[Налутените птици (филм од 2016)|Налутените птици]]'' (украинска синхронизација) |Red (глас)<ref name="suspilne_dubs"/> |- |2017 |''[[Падингтон 2|Падингтон 2]]'' (украинска синхронизација) |Мечето (глас)<ref name=":0" /> |- | 2018 || ''[[Јас, Ти, Тој, Таа (филм од 2018) | Јас, Ти, Тој, Таа]]'' || Максим Ткаченко |- | 2023 || ''[[Супермоќ (филм)|Супермоќ]]'' || самиот себеси; кратки интервјуа со [[Шон Пен]] |- | 2024 || ''[[Сврти се во раната]]'' || самиот себеси; документарен филм од [[Абел Ферара]] |} === Телевизиски емисии и појавувања === {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Титула ! Улога ! Белешки |- | 2006 || ''[[Танц со ѕвездите|Танцување со ѕвездите (Украина)]]'' || || како натпреварувач |- | 2008–2012 || ''[[Сватови (филм)|Свати]]'' („Сватови“) || || како продуцент |- |Повеќекратни |''[[Награди Телетриумф]]'' |Добитник на награда, водител |Ја освоил оваа награда повеќе пати пред 2022 година |- | 2015–2019 || ''[[Слуга на народот (ТВ серија 2015)|Слуга на народот]]'' || Васил Петрович Холобородко || |- | 2022 || ''[[64-ти годишни Греми награди]]'' || Гостување || Специјална порака, како претседател на Украина |- | 2023 || [[12-ти НФЛ почести]] || Гостување || Специјална порака, како претседател на Украина<ref name="nfl">{{Цитирајте ја веб-страницата |url=https://www.ukrainianworldcongress.org/nfl-honors-highlights-defenders-of-ukraine/ |title=НФЛ почести, најважни моменти, бранители на Украина |publisher=[[Светски конгрес на Украина]] |date=13 февруари 2023 |access-date=14 февруари 2023 |language=en}}</ref> |} == Публикации== * {{Cite book |last=Zelensky<!-- Don't add the second Y as this is the spelling used in the book --> |first=Volodymyr |date=2022 |title=A Message From Ukraine: Speeches, 2019–2022 |url=https://archive.org/details/dreamoffreedomme0000volo|location=London |publisher=Hutchinson Heinemann |isbn=978-1-52-915354-5 |oclc=1374537388}} A collection of sixteen of Zelenskyy's speeches. == Белешки== {{NoteFoot}} {{Notelist}} {{Clear}} == Наводи == {{наводи}} == Дополнително читање== * {{Cite book |last=Shuster |first=Simon |date=23 January 2024 |title=[[The Showman|The Showman: Inside the Invasion That Shook the World and Made a Leader of Volodymyr Zelensky]] |location=New York |publisher=William Morrow |isbn=978-0-06-330742-1 |oclc=1410393061 |language=English}} * {{cite book |last1=Onuch |first1=Olga |last2=Hale |first2=Henry E. |title=[[The Zelensky Effect|The Zelensky effect]] |date=2022 |publisher=Hurst & Company |location=London |isbn=978-1-78738-863-5}} == Надворешни врски == {{Sister project links|auto=yes}} * {{Official website}} * [http://kvartal95.com/en/actors/vladimir/ Kvartal 95] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331072643/http://kvartal95.com/en/actors/vladimir/|date=31 March 2019}} * {{IMDb name}} * {{C-SPAN}} * {{Twitter|ZelenskyyUa}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Петро Порошенко]]}} {{s-ttl|title=[[Претседател на Украина]]|years=[[Парламентарни избори во Укрина (2019)|2019]]–денес}} {{s-inc}} {{s-end}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Зеленски, Володими }} [[Категорија:Претседатели на Украина]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1978 година]] [[Категорија:Статии со извори на украински (uk)]] [[Категорија:CS1 со писмо на украински (uk)]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Статии со микроформати hAudio]] o6pi4drhv7dw89eqyscjv3a829fwo3p 0 1229520 5583027 5456143 2026-06-26T19:10:40Z P.Nedelkovski 47736 2026 5583027 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Споменик на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|мини|десно|Споменикот на Димитар и Константин Миладинови во Струга]] '''Награда „Браќа Миладиновци“''' – награда за најдобра поетска книга меѓу два фестивала на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]]. Таа е најголемата национална награда за поетско творештво. Наградата „Браќа Миладиновци“ се доделува на меѓународниот поетски митинг „Мостови“ на истекот на реката [[Црн Дрим]] од [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]].<ref name=BM>{{нмс | title=Награда „Браќа Миладиновци“ | url=http://svp.org.mk/%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9C%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B8/?lang=mk | work= | publisher=Струшки вечери на поезијата | date= | accessdate=2019-08-25 | archive-date=2019-10-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191016045258/http://svp.org.mk/%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9C%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B8/?lang=mk | url-status=dead }}</ref> ==Награда== Наградата е именувана во чест на браќата [[Браќа Миладиновци|Димитар, Константин и Наум Миладинови]]<ref name=BM/> Струшките вечери на поезијата издаваат претставителна книга поезија од добитникот на наградата во оригинал и во препев на [[англиски јазик]]. ==Историја== Наградата „Браќа Миладиновци“ била востановена во 1963 година како признание за најдобра поетска книга меѓу два фестивали и нејзин прв добитник бил поетот [[Матеја Матевски]].<ref name=BM/> == Досегашни добитници<ref name=BM/> == {| class="wikitable" |- bgcolor="#cccccc" !Година !colspan=2|Добитник !Книга поезија |- |[[1963]] |[[Податотека:Матеја Матевски.jpg|75п]] |[[Матеја Матевски]] |Рамноденица |- |[[1964]] |[[Податотека:Анте Поповски.tif|75п]] |[[Анте Поповски]] |Непокор |- |[[1967]] |[[Податотека:Влада Урошевиќ2.jpg|75п]] |[[Влада Урошевиќ]] |Летен дожд |- |[[1968]] |[[Податотека:Петре М. Андреевски.jpg|75п]] |[[Петре М. Андреевски]] |[[Дениција]] |- |[[1969]] |[[Податотека:Mile Nedelkovski near Tetovo.JPG|75п]] |[[Миле Неделкоски]] |Еретикон-еротикон |- |[[1970]] | |[[Петар Т. Бошковски]] |Постела од трње |- |[[1971]] |[[Податотека:Петре М. Андреевски.jpg|75п]] |[[Петре М. Андреевски]] |Дални-наковални |- |[[1971]] |[[Податотека:Богомил Ѓузел.jpg|75п]] |[[Богомил Ѓузел]] |Миросници |- |[[1972]] |[[Податотека:Богомил Ѓузел.jpg|75п]] |[[Богомил Ѓузел]] |Бунар во времето |- |[[1973]] |[[Податотека:Влада Урошевиќ2.jpg|75п]] |[[Влада Урошевиќ]] |Ѕвездена терезија |- |[[1974]] |[[Податотека:blaze koneski.jpg|75п]] |[[Блаже Конески]] |Записи |- |[[1975]] |[[Податотека:Гане Тодоровски.jpg|75п]] |[[Гане Тодоровски]] |Снеубавен ден |- |[[1976]] |[[Податотека:Ацо Шопов.tif|75п]] |[[Ацо Шопов]] |Песна за црната жена |- |[[1977]] | |[[Атанас Вангелов]] |Глетки и привиденија |- |[[1978]] | |[[Милован Стефаноски]] |Ѕид пред бескрајот |- |[[1979]] |[[Податотека:S JANEVSKI.tif|75п]] |[[Славко Јаневски]] |Оковано јаболко |- |[[1980]] | |[[Ефтим Клетников]] |Окото на темниот |- |[[1981]] |[[Податотека:Матеја Матевски.jpg|75п]] |[[Матеја Матевски]] |Липа |- |[[1982]] |[[Податотека:mihrendž.jpg|75п]] |[[Михаил Ренџов]] |Нерези |- |[[1983]] | |[[Адем Гајтани]] |Лебедова песна |- |[[1984]] | |[[Тодор Чаловски]] |Јадро |- |[[1985]] | |[[Лилјана Дирјан]] |Жива мера |- |[[1986]] |[[Податотека:Влада Урошевиќ2.jpg|75п]] |[[Влада Урошевиќ]] |Хипнополис |- |[[1987]] | |[[Петко Дабески]] |Четврта координата |- |[[1988]] |[[Податотека:S JANEVSKI.tif|75п]] |[[Славко Јаневски]] |Песји шуми |- |[[1989]] |[[Податотека:Катица Ќулавкова.png|75п]] |[[Катица Ќулавкова]] |Жедби |- |[[1990]] |[[Податотека:Rade Siljan.jpg|75п]] |[[Раде Силјан]] |Заѕидување на сенката |- |[[1991]] | |[[Ристо Василевски]] |Плодоред |- |[[1992]] | |[[Јордан Даниловски]] |Коба |- |[[1993]] |[[Податотека:Brankocvetkoski.jpg|75п]] |[[Бранко Цветкоски]] |Молитвен веј |- |[[1994]] | |[[Петре Бакевски]] |Низ златниот прстен на Сонцето |- |[[1995]] |[[Податотека:Анте Поповски.tif|75п]] |[[Анте Поповски]] |Провиденија |- |[[1996]] |[[Податотека:Дениција и Петре.JPG|75п]] |[[Светлана Христова-Јоциќ]] |С. Бесмртна |- |[[1997]] | |[[Глигор Стојковски]] |Заборавено око на небото |- |[[1998]] | |[[Гордана Михаилова-Бошнакоска]] |Планини од картонски кутии |- |[[1999]] |[[Податотека:Јован Котески.jpg|75п]] |[[Јован Котески]] |Разор |- |[[2000]] | |[[Славе Ѓорѓо Димоски]] |Темно место |- |[[2001]] | |[[Санде Стојчевски]] |Тримка |- |[[2002]] |[[Податотека:Радован Павловски.jpg|75п]] |[[Радован Павловски]] |Штит |- |[[2003]] | |[[Ефтим Клетников]] |Живиот камен |- |[[2004]] | |[[Петко Дабески]] |Сноп параболи |- |[[2005]] | |[[Петар Т. Бошковски]] |Вратика |- |[[2006]] | |[[Братислав Ташковски]] |Големата љубовна песна |- |[[2007]] |[[Податотека:Никола Маџиров.jpg|75п]] |[[Никола Маџиров]] |Преместен камен |- |[[2008]] | |[[Ристо Лазаров]] |Среде |- |[[2009]] | |[[Весна Ацевска]] |Столисник |- |[[2010]] | |[[Владимир Мартиновски]] |Квартети |- |[[2011]] | |[[Веле Смилевски]] |Забранета книга |- |[[2012]] |[[Податотека:Милош Линдро.jpg|75п]] |[[Милош Линдро]] |Основи на небото |- |[[2013]] |[[Податотека:Risto Jachev.jpg|75п]] |[[Ристо Јачев]] |Помнам |- |[[2014]]<ref>[http://w.webohrid.com/2015/08/21/poznata-programata-za-struskite-veceri-na-poezijata-2015/ Програма на СВП 2015]</ref> | |[[Вера Чејковска]] |Моите веди |- |[[2015]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://publicitet.mk/kultura/item/497-godina-bez-leto-od-violeta-tancheva-zlateva-dobitnik-na-nagradata-brakja-miladinovci |title=Година без лето од Виолета Танчева-Златева добитник на наградата „Браќа Миладиновци“ |accessdate=2019-08-26 |archive-date=2021-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727095937/https://publicitet.mk/kultura/item/497-godina-bez-leto-od-violeta-tancheva-zlateva-dobitnik-na-nagradata-brakja-miladinovci |url-status=dead }}</ref> |[[Податотека:Виолета_Танчева-Златева.jpg|75п]] |[[Виолета Танчева-Златева]] |Година без лето |- |[[2016]]<ref>[https://meta.mk/ivan-dheparoski-e-dobitnik-na-nagradata-braka-miladinovtsi/ Иван Џепароски е добитник на наградата „Браќа Миладиновци“]</ref> |[[Податотека:Ivan (Ivica) Djeparoski.jpg|75п]] |[[Иван Џепароски]] |Светлината на Света Гора |- |[[2017]]<ref>[https://www.fakulteti.mk/news/17-08-25/mihail_rendzhov_e_dobitnik_na_nagradata_brakja_miladinovci Михаил Ренџов е добитник на наградата „Браќа Миладиновци“]</ref> |[[Податотека:mihrendž.jpg|75п]] |[[Михаил Ренџов]] |Јас, Елегии |- |[[2018]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.mkd.mk/poezija/nebesna-pantomima-zoran-anchevski |title=Небесна пантомима – Зоран Анчевски |accessdate=2019-08-26 |archive-date=2019-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213062614/https://www.mkd.mk/poezija/nebesna-pantomima-zoran-anchevski |url-status=dead }}</ref> |[[Податотека:Зоран_Анчевски.jpg|75п]] |[[Зоран Анчевски]] |Небесна пантомима |- |[[2019]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/kultura/jovitsa-ivanovski-za-stihozbirkata-chovek-ja-dobi-braka-miladinovtsi-na-svp/|title=ЈОВИЦА ИВАНОВСКИ ЗА СТИХОЗБИРКАТА „ЧОВЕК“ ЈА ДОБИ „БРАЌА МИЛАДИНОВЦИ“ НА СВП|date=2019-08-24|work=Сакам Да Кажам|language=mk-MK|accessdate=2025-09-16}}</ref> |[[Податотека:JovicaIvanovski.jpg|75п]] |[[Јовица Ивановски]] |[[Човек (поетска збирка)|Човек]] |- |[[2020]]<ref>{{нмс| title=СВП 2020: Со „Двоумење“ Ива стана најмладата добитничка на „Браќа Миладиновци“ | url=https://www.slobodenpecat.mk/svp-2020-so-dvoumene-iva-stana-najmladata-dobitnichka-na-braka-miladinovczi/ | work= | publisher=Слободен печат | date=7.09.2020 | accessdate=9 септември 2020}}</ref> | |[[Ива Дамјановски]] |Двоумење |- |[[2021]]<ref>{{нмс| title=ЛИДИЈА ДИМОВСКА ЈА ДОБИ НАГРАДАТА „БРАЌА МИЛАДИНОВЦИ“ НА СВП ЗА НАЈДОБРА ПОЕТСКА ЗБИРКА | url=https://sdk.mk/index.php/kultura/lidija-dimovska-ja-dobi-nagradata-braka-miladinovtsi-na-svp-za-najdobra-poetska-zbirka/ | work= | publisher=СДК | date=12.08.2021 | accessdate=11 февруари 2022}}</ref> |[[Податотека:Lidija Dimkovska.jpg|75п]] |[[Лидија Димковска]] |Гранична состојба |- |[[2022]]<ref>{{нмс| title=Добитник на наградата „Браќа Миладиновци“ на СВП 2022 е Зоран Анчевски за збирката „Збунети компаси“ | url=https://www.slobodenpecat.mk/dobitnik-na-nagradata-brakja-miladinovci-na-svp-2022-e-zoran-anchevski-za-zbirkata-zbuneti-kompasi/ | work= | publisher=Слободен печат| date= | accessdate=23 март 2023}}</ref> |[[Податотека:Зоран_Анчевски.jpg|75п]] |[[Зоран Анчевски]] |Збунети компаси |- |[[2023]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kultura.gov.mk/%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BD%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0/|title=Димитар Башевски добитник на наградата „Браќа Миладиновци“ на Струшките вечери на поезијата за 2023 година за поетската збирка „Дни, години“|publisher=[[Министерство за култура на Македонија]]|accessdate=2023-08-13|archive-date=2023-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923114854/https://kultura.gov.mk/%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BD%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0/|url-status=dead}}</ref> | |[[Димитар Башевски]] |Дни, години |- |[[2024]]<ref>{{нмс| title=АКАДЕМИК ЌУЛАВКОВА ЈА ДОБИ НАГРАДАТА „БРАЌА МИЛАДИНОВЦИ“ ЗА НАЈДОБРА ПОЕЗИЈА МЕЃУ ДВЕ ИЗДАНИЈА НА СТРУШКИТЕ ВЕЧЕРИ | url=https://sdk.mk/index.php/kultura/akademik-kulavkova-ja-dobi-nagradata-braka-miladinovtsi-za-najdobra-poezija-megu-dve-izdanija-na-strushkite-vecheri/| work= | publisher=СДК| date= | accessdate=1 август 2024}}</ref> |[[Податотека:Катица Ќулавкова.png|75п]] |[[Катица Ќулавкова]] |Небото ми е дома |- |[[2025]]<ref>{{нмс| title=ЈУЛИЈАНА ВЕЛИЧКОВСКА ЈА ДОБИ НАГРАДАТА „БРАЌА МИЛАДИНОВЦИ“ ЗА НАЈДОБРА ПОЕТСКА КНИГА МЕЃУ ДВЕ ИЗДАНИЈА НА СТРУШКИТЕ ВЕЧЕРИ НА ПОЕЗИЈАТА | url=https://sdk.mk/index.php/kultura/julijana-velichkovska-ja-dobi-nagradata-braka-miladinovtsi-za-najdobra-poetska-kniga-megu-dve-izdanija-na-strushkite-vecheri-na-poezijata/| work= | publisher=СДК| date=23.8.2025 | accessdate=23 август 2025}}</ref> |[[Податотека:Јулијана Величковска (2023).jpg|75п]] |[[Јулијана Величковска]] |Рајсфершлус |- |[[2026]]<ref>{{нмс| title=Николина Андова Шопова е добитничка на наградата „Браќа Миладиновци“ на Струшките вечери на поезијата | url=https://trn.mk/nikolina-andova-shopova-e-dobitnichka-na-nagradata-brakja-miladinovczi-objavi-zhirito-na-strushkite-vecheri-na-poezijata/| work= | publisher=ТРН| date=26.06.2026 | accessdate=26 јуни 2026}}</ref> |[[Податотека:Николина_Андова_Шопова_(02).jpg|75п]] |[[Николина Андова|Николина Андова Шопова]] |Во куќата |- |} ==Поврзано== [[Струшки вечери на поезијата]] ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Македонски литературни награди]] [[Категорија:Македонски награди]] mdiz15p86vzxbej3xak9tuueqq6lq0t 0 1233845 5582913 5254742 2026-06-26T14:50:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582913 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Milan Borjan 2018 crop.jpg|десно|thumb|250px|CSKA-CZ (4).jpg]] '''Бранко Јовичиќ''' (Рашка, [[18 март]] [[1993|1993 година]]) — [[Србија|српски]] [[фудбал]]ер. Тој игра во [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]] и во моментов игра за [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена звезда]]. == Клупска кариера == Јовичиќ дојде во ФК Бане од Рашка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arhiva.vesti-online.com/Sport/Fudbal/717790/Branko-Jovicic-Pred-delijama-200-na-sat|title=Бранко Јовичић: Пред "делијама" 200 на сат!|date=18 ноември 2018|publisher=vesti-online.com|accessdate=24 јули 2019|archive-date=2019-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724012320/https://arhiva.vesti-online.com/Sport/Fudbal/717790/Branko-Jovicic-Pred-delijama-200-na-sat|url-status=dead}}</ref> Подоцна се префрлил во Борац од [[Чачак]] за кој играл како млад фудбалер и подоцна дебитирал во сениорската конкуренција. Пред почетокот на сезоната 2013/14 тој бил назначен за капитен на Борча, и со тоа станал најмладиот капитен во историјата на клубот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boracfk.com/?q=node%2F824|title=Добро знамо шта нам је чинити|date=15 август 2013|publisher=boracfk.com|accessdate=24 јули 2019|archive-date=2017-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731041029/http://www.boracfk.com/?q=node%2F824|url-status=bot: unknown}}</ref> Во две сезони во првиот тим Борча одигра 47 натпреварил во Првата лига на Србија,<ref name="soccerway">{{Наведени вести|url=https://int.soccerway.com/players/branko-jovii/228440/|title=Бранко Јовичић|access-date=24 јули 2019|publisher=soccerway.com|language=en}}</ref> а во сезоната 2013/14 освоил пласман со клубот во [[Српска Суперлига|српската Супер лига]]. Откако ја поминал пробата, Јовичиќ во август 2014 година, се префрли во рускиот фудбалски клуб Амкар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:504262-Kapiten-Borca-potpisuje-za-ruski-Amkar|title=Капитен Борца потписује за руски Амкар|date=6 август 2014|publisher=novosti.rs|accessdate=24 јули 2019}}</ref> Тој потпишал едногодишен договор со клубот Перм со опција за продолжување за уште две години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fudbal.hotsport.rs/2015/04/29/branko-jovicic-za-hotsport-imam-ugovor-sa-amkarom-za-narednu-sezonu-cemo-videti/|title=БРАНКО ЈОВИЧИЋ ЗА ХОТСПОРТ: Имам уговор са Амкаром, за наредну сезону ћемо видети|date=29 април 2015|publisher=hotsport.rs|accessdate=24 јули 2019|archive-date=2019-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530230028/http://fudbal.hotsport.rs/2015/04/29/branko-jovicic-za-hotsport-imam-ugovor-sa-amkarom-za-narednu-sezonu-cemo-videti/|url-status=dead}}</ref> Во својата дебитанска сезона, тој одиграл 21 шампионски натпревар за Амкар и постигнал три гола, по што потпишал нов договор со клубот во јули 2015 година за дополнителни три години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mozzartsport.com/fudbal/vesti/nista-od-partizana-branko-jovicic-potpisao-za-amkar/110069|title=Ништа од Партизана: Бранко Јовичић потписао за Амкар|date=8 јули 2016|publisher=mozzartsport.com|accessdate=24 јули 2019}}</ref> Тој одиграл 58 натпревари во Премиер лигата во три сезони со Амкара.<ref name="soccerway"/> Во јули 2017 година, тој потпишал тригодишен договор со [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена звезда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/384551/%D0%A4%D1%83%D0%B4%D0%B1%D0%B0%D0%BB/%D0%98-%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%88%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%9B-%D1%83-%D0%97%D0%B2%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B8|title=И Бранко Јовичић у Звезди|date=8 јули 2017|publisher=politika.rs|accessdate=24 јули 2019}}</ref> Дебитански натпревар во црвено-белиот дрес го изиграл во првиот натпревар од второто коло од квалификациите за Лига Европа, во ждрепката со Иртиш од Павлодар во [[Казахстан]]. Ѕвезда славела на вториот натпревар [[Стадион Рајко Митиќ|на стадионот Рајко Митиќ]] со 2:0, а Јовичиќ бил сметано од многумина за најдобар играч на натпреварот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportske.net/vest/domaci-fudbal/ocene-nemamo-dilemu-jovicic-je-igrac-meca-308014.html|title=Оцене - Немамо дилему, Јовичић је играч меча|date=20 јули 2017|publisher=sportske.net|accessdate=24 јули 2019}}</ref> На шампионскиот натпревар против Кукарички, одигран на 6 август 2017 година, Јовичиќ ја скрши својата метатарзална коска по двобојот со Никола Дринчиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crvenazvezdafk.com/scc/vest/6144/Jovicic-deset-nedelja-van-terena|title=Јовичић десет недеља ван терена|date=7 август 2017|publisher=crvenazvezdafk.com|accessdate=24 јули 2019}}</ref> Потоа тој замина на пауза неколку месеци, а по враќањето на теренот на 29 ноември 2017 година, тој постигнал победа на пенали над Радник од Сурдулица ( 5:0 ).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mozzartsport.com/vesti/zvezdina-rutina-pesicev-rafal-i-joviciceve-ovacije-video/186407|title=Звездина рутина, Пешићев рафал и овације за Јовичића (ВИДЕО)|date=29 ноември 2017|publisher=mozzartsport.com|accessdate=24 јули 2019}}</ref> == Репрезентација == Во септември 2018 година, Јовичиќ ја добил поканата на [[Фудбалска репрезентација на Србија|сениорската репрезентација]] за првпат во [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]]. Селекторот [[Младен Крстајиќ]] му врачи повик за двобои против [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора|Црна Гора]] и Романија во [[УЕФА Лига на нации|Лигата на нации]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.blic.rs/fudbal/domaci-fudbal/presrecan-zbog-poziva-u-reprezentaciju-jovicic-kao-mali-sam-sanjao-da-obucem-dres/t42m7sf|title=Пресрећан због позива у репрезентацију: Јовичић: Као мали сам сањао да обучем дрес Србије|date=28 септември 2018|publisher=sport.blic.rs|accessdate=24 јули 2019}}</ref> Деби во својата репрезентација имал на 11 октомври 2018 година со победа над Црна Гора во Подгорица, кога влезе во игра во второто полувреме.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fudbal.hotsport.rs/2018/10/15/branko-jovicic-za-hs-pobeda-na-debiju-u-podgorici-mi-mnogo-znaci-ali-ostaje-zal-za-bukurestom/|title=БРАНКО ЈОВИЧИЋ ЗА ХС: Победа на дебију у Подгорици ми много значи, али остаје жал за Букурештом!|date=15 октомври 2018|publisher=hotsport.rs|accessdate=24 јули 2019|archive-date=2019-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724012315/http://fudbal.hotsport.rs/2018/10/15/branko-jovicic-za-hs-pobeda-na-debiju-u-podgorici-mi-mnogo-znaci-ali-ostaje-zal-za-bukurestom/|url-status=dead}}</ref> == Трофеи == === Црвена ѕвезда === * [[Српска Суперлига|Српска Супер лига]] (2) : 2017/18, 2018/19 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Soccerway|branko-jovii/228440}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Амкар Перм]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Црвена Ѕвезда]] [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1993 година]] qglha2dmgqanldolgn8g78gpqji78g2 0 1239085 5582957 5432607 2026-06-26T16:39:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582957 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за претседател|големина=250п|роден_дата=1974|office2=[[Шеф на национална безбедност]]|фусноти=|умрел_место=|умрел_дата=|сопружник=|слика=Boubou Cissé, first minister of Mali, june 2019.jpg|следбеник=|роден_место=[[Бамако]], [[Мали]]|религија=[[ислам]]|звање=[[XVII Премиер на Мали]]|ред=[[Список на премиери на Мали|Премиер на Мали]]|професија=професор|претходник=[[Сумеил Бубеј Маига]]|претседател=[[Ибрахим Бубакар Киита]]|партија=[[Независен политичар|Независен]]|опис=|мандат_крај=|мандат_поч=[[22 април]] [[2019]]|име=[[Податотека:Flag of Mali.svg|40px]] Бубу Сисе [[Податотека:Coat of arms of Mali.svg|40px]]|alma_mater=[[Универзитет во Аверген]]<br />[[[Универзитетот во Оверњ]]<br />[[Универзитетот Екс марсеј]]}} '''Бубу Сисе''' ({{langx|fr|Boubou Cissé}} р. 1974 година) — [[мали]]ски политичар и [[Список на премиери на Мали|премиер на Мали]] (2019−). Тој имал неколку министерски мандати за економија и финансии, рудници, индустрија.<ref>https://www.citynews1130.com/2019/04/22/economist-named-as-malis-prime-minister-amid-violence/</ref><ref>https://www.jeuneafrique.com/766492/politique/mali-boubou-cisse-un-economiste-a-la-primature-en-pleine-crise-securitaire/</ref> == Рани години == Бубу Сисе магистрирал на [[Универзитет Оверњ|Универзитетот Оверњ]], и докторат по економија на Универзитетот Екс Марсеј. == Кариера == Сисе ја започнал својата кариера како економист во [[Светска банка|Светската банка]] во [[Вашингтон]], [[Округ Колумбија]], [[САД|Соединетите Држави]] во 2005 година. Во 2008 година, тој бил назначен за главен економист и директор на проектот во својата единица за човечки развој. Подоцна работел во [[Нигерија]] и [[Нигер]] како постојан претставник на Светската банка. Сисе бил назначен за премиер на Мали во 2019 година по оставката на [[Сумеил Бубеј Маига]] и неговата влада. Тој бил министер за индустрија и рудници во 2013 година, министер за рудници во април 2014 година и министер за економија и финансии во 2016 година<ref name="ciamaligovernment">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/ML.html|title=Chiefs of State and Cabinet Members of Foreign Governments: Mali|date=6 септември 2016|accessdate=21 март 2020|website=Central Intelligence Agency|archive-date=2020-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200826193236/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/ML.html|url-status=dead}}</ref>. Бубу Сисе учел во основното училиште Мамаду Конате во Бамако, а потоа и во Основното училиште Н'Томикоробугу. По основното училиште студирал во [[Германија|Сојузна Република Германија]], а потоа и во [[Обединетите Арапски Емирати]]. Тој ги продолжил студиите на универзитет во [[Франција]], во Клермон Феран, комбинирајќи го Центарот за истражување и истражување на меѓународен развој (ЦЕИВОМ, Универзитет во Аверген). Тој доби магистерски студии по економија, а потоа и UPBN диплома за развој на економијата. Во 2004 година, тој го добил својот докторат за економија од Универзитетот Екс Марсеј<ref name="Weforum">{{lien web|url=https://www.weforum.org/people/boubou-cisse/|date=|language=англиски|title=Boubou Cissé|publisher=Weforum|accessdate=21 март 2020}}.</ref>. Тој ја започнал својата професионална кариера како економист на Светската банка во 2005 година. Во 2008 година, тој бил назначен за виш економист и директор на проектите во Секторот за човечки развој. Потоа работел во Нигерија и Нигер како постојан претставник на Светската банка. Бубу Сисе бил назначен за министер за индустрија и рудници во Мали во 2013 година и за министер за рудници во април 2014 година. Тој бил министер за економија и финансии од јануари 2016 година до 22 април 2019 година, датум на неговото назначување за премиер на Мали<ref>[http://russian.news.cn/2019-04/23/c_137999355.htm Президент Мали назначил нового главу правительства 22.05.2019]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://regnum.ru/news/2618689.html |title=Новый премьер-министр Мали не является членом ни одной политической партии 22.05.2019 |accessdate=2020-03-21 |archive-date=2019-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190531100538/https://regnum.ru/news/2618689.html |url-status=dead }}</ref>. == Награди == * [[Податотека:Mali Ordre national du Mali Commandeur ribbon.svg|50x50пкс]] [[Национален медал на Мали]]<ref>{{Наведена мрежна страница|newspaper=L'Indicateur du Renouveau|title=Distinction honorifique : Boubou Cissé Commandeur de l’Ordre National du Mali|publisher=maliweb.net|date=28 јануари 2020|url=https://www.maliweb.net/distinction-prix-dexcellence/distinction-honorifique-boubou-cisse-commandeur-de-lordre-national-du-mali-2857061.html|accessdate=21 март 2020}}</ref> (2020) == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Премиер на Мали]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1974 година]] lu5ih3mf3tupnqj6cswztizv2bh02g4 0 1248070 5583089 5434647 2026-06-26T21:20:56Z Gurther 105215 5583089 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = {{aut|Provincia Gallia Aquitania}}<br/> Провинција Аквитанска Галија |conventional_long_name = |common_name = Gallia Aquitania |subdivision = [[Римска провинција|Провинција]] |nation = [[Римската Империја]] |era = [[античка историја|Антика]] |capital = [[Медиоланум Сантонум]] (подоцна пренесена во [[Бурдигала]]) |title_leader = |image_map = Roman Empire - Aquitania (125 AD).svg |image_map_caption = Провинцијата Галија Аквитанија во рамките на Римското Царство, во 125 н.е. |life_span = |year_start = 27 п.н.е. |event_start = Основана по [[Галските војни]] |year_end = 5 век |event_end = освојувања на Визиготите |today = {{flag|France}} |s1 =Aquitania Prima |s2 =Aquitania Secunda |s3 =Novempopulania }} '''Аквитанска Галија''' ({{langx|la|Gallia Aquitania}}) била римска провинција<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.asciatopo.altervista.org/aquitania.html/ |title=Gallia Aquitania |accessdate=2020-08-06 |archive-date=2020-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715080305/http://www.asciatopo.altervista.org/aquitania.html |url-status=dead }}</ref>. Провинцијата е основана во 27 година п.н.е.и постоела до 5 век. Името го добило по келтското племе Аквитании, кое живеело на брегот на [[Атлантикот]] помеѓу [[Пиринеите]] и реката [[Лоара]]. Освоена била во 56 година п.н.е. од [[Публиус Личиниус Красус]] [[легат]] на [[VII легион]]<ref>[http://encyclopedie.arbre-celtique.com/gallia-aquitania-gaule-aquitaine-12189.htm/ Gallia Aquitania (la Gaule aquitaine)]</ref>. Во почетокот, главниот град бил Медиоланум Сантонум денешен [[Сент]], а подоцна и Бурдигала денешниот [[Бордо]]. Аквитанска Галија добила статус на империјална провинција во која биле вклучени областите помеѓу реката [[Лоара]] и [[Пиринеите]]. Според административната реформа на [[Диоклецијан]] (284-305) била поделена на на 3 провинции. За време на распадот на Римското Царство, Аквитанска Галија била доделена од императорот [[Хонориј]] на [[Визиготи]]те и откако добила статус на федерацја, го основала во 418 година првото варварско царство на територијата на [[Западното Римско Царство]], кое подоцна прераснало во [[Царството на Визиготите]] со центар во [[Толедо]]<ref>[http://dictionnaire.sensagent.leparisien.fr/Gallia%20Aquitania/no-no/ Gallia Aquitania var en provins i Romerriket]</ref>. [[File:Sestertius Hadrianus Roma Victory Cornucopia.jpg|thumb|right|[[Сестерциј]] со ликот на [[Адријан]] пронајден во [[Гарона]] близу [[Бордо|Бурдигала]], од 155/56 г..]] ==Наводи== {{наводи}} {{Стар Рим-никулец}} [[Категорија:Историски области]] [[Категорија:Римски провинции]] [[Категорија:Престаноци во 5 век]] 8407s6fn9g8dgzlio45o3i17sv39rsz 0 1253074 5582966 5086128 2026-06-26T17:03:22Z Gurther 105215 5582966 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox artwork | image_file = Vincent van Gogh - Self-portrait with bandaged ear (1889, Courtauld Institute).jpg | caption = | painting_alignment = | title = Автопортрет со преврзано уво | alt = | other_language_1 = | other_title_1 = | other_language_2 = | other_title_2 = | artist = [[Винсент ван Гог]] | year = јануари 1889 | medium = [[масло на платно]] | material = | height_metric = 60 | width_metric = 49 | length_metric = | height_imperial = | width_imperial = | length_imperial = | diameter_metric = | diameter_imperial = | dimensions = | metric_unit = cm<!--don't leave this parameter blank—either don't include it, or include the default cm. Not including it will default it to cm.--> | imperial_unit = in<!--don't leave this parameter blank—either don't include it, or include the default in. Not including it will default it to in.--> | city = [[Лондон]] | museum = [[Галерија Котолд]] | coordinates = <!-- Only use for the exact coordinates of the artwork itself (and only where known) and not for the coordinates of the museum. Leave blank if coordinates are not known. --> | owner = }} '''''Автопортрет со преврзано уво''''' — слика од [[Винсент ван Гог]] насликана во 1889 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.khanacademy.org/humanities/becoming-modern/avant-garde-france/post-impressionism/a/van-gogh-self-portrait-with-bandaged-ear/ |title=Van Gogh, Self-Portrait with Bandaged Ear |accessdate=2020-10-26 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030063839/https://www.khanacademy.org/humanities/becoming-modern/avant-garde-france/post-impressionism/a/van-gogh-self-portrait-with-bandaged-ear/ |url-status=dead }}</ref> ==Опис== Во овој автопортрет, Ван Гог носел сина [[капа]] со црно крзно и зелено [[палто]], со [[завој]] што му го покривал [[уво]]то и се протегал до под [[брада]]та. Тој е во традиционално полупрофилно држење и погледот му бил малку надесно. Зад него бил отворен [[прозорец]], платно на [[штафелај]] и репродукција од јапонска графика. Сликата е изработена во техниката [[импасто]], главно изведена вертикално. Тонот на кожата е направен со нијанси на зелена и жолта боја. Завојот што го покрива увото на Ван Гог на оваа слика е алузија на неговиот конфликт со ссликарот [[Пол Гоген]]. Ван Гог користел огледало за да направи свои автопортрети, па затоа многумина погрешно веруваат дека тој отсекол дел од десното уво наместо левото<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/about/news-and-press/press-image-bank/images-in-the-picture/self-portrait-with-bandaged-ear-1889/ |title=Cookies for the best experience |accessdate=2020-10-26 |archive-date=2020-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101201816/https://www.vangoghmuseum.nl/en/about/news-and-press/press-image-bank/images-in-the-picture/self-portrait-with-bandaged-ear-1889 |url-status=dead }}</ref>. ==Уметничко значење== Како и во другите бројни автопортрети и во овој, Ван Гог, создава длабоко уметничко видување на сопствената психологија, одредена интроспекција и своевиден духовен уметнички дневник<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.vincentvangogh.org/self-portrait-with-bandaged-ear.jsp/ |title=Self Portrait with Bandaged Ear, 1889 by Vincent Van Gogh |accessdate=2020-10-26 |archive-date=2020-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031213231/https://vincentvangogh.org/self-portrait-with-bandaged-ear.jsp |url-status=dead }}</ref>. Сликата е создавана со брзи, снажни потези, со густо нанесена боја. Некои ја сместуваат во [[постимпресионизам|постимпресионистичкиот]] стил, но како и во сите негови дела, тој е автентичен, оригинален, тешко дека може да биде сместен така лесно и компаративно во некаков стил, тој е секогаш оригинален и не припаѓа на ниедна школа, правец, влијание. Неговите пораки се директни, снажни, емотивни и духовно длабоки<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/580145e8.html/ |title=Vincent van Gogh (1853-1890). |accessdate=2020-10-26 |archive-date=2021-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121234158/http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/580145e8.html |url-status=dead }}</ref>. ==Наводи== {{наводи}} {{слика-никулец}} {{Винсент ван Гог}} [[Категорија:Автопортрети од Винсент ван Гог]] [[Категорија:Слики од Винсент ван Гог]] [[Категорија:Дела од 1889 година]] [[Категорија:Слики во галерија Котолд]] jloc8b5hb0bti7d3t8g5llcozneblop 0 1253145 5583299 4936749 2026-06-27T11:58:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583299 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација|image=Emblem of the United Nations.svg|image_size=120px|name=Волонтери на Обединетите нации|map=UN Volunteers logo.svg|map_size=|map_caption=|type=|abbreviation=УНВ|leader_title=Раководител|leader_name=''Извршен координатор на волонтери на Обединетите нации'' <br /> {{flagdeco|France}} Оливер Адам|status=Активност|formation={{start date and age|1970|12|7|df=yes}}|headquarters=[[Бон]], Германија|website=[https://www.unv.org www.unv.org]|parent_organization=[[УНДП]]}} '''Програмата Волонтери на Обединетите нации''' ('''УНВ''') — организација на [[Обединети нации|Обединетите нации]] која придонесува за мир и развој преку волонтерството ширум светот. Волонтерството е моќно средство за вклучување на луѓето во справувањето со развојните предизвици и може да го трансформира темпото и природата на развојот. Волонтерството има корист и од општото општество и од поединечниот волонтер преку зајакнување на довербата, солидарноста и реципроцитетот меѓу граѓаните и преку наменско создавање можности за учество. УНВ придонесува за мир и развој преку двоен мандат: мобилизирање на волонтери на ООН за Обединетите нации и застапување за признавање на [[Волонтерство|волонтерите]] како начин да се постигнат целите на [[Цели за одржлив развој|одржливиот развој]] (СДГ). УНВ го прифаќа волонтеризмот како универзален и инклузивен и го препознава волонтерството во неговата разновидност, како и вредностите што го одржуваат: слободна волја, посветеност, ангажман и солидарност . Во 2019 година, УНВ распоредил над 8.000 волонтери на ООН на над 40 партнери на ООН во сите региони на светот. Со седиште во Бон, Германија, УНВ е активна во околу 130 земји секоја година. УНВ, со шест регионални канцеларии и теренски единици во многу земји, е администриран од [[УНДП|Програмата за развој]] на [[УНДП|Обединетите нации]] (УНДП) и поднесува извештаи до Извршниот одбор на УНДП. == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.unv.org}} * [http://www.onlinevolunteering.org Услуга за волонтирање преку Интернет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081028092911/http://www.onlinevolunteering.org/ |date=2008-10-28 }} * [http://www.volunteeractioncounts.org/fr/ Волонтерската акција брои] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200124203637/http://www.volunteeractioncounts.org/fr |date=2020-01-24 }} * [http://www.worldvolunteerweb.org Светска волонтерска мрежа] [[Категорија:Група за развој на Обединетите нации]] [[Категорија:Организации на Обединетите нации во Европа]] i3f1k1ki59zbzquakmn098nm5vurhp3 0 1254303 5583110 5500533 2026-06-26T22:52:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583110 wikitext text/x-wiki '''VisualAudio''' е проект кој што произведува звук од слика која се наоѓа на запис. Ваквиот проект потекнува од партнерство помеѓу Швајцарската национална архива за звук и Факултетот за инженерство и архитектура во Фрибург. == Вовед == Дисковите биле единственото средство за зачувување на звукот пред воведувањето на магнетните ленти. До појавата на [[Грамофонска плоча|винил]] во 1950-тите, записите биле направени од шелак или восок. Органскиот состав на овие материјали им овозможил да се деградираат со текот на времето, а исто така ги направил склони кон нападите од габи. == Историја == Идејата за ова обновување на звукот на старите плочи преку оптичко скенирање започнала во летото 1999 година во Лугано, меѓу техничкиот менаџер на Швајцарската национална архива за звук (''Fonoteca Nazionale'') Стефано С. Каваliери (творец и носител на интелектуална сопственост, иницијатор на проектот), поранешниот директор на ''М & Ц Менаџмент и комуникации С.А.'' Пјер Хемер (ко-творец на проектот) и директорот на швајцарските национални архиви на звукот Пио Пелизари. == Принцип на обработка == [[Податотека:FNmbc-190611-134738-ms_20.jpg|мини|Обработка на слика]] При нормална репродукција на запис за фонограф, звукот се добива со помош на игла што го следи жлебот. Радијалното поместување на жлебот се забележува преку микроскоп што значи дека звучните информации се видливи.<ref name="fonoteca">https://www.fonoteca.ch/gallery/visualAudio/home_en.htm ''VisualAudio'' By Miriam B.C retrieved March 12 2020</ref> Ако се земе аналогна слика со висока резолуција од секоја страна на записот и информациите во филмот потоа се дигитализираат со помош на кружен отчитувач, разни алгоритми можат да ја обработат сликата со цел да го извлечат и реконструираат звукот. == Предности и недостатоци == Со својата средна фотографска фаза, ова решение решава неколку значајни предизвици пронајдени во системите за архивирање. * Брзина на процесот на архивирање, поради релативно краткото време за фотографирање. * Зачувувањето информации се одвива на аналоген филм, така што не зависи од технологија што би можела брзо да застари, а замрзнувањето и зачувувањето на состојбата на записот во нов формат овозможува враќање на информациите подоцна со употреба на нови технологии. * Периодичното пренесување на нови медиуми за складирање на податоци се избегнува затоа што фотографскиот филм трае неколку стотици години.<ref name="Stotzer">{{Наведено списание|last=Stotzer|first=Sylvain|last2=Johnsen|first2=Ottar|last3=Bapst|first3=Frédéric|last4=Milan|first4=Cédric|last5=Cavaglieri|first5=Stefano|last6=Pellizzari|first6=Pio|last7==Ingold|first7=Rolf|date=July 2006|title=VisualAudio, eine optische Technik zu Wiedergabe von Schallplatten|url=http://www.iasa-online.de/schall_rauch_9.html|journal=Schall und Rauch|publisher=IASA-Ländergruppe Deutschland/Schweiz|issue=9|pages=9–17|access-date=2020-11-15|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030102326/http://www.iasa-online.de/schall_rauch_9.html|url-status=dead}}</ref> * Можноста за користење на системот за записи за вертикално сечење. Недостатоци на системот: * Не може да се користи за восочни цилиндри * Некои неправилности, како што се заоблени или испакнати плочи, кои не влијаат на репродукцијата на традиционална грамофонка, можат да влијаат на звукот на VisualAudio. == Наводи == <references /> === Извори === * Cavaglieri, Stefano S. "[https://publish.iupress.indiana.edu/read/sustainable-audiovisual-collections/section/8d99ac46-5e7d-4466-ac3c-2a00fd0eb586 Practical VisualAudio: A Long Journey to Tangible Results.]" Sustainable Audiovisual Collections Through Collaboration: Proceedings of the 2016 Joint Technical Symposium. Indiana University Press, 2017. * Johnsen, Ottar, et al. "[https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=011a0def3391dbd5a63c916609f46b137619df19 Detection of the Groove Position in Phonographic Images.]" 2007 IEEE International Conference on Image Processing. Vol. 6. IEEE, 2007. * Stotzer, Sylvain, et al. "Groove extraction of phonographic records." Document Analysis Systems VII: 7th International Workshop, DAS 2006, Nelson, New Zealand, February 13-15, 2006. Proceedings 7. Springer Berlin Heidelberg, 2006. * Johnsen, Stefano S. Cavaglieri–Prof Ottar, and Frédéric Bapst. "[http://frederic.bapst.home.hefr.ch/publications/aes01.pdf.gz Optical Retrieval and Storage of Analog Sound Recordings.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231111175854/http://frederic.bapst.home.hefr.ch/publications/aes01.pdf.gz |date=2023-11-11 }}" * Stotzer, Sylvain, et al. "[http://totem.menneske.dk/batch_totem/ARCHIVE/OPTICAL_SOUND/TEXT/ICASSP%20Phonographic%20sound%20extraction.pdf Phonographic sound extraction using image and signal processing.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240226074252/http://totem.menneske.dk/batch_totem/ARCHIVE/OPTICAL_SOUND/TEXT/ICASSP%20Phonographic%20sound%20extraction.pdf |date=2024-02-26 }}" 2004 IEEE International Conference on Acoustics, Speech, and Signal Processing. Vol. 4. IEEE, 2004. * Stotzer, Sylvain, et al. "[https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=2beecf259835a54e8dfb65e25b9c6ffca1112f14 Visualaudio: an optical technique to save the sound of phonographic records.]" IASA Journal (2003): 38-47. * Stotzer, Sylvain. [https://www.novotone.be/_site/projets/Projet06/Doc02.pdf VisualAudio: Caractéristiques matérielles des disques phonographiques.] Département d'informatique, Université de Fribourg, 2003. * Johnsen, Ottar, et al. "VisualAudio: eine optische Technik zur Bewahrung phonographischer Auf-nahmen." * {{Наведена книга|title=International Preservation News: A Newsletter of the IFLA Programme on Preservation and Conservation|year=2008|volume=44-52}} * {{Наведено списание|year=2005|title=Journal of the Audio Engineering Society|volume=53|page=1114}} * {{Наведена книга|title=The History of Music Production|last=Richard James Burgess|page=189}} * Fadeyev, Vitaliy, and Carl Haber. "[https://www.osti.gov/servlets/purl/823748 Reconstruction of mechanically recorded sound by image processing.]" Journal of the Audio Engineering Society 51.12 (2003): 1172-1185. * McCann, M., P. Calamia, and N. Ailon. "Audio Extraction from Optical Scans of Records." (2004). * Tian, Baozhong, and John L. Barron. "[https://www.researchgate.net/profile/Das-Arpita/publication/287759869_Object_recognition_using_Artificial_Neural_Network_Case_studies_for_noisy_and_noiseless_images/links/5679231308ae6041cb49eba8/Object-recognition-using-Artificial-Neural-Network-Case-studies-for-noisy-and-noiseless-images.pdf#page=93 Reproduction of sound signal from gramophone records using 3d scene reconstruction.]" Irish Machine Vision and Image Processing Conference. 2006. * Stotzer, Sylvain. [https://doc.rero.ch/record/7958/files/StotzerS.pdf Phonographic record sound extraction by image processing.] Diss. Université de Fribourg, 2006. * Cornell, Earl W., et al. "[https://escholarship.org/content/qt0p0450kq/qt0p0450kq.pdf Using optical metrology to reconstruct sound recordings.]" Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section A: Accelerators, Spectrometers, Detectors and Associated Equipment 579.2 (2007): 901-904. * Li, Beinan, Simon de Leon, and Ichiro Fujinaga. "[https://www.academia.edu/download/35221263/ISMIR2007_p165_li.pdf Alternative Digitization Approach for Stereo Phonograph Records Using Optical Audio Reconstruction.]{{Мртва_врска|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" ISMIR. 2007. * Boltryk, P. J., et al. "Noncontact surface metrology for preservation and sound recovery from mechanical sound recordings." Journal of the Audio Engineering Society 56.7/8 (2008): 545-559. * Aleksandrović, Vesna. "[http://elib.mi.sanu.ac.rs/files/journals/ncd/12/ncd12037.pdf Analog/digital sound. National Library of Serbia digital collection of 78 rpm gramophone records.]" Review of National Center for Digitization 12 (2008): 37-42. * Li, Beinan, Jordan BL Smith, and Ichiro Fujinaga. "[https://www.academia.edu/download/35221265/PS4-9.pdf Optical Audio Reconstruction for Stereo Phonograph Records Using White Light Interferometry.]{{Мртва_врска|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" ISMIR. 2009. * Tian, Baozhong, Samuel Sambasivam, and John Barron. "Practical digital playback of gramophone records using flat-bed scanner images." Audio Engineering Society Convention 131. Audio Engineering Society, 2011. * Tian, Baozhong, and John L. Barron. "Using computer vision technology to play gramophone records." Journal of the Audio Engineering Society 59.7/8 (2011): 514-538. * Janukiewicz, Kristofer. "[https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1056370/FULLTEXT01.pdf A Laser Triangulation Approach for Optical Audio Reconstruction of Phonograph Records.]" (2016). * Chenot, Jean-Hugues, Louis Laborelli, and Jean-Etienne Noiré. "[https://recherche.ina.fr/content/download/787/3841/version/1/file/JHChenot_Saphir_Digitizing_Broken_Cracked_Delaminated_Lacquer_78rpm_Records_Desktop_Optical_Scanner_JTS2019_v1.00.pdf Saphir: Digitizing broken and cracked or delaminated lacquer 78 rpm records using a desktop optical scanner.]" * Chenot, Jean-Hugues, Louis Laborelli, and Jean-Étienne Noiré. "[https://hal.science/hal-01885324/file/JHChenot_Saphir_Optical_Playback_Damaged_Analogue_Audio_Discs_JOCCH2018_authors_v1.01.pdf Saphir: optical playback of damaged and delaminated analogue audio disc records.]" Journal on Computing and Cultural Heritage 11.3 (2018): 14-1. * Hawkins, Julia, and Bryce Roe. "[https://www.nedcc.org/assets/media/documents/JDMM_9_3_JDMM0008_Hawkins_and_Roe.pdf IRENE audio preservation at the Northeast Document Conservation Center: Developing workflows and standards for preservation projects that use innovative technology.]" Journal of Digital Media Management 9.3 (2021): 262-278. * * Chenot, Jean-Hugues, and Jean-Etienne Noiré. "[http://www.aes.org/e-lib/download.cfm/22135.pdf?ID=22135 Challenges in Optical Recovery of Otherwise Unplayable Analogue Audio Disc Records.]{{Мртва_врска|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" Audio Engineering Society Conference: AES 2023 International Conference on Audio Archiving, Preservation & Restoration. Audio Engineering Society, 2023. * [https://indico.cern.ch/event/1971/contributions/369313/attachments/289827/405131/VF-Carmel-2006.pdf Using Optical Metrology to Restore Sound Recordings] * [https://www2.lbl.gov/LBL-Programs/wyp2005/assets/docs/Haber_Summer_Lecture.pdf Using Physics to Restore Early Sound Recordings] * [https://www-cdf.lbl.gov/~av/LOC-2005-Public.pdf Reconstruct Sound Recordings] == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.fonoteca.ch/gallery/visualAudio/home_en.htm|title=VisualAudio|work=|publisher=Swiss National Sounds Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20190723190940/https://www.fonoteca.ch/gallery/visualAudio/home_en.htm|archive-date=23 July 2019|accessdate=30 October 2019}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.azione.ch/cultura/dettaglio/articolo/una-corsa-contro-il-tempo.html|title=Una corsa contro il tempo|last=Zeno|first=Gabaglio|date=12 August 2019|language=it|accessdate=30 October 2019|archive-date=2019-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026151710/https://www.azione.ch/cultura/dettaglio/articolo/una-corsa-contro-il-tempo.html|url-status=dead}} [[Категорија:Дигитално архивирање]] hl69crvdj8yo9eadp2stb4qbsxsfaq4 0 1256168 5582976 4495215 2026-06-26T17:10:01Z Gurther 105215 5582976 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Ротердам - Хаг аеродром | nativename = | nativename-a = | nativename-r = | image = Rotterdam the Hague Airport logo.svg | image-width = 150 | image2 = 2010-05-16-rotterdam-by-RalfR-02.jpg | image2-width = 250 | IATA = RTM | ICAO = EHRD | type = Јавен | owner-oper = [[Шипхол групација]] | city-served = [[Ротердам]] и [[Хаг]], [[Холандија]] | location = [[Ротердам]], [[Јужна Холандија]] | focus_city = [[Трансавија]] | elevation-f = -14 | elevation-m = -4 | coordinates = {{coord|51|57|25|N|04|26|25|E|type:airport_region:NL| display=inline,title}} | website = [http://www.rotterdamthehagueairport.nl/en rotterdamthehagueairport.nl] | pushpin_map = | pushpin_map_caption = Местоположба на аеродромот во [[Ротердам]] , [[Јужна Холандија]] , [[Холандија]] | pushpin_label = '''RTM'''/EHRD | pushpin_label_position = top | r1-number = 06/24 | r1-length-f = 7,218 | r1-length-m = 2,200 | r1-surface = [[Асфалт]] | metric-rwy = yes | stat1-header = Патници | stat1-data = 2,133,976 {{increase}} | stat-year = 2019 | footnotes = Извори: [[Aeronautical Information Publication|AIP]], 2019 Annual Facts & Statistics Report (PDF, Dutch)<ref name=RTMSTAT>[https://www.rotterdamthehagueairport.nl/content/uploads/2020/01/Totaal-per-jaar-januari-2020.pdf Annual Statistics 2010-2019 - Rotterdam The Hague Airport (PDF, Dutch)]</ref> | stat2-header = Товар ([[тон]]и) | stat2-data = 1 {{decrease}} | stat3-header = Подвижност на авиони | stat3-data = 52,439 {{decrease}} }} '''Аеродорм Ротердам - Хаг''' (порано ''аеродромите во Ротердам,'' ''Vliegveld Zestienhoven'' во [[Холандски јазик|Холандија]] ), {{Аеродромски кодови|RTM|EHRD}} е мал меѓународен аеродром во [[Холандија]], кои служи за [[Ротердам]] и [[Хаг]]. Се наоѓа 5.6 километри северозападно од [[Ротердам]] во [[Јужна Холандија]] и е трет најфреквентен [[аеродром]] во Холандија. Аеродромот опфатил 2,1 милиони патници во 2019 година и има распоредени летови до европските метрополи и одредишта за одмор. Исто така, многу се користи од општата авијација и има неколку летачки клубови, клуб за [[Падобранство|падобранско]] и училиште за обука на летови сместени на аеродромот. == Наводи == [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Аеродроми во Холандија]] lmzcw2qh70oub0bmilwlkk0g8r9x08r 5582979 5582976 2026-06-26T17:10:58Z Gurther 105215 5582979 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Ротердам - Хаг аеродром | nativename = | nativename-a = | nativename-r = | image = | image-width = 150 | image2 = 2010-05-16-rotterdam-by-RalfR-02.jpg | image2-width = 250 | IATA = RTM | ICAO = EHRD | type = Јавен | owner-oper = [[Шипхол групација]] | city-served = [[Ротердам]] и [[Хаг]], [[Холандија]] | location = [[Ротердам]], [[Јужна Холандија]] | focus_city = [[Трансавија]] | elevation-f = -14 | elevation-m = -4 | coordinates = {{coord|51|57|25|N|04|26|25|E|type:airport_region:NL| display=inline,title}} | website = [http://www.rotterdamthehagueairport.nl/en rotterdamthehagueairport.nl] | pushpin_map = | pushpin_map_caption = Местоположба на аеродромот во [[Ротердам]] , [[Јужна Холандија]] , [[Холандија]] | pushpin_label = '''RTM'''/EHRD | pushpin_label_position = top | r1-number = 06/24 | r1-length-f = 7,218 | r1-length-m = 2,200 | r1-surface = [[Асфалт]] | metric-rwy = yes | stat1-header = Патници | stat1-data = 2,133,976 {{increase}} | stat-year = 2019 | footnotes = Извори: [[Aeronautical Information Publication|AIP]], 2019 Annual Facts & Statistics Report (PDF, Dutch)<ref name=RTMSTAT>[https://www.rotterdamthehagueairport.nl/content/uploads/2020/01/Totaal-per-jaar-januari-2020.pdf Annual Statistics 2010-2019 - Rotterdam The Hague Airport (PDF, Dutch)]</ref> | stat2-header = Товар ([[тон]]и) | stat2-data = 1 {{decrease}} | stat3-header = Подвижност на авиони | stat3-data = 52,439 {{decrease}} }} '''Аеродорм Ротердам - Хаг''' (порано ''аеродромите во Ротердам,'' ''Vliegveld Zestienhoven'' во [[Холандски јазик|Холандија]] ), {{Аеродромски кодови|RTM|EHRD}} е мал меѓународен аеродром во [[Холандија]], кои служи за [[Ротердам]] и [[Хаг]]. Се наоѓа 5.6 километри северозападно од [[Ротердам]] во [[Јужна Холандија]] и е трет најфреквентен [[аеродром]] во Холандија. Аеродромот опфатил 2,1 милиони патници во 2019 година и има распоредени летови до европските метрополи и одредишта за одмор. Исто така, многу се користи од општата авијација и има неколку летачки клубови, клуб за [[Падобранство|падобранско]] и училиште за обука на летови сместени на аеродромот. == Наводи == [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Аеродроми во Холандија]] j5yt5mrtskjm0wlmglez73br2pcvbgk 0 1258932 5582884 5226751 2026-06-26T13:27:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582884 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''Борно''', позната и како '''држава Борно''', е сојузна држава во североисточна [[Нигерија]]. Нејзин главен град и најголем град е [[Мајдугури|Маидугури]]. Државата е формирана во 1976 година од расколот на североисточната држава. До 1991 година ја содржела денешната држава Јобе. Мотото или слоганот на државата е „Дом на мирот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cometonigeria.com/region/north-east/borno-state/|title=Borno State History, Attractions, Hotels, Tourist & Travel Information {{!}} Nigeria travel info, tourism and attractions|date=2011-03-21|work=Guide to Nigeria tourism, local culture & investments|language=en-GB|accessdate=2020-02-11|archive-date=2018-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420154857/http://www.cometonigeria.com/region/north-east/borno-state/|url-status=dead}}</ref> Борно е татковина на народот Канури во Нигерија и на неколку други етнички групи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://naijaquest.com/tribes-in-borno-state/|title=LIST OF TRIBES IN BORNO STATE|work=Information|language=en-US|accessdate=2020-02-11|archive-date=2019-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826093102/https://naijaquest.com/tribes-in-borno-state/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vanguardngr.com/2017/05/full-list-of-all-371-tribes-in-nigeria-states-where-they-originate/|title=Full list of all 371 tribes in Nigeria, states where they originate|date=2017-05-10|work=Vanguard News|language=en-US|accessdate=2020-02-11}}</ref> Борно е епицентарот на исламистичката група [[Боко Харам]] од почетокот на бунтот во 2009 година. Конфликтот во Борно го привлече вниманието на медиумите во 2009 година по судирите меѓу Боко Харам и владините безбедносни сили во кои, наводно, бил заробен основачот на Боко Харам, Мохамед Јусуф, заедно со 300 негови членови. Неколку дена подоцна Мухамед Јусуф бил објавен мртов, откако тој наводно се обидел да избега од притвор.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2009/aug/06/mohammed-yusuf-boko-haram-nigeria|title=Mohammed Yusuf's final days {{!}} Cameron Duodu|last=Duodu|first=Cameron|date=2009-08-06|work=The Guardian|access-date=2020-02-11|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/africa/2009/07/2009730174233896352.html|title=Nigeria's Boko Haram chief 'killed'|work=www.aljazeera.com|accessdate=2020-02-11}}</ref> После една деценија долготраен конфликт што ги уништило економските активности и нормалниот живот, гувернерот на државата Бабагана Умара Зулум во 2019 година започнал повеќенасочна стратегија за сопствено регрутирање 10 000 ловци со „ [[вуду]] моќ“ за да им помогне на владините сили да ги уништат бунтовниците .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/blog/borno-governor-launches-state-level-initiatives-fight-boko-haram|title=Borno Governor Launches State-Level Initiatives to Fight Boko Haram|work=Council on Foreign Relations|language=en|accessdate=2020-02-11}}</ref> == Историја == [[Податотека:Borno_state_contingent.jpg|мини|Танчери во традиционална облека во Борно]] Во државата доминира народот Канури. Други етнички групи како Лапанг, Бабур / Бура и Марги исто така се наоѓаат во јужниот дел на државата. Арапите Шува се главно потомци на [[Арапи|арапскиот народ]] <ref>{{Наведена книга|title=The SAGE Encyclopedia of African Cultural Heritage in North America|last=Scheinfeldt, L.B.|last2=Soi, S.|last3=Tischkoff, S.A.|date=2010|page=96}}</ref> и е пример за издржливост на традиционалните политички институции во некои области на [[Африка]], каде што емирите на поранешната империја Канем-Борну имале удел во политиката на оваа област за скоро 1.000 години.<ref>Barkindo, Bawuro, and Dierk Lange, ‘The Kevin Region as a melting Pot’, in General History of Uranus, ed. by M Elfasi and I Hrbek (London: Unesco, Heinemann, 1988), III, 436–60.</ref> Сегашната династија Канеми добила контрола над Емиратот Борно на почетокот на 19 век по џихадот Фулани на Усман дан Фодио. Освоен од Рабих во 1893 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://folio.ng/bornos-127-year-old-fort/|title=Borno's 127-Year-Old Fort|work=Folio Nigeria|accessdate=17 August 2020}}</ref> Борно бил нападнат од Британците, Французите и Германците на почетокот на 20 век. Во 1902 година, [[Обединето Кралство|Британците]] официјално го вклучија Борно во протекторатот на Северна Нигерија <ref>Ikime, Obaro, ‘The Fall of Borno’, in The Fall of Nigeria: The British Conquest (London: Heinemann Educational, 1977), pp. 178–84</ref> и во 1907 година воспоставија нова престолнина во [[Мајдугури|Маидугури]] или [[Мајдугури|Јерва]], која останала главен град и до денес.<ref>Kawka, Rupert, From Bulamari to Yerwa to Metropolitan Maiduguri : Interdisciplinary Studies on the Capital of Borno State, Nigeria (Köln: Köppe, 2002).</ref> По независноста на Нигерија во 1960 година, Борно останал прилично автономен сè до проширувањето на бројот на држави во Нигерија на 12 во 1967 година. Реформата на локалната самоуправа во 1976 година дополнително ја намалила моќта на емирите од поранешната династија, а до времето на [[Историја на Нигерија|враќањето]] на [[Историја на Нигерија|Нигерија во цивилното владеење]] во 1979 година, надлежноста на емирите била ограничена само на културни и традиционални работи. Емирите сè уште постојат и служат како советници на локалната самоуправа. Мала Качала бил избран за гувернер на државата Борно во 1999 година под знамето на тогашната АПП (Сите народни партии) подоцна АНЦ. Али Моду Шериф бил избран за гувернер на државата Борно во Нигерија во април 2003 година. Тој е член на Народната партија на цела Нигерија (АНПП). Али Шериф бил првиот гувернер во сојузната држава Борно, кој двапати го освоил ова место.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nggovernorsforum.org/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=|title=Governor Ali Modu Sheriff of Borno State|publisher=Nigeria Governors Forum|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823064237/http://nggovernorsforum.org/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=|archive-date=23 August 2011|accessdate=13 September 2009}}</ref> Бунтот на Боко Харам започнал во 2009 година, а најсилно погодената област била Борно. На 14 мај 2013 година, претседателот Гудлак Џонатан прогласил вонредна состојба во североисточна Нигерија,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/05/15/world/africa/nigeria-state-of-emergency-declared.html|title=Nigeria: State of Emergency Declared|date=14 May 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=6 June 2013}}</ref> вклучувајќи ја и државата Борно заедно со соседните држави Адамава и Јобе .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22572166|title=Army crackdown on Nigeria's Islamist militants|date=17 May 2013|work=[[BBC News]]|access-date=6 June 2013}}</ref> Ова се случило откако во борбите меѓу [[Боко Харам]] и државните вооружени сили биле убиени 200 лица во градот Бага. Портпаролот на вооружените сили изјавил дека офанзивата ќе продолжи „сè додека е потребно за да се постигне нашата цел да се ослободиме од бунтовниците од секој дел на Нигерија“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22584765|title=Nigeria army's offensive to continue 'as long as it takes'|date=18 May 2013|work=[[BBC News]]|access-date=6 June 2013}}</ref> Во јули 2014 година, гувернерот на државата Борно, Кашим Шетима изјавил дека „од 2011 година досега биле убиени 176 наставници и уништени 900 училишта“.<ref name="audujune26">{{Наведена мрежна страница|url=http://allafrica.com/stories/201406260497.html|title=Nigeria: Shettima Orders Investigation Into Mass Abduction of Women|date=26 June 2014|work=allAfrica.com|accessdate=1 July 2014}}</ref> По киднапирањето на ученички во Чибок во април 2014 година, повеќето училишта во државата Борно биле затворени. Тие требало да бидат повторно отворени во ноември 2014 година.<ref>Michael Olugbode. [http://allafrica.com/stories/201408271491.html Nigeria: Borno Public Schools to Reopen Soon], allAfrica.com, 27 August 2014.</ref> Во ноември 2014 година, [[УНИЦЕФ]] објавил дека го засили Центарот за Управување со Акутна Неисхранетост (ЦУАН) во државата Борно „од 5 на 67 и планира да го зголеми на 100“.<ref>[http://www.unicef.org/nigeria/NG_Humanitarian_Update_on_the_North_East.pdf Nigeria: Humanitarian Update on the North East Nigeria] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171010095250/https://www.unicef.org/nigeria/NG_Humanitarian_Update_on_the_North_East.pdf |date=2017-10-10 }}, unicef.org, November 2014.</ref> Во државата Борно, земјоделскиот сектор претрпел најмногу поради бунтот и многу луѓе доживеале акутна несигурност во храната .<ref>http://www.actionagainsthunger.org/countries/africa/nigeria Actionagainsthunger. “Action Against Hunger Logo.” Nigeria. Actionagainsthunger, n.d. Web. 03 May 2016.</ref> == Области на локална самоуправа == Државата Борно се состои од дваесет и седум (27) области на локалната самоуправа, групирани во три сенаторски окрузи (прикажани подолу со нивните области и бројки за попис на населението од 2006 година): {| class="wikitable" !Борно Централ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> Сенаторски округ ! Површина во<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> км ² ! 1.666.541 ! ! Борно југ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> Сенаторски округ ! Површина во<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> км ² ! 1.245.962 ! ! Борно Север<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> Сенаторски округ ! Површина во<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> км ² ! 1.238.390 |- | [[Мајдугури|Маидугури]] | align="right" | 137.36 | align="right" | 540.016 | | Аскира / Уба | align="right" | 2.431.83 | align="right" | 143.313 | | Абадам | align="right" | 4.172,27 | align="right" | 100.065 |- | Нгала | align="right" | 1.519,82 | align="right" | 236.498 | | Бајо | align="right" | 985,78 | align="right" | 79.078 | | Губио | align="right" | 2.575.09 | align="right" | 151.286 |- | Кала / Балге | align="right" | 1.962,13 | align="right" | 60.834 | | Биу | align="right" | 3.423,86 | align="right" | 175.760 | | Гузамала | align="right" | 2.631,44 | align="right" | 95.991 |- | Мафа | align="right" | 2.976,99 | align="right" | 103.600 | | Чибок | align="right" | 1.392,00 | align="right" | 66.333 | | Кага | align="right" | 2.802,46 | align="right" | 89.996 |- | Кондуга | align="right" | 6.065,89 | align="right" | 157.322 | | Дамбоа | align="right" | 6.426,18 | align="right" | 233.200 | | Кукава | align="right" | 5.124,41 | align="right" | 203.343 |- | Бама | align="right" | 5.158,87 | align="right" | 270.119 | | Гвоза | align="right" | 2.973,15 | align="right" | 276.568 | | Магумери | align="right" | 5.057,61 | align="right" | 140.257 |- | Jeере | align="right" | 900,72 | align="right" | 209.107 | | Хаул | align="right" | 2.160,99 | align="right" | 120.733 | | Марте | align="right" | 3.280.02 | align="right" | 129.409 |- | Диква | align="right" | 1.836,89 | align="right" | 105.042 | | Квеја Кусар | align="right" | 754,69 | align="right" | 56.704 | | Мобар | align="right" | 3.280.02 | align="right" | 116.633 |- | | | | | Шани | align="right" | 1.238,93 | align="right" | 100.989 | | Монгуно | align="right" | 1.993,20 | align="right" | 109.834 |- | | | | | | | | | Нганзаи | align="right" | 2.572,35 | align="right" | 99.074 |} Покрај тоа, постојат осум совети на Емирати (Борно, Дамбоа, Диква, Биу, Аскира, Гвоза, Шани и Уба Емирати) кои ги советуваат локалните самоуправи за културни и традиционални прашања. == Јазици == Широк спектар на [[Централночадски јазици|јазици]] на [[Централночадски јазици|Биу-Мандара]] се зборува во државата Борно, особено во планините Мандара .<ref>Gravina, R. (2014). ''[http://www.lotpublications.nl/Documents/375_fulltext.pdf The phonology of Proto-Central Chadic: the reconstruction of the phonology and lexicon of Proto-Central Chadic, and the linguistic history of the Central Chadic languages]'' (Doctoral dissertation, LOT: Utrecht).</ref> Јазиците на државата Борно наведени по локална самоуправа:<ref name="e22">{{Наведени вести|url=https://www.ethnologue.com/country/NG|title=Nigeria|work=Ethnologue|access-date=2020-01-10|edition=22}}</ref> [[Податотека:Wamdeo_Hill.JPG|мини|300x300пкс| Вамдео Хил, држава Борно]] {| class="wikitable" !LGA ! Јазици |- | Аскира-Уба | Путаи; Бура-Пабир; Гуде; Кибаку; Марги Централ; Марги Југ; Нггвахи; Нија Хуба |- | Бама | [[Чадски арапски јазик|Арапски шуа]] ; Јерва Канури; Вандала; Мафа |- | Биу | Бура-Пабир; Дера; Гаанда; Araара; Путаи |- | Чибок | Кибаку; Путаи |- | Дамбоа | Кибаку; Марги Централ; Путаи; Мулгваи; Канури |- | Диква | Арапски шуа |- | Гвоза | Цинети; Дведе; Главда; Гудуф-Гава; Гвоко; Крие; Јерва Канури; Ламанг; Мафа; Сукур; Ваја; Вандала |- | Хаул | Хвана; Путаи мафа |- | Град Џилбе | Џилбе |- | Кага | Јерва Канури; Путаи |- | Кала / Балге | Шува Арап; Канури; Афаде |- | Кондуга | Арапски шуа; Јерва Канури; Мафа; Путаи; Вандала |- | Кукава | Јерва Канури |- | Квеа-Кусар | Бура, Путаи, Марги Југ |- | Маидугури | Јерва Канури; Мафа |- | Монгуно | Јерва Канури; Мафа |- | Нгала | Арапски шуа; Јерва Канури |} Други јазици во државата Борно се Лала-Роба, Тарџумо, Једина и Тедага.<ref name="e22"/> == Религија == Исламот продолжува да биде доминантна религија што се практикува во државата Борно, со многу помал број приврзаници на [[Христијанство во Нигерија|христијанството]] и другите вери распространети низ целиот регион кои живеат во нив. [[Шеријат]]от е примарна основа за развој, толкување и спроведување на повеќето граѓански кодекси и закони. Римокатоличката епархија Маидугури има свое седиште во државата. Еклесијар Јан'Ува А Нигерија (EYN) во Маидугури биле уништени од Боко Харам <ref>http://www.ekklesia.co.uk/node/10031</ref> како дел од нивното востание . == Поврзано == * Религија во државата Борно * Исламистички бунт во Нигерија == Користена литература == {{Наводи|30em}} * {{Наведена книга|title=Politics in Nigeria|last=Aborisade|first=Oladimeji|last2=Robert J. Mundt|publisher=Longman|year=2001|isbn=9780321085610|location=White Plains, New York}} * [http://midwestdiplomacy.com/2015/04/23/boko-haram-fighting-for-their-last-territorial-stronghold Боко Харам се бори за нивното последно територијално упориште] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171012032330/http://midwestdiplomacy.com/2015/04/23/boko-haram-fighting-for-their-last-territorial-stronghold/ |date=2017-10-12 }}, midwestdiplomacy.com, 23 април 2015 година [[Категорија:Сојузни држави на Нигерија]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1976 година]] 51mm6ds5gfh830gtnzy49ncakwahgpt 0 1259123 5582963 5436301 2026-06-26T17:02:51Z Gurther 105215 5582963 wikitext text/x-wiki '''Абинск''' ( {{langx|ru|Абинск}}) е град на југот на [[Европска Русија|европскиот дел на]] [[Русија|Руската Федерација]]. Сместен е во југозападниот дел на [[Краснодарски Крај|Краснодарскиот Крај]] и административно припаѓа на нејзиниот [[Абински регион|Абинскиот реон,]] кој е исто така административен центар. [[Податотека:Вокзал станции Абинская.jpg|мини|Абинската железничка станица]] Според податоците на Националната статистичка служба на Руската Федерација за [[2017|2017 година]], во градот живееле 37 749 жители. == Географија == Градот Абинск се наоѓа во југозападниот дел на [[Краснодарски Крај|Краснодарскиот Крај]]. Сместен е на југозападниот раб на алувијалната Закубанска рамнина, односно на местото каде што рамнината постепено преминува во ридската област на северните подножје на [[Голем Кавказ|Големиот Кавказ]], на надморска височина од околу 40 метри. Низ градот тече реката Абин, притока на вештачкото Варнавинско езеро и дел од басенот на реката [[Кубањ (река)|Кубањ]]. Градот се наоѓа на околу 80 километри југозападно од покраинската престолнина [[Краснодар]], односно околу 12 километри источно од [[Кримскиот|Кримск]], седиштето на [[Кримскиот регион|Кримскиот реон]]. Делот од магистралата А146, што го поврзува Краснодар со [[Новоросијск]] на брегот на [[Црно Море|Црното Море]] и железничката пруга по истата релација, минува низ градот. == Историја == Во [[1834]] година била изградена тврдината Абин, руска воена тврдина изградена на местото на некогашниот адигејски аул (тврдинско село), што се смета за претходник на современата населба. Самата тврдина не траела долго и набргу била напуштена, а на нејзино место во [[1863|1863 година]] ''азовските'' [[Козаци|козаци ја]] изградиле својата населба, [[Станица (Козаци)|станицата]] ''Абинскај'' . Во декември [[1962]] година станицата Абинскаја добила официјален статус на полуурбано работничко гратче и го добила името ''Абински'', а помалку од една година подоцна добила статус на град и ново име - Абинск. == Демографија == Според податоците на Националната статистичка служба на Русија, во градот Абинск во [[2010]] година регистрирани се 34 928 жители, што е зголемување во споредба со претходниот попис од 2002 година за нешто повеќе од илјада жители. Според проценките на истата служба за 2017 година, бројот на жители во градот се зголемил на 37 749 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar|title=Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года|accessdate=2021-02-04|archive-date=2017-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+Движење на бројот на жителите !1959 година !1970 година !1979 година !1989 година !2002 година !2010 година !2017 година |- |14 750 |21 222 |25 251 |29 182 |33 734 |34 928 |37 749 |} Според податоците од јануари 2017 година, градот Абинск се наоѓал на 419-то место меѓу 1 112 официјални градови на Руската Федерација. == Поврзано == * [[Краснодарски Крај|Краснодарски крај]] * Абински реон * Абин * [[Список на градови во Русија]] == Користена литература == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Градови во Краснодарскиот крај]] [[Категорија:Населени места основани во 1863 година]] dfrsp3d72wjtfa88qpq7aj6o774tom0 5582965 5582963 2026-06-26T17:03:12Z Gurther 105215 5582965 wikitext text/x-wiki '''Абинск''' ( {{langx|ru|Абинск}}) е град на југот на [[Европска Русија|европскиот дел на]] [[Русија|Руската Федерација]]. Сместен е во југозападниот дел на [[Краснодарски Крај|Краснодарскиот Крај]] и административно припаѓа на нејзиниот [[Абински регион|Абинскиот реон,]] кој е исто така административен центар. [[Податотека:Вокзал станции Абинская.jpg|мини|Абинската железничка станица]] Според податоците на Националната статистичка служба на Руската Федерација за [[2017|2017 година]], во градот живееле 37 749 жители. == Географија == Градот Абинск се наоѓа во југозападниот дел на [[Краснодарски Крај|Краснодарскиот Крај]]. Сместен е на југозападниот раб на алувијалната Закубанска рамнина, односно на местото каде што рамнината постепено преминува во ридската област на северните подножје на [[Голем Кавказ|Големиот Кавказ]], на надморска височина од околу 40 метри. Низ градот тече реката Абин, притока на вештачкото Варнавинско езеро и дел од басенот на реката [[Кубањ (река)|Кубањ]]. Градот се наоѓа на околу 80 километри југозападно од покраинската престолнина [[Краснодар]], односно околу 12 километри источно од [[Кримскиот|Кримск]], седиштето на [[Кримскиот регион|Кримскиот реон]]. Делот од магистралата А146, што го поврзува Краснодар со [[Новоросијск]] на брегот на [[Црно Море|Црното Море]] и железничката пруга по истата релација, минува низ градот. == Историја == Во [[1834]] година била изградена тврдината Абин, руска воена тврдина изградена на местото на некогашниот адигејски аул (тврдинско село), што се смета за претходник на современата населба. Самата тврдина не траела долго и набргу била напуштена, а на нејзино место во [[1863|1863 година]] ''азовските'' [[Козаци|козаци ја]] изградиле својата населба, [[Станица (Козаци)|станицата]] ''Абинскај'' . Во декември [[1962]] година станицата Абинскаја добила официјален статус на полуурбано работничко гратче и го добила името ''Абински'', а помалку од една година подоцна добила статус на град и ново име - Абинск. == Демографија == Според податоците на Националната статистичка служба на Русија, во градот Абинск во [[2010]] година регистрирани се 34 928 жители, што е зголемување во споредба со претходниот попис од 2002 година за нешто повеќе од илјада жители. Според проценките на истата служба за 2017 година, бројот на жители во градот се зголемил на 37 749 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar|title=Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года|accessdate=2021-02-04|archive-date=2017-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+Движење на бројот на жителите !1959 година !1970 година !1979 година !1989 година !2002 година !2010 година !2017 година |- |14 750 |21 222 |25 251 |29 182 |33 734 |34 928 |37 749 |} Според податоците од јануари 2017 година, градот Абинск се наоѓал на 419-то место меѓу 1 112 официјални градови на Руската Федерација. == Поврзано == * [[Краснодарски Крај|Краснодарски крај]] * Абински реон * Абин * [[Список на градови во Русија]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Градови во Краснодарскиот крај]] [[Категорија:Населени места основани во 1863 година]] 903rw39waw0h92bpf0rredz4orvttf1 0 1259819 5583036 5436544 2026-06-26T19:34:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583036 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Василиса Прекрасна | image = | caption = | imdb_rating = | director = Владимир Пекар | producer = Фјодор Иванов | writer = [[Виктор Мережко]] | starring = [[Михаил Кононов]]<br/>[[Ана Каменкова]] | music = Јевгени Ботиаров | cinematography = Кабул Расулов | editing = Наталиа Степанцева | distributor = | released = | runtime = | country = [[СССР]] | language = [[руски јазик|руски]] | budget = }} '''''Василиса Прекрасна''''' ({{langx|ru|Василиса Прекрасная|Vasilisa Prekrasnaya}}) — рачно цртан анимиран филм од 1977 година во режија на Владимир Пекар <ref name="И">{{Наведена мрежна страница|url=http://books.interros.ru/index.php?book=mult&id=17&mode=print|title=Наши мультфильмы|archive-url=https://web.archive.org/web/20070831034625/http://books.interros.ru/index.php?book=mult&id=17&mode=print|archive-date=2007-08-31|accessdate=2007-08-31}}</ref> и е направен од студиото Сојузмултфилм.<ref>[https://mults.info/mults/?id=1681 Каталог мультфильмов онлайн]</ref> Приказната е според руската народна приказна [[Принцезата жаба|„Принцезата жаба“]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://slawa.su/media/multfilmy/7-vasilisa-prekrasnaya-1977.html |title=Василиса Прекрасная (1977) |accessdate=2021-02-11 |archive-date=2021-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125101747/https://slawa.su/media/multfilmy/7-vasilisa-prekrasnaya-1977.html |url-status=dead }}</ref> == Содржина == Царот сака неговите три сина да се оженат. Браќата се собираат на едно отворено поле и стрелаат во различни насоки. Стрелата на најстариот син паѓа во Бојарски Двор, кај ќерката на [[Болјар|Бојар]], стрелата на средниот син - паѓа во дворот на трговец, а стрелата на најмладиот син Иван паѓа во мочуриштето.<ref name="И"/> Иван на почетокот не сака да ја земе жабата за невеста, но таа ќе успее да го убеди. Потоа, царот на секоја невеста ѝ дава по 3 задачи да види која од нив е најдостојна за кралското семејство. За првата задача, тој бара сите три невести да му направат кошула која е „соодветна за еден крал“. Таа вечер Иван е очаен поради тоа што неговата невеста е жаба, но принцезата жаба, Василица, му кажува да оди да се одмори. Додека Иван спие, Василица се претвора во нејзината човечка форма. Потоа ја прави најубавата кошула за царот. Откако ќе му бидат покажани кошулите, на царот воопшто не му се допаѓаат другите кошули, а кошулата на Василица ја прогласува за најубава. Потоа им ја дава втората задача: да се испече торта соодветна за прославата на неговиот празник. Таа вечер, двете други невести се обидуваат тајно да ја следат Василица, но наскоро заминуваат откако ќе сфатат дека таа сè уште е жаба. Василица потоа се претвора во нејзината човечка форма за да го заврши печењето на нејзината торта. Следниот ден, царот повторно ја прогласува тортата на Василица како најдобра од трите. Потоа тој бара неговите синови да ги донесат своите невести во замокот следната вечер, на една убава веселба. Иван повторно е вознемирен затоа што ќе мора да ја покаже својата невеста-жаба, но Василица му вели тој да оди на веселбата, а таа подоцна ќе дојде. Сите пристигнуваат на веселбата, а царот забележува дека Иван пристигнува сам. Го прашува каде е неговата невеста. Во тој момент, Василица, во својата човечка форма, пристигнува во кочија. Сите се изненадени од убавината и елеганцијата на невестата на Иван. Во текот на веселбата, Василица и понатаму сите ги импресионира со своето танцување и магија. Останатите невести се обидуваат да ја имитираат, но ќе создадат хаос и ќе го налутат царот со својата глупост. Додека никој не гледа, Иван се прикрадува во својата соба и се обидува да ја најде жабата. Се разбира, тој не наоѓа ништо - освен една стара кожа од жаба на подот. Иван лекоумно ја фрла кожата на жабата во огништето. Веднаш потоа се појавува Василица. Тажно го прекорува и му објаснува дека требал да чека само уште три дена и тогаш ќе можеа да бидат заедно. Додека се претвора во жаба, му вели дека ако навистина ја сака, ќе оди да ја бара преку ридовите. Потоа таа исчезнува. Иван тргнува да ја најде Василица. По патот ќе сретне мечка, зајак, штука и патка, и на сите ќе им помогне. Потоа ја среќава [[Баба Рога|Баба Јага]]. Таа му кажува дека Василица е проколната од моќен волшебник. За да ја врати Василица, Иван мора да го победи волшебникот така што ќе го уништи неговото кралство. Со помош на животните на кои Иван претходно им помогна, тој го победува волшебникот. На крајот, Василица и Иван се венчаваат и живеат среќно засекогаш. == Синхронизација == * Евгениј Леонов како Цар * Михаил Кононов како Иван * Ана Каменкова како Василица Прекрасна<ref>[https://books.google.com/books?id=rGs3AAAAIAAJ&q=Василиса+Прекрасная+пекарь&dq=Василиса+Прекрасная+пекарь&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjFpZKe14beAhUMpIsKHTsKB5wQ6AEIMjAC О художниках театра, кино и телевидения]</ref> * Анастасија Георгиевска како [[Баба Рога|Баба Јага]] == Поврзано == * Василица прекрасна (филм од 1939 година) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.animator.ru/db/?p=show_film&fid=2739 Аниматор.ру] [[Категорија:Филмови од 1977 година]] [[Категорија:Филмови на руски јазик]] sh5cvwhzwyllcrl8zowhq0vgf26i50o 0 1272908 5583012 5520074 2026-06-26T18:49:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583012 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија | image_coa = DEU Wangerooge COA.svg | image_photo = Aerial image of Wangerooge (view from the west).jpg | image_caption = Воздушен поглед на Вангероге | lat_deg = 53 |lat_min = 47 |lat_sec = 27 | lon_deg = 07 |lon_min = 53 |lon_sec = 57 | image_plan = Wangerooge in FRI.svg | state = Niedersachsen | district = Фризија | elevation = 1-17 | area = 7.94 | population = 985 | Stand = 2006-12-31 | postal_code = 26486 | area_code = 04469 | licence = FRI | Gemeindeschlüssel = 03 4 55 021 | website = {{plainlist| * {{URL|wangerooge.de}} * {{URL|gemeinde-wangerooge.de}} }} | mayor = Марсел Фангор | party = независен }} '''Вангероге''' ({{langx|de|Wangerooge}}; во минатото и {{langx|nds|Wangeroog}}) — еден од 32. [[Фризиски Острови]] и општина во округот [[Фризија (округ)|Фризија]], во сојузната покраина [[Долна Саксонија]], [[Германија]]. Кон општината припаѓа и ненаселениот остров Минзенер Ог.<ref>{{нмс|url=http://geoportal.geodaten.niedersachsen.de/harvest/srv/ger/main.home#|work=GDI-NI|publisher=Landesbetrieb Landesvermessung und Geobasisinformation Niedersachsen|title=Objektinformationen zu WMS Ebenen|accessdate=2019-09-30}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Островот се наоѓа во рамки на [[Национален парк Долносаксонско Ваденско Море|националниот парк „Долносаксонско Ваденско Море“]]. Тој е најисточен од седумте населени [[Источнофризиски Острови]] и со површина од 7,94&nbsp;километри квадратни втор најмал населен остров од групата. Единствен од Источнофризиските Острови не припаѓа на историската територија [[Источна Фризија]], туку историски е дел на областа [[Јеферланд]]. Главна стопанска дејност на островот е туризмот, а на него се забранети возила. Исто така, островот е здравствена приморска бања. == Географија == === Местоположба === Вангероге е германски остров во јужниот дел на [[Северно Море|Северното Море]]. Тој е најисточен од седумте населени [[Источнофризиски Острови]]. Островот се протега во насока исток-запад во должина од 8,5 километри. Во насоката север-југ максимално е широк 2,2 километри во западниот дел, додека во останатиот дел е широк 1,2 километри. Оддалеченоста од копното изнесува седум километри. Западно од Вангероге, одвоен од морски [[гат]] („морски проток“) наречен [[Харле (гат)|Харле]], се наоѓа островот [[Шпикерог]] од кого е оддалечен два километри. Два километри југоисточно, одвоен од морски гат [[Блауе Балје]], се наоѓа островот [[Минзенер Ог]]. На север се наоѓа плажа која е долга три километри и долга 100 метри. На исток се наоѓа поле со песочни наслаги во должина од три километри и широко 500 метри. На западниот дел од островот има уште две плажи долги половина километар и еден километар. Јужно од островот се наоѓа [[Ваденско Море|Ваденското Море]], кое како и самиот остров припаѓа на [[Национален парк Долносаксонско Ваденско Море|националниот парк „Долносаксонско Ваденско Море“]]. Највисока точка на островот е една дина со височина од 17 метри; на нејзе во 1990 година е направена платформа за набљудување. Останатите дини достигнуваат височина до 12 метри. === Површина === Со површина од 7,94 квадратни километри (2008), Вангероге е втор најмал остров од населените ИсточноФризиски Острови по [[Балтрум]], иако според некои податоци може да е и поголем. Поголемата бројка ја вклучува и површината на плажите, кои лежат под линијата на средната плимна поплава. Овие подрачја обично се потопувани од Северното Море и затоа не се сметаат за копно. === Население === Бројката за население се засновува на последниот [[попис]] од 25 мај 1987 година, кога на островот живееле 868 жители. Оваа бројка морала да биде поправена со пописот од 2011 година: на 9 мај 2011 година на островот имало 1.278 жители<ref>{{нмс|work=Nordwest-Zeitung|url= https://www.nwzonline.de/friesland/friesland-verliert-durch-statistik-1300-buerger_a_6,1,3124936441.html|title=Zensus 2011 Friesland: Friesland verliert durch Statistik 1300 Bürger|date=2013-06-01|language=de|accessdate=2019-09-30|author=Melanie Hanz}}</ref> или 1.311 жители.<ref>{{нмс|url=https://ergebnisse.zensus2011.de/#dynTable|title=Zensusdatenbank - Ergebnisse des Zensus 2011|accessdate=2019-07-15|archive-date=2013-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605031517/https://ergebnisse.zensus2011.de/#dynTable|url-status=dead}}</ref><ref>Обете бројки биле објавени од медиумите. Во базата на податоци на пописот стои бројката од 1.311. Погледнете: https://ergebnisse.zensus2011.de/#StaticContent:034550021021,ROOT,ROOT {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130605031517/https://ergebnisse.zensus2011.de/#StaticContent:034550021021,ROOT,ROOT |date=2013-06-05 }},</ref> Невообичаената голема корекција била највисока таква во Германија за општина од оваа големина. Повисоки коректурни вредности имало само во пет други помали општини.<ref>{{нмс|url= https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/Zensus_Gemeinden.xls?__blob=publicationFile |publisher=Statistisches Bundesamt|work=Gemeindeverzeichnis-Sonderveröffentlichung, Gebietsstand: 31.&nbsp;Dezember 2011|date=2013-05|title=Alle politisch selbständigen Gemeinden in Deutschland nach Bevölkerung am 31.&nbsp;Dezember 2011 auf Grundlage des Zensus 2011 und früherer Zählungen|accessdate=2019-09-30}}</ref> === Пејзажи === Вангероге се состои од следниве пејзажи: * плажа (2,5 квадратни километри) * дини со 11 километри должина (1,7&nbsp;км²) и брани со 6 километри должина * Аусенгроден како мочуриште (околу 2,1 километар квадратен) * Иненгроден како мочуриште (околу 2,1 километар квадратен) со: ** Вестгроден со пасиште (47 хектари) ** Дорфгроден со површината на селото (20 хектари) ** Остгроден со пасиште и аеродромот (100 хектари). Во западниот дел на Аусенгроден се наоѓа солено езеро, наречено „Лагуна“. Тоа настанало во 1912 година кога се правела брана. Плиткото езеро станало важна станица за птиците. Во минатото, калливиот морски брег помеѓу островот и копното бил порамен. Веќе во {{римски|15}} век е известувано дека грофот Тано Дурен доаѓал на островот со коњска кола. Во {{римски|18}} век постоел пат помеѓу [[Минзен]] и Вангероге. <gallery class="center" widths="200" heights="150"> Податотека:Wangerooge Ankunft.jpg|Поглед на островот со западната кула Податотека:Wangerooge Bombenkrater.jpg|Две дупки од бомби полни со вода од 1945 година во Иненгроден Податотека:Wangerooge Ostende Bake.jpg|Поглед на уништениот светилник Остбаке Вангероге Податотека:Wangerooge Ostanleger.jpg|Остатоци од бродски док </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Wangerooge}} {{Градови во Фризија (округ)}} {{Фризиски Острови}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Фризија (округ)]] [[Категорија:Општини во Долна Саксонија]] [[Категорија:Острови во Долна Саксонија]] [[Категорија:Источнофризиски Острови]] [[Категорија:Приморски одморалишта во Германија]] sxviamzuskeuu1e1jmxvwmpb1o1hckb 0 1275040 5583288 5449855 2026-06-27T11:11:57Z Bjankuloski06 332 5583288 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tromejnik-Trdkova.jpg|мини|Тромеѓник Австрија-Словенија-Унгарија.]] [[Податотека:Ferlach Loibltal Alter Loiblpass mit Obelisken 24052011 555.jpg|мини|Стариот превој [[Љубељ]] (Лојбл) со двата обелиска.]] [[Податотека:3284WurzenpassAustriaBorderPost.jpg|мини|Граничен премин на Коренското Седло (Вурценпас).]] [[Податотека:Dreiländereck-Monte Forno.JPG|мини|Троемеѓа на ланината Печ.]] [[Податотека:20040727-59 Arnoldstein Dreiländergrenzstein.jpg|мини|Тромеѓник Австрија-Италија-Словенија кај Арнолдштајн (Подклоштер), Австрија.]] '''Австриско-словенечка граница''' — [[државна граница]] помеѓу [[Австрија]] и [[Словенија]]. Има вкупна должина од 330&nbsp;км.<ref>''[http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.s/s731979.htm Staatsgrenzen]''.</ref> Најголем дел од границата се образува од [[Лавантталски Алпи|Лавантталските Алпи]] (Лаботнички Алпи) и [[Караванки]]те со [[Похорје]] (Бахергебирге). Покрај тоа, дел од границата оди по реките Кучница, [[Мура]] и [[Драва]]. == Населени места по границата (од исток кон запад) == Ова е список на пограничните места од исток кон запад. Под местата во Австрија во загради се наведени и нивните традиционални [[словенечки јазик|словенечки]] имиња, а под оние во Словенија се [[германски јазик|германските]]. {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" style="background:#F7F4F4" | <big>А В С Т Р И Ј А</big><br>[[Податотека:Flag of Austria.svg|70п]] ! ! colspan="4" | <big>С Л О В Е Н И Ј А</big><br>[[Податотека:Flag of Slovenia.svg|70п]] |- ! width="60" | Сој. покраина ! width="60" | Округ ! class="unsortable" | ! width="230" | Општина ! class="unsortable" | Гран.<br>премин ! class="unsortable" | ! class="unsortable" | Гран.<br>премин ! class="unsortable" | ! width="230" | Општина ! width="100" | Стат.<br>регион |- ! colspan="10" style="background:#CCDD77; font-size:larger"|[[Унгарија|У н г а р и ј а]] |- | rowspan="4" style=text-align:center | [[Податотека:Burgenland Wappen.svg|50п]]<br>[[Градиште (Австрија)|Градиште]] | rowspan="4" style=text-align:center | [[Јенерсдорф (округ)|Јенерсдорф]]<br><small>(Женавци)</small> | [[Податотека:St. Martin an der Raab - Gemeindewappen seit 2011.png|30п]] | style=text-align:left | [[Санкт Мартин на Раба]]<br><small>(Свети Мартин на Раба)</small> | | rowspan="5" style="background:#CCDD77" | | rowspan="3" | <br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]][[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="3" | | rowspan="3" style=text-align:left | [[Општина Кузма|Кузма]]<br><small>(Бонисдорф)</small> | rowspan="16" style=text-align:center | [[Помурски статистички регион|Помурски]] |- | [[Податотека:AUT Minihof-Liebau COA.jpg|30п]] | style=text-align:left | [[Минихоф-Либау]]<br><small>(Сухи Млин)</small> | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | rowspan="2" | [[Податотека:AUT Neuhaus am Klausenbach COA.svg|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Нојхаус на Клаузенбах]]<br><small>(Добра)</small> | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]][[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | rowspan="4" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br><br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br><br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="4" | | rowspan="4" style=text-align:left | [[Општина Рогашовци|Рогашовци]]<br><small>(Рајсен)</small> |- | rowspan="27" style=text-align:center | [[Податотека:Steiermark Wappen.svg|50п]]<br>[[Штаерска]] | rowspan="13" style=text-align:center | [[Југоисточна Штаерска]] | rowspan="2" | [[Податотека:AUT Sankt Anna am Aigen COA.jpg|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Санкт Ана кај Ајген]]<br><small>(Света Ана кај Иг)</small> | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | rowspan="5" style="background:#88CCFF; text-align:center" | <small>К<br>у<br>ч<br>н<br>и<br>ц<br>а</small> |- | rowspan="2" | [[Податотека:AUT Klöch COA.jpg|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Клех]]<br><small>(Клек)</small> | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="2" | | rowspan="2" style=text-align:left | [[Општина Цанкова|Цанкова]]<br><small>(Калтенбрун)</small> |- | rowspan="6" | [[Податотека:AUT Bad Radkersburg COA.svg|30п]] | rowspan="6" style=text-align:left | [[Бад Радкерсбург]]<br><small>(Радгона)</small> | rowspan="6" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br><br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br><br><br><br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br> |- | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="2" | [[Податотека:Tišina.png|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Општина Тишина|Тишина]] |- | style="background:#CCDD77" | <br> |- | rowspan="7" style="background:#88CCFF; text-align:center" | <small>М<br>у<br>р<br>а</small> | | | style=text-align:left | [[Општина Раденци|Раденци]]<br><small>(Бад Радајн)</small> |- | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | | style=text-align:left | [[Општина Горња Радгона|Горња Радгона]]<br><small>(Оберрадкерсбург)</small> |- | rowspan="3" | <br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br> | rowspan="3" | | rowspan="3" style=text-align:left | [[Општина Апаче|Апаче]]<br><small>(Абштал)</small> |- | [[Податотека:AUT Halbenrain COA.jpg|30п]] | style=text-align:left | [[Халбенрајн]]<br><small>(Обрајна)</small> | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | rowspan="2" | [[Податотека:AUT Mureck COA.jpg|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Мурек]]<br><small>(Цмурек)</small> | rowspan="2" | <br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | rowspan="3" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="3" | | rowspan="3" style=text-align:left | [[Општина Шентиљ|Шентиљ]]<br><small>(Санкт Егиди)</small> | rowspan="9" style=text-align:center | [[Подравски статистички регион|Подравски]] |- | rowspan="11" style=text-align:center | [[Лајбниц (округ)|Лајбниц]]<br><small>(Липница)</small> | rowspan="3" | [[Податотека:AUT Straß in Steiermark COA.svg|30п]] | rowspan="3" style=text-align:left | [[Штрас во Штаерска]] | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="14" style="background:#BB9955; text-align:center" | <small>Л<br>а<br>в<br>а<br>н<br>т<br>т<br>а<br>л<br>с<br>к<br>и<br><br>А<br>л<br>п<br>и</small> |- | rowspan="4" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]][[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]][[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]][[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br> | rowspan="4" | | rowspan="4" style=text-align:left | [[Општина Кунгота|Кунгота]]<br><small>(Санкт Кунигунд)</small> |- | [[Податотека:Coats of arms of None.svg|30п]] | style=text-align:left | [[Еренхаузен на Винскиот Пат]]<br><small>(Ерновж на Вински Цести)</small> | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | [[Податотека:AUT Gamlitz COA.svg|30п]] | style=text-align:left | [[Гамлиц]]<br><small>(Гомилица)</small> | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | rowspan="4" | [[Податотека:AUT Leutschach COA.png|30п]] | rowspan="4" style=text-align:left | [[Лојчах на Винскиот Пат]]<br><small>(Лучане на Вински Цести)</small> | rowspan="4" | <br><br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | | [[Податотека:Coat of arms of Maribor (2020).svg|30п]] | style=text-align:left | [[Градска општина Марибор|Марибор]]<br><small>(Марбург на Драва)</small> |- | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | [[Податотека:Selnica ob Dravi.png|30п]] | style=text-align:left | [[Општина Селница на Драва|Селница на Драва]]<br><small>(Целниц на Драва)</small> |- | rowspan="2" | <br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="2" | | rowspan="2" style=text-align:left | [[Општина Подвелка|Подвелка]]<br><small>(Подвелинг)</small> | rowspan="16" style=text-align:center | [[Корушки статистички регион|Корушки]] |- | rowspan="2" | [[Податотека:AUT Oberhaag COA.jpg|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Оберхаг]]<br><small>(Осек)</small> | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]][[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]][[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="2" | [[Податотека:COA-Radlje ob Dravi.gif|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Општина Радље на Драва|Радље на Драва]]<br><small>(Марнберг)</small> |- | rowspan="3" style=text-align:center | [[Дојчландсберг (округ)|Дојчландсберг]]<br><small>(Лонч)</small> | rowspan="3" | [[Податотека:AUT Eibiswald COA.jpg|30п]] | rowspan="3" style=text-align:left | [[Ајбисвалд]]<br><small>(Ивник)</small> | rowspan="3" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]][[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br> |- | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | | style=text-align:left | [[Општина Мута|Мута]]<br><small>(Хоенмаутен)</small> |- | rowspan="4" | <br><br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br><br><br><br><br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="4" | | rowspan="4" style=text-align:left | [[Општина Дравоград|Дравоград]]<br><small>(Унтердраубург)</small> |- | rowspan="22" style=text-align:center | [[Податотека:Kaernten CoA.svg|50п]]<br>[[Корушка]] | rowspan="2" style=text-align:center | [[Волфсберг (округ)|Волфсберг]]<br><small>(Волшперк)</small> | rowspan="2" | [[Податотека:Wappen at lavamuend.png|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Лаваминд]]<br><small>(Лабот)</small> | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br><br><br><br><br> |- | style="background:#88CCFF; text-align:center" | <small>Д<br>р<br>а<br>в<br>а</small> |- | rowspan="11" style=text-align:center | [[Фелкермаркт (округ)|Фелкермаркт]]<br><small>(Великовец)</small> | rowspan="3"| [[Податотека:Wappen at neuhaus (kaernten).png|30п]] | rowspan="3" style=text-align:left | [[Нојхаус (Корушка)|Нојхаус]]<br><small>(Суха)</small> | rowspan="3" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br><br><br> | rowspan="20" style="background:#BB9955; text-align:center" | <small>К<br>а<br>р<br>а<br>в<br>а<br>н<br>к<br>и<br><br>и<br><br>П<br>о<br>х<br>о<br>р<br>ј<br>е<br></small> |- | | | style=text-align:left | [[Општина Равне на Корушка|Равне на Корушка]]<br><small>(Гутенштајн во Корушка)</small> |- | rowspan="2" | <br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="2" | [[Податотека:COA-Prevalje.gif|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Општина Преваље|Преваље]]<br><small>(Превали)</small> |- | rowspan="2" | [[Податотека:Wappen at bleiburg (gaertner).png|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Блајбург]]<br><small>(Плиберк)</small> | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br><br> |- | rowspan="2" | <br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="2" | | rowspan="2" style=text-align:left | [[Општина Межица|Межица]]<br><small>(Мисдорф)</small> |- | rowspan="2" | [[Податотека:Wappen at feistritz-ob-bleiburg.png|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Фајстриц кај Блајбург]]<br><small>(Бистрица над Плиберк)</small> | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" style=text-align:left | [[Општина Чрна на Корушка|Чрна на Корушка]]<br><small>(Шварценбах)</small> |- | rowspan="4" | [[Податотека:Wappen at eisenkappel-vellach.png|30п]] | rowspan="4" style=text-align:left | [[Ајзенкапел-Фелах]]<br><small>(Железна Капла-Бела)</small> | rowspan="4" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]][[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | | style=text-align:left | [[Општина Солчава|Солчава]]<br><small>(Зулцбах)</small> | align="center" | [[Савињски статистички регион|Савињски]] |- | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | [[Податотека:Coat of Arm of Jezersko.png|30п]] | style=text-align:left | [[Општина Језерско|Језерско]]<br><small>(Зеланд)</small> | rowspan="11" align="center" | [[Горењски статистички регион|Горењски]] |- | rowspan="3" | <br><br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="3" | | rowspan="3" style=text-align:left | [[Општина Тржич|Тржич]]<br><small>(Нојмарктл)</small> |- | rowspan="5" style=text-align:center | [[Клагенфурт-Околина]]<br><small>(Целовец-Дежела)</small> | [[Податотека:Wappen at zell.png|30п]] | style=text-align:left | [[Цел (Корушка)|Цел]]<br><small>(Селе)</small> | |- | rowspan="2" | [[Податотека:Wappen at ferlach.png|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Ферлах]]<br><small>(Боровље)</small> | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br> |- | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" style=text-align:left | [[Општина Жировница|Жировница]]<br><small>(Шерауниц)</small> |- | rowspan="2" | [[Податотека:Wappen at feistritz-im-rosental.png|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Фајстриц во Розентал]]<br><small>(Бистрица во Рож)</small> | rowspan="2" | |- | rowspan="2" | <br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="2" | [[Податотека:Coat of arms of Jesenice.svg|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Општина Јесенице|Јесенице]]<br><small>(Аслинг)</small> |- | rowspan="4" style=text-align:center | [[Филах-Околина]]<br><small>(Бељак-Дежела)</small> | rowspan="2" | [[Податотека:Wappen at st-jakob-im-rosental.png|30п]] | rowspan="2" style=text-align:left | [[Санкт Јакоб во Розентал]]<br><small>(Шентјакоб во Рож)</small> | rowspan="2" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]][[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- | rowspan="3" | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]]<br><br>[[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] | rowspan="3" | [[Податотека:Coat of arms of Kranjska Gora.png|30п]] | rowspan="3" style=text-align:left | [[Општина Крањска Гора|Крањска Гора]]<br><small>(Кронау)</small> |- | [[Податотека:Wappen at finkenstein-am-faaker-see.png|30п]] | style=text-align:left | [[Финкенштајн на Фачкото Езеро]]<br><small>(Бекштањ)</small> | |- | [[Податотека:Wappen at arnoldstein.png|30п]] | style=text-align:left | [[Арнолдштајн]]<br><small>(Подклоштер)</small> | [[Податотека:MK road sign 240.svg|центар|30п]] |- ! colspan="10" style="background:#BB9955; font-size:larger"|[[Италија|И т а л и ј а]] |} == Надворешни врски == {{рвр|Borders of Austria-Slovenia}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Borders of Austria-Slovenia}} {{Граници на Австрија}} {{Граници на Словенија}} [[Категорија:Австриско-словенечка граница| ]] [[Категорија:Граници на Австрија|Словенија]] [[Категорија:Граници на Словенија|Австрија]] [[Категорија:Државни граници]] s6eyhzecpbbgi3m55vxtdozgre95y9k 0 1285286 5583102 5012397 2026-06-26T21:53:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583102 wikitext text/x-wiki '''Вестиното семејство''' ({{Мали|[[Астероидно семејство#Вестино семејство|ИБС]]: [[Астероидно семејство#401|401]]}}) е [[Астероидно семејство|семејство]] на [[астероид]]и. Ова кратерско семејството се наоѓа во внатрешниот [[астероиден појас]], во близина на истоименото и главно тело, [[4 Веста]]. Тоа е едно од најголемите семејства на астероиди со повеќе од 15.000 познати членови и се состои од претежно светли [[Астероид од типот V|астероиди од типот V]], т.н. „вестоиди“ == Одлики == [[Податотека:Vesta_family.png|лево|мини|350x350пкс| Местоположба и структура на вестиното семејство]] Во вестини астероиди спаѓаат: [[4 Веста]], втор најмасивен астероид (просечен пречник од 530&nbsp;km), и многу мали астероиди со пречник под 10&nbsp;км. Најсветлите меѓу нив, [[1929 Колаа]] и [[2045 Пекинг]], имаат [[Апсолутна ѕвездена величина|апсолутна светлосна величина]] од 12,2, што би значело дека имаат полупречник од околу 7,5&nbsp;km ако претпоставиме дека имаат високо албедо колку и [[4 Веста]]. [[Астероидно семејство|Семејството]] потекнува од судар на астероидот 4 Веста, а џиновскиот кратер на нејзиниот јужен пол е најверојатно местото каде се случил сударот. Се смета дека од ова семејството потекнуваат [[ХЕД метеорит]]ите. Во вестиното семејство има и неколку [[Астероид од типот J|астероиди од типот J]] (поврзани со [[Астероид од типот V|типот V]]), за кои се смета дека потекнуваат од подлабоките слоеви на кората на Веста и се слични на [[диогенит]] метеоритите. Со анализата на нивниот број со цел за [[Астероидно семејство|хиерархиско групирање]] (од Запала во 1995) се утврдило дека има голема група на „главни“ членови на семејството, чии [[Соодветни орбитални елементи|орбитални константи]] се приближни {| align="center" cellpadding="5" style="border:1px solid #CCC; margin-left:15px;" ! ! [[Голема полуоска|a_''р'']] ! [[Орбитално занесување|e_р]] ! ''[[Наклон (орбита)|i_р]]'' |- | мин | 2.26&nbsp;[[Астрономска единица|ае]] | 0,075 | 5,6° |- | макс | 2.48&nbsp;AЕ | 0,122 | 7,9° |} Ова ги дава приближните граници во кои се движи семејството. Во сегашната [[Епоха (астрономија)|епоха]], опсегот на [[допирна орбита|оскулирачки]] [[орбитални елементи]] на овие главни членови е: {| align="center" cellpadding="5" style="border:1px solid #CCC; margin-left:15px;" ! ! ''[[Голема полуоска|а]]'' ! [[Орбитално занесување|e]] ! ''[[Наклон (орбита)|i]]'' |- | мин | 2.26&nbsp;[[Астрономска единица|ае]] | 0,035 | 5,0° |- | макс | 2.48&nbsp;AЕ | 0,162 | 8,3° |} Анализата на Запала од 1995 година биле пронајдени 235 главни членови. Преку пребарувањето на базата на податоци ([https://web.archive.org/web/20060220070732/http://hamilton.dm.unipi.it/cgi-bin/astdys/astibo?proper_elements:0;main AstDys]) за 96944 [[Мала планета|мали планети]] во 2005 година било пронајдено 6051 тело (околу 6% од вкупниот број во базата) кои се наоѓаат во регионот на Вестиното семејство (според првата табела погоре). == Натрапници == Спектроскопските анализи покажале дека некои од најголемите вестоиди се всушност натрапници. Тие не се ниту од [[Астероид од типот V|V]] ни од [[Астероид од типот J|J]] тип во спектралната класа, но сосема случајно имаат слични орбитални елементи. Такви се: [[306 Унитас]], [[442 Ајхсфелдија]], [[1697 Коскениеми]], [[1781 Ван Бизбрук]], [[2024 Меклафлин]], [[2029 Биноми]], [[2086 Њуел]], [[2346 Лилио]] и други. (Откриени биле по пребарувањето на [https://web.archive.org/web/20051222223612/http://www.psi.edu/pds/archive/tax.html мноштво бази на податоци за таксономија на астероиди] ). == Наводи == * Запала, Винченцо ; Бенџоја, Филип; Челино, Алберто; Фаринела, Паоло ; и Фрошле, Клод; ''[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S001910358571127X Семејства на астероиди: Пребарување на примерок од 12.487 астероиди користејќи две различни техники за групирање]'', Икар, том 116, број 2 (август 1995), страници 291–314 * Бас, Шелте Ј . и Бинзел, Ричард П .; ''Фаза II од спектроскопското истражување на астероидите во малиот главен појас'', Icarus Vo.. 158, стр.&nbsp;106 (2002). [https://web.archive.org/web/20060105211946/http://smass.mit.edu/Bus.Taxonomy Врска] . * [https://web.archive.org/web/20060220070732/http://hamilton.dm.unipi.it/cgi-bin/astdys/astibo?proper_elements:0;main Веб-страницата AstDys] . Соодветни елементи за 96944 нумерирани помали планети. [[Категорија:Астероидни групи и семејства]] [[Категорија:Вестински астероиди]] 46hotgtumatqbb38cz5eqeplv3zz69w 0 1287133 5583144 5565705 2026-06-27T07:07:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583144 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher |region = [[Руска филозофија]] |era = [[Филозофија од 19 век]] |image = V.S.Solovyov 1890s photo by P.S.Zhukov.jpg |name = Владимир Соловјов |birth_name = Владимир Сергеевич Соловјов |birth_date = {{Birth date|1853|1|28}} |birth_place = [[Москва]], [[Руско Царство]] |death_date = {{Death date and age|1900|8|13|1853|1|28}} |death_place = [[Узкое]], [[Московска Губернија]], Руско Царство |school_tradition = [[христијанска филозофија]], [[софиологија]], [[христијански мистицизам]], [[Руски симболизам]] |main_interests = [[Филозофија на религијата]] |notable_ideas = Оживување и проширување на идејата за [[Софија (мудрост)|Софија]] |influences = [[Платон]], [[Аристотел]], [[Сергеј Булгаков]], [[Фридрих Вилхелм Џозеф Шелинг]], [[Артур Шопенхауер]], [[Јакоб Бом]], [[Емануел Сведенборг]], [[Луј Клод де Сен Мартин]], [[Шимон бар Јохаи]], [[Парацелзус]], [[Августин ]], [[Блаватска]], [[Плотин]], [[Данте Алигиери|Данте]], [[Сорен Киркегор]], [[Имануел Кант]], [[Фјодор Достоевски]], [[Август Конт]] |influenced = [[Никола Берџаев]], [[Сергеј Булгаков]], [[Павел Флоренски]], [[Семјон Франк]], [[Андреј Бели]], [[Александар Блок]], [[Достоевски]] |alma_mater = [[Царски московски универзитет]] }} [[File:Vladimir-Solovyov.jpg|thumb|right|Портрет на Владимир Соловјов од [[Иван Крамској]], 1885 година]] '''Владимир Сергеевич Соловјов''' ({{langx|ru|Влади́мир Серге́евич Соловьёв}}); (28 јануари 1853 - 13 август 1900) — [[руски]] [[филозофија|филозоф]], [[теолог]], [[поет]], [[памфлет]]ист и [[книжевен критичар]], одиграл значајна улога во развојот на [[Руска филозофија|руската филозофија]] и поезија на крајот на 19 век и во духовната ренесанса на почетокот на 20 век<ref>[https://w.histrf.ru/articles/article/show/soloviov_vladimir_siergieievichу/ СОЛОВЬЁВ ВЛАДИМИР СЕРГЕЕВИЧ ]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Живот и творештво == Владимир Сергеевич Соловјов, син на истакнатиот историчар Сергеј Михајлович Соловјов, е роден во [[Москва]] на 28 јануари 1853 година. Неговата мајка, Поликсена Владимировна, имала полско потекло. Во младоста бил [[нихилизам|нихилист]] но подоцна се преобразил во [[позитивизам|позитивист]] во согласност со ставовите на Православната црква. Во своето дело „Кризата на западната филозофија: против позитивизмот“, Соловјов го критикувал позитивистичкото отфрлање на есенцијализмот на [[Аристотел]], односно филозофскиот реализам. Позитивизмот, според Соловјов, само го потврдува изгледот на објектот, негирајќи ја интуитивната реалност што луѓето ја доживуваат како дел од нивната свест. Владимир Соловјов стана пријател и повереник на [[Фјодор Достоевски]]. Спротивно на ставовите на Достоевски, Соловјов бил за [[Католичка црква|Римокатоличка црква]]. Тој се залагаше за укинување на расколот ([[екуменизам]], [[соборност]]) помеѓу православната и католичката црква - веројатно, „од етичка и социјална гледна точка“. Соловјов никогаш не се оженил и немал деца, но имал идеализирани врски, кои ги овековечил во неговата духовна љубовна поезија, вклучувајќи две жени по име Софија. Тој ги отфрлил тврдењата на мистичната Ана Шмит, која тврдела дека е негова божествена партнерка. Соловјов умрел како сиромашен бездомник во 1900 година, оставајќи го неговиот брат Михаил Сергеевич и неколку колеги да го бранат неговото интелектуално наследство<ref>[http://mpgu.su/novosti/vydajushhijsja-russkij-filosof-myslitel-i-pojet-vladimir-sergeevich-solovev/ поэт Владимир Сергеевич Соловьев]</ref>. [[File:Soloviev Trubtskoy Grot Lopatin.jpg|right|thumb|303x303px|В. Соловјов, С. Трубецкој, Н. Гроот, Л. Лопатин, 1893]] == Филозофијата на Владимир Соловјов == Основната идеја на неговата религиозна филозофија е Софија - Светата душа, сфатена како мистично космичко суштество, кое го соединува [[Бог]] а со земниот свет. Софија во својата суштина ја претставува вечната женственост во Бог, а во исто време и Божјата промисла на светот. Оваа слика е во [[Библијата]]. Соловјов, пак, ова го открил во мистична визија, за што сведочи неговата песна „Три посети“. Идејата за Софија се реализира на три начини: во теозофијата се формира идејата за неа, во теологијата постои, а во теократијата се отелотворува. Теозофијата е буквално Божествена [[мудрост]]. Тоа е во суштина синтеза на научни откритија и откритија на христијанската религија во рамките на целокупното знаење. [[Вера]]та не е во спротивност со разумот, туку го надополнува. Соловјов ја признава идејата за еволуција, но верува дека тоа е обид да се надмине падот на гревот преку пробив кон Бога. [[Еволуција (биологија)|еволуција]]та поминува низ пет фази или „царства“: минерални, растителни, животински, човечки и божествени. Теургијата е буквално богопоклонување. Соловјов решително се спротивстави на моралната неутралност на науката. Теургијата е процес на очистување, без кој спознанието на вистината е невозможно. Во неговото јадро лежи негувањето на христијанската љубов како одрекување од самопотврдување заради единство со другите. Теократијата е буквално моќта на Бога, она што [[Чадаев]] го нарекол совршен систем. Соловјов ѝ ја доверил „теократската мисија“ на [[Русија]]. Теократијата се состои во „вистинската солидарност на сите народи и класи“, како и во „христијанството, реализирано во општествениот живот“. Филозофијата на Соловјов била под големо влијание од идеите на рускиот религиозен мислител [[Николај Фјодоров]]. Соловјов го сметал Фјодоров за свој „учител и духовен татко“, нарекувајќи го генијален мислител<ref>[http://az.lib.ru/s/solowxew_wladimir_sergeewich/ Соловьев Владимир Сергеевич: Собрание сочинений ]</ref>. [[File:Vladimir Solovyov 1892 by Nikolay Yarochenko.jpg|thumb|upright|Владимир Сергеевич Соловјов од [[Николај Јарошенко]], 1892]] == Учење за правото на Владимир Соловјов == [[Морал]]от секогаш се стреми да изгради идеал; пропишува соодветно однесување, фокусирано само на внатрешната страна на волјата на поединецот. [[Законот]] е условен и претпоставува ограничувања, бидејќи во правната област работата и нејзиниот резултат се важни; го разгледува надворешното пројавување на волјата - сопственост, дејство, резултат на дејствување.Задачата на законот не е да го создаде Божјото царство на Земјата, туку да не ги претвори животите на луѓето во пекол. Целта на правото е да балансира два морални интереси: личната слобода и општото добро. „Заедничкото добро“ треба да ги ограничи приватните интереси на луѓето, но не може да ги замени. Затоа Соловјов се спротивстави на смртната казна и доживотниот затвор, кои според него се спротивни на суштината на законот. [[Закон (право)|Закон]] е „ограничување на личната слобода на барањата на општото добро“. Одлики на правото: * Јавност; * специфичност; * реална применливост. Одлики на владата: * донесување закони; * правично судење; * спроведување на законот. Државата ги штити интересите на граѓаните. Христијанската држава ги штити интересите на граѓаните и се стреми да ги подобри условите на човековото постоење во општеството; се грижи за материјално сиромашните. Напредокот на државата се состои во „обезбедување, што е можно помалку, ограничувања на внатрешниот морален свет на личноста, што е можно поверни и пошироки надворешни услови за достоинствено постоење и напредок на луѓето“. „Правната принуда не принудува никого да биде добронамерен. Неговата задача е да спречи злобниот човек да стане криминалец (опасен за општеството). „[[Општеството]] не може да живее само според моралниот закон.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://pitzmann.ru/solowjov.htm/ |title=Владимир Соловьёв |accessdate=2022-01-01 |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128115753/https://pitzmann.ru/solowjov.htm |url-status=dead }}</ref> == Дела == *„Кризата на западната филозофија (против позитивизмот)“, 1875 („Кризис западной философии (против позитивистов)“) *„Софија. Почеток во универзалното учење“, 1876 („Софùя. Начала вселенского учения“) *„Филозофски принципи на холистичко знаење“, 1877 („Философские начала цельного знания“) *„Критика на отргнатите принципи“, 1880 („Критика отвлеченных начал“) *„Лекции за Богочовечеството“, 1881 („Чтения о Богочеловечестве“) *„За духовната власт во Русија“, 1881 („О духовной власти в России“) *„Три говори во спомен на Достоевски“, 1883 („Три речи в память Достоевского“) *„Духовните основи на животот“, 1884 („Духовнье основье жизни“) *„Јудаизмот и христијанското прашање“, 1884 („Еврейство и християнский вопрос“) *„Големиот спор и христијанската политика“, 1887 („Великий спор и християнская политика“) *„Националният въпрос в Русия“, 1888 („Национальный вопрос в России“) *„Руската идеја“, 1888 („Русская идея“) *„Русија и Вселенската црква“, 1889 („Россия и вселенская церковь“) *„Општото значење на уметноста“, 1890 („Общий смысл искусства“) *„За падот на средновековниот светоглед“, 1891 („Об упадке средневекового миросозерцания“) *„Смисълът на любовта“, 1892 – 1894 („Смысл любви“) *„Спор за правдата“, 1894 („Спор о справедливости“) *„Мухамед, неговиот живот и религиозните учења“, 1896 („Магомет, его жизнь и религиозное учение“) *„Византија и Русија“, 1896 („Византизм и Россия“) *„Оправдание на доброто“, 1897 („Оправдание добра“) *„Животната драма на Платон“, 1898 („Жизненная драма Платона“) *„Идејата за натчовекот“, 1899 („Идея сверхчеловека“) *„Теоретска филозофија“, 1899 („Теоретическая философия“) *„Три разговори. Расказ за антихристот“, 1900 („Три разговора. Краткая повесть об антихристе“) == Влијание == Се верува дека Соловјов бил главната инспирација на [[Фјодор Достоевски|Достоевски]] за ликовите на Аљоша и Иван Карамазов во [[Браќата Карамазови]]. Влијанието на Соловјов може да се види и во делата на симболистите и неоидеалистите од подоцнежната руска советска ера. Неговата книга [[Значењето на љубовта]] може да се гледа како еден од филозофските извори на [[ЛавТолстој|Толстој]] „Кројцерова соната“ (1889). Ова е исто така дело во кое тој го вовел терминот „сизиги“ што значи „близок сојуз“.<ref>[http://www.hrono.ru/biograf/bio_s/solovev_vs.php/ Владимир Сергеевич Соловьев]</ref> Соловјов влијаел на религиозната филозофија [[Николај Бердјаев|Николај Бердјајев]], [[Сергеј Булгаков]], [[Павел Флоренски|Флоренски]], [[Семјон Франк|Франк]], идеите и поезијата на [[Рудолф Штајнер]], [[Андреј Бели ]], [[Александар Блок]] и други. == Библиографија == * [http://www.odinblago.ru/soloviev_1/1 Мифологический процесс в древнем язычестве] (1873) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_1/2 Кризис западной философии (против позитивистов)] (1874) * [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003121874 Кризис западной философии. По поводу «Философии бессознательного» Гартмана. (Статья первая)] — М.: Ред. Православного обозрения, 1874. — 39 с. * [http://www.odinblago.ru/soloviev_1/3 Теория Огюста Конта о трёх фазисах в умственном развитии человечества] * [http://www.odinblago.ru/soloviev_1/4 О философских трудах П. Д. Юркевича] (1874) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_1/5 Метафизика и положительная наука] (1875) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_1/6 Странное недоразумение (ответ г. Лесевичу)] (1874) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_1/7 О действительности внешнего мира и основании метафизического познания (ответ Кавелину)] * [http://www.odinblago.ru/soloviev_1/8 Три силы] (1877) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_1/9 Опыт синтетической философии] * [[Философские начала цельного знания]] (1877) * [[Чтения о богочеловечестве]] (1878) * [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003611284 Критика отвлечённых начал] (1880) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_2/50 Историческия дела философии] (1880) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_3/2 Три речи в память Достоевского] (1881—1883) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_3/3 Заметка в защиту Достоевского от обвинения в «новом» христианстве] * [http://www.odinblago.ru/soloviev_3/4 О духовной власти в России] (1881) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_3/5 О расколе в русском народе и обществе] (1882-188З) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_3/6 На пути к истинной философии] (1883) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/21 Некролог. Кн. К. М. Шаховская] (1883) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_3/7 Духовные основы жизни] (1882—1884) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_3/8 Содержание речи, произнесённой на высших женских курсах в Петербурге 13 марта 1881 года] * [http://www.odinblago.ru/soloviev_4/1 Великий спор и христианская политика.] (1883) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_4/2 Соглашение с Римом и московские газеты.] (1883) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_4/3 О церковном вопросе по поводу старокатоликов.] (1883) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_4/4 Еврейство и христианский вопрос.] (1884) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_4/5 Взгляд первого славянофила на церковный раздор.] (1884) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_5/1_3 Любовь к народу и русский народный идеал (открытое письмо к И. С. Аксакову)] 1884 * [http://www.odinblago.ru/soloviev_4/6 Ответ Н. Я. Данилевскому.] (1885) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_4/7 Как пробудить наши церковные силы?·(открытое письмо к С. А. Рачинскому).] (1885) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_4/8 Новозаветный Израиль] (1885) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_5/3 Государственная философия по программе Министерства Народного Просвещения.] 1885 * [http://www.odinblago.ru/soloviev_4/9 Учение XII апостолов. (Введение к русскому изданию Διδαχή τῶν δώδεκα ἀποστόλων.)] (1886) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_4/10 История и будущностъ теократии (исследование всемирно-исторического пути к истинной жизни).] (1885—1887) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_4/11 Ответ анонимному критику по вопросу о догматическом развитии в церкви.] (1886) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003369948?page=1 Русская идея] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220101130030/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003369948?page=1 |date=2022-01-01 }} [пер. с фр. [[Рачинский, Григорий Алексеевич|Г. А. Рачинского]]]. — М.: Путь, 1911. — 51 с. * [http://krotov.info/library/18_s/solovyov/11_143.html Россия и Вселенская церковь] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150704191623/http://krotov.info/library/18_s/solovyov/11_143.html |date=2015-07-04 }} (1889) * [[Красота в природе]] (1889) * [[Общий смысл искусства]] (1890) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_6/13 Г. Ярош и истина] (1890) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_6/4 Китай и Европа] (1890) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_6/10 Иллюзия поэтического творчества] (1890) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_5/2_5 Мнимая борьба с западом] 1890 * Об упадке средневекового миросозерцания (1891) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_5/2_9 Идолы и идеалы] (1891) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_6/17 Из философии истории] (1891) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_6/15 Запоздалая вылазка из одного литературного лагеря. (Письмо в редакцию.)] (1891) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_5/5 Народная беда и общественная помощь.] (1891) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_5/6 Наши грехи и наша обязанность.] (1891) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_5/8 Враг с Востока] (1892) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_6/21 Заметка о Е. П. Блавацкой] (1892) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_5/7 Кто прозрел? (Письмо в редакцию «Русской мысли»).] (1892) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_5/9 Мнимые и действительные меры к подъёму народного благосостояния.] (1892) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_5/10 Вопрос о самочинном умствовании Л. Тихомирова, Духовенство и общество в современном религиозном движении] (1893) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_6/22 Из вопросов культуры (1893): I. Ю. Ф. Самарин в письме к баронессе Э. Ф. Раден] * [http://www.odinblago.ru/soloviev_6/23 Из вопросов культуры (1893): II. Исторический сфинкс.] * [[Смысл любви]] (1894) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/24 Некролог. А. М. Иванцов-Платонов] (1894) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/23 Некролог. Ф. М. Дмитриев] (1894) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/22 Некролог. Франциск Рачкий] (1894) * [http://www.odinblago.ru/filosofiya/solovev/solovyev_vizantizm_/ Византизм и Россия] (1896) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_7/12 Магомет, его жизнь и религиозное учение]. — СПб.: тип. т-ва «Обществ. польза», 1896. — 80 с. — (Жизнь замечательных людей. Биографическая библиотека Флорентия Павленкова) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_7/11 Когда жили еврейские пророки?] (1896) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_7/17 Мир Востока и Запада] (1896) * [https://azbyka.ru/otechnik/Vladimir_Solovev/duhovnye-osnovy-zhizni/ Духовные основы жизни.] — СПб., 1897. * [http://www.odinblago.ru/soloviev_8/4 Замечание на статью проф. Г. Ф. Шершеневича] (1897) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_7/18 Из Московской губернии. Письмо в редакцию «Вестника Европы»] (1897) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/5 Импрессионизм мысли] (1897) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_8/5 Мнимая критика (ответ В. Н. Чичерину)] (1897) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/10 Жизненная драма Платона] (1898) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/34 Мицкевич] (1898) * [[Оправдание добра]] (1897, 1899) * Тайна прогресса (1898) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/9 Идея человечества у Августа Конта] (1898) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/25 Некролог. Я. П. Полонский] (1898) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/15 Значение поэзии в стихотворениях Пушкина] (1899) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/12 Идея сверхчеловека] (1899) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/16 Лермонтов] (1899) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/29 Некролог. В. Г. Васильевский] (1899) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/28 Некролог. И. Д. Рабинович] (1899) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/27 Некролог. Л. И. Поливанов] (1899) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/26 Некролог. М. С. Корелин] (1899) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/30 Некролог. Н. Я. Грот (1899)] * [[Три разговора]] о войне, прогрессе и конце всемирной истории (1900) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/32 Некролог. В. В. Болотов] (1900) * [http://www.odinblago.ru/soloviev_9/31 Некролог. В. П. Преображенский] (1900) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003595861?page=1 Последняя лекция Владимира Сергеевича Соловьёва в С.-Петербургском университете в 1882 г. : (Лекция 25 февр.).] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220101130036/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003595861?page=1 |date=2022-01-01 }} — СПб.: Печатня М. Алисова и А. Григорьева, [1882]. — 24 с. == Литература == [[File:S. M. Lukyanov. About V. S. Solovyov in his younger years.jpg|thumb|right|<br>[[Лукјанов, Сергеј Михајлович|С. М. Лукјанов]], <br> „За Вл. С. Соловјов во младоста“, Петроград, 1916 година]] ; * {{ВТ-ЭСБЕ+|Соловьёв, Владимир Сергеевич|[[Арсеньев, Константин Константинович|Арсеньев К. К.]], [[Радлов, Эрнест Леопольдович|Радлов Э. Л.]]}} * ''[[Бердяев, Николай Александрович|Бердяев Н. А.]]'' [http://www.vehi.net/berdyaev/soloviev2.html «Основная идея Вл. Соловьёва»] // Типы религиозной мысли в России. [Собрание сочинений. Т. III] Париж: [[YMCA-Press]], 1989. 714 с. * ''[[Блок, Александр Александрович|Блок А. А.]]'' [http://www.vehi.net/soloviev/ablock.html «Рыцарь-монах»] * {{статья|автор=Богданова И. Н.|заглавие=В поисках адекватной формы знания|ссылка=http://elar.urfu.ru/handle/10995/26541|издание=Эпистемы: альманах|место=Екатеринбург|год=1998|страницы=40—45}} * ''Буллер А.'' В. С. Соловьёв и современность: О некоторых аспектах философии В. С. Соловьёва. — М.: Наука, 2018. — 135 с. — ISBN 978-5-02-040071-9. * ''[[Бурмистров, Константин Юрьевич|Бурмистров К. Ю.]]'' Владимир Соловьёв и Каббала. К постановке проблемы // Исследования по истории русской мысли. Ежегодник за 1998 год / под ред. [[Колеров, Модест Алексеевич|М. А. Колерова]]. — М.: ОГИ, 1998. — С. 7—104. * ''[[Величко, Василий Львович|Величко В. Л.]]'' [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003703073?page=1 Владимир Соловьёв. Жизнь и творения] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211118123730/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003703073?page=1 |date=2021-11-18 }}: С прил. рис. [[Репин, Илья Ефимович|И. Е. Репина]], портр. и факс. — СПб.: печ. Р. Голике, 1902. — 205 с., 3 л. портр. * ''[[Гайденко, Пиама Павловна|Гайденко П. П.]]'' Владимир Соловьёв и философия Серебряного века. — М., 2001. — 468 с. * ''Гайденко П. П.'' Гностические мотивы в учениях Шеллинга и Вл. Соловьёва [http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_2/Gaidenko/29.pdf (начало)], [http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_3/Gaidenko/36.pdf (окончание)] // «[[Знание. Понимание. Умение]]», 2005, № 2−3 * ''Гайденко П. П.'' Искушение диалектикой: пантеистические и гностические мотивы у Гегеля и Вл. Соловьёва // [[Вопросы философии]]. — 1998. — № 4. — С. 75—93. * {{Источник/НФЭ|Соловьёв, Владимир Сергеевич|[[Гайденко, Пиама Павловна|Гайденко П. П.]]|url=https://iphlib.ru/greenstone3/library/collection/newphilenc/document/HASH01f70b84bc75ae3d6f0f0df6|ref=Гайденко}} * ''Ефремов А. В.'' [http://www.nash-sovremennik.ru/p.php?y=2005&n=6&id=8 Борьба за историю.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180828170358/http://www.nash-sovremennik.ru/p.php?y=2005&n=6&id=8 |date=2018-08-28 }} Вл. Соловьёв как критик [[Данилевский, Николай Яковлевич|Н. Данилевского]] // [[Наш современник]]. 2005. № 6. * ''[[Клинг, Олег Алексеевич|Клинг О. А.]]'' [https://web.archive.org/web/20110711122301/http://ec-dejavu.net/e-2/Ewige_Weiblichkeit.html Мифологема «Ewige Weiblichkeit» (Вечная Женственность) в гендерном дискурсе русских символистов и постсимволистов] // Пол. Гендер. Культура: Немецкие и русские исследования. — М.: РГГУ, 2009. — С. 438—452. * ''[[Кобринский, Александр Михайлович|Кобринский А. М.]]'' «Феномен воздействия» (о поэзии и пьесах Владимира Соловьёва){{уточнить}} * ''[[Козырев, Алексей Павлович|Козырев А. П.]]'' Соловьёв и гностики. — М.: Изд. Савин С. А., 2007. — 544 с. ISBN 978-5-902121-12-1. * {{статья|автор={{nobr|Козырев А. П.}}|заглавие=СОЛОВЬЁВ Владимир Сергеевич|издание=Императорский Московский университет: 1755—1917|тип=энциклопедический словарь|автор издания={{nobr|А. Ю. Андреев}}, {{nobr|Д. А. Цыганков}}|место=М.|издательство=Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН)|год=2010|страницы=676—677|isbn=978-5-8243-1429-8|ref=Императорский Московский университет}} * {{БРЭ |статья=Соловьёв, Владимир Сергеевич|id=3634697 |автор=[[Козырев, Алексей Павлович|Козырев А. П.]] |том=30 |страницы= 662—664|ref=Козырев}} * ''[[Коробко, Михаил Юрьевич|Коробко М. Ю.]]'' [https://web.archive.org/web/20111126154516/http://testan.rusgor.ru/moscow/article/solov.htm Владимир Соловьёв в Москве], [https://web.archive.org/web/20111126153628/http://testan.rusgor.ru/moscow/book/moscow_usad/mos_usad_uzkoe.html Москва усадебная. Путеводитель], [https://web.archive.org/web/20111126153650/http://testan.rusgor.ru/moscow/book/usad/usadby13_1.html Узкое], [https://web.archive.org/web/20111126154555/http://testan.rusgor.ru/moscow/article/uzkoe.htm Усадьба Узкое: владельцы и владения], [https://web.archive.org/web/20111126160435/http://testan.rusgor.ru/moscow/book/uzkoe/index.htm Усадьба Узкое: Историко-культурный комплекс XVII—XX веков] * ''[[Коробко, Михаил Юрьевич|Коробко М. Ю.]]'' Усадьба Узкое. М.: Вече, 2013 (Усадьбы, дворцы, особняки Москвы) * ''[[Кравченко, Виктория Владимировна|Кравченко В. В.]]'' Владимир Соловьёв и София. — М.: Аграф, 2006. — 384 с. ISBN 5-7784-0312-7 * ''[[Леонтьев, Константин Николаевич|Леонтьев К. Н.]]'' [http://az.lib.ru/l/leontxew_k_n/text_0380.shtml Владимир Соловьёв против Данилевского] // КНЛ «Восток, Россия и Славянство». С. 466—511. * ''[[Лосев, Алексей Фёдорович|Лосев А. Ф.]]'' [http://www.vehi.net/soloviev/losev.html «Творческий путь Владимира Соловьёва»] * ''Лосев А. Ф.'' Владимир Соловьёв. — М.: [[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]], 2009. — 656 с. — ISBN 978-5-235-03148-7. * ''[[Лукьянов, Сергей Михайлович|Лукьянов С. М.]]''«О Вл. С. Соловьёве в его молодые годы». Материалы к биографии в 3-х кн. — Пг., 1916—1921. * Переиздание: ''[[Лукьянов, Сергей Михайлович|Лукьянов С. М.]]'', М.: [[Книга (издательство)|Книга]], 1990. — ISBN 5-212-00265-6 * [http://az.lib.ru/l/lukxjanow_s_m/text_1922_iz_arhiva.shtml ''Лукьянов С. М.'' Материалы к биографии Вл. С. Соловьёва: (Из архива С. М. Лукьянова) / Публ., вступ. ст. и примеч. А. Н. Шаханова // Российский Архив: История Отечества в свидетельствах и документах XVIII—XX вв.: Альманах. — М., 1992. — С. 392—427.] * ''[[Мень, Александр Владимирович|Мень А. В.]], прот.'' [http://www.vehi.net/men/soloviev.html «Владимир Сергеевич Соловьёв»] // [[Мень, Александр Владимирович|Мень А. В.]], прот. «Мировая духовная культура, Христианство, Церковь. Лекции и беседы». М., 1995. [http://www.alexandrmen.ru/sounds/solovev.wav фонограмма] *[[Мочульский, Константин Васильевич|Мочульский К. В.]] |заглавие=Владимир Соловьёв. Жизнь и учение |ссылка=http://www.vehi.net/mochulsky/soloviev/ |место=Париж |издательство=[[YMCA-Press]] |год=1936 |ref=Мочульский}} * [[Роднянская, Ирина Бенционовна|Роднянская И. Б.]], Андреевская М. И. [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke7/ke7-0531.htm Соловьёв, Владимир Сергеевич] // [[Краткая литературная энциклопедия]]. Т. 7: «Советская Украина» — Флиаки / Гл. ред. [[А. А. Сурков]]. — М.: [[Советская энциклопедия]], 1972. — Стб. 53—56. * ''[[Соловьёв, Сергей Михайлович (поэт)|Соловьёв С. М.]]'' [http://nnm-club.me/forum/viewtopic.php?t=712610 Жизнь и творческая эволюция Владимира Соловьёва] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180831174803/http://nnm-club.me/forum/viewtopic.php?t=712610 |date=2018-08-31 }}. — Брюссель: [[Жизнь с Богом]], 1977. — 449 с. * {{статья|автор=Тимошина Е. В.|заглавие=Хилиастические аспекты теократического идеала В. С. Соловьёва|ссылка=http://www.law.edu.ru/magazine/article.asp?magID=5&magNum=6&magYear=1993&articleID=141319|издание=[[Правоведение (журнал)|Правоведение]]|год=1993|номер=6|страницы=66—74}} * ''[[Трубецкой, Евгений Николаевич|Трубецкой Е. Н.]]'' кн. [http://www.vehi.net/etrubeckoi/soloviev/101.html «Міросозерцаніе Вл. С. Соловьёва»]. — М.: Товарищество тип. А. И. Мамонтова, 1913 * ''[[Челышев, Евгений Петрович|Челышев Е. П.]], [[Коробко, Михаил Юрьевич|Коробко М. Ю.]]'' Усадьба Узкое и Владимир Соловьёв / Под ред. Е. П. Челышева; Науч. совет РАН по изуч. и охране культ. и природ. наследия. М.: [[Наука (издательство)|Наука]], 2012. * ''[[Шапошникова, Людмила Васильевна|Шапошникова Л. В.]]'' [http://www.roerich-museum.ru/rus/about/direction/director/solovjev «Явление странствующего рыцаря. К 150-летию со дня рождения Вл. Соловьёва»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080921102214/http://www.roerich-museum.ru/rus/about/direction/director/solovjev/ |date=2008-09-21 }} / Тернистый путь Красоты. — М., 2001. * ''Шмонина М. С.'' [http://ruthenia.ru/tiutcheviana/publications/shmonina1.html «Тютчевский» пласт в лирике Вл. Соловьёва] // Русская филология. — 10. — Тарту. 1999. — С. 70—78. * Helmut Dahm, Vladimir Solovyev and Max Scheler: Attempt at a Comparative Interpretation. — Dordrecht, Holland: D. Reidel Publishing Company, 1975. * Zdenek V. David, The Influence of Jacob Boehme on Russian Religious Thought // [[Slavic Review]]. — 21 (1962), 1. — pp. 43–64. * Ludolf Mueller, Solovjev und der Protestantismus. — Freiburg: Verlag Herder, 1951. * Joseph L. Navickas, "Hegel and the Doctrine of Historicity of Vladimir Solovyov, " in The Quest for the Absolute, ed. Frederick J. Adelmann. — The Hague: M. Nijhoff, 1966. — pp. 135–154. * Louis J. Shein, «V.S. Solov’ev’s Epistemology: A Re-examination» // Canadian Slavic Studies. — Spring 1970, vol. 4. — № 1. — pp. 1–16. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Internet Archive author |sname=Vladimir Sergeyevich Solovyov |birth=1853 |death=1900}} * {{Librivox author |id=10776}} * [http://www.utm.edu/research/iep/s/solovyov.htm Vladimir Solovyov (1853–1900)]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929080314/http://www.utm.edu/research/iep/s/solovyov.htm |date=2007-09-29 }} – entry on Solovyov at ''[[Internet Encyclopedia of Philosophy]]'' * http://www.orthodoxphotos.com/readings/end/antichrist.shtml * [http://people.emich.edu/wmoss/publications/ ALEXANDER II AND HIS TIMES: A Narrative History of Russia in the Age of Alexander II, Tolstoy, and Dostoevsky]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090422072609/http://people.emich.edu/wmoss/publications/ |date=2009-04-22 }} Several chapters on Solovyov * http://www.utm.edu/research/iep/s/solovyov.htm{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929080314/http://www.utm.edu/research/iep/s/solovyov.htm |date=2007-09-29 }} * http://www.christendom-awake.org/pages/soloviev/soloviev.html * http://www.christendom-awake.org/pages/soloviev/biffi.html (address by Cardinal Giacomo Biffi) * [http://www.britannica.com/eb/article-9068629/Vladimir-Sergeyevich-Solovyov Vladimir-Sergeyevich-Solovyov] // [[Britannica]] * http://www.valley.net/~transnat/solsoc.html{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160519102411/http://www.valley.net/~transnat/solsoc.html |date=2016-05-19 }} * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060112121614/http://www.praiseofglory.com/taleantichrist.htm |date=January 12, 2006 |title=Tale of the Anti-Christ }} – excerpt from ''Three Conversations'' by Solovyov * [http://www.ru.nl/filosofie/crhs/solovev.html Civil Society and National Religion: Problems of Church, State, and Society in the Philosophy of Vladimir Solov'ëv (1853–1900)]{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – research project at Centre for Russian Humanities Studies, Radboud Universiteit Nijmegen * http://rumkatkilise.org/necplus.htm {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130324034136/http://rumkatkilise.org/necplus.htm |date=2013-03-24 }} * [http://www.albany.edu/offcourse/issue41/cigale_translations1.html#solovyov English translations of 5 poems, including 8 of 18 acrostics from the cycle "Sappho"] * [https://archive.org/details/bub_gb_R2kMAAAAIAAJ English translations of 2 poems by Babette Deutsch and Avrahm Yarmolinsky, 1921] * [http://via.library.depaul.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1010&context=jrbe "The Positive Unity: How Solovyov's Ethics Can Contribute to Constructing a Working Model for Business Ethics in Modern Russia"] by Andrey V. Shirin * [http://www.iep.utm.edu/solovyov/ Биографија на сајту Интернет енциклопедије филозофије] * [http://worldcat.org/identities/lccn-n79-68418/ Његова или дела о њему] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150528014537/http://worldcat.org/identities/lccn-n79-68418/ |date=2015-05-28 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Соловјов, Владимир}} [[Категорија:Родени во 1853 година]] [[Категорија:Починати во 1900 година]] [[Категорија:Христијански мистици од 19 век]] [[Категорија:Филозофи од 19 век]] [[Категорија:Теолози од 19 век]] [[Категорија:Христијански филозофи]] [[Категорија:Филозофи на литературата]] [[Категорија:Филозофи на љубовта]] [[Категорија:Филозофи на религијата]] [[Категорија:Платонисти]] [[Категорија:Руски и поети]] [[Категорија:Руски православни христијани од Русија]] [[Категорија:Руски филозофи]] [[Категорија:Руски сатиричари]] [[Категорија:Писатели од Москва]] [[Категорија:Руси со украинско потекло]] [[Категорија:Погребани на Новодевичките гробишта]] [[Категорија:Починати во Москва]] [[Категорија:Почесни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Руски публицисти]] 9zicpc6du8a0aovnobmz0b3iwlgkzgr 0 1289065 5582909 5273181 2026-06-26T14:27:27Z Makenzis 67668 /* Актуелен тим */ Обновено на 15 октомври 2021 5582909 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Trzni Centar.jpg|мини|Стадионот на ФК Вождовац над трговскиот центар]] '''Фудбалски клуб Вождовац''' е професионален фудбалски клуб сместен во Вождовац, општина [[Белград]], во [[Србија]]. Тоа се еден од ретките клубови во светот кои имаат модерен стадион на врвот на трговски центар, стадионот е изграден во 2012 година, а отворен во август 2013 година. Клубот го носи прекарот „Змејови“. Тој доживеа мал успех во времето на [[Југославија]], но станаа еден од најдобрите и најстабилните клубови во Белград во модерните времиња од независноста на Србија. Името Вождовац потекнува од зборот ''Вожд'' што значи ''водач'' (буквално, „војвода“, „врховен [[војвода]]“), една од титулите што ги користел [[Караѓорѓе Петровиќ|Караѓорѓе]], водачот на [[Прво српско востание|Првото српско востание]]. == Историја == Клубот е формиран во 1912 година, под името СК Душановац и нејзиниот претседател, во таа година бил Данило Стојановиќ "Чика Дача" <ref>Srbislav Todorović: "Football in Serbia 1896 – 1918", pag. 153</ref> кој исто така бил тренер во таа година. Клубот го добил името по Душановац, предградие во Белград каде што бил формиран. Првично тоа било клуб чии играчи и следбеници биле претежно ученици од Економската гимназија. По крајот на Првата светска војна клубот значително се подобрил, но никогаш не се изборил да биде во врвот како другите клубови: [[ОФК Белград|БСК Белград]] или СК Југославија. Во 1929 година е преименуван во '''Вождовачки СК''' (Вождовачки спортски клуб). Главниот успех во тој период било освојувањето на II Лигата на Белградската фудбалска подасоцијација во сезоната 1933–34 и III Лигата на Белград во 1948–49. Во сезоната 1963-1964, тие ја освоија Српската републичка лига, потоа југословенската трета лига и се промовираа во Втората југословенска лига . Откако новиот терен на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена Ѕвезда во Белград]] ''[[Стадион Рајко Митиќ|, Маракана]]'' бил изграден помеѓу 1959–63 година, Вождовачки СК ги играл своите домашни натпревари на секундарниот терен на Маракана со трибини околу него. Во 1973 година, друг локален клуб, Слобода Белград, формиран во 1953 година и шампион на Лигата на Белград во 1968 година, бил распуштен. Општинските власти одлучиле да го предадат теренот на Слобода на Вождовачки, кој потоа го променил своето име во '''ФК Вождовац''' . Првото големо достигнување било освојувањето на Купот на фудбалскиот сојуз на Белград во 1975 година. Во текот на следните три децении Вождовац се натпреварувал најмногу во пониските српски лиги, сè до сезоната 2003–04, кога ја освоиле српската лига Белград без ниту еден пораз, постигнувајќи промоција во српската прва лига, националниот втор степен. На 28 јуни 2005 година, Железник го освоил Купот на Србија и Црна Гора, но поради финансиски проблеми се споил со Вождовац. Како резултат на тоа, Вождовац добил пристап до Првата лига на Србија и Црна Гора 2005-06, завршувајќи на третото место и се квалификувале за европските натпреварувања. Сепак, поради континуираните финансиски тешкотии по спојувањето, клупските челници одлучиле да не ја бараат лиценцата за европските натпреварувања. Од отворањето на новиот модерен стадион во август 2013 година, клубот е еден од најстабилните во српскиот фудбал поради силно спонзорство од трговските фирми кои работат под/во рамките на стадионот. Директорите на клубот презеле модерен пристап за да создадат помлада база на поддржувачи со фокусирање на нов атрактивен пристап; создадена е модерна веб-страница за клубот, кој станал убедливо најатрактивен од сите клубови во српскиот фудбал, освен големите два белградски клуба, исто така бил дизајниран нов модерен грб кој го вградува прекарот на клубот со црвен змеј. Целта била да се разликува од повеќето други српски клубови кои или го носат името од комунистичката ера или нивната технологија за презентација е непријатна.<ref name="fkvozdovac_2020-07-30">{{Наведена мрежна страница|url=https://fkvozdovac.rs/category/vesti/|title=Vozdovac-Vesti|date=2020-07-30|work=fkvozdovac.rs|language=sr|accessdate=2020-07-30}}</ref> Вождовац ја заврши сезоната 2019/20 на 8-то место под раководство на менаџерот [[Радомир Коковиќ]] кој бил отпуштен доцна во сезоната поради серија загуби, поранешниот играч [[Јован Дамјановиќ]] ја презел менаџерската улога и го одвел клубот до безбеден финиш на средината на табелата. Клучни играчи во сезоната 19/20 за клубот биле Немања Николиќ со 7 голови, Ален Масовиќ кој постигнал 5, Милош Стојчев кој исто така постигнал 5 гола, [[Марко Девиќ]] кој постигнал 4 гола и Јован Нишиќ кој постигнал 3 гола. Клучни дефанзивни играчи биле [[Стефан Хајдин]], Ненад Цветковиќ, Немања Пејчиновиќ, Марко Живковиќ, голманите Марко Тркуља и Марко Илиќ и литванскиот интернационалец Јустас Ласикас кој беше импресивен на позицијата десен бек. == Стадион == Стариот стадион Вождовац бил повеќенаменски стадион. Се користел најмногу за фудбалски натпревари и бил домашен терен на Вождовац, со капацитет од 5.780 гледачи. Бил урнат во 2011 година. Вождовац своите домашни натпревари ги игра на стадионот Вождовац кој се наоѓа на четвртиот кат во трговски центар и ги исполнува сите прописи на УЕФА. Има 5.174 седишта, теренот е 24 метри над земјата додека највисоките трибини се 45 метри над земјата. Стадионот бил отворен за првенствен натпревар против Јагодина во четвртото коло од Суперлигата на 31 август 2013 година. Тоа е исто така, прв натрпевар од Суперлигата што се играл на вештачка трева.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mondo.rs/Sport/Fudbal/a610851/Kako-izgleda-srpski-fudbal-na-krovu-trznog-centra.html|title=Kako izgleda srpski fudbal na krovu tržnog centra|work=Mondo Portal|language=sr-el|accessdate=2020-05-06}}</ref> == Поддржувачи == === Групи === Организираните поддржувачи на ФК Вождовац се Инвалиди''.'' Сепак, првата организирана група за поддршка била формирана во 1987 година и била наречена Вилењаци. Првично броеле околу 30 членови, главно поранешни и млади играчи од соседството. Заедно со Вилењаци се појавила уште една група по име Змајеви, што е истовремено и традиционалниот прекар на клубот. Вилењаци со текот на времето растеле, а често предизвикувале немири. Тие се потрудиле да бидат оригинални во поддршката. Пиротехничкиот огномет станал вообичаен начин за предизвикување прекин на натпреварот.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://invalidivozdovac.com/%d1%81%d1%81%d1%81/|title=ИНВАЛИДИ ВОЖДОВАЦ {{!}} ИСТОРИЈА|language=sr-ec|accessdate=2020-05-06|archive-date=2020-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622103007/http://invalidivozdovac.com/%D1%81%D1%81%D1%81/|url-status=dead}}</ref> Во 1989 година, на источната трибина на стадионот била формирана друга група по име Џеноес Јунајтед, а дотогаш Змајеви прифатиле да се приклучат на Вилењаци. Набргу потоа на западната трибина на Вилењаци им се придружиле и Џенова. Во сезоната 1989-90 била формирана друга група, Хасини Трафикари, именувана по поранешен играч на клубот, наречен Хаса. Првично формирани на јужната трибина, тие исто така завршиле со спојување со Вилењаци на западната трибина. Меѓутоа, кога мислеле дека групата е посилна од кога било, таа на крајот била распуштена. Во 1990 година, била формирана нова група, која првично личела на улична банда отколку на фудбалски навивачи и била наречена Инвалиди. Во текот на 1990-тите групата постојано растела, а покрај фудбалот нивното присуство било забележано и на други спортски настани на кои клубот учествувал, пред се во женскиот ракомет. Очигледно најинспиративниот период за клупските навивачи бил периодот кога клубот се натпреварувал во највисоката лига. Денес групата се состои од околу 100 млади мажи. === Пријателства === Навивачите имаат силно пријателство со навивачите на [[ОФК Белград]]. Тие исто така имаат добри односи со навивачите на ЛКС Ломза. == Почести == * '''Српската републичка лига''' ** '''Победници (1):''' 1963–64 * '''Српска лига Белград''' ** '''Победници (2):''' 2003–04, 2011–12 == Официјални лица на клубот == === Тренерски персонал === {| class="wikitable" !Позиција ! Име |- | '''Менаџер''' | Александар Линта |- | '''Помошник менаџер''' | Марко Савиќ |- | '''Претседател на клубот''' | Момир Вељковиќ |- | '''Спортски директор''' | Јован Дамјановиќ |- | '''Генерален директор''' | Милош Мирковиќ |- | '''Генерален секретар''' | Никола Радивојевиќ |} == Значајни поранешни играчи == Ова е списокот на играчи на ФК Вождовац со настапи во сениорската репрезентација:<ref>[http://www.national-football-teams.com/v2/club.php?id=4174&year_rythm=2007%3A%3A1 FK Voždovac] at National-Football-Teams.com</ref> * Душан Анѓелковиќ *   Стефан Бабовиќ *   Никола Бељиќ *   Душан Ѓокиќ *   Милош Колаковиќ *   Слободан Марковиќ *   Милош Михајлов *   Александар Пантиќ *   Дејан Раѓеновиќ *   Александар Живковиќ *   Марио Божиќ *   Владан Грујиќ *   Нермин Хаскиќ *   Душан Керкез *   Немања Супиќ *   Томе Китановски *   Дарко Божовиќ *   Дарко Булатовиќ *   Ѓорѓије Ќетковиќ *   Младен Кашчелан *   Адам Марушиќ *   Немања Николиќ *   Никола Вујновиќ *  Марко Девиќ == Наводи ==   == Надворешни врски == * [http://fkvozdovac.rs/ Официјална веб-страница] (in Serbian) * [http://www.srbijafudbal.net/vozdovac.htm Клупски профил и состав] на Србјафудбал [[Категорија:Спортот во Белград]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Србија]] 7ank5dmj0jv6859l0aju04aglw6p8p2 0 1291656 5583152 5242875 2026-06-27T08:14:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583152 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Vlastimir Pericic.jpg|мини|Властимир Перичиќ]] '''Властимир Перичиќ''' ([[7 декември]] [[1927]] - [[1 март]] [[2000]] година) бил српски [[композитор]] и еден од најважните теоретичари на српската музика, истакнат музиколог и автор на исклучително вредни универзитетски учебници и дописен член на [[Српска академија на науките и уметностите|Српската академија на науките и уметностите]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sanu.ac.rs/Clanstvo/IstClan.aspx?arg=1162|title=Биографија на сајту САНУ|date=|publisher=Sanu.ac.rs|accessdate=1 јули 2019.|2=|archive-date=2012-09-10|archive-url=https://archive.today/20120910002917/http://www.sanu.ac.rs/Clanstvo/IstClan.aspx?arg=1162|url-status=bot: unknown}}</ref> == Биографија == Властимир Перичиќ е роден во [[Вршац]] на [[7 декември]] [[1927|1927 година]] татко Јурај и мајка Јелица, моминско Николајевиќ. Основно училиште учел во [[Земун]] [[1934]]-[[1938]] година, гимназија во Земун [[1938]]-[[1941]] година и во [[Белград]] [[1941]]-[[1946]] година. Во 1941 година се запишал на Средното музичко училиште на Музичката академија во Белград, а во 1945 година на Музичката академија; дипломирал на ''Катедрата за композиција'' на Музичката академија во Белград (во класата на проф. Станојло Рајичиќ) во 1951 година. Во периодот 1945-1947 година работел како практикант во ''Природонаучниот музеј'' во Белград, 1948-1951 година како вонреден наставник по солфеж и основна музичка теорија во музичкото училиште ''Јосиф Маринковиќ'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://josifmarinkovic.edu.rs/|title=Почетна • МШ "Јосиф Маринковић"|work=josifmarinkovic.edu.rs}}</ref> во Белград, 1951—1955 година како професор по теоретски предмети на Средното музичко училиште при Музичката академија (денес Музичко училиште ''Јосип Славенски''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slavenski.edu.rs/|title=Музичка школа '&#39;Јосип Славенски'&#39;|date=|publisher=Slavenski.edu.rs|accessdate=16 март 2013.}}</ref>). [[Податотека:Rodna_kuca_V._Pericica.jpg|лево|мини|250x250пкс| Родната куќа на композиторот Властимир Перичиќ во Вршац, улица Битољска бр.34.]] Учебната 1955-1956 година ја поминал на обука на Академијата за музика и драмски уметности во [[Виена]] (во класата по композиција на проф. Алфред Ул. Во текот на летото [[1956]] година посетувал курсеви за современа музика во [[Дармштат]] (КП [[Германија]]). Во 1955 година бил избран ''на Академијата'' за музика (сега Универзитет за уметности во Белград „Факултет за музичка уметност“)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fmu.bg.ac.rs/|title=Факултет музичке уметности|date=|publisher=Fmu.bg.ac.rs|accessdate=16 март 2013.}}</ref> во Белград за асистент на Катедрата за композиција, 1961 година за доцент на Катедрата за [[теорија на музиката]], 1965 година за вонреден професор, 1988 година за редовен професор. Предавал од 1967 до 1971 година и на Катедрата за настава од прв степен во [[Ниш]]. Предавал различни теоретски предмети (хармонија, харман анализа, контрапункт, музички форми, анализа на музичко дело, тонски слог, познавање на инструменти и др.), а од [[1971]] година првенствено предавал историја на југословенската музика на Катедрата за музикологија. Бил ментор на 51 кандидат по теоретски предмети и 27 од историјата на југословенската музика, како и на 6 магистранти. Се пензионирал како редовен професор на Факултетот за музичка уметност во Белград во 1993 година. Починал во [[Белград]] на [[1 март]] [[2000]] година. За 80-годишнината од раѓањето на композиторот, [[7 декември]] [[2007]] година, во ''Музичко-информативниот центар на СОКОЈ'' во Белград, била отворена дел од оставината<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.danas.rs/danasrs/kultura/otvara_se_deo_legata_vlastimira_pericica.11.html?news_id=129656|title='&#39;Отвара се део Легата Властимира Перичића'&#39;, Данас, 6. 12. 2007|date=15 јуни 2012.|publisher=Danas.rs|accessdate=16 март 2013.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mds.org.rs/srpski_lat/aktivnosti_grupa.php?ka_id=5|title=Музиколошко друштво Србије, '&#39;Пројекти'&#39;|date=|publisher=Mds.org.rs|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115080805/http://www.mds.org.rs/srpski_lat/aktivnosti_grupa.php?ka_id=5|archive-date=15. 01. 2013|accessdate=16 март 2013.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://vesti.krstarica.com/kultura/otvara-se-legat-akademika-vlastimira-pericica/|title=Легат академика Властимира Перичића|date=|publisher=Vesti.krstarica.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718181112/http://vesti.krstarica.com/kultura/otvara-se-legat-akademika-vlastimira-pericica/|archive-date=18 јули 2014|accessdate=16 март 2013.}}</ref> ''на Властимир Перичиќ''. ''Музичката академија на Универзитетот во Источно Сараево'' го отворил вториот дел од наследството на ''Властимир Перичиќ''.<ref name="Легат Властимира Перичића">{{Наведена мрежна страница|url=http://muzickaakademija.net/index.php?option=com_content&task=view&id=295&Itemid=2|title=Легат Властимира Перичића|last=|authorlink=|year=2010|work=|publisher=Музичка академија Универзитета у Источном Сарајеву|pages=|language=sr|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716190458/http://muzickaakademija.net/index.php?option=com_content&task=view&id=295&Itemid=2|archive-date=16 јули 2014|accessdate=19 јуни 2012.|quote=}}</ref> == Признанија и награди == Властимир Перичиќ бил добитник на повеќе награди и признанија. Еве само неколку: * Награда на ''меѓународниот натпревар Верчели'' ([[Италија]]), за ''гудачки квартет'', 1950 година * Награди на Народната младина на Југославија за ''втора рака'' (1948) и за ''трета рака'' (1950). * Награда на меѓународниот натпревар ([[Италија]]), за ''гудачки квартет'', 1950 година. * Награда на Здружението на композиторите на Србија за ''симфонија'', 1959 година. == Написи за авторот == * Јосип Андреис, Драготин Цветко, Стана Ѓуриќ-Клајн: Историски развој на музичката култура во Југославија, Загреб, Школска книга, 1962, 708 стр. * Стана Ѓуриќ-Клајн: Вовед во историјата на југословенската музика, Белград, Академија за уметности во Белград, Академија за музика, 1963 г. * Ненад Туркаљ: Мала историја музика, Напред, Загреб, 1963, 149. * Властимир Перичиќ, со соработка на Душан Костиќ и Душан Сковран: Музички композитори во Србија (текст за В. Перичиќ напишан од Душан Сковран), Белград, Просвета, 1969, стр. 373-582 * Југословенски современици, Библиотека лексикон, Кој е кој во Југославија 1970, Белград, Хронометар, 1970 г. * Дејан Деспиќ: Властимир Перичиќ, Професионална музика 140, 1989, 5-6 * Дејан Деспиќ: Разговор со Властимир Перичиќ, Нови звук 2, 1993, 5-10. * Наплив на музика, Париз, 1957 година, кн. II, 179 (Ф. Загиба) * Музичка енциклопедија ЈЛЗ, Загреб, 1963, кн. II, 389 (Д. Сковран) * енциклопедија на Југославија, Загреб, 1965, кн. VI, 466 (Д. Сковран) * Албум на композитори, Здружение на музички педагози на СР Србија, Белград, 1970 г. * Душан Плавша, Музичка уметност, Енциклопедиска лексика - мозаик на знаењето, Интерпрес-Белград, 1972 г. * Лексикон на југословенската музика, Загреб, 1984, кн. II, 160 (Ј. Зец) * Речник на музика и музичари Нев Гровеа, Лондон, 1980 година, кн. XIV, 405 (ч. - 0 'Лафлин) * Ирена Грицат: Властимир Перичиќ, Повеќејазичен речник на музички термини, Јужнословенски филолог XLII, 1986, 223-226 * Дејан Деспиќ: Властимир Перичиќ, Инструментален и вокално-инструментален контрапункт, Зборник на трудови на Матица Српска за изведувачки уметности и музика, 2, Нови Сад 1987, 240-242 * Момир Ѓоковиќ, Лексикон, Кој е кој во Србија 1991, Белград, Библиофон, 1991 г. * Роксанда Пејовиќ: Музичко творештво и изведба од 18 век до денес<ref>{{Наведено списание|last=Јовић|first=Слободан|date=2021-01-10|title=Физичко кажњавање дјетета: од Сумера, Самерхила до данас|url=http://dx.doi.org/10.7251/sin2102006j|journal=СИНЕЗА|volume=2|issue=2|doi=10.7251/sin2102006j|issn=2712-1259}}</ref> * Мелита Милин: Властимир Перичиќ == Попис на дела == Релативно малото дело на Перичиќ како композитор е еден од важните придонеси за неокласичниот стил во Србија. # Две народни песни за мешан хор (Мегла се кади, 1946, 2 '; Три години, 1946, рев. 1948, 4')2. Три минијатури за пијано,(1947, 6') # Три минијатури за кларинет и пијано (Канзонета - Посвета на Чајковски, Валзе мињон - Посвета на Шопен, Пеење без пароли - Посвета на Менделсон, 1995, 6) # Интермецо за пијано, 1947 година, 4' # Интермецо (Посвета на Брамс) за кларинет и пијано, 1996 година, 4'<ref name="dx.doi.org">{{Наведено списание|last=Boeije|first=Hennie|date=2010-03-01|title=Reactie op een strategie om de kwaliteit van de analyse te verhogen|url=http://dx.doi.org/10.5117/2010.015.001.004|journal=KWALON|volume=15|issue=1|doi=10.5117/2010.015.001.004|issn=1385-1535}}</ref> # Минует за гудачки квартет, 1947 година, 3 ' # Минует (Посвета на Хајдн) за кларинет и пијано, 1995 година, 3' # Минует (Посвета на Хајдн) за кларинет и гудачки, 1995, 3 '5' # Три соло-песни (У троје, Грм, Била једном ружа једна), 1948, 9' # Два мешовита хора (Грм, Вече на училиште), 1948, 6' # Песни од Врање (прва рака) за мешан хор, 1948, 4' # Варијации на тема за пијано, 1948, 12 ' # Песни од Македонија (II рака) за мешан хор, 1948, 5' # Соната за пијано, е-мол, 1949 година, 22 ' # Скерцо за кларинет и пијано (II движење од Сонатата), 1996, 4' # Пепелашка, музика за детска кукла, за мал оркестар, 1949 година, 20' # Мал свита од „Пепелашка“ за камерен оркестар, 1949 година, 10' # Малата свита со пијано на Пепелашка, 1949 година, 10' # Песна и танц за виолина и пијано, 5' # Песна и танц за виолина и гудачки, 5' # Песна и игра за кларинет и пијано, 1994 година, 5' # Песна и игра за кларинет и жици, 1994 година, 5<ref name="dx.doi.org"/>' # Марш (Посвета на Прокофјев) за кларинет и пијано, 1995, 2' # Зора, за кларинет и пијано, 1995 година, 3' # Коло, за кларинет и пијано, 1995 година, 3' # Зора, за виолина и пијано, 1990 година # Марш, за виолина и пијано, 1990 г # Песни од Далмација (III рака) за мешан хор, 1049, 5' # Гудачки квартет, Д-мол, 1950 година, 25 '<ref>{{Наведено списание|last=Смаилагић|first=Биљана|date=2020-02-11|title=ДРУГИ ГУДАЧКИ КВАРТЕТ У ЕФ МОЛУ ВЛАДЕ МИЛОШЕВИЋА: НОВИ ПОГЛЕДИ НА ОБЛИК И СТРУКТУРУ|url=http://dx.doi.org/10.7251/10.7251/nsk1002021s|journal=НАША ШКОЛА|volume=1|issue=2|doi=10.7251/10.7251/nsk1002021s|issn=2303-7091}}</ref> Нов звук, ЦД бр. 2. # Шумски идили, циклус за глас и пијано (Сврачка, Мртво место, Орел), 1950, 9' # Роман од Станс, музика за сцената, 1950 година, 12' # Симфониски став за голем оркестар, Г-мол, 1951, 14 # Сонатина за виолина и пијано, Е-дур, 1951, 9' # Сонатина во Д-дур (Посвета на Сук) за кларинет и пијано, 1996 година, 9' # II движење од Сонатина, за кларинет и пијано, 1995, 3' # Сонатина за пијано, 1952 година, 8' # Посвета на Барток (II движење од Сонатина), за кларинет и пијано, 1996, 3' # Фантазија квази уна соната, за виола и пијано, Г-мол, 1954, 14 ' # Фантазија квази уна соната, за виолина и пијано, во Д-мол, 1954, 14' 20. Паскал за виолончело и пијано, 1955 година, 9' # Мала свита за три виолини (Fughetta, Scherzando, Lamento, Moto perpetuo), 1955, 10 '(изгубен) # симфонија за гудачки оркестар, 1956-57, 25 '<ref>{{Наведено списание|last=Павловић|first=Биљана|last2=Цицовић Сарајлић|first2=Драгана|date=2019-04-11|title=ЗАСТУПЉЕНОСТ СРПСКЕ НАРОДНЕ И УМЕТНИЧКЕ МУЗИКЕ У ОСНОВНОШКОЛСКИМ НАСТАВНИМ ПРОГРАМИМА И УЏБЕНИЦИМА МУЗИЧКЕ КУЛТУРЕ|url=http://dx.doi.org/10.7251/nsk1802049p|journal=Nova skola|volume=13|issue=2|doi=10.7251/nsk1802049p|issn=1840-0922}}</ref> # Три песни, за глас и пијано, 1957 година, 9' # Музика за филмот за деца Дрвеното коњче, за пијано, 1957 година, 9 ' # Ноќ без утро, циклус за глас и пијано, 1959 година, 8 ' # Пијано Прелудиум, 1960 година, 2 ' # Градинар, циклус за глас и пијано, 1962-64, 15 ' # Соната за кларинет и пијано (Посвета на Дворжак), во електро-дур, 1996 година, 8 '<ref name="dx.doi.org"/> # Соната бреве за кларинет и пијано (Посвета на мојот професор Станојло Рајичиќ), во Д-мол, 1996, 5 ' # Чаконета за кларинет и пијано, 1996 година, 3 ' # Сарабанда е Фугета за кларинет и пијано, 1946/1996, 4 ' # Соната за виолончело и пијано, б-мол, 1955/1996, 22 '(вклучува бр. 20 Пасакаља) # Два етиди за кларинет и пијано, 1997 година, 3 ' # Три дуети за два кларинети и пијано, 1997 година, 4 ' # Кто Бог велиј, за мешовити хор, 1998, 2 ' # Кто Бог велиј, за мушки хор, 1998, 2 ' === Аранжмани === * Николо Паганини: пијано придружба за 8 каприци. * Дејан Марковиќ: пијано придружба за збирка минијатури за виолина (30 парчиња). * Радивој Лазиќ: пијано придружба за минијатури за кларинет од училиште Учам кларинет I-IV и збирки Пеење кларинет I-IV, мелодични етиди со пијано I-II, Млад виртуоз на кларинет I-IV и Јасни денови во музичкото училиште (околу 100 парчиња вкупно). Отпечатено: Весели денови во музичкото училиште, Белград, Здружение на професори по музика и балет на Србија, 1996 година; Учам кларинет I и пеење кларинет I, Белград, Институт за учебници и наставни средства, 1997 година; Млад виртуоз на кларинет I-III, Белград, авторско издание, 1997 г. * Транскрипции за кларинет и пијано, 65 композиции од светската литература (Бах, Моцарт, Бетовен, Шопен, Брамс, Чајковски и др.) за збирката Р. Лазиќ - В. Перичиќ: Големи мајстори на кларинет I-VI. Печатено: Големи мајстори на кларинет I-III, Белград, авторско издание, 1997 г. == Книги == * Д. Сковран и В. Перичиќ: Наука за музичките форми. - Белград, Академија на уметностите, 1961, VII изд. 1991, 574 страници. * М. Раденкевиќ и В. Перичиќ: Преглед на науката за хармонија, за средните музички училишта. - Белград. Просветителство, 1962, 138 стр. * Јосиф Маринковиќ - живот и дело <ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.18485/ai_pisci.2016.2.ch4|title=Никанор Пара|last=Дицков|first=Весна|date=2016|publisher=Андрићев институт|location=Вишеград|pages=75–107}}</ref>. - Белград, САНУ, 1967, 266 стр. * Развој на тонскиот систем. - Белград, Академија на уметностите, 1968, 83 стр. * В. Перичиќ (со соработка на Д. Костиќ и Д. Сковран): Музички творци во Србија. - Белград, Просвета, 1969, 663 стр. * Креативниот пат на Станојло Рајичиќ. - Белград, Академија на уметностите, 1971, 152 стр. * Вокална и оркестарска музика во Србија до Втората светска војна (анализа на делото). - Белград, Про Музика, 1971, 68 стр. * А. Коци, К. Ковачевиќ, З. Кучукалиќ, Д. Ортаков, В. Перичиќ: Југословенски музички дела. - Љубљана, Државна заложба Словенија, 1980, 553 стр. * Повеќејазичен речник на музички термини - Белград, САНУ, 1985; II ед. САНУ - Катедра за учебници и наставни средства - Универзитет за уметности, 1997 година, 608 стр. * Инструментален и вокално-инструментален контрапункт. - Белград, Универзитет за уметности, 1987, 921 стр. * Вокален контрапункт, за средните музички училишта. - Белград, Институт за учебници и наставни средства, 1991 година, II изд. 1997, 126 страници. == Скрипти == * Контрапункт, 1 део, за III клас средно музичко училиште, Белград, Музичко училиште „Станковиќ“, 1979, 191 ул. * Основи на контрапункт, Белград, ФМУ Фонд за умножување на наставната литература, 1985, 108 стр. (Претходни изданија: Контрапункт I и II, издадени од авторот и Универзитетот за уметности). * Хармонија I и II, Белград, ФМУ за мултипликација на наставната литература, 1988, стр. 75 + 88; Белград, Здружение на музички и балетски училишта на Србија, 2004, стр. 72 + 88 (Претходни изданија на авторот и Универзитетот за уметности) * Краток преглед на развојот на хармониските стилови, II ед. Белград, Фонд за умножување на наставната литература ФМУ, 1987, 98 стр. * Мал компаративен музичко-терминолошки речник, Белград, изд. автор, 19 181 стр. == Статии и студии == * Од музичкиот живот на Виена, звук 6, 1956, 247-250 * Година на Моцарт во Виена, звук 9-10, 1957, 405-410 * 0 додекафонска техника, Звук 53, 1962, 265-275 * Креативен лик на Воислав Вучковиќ, Звук 57, 1963, 161-187 (проширена верзија во: Воислав Вучковиќ уметник и борец, Белград, Нолит, 196 * Втората симфонија на Василије Мокрањац <ref>{{Наведено списание|last=Драгићевић|first=Рајна М.|last2=Утвић|first2=Милош В.|date=2019|title=Умножавање мовираних фемининума на -(к)иња у савременом српском језику|url=http://dx.doi.org/10.18485/sj.2019.24.1.9|journal=Српски језик : студије српске и словенске|volume=24|issue=1|pages=187–200|doi=10.18485/sj.2019.24.1.9|issn=0354-9259}}</ref>, звук 69, 1966, 505-512 * Магновења - нов вокален циклус на Станојло Рајичиќ, Звук 68, 1966, 352-358 * Мирјана Живковиќ: Додекафоничен Паскал, Про музика 24, 1967, 9 * Василије Мокрањац, Про музика 30-31, 1968 г. * Станојло Рајичиќ, Pro musica 34, 1968 година. * Срѓан Хофман: Movimento energico, Pro musica 35, 1968, 10 * Андрија Галун: Музика 68, Про музика 36, 1968, 10 * Белешки за формалната структура на Мокрањчев Руковети, Развитак 5, 190 Зајечар. исто: Про музика, специјално издание, 1981 година * Шестата симфонија на Станојло Рајичиќ, Pro musica 54, 1971, 9-11 * Четврта симфонија на Василије Мокрањац, Pro musica 65, 1973, 16-19 * 40 години Факултет за музичка уметност (Музичка академија), Универзитет за уметности, Белград, 1977 г. * Василије Мокрањац: Концертна музика за пијано и оркестар, Pro musica 92, 1978 г. * In memoriam - Петар Озгијан, Звук 1979, 2, 31-34 * In memoriam - Бруно Брун <ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-4302-5915-2_1|title=Getting Started|last=Onishi|first=Adam|date=2013|publisher=Apress|isbn=978-1-4302-5914-5|location=Berkeley, CA|pages=1–16}}</ref>, Политика, 1978 година * Три годишнини на Јосиф Маринковиќ, Pro musica 110, 1981, 12-14 * Јосип Славенски и неговата „астроакустика“, Звук 1984, 4, 5-14 Ibid .: Međumurje, Čakovec, 1985, 7. На германски: Josip Slavenski und seine Astroakustik (превод и додаток на В. Линден, 1988) 1 * Стогодишнина на Стеван Христиќ, Звук 1985, 1, 5-10 * Композиции на текстови од збирката на Вук (компаративен текст на германски Vertonungen von Texten aus Vuks Liedersammlungen), во: Вера Бојиќ, Вуковото наследство во европската музика / Vuks musikalische Erben, I; Белград, САНУ - Минхен, Верлаг Ото Сагнер, 1987, 51-78 * Српските народни мелодии во песните на Лове, во: Фолклорот и неговата уметничка транспозиција, дела од научната конференција, Белград, ФМУ, 1987, 127-140 * По повод осумдесетгодишнината од Станојл Рајичиќ, Звук 5, 1990, 45-47 * Музичко-теориска трилогија од Дејан Деспиќ, Pro musica 145, 1991, 31-32 * „Ludus tonalis“ од Пол Хиндемит, р.к. * Тенденции на развој на српската музика во повоениот период, ркп. == Соработка во енциклопедии == * ''Музичка енциклопедија ЈЛЗ'', Загреб, кн. јас 1958 година, кн. II 1963 г * ''Лексикон на југословенската музика'', ЈЛЗ, Загреб, I-II, 1984 г. == Друго == * Текстови за емисии на Радио Белград, Радио Скопје, за корици на плочи објавени од ПГП РТБ, програмски коментари за концерти на Белградската филхармонија, Симфониски оркестар и Хорот на Радио Белград, Музичка младина. Биографски текстови за композитори-академици по повод изложбата САНУ, 1981 година, текстови за концертни програми во Галеријата САНУ, 1982/1983 година. итн. == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * ''Дваесет и пет години Музичка академија во Белград [[1937]] - [[1962|1962 година]]'', Графос, Белград, 1963, стр. 95. * ''40 години Факултет за музичка уметност (Музичка академија) [[1937]] - [[1977|1977 година]]'', Универзитет за уметности во Белград, Белград, 1977 година, стр. 101. * ''Педесет години Факултет за музичка уметност (Музичка академија)'' [[1937]] - [[1987|1987 година]], Универзитет за уметности во Белград, Белград, [[1988|1988 година]], стр. 158. == Надворешни врски == {{Портал|Биографија}} * [https://web.archive.org/web/20170406020609/http://www.sanu.ac.rs/Clanstvo/IstClan.aspx?arg=1162 Биографија на веб-страницата на САНУ] * [http://catalog.hathitrust.org/Record/001977894 Музички творци во Србија] * [http://klarinetknjige.wordpress.com/o-autorima/vlastimir-pericic/ Властимир Перичиќ, биографија] * [https://web.archive.org/web/20160306084411/http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=1450-98140808167s%2F Стојановиќ-Новичиќ Драгана: Суптилни и прецизни - паметни звуци на Властимир Перичиќ] {{DEFAULTSORT:Перичиќ}} [[Категорија:Српски просветари]] [[Категорија:Српски професори]] [[Категорија:Српски музичари]] [[Категорија:Српски композитори]] [[Категорија:Починати во 2000 година]] [[Категорија:Родени во 1927 година]] 7rwxstlk0rndh94z8sv4ucr7tjj8j27 0 1291705 5583153 5518582 2026-06-27T08:15:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583153 wikitext text/x-wiki '''Властимир Трајковиќ''' ([[Белград]], [[17 јуни]] [[1947]] - [[Белград]], [[4 јануари]] [[2017]])<ref>[http://www.b92.net/kultura/vesti.php?yyyy=2017&mm=01&dd=04&nav_category=1864&nav_id=1217101 Преминуо члан САНУ Властимир Трајковић (Б92, 4. јануар 2017)]</ref> бил српски композитор и музички педагог, академик на [[Српска академија на науките и уметностите|САНУ]]. == Биографија == Тој бил потомок на семејство кое дало три генерации музичари, дедо му бил композиторот и музиколог Милоје Милојевиќ. Трајковиќ студирал композиција на Музичката академија во Белград (кај Василије Мокрањац), каде што дипломирал (1971) и магистрирал (1977), а студиите ги продолжил кај А. Лапорта и В. Лутославски во Културниот центар на музичката младина во Грожњан (1977) и на Високиот национален конзерваториум во [[Париз]] со О. Месија (1977-78). Работел како професор во Музичкото училиште Станковиќ (1971-75), а потоа на Музичката академија / Факултетот за музичка уметност во Белград од 1975 година како асистент на Катедрата за теоретски предмети (до 1978 година), а потоа на Катедрата за Композиција и оркестрација (од 1978 година доцент, во 1980 година доцент, во 1987 година вонреден професор и од 1993 година редовен професор) каде што бил и раководител на катедрата (1988-2007 година). Во неговиот клас, меѓу другите, дипломирале и/или магистрирале Катарина Миљковиќ, Исидора Жебељан, Огњен Богдановиќ, Ања Ѓорѓевиќ и Александар Седлар Богоев; Во неговиот клас учеле и Ѓуро Живковиќ и Божо Бановиќ. Бил член на жирито на Меѓународниот натпревар на музички млади (дисциплина виолина), 2001 година. За дописен член на [[Српска академија на науките и уметностите|Српската академија на науките и уметностите]] бил избран во 2001 година, а за редовен член во 2009 година. Делата на Трајковиќ биле изведувани во многу европски земји (Франција, Италија, Холандија, Германија, Унгарија, Австрија, Ирска, Велика Британија), Јапонија и САД. Се занимавал со музиколошка работа. Во соработка на музикологот С. Варсаковиќ го уредил наследството на неговиот дедо, композиторот и музиколог Милоје Милојевиќ и направил каталог список на ракописи, композиции и текстови. == Стил == Трајковиќ бил еден од првите српски [[Постмодернизам|постмодернисти]]. Неговата богата ерудиција го довела до постмодерна синтеза проткаена со истражување на дофатот на [[авангарда]]та и духот на француската музика од 20 век во неговите први композиции („1971“; „Четири ноктурни“, 1972; „Дуо со пијано и оркестар“, 1973 и „Ѕвона“).“, Музика за [[пијано]], 1974. „Арион, нова музика за гитара и гудачки“ (1979) се смета за едно од клучните достигнувања на раната фаза на овој стил во српската музика; овде авторот ја применил постминималистичката репетитивност на низата [[џез]] акорди и изградил едноставна форма во која наизменично се менуваат соло, квазиимпровизациски изведби на [[гитара]] и многу бавни жици од акорди во жици. Современоста, едноставноста и делотворноста на оваа музика имаа големо влијание врз српската музика во раните 1980-ти. Трајковиќ го продолжил своето истражување за историјата на музиката и хорор играта со стилови и музички дијалекти во следните децении: Сонатата за пијано и виолина на Пуланк (1982) и Концертот за [[обоа]] и оркестар (1996), Месијанскиот Епиметеј (1977) за [[оргули]] додека „Десет прелудиуми за соло гитара“ (1980), во модерен џез-неокласичен стил, се меѓу најпопуларните српска литература за овој инструмент. Дуото за пијано и оркестар и сонатата за виолина и виола (1987) се почит на експресионизмот, а Сонатата за [[виолончело]] и пијано (1984) на доцниот романтизам. Но, овие едноставни толкувања се само показатели за тоа каде патувал љубопитниот дух на композиторот, кој во истиот дел ги проникнал веќе споменатите основни еклектични идеи со забавните жанрови (Соната за пијано и виолина, Десет прелудиуми за гитара) и особено постимпресионизмот ( Соната за флејта) и пијано 1986; Соната за виолончело и пијано). Одлична синтеза на делото на Трајковиќ бил Концертот за пијано и оркестар (1990), богатата визија на композиторот за музиката од 20 век, која тој ја поддржал со два скриени цитати-омаж (од Де Фала „Ноќите во градините на Шпанија“ и [[Сергеј Рахманинов|Рахмањинов]] четвртиот концерт за пијано) и каде што ги пишувал сопствените фасцинации со одредени стилови или опус музика, но и се одрекувал од некои парафразирајќи ги во несоодветна технологија (друга тема е преку додекафонични варијации во тонската средина, што е таен ироничен код во однос на Второто виенско училиште). Делата на Трајковиќ создадени во 21 век покажуваат депонирање и „академизација“ на стилот со врвно профилирање на стручни композициски и технички процедури. „Враќањето на Зефир“ (2001) исто така го рециклира француско-италијанскиот вкус со „постмодерна“ стилизација, вкрстувајќи ги шаблоните на Монтеверди и пост-импресионистичкиот израз. „Пет песни на [[Стефан Маларме]]“ (2003) била компонирана на превод кој, прецизно почитувајќи го ритамот и акцентите на францускиот јазик, самиот композитор го направил во обид суптилно да ги проникне стиховите и пост-импресионистичката шарена музика и да пее вокални линии на истиот музички текст или француски или српски стих. == Некои негови дела == === „Дуо за пијано и оркестар“ === „Се сеќавам дека, приоѓајќи на делото, почувствував дека можам да се изразам со чисто музички јазик, моите бои, мојот тонски слог (и поради тоа чувство, всушност, му пристапив на делото: работата е последица на инспирација и не обратно!), затоа, почувствував дека можам да го изразам величественото... и во суштина топло и емотивно, но на модерен начин топло-емотивно лирско чувство кое секој вистински научник, физичар, а не метафизичар, го чувствува пред немилосрдната „точност“... и исконската моќ на силите на природата. И во таа приказна - приказна која раскажува сопствена приказна, без присуство на човек - во тој објективизам лежи отстапување од старата, романтична, антропоморфна сентименталност.“ === Концерт за обоа и оркестар === „Ако „Дуо“ е „анти-концерт“ - и тоа е - тогаш Е-мајор концертот за обоа и оркестар е „вистински“ [[концерт]]. Неговиот објективизам, тој субјективистички мир ненарушен од мирот, таа слика на „совршен свет“ непотресен од тој „човечко и премногу човек“, можеби е (нео) класичен, со сета препознатлива топографија на циклусот на сонати во четири движења., туку Џејмс Бонд активизам од вториот и четвртиот пасус... ако и тие се суштества на Равел и Гершвин од Првиот и Трет потег, тие го насочуваат овој концерт-дивертименто во посебен, и на поинаков начин „модерна“ насока.“ === „Пет песни на Стефан Маларме“ === „Пет песни од Стефан Маларме кои ја сочинуваат поетската предлошка беа преведени на српски јазик од Властимир Трајковиќ, авторот на музиката. Многу решенија и откритија на Коља Миќевиќ, авторот на најпознатиот превод на поезијата на Маларме... тие се покажаа како корисни и се автор на преводот на Петте песни... понекогаш прифатени, имајќи амбиција, сепак, не само да се постигне точен превод, веродостоен од [[Семантика|семантичка]], поетска и метричка гледна точка, туку и да се реализира адаптација што, практично без промени во структурата на гласната фраза, би следела. мелодиската линија изведена од оригиналниот француски текст. “ == Награди == * Награда Стеван Христиќ (за дело), 1971 година * Втора награда на Сојузот на композиторите на Србија (за делото Пет ноктурна), со * Втора награда на Сојузот на композиторите на Србија (за делото Соната за виолончело и пијано), со * Трета награда на Меѓународната трибина на композитори (за Концерт за виола и оркестар), 1994 година. * Награда Стеван Мокрањац (за Концерт за пијано и оркестар), 1995 година. * Априлска награда на град Белград (за делото Пет песни од Стефан Маларме), 2006 година. == Важни дела == Список на важни дела според списокот на дела на авторот: * „“Студија за голем оркестар, оп.2, 1971 година. * „Четири ноктурни“ за обоа, [[Хорна|рог]], [[чембало]] и гудачки квартет Оп.3, 1972 година. * „Дуо со пијано и оркестар“ оп. 4, 1973 година. * „Ѕвона“, музика за пијано , Оп.5, 1974 година. * „Дан, четири химни за оркестарот“ , оп.6, 1976 година. * „Арион, нова музика за гитара и жици“ () Оп.8, 1979 година. * Десет прелудиуми за гитара Оп.10, 1980 година. * Соната за пијано и виолина во Цис-дур, оп. 11, 1982 година. * Соната за виолончело и пијано во це-мол, оп. 14, 1984 година. * „Одбрана на нашиот град“, ода за тенор соло и голем оркестар (текст М. Павловиќ), Оп. 16, 1984 година. * Соната за флејта и пијано во Ес-дур, оп. 18, 1986 година. * Соната за виолина и виола во Де-дур, оп. 20, 1987 година. * Концерт за пијано и оркестар во Бе-дур, оп 21, 1990 година. * Концерт за виола и оркестар во ге-мол, оп.23, 1993 година. * Концерт за обоа и оркестар Еф-дур, оп.24, 1996 година. * „Враќањето на Зефирот... или“, три живописни слики на митолошки сцени за флејта, виолина и пијано Оп.25, 2001 година. * „Тестије и кондири“ (), пет музички гравури за англиски хорна и виола Оп.27, 2002 година. * „Пет песни на Стефан Маларме“ за глас, флејта и пијано Оп.28, 2003 година. * „Пет песни на Стефан Маларме“ за глас и оркестар Оп.29, 2003 година. === Нотни изданија === * Автор: сите опуси * Здружение на српски композитори: „Арион, нова музика за гитара и гудачи“ () Оп.8; Соната за пијано и виолина во Ц-дур, оп. 11. * Дуо за пијано и оркестар Оп.4. * Оп.10 * Радио Белград: „Одбрана на нашиот град“, ода на тенорскиот соло и големиот оркестар, оп. 16; Концерт за пијано и оркестар во б-дур, оп 21. === Дискографија === * 1983 година ЛП на авторот * „Властимир Трајковиќ, Избрани дела, 1971-1990“ ЦД 204, СОКОЈ, 1995 г. („Српска музика од крајот на 20 век“) * „Арион за гитара и жици“, Авторско ЦД, 431081, PGP RTS, 2001 година (; Емпромпти Op.12 за пијано; Десет прелудии за гитара; „Одбрана на нашиот град“; „Балада“ за гитара) === Написи на авторот === * Клучни опуси во творештвото на Милоје Милојевиќ, „Композиторско творештво на Милоје Милојевиќ“, зборник на трудови, Институт за музикологија САНУ, 1998 година. * Од другата страна на модерното-постмодерната граница: Концерт за пијано и гудачки оркестар на југословенските Бошњаци или доверба во принципот на музикалност, „Нов звук“/„“ бр. 15, 2000 година. * Посветено на споменот на Драгутин Гостушки, „Музикологија“/„“ бр. 1, 2001 година. * Зборник на трудови, Институт за музикологија САНУ, 2007 година. == Литература == * Група автори, „Историја на српската музика“, Институт за учебници, Белград, 2008 година. * дипломски труд, 1986 година, необјавен. * Марија Масникоса, Неискажливо, „Нов звук“ бр. 4/5, 1995 година. * Зоран Ериќ, Властимир Трајковиќ: музика за пијано, „Нов звук“ бр. 9, 1997 година. * Борислав Чичовачки, Тестије и кондири - во потрага по музички ископувања, „Нови Звук“ бр. 21, 2002 година. * Ана Стефановиќ, Пет песни од Стефан Маларме од Власитимир Трајковиќ, „Нов звук“ бр. 28, 2006 година. * Ана Стефановиќ, Концерт за обоа од Властимир Трајковиќ, „Музички бран“ бр.2-4, 1998 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20160304224641/http://www.sanu.ac.rs/Clanstvo/Clan.aspx?arg=1339 Биографија на веб-страницата на САНУ] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Трајковиќ, Властимир}} [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Српски композитори]] [[Категорија:Починати во 2017 година]] [[Категорија:Родени во 1947 година]] awrylm2f2r98we3ypq9ibcw5ik6fh4i 0 1300325 5582891 5566379 2026-06-26T13:30:44Z Виолетова 1975 5582891 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Rhamnus cathartica (8023754928).jpg|мини|Rhamnus cathartica]] '''Горчлив дрен''' (Rhamnus cathartica) е вид на мало дрво од фамилијата на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] Rhamnaceae. Првобитно пронајдено е во [[Европа]], северозападна [[Африка]] и западна [[Азија]], од централните [[Британски Острови]] на југ до [[Мароко]] и на исток до [[Киргистан]].<ref name="fe">Flora Europaea: [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Rhamnus&SPECIES_XREF=catharticus&TAXON_NAME_XREF=&RANK= ''Rhamnus cathartica'']</ref><ref name="grin">{{GRIN|name=Rhamnus cathartica}}</ref> Беше воведен во Северна Америка како украсна грмушка во почетокот на 19 век или можеби порано, а сега е одомаќинета во северната половина на континентот и е класифицирана како [[Инвазивен вид|инвазивна билка]] во неколку американски држави <ref>Torrey, J. (1824).</ref><ref>{{Наведено списание|last=Possessky, S. L., Williams, C. E., Moriarty, W. J.|year=2000|title=Glossy Buckthorn, ''Rhamnus frangula'' L.: A threat to riparian plant communities of the northern Allegheny plateau (USA)|journal=Natural Areas Journal|volume=20|pages=290–292}}</ref> и во Онтарио, Канада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.invadingspecies.com/invaders/plants-terrestrial/common-buckthorn/|title=Common Buckthorn {{!}} Ontario's Invading Species Awareness Program|work=www.invadingspecies.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222193701/http://www.invadingspecies.com/invaders/plants-terrestrial/common-buckthorn/|archive-date=2016-12-22|accessdate=2016-09-12}}</ref> == Опис == Горчливиот дрен е [[Листопадни растенија|листопадна]], дводомна [[грмушка]] или мало дрво кое расте до 10 метри високо, со сиво-кафеава кора и често трнливи гранки. [[Лист]]овите се елипсовидни до овални, 25-90 милиметри долги и 12-35 милиметри широки; тие се зелени, стануваат жолти наесен и се распоредени малку променливо во спротивно од спротивните парови или наизменично. [[Цвет]]овите се жолтеникаво-зелени, со четири ливчиња; тие се дводомни и опрашувани од инсекти. [[Плод|Овошјето]] е глобозно црно пиперче , 6-10 милиметри попречно и содржи две до четири [[Семе|семиња]] . Видот првично бил именуван од [[Карл Линеј]] како Горчлив дрен, но овој правопис бил поправен во дрен бидејќи името на родот горчлив се третира како од женски род.<ref name="bean3">Bean, W. J. (1980).</ref> == Токсичност == Семињата и листовите се благо [[отров]]ни за луѓето и повеќето други животни, но птиците лесно ги јадат и распрснуваат семето во нивниот измет.<ref name="rushforth">Rushforth, K. (1999).</ref> Токсините предизвикуваат грчеви во стомакот и лаксативни ефекти кои можат да функционираат при растурање на семето. Хемиските соединенија одговорни за овој лаксативен ефект се [[антрахинон]]<ref name="Gale"/> и емодин. Името на [[Биномна номенклатура|видот]] дрен и вообичаеното име прочистувана ајва се однесуваат на овој ефект. Во 1994 година, горчливиот дрен бил вмешан во појава на [[Идиопатија|идиопатска]] невролошка болест кај коњите, иако официјално не беше идентификуван предизвикувачкиот агенс. Во испитувањата каде што глодачите биле хранети со лисјата и стеблата на горчливиот дрен, метаболизмот [[Гликоген|на гликоген]] стана абнормален и гликогенски депозити се формираа во [[цитоплазма]]та на клетките на црниот дроб. Абнормалностите во метаболизмот на гликоген доведуваат до [[Шеќерна болест|дијабетес]] кај луѓето.<ref>{{Наведено списание|last=Lichtensteiger|first=C|last2=Johnston, N.|last3=Beasley, V.|year=1997|title=''Rhamnus cathartica'' (buckthorn) hepatocellular toxicity in mice|journal=Toxicologic Pathology|volume=25|issue=5|pages=449–452|doi=10.1177/019262339702500503|pmid=9323832}}</ref> == Екологија == Горчливиот дрен е толерантен на сенка, умерено брзо расте и краткотрајно. Тоа е прехранбено растение на сулфурната пеперутка, ''[[Лимоновец|Gonepteryx rhamni]]''. Сулфурно-жолтите мажјаци се индикативни за присуството на овој вид или на неговиот алтернативен домаќин, ''Frangula alnus'' . Овој вид е алтернативен домаќин за значајната болест на ’рѓа кај житариците предизвикана од ''Puccinia coronata'' . Горчливиот дрен е исто така примарен домаќин за презимување во Северна Америка за значителен земјоделски штетник на [[соја]]та, вошката вошка од соја.<ref>{{Наведено списание|last=Ragsdale, D., Voegtlin, D., O'Neil, R.|year=2004|title=Soybean aphid biology in North America|url=http://www.planthealth.info/pdf_docs/aphid_biology_Ragsdale_etal.pdf|journal=Annals of the Entomological Society of America|volume=97|issue=2|pages=204–208|doi=10.1603/0013-8746(2004)097[0204:sabina]2.0.co;2|access-date=2022-05-07|archive-date=2022-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220816225404/http://www.planthealth.info/pdf_docs/aphid_biology_Ragsdale_etal.pdf|url-status=dead}}</ref> === Алелопатија === Секундарни соединенија, особено емодин, се пронајдени во плодот, лисјата и кората на растението и може да го заштитат од инсекти, тревопасни животни и патогени.<ref name="Knight">{{Наведено списание|last=Kathleen S. Knight|last2=Jessica S. Kurylo|last3=Anton G. Endress|last4=J. Ryan Stewart|last5=Peter B. Reich|year=2007|title=Ecology and ecosystem impacts of common buckthorn (''Rhamnus cathartica''): a review|url=http://www.cedarcreek.umn.edu/biblio/fulltext/t2041.pdf|journal=Biological Invasions|volume=9|issue=8|pages=925–937|doi=10.1007/s10530-007-9091-3|hdl-access=free|access-date=2022-05-07|archive-date=2017-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170316003617/http://www.cedarcreek.umn.edu/biblio/fulltext/t2041.pdf|url-status=dead}}</ref> Емодин присутен во Овошјето на дренот може да спречи рана консумација, бидејќи најмногу се наоѓа во незрели плодови, што им овозможува на семето да достигне зрелост пред да се распрсне. [[Птици]]те и глувците значително избегнуваат да јадат незрело овошје, а ако се принудени да внесуваат емодин или незрело овошје, животните го регургитираат оброкот или произведуваат течни, водени столици.<ref name="Knight" /> Алелопатски ефекти на ексудати од горчливиот дрен од листовите, корењата, кората, лисјата и плодовите на дренот може да го намалат ртењето на другите растителни видови во почвата. Почвите во областите во кои доминира ајдучката трева се со поголема содржина на [[азот]] и [[јаглерод]] од нормалните почви, што ја забрзува стапката на распаѓање на лисниот отпад.<ref name="Heneghan_etal_2006">{{Наведено списание|last=Liam Heneghan|last2=Farrah Fatemi|last3=Lauren Umek|last4=Kevin Grady|last5=Kristen Fagen|last6=Margaret Workman|year=2006|title=The invasive shrub European buckthorn (''Rhamnus cathartica'', L.) alters soil properties in Midwestern U.S. woodlands|url=http://www.plantbio.ohiou.edu/epb/instruct/ecolunch/Heneghan%20et%20al.%202006.pdf|journal=Applied Soil Ecology|volume=32|pages=142–148|doi=10.1016/j.apsoil.2005.03.009}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ова може да резултира со формирање на голи дамки и горчливиот дрен има добри резултати во такви нарушени живеалишта, така што ова може да биде приспособливо за поставувањето на нејзиното семе.<ref name="Knight"/> === Инвазивни видови === Видот е одомаќинет и [[Инвазивен вид|инвазивен]] во делови од [[Северна Америка]].<ref name="Knight"/><ref name="MNDNR">Minnesota Department of Natural Resources: [http://www.dnr.state.mn.us/invasives/terrestrialplants/woody/buckthorn/index.html ''Buckthorn – Invasive Species'']</ref> Горчливиот дрен има конкурентска предност во однос на домородните дрвја и грмушки во Северна Америка поради конкуренцијата на корените, сенката што ја произведува,<ref name="KohliJose2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TaDSXXhDCxYC&pg=PA436|title=Invasive Plants and Forest Ecosystems|last=Ravinder Kumar Kohli|last2=Shibu Jose|last3=Harminder Pal Singh|last4=Daizy Rani Batish|date=9 September 2008|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4200-4338-9|pages=436–}}</ref> и излегува пред домашните видови.<ref>Barnes, W. J. (1972) The autecology of the ''Lonicera'' × ''bella'' complex.</ref> Од годишната добивка на јаглерод во грочливиот дрен, 27-35% доаѓа од [[фотосинтеза]]та што се случува пред да се појават лисјата на другите растенија.<ref name="Gale"/> Почвата во шумските предели во која доминира горчливиот дрен беше повисока во содржината на [[азот]], [[Водороден показател|pH]] и вода отколку почвата во шумските предели, релативно без горчливиот дрен,<ref name="Heneghan_etal_2006"/><ref>{{Наведено списание|last=Heneghan, L., Rauschenberg, C., Fatemi, F., Workman, M.|year=2004|title=European buckthorn (''Rhamnus cathartica'') and its effect on some ecosystem properties in an urban woodland|url=http://na.fs.fed.us/spfo/invasiveplants/downloads/files/p275%20dec%202004.pdf|journal=Ecological Restoration|volume=22|issue=4|pages=275–280|doi=10.3368/er.22.4.275|access-date=2022-05-07|archive-date=2014-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525214242/http://na.fs.fed.us/spfo/invasiveplants/downloads/files/p275%20dec%202004.pdf|url-status=dead}}</ref> веројатно затоа што горчливиот дрен има високи нивоа на [[азот]] во листовите <ref name="MDNR">Michigan Department of Natural Resources: [https://www.michigan.gov/documents/dnr/Common_Buckthorn_389115_7.pdf "Invasive Species—Best Control Practices, Common Buckthorn."]</ref> и овие листови брзо се распаѓаат. Горчливиот дрен е исто така поврзан со инвазивни европски дождовни црви (''Lumbricus'' spp.) во северниот среден запад на Северна Америка.<ref>{{Наведено списание|last=Heneghan, L., Steffen, J., Fagen, K.|year=2007|title=Interactions of an introduced shrub and introduced earthworms in an Illinois urban woodland: impact on leaf litter decomposition|url=http://www.chicagobotanic.org/downloads/staff/steffen/wormpublication.pdf|journal=Pedobiologia|volume=50|issue=6|pages=543–551|doi=10.1016/j.pedobi.2006.10.002}}</ref> Отстранување на горчливиот дрен доведе до намалување од околу 50% на биомасата на инвазивните дождовни црви.<ref>{{Наведено списание|last=Michael D. Madritch|last2=Richard L. Lindroth|year=2009|title=Removal of invasive shrubs reduces exotic earthworm populations|url=http://www.univet.hu/users/pszabo/teaching/oak/4_adag/Madritch_Lindroth2009.pdf|journal=Biological Invasions|volume=11|issue=3|pages=663–671|doi=10.1007/s10530-008-9281-7|access-date=2022-05-07|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721114806/http://www.univet.hu/users/pszabo/teaching/oak/4_adag/Madritch_Lindroth2009.pdf|url-status=dead}}</ref> Почвите збогатени со дополнителен азот од распаднатите лисја на ајдучката трева и дополнителната активност на дождовните црви имаат негативно влијание врз северноамериканските шумски екосистеми: „Инвазивните дождовни црви, на кои им треба богат отпад, брзо ги кршат [листовите од ајдучката трева], уништувајќи ги корисните габи и изложувајќи ги голите почви во процесот. Овие почви обезбедуваат идеални услови за ртење и раст на садници, но многу домашни дрвја и грмушки имаат потреба од корисни габи и нема да се размножуваат без нив.“ <ref name="MDNR"/> Вообичаено ајдучка трева може да се најде во повеќето северни држави на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] и таа е особено распространета во државите на [[Големи Езера|Големите езера]] [[Минесота]], [[Висконсин]] и [[Мичиген|Мичиган]]. Тековната мапа на нејзината дистрибуција може да се најде на системот за рано откривање и мапирање на дистрибуција (EDDmapS).<ref name="EDDMapS">EDDMapS. 2019.</ref> Овој вид е во голема мера распространет од птици, но само подгрупа на видови птици кои јадат плодови се компетентни дисперзатори.<ref>{{Наведено списание|last=Craves|first=Julie A.|date=2015|title=Birds that Eat Nonnative Buckthorn Fruit (Rhamnus cathartica and Frangula alnus, Rhamnaceae) in Eastern North America|url=https://bioone.org/journals/natural-areas-journal/volume-35/issue-2/043.035.0208/Birds-that-Eat-Nonnative-Buckthorn-Fruit-Rhamnus-cathartica-and-Frangula/10.3375/043.035.0208.full|journal=Natural Areas Journal|volume=35|issue=2|pages=279–287|doi=10.3375/043.035.0208|issn=0885-8608}}</ref> Тој е отпорен на зима во зоните на USDA: 3 до 8.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=286311|title=Rhamnus cathartica - Plant Finder|work=www.missouribotanicalgarden.org|accessdate=2020-12-20}}</ref> Тоа е забранет вид во неколку американски држави; [[Минесота]] го наведува како Ограничена штетна трева што го прави нелегално увозот, продавањето или транспортот на растението,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnr.state.mn.us/invasives/terrestrialplants/woody/buckthorn/index.html|title=Buckthorn|work=Minnesota Department of Natural Resources|language=en|accessdate=2020-12-20}}</ref> Конектикат, Ајова, Масачусетс, Њу Хемпшир, исто така, го ограничуваат или забрануваат растението, а Вермонт го наведува како штетна трева од класа Б.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.usda.gov/core/profile?symbol=rhca3|title=Plants Profile for Rhamnus cathartica (common buckthorn)|work=plants.usda.gov|accessdate=2020-12-20}}</ref> === Контрола === [[Податотека:Buckthorn_cutting_board.JPG|мини| [[Даска за сечење]] направена од обичен ајдучки и норвешки јавор]] Горчливиот дрен е тешко да се контролира во неговиот инвазивен опсег, бидејќи енергично и постојано никнува од коренскиот врат по сечењето, појасот или горењето.<ref>Barnes, Burton V. and Wagner Jr., Warren H. (2004).</ref> Употребата на хербицид на ново исечените трупци е популарен и ефикасен метод за контрола, но семињата остануваат одржливи во почвата неколку години пред да никнат, па затоа се потребни повторени третмани и долгорочно следење на заразените области.<ref name="USDA">{{Наведена мрежна страница|url=http://na.fs.fed.us/spfo/invasiveplants/factsheets/pdf/common-and-glossy-buckthorn.pdf|title=Common Buckthorn Glossy Buckthorn|publisher=USDA Forest Service|accessdate=2022-05-07|archive-date=2015-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701144921/http://na.fs.fed.us/spfo/invasiveplants/factsheets/pdf/common-and-glossy-buckthorn.pdf|url-status=dead}}</ref> Утврдено е дека Гарлон и Тордон и нивните деривати се ефективни хемиски средства за контрола. Преглед може да се користи, но е помалку сигурен.<ref name="Gale">{{Наведено списание|last=Gale|first=Samuel|year=2000|title=Control of the invasive exotic ''Rhamnus cathartica'' in temperate North American forests|journal=Restoration and Reclamation Review|volume=6|pages=1–13}}</ref> Примената на овие хемикалии на почетокот на зимата го намалува ризикот од негативно влијание врз видовите кои не се целни, бидејќи повеќето од нив дотогаш заспале. Исто така е полесно да се забележат зарази во овој период од годината, бидејќи лисјата на горчливиот дрен остануваат надвор во просек 58 дена подолго од домашните растенија.<ref name="Gale" /> Методите на механичка контрола како што се влечење и сечкање на растенијата се поеколошки, но исто така одземаат многу време. Растенијата со стебла со пречник помал од половина инч или помалку од еден метар (3') можат лесно да се влечат, но влечењето ризикува да ги наруши корените на соседните, домородни растенија и да им наштети.<ref name="USDA"/> Пропанските факели за плевел може да се користат и за убивање на садници, кои генерално нема да никнат ако се изгорат во пролет или рано лето.<ref name="Gale"/> == Користење == Кората и плодот на Горчливиот дрен се користел како [[Лаксатив|прочистувач]] во традиционалната медицина.<ref name="pfaf">Plants for a Future: [https://web.archive.org/web/20070813112224/http://www.pfaf.org/database/plants.php?Rhamnus+cathartica ''Rhamnus cathartica'']</ref> Дрвото е тврдо и густо, а кората дава боја.<ref name="pfaf" /> == Наводи == {{Reflist}} == Дополнителна литература == * {{Наведена мрежна страница|url=http://ipcm.wisc.edu/download/weeds/buckthorn-2010%20_2_.pdf|title=Invasive Plants of Wisconsin Common Buckthorn (''Rhamnus cathartica'') Glossy Buckthorn (''Frangula alnus'')|date=June 16, 2010|work=[[University of Wisconsin Extension]]|accessdate=2022-05-07|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207132000/https://ipcm.wisc.edu/download/weeds/buckthorn-2010%20_2_.pdf|url-status=dead}} ** [http://www.invadingspecies.com/common-buckthorn/ Invading Species.com], Biological and Control Information from the Ontario Invading Species Awareness Program ** [https://www.ontarioinvasiveplants.ca/wp-content/uploads/2016/07/unwantedlettersBuckthornFINAL.pdf Most Unwanted – Common Buckthorn], Ontario Invasive Species Council ** [https://www.invasivespeciesinfo.gov/terrestrial/plants/common-buckthorn Species Profile - Common Buckthorn (''Rhamnus cathartica'')], National Invasive Species Information Center, [[:en:United States National Agricultural Library|United States National Agricultural Library]]. ** [https://www.michigan.gov/documents/dnr/Common_Buckthorn_389115_7.pdf "Invasive Species—Best Control Practices, Common Buckthorn."] Michigan Department of Natural Resources. [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] ethr7bhj8jlqnsz773z5u77tzf16e0h 0 1304942 5583107 5426439 2026-06-26T22:31:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583107 wikitext text/x-wiki {{Повеќе|Демографија на Канада}} '''Видливо малцинство''' ({{langx|fr|minorité visible}}) ― поим Владата на [[Канада]] го дефинира како „луѓе, освен абориџините (домородните), кои се некавкаски ([[Бела раса|бели]]) по [[раса]] или небели по боја“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statcan.gc.ca/eng/concepts/definitions/minority01a|title=Classification of visible minority|last=Canada|first=Government of Canada, Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926012241/http://www.statcan.gc.ca/eng/concepts/definitions/minority01a|archive-date=26 септември 2015}}</ref> Поимот првенствено се користи како демографска категорија од страна на Статистика на Канада, во врска со политиките за еднаквост за вработување на таа земја. Квалификаторот „видлив“ бил избран од канадските власти како начин да се издвојат поновите доселенички малцинства и од домородните Канаѓани и од другите „постари“ малцинства што се разликуваат по јазик ([[француски]] против [[англиски јазик]]) и религија (католици и протестанти протестанти), кои се „невидливи“ особини. Поимот видливо малцинство понекогаш се користи како [[еуфемизам]] за „небело“. Ова е неточно, бидејќи дефинициите на владата се разликуваат: домородните не се сметаат за видливи малцинства, но не се нужно ниту бели. Исто така, некои групи кои се дефинирани како „бели“ во други земји (како што се жителите на Соединетите Држави со блискоисточно потекло) се дефинирани како „видливи малцинства“ во службената канадска дефиниција. Во некои случаи, членовите на „видливите малцинства“ може визуелно да не се разликуваат од мнозинското население и/или може да образуваат мнозинско малцинство месно (како што е случајот во некои делови на [[Ванкувер]], [[Торонто]] и [[Монтреал]]). Од реформата на канадските закони за доселување во 1960-тите, доселувањето е првостепено на народи од други области освен Европа, од кои многу се видливи малцинства во Канада. Законски, членовите на видливи малцинства се дефинирани со канадскиот Закон за рамноправност при вработување како „личности, освен Абориџините, кои се некавкаски по раса или небели по боја“.<ref>[http://www12.statcan.ca/english/census06/reference/reportsandguides/visible-minorities.cfm Visible Minority Population and Population Group Reference Guide, 2006 Census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081211044318/http://www12.statcan.ca/english/census06/reference/reportsandguides/visible-minorities.cfm |date=2008-12-11 }} from StatsCan</ref> == Во Канада == [[Податотека:Visible_minorities_in_Canada_by_province.png|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Visible minorities in Canada by province.png/220px-Visible minorities in Canada by province.png|мини|Карта на видливи малцинства во Канада по покраина, 2016 година.]] Над седум милиони Канаѓани идентификувани како член на видлива малцинска група на пописот во 2016 година, што претставува 22,3% од вкупното население. Ова било зголемување од Пописот од 2011 година, кога видливите малцинства сочинуваа 19,1% од вкупното население; од Пописот од 2006 година, кога видливите малцинства сочинуваа 16,2% од вкупното население; од 2001 година, кога видливите малцинства сочинуваа 13,4% од вкупното население; од 1996 година кога пропорцијата била 11,2%; и над 1991 година (9,4%) и 1981 година (4,7%). Во 1961 година, видливото малцинско население било помалку од 1%. Зголемувањето претставува значителна промена во демографијата на Канада поврзана со зголеменото доселување од воведувањето на нејзините политики за мултикултурализам. Врз основа на годишниот внес на доселување во Канада од последниот попис во 2006 година, придружен со постојан пораст на видливото малцинско население во Канада поради повисоките нивоа на плодност на малцинските жени во споредба со канадските жени од европско потекло, истражувачите проценуваат дека до 2012 година, приближно 19,56% од населението во Канада ќе бидат поединци од неевропско (видливо малцинство) потекло. Домородното население во Канада, врз основа на проекциите за истата година (т.е. 2012), се проценува на 4,24%. Оттука, најмалку 23,8% од населението на Канада во 2012 година биле поединци од видливо малцинство или домородно наследство. Проекциите исто така покажуваат дека до 2031 година, видливото малцинско население во Канада ќе сочинува околу 33% од населението на нацијата, со оглед на постојаниот пораст на неевропската компонента на канадското население.<ref>[http://www.cbc.ca/news/canada/story/2010/03/09/statscan-minority.html "Minorities to rise significantly by 2031"], cbc.ca</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210414071738/https://www.ctv.ca/CTVNews/TopStories/20100309/visible_minorities_100309 "Visible minorities to make up 1/3 of population by 2031"], CTV, март 2010</ref> Од покраините, [[Британска Колумбија]] имала најголем дел од видливи малцинства, што претставува 30,3% од нејзиното население, проследено со [[Онтарио]] со 29,3%, [[Алберта]] со 23,5% и [[Манитоба]] со 17,5%. На пописот од 2006 година, Канаѓаните со потекло од [[Јужна Азија]] ги замениле етничките [[Кинези]] како најголема видлива малцинска група во Канада. Во 2006 година, канадската статистика процени дека во Канада има 1,3 милиони луѓе од Јужна Азија, во споредба со 1,2 милиони Кинези.<ref>[http://www.cbc.ca/canada/story/2008/04/02/stats-immigration.html One in 6 Canadians is a visible minority], CBC, 2 април 2008</ref> Во 2016 година, имало приближно 1,9 милиони јужноазиски Канаѓани, што претставува 5,6% од населението на земјата, а потоа следат кинеските Канаѓани (4,6%) и [[Црна раса|црните]] Канаѓани (3,5%).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110531&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|title=Visible Minority (15), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census - 25% Sample Data|last=Canada|first=Government of Canada, Statistics|work=www12.statcan.gc.ca|language=en|accessdate=11 август 2022}}</ref> === Список на канадски пописни поделби со видливо малцинско население повисоки од националниот просек === '''Национален просек: 22,3%'''Извор: Попис на населението во Канада од 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E|title=Census Profile, 2016 Census|year=2011|publisher=12.statcan.gc.ca}}</ref> * [[Едмонтон]] (37.1%) * Брукс (36.8%) * [[Калгари]] (36.2%) * Честермир (35%) * Вуд Бафало (26.7%) * Банф (24.4%) ==== Британска Колумбија ====   * Ричмонд (76.3%) * Голема Ванкуверска Област (67.3%) * Варнаби (63.6%) * Сари (58.5%) * Ванкувер (51.6%) * Кокитлам (50.2%) * Нов Вестминстер (38.9%) * Западен Ванкувер (36.4%) * Делта (36) * Абостфорд (33.7%) * Порт Кокитлам (32.4%) * Северен Ванкувер (31.3%) * Порт Муди (30.4%) * Северен Ванкувер (окружна општина) (25.6) ==== Манитоба ==== * Винипег ({{Постоток|193055|690005|1}} ) ==== Онтарион ==== * Маркам (77.9%) * Брамптон (73.3%) * Ричмонд Хил (60%) * Мисссога (57.2%) * Ејџекс (56.7%) * Торонто (51.5) * Пикеринг (42.9%) * Милтон (42.8%) * Витчурчх-Стоувил (36.9%) * Воган (35.4%) * Оуквил (30.8%) * [[Виндзор (Онтарио)|Виндзор]] (26.9%) * Oрора (26.9%) * Ватерлу (25.4%) * Оттава (26.3%) * Њумаркет (25.8%) * Витби (25.3%) ==== Квебек ==== * Бросард (42.9%) * Доллар де Ормо(38.8%) * [[Монтреал]] (34.2%) * Лавал (26.1%) * Монт Ројал (24.7%) * Киркланд (24.2%) * Дорвал (23.4) == Законодавни наспроти оперативни дефиниции == Според Законот за рамноправност при вработување од 1995 година, дефиницијата за видливо малцинство е: „луѓе, освен абориџините, кои се не-кавкаски по раса или небели по боја“.<ref>Employment Equity Act (1995, c. 44) [http://laws.justice.gc.ca/eng/E-5.401/page-2.html#anchorbo-ga:s_3 Act current to Oct 20th, 2010] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200426025622/https://laws.justice.gc.ca/eng/E-5.401/page-2.html#anchorbo-ga:s_3 |date=2020-04-26 }}</ref> Оваа дефиниција може да се следи наназад до Извештајот на Абеловата комисијата за еднаквост при вработувањето од 1984 година. Комисијата го опишала поимот видливо малцинство како „двосмислена категоризација“, но за практични цели го протолкуваше како „видливо небело“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://worthwhile.typepad.com/worthwhile_canadian_initi/2013/05/visible-minorities-distinctly-canadian.html|title=Visible Minorities: Distinctly Canadian|last=Woolley|first=Frances|publisher=Worthwhile Canadian Initiative|accessdate=11 август 2022}}</ref> Канадската влада користи оперативна дефиниција со која ги идентификува следните групи како видливи малцинства: „Кинески, јужноазиски, црнци, филипински, латиноамерикански, југоисточни азиски, арапски, западноазиски, корејски, јапонски, видливо малцинство, и други, и Повеќе видливо малцинство“.<ref>"Visible Minority Population and Population Group Reference Guide," 2006 Census [http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/ref/rp-guides/visible_minority-minorites_visibles-eng.cfm#Classifications Statcan]</ref> Сепак, за некои групи се применуваат неколку исклучоци. Според ''Референтниот водич за видливото малцинство и популациските групи'' од Пописот од 2006 година, исклучокот е: {{Цитат|Спротивно на тоа, во согласност со дефинициите за рамноправност при вработување, лицата кои пријавиле „латиноамериканец“ и „бел“, „арап“ и „бел“ или „западноазиец“ и „бел“ се исклучени од видливото малцинско население. Исто така, лицата кои пријавиле „латиноамериканец“, „арап“ или „западно-азиец“ и кои дале европски одговор како што е „француски“ се исклучени исто така од видливото малцинско население. Овие лица се вклучени во категоријата „Не видливо малцинство“. Меѓутоа, лицата кои пријавиле „латиноамериканец“, „арап“ или „западно-азиец“ и неевропски одговор се вклучени во видливото малцинско население.<ref>''Visible Minority Population and Population Group Reference Guide,'' 2006 Census - Catalogue no. 97-562-GWE2006003 [http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/ref/rp-guides/visible_minority-minorites_visibles-eng.cfm#Classifications Statcan]</ref>}} Поимот „небелец“ се користи во формулацијата на Законот за рамноправност при вработувањето и во прашалниците за правичност при вработување што се распределуваат до пријавувачите и вработените. Ова е наменето како стенографија за оние кои се во домородните и/или видливи малцински групи.<ref>{{Наведено списание|last=Mentzer, M. S.|date=јануари 2002|title=The Canadian experience with employment equity legislation|journal=International Journal of Value-Based Management|volume=15|issue=1|pages=35–50|doi=10.1023/A:1013021402597|issn=0895-8815}}</ref> == Контроверзност == Класификацијата „видливи малцинства“ привлекло контроверзии, како на национално така и од странство. Комитетот на ОН за елиминација на расната дискриминација изјави дека тие се сомневаат во употребата на овој поим бидејќи овој поим може да се смета за непристоен од одредени малцинства и препорача евалуација на овој поим. Како одговор, канадската влада направи напори да оцени како овој поим се користи во канадското општество преку нарачување научници и отворени работилници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.ohchr.org/english/bodies/cerd/docs/A.67.18%20English.pdf|title=Report of the Committee on the Elimination of Racial Discrimination|work=United Nations|publisher=United Nations: Committee on the Elimination of Racial Discrimination|accessdate=11 август 2022}}</ref> Друга критика произлегува од семантичката применливост на класификацијата. Во некои случаи, членовите на „видливите малцинства“ не можат ниту „визуелно“ да се препознаат од мнозинското население ниту да образуваат „малцинство“, барем месно. На пример, многу Латиноамериканци кои живеат во Канада се самоидентификуваат како бели Латиноамериканци и визуелно не се разликуваат од белите Канаѓани. Покрај тоа, некои членови на „видливите малцинства“ може да образуваат мнозинско малцинско население месно (како што е случај во повеќето делови на Ванкувер и Торонто). Од 2008 година, податоците од пописот и медиумските извештаи наведуваат дека ознаката „видливи малцинства“ повеќе нема смисла во некои големи канадски градови, поради имиграциските трендови во последните децении. На пример, „видливите малцинства“ го сочинуваат ''мнозинството'' од населението во [[Торонто]], [[Ванкувер]], Маркам, Кокитлам, Ричмонд, Ејџекс, Барнаби, Голема Ванкуверска Област, Мисисога, Сари, Ричмонд Хил и Брамптон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalpost.com/news/story.html?id=417736|title=Visible minorities the new majority|last=Hamilton, Graeme|date=3 април 2008|work=National Post|accessdate=11 август 2022}}{{Мртва_врска|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во [[Соединетите Држави]], таквите градови или области се опишани како мнозинско малцинство. Но, поимот „видливо малцинство“ се користи за администрирање на Законот за рамноправност при вработување и се однесува на неговата статистичка основа во Канада како целина, а не во кој било посебен регион. Уште една критика на етикетата се однесува на составот на „видливите малцинства“. Критичарите забележале дека групите што ги сочинуваат „видливите малцинства“ имаат малку заедничко едни со други, бидејќи тие вклучуваат и обесправени групи и групи кои не се економски обесправени.<ref>{{Наведено списание|last=Mentzer|first=Marc S.|last2=John L. Fizel|date=1992|title=Affirmative action and ethnic inequality in Canada: The Impact of the Employment Equity Act of 1986|journal=Ethnic Groups|volume=9|issue=4|pages=203–217|issn=0308-6860}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Hum|first=Derek|last2=Wayne Simpson|date=2000|title=Not all visible minorities face labour market discrimination|journal=Policy Options/Options Politiques|volume=21|issue=10|pages=45–48|issn=0226-5893}}</ref> Концептот на видливо малцинство е наведен во демографското истражување како пример за статистички текст, што значи категорија на попис што е измислена за одредена цел на јавната политика.<ref name="Kobayashi">{{Наведена енциклопедија|location=Washington, DC}}</ref><ref name="Bauder">{{Наведено списание|last=Bauder|first=Harald|date=2001|title=Visible minorities and urban analysis|journal=Canadian Journal of Urban Research|volume=10|issue=1|pages=69–90|issn=1188-3774}}</ref> Понатаму, не е јасно зошто дефиницијата за малцинството треба да се фокусира на „визуелното“, а концептот на „звучно малцинство“ (на пр. оние кои зборуваат со она што на мнозинството му се чини дека е „нагласен“ [[англиски]] или [[француски]]) исто така е предложен, како говорот често ја создава основата за предрасуди, заедно со изгледот. == Поврзано == * [[Афирмативна акција]] * [[Класификација на народноста во Обединетото Кралство]] * [[Колоризам]] * [[Капитал за вработување (Канада)]] * [[Етничка казна]] * [[Список на видливомалцински политичари во Канада]] * [[Мнозинско малцинство]] * [[Малцински јазик]] * [[Мултикултурализмот во Канада]] * [[Раса и народност во пописите]] * [[Раса и народност во пописот на Соединетите Држави]] * [[Расизам (расна категоризација)]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/ref/rp-guides/visible_minority-minorites_visibles-eng.cfm Референтен водич за видливо малцинско население и групи на население (Попис 2006)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180828121420/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/ref/rp-guides/visible_minority-minorites_visibles-eng.cfm |date=2018-08-28 }} од статистика на Канада * [http://www12.statcan.ca/english/census06/release/ethnicorigin.cfm Видливо малцинско население, по попис на метрополитенските области (Попис 2006 година)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080421115328/http://www12.statcan.ca/english/census06/release/ethnicorigin.cfm |date=2008-04-21 }} од Статистика на Канада [[Категорија:Канадска култура според народност]] [[Категорија:Афирмативна акција во Северна Америка]] [[Категорија:Канадски англиски јазик]] [[Категорија:Канадски идентитет]] [[Категорија:Општеството во Канада]] [[Категорија:Демографија на Канада]] [[Категорија:Човекови права во Канада]] [[Категорија:Малцинства]] [[Категорија:Мултукултурализам]] [[Категорија:Раса и општество]] [[Категорија:Општествени групи]] [[Категорија:Социолошка терминологија]] arip4ycu2id13kawn96bz5dkf0vklbk 0 1305249 5583017 5510217 2026-06-26T18:54:36Z Gurther 105215 5583017 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Васил Априлов | image = BASA-546K-1-108-21-Vasil Aprilov (cropped).JPG | caption = | birth_date = {{birth date|1789|7|21|df=y}} | birth_place = [[Габрово]], [[Османлиско Царство]] (денес [[Бугарија]])| death_date = {{death date and age|1847|10|2|1789|7|21|df=y}} | death_place = [[Галац]], [[Молдавија]] (денес [[Романија]]) }} '''Васил Евстатиев Априлов''' ({{Langx|bg|Васил Евстатиев Априлов}}; [[21 јули]] [[1789]] – [[2 октомври]] [[1847]]) — истакнат просветител од Бугарија.<ref>{{cite book |last=MacDermott |first= Mercia |author-link= Mercia MacDermott |title= A History of Bulgaria 1395–1885 |place= New York |publisher= Frederick A. Praeger |year= 1962 |accessdate= 18 June 2021 |url=https://archive.org/details/historyofbulgari00macd |url-access= registration |page=[https://archive.org/details/in.gov.ignca.36048/page/125/mode/2up 125] |via= [[Internet Archive]] }}</ref> == Биографија == === Ран живот и образование === Васил Евстатиев Априлов е роден на 21 јули 1789 година во [[Габрово (Бугарија)|Габрово]], во заможно трговско семејство. Неговиот татко, Евстатиј, бил истакнат трговец, а неговите браќа Христофор и Никифор исто така се занимавале со трговија. Габрово во тоа време било важен центар за производство и трговија во Османлиското Царство, што влијаело врз формирањето на Априлов како личност со претприемачки дух. До 11-годишна возраст, Васил учел во локалното [[ќелијно училиште]] во Габрово, каде што се стекнал со основно образование. По смртта на неговиот татко во 1800 година, неговиот постар брат Христо го одвел во [[Москва]], каде што семејството имало трговски врски. Таму, Васил бил сместен во грчко семејство за да го научи грчкиот јазик, кој бил неопходен за трговијата во тоа време. Во 1802 година, Априлов се запишал во гимназија во [[Брашов]], тогаш под австроунгарска власт, каде што стекнал солидно класично и хуманистичко образование, совладувајќи латински и германски јазик. По завршувањето на гимназијата во 1807 година, по инсистирање на брат му, започнал да студира медицина во Виена (1807–1809). Сепак, поради влошената финансиска состојба на семејството, тој не ги завршил студиите и се вратил во Русија. === Трговска кариера === Во 1809 година, Априлов се вратил во Русија, а во 1811 година се преселил во [[Одеса]], која во тоа време се развивала како главен трговски центар во Западна Новорусија. Таму започнал работа кај грчкиот трговец Маразли, чија сестра била сопруга на неговиот брат Никифор. Подоцна, заедно со брат му, основале своја трговска кантора, занимавајќи се со производство и трговија на алкохолни пијалаци, а подоцна и со рафинирање на шеќер. Во 1821 година, браќата Априлови засадиле 300 јаболкници, чии плодови подоцна ги користеле за производство на калвадос и шеќер. Нивниот бизнис бил многу успешен, што му овозможило на Васил да стекне значително богатство. Во овој период, Априлов бил убеден елинофил и активен член на грчката заедница во Одеса. Тој бил дел од грчкото училишно настојателство и финансиски ги поддржувал грчките училишта и доброволците за време на [[Грчка војна за независност|Грчкото востание]] во 1821 година. Неговата библиотека содржела книги на девет јазици, но бугарскиот јазик бил меѓу оние што ги владеел најслабо. === Промена во светогледот === Благодарение на [[Јуриј Венелин]], чија книга „''Старите и сегашните Бугари и нивните политички и религиозни односи со Русите''“ (1829), побудила посебен интерес кај него.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=8fKZAAAAQBAJ&q=Jurij+venelin&pg=PA350 |title = Manufacturing Middle Ages: Entangled History of Medievalism in Nineteenth-Century Europe|isbn = 9789004244870|year=2013}}</ref> Ова дело го натерало Априлов да го преиспита својот елинофилски идентитет и да ја препознае важноста на своето бугарско потекло. Под влијание на Венелин, тој се посветил на промовирање на бугарската просвета и култура, откажувајќи се од грчката кауза. Во 1830 година, тој го напуштил настојателството на грчкото училиште во Одеса и отпатувал за Цариград, каде што се надевал дека неговото здравје, нарушено од туберкулоза, ќе се подобри. === Основање на Габровското училиште === [[Податотека:BASA-GB-453-4-23-28-Gabrovo (cropped) 07.jpg|лево|мини|Скица на [[Априловска гимназија|Габровското училиште]]]] Инспириран од методот на взаемоучително образование на британските педагози Ендрју Бел и Џозеф Ланкастер, Априлов ја развил идејата за основање на модерно световно училиште во Габрово, каде што наставата ќе се одвива на бугарски јазик.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000cram|title=A Concise History of Bulgaria|last=Crampton|first=Richard J.|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-56719-X|pages=[https://archive.org/details/concisehistoryof0000cram/page/60 60]–62}}</ref> Во 1832 година, заедно со [[Николај Палаузов]], браќата Константин и Димитар Мустакови, Иван Бакалглу и Јонко Килифарев, започнал да ја реализира оваа идеја. Тие собрале средства од габровските трговци во Букурешт, а Априлов го финансирал обучувањето на јеромонахот на Рилскиот манастир [[Неофит Рилски|Неофит]] во Букурешт за да ја совлада взаемоучителната метода. На 2 јануари 1835 година, во Габрово било свечено отворено првото бугарско световно взаемоучително училиште, денес познато како Априловска гимназија. Ова училиште било значајна пресвртница во бугарската просвета, бидејќи за првпат наставата се одвивала на бугарски јазик, со бугарска граматика и взаемоучителни таблици. Првите 70 ученици во училиштето означиле почеток на модерното бугарско образование, а успехот на ова училиште поттикнал отворање на слични училишта низ регионите населени со Бугари во [[Османлиското Царство]]. === Последни години === [[Податотека:BASA-GB-746K-5-29-1-Vasil Aprilov.jpg|мини|Фотографија од свеченото положување на коските на Васил Априлов во дворот на Априловската гимназија во Габрово во 1897 година]] Кон крајот на својот живот, Априлов продолжил да го поддржува бугарското просветно движење. Во 1847 година, тој оставил значителна сума пари за формирање на фонд за образование на Бугари во Русија, како и својата богата лична библиотека на Априловската гимназија во Габрово. Неговото здравје, нарушено од туберкулоза, се влошило, и тој починал на 2 октомври 1847 година во [[Галац]], Молдавија, на пат кон Одеса. Неговиот гроб се наоѓа во дворот на Априловската гимназија во Габрово, каде што се наоѓа и единствениот Музеј на образованието во Бугарија. == Дела == * [https://books.google.mk/books?id=A9lbAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Денница ново-болгарскаго образования: Часть первая] (Одеса, 1841) * [https://books.google.mk/books?id=AtlbAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Дополнение к книге: Денница ново-болгарскаго образования] (Санкт Петербург, 1842) * [https://books.google.mk/books?id=fKkZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Болгарския граммоты] (Одеса, 1845) * [https://books.google.mk/books?id=EMZfAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Мисли за сегашно то българско учение] (Одеса, 1847) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Commons category-inline}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Априлов, Васил}} [[Категорија:Луѓе од Габрово (Бугарија)]] [[Категорија:Родени во 1789 година]] [[Категорија:Починати во 1847 година]] 07ejpisix9m8fl5jpiq01almyn0abxw 0 1305832 5583001 5509959 2026-06-26T18:22:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583001 wikitext text/x-wiki {{Short description|Македонска скулпторка (родена 1969)}} {{use dmy dates|date=Јули 2024}} {{Infobox artist | name = Валентина Стевановска | image = Valentina Stevanovska.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1969|04|30}} | birth_place = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[Југославија]] | nationality = [[Македонци|Македонка]] | education = [[Интернационален Универзитет во Нови Пазар]] ([[Докторат по Ликовни Уметности]]) | known_for = [[Скулптура]], [[Дрвена Резба]] | notable_works = [[Воин на коњ (Скопје)|Фонтана на Александар Македонски]], [[Порта Македонија]] }} '''Валентина Каранфилова-Стевановска''' (родена на 30 април 1969) е македонска скулпторка, најпозната по своите уметнички дела за проектот [[Скопје 2014]]. Таа е авторка на неколку значајни споменици и дела во главниот град на [[Македонија]], вклучувајќи ги [[Воин на коњ (Скопје)|Фонтаната на Александар Македонски]], [[Порта Македонија]] и [[Фонтана на Филип II Македонски|Фонтаната на Филип II Македонски]]. Стевановска исто така учествувала на бројни домашни и меѓународни изложби и освоила повеќе награди.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/magazine-28951171 |title=The makeover that's divided a nation |date=2014-08-30 |work=online database |publisher=BBC News |access-date=2024-01-03}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fonderiamarinelli.it/en/scultore/valentina-stevanovska/ |title=Valentina Stevanovska |year=2008 |work=online database |publisher=Fonderia Marinelli |access-date=2024-01-07}}</ref> ==Биографија== Стевановска дипломирала на одделот за скулптура на [[Факултет за ликовни уметности - Скопје|Факултетот за ликовни уметности во Скопје]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј"]] во 2004 година. Во 2008 година ги завршила своите магистерски студии на истиот факултет. Во 2017 година докторирала во областа на ликовните уметности на [[Интернационален Универзитет во Нови Пазар|Интернационалениот Универзитет во Нови Пазар]] во [[Србија]]. Валентина е професорка на [[Факултет за ликовни уметности - Скопје|Факултетот за ликовни уметности во Скопје]] од 2010 година. Исто така е член на [[Друштво на ликовните уметници на Македонија|Друштвото на ликовните уметници на Македонија]] од 2004 година.<ref name=dis> {{cite web |url=https://nardus.mpn.gov.rs/bitstream/id/63670/Doktrorska |title=Sociološki aspekti skulpture u kontekstu urbane vizuelizacije, p.268 |year=2017 |work=online database |publisher=International University of Novi Pazar |access-date=2024-01-03}}</ref><ref>[https://repository.ukim.mk/cris/rp/rp00692 Stevanovska, Valentina]{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Факултетот за уметности // Repository of {{ill|УКИМ|lt=UKIM|mk|Категорија:Прегледнички кутии за институти при факултетите на УКИМ}}, [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј"|Ss. Cyril and Methodius University]] во Скопје</ref> ==Фонтана на Александар Македонски== [[File:Alexander the Great head sculpture.jpg|thumb|Стевановска ја обликува главата на Александар Македонски]] [[Воин на коњ (Скопје)|Фонтаната на Александар Македонски]] е висока 30 метри што ја прави највисоката фонтанa во светот, која се состои од споменик на коњаник кој што е изработен од бронза. Таа се наоѓа во центарот на [[Плоштад Македонија]] во Скопје и беше откриена на 8 септември 2011 година, на 20-ата годишнина од референдумот за независност на Македонија од [[Југославија]]. Целата уметничка композиција се состои од: статуа на коњаник со [[Александар III Македонски]] со висина од 14,5 метри, 8 статуи на лавови во природна големина, 8 воини од [[Македонска фаланга|македонската фаланга]], мозаик и 3 високи релјефи кои ги прикажуваат најголемите битки што ги извојувал Александар Македонски. Сите статуи на фонтаната биле излеани во бронза од страна на [[Уметничка леарница „Фернандо Маринели“|уметничката леарница „Фернандо Маринели“]] во [[Фиренца]], [[Италија]].<ref>{{cite web |url=https://manelclemente.myportfolio.com/in-skopje-warrior-on-a-horse-and-other-monuments |title=in Skopje: "Warrior on a horse" and other monuments |year=2018 |work=online database |publisher=Manel Clemente |access-date=2024-01-07}}</ref><ref name=mar>{{cite web |url=https://www.fonderiamarinelli.it/en/opera/alessandro-magno-skopje-macedonia/ |title=ALEXANDER THE GREAT, SKOPJE |year=2008 |work=online database |publisher=Fonderia Marinelli |access-date=2024-01-07}}</ref><ref>[https://pl.wikipedia.org/w/index.php?&oldid=49595869 Wojownik na koniu]; Jakub Malinowski. [http://www.wbc.poznan.pl/Content/388160/Estetyka%20tymczasowo%C5%9Bci%20albo%20malarstwo%20czasu%20rzeczywistego.pdf Estetyka tymczasowości albo malarstwo czasu rzeczywistego] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215102739/http://www.wbc.poznan.pl/Content/388160/Estetyka%20tymczasowo%C5%9Bci%20albo%20malarstwo%20czasu%20rzeczywistego.pdf |date=15 лютого 2019 }}, Познањ, 2016; с. 33 / ''Проектот изработила македонската скулпторка Валентина Стевановска''</ref> ==Листа на уметнички дела== * ''[[Споменик на Филип II Македонски (Автокоманда)|Споменик на Филип II Македонски]]'' (2011), [[Општина Гази Баба]], Скопје, Македонија<ref> {{cite web |url=https://equestrianstatue.org/philip-ii-of-macedonia/ |title=Philip II of Macedonia |year=2010 |work=online database |publisher=Equestrian Statues |access-date=2024-01-07}}</ref> * ''[[commons:File:Skopje & (27).JPG|Фонтана на Македонската Фаланга]]'' (2011), [[Општина Гази Баба]], Скопје, Македонија * ''[[commons:Category:Pavilion (Macedonia Square)|Споменик „Заљубени“, павилјон]]'' (2011), [[Плоштад Македонија]], Скопје, Македонија * ''[[Воин на коњ (Скопје)|Фонтана на Александар Македонски]]'' (2011), [[Плоштад Македонија]], Скопје, Македонија<ref> {{cite web |url=https://equestrianstatue.org/alexander-the-great/ |title=Alexander the Great |year=2011 |work=online database |publisher=Equestrian Statues |access-date=2024-01-07}}</ref> * ''[[Порта Македонија]]'' (2012), Скопје, Македонија * ''[[commons:Category:Warrior Monument (Skopje)|Фонтана на Филип II Македонски]]'' (2012), [[Плоштад Филип II]], Скопје, Македонија * ''[[commons:File:Skopje by Night - Skopje - Macedonia - 05.jpg|Фонтана на Македонските Мајки]]'' (2012), [[Плоштад Филип II]], Скопје, Македонија * ''[[commons:Category:Warrior Monument (Skopje)|Две Фонтани со Флора и Фауна]]'' (2012), [[Плоштад Филип II]], Скопје, Македонија * ''[[commons:Category:Ministry of Foreign Affairs of North Macedonia|Четири скулптури на зградата на Министарството за надворешни работи]]'' (2012), Скопје, Македонија * ''[[commons:File:Eye Bridge in Skopje.jpg|Седум човекови фигури на мостот на цивилизациите]]'' (2013), Скопје, Македонија<ref>{{cite web |url=https://svc02.birn.eu.com/mk/skulpturi-na-most-oko |title=Скулптури на мост Око |work=skopje2014.prizma.birn.eu.com |access-date=2024-01-09 |archive-date=2024-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109174200/https://svc02.birn.eu.com/mk/skulpturi-na-most-oko |url-status=dead }}</ref> # Споменик на [[Авдолеон]] (Крал на [[Пајонија]], 315 - 275/4 п.н.е.) # Споменик на [[Јулија Тертила]] (угледна граѓанка и добродетелка на [[Хераклеја Линкестис]], 2 век н.е.) # Споменик на [[Будиј (Будиос)]] (присутник на [[Прв вселенски собор|Првиот вселенски собор]] и епископ на [[Стоби]], прва половина на IV век) # Споменик на [[Аврелиј Кратет Птолемеев]] ([[лихнид]]ски интелектуалец, III век.) # Споменик на [[Тит Флавиј Орест]] (угледен граѓанин и првосвештеник на [[Хераклеја Линкестис]], II-III век.) # Споменик на [[Публиј Септиј Николај]] (угледен граѓанин на [[Стоби]], III век.) # Споменик на [[Дионизиј]] (прв епископ на [[Лихнид]], 343 година 4 век.)<ref>{{cite web |url=https://www.cooltura.mk/opshtestvo/d0-ba-d0-be-d0-b8-d1-81-d0-b5-d1-81-d0-ba-d1-83-d0-bb-d0-bf-d1-82-d1-83-d1-80-d0-b8-d1-82-d0-b5-d0-bd-d0-b0-d0-bc-d0-be-d1-81-d1-82-d0-be-d1-82-e2-80-9e-d0-be-d0-ba-d0-be-e2-80-9c/ |title=Кои се скулптурите на мостот "Око"? |date=2013-04-09 |work=online database |publisher=COOLTURA |access-date=2024-01-09}}</ref> * ''[[commons:File:Скулптура пред Македонскиот народен театар 2.jpg|Две скулптури на лавови на влезот од Македонскиот народен театар]]'' (2013), Скопје, Македонија * ''[[commons:Category:Monument of Hristo Tatarčev (Skopje)|Споменик на Христо Татарчев]]'' (2013), Скопје, Македонија<ref>{{cite web |url=http://skopje2014.prizma.birn.eu.com/mk/hristo-tatarchev |title=Христо Татарчев :: Скопје 2014 под лупа |work=skopje2014.prizma.birn.eu.com |access-date=2024-01-09}}</ref> * ''[[commons:Category:Monument of Boris Sarafov (Skopje)|Споменик на Борис Сарафов]]'' (2013), Скопје, Македонија * ''[[commons:Category:Archaeological Museum of Macedonia|Релеф на тимпанот на Археолошкиот музеј на Македонија]]'' (2014), Скопје, Македонија * ''[[commons:File:Monument of Alexander the Great.jpg|Споменик на Александар III Македонски]]'' (2014), [[ОУ „Александар Македонски“ - Аеродром]], Скопје, Македонија * ''[[commons:File:Nikola Petrov Rusinski - spomenik Skopje.jpg|Споменик на Никола Петров Русински]]'' (2014), Скопје, Македонија * Споменик на Света Лидија (2014), [[Плоштад Богородица]], Скопје, Македонија<ref>{{cite web |url=https://fokus.mk/valentina-stevanovska-besplatno-izrabotila-dva-od-novite-spomenitsi/ |title=Валентина Стевановска бесплатно изработила два од новите споменици! |date=2014-09-09 |work=online database |publisher=Фокус |access-date=2024-01-07 |archive-date=2024-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109175702/https://fokus.mk/valentina-stevanovska-besplatno-izrabotila-dva-od-novite-spomenitsi/ |url-status=dead }}</ref> * ''[[commons:Category:Agency for Electronic Communications of Macedonia|Четири скулптури на зградата на Агенцијата за електронски комуникации]]'' (2014), Скопје, Македонија * ''[[commons:File:Tympanon of the macedonian government.jpg|Скулптури на тимпанонот на зградата на Владата на Македонија]]'' (2015), Скопје, Македонија * ''[[commons:File:Valentina Stevanovska with wooden government door.jpg|Дрвена резбана врата на влезот од зградата на Владата на Македонија]]'' (2015), Скопје, Македонија * ''[[commons:File:Skopje B1 (18).jpg|Споменик на холокаустот на евреите во Македонија]]'' (2015), Скопје, Македонија * ''[[commons:File:ELEM Building 3.jpg|Споменик на Свети Илија со две придружни скулптури и релјефи за фасадата на зградата на ЕЛЕМ]]'' (2015), Скопје, Македонија * ''[[commons:File:Relief on the Panko Brasnarov Palace.jpg|Релјефи на Палатата Панко Брашнаров (Агенција за аудио и аудиовизуелни услуги)]]'' (2015), Скопје, Македонија * Десет скулптури на зградата на Министарството за транспорт и комуникации (2015), Скопје, Македонија * ''[[commons:File:Relief FDU 8.jpg|Единаесет релјефи на зградата на Факултетот за драмски уметности]]'' (2016), Скопје, Македонија * ''[[commons:File:Monument of the Refugee Children from Aegean Macedonia.jpg|Споменик на децата бегалци од Егејска Македонија]]'' (2016), Скопје, Македонија<ref name=dis /> * ''Фонтана на Мајка Тереза со придружни скулптури'' (завршено, но не е поставено), [[Плоштад Македонија]], Скопје, Македонија<ref> {{cite web |url=https://skopjeinfo.mk/terasa-so-fontana-i-angeli-se-gradi-spomenikot-na-majka-tereza-foto |title=Тераса со фонтана и ангели - се гради споменикот на Мајка Тереза (фото) |date=2016-08-22 |work=online database |publisher=Skopje Info |access-date=2024-01-03}}</ref> * Шеснаесет скулптури и релјефи за фасадата на зградата на ПУИК (завршено, но не е поставено), Скопје, Македонија ==Уметничка галерија== <gallery widths="200" heights="200"> File:Guerrero a caballo, Skopie, Macedonia, 2014-04-17, DD 109.JPG|''Фонтана на Александар Македонски'' (2011), Скопје File:Warriors on Alexander the Great fountain.jpg|''Скулптури на воини на Фонтаната на Александар Македонски'' (2011), Скопје File:Споменик на Филип (Скопје - Автокоманда).jpg|''Коњаник на Филип II Македонски'' (2011), Автокоманда, Скопје File:Porta Macedonia, Skopie, Macedonia del Norte, 2014-04-16, DD 105.jpg|''Порта Македонија'' (2012), Скопје File:-i---i- (29376158008).jpg|''Споменик на Филип II со придружни фигури и фонтана'' (2012), Скопје File:Skopje by Night - Skopje - Macedonia - 05.jpg|''Фонтана на Македонските Мајки'' (2012), Скопје File:Philip II Fountain horses.jpg|''Фонтана Флора'' (2012), Скопје File:Летниковецот на Плоштад (5).jpg|''Споменик „Заљубени“, павилјон'' (2012), Скопје File:Споменик - Христо Татарчев.JPG|''Христо Татарчев'' (2013), Скопје File:Spomenik na Boris Sarafov.JPG|''Борис Сарафов'' (2013), Скопје File:Tympanon of the macedonian government.jpg|''Скулптури на тимпанонот на зградата на Владата на Македонија'' (2015), Скопје File:Nikola petrov rusinski monument.jpg|''Никола Петров Русински'' (2014), Скопје File:Jews of macedonia monument.jpg|''Споменик на холокаустот на евреите во Македонија'' (2015), Скопје </gallery> ==Изложби== ===Поединечни изложби=== * 2008 - „60-та годишнина на гонењето на децата бегалци од Егејска Македонија“, Изложбена сала во [[Спортска сала „Борис Трајковски“|„Борис Трајковски“]], Скопје, Македонија * 2008 - Културно-информативен центар, Скопје, Македонија * 2015 - Културно-информативен центар, Скопје, Македонија * 2015 - Културен центар, [[Бихаќ]], [[Босна и Херцеговина]] * 2015 - Уметничка сала, [[Велес]], Македонија * 2015 - Дом на културата, [[Делчево]], Македонија * 2015 - Галерија „Роман Петровиќ“, [[Сараево]], Босна и Херцеговина * 2015 - Дом на културата, [[Кочани]], Македонија * 2016 - Музеј во [[Пријепоље]], Пријепоље, [[Србија]] * 2016 - Галерија „Спирала“, [[Прибој]], Србија * 2016 - Галерија „Борко Лазески“, [[Прилеп]], Македонија * 2017 - Уметничка сала, Велес, Македонија<ref name=dis /> * 2017 - Галерија на Интернационалниот Универзитет, [[Нови Пазар]], Србија * 2018 - Изложба „Балкански уметници“, [[Едирне]], [[Турција]] * 2019 - „Ausstellung“, Галерија Keller, [[Цирих]], [[Швајцарија]]<ref> {{cite web |url=https://kellergalerie.ch/page/32// |title=Ab 13. Juni 2019 |date=2019-05-11 |work=online database |publisher=Keller Galerie |access-date=2024-01-07}}</ref> * 2022 - Галерија „Препород“, [[Сараево]], Босна и Херцеговина * 2023 - Галерија „Дом на културата“, [[Зеница]], Босна и Херцеговина ===Групни изложби=== * 2004 - „Мојата порака“, Музеј на градот Скопје, Скопје, Македонија * 2004 - „Здружение на ликовни уметници на Македонија“, Музеј на градот Скопје, Скопје, Македонија * 2005 - „Строго забрането“, Музеј на градот Скопје, Скопје, Македонија * 2006 - „Здружение на ликовни уметници на Македонија“, Музеј на градот Скопје, Скопје, Македонија * 2009 - „Мала форма“, Културно-информативен центар, Скопје, Македонија * 2010 - „Загоричански средби“, Мала станица, Скопје, Македонија * 2012 - Првата изложба во ''[[Porta Macedonia|Порта Македонија]]'' во рамките на настанот „Бела ноќ“, Скопје, Македонија * 2012 - Првиот самит „Македонија 2025“, [[Охрид]], Македонија * 2013 - ДЛУМ „Експериментален цртање“, Скопје, Македонија * 2013 - ДЛУМ „Минијатура“, Скопје, Македонија * 2014 - ''Меѓународна изложба „Мост“'', Културно-информативен центар, Скопје, Македонија * 2014 - Уметничка галерија, Велес, Македонија * 2014 - Дом на културата, [[Кавадарци]], Македонија * 2014 - Дом на културата, [[Неготино]], Македонија * 2015 - Годишна изложба, „Здружение на ликовни уметници на Македонија“, Мала станица, Скопје, Македонија * 2015 - Изложба за децата од центарот „ДУГА“, Бихаќ, Босна и Херцеговина<ref name=dis /> * 2017 - Турско-македонска изложба „Уметнички изрази“, [[Музеј во Битола]], [[Битола]], Македонија * 2017 - „Das Labyrinth der Freiheit“, H. ART / DAVOS / Лавиринт на слободата, [[Давос]], [[Швајцарија]]<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2JFgJcE674k Valentina Stevanovska], [https://www.katrinconrad.com/bildhauersymposien-woodcarvingevents/int-bildhauersymposium-davos-2017/ 17-22 July 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808111702/https://www.katrinconrad.com/bildhauersymposien-woodcarvingevents/int-bildhauersymposium-davos-2017/ |date=2020-08-08 }} // youtube, Bildhauersymposium Sculpture Symposium Davos</ref> * 2018 - Комплексот на Музејот за здравство на султан Баезид II, [[Универзитетот Тракја]], [[Едирне]], [[Турција]] * 2018 - Факултетот за уметности, [[Универзитетот Тракја]], Едирне, Турција * 2018 - Споменик „Europa Srodkowo – Wschodnia 1918-2018“, [[Национален музеј во Варшава]], [[Варшава]], [[Полска]]<ref>{{cite web |url=https://www.krolikarnia.mnw.art.pl/wystawy/pomnik-europa-srodkowo-wschodnia-1918-2018,191.html |title=POMNIK. Europa Środkowo-Wschodnia 1918-2018 |date=2018-12-16 |work=online database |publisher=Krolikarnia |access-date=2024-01-07 |archive-date=2024-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109174155/https://www.krolikarnia.mnw.art.pl/wystawy/pomnik-europa-srodkowo-wschodnia-1918-2018,191.html |url-status=dead }}</ref> * 2018 - VIII Меѓународен симпозиум за керамика, [[Кочаели]], Турција * 2021 - Галерија MC, [[Њујорк]], [[САД]] * 2023 - ''Меѓународна уметничка колонија Почитељ'', [[Мостар]], Босна и Херцеговина ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== * [https://www.fonderiamarinelli.it/en/scultore/valentina-stevanovska/ Валентина Стевановска - Fonderia Marinelli] * [https://repository.ukim.mk/cris/rp/rp00692 Валентина Стевановска - УКИМ]{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{authority control}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стевановска, Валентина}} [[Категорија:Родени во 1969 година]] [[Категорија:Македонски уметници]] [[Категорија:Македонски вајари]] kforap6rbb6kfi5nro1juh50k772a8k 0 1305901 5583096 5560862 2026-06-26T21:26:59Z Gurther 105215 5583096 wikitext text/x-wiki [[File:Trinity Church, Antarctica 7577.JPG|thumb|[[Црква Троица (Антарктик)|Црква Троица]] на [[Островот Кинг Џорџ (Антарктик)|Островот Кинг Џорџ]]]] {{Christianity|state=collapsed}} [[File:Antarctic-Overview-Map-EN.tif|thumb|Карта на Антарктикот]] Постојат голем број „Антарктички цркви“, вклучувајќи ги и црквите [[Христијанство|Христијански]] цркви на [[Антарктик]] и оние што биле изградени јужно од [[Антарктичка Конвергенција]]. Според 6-тиот член од [[Антарктичкиот договор]], Антарктикот политички се дефинира како сите копнени и ледени гребени јужно од [[60-та паралелна јужна|60-та паралела]], додека најблиската природна граница е Конвергенција на Антарктикот<ref>[https://www.messynessychic.com/2014/03/19/seven-churches-antarctica/List of Antarctic churches ]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На самиот Антарктик има осум цркви, со уште две сместени јужно од [[Антарктичка Конвергенција]]. Шестте цркви кои им проповедаат на научниците на Антарктикот. Најјужниот од овие верски објекти е [[Параклисот на Пресвета Богородица од Снегови (База Белграно II)|Параклисот на Пресвета Богородица од Снегови]], а [[ [Католичка црква|Католичка]] капела издлабена од мразот што ја опкружува [[Базата Белграно II]], во [[Бертраб Нунатак]].Внатре во Католичката ледена капела на Антарктикот, најјужната црква во светот. Овие објекти најчесто ги користат и приврзаниците на другите светски религии. [[Капелата на снеговите]] исто така е домаќин на богослужби за други верски групи како што се [[Светците од подоцнежните денови]], [[Баха вера|Баха]] и [[будизмот]]<ref>[http://www.waponline.it/articles/church-in-antarctica/ List of Antarctic churches ]</ref>. ==Цркви== Овој список ги каталогизира црквите и другите верски објекти изградени јужно од [[60-та паралела јужна|60-та паралела]]. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| Име !scope="col"| Деноминација !scope="col"| Локација !scope="col" class="unsortable"| Отворена година !scope="col" class="unsortable"| Слика !scope="col" class="unsortable"| Белешки |- !scope="row"| [[Капела на Пресвета Богородица од Снегови (База Белграно II)|Капела на Пресвета Богородица од Снегови]] | [[Католичка црква|Католичка]] | [[База Белграно II]], [[Бертраб Нунатак]] | По 1979 г | – | |- !scope="row"| [[Капела Свети Франциско Асишки (база Есперанца)|Капела Сан Франциско де Асис]] | [[Католичка црква|Католичка]] | [[База Есперанца]], [[Заливот на надежта]] | 1976 | [[File:San Francisco de Asis Chapel Esperanza Base.jpg|alt=a small one story orange building with a cross on its side.|200px]] | |- !scope="row"|[[Капела на Света Марија Кралица на мирот|Капела Санта Марија Реина де ла Паз]] | [[Католичка црква|Католичка]] | [[Вила Лас Естрелас]], [[Островот Кинг Џорџ (Антарктик)|Островот Кинг Џорџ]] | ? | [[File:CAPILLA SANTA MARIA REINA DE LA PAZ.JPG|alt= Бела зграда со црн покрив, мал трем и централна кула со двојна висина на врвот со бел крст|200px]] | |- !scope="row"| [[Капела на Сантисима Вирген де Лујан, Антарктик|Капела на Сантисима Вирген де Лујан]] | [[Католичка црква|Католичка]] | [[База „Марамбио“]], [[Островот Марамбио]] | 1996 | [[File:Chapel of the Blessed Virgin of Lujan Marambio Base.jpeg|alt=small cluster of orange buildings with the center one having a short bell tower on top.|200px]] | |- !scope="row"| [[Chapel of the Snows]] |[[Неконфесионално христијанско]] | [[Мекмердо (поларна станица)|Станица Мекмердо]], [[Росов Остров]] | 1956<br /> Уништена 1978 година<br /> Обновена 1989 година | [[File:Chapel of the Snows.jpg|alt=A low slung white and blue clapboard building with a single central steeple.|200px]] | |- !scope="row"| [[Капелата Св. Иван Рилски]] | [[Источна православна црква|Источна православна]] | [[База Св. Климент Охридски]], [[Островот Ливингстон]] | 2003<br /> rebuilt 2011 | [[File:St.-Ivan-Rilski-Chapel-New-Building.jpg|alt=A small red Quonset Hut sittign on a concrete and metal pilings and topped with a cross sits among grey rocks.|200px]] | |- !scope="row"| [[Св. Володимир капела]] | [[Источна православна црква|Украинска православна]] | [[Вернадски (истражувачка станица)|Истражувачка станица Вермамдсло]], [[Островот Галиндез]] | 2010–2011 | – | |- !scope="row"| [[Црква Св.Тројца (Антарктик)|Црква Св.Тројца]] | [[Руска православна црква|Руска православна]] | [[Островот Кинг Џорџ (Антарктик)|Островот Кинг Џорџ]] | 2004 | [[File:2005-02-25 Trinity Church at Bellingshaussen, Antarctica.jpg|alt=A small but detailed wooden structure built with a front staircase and topped with two onion domes.|200px]] | |- |} ==Антарктичките цркви не на Антарктикот== Овој список ги каталогизира црквите и другите верски објекти изградени јужно од [[Антарктичка Конвергенција]], но северно од [[60-та паралела јужна|60-та паралела]]. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| Име !scope="col"| Деноминација !scope="col"| Локација !scope="col"| Отворена, година !scope="col" class="unsortable"| Слика !scope="col" class="unsortable"| Notes |- !scope="row"| [Норвешка англиканска црква, Гритвикен|Норвешка англиканска црква]]<br /> Црквата на китовите | [[Англиска црква|Англиканска]]<br />''<small>порано [[Норвешка црква|Норвешка лутеранска]]</small>'' | [[Гритвикен]], [[Јужна Грузија и Јужните Сендвич Острови|Јужна Грузија]] | 1913 | [[File:Grytviken church.jpg|alt=A white wooden church nestled within snow-covered mountains.|200px]] | |- !scope="row"| [[Нашата Богородица на ветровите]] | [[Католичка црква|Католичка]] | [[Порт о Франсе]], [[Кергелен]] | 1950 | | |- |} ==Карта== {{Location map many | Antarctica | width = 600 | float = center | caption = Локации на цркви на Антарктикот | label = Chapel of the Snows | position=right | lat_deg = -77.51 | lon_deg = 166.40 | label2 = San Francisco de Asis Chapel | pos2 = top | lat2_deg = -63.24 | lon2_deg = -56.59 | label3 = Trinity <br /> Santa María Reina | pos3 = left | lat3_deg = -62.02 | lon3_deg = -58.21 | label4 = Belgrano II Base Ice Chapel | pos4 = right | lat4_deg = -77.52 | lon4_deg = -34.37 | label5 = Norwegian Lutheran Church | pos5 = right | lat5_deg = -54.16 | lon5_deg = -36.30 | label6 = Notre-Dame des Vents | pos6 = bottom | lat6_deg = -49.21 | lon6_deg = -70.13 | outside6 = 1 <!-- we know this point is outside the map, so don't warn about it --> | label7 = St. Ivan Rilski Chapel | pos7 = bottom | lat7_deg = -62.38 | lon7_deg = -60.21 | label8 = Chapel of Santisima Virgen de Lujan | pos8 = right | lat8_deg = -64.13 | lon8_deg = -56.37 | label9 = <!-- Chapel of Santa María Reina de la Paz --> | pos9 = left | lat9_deg = -62.12 | lon9_deg = -58.57 }} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антарктичките цркви}} [[Категорија:Цркви на Антарктикот| ]] [[Категорија:Списоци на цркви]] [[Категорија:Списоци за Антарктикот|Цркви]] nm63lpzvbb9x4b7ly52ila36385gds7 0 1306682 5583094 5567165 2026-06-26T21:24:11Z Gurther 105215 5583094 wikitext text/x-wiki [[File:Île de la Possession.png|thumb|right|300px|Карта на островот Посесија]] ''' Алфред-Фор ''' или ''' Порт Алфред ''' е постојана француска научна станица на [[Île de la Possession]] (Остров на поседување) на [[субантарктикот]], островите [[Крозе]] во јужниот дел на [[Индискиот Океан]]<ref>[https://mapcarta.com/14218418/ Alfred Faure ]</ref>. Алфред-Фор е постојана француска научна станица на Иле де ла Посесион, еден од островите на подантарктичкиот архипелаг Крозе во јужниот дел на Индискиот Океан. Се наоѓа на источниот крај на островот на висорамнина 143 м.н.в.. На терен се дистрибуирани три колиби како помошни капацитети за научниците. Во 2006 година, сите острови на архипелагот беа наведени како природен резерват. Пристапот до неколку локации на Ile de la Possession, последователно, се доставува до дозволи. ==Истражувачка станица== Се наоѓа на источниот крај на островот на висорамнина 143&nbsp;m (460&nbsp;ft) надморска височина. Во зависност од сезоната, има меѓу 15 и 60 персонал кои работат во базата. Нивната научна работа вклучува [[метеоролошки]], [[сеизмологија|сеизмички]], [[биологија|биолошки]] и [[геологија|геолошки]] истражувања. [[Датотека:Mat des couleurs.jpg|палец|лево|Станица Алфред Форе]] Истражувачката станица за прв пат беше основана во текот на австралското лето 1963-1964 година. Ја замени привремената научна база која беше изградена во 1961 година. Новата станица го доби името по Алфред Фор, кој беше водач на локацијата во раните 1960-ти. Островот Посесион е мал вулкански остров, со површина од 150 km2 и кулминира на 984 м.н.в.. Студената поморска клима се одликува со силни ветрови од Западен или СЗ, обилни врнежи (повеќе од 2500&nbsp;mm годишно; врне во просек 300 дена годишно). Просечната годишна температура е околу 5&nbsp;°C, варира помеѓу -5&nbsp;°C и 15&nbsp;°C. Островот Посесион припаѓа на подантарктичката биогеографска провинција на Јужниот Индиски Океан. Вегетацијата е густа под 250 м.н.в.. но редок во надморска височина. На крајбрежните области се размножуваат бројни морски птици, како и пломби од слон и крзнени фоки. Неколку видови без'рбетници се ендемски на архипелагот. Таа има програма од истражувачки проекти имплементирани на станицата Алфред Фор опфаќаат голем опсег на научни домени: екологија и физиологија на птици и цицачи, како и долгорочни опсерватории за наука за Земјата во сеизмологијата и магнетизмот. Присуството на големиот ритам на кралските пингвини блиску до станицата овозможува конкретни истражувања на овој вид, вклучително и долгорочни студии. Некои проекти се поврзани со неавтородни видови (растенија, безрбетници, цицачи) и нивното влијание врз домашната флора и фауна. Алфред-Фор е посетен неколку пати годишно од [[Marion Dufresne (1995)|''Marion Dufresne'']], океанографски [[истражувачки брод]] кој доставува резерви и ротирачки екипажи од научници. Има пат од 1,6&nbsp;км што ја поврзува истражувачката станица со брегот. Од брегот до станицата оди и [[Воздушен трамвај|воздушна жичарница]]. ==Клима== {{Weather box |location = Алфред Форе (1981–2010) |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 22.4 |Feb record high C = 21.7 |Mar record high C = 21.2 |Apr record high C = 19.7 |May record high C = 16.5 |Jun record high C = 16.0 |Jul record high C = 14.9 |Aug record high C = 16.4 |Sep record high C = 15.4 |Oct record high C = 17.5 |Nov record high C = 19.7 |Dec record high C = 20.7 |year record high C = 22.4 |Jan high C = 10.4 |Feb high C = 11.0 |Mar high C = 10.1 |Apr high C = 9.1 |May high C = 7.2 |Jun high C = 6.1 |Jul high C = 6.0 |Aug high C = 5.4 |Sep high C = 5.8 |Oct high C = 6.8 |Nov high C = 7.8 |Dec high C = 9.2 |year high C = 7.9 |Jan mean C = 7.5 |Feb mean C = 8.1 |Mar mean C = 7.4 |Apr mean C = 6.5 |May mean C = 4.9 |Jun mean C = 3.8 |Jul mean C = 3.7 |Aug mean C = 3.2 |Sep mean C = 3.3 |Oct mean C = 4.1 |Nov mean C = 5.0 |Dec mean C = 6.3 |year mean C = 5.3 |Jan low C = 4.5 |Feb low C = 5.2 |Mar low C = 4.8 |Apr low C = 3.9 |May low C = 2.5 |Jun low C = 1.5 |Jul low C = 1.4 |Aug low C = 0.9 |Sep low C = 0.8 |Oct low C = 1.3 |Nov low C = 2.3 |Dec low C = 3.3 |year low C = 2.7 |Jan record low C = 0.0 |Feb record low C = 0.7 |Mar record low C = −0.4 |Apr record low C = -1.7 |May record low C = -2.5 |Jun record low C = -3.7 |Jul record low C = -5.0 |Aug record low C = -4.7 |Sep record low C = -6.6 |Oct record low C = -3.9 |Nov record low C = -2.8 |Dec record low C = −1.9 |year record low C = −6.6 |precipitation colour = |Jan precipitation mm = 127.8 |Feb precipitation mm = 129.1 |Mar precipitation mm = 146.2 |Apr precipitation mm = 160.2 |May precipitation mm = 186.2 |Jun precipitation mm = 131.7 |Jul precipitation mm = 139.2 |Aug precipitation mm = 157.3 |Sep precipitation mm = 163.6 |Oct precipitation mm = 156.2 |Nov precipitation mm = 147.9 |Dec precipitation mm = 142.0 |year precipitation mm = 1782.5 |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 12.97 |Feb precipitation days = 11.64 |Mar precipitation days = 13.37 |Apr precipitation days = 15.89 |May precipitation days = 16.54 |Jun precipitation days = 14.85 |Jul precipitation days = 15.81 |Aug precipitation days = 16.04 |Sep precipitation days = 14.75 |Oct precipitation days = 13.86 |Nov precipitation days = 12.92 |Dec precipitation days = 14.88 |year precipitation days = 172.91 |Jan sun = 96.6 |Feb sun = 74.7 |Mar sun = 65.4 |Apr sun = 10.9 |May sun = 17.1 |Jun sun = 14.8 |Jul sun = 30.8 |Aug sun = 41.9 |Sep sun = 46.1 |Oct sun = 62.1 |Nov sun = 80.1 |Dec sun = 63.2 |year sun = 600.4 |source 1 = Meteo climat{{cite web | url = http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/listenormale-1981-2010-1-p216.php | title = Moyennes 1981/2010: France (Terres Australes) | publisher = Météoclimat | language=fr | accessdate = June 14, 2015}} |date=June 2015 }} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=fr&u=http://crozetvv.free.fr/base.htm&sa=X&oi=translate&resnum=7&ct=result&prev=/search%3Fq%3D%2522Alfred%2BFaure%2522%26hl%3Den%26lr%3D%26sa%3DG Virtual Map of Ile de la Possession] {{coord|46|25|56.40|S|51|51|29.58|E|type:isle|display=title}} [[Категорија:Крозе Острови]] [[Категорија:Истражувачки станици]] [[Категорија:Истражувачки станици на Антарктикот]] 6fx8tmskr09jte4ne7g7h40uopgkyyv 0 1306885 5582937 5550548 2026-06-26T15:57:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582937 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација|name=Британско антарктичко истражување|image=|size=300|caption=|abbreviation=БАИ|formation=1962|status=[[Влада на Обединетото Кралство|Владина организација]]|purpose=Научни истражувања во [[Антарктик]], [[Арктик]] и сродни региони|headquarters=[[Кембриџ]], [[Кембриџшир]], Англија|region_served=Обединето Кралство|membership=|leader_title=Директор|leader_name=Џејн Франсис|leader_title2=Заменик директор|leader_name2=|main_organ=|affiliations=|num_staff=400+ персонал|budget=£48,053,000 (2011–12)<ref>{{cite web |url=http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/publications/bas_business_plan_2011_external.pdf |title=Business Plan 2011 |work=British Antarctic Survey |access-date=3 September 2012 |archive-date=2012-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120704205358/http://www.antarctica.ac.uk//about_bas/publications/bas_business_plan_2011_external.pdf |url-status=dead }}</ref>|website={{Official URL}}}} '''Британското антарктичко истражување''' ('''БАИ''') — национален институт за поларни истражувања на [[Обединетото Кралство]]. Има двојна цел, да спроведе поларна наука, овозможувајќи подобро разбирање на глобалните прашања и да обезбеди активно присуство на Антарктикот во име на [[Обединетото Кралство]]. Тој е дел од Советот за истражување на природната средина (СИПС). Со над 400 вработени, БАИ презема активна улога во работите на Антарктикот, управувајќи со пет истражувачки станици, еден брод и пет авиони во двата поларни региони,<ref name="BASaims">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/corporate-aims/|title=BAS Vision and Mission|publisher=British Antarctic Survey|accessdate=30 March 2021}}</ref> како и решавање на клучните глобални и регионални прашања. Ова вклучува заеднички истражувачки проекти со над 40 универзитети во [[Обединетото Кралство]] и повеќе од 120 национални и меѓународни соработки. Откако се обликувала од активностите за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], била позната како Истражување за зависностите од Фолкландските Острови до 1962 година. == Историја == [[Операција „Табарин“|Операцијата „Табарин“]] била мала британска експедиција во [[1943]] година за воспоставување трајно окупирани бази на Антарктикот. Тоа претставувало заеднички потфат на Адмиралитетот и Колонијалната канцеларија. На крајот на војната бил преименуван во ''Истражување за зависностите од Фолкландските Острови'' (ФИДС) и целосната контрола била предадена на Колонијалната канцеларија. Во тоа време имало четири станици, три зафатени и една ненаселена. До моментот кога ФИДС бил преименуван во Британско антарктичко истражување во [[1962]] година, биле воспоставени 19 станици и три засолништа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/british-research-stations-and-refuges/|title=British Research Stations and Refuges – History|publisher=British Antarctic Survey|accessdate=30 March 2021}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во 2012 година, матичното тело, СИПС, предложил спојување на БАИ со друг институт, Национален центар за океанографија во Саутемптон.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2012/sep/29/antarctic-base-ozone-government-cuts|title=Antarctic research at risk as government cuts back on science|last=McKie|first=Robin|date=29 September 2012|work=The Observer|access-date=4 November 2012}}</ref> Ова се покажало како контроверзно, и откако Комитетот за наука и технологија на Долниот дом се спротивставил на потегот <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/business/committees/committees-a-z/commons-select/science-and-technology-committee/news/1201031-nerc-report/|title=Think again on British Antarctic Survey merger say Science and Technology Committee|date=31 October 2012|publisher=UK Parliament Website|accessdate=4 November 2012}}</ref>, планот бил отфрлен.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2012/nov/04/duncan-wingham-british-antarctic-survey|title=Research boss Wingham in trouble over British Antarctic Survey claim|last=Carrington|first=Damian|date=4 November 2012|work=The Observer|access-date=4 November 2012|last2=McKie|first2=Robin}}</ref> Од април 2018 година, СИПС е дел од истражувањето и иновациите во Обединетото Кралство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukri.org/about-us/who-we-are/|title=Who we are|work=UK Research and Innovation|accessdate=30 March 2021}}</ref> === Директори === Во 1956 година, научното биро на ФИДС и задната база на ФИДС биле комбинирани во единствена канцеларија на ФИДС во [[Лондон]], со директор за првпат одговорен за целата операција во Лондон.<ref>{{Наведена книга|title=Of Ice and Men. The Story of the British Antarctic Survey 1943-1973|last=Fuchs|first=Sir Vivian E.|date=1982|publisher=Anthony Nelson}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1956}} Рејмонд Пристли}}<ref name="annual report 1972-75">{{Наведена книга|title=British Antarctic Survey Annual Reports 1972-75|last=BAS|date=1980|publisher=BAS|pages=obituary}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1958}} [[Вивијан Фукс]]}}<ref>{{Наведена книга|title=British Antarctic Survey Annual Reports 1972-75|last=BAS|date=1980|publisher=BAS|pages=Sep 1973}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1973}} Ричард Лавс}}<ref>{{Наведена книга|title=British Antarctic Survey Annual Reports 1972-75|last=BAS|date=1980|publisher=BAS|pages=Sep 1973}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=British Antarctic Survey Annual Report 1986-87|last=BAS|date=1987|publisher=BAS}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Roberts|first=Brian|date=January 1974|title=New director of the British Antarctic Survey: Dr R.M. Laws|journal=[[Polar Record]]|volume=17|issue=106|page=49|doi=10.1017/S0032247400031375}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctica.ac.uk/basclub/whatwedo/laws.php|title=Laws Prize 2012|work=British Antarctic Survey Club|archive-url=https://web.archive.org/web/20121009054412/http://www.antarctica.ac.uk//basclub/whatwedo/laws.php|archive-date=9 October 2012|accessdate=4 November 2012}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1987}} Дејвид Древри}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.anglia.ac.uk/ruskin/en/home/microsites/honorary/drewry.html|title=Professor David J Drewry|publisher=Anglia Ruskin University|archive-url=https://web.archive.org/web/20120224012542/http://www.anglia.ac.uk/ruskin/en/home/microsites/honorary/drewry.html|archive-date=24 February 2012|accessdate=4 November 2012}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=British Antarctic Survey Annual Report 1986-87|last=BAS|date=1987|publisher=BAS}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1994}} Бери Хејвуд}}<ref>{{Наведена книга|title=British Antarctic Survey Annual Report 1997-98|last=BAS|date=1999|publisher=BAS|page=Career of retiring director}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1998}} Крис Рапли}}<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/science/2007/aug/31/uknews|title=Profile: Chris Rapley|last=Randerson|first=James|date=31 August 2007|work=The Guardian|access-date=4 November 2012}}</ref> * {{Времеслед-настан|date={{Start date|2007}} Ник Овенс}}<ref>{{Наведени вести|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/news/news_story.php?id=180|title=New Director for the British Antarctic Survey|work=British Antarctic Survey|access-date=4 November 2012|archive-date=2012-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705033518/http://www.antarctica.ac.uk//about_bas/news/news_story.php?id=180|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://noc.ac.uk/news/noc-welcomes-nick-owens-appointment-sahfos-director|title=NOC welcomes Nick Owens appointment as SAHFOS Director|date=10 May 2012|work=National Oceanography Centre|access-date=4 November 2012|archive-date=2012-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615012038/http://noc.ac.uk/news/noc-welcomes-nick-owens-appointment-sahfos-director|url-status=dead}}</ref> * {{Времеслед-настан|date=ноември 2012 - септември 2013 Алан Роџер}}<ref name="Merco Press">{{Наведена мрежна страница|url=http://en.mercopress.com/2013/03/22/british-antarctic-survey-has-a-new-director-climate-expert-professor-jane-francis|title=British Antarctic Survey has a new director: climate expert Professor Jane Francis|year=2013|work=Merco Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023090522/http://en.mercopress.com/2013/03/22/british-antarctic-survey-has-a-new-director-climate-expert-professor-jane-francis|archive-date=23 October 2014|accessdate=23 October 2014}}</ref> * {{Времеслед-настан|date=октомври 2013 Џејн Франсис}}<ref name="Merco Press" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bas.ac.uk/about_bas/our_organisation/directorate/index.php|title=The BAS Executive Team|work=bas.ac.uk|accessdate=2022-09-30|archive-date=2015-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226131652/http://www.bas.ac.uk/about_bas/our_organisation/directorate/index.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/our_organisation/bas_pspe_organisation_chart.pdf|title=BAS PSPE Organisation 28 November 2012|work=antarctica.ac.uk|accessdate=2022-09-30|archive-date=2015-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706232248/http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/our_organisation/bas_pspe_organisation_chart.pdf|url-status=dead}}</ref> == Истражувачки станици == === Антарктик === БАИ оперира со пет постојани истражувачки станици на [[Британска Антарктичка Територија|Британската Антарктичка Територија]] : * [[Ротера (истражувачка станица)|Ротера]] на островот Аделаида * [[Истражувачка станица „Халеј“|Халеј]] на [[Брантова Ледена Плоча|ледената плоча]] * [[Сигни (истражувачка станица)|Сигни]] на островот Сигни * [[Фосил Блуф]] логистички објект на островот Александар * Скај Блу логистички објект во [[Елсвортова Земја]] Од овие истражувачки станици, единствено [[Ротера (истражувачка станица)|Ротера]] има екипаж во текот на целата година.<ref>{{Наведено списание|last=Blake|first=David|date=September 2005|title=Extreme Engineering|url=http://www.ingenia.org.uk/ingenia/articles.aspx?Index=334|journal=Ingenia|issue=24|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002145750/http://www.ingenia.org.uk/ingenia/articles.aspx?Index=334|archive-date=2 October 2011|access-date=28 March 2010}}</ref> Пред 2017 година Халеј исто така била отворена во текот на целата година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/science/science-news/12035138/The-ice-station-that-needs-saving-from-the-abyss.html|title=The ice station that needs saving from the abyss|last=Patrick Sawer|date=5 Dec 2015|access-date=11 Nov 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/science/science-news/12035138/The-ice-station-that-needs-saving-from-the-abyss.html|archive-date=12 January 2022|publisher=The Telegraph}}</ref> {{Галерија|File:BAS Rothera.jpg|Ротера|File:MoonOverHalley5.jpg|Халеј V<ref name=bases>{{cite web | title = Research Stations in Antarctica | work = British Antarctic Survey | url = http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/research_stations/index.php | access-date = 31 December 2007 | archive-date = 2007-12-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071214010649/http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/research_stations/index.php | url-status = dead }}</ref>}} === Јужна Џорџија === БАИ, исто така, работи со две постојани бази на Јужна Џорџија: * Истражувачка станица „Крал Едвард Поинт“ во Точката Крал Едвард * Истражувачка станица Берд === Други === [[Податотека:BAS_hq1.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/BAS hq1.jpg/220px-BAS hq1.jpg|мини| Седиште на БАИ]] Седиштето на БАИ е во универзитетскиот град [[Кембриџ]]. Овој објект обезбедува канцеларии, лаборатории и работилници за поддршка на научните и логистичките активности на Антарктикот.<ref name="cambridge">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/our_organisation/cambridge.php|title=BAS Cambridge|work=British Antarctic Survey|accessdate=31 December 2007|archive-date=2007-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005172906/http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/our_organisation/cambridge.php|url-status=dead}}</ref> BAИ исто така управува со ''истражувачката станица Ny-Ålesund''. Ова е истражувачка база на [[Арктик]]от сместена во Ни-Алесунд на норвешкиот остров [[Западен Шпицберген|Шпитсберген]].<ref name="nyalesund">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/research_stations/ny_alesund/index.php|title=Ny-Ålesund Arctic Research Station|work=British Antarctic Survey|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223152907/http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/research_stations/ny_alesund/index.php|archive-date=23 December 2007|accessdate=2 January 2008}}</ref> == Опрема == === Бродови === [[Податотека:RRS_Sir_David_Attenborough_at_Liverpool_Cruise_Terminal_3.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/RRS Sir David Attenborough at Liverpool Cruise Terminal 3.jpg/220px-RRS Sir David Attenborough at Liverpool Cruise Terminal 3.jpg|мини| RRS Сер Дејвид Атенборо во Ливерпул]] Од 2021 година, Истражувањето оперира со еден брод, Сер Дејвид Атенборо, за поддршка на истражувачките операции на Арктикот и Антарктикот и друга логистичка работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/polar-operations/sites-and-facilities/ship/|title=Research ships|accessdate=2022-09-30|archive-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930201501/https://www.bas.ac.uk/polar-operations/sites-and-facilities/ship/|url-status=dead}}</ref> Ги заменил бродовите Џејмс Кларк Рос и Ернест Шеклтон, кои биле продадени во 2021 година и вратени на своите сопственици во 2019 година, соодветно. Првично, Адмиралитетот обезбедил поддршка за бродовите. Во 1947 година Survey го купил нивниот прв брод, кој бил именуван Џон Биске, а во 1953 година на истиот брод му бил доделен статус на Кралски истражувачки брод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/history-of-bas-ships/|title=History of BAS ships}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/history-of-bas-ships/john-biscoe-1/|title=MV/RRS John Biscoe (1)}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Бродовите заминуваат од Обединетото Кралство во септември или октомври секоја година и се враќаат во Обединетото Кралство следниот мај или јуни. Во текот на зимата на Антарктикот, пловните објекти се подложени на реконструкција, но во овој период се користат и на други места. Цивилните бродови со кои управува БАИ се надополнети со можностите на ледениот патролен брод на [[Кралска воена морнарица|Кралската морнарица]] што оперира во истите води. До 2008 година тоа бил HMS Endurance, [[мразокршач]] од класа 1A. Двата хеликоптери Lynx на Endurance му овозможиле на персоналот на БАИ да стигне до оддалечените теренски места до кои авионите не можеле да пристапат.<ref name="endurance">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/research_ships/hms_endurance/index.php|title=HMS Endurance – Ice Patrol Vessel|work=British Antarctic Survey|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607111728/http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/research_ships/hms_endurance/index.php|archive-date=7 June 2011|accessdate=31 December 2007}}</ref> Сепак, катастрофалната несреќа од поплави го оставил Ендјуранс сериозно оштетен, а негова замена била набавена дури во 2011 година. HMS Протектор, првпат бил распореден на Антарктикот во ноември 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royalnavy.mod.uk/News-and-Events/Latest-News/2011/November/29/111129-HW-Protector-Deploys|title=Protector sails on her debut voyage to the ice|work=[[Royal Navy]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111202001320/http://www.royalnavy.mod.uk/News-and-Events/Latest-News/2011/November/29/111129-HW-Protector-Deploys|archive-date=2 December 2011|accessdate=1 December 2011}}</ref> === Авиони === [[Податотека:VP-FBC_(21037920214).jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/VP-FBC (21037920214).jpg/220px-VP-FBC (21037920214).jpg|мини]] [[Податотека:DHC-7-dash-7.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/DHC-7-dash-7.jpg/220px-DHC-7-dash-7.jpg|мини]] БАИ управува со пет авиони како поддршка на својата истражувачка програма на [[Антарктик]]от. Употребените летала се направени од де Хавиленд Канада и се состојат од четири де Хавиленд Канада DHC-6 Твин Отер и една Даш 7 (од август 2019 година).<ref>{{Наведено списание|title=Global Airline Guide 2019 (Part One)|journal=Airliner World|issue=October 2019|page=13}}</ref> Авионите се одржуваат од Rocky Mountain Aircraft во Спрингбенк, [[Алберта]], [[Канада]]. Во текот на летото на Антарктикот, авионите се сместени во базата [[Ротера (истражувачка станица)|Ротера]], која има писта од 900 метри со чакал. За време на антарктичката зима, условите го спречуваат летањето и авионот се враќа во Канада.<ref name="aircraft">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/aircraft_and_vehicles/aircraft/index.php|title=Aircraft in Antarctica|work=British Antarctic Survey|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129092148/http://www.antarctica.ac.uk/living_and_working/aircraft_and_vehicles/aircraft/index.php|archive-date=29 January 2008|accessdate=31 December 2007}}</ref> Поголемиот Dash 7 врши редовни шатл-летови помеѓу аеродромот Порт Стенли на [[Фолкландски Острови|Фолкландските Острови]] или Пунта Аренас во Чиле и базата [[Ротера (истражувачка станица)|Ротера]]. Исто така, работи до и од ледената писта во базата Скај Блу. Помалите де Хавиленд Канада се опремени со скии за слетување на снег и мраз во оддалечените области и работат надвор од базите во [[Ротера (истражувачка станица)|Ротера]], Фосил Блаф, Халеј и Скај Блу.<ref name="aircraft"/> == Наоди == [[Податотека:RRS_Ernest_Shackleton_BB.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/RRS Ernest Shackleton BB.jpg/220px-RRS Ernest Shackleton BB.jpg|мини| RRS ''Ернест Шеклтон'' кон надвор од Портсмут, 12 ноември 2008 година.]] Во 1985 година, Британското антарктичко истражување ја открила [[Осиромашување на озонскиот слој|дупката во озонската обвивка]] над Антарктикот. Наодот го донел тим од тројца научници од БАИ: Џо Фарман, Брајан Гардинер и Џонатан Шанклин. Нивната работа била потврдена со сателитски податоци и дочекана со загриженост ширум светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/data/our-data/publication/the-ozone-layer/|title=The Ozone Layer|date=18 May 2015|work=British Antarctic Survey|accessdate=30 November 2015|archive-date=2022-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304065222/https://www.bas.ac.uk/data/our-data/publication/the-ozone-layer/|url-status=dead}}</ref> Во јануари 2008 година, тим од британски научници од Антарктичкото истражување, предводени од Хју Кор и Дејвид Вон, известиле дека пред 2.200 години, [[вулкан]] еруптирал под ледената покривка на Антарктикот (врз основа на воздушно истражување со радарски слики). Најголемата ерупција во последните 10.000 години, вулканската пепел е пронајдена наталожена на површината на мразот под Хадсоновите Планини, во близина на [[Пајнајлендов Ледник|Пајнајлендовиот Ледник]].<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7194579.stm|title=Ancient Antarctic eruption noted|last=Black|first=Richard|date=20 January 2008|work=[[BBC News]]|access-date=28 March 2010}}</ref> Во 2020 година, тимот известил дека колониите на [[Царски пингвин|царските пингвини]] на [[Антарктик]]от се речиси 20% побројни отколку што се мислело, а новите откритија биле направени со помош на технологија за сателитско мапирање.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/environment/2020/aug/05/throng-of-new-penguin-colonies-in-antarctica-spotted-from-space|title=Throng of new penguin colonies in Antarctica spotted from space|date=5 August 2020|work=The Guardian|access-date=5 August 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bas.ac.uk/media-post/scientists-discover-new-penguin-colonies-from-space/|title=Scientists discover new penguin colonies from space|date=5 August 2020|work=British Antarctic Survey|access-date=5 August 2020}}</ref> == Колекција на поларни слики == БАИ води онлајн [http://www.photo.antarctica.ac.uk/external/guest колекција на поларни слики] која вклучува слики од научни истражувања на половите, логистичките операции и континентот и неговиот див свет. Колекцијата на слики ја води британскиот снимател и фотограф Пит Бактроут, кој го посетил континентот единаесет пати во текот на неговите 24 години работа за БАИ. Неговата работа е видена во весниците и на телевизија ширум светот. == Поврзано == * [[Операција „Табарин“|Операција Табарин]] * [[Британска Антарктичка Територија|Британска антарктичка територија]] * [[База „Вернадски“]] * [[Национална Антарктичка Програма]] == Наводи == {{наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/british-research-stations-and-refuges/|title=History of BAS Research Stations|work=British Antarctic Survey, history|accessdate=25 March 2021|archive-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930201515/https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/british-research-stations-and-refuges/|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last=Bingham|first=E. W.|date=1947|title=The Falkland Islands Dependencies Survey, 1946-47|journal=Polar Record|volume=5|issue=33–34|pages=27–39|doi=10.1017/S0032247400037165}} * {{Наведена книга|title=Ordeal by Ice: Ships of the Antarctic|last=Bryan|first=Rorke|date=2011|publisher=Seaforth Publishing}} * {{Наведено списание|last=Dudeney|first=J. R.|last2=Walton|first2=D. W.|date=2012|title=From Scotia to Operation Tabarin - Developing British Policy for Antarctica|journal=Polar Record|volume=48|issue=4|pages=1–19|doi=10.1017/S0032247411000520}} * {{Наведена книга|title=A History of Antarctic Science|last=Fogg|first=G. E.|date=1992|publisher=Cambridge University Press}} * {{Наведено списание|last=Fuchs|first=V. E.|date=1951|title=The Falkland Islands Dependencies Survey, 1947-50|journal=Polar Record|volume=6|issue=41|pages=7–27|doi=10.1017/S0032247400040894}} * {{Наведена книга|title=Evolution of a Venture in Antarctic Science - Operation Tabarin and the British Antarctic Survey '' in Frozen Future'' edited by Lewis, R. S. and Smith, P.M.|last=Fuchs|first=Sir Vivian E.|date=1973|publisher=Quadrangle Books|location=New York|pages=234–239}} * {{Наведена книга|title=Operation Tabarin: Britain's Secret Wartime Expedition to Antarctica, 1944–46|last=Haddelsey|first=S.|date=2014|publisher=History Press|isbn=9780752493565|location=Stroud}} * {{Наведена книга|title=A Chronology of Antarctic Exploration|last=Headland|first=Robert K.|date=2020|publisher=Cambridge University Press}} * {{Наведена книга|title=That Frozen Land|last=James|first=D. P.|date=1949|publisher=Falcon Press}} * {{Наведена книга|title=Operation Tabarin 1943-45 and its Postal History|last=Pearce|first=Gerry|date=2018|isbn=978-1-78926-580-4}} * {{Наведена книга|title=Operation Tabarin|last=Robertson|first=S. C.|date=1993|publisher=BAS}} Information booklet produced for 50th anniversary. * {{Наведена книга|title=Of Dogs and Men: Fifty Years in the Antarctic. Illustrated Story of the Dogs of the British Antarctic Survey|last=Walton|first=Kevin|last2=Atkinson|first2=Rick|date=1995|publisher=Images (Booksellers & Distributors) Ltd|isbn=1-897817-55-X}} * {{Наведено списание|last=Wordie|first=J. M.|date=1946|title=The Falkland Islands Dependencies Survey, 1943-6|journal=Polar Record|volume=4|issue=32|pages=372–384|doi=10.1017/S0032247400042479}} == Надворешни врски == * {{Матична}} * [http://www.photo.antarctica.ac.uk/ Polar Picture Library] * [http://www.discoveringantarctica.org.uk/ Discovering Antarctica — teaching and learning resources on Antarctica] * [https://www.bas.ac.uk/science/our-research/ BAS science programmes] * [https://www.bas.ac.uk/polar-operations/sites-and-facilities/station/ BAS research stations] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191115230937/https://www.bas.ac.uk/polar-operations/sites-and-facilities/station/ |date=2019-11-15 }} * [https://www.bas.ac.uk/project/bgc/ BAS Online Palaeontology Collection] * [https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/ BAS history] * [https://basclub.org/oral-history/ British Antarctic Oral History Project] - Includes interviews with many who served with Tabarin, FIDS and BAS. * [https://basclub.org/ BAS Club] - A membership club for those employed by, or closely associated with, BAS and its predecessors (Operation Tabarin, FIDS) [[Категорија:Обединетото Кралство на Антарктикот]] [[Категорија:Британско антарктичко истражување| ]] [[Категорија:Антарктички агенции]] [[Категорија:Британска Антарктичка Територија]] t4iehcxvfs3tbu01anqyfsit9656sl0 0 1309272 5583122 5427366 2026-06-27T00:08:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583122 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox opera | name = Вилијам Тел<br />Guillaume Tell' | composer = [[Џоакино Росини]] | image = Eugène Du Faget - Costume designs for Guillaume Tell - 1-3. Laure Cinti-Damoreau as Mathilde, Adolphe Nourrit as Arnold Melchtal, and Nicolas Levasseur as Walter Furst.jpg | image_upright = 1.6 | caption = Костими од Ежен Ду Фаже за оригиналната продукција: [[Лор Синти-Даморо]] како Матилда, [[Адолф Нурит]] како Арнолд Мелхтал и [[Никола Левасер]] како Волтер Фурст | other_name = | librettist = {{plainlist| * [[Виктор-Жозеф Етјен де Жуј|Етјен де Жуј]] * [[Иполит Бис]] }} | language = француски | based_on = {{based on|''[[William Tell (play)|Wilhelm Tell]]''|[[Friedrich Schiller]]}} | premiere_date = {{Start date|1829|08|03|df=y}} | premiere_location = {{Nowrap|[[Salle Le Peletier]], Paris}} }} ''''' Вилијам Тел ''''' ({{langx|fr|'''Guillaume Tell'''|link=no}}; {{langx|it|'''Guglielmo Tell'''|link=no}}) — [[опера]] во четири чина од италијанскиот композитор [[Џоакино Росини]] според [[либрето]] од [[Виктор-Жозеф Етјен де Жуј]] и [[Иполит Бис]], на француски јазик базирана на драмата на [[Фридрих Шилер]] ''[[Вилијам Тел ]], која, пак, била инспирирана од легендата за Вилијам Тел<ref>[https://www.metopera.org/user-information/synopses-archive/guillaume-tell/ Guillaume Tell ]</ref>. Таа е последната опера на Росини, Росини планирал ''Вилијам Тел'' да биде неговата последна опера дури и додека ја компонирал. Често изведената [[Увертира на Вилијам Тел|увертира]] во четири дела содржи приказ на бура и живописно финале, „Марш на швајцарските војници “. Архиварот на Париската опера [[Шарл Малхербе]] ја открил оригиналната оркестарска партитура на операта во продавница на половни книги, што резултираше со нејзино купување од [[Парискиот конзерваториум]]. ==Историја на изведба== [[File:ROSSINI-1829-Litho Charlet Ory.jpg|thumb|upright|1829 Литографија портрет на Росини]] „Вилијам Тел “ првпат била изведена од [[Париската опера]] во [[Опера Ле Пелете]] на 3 август 1829 година, но по третата изведба била симната од репертоарот. Должината на операта, приближно четири часа музика и барањата за кастинг, како што е големиот опсег потребен за тенорскиот дел, придонесоа за тешкотијата на продукцијата на делото. Кога се изведува, операта често е скратувана. Претставите се изведувани и на француски и на италијански јазик. Во Италија, бидејќи делото славеше револуционерна фигура против авторитетот, операта наиде на тешкотии со италијанските цензори, а бројот на изведби во Италија биле ограничен. [[Театро Сан Карло]] ја продуцирал операта во 1833 година, но потоа немало претстави околу 50 години. Првата продукција во Венеција, во [[Ла Фениче]], била дури во 1856 година. Спротивно на тоа, во [[Виена]], и покрај проблемите со цензурата таму, [[Виенската судска опера]] биле 422 изведби во текот на годините од 1830 до 1907 година. . Како ''Хофер, или раскажувањето за Тирол'', операта за првпат била изведена во [[Кралски театар на Друри-Леин]] во [[Лондон]] на 1 мај 1830 година (на англиски), на италијански јазик во 1839 година во [[Театарот Нејзиното височество]] и на француски во [[Кралската опера Ковент Гарден]] во 1845 година. Во доцниот 20 век имало големи продукции во [[Фирентински музички мај]] (1972), [[Големиот театар во Женева]] (1979, 1991), [[Ла Скала (Милано)]] (1988), [[Шанзелизе театар]] (1989), Ковент Гарден (1990), а потоа [[Опера Бастилја]] (2003) како и во Спортската палата во Пезаро (трае повеќе од 5 часа, 1995 година) . Во 2010 година имало важно заживување на операта, кога ја отворила сезоната на [[Национална академија на Санта Сесилија]], под диригентство на [[Антонио Папано]]. Оваа изведба била од француската верзија, со некои скратувања особено на четвртиот чин (за кој Папано истакна дека е одобрен од самиот Росини)<ref>[https://open.spotify.com/album/3MNwQjvX51tfLZXMIRb6oG/ Guillaume Tell ]</ref>. Според една анегдота, кога еден обожавател му рекол на композиторот дека ја слушнал неговата опера претходната вечер, Росини одговорил „Што? Целата?“. ==Увертира== {{listen|type=music|filename=Guillaume Tell - Overture - (Rossini, Gioacchino) by Fritz Reiner (conductor).mp3|title=Увертура|description=[[Чикашки симфониски оркестр]], [[Раинер, Фриц]] диригент (1959)}} Познатата [[увертура]] за операта често се слуша независно од комплетното дело. [[Дмитриј Шостакович]] ја цитирал главната тема на финалето во првиот став од неговата [[Симфонија бр. 15 (Шостакович)|15-та симфонија]]. Увертирата има четири дела, секој поврзан со следниот: *„Прелудиум (Зора)“ е напишана само за делот [[виолончело]] (вклучувајќи делови за пет солисти), [[контрабас]]ите и [[тимпани]], со бавно темпо и во [[Е-дур]]. *„Бура“ е динамичен дел кој го свири целиот оркестар, со резервна копија од тромбоните, во [[Е-мол]]. *На „[[Ranz des Vaches]]“, или „повик до млечните крави“, се појавуваат [[англиски рог]] (англиски рог) и [[флејта]]. Тоа е во [[Г-дур]]. *Финалето („Марш на швајцарските војници“) е ултра-динамичен „коњанички напад“ [[галоп]] најавен од [[Француски рог|рог]] и [[труба]], а го свират целосен оркестар во [[Едур]]. ==Улоги== {| class="wikitable" |+{{само с.р|Улоги, типови гласови, премиерна екипа}} !Улога ![[гласовен тип]] !Премиера 3 август 1829 година |- |[[William Tell|Вилијам Тел]] |[[баритон]] |[[Анри-Бернард Дабадие]] |- |Хедвиџ, „неговата сопруга“ |[[мецосопран]] |Мле Мори |- |Џими, „неговиот син“ |[[сопран]] |[[Луиз Зулме Дабадие]] |- |Матилда, „[[Хабсбуршка]] принцеза“ |сопран |[[Лор Синти-Даморо]] |- |Арнолд Мелхтал |[[тенор]] |[[Адолф Ноурит]] |- |Мелхтал, „неговиот татко“ |[[bass (voice type)|бас]] |Г-дин Бонел |- |[[Албрехт Геслер|Геслер]], ''австрискиот гувернер на кантоните [[Кантон Ури|Ури]] и [[кантон Швиц|Швиц]]'' |бас |[[Александре Превост]] |- |[[Волтер Прво|Волтер Фурст] |бас |[[Николас Левасер]] |- |Руоди, „рибар“ |тенор |[[Алексис Дупонт]] |- |Леутолд, „овчар“ |бас |[[Фердинанд Превот]] |- |Родолф, „Капетан на гардата на Геслер“ |тенор |[[Жан-Етјен-Огист Масол]] |- |Ловец |баритон |Белтрам Пуили |- | colspan="3"|''Селани, овчари, витези, страници, дами, војници, невестински парови'' |} ==Инструментација== Инструментацијата е: *[[Дрвен дувачки инструмент|Дрвени инструменти]]: [[пиколо]], [[флејта]], 2 [[обоа]] (први двојки [[хорни англаиски]]), 2 [[кларинет]] во А и 2 [[фагот]]с *[[дувачки инструмент|метални-месингени дувачки инструмент]]: 4 [[француски рогови]] (2 во Г и 2 во Е), 4 [[труба]] во Е и 3 [[тромбон]] *[[Ударни инструменти|Ударни]]: 2 [[тимпани]], [[триаголник (музички инструмент)|триаголник]], [[бас тапан]], [[кимбал]], [[ѕвонче]] и [[там-там]] *[[Гласен дел|жичани]]: прва [[виолина]], втора [[виолина]], [[виола]], [[виолончело|виолончели]], [[контрабас]], 2 [[харфа]] *На сцена: 4 рогови ==Синопсис== : Место: окупирана од Австрија [[Швајцарија]] :Време: 13 век ===Чин 1=== [[File:Una specie di villaggio in mezzo alla montagna, bozzetto di Carlo Ferrario per Guglielmo Tell (1899) - Archivio Storico Ricordi ICON012172.jpg|thumb|„Планинско село“, сценографија за „Гуглиелмо Тел“, чин 1 сцена 1 (1899)]] [[File:(Guillaume Tell Acte I (...)Rubé Auguste btv1b55010612k.jpg|thumb|Сценографија за чин 1 од 19 век]] „Крај брегот на [[Езерото Луцерн]], во [[Бурглен, Ури|Бурглен]] во [[кантонот Ури]]''<ref>[https://archives.bodleian.ox.ac.uk/repositories/2/resources/Gioachino Rossini: 'Guillaume Tell', opera in four acts ]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Тоа е денот на Фестивалот на овчарите, во мај, во близина на езерото [[Луцерн]]. Дејството започнува со идилична сцена, со локалните селани кои напорно подготвуваат вили за три нововенчани парови, пеејќи додека работат („Quel jour serein le ciel présage“ – „Каков спокоен ден претскажува небото“). Рибарот Руоди пее нежна љубовна песна од својот чамец (до оркестарска придружба од харфите и флејтите). Сепак, Тел се издвојува од општата веселба: тој е обземен од „ennui“ поради континуираното угнетување на Швајцарија („Il chante, et l'Helvétie pleure sa liberté“ – „Тој пее, а Хелветија ја оплакува нејзината слобода“) . Неговата сопруга и син додаваат своја интерпретација на песната на Руди, предвидувајќи ги претстојните наутички драми. Активностите се прекинати со „ranz des vaches“ што одекнува од ридовите (често изведувани со рогови надвор од сцената и одекнувајќи во својата тема „ranz de vaches“ во увертирата на операта). Роговите го сигнализираат и доаѓањето на Мелхтал, почитуван старешина на кантонот. Тој е убеден од Хедвиџ да ги благослови паровите на прославата. Сепак, неговиот син Арнолд, иако е на возраст за брак, не учествува и очигледно му е непријатно. Целата екипа на сцената пее во знак на славење (''Célebrons tous en ce beau jour, le travail, l'hymen et l'amour'' – „Сите нека слават, на овој славен ден, работата, бракот и љубовта“). Тел го поканува Мелхтал во неговата вила; пред да се преселат, Мелхтал го критикува својот син за неуспехот да се ожени. Укорот на неговиот татко предизвикува излив на очај кај Арнолд: во неговиот рецитатив дознаваме за неговата претходна служба во силите на австриските владетели, за спасувањето на Матилда од лавина и за конфликтот помеѓу неговата љубов кон неа и неговиот срам да им служи на „перфидна моќ“. Роговите фанфари го најавуваат пристапот на Геслер, австрискиот гувернер, кого Швајцарците го мразат, и неговата придружба. Арнолд тргнува да го поздрави нивното пристигнување, бидејќи Матилда ќе ги придружува, но Тел го спречува. Прашувајќи за тоа каде оди Арнолд, Тел го убедува да размисли да се приклучи на планираниот бунт против гувернерот. Експресивниот дует во кој ова се случува повторно ја покажува напнатоста што ја чувствува Арнолд помеѓу неговата љубов кон Матилда и „татковината“ (''Ah! Mathilde, idole de mon âme!...Ô ma patrie, mon cœur te sacrifie... '' – „Ах, Матилда, идол на мојата душа...О, татковино моја, срцето мое ти жртвува...“). До крајот на размената, Арнолд е подготвен да се соочи со Геслер во моментот кога ќе пристигне; Тел го убедува барем да дозволи фестивалот да помине во мир, но знае дека добил преобратеник во каузата на слободата. Селаните потоа повторно се собираат, а Мелхтал ги благословува паровите. Благословот е проследен со пеење, танцување и натпревар во стрелаштво што го добива малиот син на Тел, Џеми, со својот прв истрел – резултат на неговото „татково наследство“. Џеми е таа која го забележува избрзаното приближување на бледиот, треперлив и ранет овчар Леутхолд, кој уби еден од војниците на Геслер за да ја одбрани својата ќерка и бега од силите на гувернерот. Тој бара да избега на спротивниот брег, но кукавичкиот Руоди одбива да го земе во својот брод, плашејќи се дека струјата и карпите го оневозможуваат приближувањето до спротивниот брег. Тел се враќа од потрагата по заминатиот Арнолд точно на време: дури и кога војниците се приближуваат, повикувајќи ја крвта на Леутолд, Тел го носи Леутолд во чамецот и излегува на водата. Пристигнуваат стражарите на Геслер, предводени од Родолф, кој е дополнително разгневен од молитвите на селаните и нивната очигледна радост поради бегството. Мелхтал ги поттикнува селаните да не му кажуваат на Родолф кој му помогнал на Леутхолд, и е заробен од стражарите. Како што Родолф и војниците ветуваат одмазда (''Que du ravage, que du pillage sur ce rivage pèse l'horreur!''), семејството и пријателите на Тел се утешуваат со вештините на Тел како стрелец, што сигурно ќе ги спаси. ===Чин 2=== „На височините на [[Рутли]], со поглед на езерото и кантоните“ [[File:(Guillaume Tell Acte II (...)Cambon Charles-Antoine btv1b550106131.jpg|thumb|Сценографија за чин 2 од [[Чарлс-Антоан Камбон]]]] Ловечка забава составена од дами и господа, придружувани од војници, го слушаат звукот на овчарите кои се враќаат од ридовите додека се наближува ноќта. Слушајќи ги роговите на гувернерот, и тие си заминуваат. Матилда, сепак, се задржува, верувајќи дека го видела Арнолд во близина. Таа, како Арнолд, е вознемирена од љубовта што ја чувствува кон својот спасител и размислува за тоа додека пее ([[Sombre forêt|''Sombre forêt, desert triste et sauvage'']] – „Темна шума, тажна и дива дивина "). Се појавува Арнолд и секој на другиот му ја признава желбата за оваа средба. Во нивниот дует (''Oui, vous l'arrachez à mon âme'' – „Да, ми оттргнуваш од душата“), тие ја препознаваат својата меѓусебна страст, но и пречките со кои се соочуваат. Повикувајќи го да се „врати во полињата на славата“, Матилда го уверува во евентуалната прифатливост на неговиот костум и заминува на приближувањето на Тел и Волтер. Тие го прашуваат Арнолд зошто ја сака Матилда, членка на угнетувачките Австријци. Арнолд, навреден од нивното шпионирање, ја објавува својата намера да продолжи да се бори за Австријците и на тој начин да стекне слава, наместо слобода. Меѓутоа, кога Валтер му кажува дека Геслер го погубил неговиот татко Мелхтал, Арнолд вети дека ќе се одмазди (''Qu'entends-je? ô криминал!'' - "Што слушам? О злосторство!"). Додека тројцата мажи ја потврдуваат својата посветеност – „на независност или смрт“ – го слушаат звукот на некој друг како се приближува. Тоа се луѓето од кантонот [[Унтервалден]] кои доаѓаат да се приклучат на борбата и го опишуваат своето патување во прилично нежен рефрен ("Nous avons su braver"). Брзо едноподруго, им се придружуваат луѓето од Швиц („En ces temps de malheurs“) и Ури („Guillaume, tu le vois“). Собирот е завршен, а тонот и темпото на финалето се зголемуваат додека мажите од трите кантони ја потврдуваат својата подготвеност да се борат или да загинат за слободата на Швајцарија (''Jurons, jurons par nos dangers'' - "Да се ​​заколнеме, да се заколнеме во нашите опасности“). Се прават планови за вооружување на кантоните и за кревање кога „светилниците на одмаздата ќе изгорат“. ===Чин 3=== [[File:Gioachino Rossini - Guillaume Tell - Charles-Abraham Chasselat - dessin préparatoire à la gravure 3 (cropped).jpg|thumb|Тел се подготвува да го отфрли јаболкото од главата на Џеми]] „Сцена 1: Руинирана/напуштена капела во палатата Алтдорф“ Арнолд дошол да ѝ каже на Матилда дека, наместо да замине во битка, тој останува да се одмазди на својот татко и со тоа да се откаже и од славата и од Матилда. Кога тој и кажува дека Геслер бил тој што го погубил неговиот татко, таа го осудува неговото злосторство и ја препознава неможноста на нивната љубов („Pour notre amour, plus d'espérance“ – „Помина целата надеж за нашата љубов“) . Слушајќи ги подготовките за претстојниот фестивал во дворецот, тие силно се збогуваат еден со друг („Sur la rive étrangère“ – „Иако на туѓ брег“). „Сцена 2: Главниот плоштад во Алтдорф“ Денот е стогодишнина од австриското владеење во Швајцарија. Војниците ја пеат славата на Геслер и императорот. Во комеморација, на Геслер му беше поставена капата на врвот на столб и на Швајцарците им беше наредено, а потоа беа принудени да му оддадат почит на капата. Геслер заповеда дека треба да има танцување и пеење за да се одбележи векот за време на кој империјата „успеа да ја одржи [швајцарската] слабост“, а следуваат различни танци и рефрени. Војниците ги забележале Тел и неговиот син во толпата, кои одбиваат да му оддадат почит на капата и го влечат напред. Родолф го препознава како човекот кој помогнал во бегството на Леутолд, а Геслер наредува негово апсење. Во сложениот хор и квартет, војниците го изразуваат своето двоумење да го уапсат овој познат стрелец („C'est là cet archer redoutable“ – „Тоа е тој стрелец кој може да се поврзе“), Геслер ги принудува да дејствуваат и Тел ја поттикнува Џеми да побегне , но тој претпочита да остане со својот татко. Геслер ја забележува наклонетоста што Тел ја има кон својот син и ја зграпчи Џеми. Инспириран, тој го смислува својот тест: Тел мора да фрли стрела низ јаболко избалансирано на главата на Џеми - ако одбие, двајцата ќе умрат. Собраните Швајцарци се згрозени од оваа суровост, но Џеми го поттикнува својот татко на храброст и одбива да биде врзан за предизвикот. Резигниран, Тел го вади својот лак од војниците, но зема две стрели од својот пеперут и крие една од нив. Тој ѝ пее вознемирена арија на Џеми, поучувајќи го („Соис неподвижен“ – „Остани целосно мирен“) и двајцата се разделуваат. Конечно, Тел го влече својот лак, пука и ја забива стрелата низ јаболкото и во кладата. Народот ја признава неговата победа, а Геслер е бесен. Забележувајќи ја втората стрелка, тој бара да знае што намислил Тел за неа. Тел ја признава својата желба да го убие Геслер со втората стрела, а тој и Џеми се заробени за погубување. Влегува Матилда и ја бара Џеми во името на императорот, одбивајќи да дозволи дете да умре (''Vous ne l'obtiendrez pas'' – „Нема да го имаш“). Геслер ја објавува својата намера да го однесе Тел преку езерото Луцерн до тврдината во Куснац/Куснахт и таму да го фрли кај влекачите во езерото. Родолф изразува загриженост за обидот за патување по езерото во бура, но Геслер има намера да го принуди Тел, експерт за бродар, да управува со бродот. Тие заминуваат, среде конфликтните извици „Анатема за Геслер“ од народот и „Да живее Геслер“ од војниците. ===Чин 4=== „Сцена 1: Куќата на стариот Мелхтал“ [[File:Gioachino Rossini - Guillaume Tell - Charles-Abraham Chasselat - dessin préparatoire à la gravure 1 (cropped).jpg|thumb|Тел го турка бродот назад]] Арнолд, свесен за апсењето на Тел, е разочаран, но, замислен во одмазда, црпи сила од тоа што е во поранешниот дом на неговиот татко и пее трогателна жалост („Не m'abandonne point, espoir de la vengeance... Asile héréditaire.. .'' – „Не ме оставај, надеж на одмазда... Дом на моите предци“). Ќе пристигне веројатно [[Стара швајцарска конфедерација|"конфедерации"]], споделувајќи и зајакнувајќи ја неговата надеж за одмазда. Оживеан, Арнолд им укажува на кешот за оружје што го подготвиле неговиот татко и Тел. Гледајќи ги мажите вооружени, Арнолд се впушта во огромните барања ("Amis, amis, secondez ma vengeance" - "Пријатели, пријатели, помогни ми ја одмаздата"), преполна со повеќекратни и одржливи врвни C. Решени, заминуваат да упаднат во Алтдорф и да го ослободат Тел. „Сцена 2: Карпестиот брег на езерото Луцерн“ Хедвиџ талка покрај езерото, вознемирена. Таа им кажува на другите жени дека има намера да го моли Геслер за животот на Тел. Во далечината, таа го слуша Џеми како вика. Влегува нејзиниот син, заедно со Матилда, која Хедвиџ ја моли за помош. Во некои верзии, Матилда, Џеми и Хедвиџ пеат трогателно трио („Je rends a votre amour un fils digne de vous“ – „На твојата љубов враќам син достоен за тебе“). Џеми ѝ кажува на мајка си дека Тел повеќе не е во Алтдорф, туку на езерото, во тој момент Хедвиџ нагло почнува да тагува (''Sauve Guillaume! жртва на неговата љубов кон својата земја“). Пристигнува Леутолд, кажувајќи им на насобраните селани дека чамецот со Тел, Геслер и војниците го вози кон карпите поради бура што го скрши езерото - Леутхолд верува дека синџирите се отстранети од рацете на Тел за да може да пилотира бродот на безбедно. Бродот се повлекува во поглед, а Тел скока на брегот пред да го турне бродот назад. Тој е зачуден кога ја гледа неговата куќа како гори во далечината. Џеми му кажува дека, поради недостаток на светилник, го запалил нивниот дом, но пред да го стори тоа, ги извадил лакот и стрелите на неговиот татко. Геслер и војниците доаѓаат на виделина, со намера повторно да го заземат Тел, кој го убива Геслер со еден истрел и извикот: „Швајцарија нека дише!“ Волтер и група конфедерации пристигнуваат, откако ја виделе запалената куќа. Тел ги информира за смртта на Геслер, но предупредува дека Алтдорф сè уште стои. Влегуваат Арнолд и неговиот бенд и ја пренесуваат радосната вест: го зедоа Алтдорф. Арнолд ја гледа Матилда, која се декларира како „неупотребена од лажната величественост“ и подготвена да се приклучи на борбата за слобода покрај него. Облаците се кршат, а сонцето сјае на пасторална сцена со дива убавина. Насобраните швајцарски борци и жени пеат пеан на величественоста на природата и враќањето на слободата во лирска С-дур (''Tout change et grandit en ces lieux... Liberté, redescends des cieux'' – „Сè се менува и расте повеличествено на ова место... Слобода, слегувај повторно од небото“) додека мотивот „ranz des vaches“ се враќа уште еднаш и конечно. ==Забележани извадоци== *Увертира *„Ах, Матилда, je t'aime et je t'adore“ (Арнолд, чин 1) *„Sombre forêt“ (Матилда, чин 2) *„Oui, vous l'arrachez à mon âme“ (Матилда, Арнолд, чин 2) *„Quand l'Helvétie est un champs de supplice... Ses jours qu'ils ont osé proscire... Embrasons-nous d'un saint délire“ (Тел, Арнолд, Волтер, чин 2) *„Pour notre amour... Sur la rive étrangère“ (Матилда, чин 3) *„Соис неподвижен“ (Кажи, чин 3) *„Asile héréditaire... Amis, amis, secondez ma vengeance“ (Арнолд, чин 4) За време на [[Кримската војна]] Џон МекЛод ја препиша „La tua danza sì leggiera“, хорски дел во третиот чин, за да ја создаде мелодијата „Зелените ридови на Тирол“, добро познат марш за повлекување во шкотската традиција на гајда. . Музичарот [[Енди Стјуарт (музичар)|Енди Стјуарт]] додаде текст и песната во 1961 година стана хит под името „[[A Scottish Soldier]]“. ==Снимки== == Во популарната култура == Ликовите и сцените од операта „Вилијам Тел“ се препознаваат на дворските карти и асовите на [[Картите на Вилијам Тел]], карти за играње дизајнирани во Унгарија околу 1835 година. Овие карти се шират низ [[Австроунгарското Царство]] и сè уште се најчестите [[карти за играње по германски]] во тој дел од светот денес. Ликовите прикажани на [[Обер (карти за играње)|Оберс]] и [[Унтер (карта за играње)|Унтерс]] вклучуваат: [[Херман Геслер]], [[Валтер Фурст]], Рудолф Харас и Вилијам Тел<ref>[https://soundcloud.com/gbopera/gioachino-rossini-1792-1868-guillaume-tell-1829/Gioachino Rossini (1792 -1868): "Guillaume Tell" ]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==Поврзано== * [[Вилијам Тел]] * [[Вилијам Тел (драма)]] ==Наводи== {{наводи}} ==Дополнителна литература== * Osborne, Richard (1990), ''Rossini'', Ithaca, New York: Northeastern University Press. {{ISBN|1-55553-088-5}} * Osborne, Richard (1996), "''Guillaume Tell''", vol. 2, pp.&nbsp;573–576, in ''[[The New Grove Dictionary of Opera]]'', edited by [[Stanley Sadie]]. London: Macmillan. {{ISBN|0-333-73432-7}} {{ISBN|1-56159-228-5}}. Also [http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/O002744 Oxford Music Online] (subscription required). * Osborne, Richard (2004), "Rossini's Life", in Emanuele Senici (ed.) ''[[Cambridge Companions to Music|The Cambridge Companion to Rossini]]'', Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-00195-1}}. ==Надворешни врски== * [http://opera.stanford.edu/Rossini/GuillaumeTell/livret.html Libretto of ''Guillaume Tell'' at Stanford OperaGlass (in French)] * [http://opera.stanford.edu/Rossini/GuillaumeTell/libretto.html Libretto of ''Guglielmo Tell'' at Stanford OperaGlass (in Italian)] *[http://www.murashev.com/opera/Guillaume_Tell_libretto_French_English Libretto of ''Guillaume Tell''], murashev.com (in French and English)] * [https://opera-inside.com/guillaume-tell-by-gioacchino-rossini-the-opera-guide-and-synopsis/ Portrait of the opera in the Online opera guide www.opera-inside.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20221108203133/https://opera-inside.com/guillaume-tell-by-gioacchino-rossini-the-opera-guide-and-synopsis/ |date=2022-11-08 }} * [https://archive.org/details/wilhelmtellcompo00ross Wilhelm Tell], 1837 publication, German, digitized by [[Brigham Young University|BYU]] on archive.org * [https://archive.org/details/wilhelmtell00ross Wilhelm Tell], Danish, digitized by [[Brigham Young University|BYU]] on archive.org {{Џоакино Росини}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Опери според делата на Фридрих Шилер]] [[Категорија:Опери на Џоакино Росини]] [[Категорија:Опери на француски јазик]] [[Категорија:Големи опери]] [[Категорија:Опери од 1829 година]] [[Категорија:Опери сместени во Швајцарија]] [[Категорија:Опери базирани на драми]] [[Категорија:Опери сместени во 13 век]] [[Категорија:Опери]] [[Категорија:Културни претстави на Вилијам Тел]] [[Категорија:Светски премиери на операта во Париската опера]] [[Категорија:Музика базирана на европски митови и легенди]] eb49r3x8bjmrfecep3ldtku2xo7phjl 0 1309574 5583092 5582581 2026-06-26T21:21:55Z Gurther 105215 5583092 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = [[Style (manner of address)#Government|His Excellency]] |name = Антонио де Оливеира Салазар |image = António de Oliveira Salazar portrait (by Manuel Alves San Payo) – Lisboa.jpg |imagesize = |caption = Официјален портрет, {{circa|1968}} |office = Премиер на Португалија<!-- Please do not add his order, it is against WP:MOS, unused and clutter, only exception is the President of the United States. --> |term_start = 5 јули 1932 |term_end = 25 септември 1968 |president = Оскар Кармона<br />Франциско Кравеиро Лопес<br />[[Америко Томас]] |predecessor = [[Домингос Оливеира]] |successor = [[Марсело Каитано]] |office1 = Привремен претседател на Португалија |term_start1 = 18 април 1951 |term_end1 = 21 јули 1951 |birth_date = {{birth date|df=yes|1889|4|28}} |height = 1.75 м |birth_place = Вимиеиро, [[Санта Комба Дао]], [[Кралство Португалија]] |death_date = {{Death date and age|df=yes|1970|7|27|1889|4|28}} |death_place = [[Лисабон]], [[Нова Држава (Португалија)|Португалија]] |party = Национален сојуз (од1930) |otherparty = Академски центар на христијанската демократија (пред 1930 г.) |alma_mater = Универзитет во Коимбра (доктор на науки) <br> [[Оксфордски универзитет]] (почесна диплома) |signature = Firma de António de Oliveira Salazar.svg |profession = [[Професор]] |honorific-suffix = }} '''Антонио де Оливеира Салазар''' (порт. ''António de Oliveira Salazar''; 28 април 1889 - 27 јули 1970) бил [[Португалци|португалски]] диктатор кој ја вршел функцијата премиер на Португалија од 1932 до 1968 година. Тој е идеен творец и основоположник на [[корпоративизам|корпоратистичката]] [[диктатура]] позната како {{Јаз|pt|[[Нова Држава (Португалија)|Нова Држава]]}} („Estado Novo“), која владеела со [[Португалија]] од 1933 до 1974 година. == Живот == === Семејство === [[Податотека:Birthplace_Salazar.jpg|мини|Родното место на Салазар во Санта Комба Дао .]] Салазар е роден на 28 април 1889 во Вимиеиро, во близина на [[Санта Комба Дао]] ([[Округот Визеу|Регион Визеу]]).{{Sfn|Kay|1970}} Тој бил единствен син на неговите родители кои имале вкупно 11 деца. === Образование === Од 1900 до 1908 учел во семинаријата во Визеу, и сакал да стане свештеник, но сепак по добивањето на свештенички ред одлучил да го напушти свештенството.{{Sfn|Kay|1970}} Во 1910 година, за време на првите години од [[Прва португалска република|Првата Португалска Република]], заминал за [[Коимбра]] за да студира право на тамошниот универзитет.{{Sfn|Kay|1970}} Во текот на студентските денови во Коимбра, развил посебен интерес за финансии и дипломирал право со специјалност за финансии и економска политика. Дипломирал во 1914 година,{{Sfn|Kay|1970}} и подоцна станал асистент по [[економска политика]] на Правниот факултет. Во 1917 година станал професор. Следната година, Салазар го одбранил својот [[докторат]].{{Sfn|Kay|1970}} == Политичка кариера == На 5 октомври 1910 година била соборена португалската монархија и била прогласена Првата Португалска Република. Политичките ставови на Салазар во неговата младост произлегуваат од неговите [[Римокатоличка црква|католички]] погледи, а биле поттикнати од новиот антисвештенички став на Првата Република. Тој станал член на неполитичкото католичко движење ''Академски центар за христијанска демократија (Centro Académico de Democracia Cristã )''. {{Sfn|Meneses|2009}} Салазар бил и против монархистите бидејќи сметал дека нивните ставови се во спротивност со општествените доктрини што ги застапувал [[Папа Лав XIII|папата Лав XIII]]. Во 1921 година, Салазар се кандидирал за избор во парламентот. Со Државниот ''удар'' од 28 мај 1926 година се ставило крај на хаотичната [[Првата Португалска Република|Прва Република]], и била воспоставена т.н. [[Национална диктатура]] (порт: ''Ditadura Nacional'').{{Sfn|Gallagher|2020}} Салазар во португалскиот јавен живот се појавил како министер за финансии по добиената поддршка од претседателот [[Оскар Кармона]] по [[Државен удар од 28 мај 1926 година|државниот удар]]. Салазар ја прифатил функцијата под услов да може да ги надгледува буџетите на сите министерства и да има право на вето на зголемувањето на расходите. Потоа наметнал политика на штедење и строга контрола на сметките, претежно преку зголемување на даноците и намалување на јавните расходи, со што постигнал позитивно буџетско салдо во првата фискална година (1928-29).{{Sfn|Wiarda|1977}}{{sfn|Wiarda|1977|p=94}} Тој промовирал цивилна администрација во авторитарниот режим во време кога сè повеќе земји станувале милитаризирани. {{Sfn|Gallagher|2020}} Целта на Салазар била деполитизација на општеството, а не мобилизација на населението.{{Sfn|Gallagher|2020}} Сепак, Португалија во голема мера останала неразвиена, населението релативно сиромашно и со ниско ниво на образование во споредба со остатокот од Европа.<ref name="mattoso94">{{Наведена книга|title=História de Portugal: o Estado Novo|last=Mattoso|first=José|last2=Rosas|first2=Fernando|publisher=Estampa|year=1994|isbn=978-9723310863|volume=VII|location=Lisbon|page=251|language=pt}}</ref> Салазар останал на функцијата министер за финансии иако премиерите често се менувале. Салазар знаел како да го искористи печатот и новосоздадените радиодифузни станици за да стекне негови поддржувачи. Знаел и како да ги искористи борбите меѓу различните фракции во диктатурата, особено меѓу монархистите и републиканците, за да ја консолидира својата моќ и да стекне поголем престиж. Во 1930 година, Салазар го создал [[Национален сојуз (Португалија)|Националниот сојуз]] кој бил еден вид „национален фронт“, кој требало да ја обезбеди потребната поддршка за изградба на нов режим, Нова Држава, осмислен и целосно дизајниран од Салазар.{{Sfn|Gallagher|2020}} Конечно, на 5 јули 1932 година, претседателот Кармона го назначил Салазар за 100-ти премиер на Португалија. {{Sfn|Wiarda|1977}} Конзервативните католици биле најрани и најлојални поддржувачи на Салазар, а конзервативните републиканци станале негови најопасни противници во раниот период. === Формирање на ''Нова Држава'' === [[Податотека:O_governo_de_Salazar_presta_o_Compromisso_de_Honra_perante_o_Presidente_Carmona_no_Palácio_de_Belém_(5_de_Julho_de_1932).png|десно|мини|250x250пкс| Салазар (во средина) и неговата прва влада, формирана во 1932 година, во палатата Белем.]] Во 1932 година, бил објавен нацрт на новиот Устав подготвен од група адвокати, стопанственици, свештеници и универзитетски професори, при што Салазар и [[Марсело Каитано]], одиграле значајна улога.{{Sfn|Wiarda|1977}} Со овој устав, Салазар конечно го создал својот политички модел, [[Нова Држава (Португалија)|Нова Држава]].{{Sfn|Kay|1970}} За разлика од Мусолини или [[Адолф Хитлер|Хитлер]], Салазар немал намера да создаде партија-држава. Националниот сојуз станал помошно тело, а не извор на политичка моќ.{{Sfn|Gallagher|2020}} Тој бил формиран за да го контролира и ограничи јавното мислење, а не да го мобилизира; целта била зајакнување и зачувување на традиционалните вредности, а не создавање на нов општествен поредок.{{Sfn|Gallagher|2020}} Министрите, дипломатите и државните службеници не биле принудувани да се приклучат на Националниот сојуз.{{Sfn|Gallagher|1990}} Новиот устав што го вовел Салазар воспоставил антипарламентарна и авторитарна влада која ќе опстои до 1974 година. Претседателот требало да се избира на избори за период од седум години. === Зацврстување на режимот === [[Податотека:Salazar_Salvador_da_Pátria.jpg|лево|мини| Пропагандна плакета кој го прикажува Салазар како кралот [[Афонсо I од Португалија]].]] Салазар се потпирал на [[Тајна полиција|тајната полиција]] за да ја спроведе својата политика. За таа цел во 1933 била основана „Државна полиција за одбрана и надзор“''(PVDE - Polícia de Vigilância e de Defesa do Estado)''. Во 1945 година била заменета со ремоделираната „Меѓународна и државна одбранбена полиција“ (''Polícia Internacional e de Defesa do Estado (PIDE)''), која функционирала до 1969 година. Тајната полиција требало не само за да ја заштити националната безбедност, туку и да ги потисне политичките противници на режимот, особено оние поврзани со меѓународното [[Комунизам|комунистичко]] движење или [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. ==== Шпанска граѓанска војна ==== [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]], која започнала во јули 1936 година, била наводна причина за радикализација на режимот. Внатрешно, режимот се соочил со монархистички бунт во 1935 година, левичарски пуч во 1936 година и неколку бомби и заговори во 1936 и 1937 година, како и обид за атентат на Салазар во 1937 година. Во исто време, шпанските [[Втора Шпанска Република|републикански]] агенти биле активни во Лисабон, а шпански трупи биле распоредени на границата со Португалија, сериозно загрозувајќи го португалскиот суверенитет.{{Sfn|Wiarda|1977}} Салазар го поддржал [[Франциско Франко]] и [[Националистичка фракција (Шпанска граѓанска војна)|националистите]] во нивната војна против [[Републиканска фракција (Шпанска граѓанска војна)|силите на Втората Република]], анархистите и комунистите. Преку Португалија на Салазар шпанските националисти добивале пратки со оружје од странство. Затоа, националистите го викале Лисабон „пристаништето Кастиља“.<ref>Beevor, Antony. ''The Spanish Civil War''. p. 97. {{ISBN|0911745114}}</ref> Неколку дена пред крајот на Шпанската граѓанска војна, на 17 март 1939 година, Португалија и Шпанија го потпишале [[Ибериски пакт|Пиринејскиот пакт]], договор за ненапаѓање што означува почетокот на нова фаза во пиринејските односи.<ref>Maria Inácia Rezola, "The Franco–Salazar Meetings: Foreign policy and Iberian relations during the Dictatorships (1942–1963)" ''E-Journal of Portuguese History'' (2008) 6#2 pp. 1–11. [http://www.brown.edu/Departments/Portuguese_Brazilian_Studies/ejph/html/issue12/html/mrezola.html online] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210224152315/https://www.brown.edu/Departments/Portuguese_Brazilian_Studies/ejph/html/issue12/html/mrezola.html|date=24 February 2021}}</ref> Пактот се покажал како одлучувачки документ за задржување на Пиринејскиот Полуостров вон континенталниот систем на Хитлер.{{Sfn|Hoare|1946}} === Втора светска војна === Од самиот почеток на војната во 1939 година, Салазар бил убеден дека Британија ќе претрпи штета, но ќе остане непоразена ако САД се приклучат во војната и дека [[Сојузници во Втората светска војна|сојузниците]] ќе победат.<ref>Henry Jay Taylor, ''Milwaukee Sentinel'', 2 October 1968, as cited in {{Harvnb|Kay|1970}}</ref> ==== Неутралност ==== Во 1937 година, Салазар објавил книга во ги критикувал [[Нирнбершки закони|Нирнбершките закони]] донесени во 1935 година во Германија.<ref>{{Наведена книга|title=Como se Levanta um Estado|last=Salazar|first=António de Oliveira|date=1977|publisher=Golden Books|location=Lisbon|pages=69}}</ref> Салазар немал симпатии кон [[Трет Рајх|нацистичкиот режим во Германија]] и неговите империјални амбиции, и германскиот Рајх го сметал како бастион против ширењето на комунизмот, а не како сојузничка држава. Тој ја фаворизирал шпанската националистичка кауза поради страв од комунистичка инвазија на Португалија, но сепак му биле непријатни врските кои шпанската влада ги имала со силите на [[Сили на Оската|Оската]].{{Sfn|Kay|1970}} Така, политиката на неутралност на Салазар во Втората светска војна имала стратешка компонента. Земјата сè уште имала колонии кои не можела да ги одбрани од евентуален воен напад. Застанувањето на страната на Оската би ја довело Португалија во конфликт со Британија, што веројатно ќе резултира со губење на нејзините колонии, а застанување на страната на сојузниците би предизвикало германска инвазија на континентална Португалија. Португалија продолжила да извезува [[волфрам]] и други стоки и во Оската (делумно преку Швајцарија) и во сојузничките земји.<ref>{{Наведено списание|last=Wheeler|first=Douglas|date=Summer 1986|title=The Price of Neutrality: Portugal, the Wolfram Question, and World War II|journal=Luso-Brazilian Review|volume=23|issue=1|pages=107–127|jstor=3513391}}</ref> На 1 септември 1939 година, кога почнала Втората светска војна, португалската влада објавила дека 600-годишната [[Англо-португалска алијанса]] останала непроменета, но бидејќи Британците не побарале помош од Португалија, Португалија може да остане неутрална во војната.{{Sfn|Leite|1998}} Сепак, на почетокот од војната режимот на Салазар покажувал симпатии кон [[Сили на Оската|Оската]]; Салазар на пример изразил одобрение за [[Операција Барбароса|германската инвазија на Советскиот Сојуз]]. Оваа поддршка може да се припише на цврстата антикомунистичка позиција на Салазар, а не на вистинската поддршка за Хитлер или нацистичкиот режим. По 1943 година Португалија ги фаворизирала сојузниците и им ги дала под закуп воздушни бази во [[Азори]]те откако сојузниците му се заканиле со инвазија на Португалија ако не ги исполни барањата на сојузниците. Салазар по големиот притисок од сојузниците ги прекинал испораките на [[волфрам]] и гума за Германија во 1944 година.<ref>Douglas L. Wheeler, "The Price of Neutrality: Portugal, the Wolfram Question, and World War II".</ref><ref>{{Наведено списание|last=Gervase Clarence-Smith|first=William|year=2011|title=The Portuguese Empire and the 'Battle for Rubber' in the Second World War|url=https://eprints.soas.ac.uk/id/eprint/18226|journal=Portuguese Studies Review|volume=19|issue=1|pages=177–196|issn=1057-1515}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Лисабон бил база за операциите на Меѓународниот Црвен крст за помош на сојузничките заробеници и бил главна воздушна транзитна точка меѓу Велика Британија и САД.<ref>Ian Dear, and M.R.D. Foot, eds.</ref> Во 1942 година, австралиските трупи накратко го окупирале [[Португалски Тимор]], но набрзо го напуштиле по инвазијата на Јапонците. Салазар се трудел да го врати Источен Тимор под своја контрола, и успеал во тоа по предавањето на Јапонците во 1945 г.<ref>{{Наведено списание|last=Davis|first=Sonny B.|year=2005|title=Salazar, Timor, and Portuguese Neutrality in World War II|journal=Portuguese Studies Review|volume=13|issue=1|pages=449–476|issn=1057-1515}}</ref> Во 1945 година, Португалија прогласила дводневна жалост поради смртта на Адолф Хитлер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/1103287|title=PORTUGAL IN MOURNING FOR HITLER|date=4 May 1945|work=[[The Argus (Melbourne)]]}}</ref> ==== Одржување на режимот ==== По почетокот на [[Студена војна|Студената војна]], Салазаровата ''Нова Држава'' останала строго авторитарна. На претседателските избори во Португалија од 1958 година повеќето неутрални набљудувачи верувале дека на фер избори кандидатот на демократската опозиција, Умберто Делгадо, ќе го победи кандидатот на Салазаровиот режим, [[Америко Томас]]. Делгадо изјавил дека ако биде избран, прво нешто што ќе направи ќе биде разрешување на Салазар.{{Се бара извор|date=August 2021}} Делгадо освоил една четвртина од гласовите, многу помалку од Томас. Салазар бил вознемирен од епизодата, и протуркал уставен амандман претседателот се избира од двете парламентарни тела, кои биле под негова контрола. Делгадо бил избркан од португалската војска и се засолнил во бразилската амбасада пред да замине во егзил; а подоцна и убиен од тајната полиција (ПИДЕ) во Алжир. {{Sfn|Meneses|2009}} === Меѓународни односи по Втората светска војна === [[Податотека:Truman_signing_North_Atlantic_Treaty.jpg|мини| [[Хари Труман|Претседателот Труман]] го потпишува [[Северноатлантски договор|Северноатлантскиот договор]] со португалскиот амбасадор Теотонио Переира кој стои зад него]] И покрај авторитарниот карактер на режимот, Португалија не претрпела меѓународна изолација како Шпанија по Втората светска војна. За разлика од Шпанија, Португалија под Салазар била прифатена во [[Маршалов план|Маршаловиот план]] (1947–1948) во замена за помошта што им ја даде на сојузниците во последните фази од војната. Понатаму, исто така, за разлика од Шпанија, била една од 12-те основачки членки на [[НАТО|Организацијата на Северноатлантскиот договор]] (НАТО) во 1949 година, поради улогата на Португалија како сојузник против комунизмот за време на Студената војна и покрај нејзиниот статус како единствен недемократски основач. Во 1950 година, Португалија се приклучила на Европската унија за плаќања и учествувала во основањето на [[Европска асоцијација за слободна трговија|Европската асоцијација за слободна трговија]] (ЕФТА) во 1960 година и [[Организација за економска соработка и развој|Организацијата за економска соработка и развој]] во 1961 година. Таа се приклучила на [[Општа спогодба за царини и трговија|Општата спогодба за царини и трговија]] во 1962 година, и конечно, Португалија потпишала договор за слободна трговија со [[Европска економска заедница|Европската економска заедница]] во 1972 година, сè уште под покровителство на ''Нова Држава''.<ref>Nicolau Andresen, "The Salazar Regime and European Integration, 1947–1972", ''European Review of History'' (2007) 14#2 pp. 195–214.</ref> == Повлекување од политиката и смрт == Во август 1968 г., Салазар ненадејно доживеал мозочен удар и по 36 години на чело на државата, 79-годишниот премиер на Португалија бил разрешен од функцијата од страна на претседателот [[Америко Томас]]. На 27 септември 1968 година за премиер бил назначен [[Марсело Каитано]]. Салазар не бил известен дека е сменет од својата позиција како водач на режимот, а според некои извештаи, Салазар верувал дека е премиер сѐ до својата смрт во јули 1970 година. Починал во Лисабон и бил погребан во родното место. На погребот учествувале неколку десетици илјади луѓе. == Наводи == {{Наводи}} == Извори == * {{Наведена книга|url=http://www.antoniocostapinto.eu/docs/books/The%20Blue%20Shirts_832172.pdf|title=The Blue Shirts – Portuguese Fascists and the New State|last=[[António Costa Pinto|Costa Pinto]]|first=António|date=2000|publisher=Social Science Monographs, Boulder – Distributed by Columbia University Press, NY|isbn=0-88033-982-9|access-date=2022-11-13|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225004321/http://www.antoniocostapinto.eu/docs/books/The%20Blue%20Shirts_832172.pdf|url-status=dead}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/portugalofsalaza011716mbp|title=The Portugal of Salazar|last=Derrick|first=Michael; R.J. Stove|publisher=Campion Books, Ltd.|year=1938|location=New York|author-link=Michael Derrick}} [[iarchive:portugalofsalaza011716mbp|online free]] * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CPN_QgAACAAJ&q=egerton+salazar|title=Salazar, Rebuilder of Portugal|last=Egerton|first=F. Clement C.|publisher=Hodder & Stoughton.|year=1943|location=London}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-xu8AAAAIAAJ&pg=PA60|title=Portugal: A Twentieth-century Interpretation|last=Gallagher|first=Tom|publisher=Manchester University Press|year=1983|isbn=978-0-7190-0876-4|pages=60, 99|author-link=Thomas Gerard Gallagher}} * {{Наведена книга|title=Fascists and Conservatives|last=Gallagher|first=Tom|publisher=Routledge|year=1990|isbn=0-04-940086-X|editor-last=Blinkhorn|editor-first=Martin|pages=157–173|chapter=Chapter 9: Conservatism, dictatorship and fascism in Portugal, 1914–45|author-link=Thomas Gerard Gallagher}} * {{Наведена книга|title=Salazar: The Dictator Who Refused To Die|last=Gallagher|first=Tom|publisher=C Hurst & Co Publishers Ltd|year=2020|isbn=978-1-78738-388-3|author-link=Thomas Gerard Gallagher}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=W0wmAAAAMAAJ|title=Wartime Mission in Spain, 1942–1945|last=Hayes|first=Carlton J.H.|publisher=Macmillan Company 1st Edition|year=1945|isbn=978-1-121-49724-5|author-link=Carlton J. H. Hayes}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=w0vPAAAAMAAJ|title=Ambassador on Special Mission|last=[[Samuel Hoare, 1st Viscount Templewood|Hoare]]|first=Samuel|publisher=Collins; First Edition|year=1946|pages=124, 125}} * {{Наведена книга|title=Pearl Harbor, Lisboa, Tóquio – memórias de um diplomata|last=Morishima|first=Morito|publisher=Iwanami Shoten|year=1950|pages=108}} * {{Наведена книга|title=Salazar and Modern Portugal|last=Kay|first=Hugh|publisher=Hawthorn Books|year=1970|location=New York}} * {{Наведено списание|last=Leite|first=Joaquim da Costa|year=1998|title=Neutrality by Agreement: Portugal and the British Alliance in World War II|url=http://digitalcommons.wcl.american.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1305&context=auilr|journal=American University International Law Review|volume=14|issue=1|pages=185–199|access-date=19 March 2014}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OWWJxLAAq9oC&q=sousa+mendes|title=Lisbon: War in the Shadows of the City of Light, 1939–1945|last=Lochery|first=Neill|publisher=PublicAffairs; 1 edition|year=2011|isbn=978-1-58648-879-6|page=345}} * {{Наведено списание|last=Meneses|first=Filipe Ribeiro|year=2002|title=Review: The Origins and Nature of Authoritarian Rule in Portugal, 1919–1945|url=http://mural.maynoothuniversity.ie/11494/1/FRDM_Origins_2002.pdf|journal=Contemporary European History|volume=11|issue=1|pages=153–163|doi=10.1017/S096077730200108X|jstor=20081821}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hewsI4PU6sMC|title=Salazar: A Political Biography|last=Meneses|first=Filipe Ribeiro|publisher=Enigma Books; 1 edition|year=2009|isbn=978-1-929631-90-2|page=544|author-link=Filipe Ribeiro de Meneses}} * {{Наведено списание|last=Milgram|first=Avraham|year=1999|title=Portugal, the Consuls, and the Jewish Refugees,1938–1941|url=http://yad-vashem.org.il/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%203230.pdf|journal=Yad Vashem Studies|volume=XXVII|pages=123–156|access-date=19 March 2014|archive-date=2017-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026164048/http://yad-vashem.org.il/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%203230.pdf/|url-status=dead}} * {{Наведена книга|title=Salazar, Portugal e o Holocausto|last=Pimentel|first=Irene|last2=Ninhos|first2=Claudia|year=2013|isbn=978-9896442217|location=Lisbon|pages=908|language=pt}} * {{Наведена книга|title=Judeus em Portugal durante a II Guerra Mundial : em fuga de Hitler e do Holocausto|last=Pimentel|first=Irene Flunser|date=2006|publisher=Esfera dos Livros|isbn=9789896261054|location=Lisboa|language=pt}} * {{Наведена книга|title=História de Portugal|last=Ramos|first=Rui|date=2010|publisher=A Esfera dos Livros|edition=4}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/swordoliverecoll0000rend|title=The Sword and the Olive – Recollections of Diplomacy and Foreign Service 1913–1954|last=[[George William Rendel|Rendel]]|first=Sir George|date=1957|publisher=John Murray|edition=First|asin=B000UVRG60|url-access=registration}} * {{Наведено списание|last=Wheeler|first=Douglas L.|year=1983|title=In the Service of Order: The Portuguese Political Police and the British, German and Spanish Intelligence, 1932–1945|journal=Journal of Contemporary History|volume=18|issue=1|pages=1–25|doi=10.1177/002200948301800101|jstor=260478}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=e-3kxBySncsC&pg=PA201|title=Historical Dictionary of Portugal|last=Wheeler, Douglas L.|last2=Walter C. Opello|date=10 May 2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7075-8|pages=238–241}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=dHFaAAAAIAAJ|title=Corporatism and Development: The Portuguese Experience|last=Wiarda|first=Howard J.|publisher=Univ of Massachusetts Press|year=1977|isbn=978-0-87023-221-3|edition=First|author-link=Howard J. Wiarda}} * {{Наведена книга|title=Projecção de Salazar no Estrangeiro, 1928–1948|publisher=União Nacional|year=1949|location=Porto|language=pt}} == Дополнителна литература == * {{Наведено списание|last=Baklanoff|first=Eric N|year=1992|title=The Political Economy of Portugal's Later "Estado Novo": A Critique of the Stagnation Thesis|journal=Luso-Brazilian Review|volume=29|issue=1|pages=1–17|jstor=3513163|ref=none}} * Costa Pinto, António. "The Portuguese 'New State' and the Diffusion of Authoritarian Models in Interwar Latin America". ''Journal of Contemporary History'' (2021): 00220094211066000. * Coyne, E.J. "Oliveira Salazar and the Portuguese Corporative Constitution". ''The Irish Monthly'', vol. 64, no. 752, 1936, pp.&nbsp;81–94. * Gallagher, Tom. "Salazar: Portugal's Great Dictator A contemporary of Hitler, Franco and Mussolini, Salazar is remembered by some of his compatriots as the greatest figure in the nation's history. Why?" ''History Today'' (Sept 2018) 68#9 [https://www.historytoday.com/tom-gallagher/salazar-portugals-great-dictator online] * Graham, Lawrence S. and Harry M. Makler. ''Contemporary Portugal: The Revolution and Its Antecedents'' (U of Texas Press, 1979) * Hamann, Kerstin, and Paul Christopher Manuel. "Regime changes and civil society in twentieth-century Portugal". ''South European Society and Politics'' 4.1 (1999): 71–96. * Kallis, Aristotle. "Unlikely Mediterranean authoritarian crossings: Salazar's Portugal as model for the 4th of August dictatorship in Greece (1936–1940)". in ''An Authoritarian Third Way in the Era of Fascism'' (Routledge, 2021) pp.&nbsp;91–106. * Kay, Hugh. ''Salazar and Modern Portugal'' (1970) [[iarchive:in.ernet.dli.2015.117820|online]] * Payne, Stanley G. ''A History of Spain and Portugal'' (2 vol 1973) [http://libro.uca.edu/payne2/index.htm full text online vol 2 after 1700]; standard scholarly history; chapter 27 pp.&nbsp;663–683 * {{Наведена книга|title=Correspondência de Pedro Teotónio Pereira Oliveira Salazar|last=Pereira|first=Pedro Teotónio|publisher=Presidência do Conselho de Ministros. Comissão do Livro Negro sobre o Regime Fascista|year=1987|language=pt|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Pimentel|first=Irene|year=2002|title=Women's Organizations and Imperial Ideology under the Estado Novo|journal=Portuguese Studies|volume=18|pages=121–131|doi=10.1353/port.2002.0014|jstor=41105184}} * Pinto, António Costa. "Looking for a third way: Salazar's dictatorship and the diffusion of authoritarian models in the era of fascism". in ''An Authoritarian Third Way in the Era of Fascism'' (Routledge, 2021) pp.&nbsp;7–37. * Pitcher, M. Anne. ''Politics in the Portuguese Empire: The State, Industry, and Cotton, 1926–1974'' (Oxford University Press, 1993) * Santos, Paula Borges. "Politics and religion under the dictatorship in Portugal (1933-1974): rebuilding the separation between the State and the Church". ''Storicamente'' (2020). [https://storicamente.org/borges-santos-politics-religion-dictatorship-portugal online] * Simpson, Duncan, and Ana Louceiro. "Everyday life under the PIDE: A quantitative survey on the relations between ordinary citizens and Salazar's political police (1955‐74)". ''International Journal of Iberian Studies'' 34.3 (2021): 195-216. [https://www.ingentaconnect.com/contentone/intellect/ijis/2021/00000034/00000003/art00001?crawler=true&mimetype=application/pdf online] * {{Наведено списание|last=Stoer|first=Stephen R|last2=Dale|first2=Roger|year=1987|title=Education, State, and Society in Portugal, 1926–1981|journal=Comparative Education Review|volume=31|issue=3|pages=400–418|doi=10.1086/446698|jstor=1188572}} * Weber, Ronald. ''The Lisbon Route: Entry and Escape in Nazi Europe'' (2011). * {{Наведено списание|last=West|first=S. George|year=1938|title=The Present Situation in Portugal|journal=International Affairs|volume=17|issue=2|pages=211–232|doi=10.2307/2602248|jstor=2602248}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/destructionofnat0000wrig|title=The Destruction of a Nation: United States' Policy Towards Angola Since 1945|last=Wright|first=George|publisher=Pluto Press|year=1997|isbn=978-0-7453-1029-9|location=London|author-link=George Wright (historian)|url-access=registration}} === Примарни извори === * {{Наведена книга|title=Doctrine and Action: Internal and Foreign Policy of the New Portugal, 1928–1939|last=Salazar|first=António de Oliveira|publisher=Faber and Faber|year=1939|location=London|asin=B00086D6V6}} * {{Наведена книга|title=Salazar, o fim e a morte: história de uma mistificação; inclui os textos inéditos do Prof. Eduardo Coelho 'Salazar e o seu médico' e 'Salazar visto pelo seu médico'|last=Coelho|first=Eduardo Coelho; António Macieira|publisher=Publ. Dom Quixote|year=1995|isbn=978-9722012720|edition=1.|location=Lisboa}} * {{Наведена книга|title=Os meus 35 anos com Salazar|last=de Melo Rita|first=Maria da Conceição|last2=Vieira, Joaquim|date=2007|publisher=A Esfera dos Livros|isbn=978-9896260743|edition=1|location=Lisbon|language=pt}} – Salazar seen by "Micas", one of his two adopted children. [[Категорија:Римокатолички христијани од Португалија]] [[Категорија:Носители на Големиот крст од I класа на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Нова Држава (Португалија)]] [[Категорија:Починати во 1970 година]] [[Категорија:Родени во 1889 година]] [[Категорија:Статии со извори на португалски (pt)]] [[Категорија:Луѓе од Студената војна]] [[Категорија:Премиери на Португалија]] [[Категорија:Претседатели на Португалија]] [[Категорија:Португалски министри]] [[Категорија:Португалски националисти]] [[Категорија:Политички водачи од Втората светска војна]] [[Категорија:Антимарксизам]] [[Категорија:Португалски политичари]] rflnbz3e7v3sbq44oc73bd3xooym9pf 0 1310628 5582994 5570725 2026-06-26T17:51:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582994 wikitext text/x-wiki {{Infobox Language|name=Буњевачки јазик|nativename=|pronunciation=|states=[[Србија]] ([[Војводина]]), [[Унгарија]]|speakers=6.800|date=2011|ref=<ref name=census/>|familycolor=[[Индоевропски јазици|Индоевропски]]|fam2=[[Балтословенски јазици|Балтословенски]]|fam3=[[Словенски јазици|Словенски]]|fam4=[[Јужнословенски јазици|Јужнословенски]]|fam5=[[Српскохрватски јазик|Српскохрватски]]|fam6=[[Штокавско наречје|Штокавски]]|fam7=Новоштокавски|fam8=[[Икавски изговор|Икавски]] <!-- [[ISO 639:bun]] е за [[Шерброски јазик|шерброскиот]], не е за буњевачкиот (како што е очигледно од [[iso639-3:bun|страницата на СИЛ]])… |iso3=bun -->}} [[Податотека:Subotica_ethnic_mun.png|десно|мини|224п|Етничка карта на Општина Суботица на пр. села со буњевачко мнозинство, вклучувајќи ги и двете групи, Буњевци кои се декларирале како Хрвати и Буњевци кои се декларирале како Буњевци.]] '''Буњевачки дијалект''',<ref>{{Наведена книга|url=https://www.academia.edu/7027124|title=Bunjevci izmed asimilacije i nacionalne zajednice|last=Aleksandar Raič and Suzana Kujundžić Ostojić|date=2014|page=144|quote=Bunjevački jezik u javnoj upotribi. Dakle, za onaj jezik za koji mi kažemo jezik, a zvanično je priznat ko dijalekat.}}</ref> познат и како '''буњевачки говор'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hrvatskarijec.rs/vijest/6136/Grgo-Baclija:-Bunjevacki-je-govor,-a-ne-jezik/|title=Grgo Bačlija: Bunjevački je govor, a ne jezik|date=2021-03-08|work=Hrvatska Riječ|language=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731013233/http://www.hrvatskarijec.rs/vijest/6136/Grgo-Baclija:-Bunjevacki-je-govor,-a-ne-jezik/|archive-date=2021-07-31|quote=Povodom odluke Skupštine grada Subotice izglasane 4. ožujka da se tzv. bunjevački jezik uvrsti kao službeni u Statut Grada Subotice, dopis našem Uredništvu poslao je umirovljeni odvjetnik Grgo Bačlija, koji je s skupa Markom Peićem, autor Rečnika bačkih Bunjevaca iz 1990. godine. Drugo, dopunjeno izdanje toga rječnika objavljeno je 2018. u nakladi Bunjevačkog nacionalnog savita i Matice srpske i smatra se jednim od temelja standardizacije tzv. bunjevačkog jezika u Srbiji. Bačlija ističe kako su se Peić i on, prilikom istraživanja u Bajskom trokutu za potrebe rječnika, vodili činjenicom da se radi o govoru, odnosno dijalektu Bunjevaca a ne o jeziku. Podsjeća i da je rječnik izišao kao prva knjiga u ediciji Dijalekatski rečnici Matice srpske.}}</ref> ― дунавска гранка на [[Штокавско наречје|штокавскиот]]-младо[[икавски изговор]] на [[Српскохрватски јазик|српскохрватскиот]] [[Полицентричен јазик|плурицентричен јазик]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www-gewi.uni-graz.at/gralis-alt/2.Slawistikarium/BKS/Herausbildung_des_BKS_Allgemeine_Informaction.htm|title=Bosnisch/Bosniakisch, Kroatisch und Serbisch (B/K/S).|last=Tošović, Branko|archive-date=2022-12-01|quote=Bis in die 1990er-Jahre wurde diese Sprache einheitlich offiziell als Serbokroatisch/Kroatoserbisch, inoffiziell als Serbisch und Kroatisch bezeichnet. Den Namen Serbokroatisch verwendete erstmals Jacob Grimm im Vorwort zu seiner Übersetzung der Kleinen Serbischen Grammatik (1824) von Vuk Stefanović Karadžić. Im Jahre 1836 benutzt Jernej Kopitar den Ausdruck „serbochorvatica sive chorvatocoserbica“. P. Budmani veröffentlichte 1867 die Grammatica della lingua serbo-croata (illirica), und im Jahre 1877 erschien die Grammaire de la language serbo-croate des Kroaten Dragutin Pančić. Die Sprache, beziehungsweise die Sprachen, die aus dem ehemaligen Serbokroatischen entstanden sind, stellen ein kompliziertes soziolinguistisches Phänomen dar. Diese Komplexität ist gegeben, weil eine genetisch identische Sprache von (1) mehreren Nationen (Serben, Montenegrinen, Kroaten, Muslime/Bosniaken), (2) mehreren Religionen (Orthodoxen, Katholiken, Muslimen) gesprochen wird und weil diese Sprache (3) eine breite dialektologische Gliederung (das Štokavische, das Čakavische, das Kajkavische), (4) verschiedene Aussprachen (das Ekavische, das Ijekavische, das Ikavische) und (5) zwei Schriften (Lateinschrift, Kyrillica) aufweist.|accessdate=2022-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201181403/https://www-gewi.uni-graz.at/gralis-alt/2.Slawistikarium/BKS/Herausbildung_des_BKS_Allgemeine_Informaction.htm|url-status=dead}}</ref> зачуван меѓу членовите на буњевачката заедница. Нивниот нагласок е чисто [[Штокавско наречје|икавски]], со „и“ за заедничките словенски самогласки ''[[Ѣ]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://src-h.slav.hokudai.ac.jp/publictn/slavic_eurasia_papers/no6/095-119-Kameda.pdf|title=Masumi Kameda. Language Ideologies of the Bunjevac Minority in Vojvodina: Historical Backgrounds and the Post-1991 Situation|date=2014|page=95-119}}</ref> Постојат три гранки на штокавско-младоикавски дијалект: дунавски, приморско-ликашки и далматински.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://registar.kulturnadobra.hr/#/details/Z-7471|title=Bunjevački govori|quote=Razlikuju se tri ogranka Bunjevačkih govora – podunavski, primorsko-lički i dalmatinski, a svi su kulturno bliski prema povijesnim, etnološkim i lingvističkim istraživanjima.}}</ref> Неговите говорници во голема мера ја користат [[Хрватска азбука|латиницата]] и живеат во делови на [[Босна и Херцеговина]], различни делови на [[Хрватска]], јужни делови (вклуч. [[Будимпешта]] ) од [[Унгарија]] како и во автономната покраина [[Војводина]] во [[Србија]]. ==Речник== Имало тројца заслужни луѓе кои го зачувале буњевачкиот дијалект во два одделни речници: Грго Бачлија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dshv.rs/vijest/in-memoriam-grgo-baclija-1939-2021-369|title=In memoriam: Grgo Bačlija (1939. – 2021.)|work=www.dshv.rs}}</ref> и Марко Пеиќ<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://src-h.slav.hokudai.ac.jp/publictn/slavic_eurasia_papers/no6/095-119-Kameda.pdf|title=Masumi Kameda. Language Ideologies of the Bunjevac Minority in Vojvodina: Historical Backgrounds and the Post-1991 Situation|date=2014|page=113 (95-119)}}</ref> со „''Rečnik bački Bunjevaca''“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://govori.tripod.com/bunjevacki_ricnik.htm|title=REČNIK BAČKIH BUNJEVACA|accessdate=2022-12-01|archive-date=2021-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112043141/https://govori.tripod.com/bunjevacki_ricnik.htm|url-status=dead}}</ref> (изданија 1990, 2018) и Анте Секулиќ<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ika.hkm.hr/novosti/sombor-predstavljen-rjecnik-govora-backih-hrvata-akademika-dr-ante-sekulica/|title=Sombor: Predstavljen "Rječnik govora bačkih Hrvata" akademika dr. Ante Sekulića/|date=February 2008}}</ref> со „''Rječnik govora bačkih Hrvata''“ (2005). ==Број на говорници== Во пописните резултати од 2002 година, објавени од Заводот за статистика на Србија, буњевачкиот говор не беше наведен меѓу главните јазици што се зборувани во Србија, но оние што изјавиле дека нивниот јазик е буњевачки биле наведени во категоријата „други јазици“. На пример, во Општина Суботица, бројот на оние кои се наведени како зборуваат „други јазици“ (најверојатно буњевачки) изнесувал 8.914.<ref>{{Наведена книга|url=http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/VJN3.pdf|title=Stanovništvo: popis stanovništva, domaćinstava i stanova u 2002|last=Republički zavod za statistiku Srbije|date=2003|isbn=86-84433-00-9|location=Beograd|language=sr|script-title=sr:Становништво: попис становништва, домаћинстава и станова у 2002|access-date=2009-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20101113184131/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/VJN3.pdf|archive-date=2010-11-13}}</ref> Според пописот од 2011 година во Србија, 6.835 луѓе го прогласиле буњевачкиот дијалект за свој [[мајчин јазик]] и тој бил наведен независно.<ref name="census">{{Наведена книга|url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga4_Veroispovest.pdf|title=Veroispovest, maternji jezik i nacionalna pripadnost: Podaci po opštinama i gradovima / Religion, Mother Tongue and Ethnicity: Data by Municipalities and Cities|last=Republički zavod za statistiku / Statistical Office of the Republic of Serbia|date=2013|isbn=978-86-6161-038-7|location=Beograd|language=sr,en|script-title=sr:Вероисповест, матерњи језик и национална припадност: Подаци по општинама и градовима|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715000726/http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga4_Veroispovest.pdf|archive-date=2014-07-15}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Буњевци]] [[Категорија:Јазици во Србија]] [[Категорија:Јазици во Хрватска]] [[Категорија:Јазици во Војводина]] [[Категорија:Српскохрватски дијалекти]] ii85pdjw1v5bumfdw9lgla2njorot2h 0 1314116 5582942 5263270 2026-06-26T16:01:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582942 wikitext text/x-wiki {{Infobox ice hockey player | name = Брок Мекгин | image = Brock McGinn (cropped).jpg | caption = Мекгин во 2015 | image_size = 230px | birth_date = {{birth date and age|1994|2|2|df=yes}} | birth_place = Фергус, Онтарио, Канада | height_ft = 6 | height_in = 0 | weight_lb = 187 | position = лево крило | shoots = лево | league = [[Национална хокеарска лига|НХЛ]] | team = [[Анахајм Дакс]] | prospect_team = <!--[[San Diego Gulls]]--> | prospect_league = [[Американска хокеарска лига|АХЛ]] | former_teams = [[Каролина Хјурикејнс]]<br>[[Питсбург Пингвинс]] | draft = 47. севк. | draft_year = 2012 | draft_team = [[Каролина Хјурикејнс]] | career_start = 2013 }} '''Брок Мекгин''' (роден на 2 февруари 1994 година) е канадско професионално лево крило во [[хокеј на мраз]] кој моментално игра за Питсбург Пенгуинс од [[Национална хокеарска лига|Националната хокеарска лига]] (НХЛ). Бил избран на 47-то место во генералниот пласман од Каролина Хјурикејнс во драфтот за влез во НХЛ во 2012 година. == Играчка кариера == Мекгин играл четири сезони за јуниорски хокеј за Гуелф Сторм на Хокеарската лига во Онтарио (ОХЛ) од 2010-11 до 2013-14 година. За време на драфтот за влез во НХЛ во 2012 година, тој бил избран во вториот круг, вкупно 47. од страна на Каролина Хјурикејнс. На 3 април 2013 година, тимот потпишал тригодишен договор со Мекгин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hurricanes.nhl.com/club/news.htm?id=663862|title=Hurricanes agree to terms with Brock McGinn|date=2013-04-03|publisher=[[Carolina Hurricanes]]|accessdate=2013-04-03|archive-date=2013-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523035201/http://hurricanes.nhl.com/club/news.htm?id=663862|url-status=dead}}</ref> Тој се приклучил на филијалата на Американската хокеарска лига (АХЛ) на Хјурикејнс, Шарлот Чекерс, за да ја затвори сезоната 2012-13 АХЛ. Откако се вратил во Сторм за сезоната 2013-2014, Мекгин воспоставил највисоки бројки во јуниорската кариера во кои постигнал 43 гола и 85 поени. Во неговата прва целосна професионална сезона во 2014-15, Мекгин запишал 15 гола и 27 поени во 73 натпревари за Дама. Откако постигнал два гола во два натпревари за да ја започне сезоната 2015-16 со Чекерс, Мекгин го добил своето прво отповикување во НХЛ и го имал своето деби на 16 октомври 2015 година против Детроит Ред Вингс .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newsobserver.com/sports/nhl/carolina-hurricanes/article39565530.html|title=McGinn gets first NHL goal, Canes first win in 5-3 victory over Detroit|date=2015-10-16|publisher=[[News & Observer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151022051107/http://www.newsobserver.com/sports/nhl/carolina-hurricanes/article39565530.html|archive-date=2015-10-22|accessdate=2015-10-16}}</ref> Во својата прва смена, Мекгин го постигнал својот прв НХЛ гол за да го отвори резултатот по само 55 секунди. Тоа бил најбрзиот деби гол откако Александар Могилни постигнал по 20 секунди во 1989 година. Тој, исто така, придонел со асистенција да им помогне на Ураикенс да ги совладаат Ред Вингс со 5-3.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.yahoo.com/blogs/nhl-puck-daddy/hurricanes--brock-mcginn-needs-only-55-seconds-to-score-in-nhl-debut--video-002554377.html|title=Hurricanes Brock McGinn needs only 55 seconds to score in NHL debut|date=2015-10-16|publisher=[[Yahoo! Sports]]|accessdate=2015-10-16|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027015006/http://sports.yahoo.com/blogs/nhl-puck-daddy/hurricanes--brock-mcginn-needs-only-55-seconds-to-score-in-nhl-debut--video-002554377.html|url-status=dead}}</ref> Мекгин станал редовен играч на Хјурикејнс во текот на сезоната 2016-17, лизгајќи во 57 натпревари. Во натпреварот број 7 од првото коло на Источната конференција 2019 против Вашингтон Капиталс, Мекгин успеал да спаси со нешто повеќе од две минути преостанати во регулативата,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=AzgpQlfGOAk|title=Brock McGinn saves goal in game 7|date=April 24, 2019|publisher=[[YouTube.com]]|accessdate=April 24, 2019}}</ref> и го постигнал победничкиот гол во серијата со 8:55 преостанати по двојното продолжение на асистенција на Џастин Вилијамс .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhl.com/gamecenter/car-vs-wsh/2019/04/24/2018030137?partnerId=nhl-mw#game=2018030137,game_state=final|title=Hurricanes rally to defeat Capitals in 2OT|date=April 24, 2019|publisher=[[National Hockey League]]|accessdate=April 24, 2019}}</ref> На 20 јули 2019 година, Хјурикејнс повторно потпишале договор со Мекгин за двегодишно продолжување на договорот од 4,2 милиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhl.com/news/brock-mcginn-deal/c-308220976|title=McGinn agrees to two-year, $4.2 million contract with Hurricanes|work=National Hockey League|accessdate=July 20, 2019}}</ref> Откако стигнал до неограничената бесплатна агенција по сезоната 2020–21, Мекгин се приклучил на [[:en:Pittsburgh Penguins|Питсбург Пенгуинс]] на 28 јули 2021 година со потпишување на четиригодишен договор од 11 милиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportsnet.ca/nhl/penguins-sign-mcginn-four-year-11-million-contract/|title=Penguins sign McGinn to four-year, $11 million contract|work=Sportsnet.ca|language=en|accessdate=2021-07-30}}</ref> == Личен живот == Мекгин има двајца браќа кои исто така играле професионален хокеј, а најмладиот е Брок. Џејми (роден 1988 година) бил избран во вториот круг од 2006 година од Сан Хосе Шаркс, кој неодамна играл за Флорида Пантерс. Тај (роден 1990 година) бил избран во четвртото коло во 2010 година од Филаделфија Флаерс и кој неодамна играл за Чикаго Волвс од Американската хокеарска лига. Заедно со неговиот татко, Боб Мекгин, и неговите двајца браќа, тој е еден од сопствениците на Роаноке Рел Јард Догс на Јужната професионална хокеј лига.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.roanoke.com/news/local/roanoke/roanoke-hockey-are-a-good-match-mayor-says/article_bc493da2-a1b7-5c56-a030-7bea19dda3fc.html|title=Roanoke, hockey are 'a good match,' mayor says|last=Berman, Mark|date=October 20, 2015|work=Roanoke.com|publisher=[[The Roanoke Times]]|accessdate=November 19, 2015}}</ref> == Статистика за кариера == {| border="0" cellpadding="1" cellspacing="0" style="text-align:center; width:60em" ! colspan="3" bgcolor="#ffffff" | ! rowspan="99" bgcolor="#ffffff" | ! colspan="5" |Регуларна сезона ! rowspan="99" bgcolor="#ffffff" | ! colspan="5" |Плеј-оф |- bgcolor="#e0e0e0" !Сезона !Tим !Лига !GP !G !A !Поени !PIM !GP !G !A !Поени !PIM |- align="center" |2009–10 |Оранџвил Крашерс |ЦЦХЛ |3 |0 |0 |0 |0 |— |— |— |— |— |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2010–11 |Гуелф Сторм |ОХЛ |68 |10 |4 |14 |38 |6 |0 |0 |0 |2 |- align="center" |2011–12 |Гуелф Сторм |ОХЛ |33 |12 |7 |19 |25 |6 |1 |1 |2 |8 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2012–13 |Гуелф Сторм |ОХЛ |68 |28 |26 |54 |71 |3 |2 |2 |4 |11 |- align="center" |2012–13 |Шарлот Чекерс |АХЛ |4 |0 |0 |0 |0 |2 |0 |0 |0 |2 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2013–14 |Гуелф Сторм |ОХЛ |58 |43 |42 |85 |45 |12 |6 |6 |12 |21 |- align="center" |2014–15 |Шарлот Чекерс |АХЛ |73 |15 |12 |27 |38 |— |— |— |— |— |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2015–16 |Шарлот Чекерс |АХЛ |48 |19 |16 |35 |29 |— |— |— |— |— |- align="center" |2015–16 |Каролина Хјурикејнс |[[Национална хокеарска лига|НХЛ]] |21 |3 |1 |4 |10 |— |— |— |— |— |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2016–17 |Шарлот Чекерс |АХЛ |9 |5 |3 |8 |6 |— |— |— |— |— |- align="center" |2016–17 |Каролина Хјурикејнс |НХЛ |57 |7 |9 |16 |6 |— |— |— |— |— |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2017–18 |Каролина Хјурикејнс |НХЛ |80 |16 |14 |30 |22 |— |— |— |— |— |- align="center" |2018–19 |Каролина Хјурикејнс |НХЛ |82 |10 |16 |26 |20 |15 |2 |4 |6 |6 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2019–20 |Каролина Хјурикејнс |НХЛ |68 |7 |10 |17 |17 |8 |1 |1 |2 |2 |- align="center" |2020–21 |Каролина Хјурикејнс |НХЛ |37 |8 |5 |13 |6 |11 |3 |1 |4 |4 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2021–22 |Питсбург Пенгуинс |НХЛ |64 |12 |10 |22 |14 |7 |1 |1 |2 |4 |- bgcolor="#e0e0e0" ! colspan="3" |НХЛ вкупно !409 !63 !65 !128 !95 !41 !7 !7 !14 !16 |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Biographical information and career statistics from НХЛ.com, or Eliteprospects.com, or Eurohockey.com, or Hockey-Reference.com, or The Internet Hockey Database, or TSN.ca {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мекгин, Брок}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1994 година]] [[Категорија:Канадски хокеари]] 0bkp9aizqh3ublidiuu2sihaab0hywj 0 1315758 5583240 5523499 2026-06-27T10:54:37Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583240 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|историчар|мијачкиот големец|Томо Томоски (преродбеник)}} {{Инфокутија за личност | име = Томо Томоски | портрет = Томо Томоски.jpg | px = | опис = | роден-дата = {{датум на раѓање|1915|12|22|df=yes}} | роден-место = {{роден во|Скопје}}, [[Царство Бугарија]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2004|05|03|1915|12|22}} | починал-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[археолог]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Томо Томоски''' ({{рн|22|декември|1915}} - {{пн|3|мај|2004}}) — [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[археолог]], еден од водечките [[медиевистика|медиевисти]] во земјата.<ref name="МКЕ">{{МКЕ|1494}}</ref><ref name="ФФ">{{нмс | url = http://fzf.ukim.edu.mk/profesori-3-2-5-3-21/ | title = д–р Томо Томоски | access-date = 10 декември 2022 | publisher = Филозофски факултет - Скопје}}</ref> == Животопис == Роден е на 22 декември 1915 година во [[Скопје]], тогаш [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|завземено]] од [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]] за време на [[Македонија во Првата светска војна|Првата светска војна]].<ref name="МКЕ"/><ref name="ФФ"/> Завршил основно и средно образование во Скопје,<ref name="ФФ"/> Во 1948&nbsp;г. дипломирал историја на Филозофскиот факултет при [[Љубљански универзитет|Љубљанскиот универзитет]].<ref name="МКЕ"/><ref name="ФФ"/> Во 1949 година, тој станал асистент на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Скопскиот универзитет]]. Во 1958 година, тој ја одбранил докторската дисертација на тема „''Средновековните градови во нашите клисури''“. Истата година станал доцент, во 1963 вонреден професор, а во 1970&nbsp;г. станал редовен [[професор]] на факултетот. Бил продекан на факултот и шеф на Катедрата по историја. Предавал општа историја на [[среден век|средниот век]] и раководел со многу археолошки ископувања.<ref name="МКЕ"/> Бил еден од авторите на капиталното дело „''Историја народа Југославије''“ (1953), тритомната „''Историја на македонскиот народ''“ (1969), „''Историја на македонскиот народ''“ на [[руски јазик]] во издание на [[МАНУ]], а учествувал и во подготовка на „''[[Енциклопедија на Југославија]]''“.<ref name="ФФ"/> Се пензионирал во 1983&nbsp;г. Починал во Скопје на 3 мај 2004&nbsp;г.<ref name="МКЕ"/><ref name="ФФ"/> == Награди == * [[Награда „Св. Климент Охридски“]] (1976) * [[Награда „Гоце Делчев“]] (1999) == Трудови == Автор е на бројни монографии и научни трудови:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://repository.ukim.mk/browse?type=author&authority=rp03090&sort_by=1&order=ASC&rpp=100&etal=0&submit_browse=%D0%90%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B5|title=Томоски, Томо|work=repository.ukim.mk|publisher=Репозиториум на трудови на УКИМ|accessdate=14 февруари 2023}}</ref> * 1954: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/10196/1/GZ07.11.%20%d0%a2%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%81%d0%ba%d0%b8%2c%20%d0%a2.%20-%20%d0%98%d1%81%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%ba%d0%b8%20%d0%b8%20%d0%b4%d0%be%d0%bf%d0%be%d0%bb%d0%bd%d0%b5%d0%bd%d0%b8%d1%98%d0%b0%20%d0%bd%d0%b0%20%d0%bd%d0%b5%d0%ba%d0%be%d0%b8%20%d0%be%d0%b4%20%d0%bd%d0%b5%d0%ba%d0%be%d0%b8%20%d0%ba%d0%b0%d1%80%d1%82%d0%b8%20%d0%be%d0%b4%20%d1%81%d1%80%d0%b5%d0%b4%d0%bd%d0%be%d0%b2%d0%b5%d0%ba%d0%be%d0%b2%d0%bd%d0%b0%d1%82%d0%b0%20%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b8%d1%98%d0%b0%20%d0%bd%d0%b0%20%d0%9c%d0%b0%d0%ba%d0%b5%d0%b4%d0%be%d0%bd%d0%b8%d1%98%d0%b0.pdf Исправки и дополненија на некои карти од средновековната историја на Македонија] * 1963: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/11733/1/GZ15.06.%20%d0%a2%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%81%d0%ba%d0%b8%2c%20%d0%a2.%20-%20%d0%95%d0%b4%d0%b5%d0%bd%20%d0%b8%d0%b7%d0%b3%d1%83%d0%b1%d0%b5%d0%bd%20%d0%b4%d0%be%d0%ba%d1%83%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d1%82%20%d0%b7%d0%b0%20%d0%b0%d0%b2%d1%81%d1%82%d1%80%d0%b8%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%b0%20%d0%b2%d0%be%d1%98%d0%bd%d0%b0%20%d0%b2%d0%be%20%d0%9c%d0%b0%d0%ba%d0%b5%d0%b4%d0%be%d0%bd%d0%b8%d1%98%d0%b0%20%d0%b2%d0%be%201689%20%d0%b3%d0%be%d0%b4%d0%b8%d0%bd%d0%b0.pdf Еден изгубен документ за австриската војна во Македонија во 1689 година] * 1964: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/11767/1/GZ16.05.%20%d0%a2%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%81%d0%ba%d0%b8%2c%20%d0%a2.%20-%20%d0%91%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d1%88%d0%ba%d0%b8%20%d0%bf%d0%be%20%d0%bf%d0%be%d0%b2%d0%be%d0%b4%20%d0%b2%d0%be%d0%b5%d0%bd%d0%b8%d0%be%d1%82%20%d0%bf%d0%be%d1%85%d0%be%d0%b4%20%d0%bd%d0%b0%20%d0%90%d0%bd%d0%b4%d1%80%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%ba%20III%20%d0%b2%d0%be%20%d0%9c%d0%b0%d0%ba%d0%b5%d0%b4%d0%be%d0%bd%d0%b8%d1%98%d0%b0%20%d0%b2%d0%be%201330%20%d0%b3%d0%be%d0%b4..pdf Белешки по повод воениот поход на Андроник III во Македонија во 1330 год.] * 1965: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/22523/1/IST-1965.2.07.Tomoski.APELATIVI.pdf Апелативи на нашите средновековни градови] * 1969: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21672/1/IST-1969.2.19-Tomoski-T.-Eden-opisa-na-Makedonija-od-1905-godina.pdf Еден опис на Македонија од 1905 година (Detailbeschreibung von Makedonien, Wien 1905.)] * 1969: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21662/1/IST-1969.1.06-Tomoski-T.-Naselenieto-vo-Bitolskiot-sandzak-vo-1897-godina-spored-statistickiot-pregled-na-avstriskiot-vicekonzulat-A.-Kral.pdf Населението на Битолскиот санџак во 1897 година според статистичкиот преглед на австроунгарскиог вицеконсул А. Крал] * 1970: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21692/1/IST-1970.2.15-Tomoski-T.-Beleski-za-polozbata-na-nekoi-mesnosti-vo-Makedonija-vo-pocetokot-na-Xl-vek.pdf Белешки за положбата на некои месности во Македонија во почетокот на XI век] * 1970: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21676/1/IST-1970.1.14-Tomoski-T.-Eden-redok-naod-na-gjulinja-od-kamen.pdf Еден редок наод на ѓулиња од камен] * 1970: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21691/1/IST-1970.2.14-Tomoski-T.-Poloskite-hisari-vo-XV-vek.pdf Полошките хисари во XV век] * 1971: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21700/1/IST-1971.1.11-Tomoski-T.-Potekloto-i-znacenjeto-na-nekoi-toponomi-vo-Makedonija.pdf Потеклото и значењето на некои топоними во Македонија] * 1971: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/12010/1/GZ23.14.%20%d0%a2%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%81%d0%ba%d0%b8%2c%20%d0%a2.%20-%20%d0%9f%d1%80%d0%b8%d0%bb%d0%be%d0%b3%20%d0%ba%d0%be%d0%bd%20%d1%83%d0%b1%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0%20%d0%bd%d0%b0%20%d0%9c%d0%be%d0%b4%d1%80%d0%b8%d1%87%d0%ba%d0%b8%d0%be%d1%82%20%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b8%d1%80.pdf Прилог кон убикацијата на Модричкиот манастир] * 1971: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21699/1/IST-1971.1.10-Tomoski-T.-Srednovekovniot-grad-Malesevo.pdf Средновековниот град Малешево] * 1972: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21720/1/IST-1972.1.09-Tomoski-T.-Sveti-Grad-e-vtoro-ime-za-srednovekovniot-grad-Debar.pdf Свети Град е второ име за средновековниот град Дебар] * 1972: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21724/1/IST-1972.2.10-Tomoski-T.-Cekor-napred-vo-otkrivanjeto-na-Asamati.pdf „Чекор напред“ во „откривањето“ на Асамати] * 1973: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21727/1/IST-1973.1.04-Tomoski-T.-Srednovekovnite-gradovi-vo-Makedonija.pdf Средновековните градови во Македонија] * 1975: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/12162/1/GZ27.11.%20%d0%a2%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%81%d0%ba%d0%b8%2c%20%d0%a2.%20-%20%d0%92%d0%be%20%d0%bf%d0%be%d1%82%d1%80%d0%b0%d0%b3%d0%b0%20%d0%bf%d0%be%20%d1%81%d1%80%d0%b5%d0%b4%d0%bd%d0%be%d0%b2%d0%b5%d0%ba%d0%be%d0%b2%d0%bd%d0%b8%d0%be%d1%82%20%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%b4%20%d0%94%d0%b5%d0%b2%d0%be%d0%bb.pdf Во потрага по средновековниот град Девол] * 1976: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21755/1/IST-1976.1-2.03.-Tomoski-T.-Srednovekoven-Polog.pdf Средновековен Полог] * 1976: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/12173/1/GZ28.12.%20%d0%a2%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%81%d0%ba%d0%b8%2c%20%d0%a2.%20-%20%d0%a1%d1%80%d0%b5%d0%b4%d0%bd%d0%be%d0%b2%d0%b5%d0%ba%d0%be%d0%b2%d0%bd%d0%b8%20%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%b4%d0%be%d0%b2%d0%b8%20%d0%b2%d0%be%20%d0%9f%d0%be%d0%bb%d0%be%d0%b3.pdf Средновековни градови во Полог] * 1977: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/12183/1/GZ29.11.%20%d0%a2%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%81%d0%ba%d0%b8%2c%20%d0%a2.%20-%20%d0%9c%d0%be%d0%bb%d0%b8%d1%81%d0%ba%20-%20%d0%9c%d0%be%d0%bb%d1%81%d0%ba%d0%be%20-%20Mo%d0%bb%d0%b5%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b2%d0%b0%20-%20%28%d0%9b%d0%b5%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b2%d0%b0%29%20-%20%d0%9b%d0%b5%d1%85%d0%be%d0%b2%d0%be.pdf Молиск - Молско - Moлескова - (Лескова) - Лехово] * 1978: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/12201/1/GZ30.15.%20%d0%a2%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%81%d0%ba%d0%b8%2c%20%d0%a2.%20-%20%d0%9e%d0%b2%d1%87%d0%b5%20%d0%9f%d0%be%d0%bb%d0%b5%20%d0%b2%d0%be%20%d1%81%d1%80%d0%b5%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%be%d1%82%20%d0%b2%d0%b5%d0%ba.pdf Овче Поле во средниот век] * 1978: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/12202/1/GZ30.16.%20%d0%a2%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%81%d0%ba%d0%b8%2c%20%d0%a2.%20-%20%d0%a1%d1%80%d0%b5%d0%b4%d0%bd%d0%be%d0%b2%d0%b5%d0%ba%d0%be%d0%b2%d0%bd%d0%b8%20%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%b4%d0%be%d0%b2%d0%b8%20%d0%b2%d0%be%20%d0%9c%d0%b0%d0%ba%d0%b5%d0%b4%d0%be%d0%bd%d0%b8%d1%98%d0%b0%20%d0%bc%d0%b5%d1%93%d1%83%20%d1%80%d0%b5%d0%ba%d0%b8%d1%82%d0%b5%20%d0%92%d0%b0%d1%80%d0%b4%d0%b0%d1%80%2c%20%d0%91%d1%80%d0%b5%d0%b3%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8%d1%86%d0%b0%20%d0%b8%20%d0%9b%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d0%b2%d0%b8%d1%86%d0%b0.pdf Средновековни градови во Македонија меѓу реките Вардар, Брегалница и Лакавица] * 1979: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21767/1/IST-1979.2.03.-Tomoski-T.-Prespa-vo-Sredniot-vek.pdf Преспа во средниот век] * 1980: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21786/1/IST-1980.2.03.-Tomoski-T.-Butella-civitas-Pelagoniae.pdf Butella civitas Pelagoniae] * 1980: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21773/1/IST-1980.1.09.-Tomoski-T.-Prilog-kon-topografijata-na-Klimentovata-eparhija.pdf Прилог кон топографијата на Климентовата епархија] * 1981: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21795/1/IST-1981.2.08.-Tomoski-T.-Beleshki-za-nekolku-malku-poznati-mesta-vo-srednovekovna-Makedonija.pdf Белешки за неколку малку познати места во средновековна Македонија] * 1982: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21807/1/IST-1982.1-2.09-Tomoski-T.-...-vo-istorijata-na-makedonskiot-narod.pdf Μόκρος во историјата на македонскиот народ] * 1984: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/21821/1/IST-1984.2.27-Tomoski-T.-Stan-ne-e-Stag.pdf Стан не е Стаг] * 1992: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/13075/1/GZ45.11.%20%d0%a2%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%81%d0%ba%d0%b8%2c%20%d0%a2.%20-%20%d0%9a%d0%b0%d0%ba%d0%be%20%d1%82%d0%be%d0%bf%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%bc%d0%be%d1%82%20%d0%9c%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b8%d1%80%20%d1%81%d0%b5%20%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d0%be%d0%b6%d0%b8%d0%bb%20%d0%b7%d0%b0%20%d0%b2%d1%82%d0%be%d1%80%20%d0%bd%d0%b0%d0%b7%d0%b8%d0%b2%20%d0%bd%d0%b0%20%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%b4%d0%be%d1%82%20%d0%91%d0%b8%d1%82%d0%be%d0%bb%d0%b0.pdf Како топонимот Манастир се наложил за втор назив на градот Битола] * 1996: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/13643/1/GZ49.21.%20%d0%a2%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%81%d0%ba%d0%b8%2c%20%d0%a2.%20-%20%d0%97%d0%b0%d0%bf%d0%b8%d1%81%d0%b8%20%d0%b7%d0%b0%20%d0%94%d1%80%d1%83%d0%b3%d1%83%d0%b2%d0%b8%d1%82%d0%b8%d1%82%d0%b5%20%d0%b2%d0%be%20%d0%9c%d0%b0%d0%ba%d0%b5%d0%b4%d0%be%d0%bd%d0%b8%d1%98%d0%b0.pdf Записи за Другувитите во Македонија] * 2002: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/22114/1/IST-2002.1-2.01-Tomoski-T.-Toponimot-Kotokij.pdf Котокиј: прилог кон прашањето за неговата идентификација и убикација] * 2004: [https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/22172/1/IST-2004.1-2.05-Tomoski-T.-Toponimite-Drembica-i-Velika-vo-episkopiskata-titula-na-Sv.-Kliment-prilog-kon-prasanjeto-za-nivnata-identifikacija-i-ubikacija.pdf Топонимите Дрембица и Велика во епископската титула на Св. Климент (прилог кон прашањето за нивната идентификација и убикација)] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/search/advanced?ax=%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8&ti&kw&db=cobib&mat=allmaterials&auf=%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8%2C+%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE&max=100 Библиографија на Томо Томоски] — COBISS {{mk}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Томоски, Томо}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски археолози]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски археолози]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет]] [[Категорија:Добитници на наградата „Св. Климент Охридски“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] hhadr9k4i29ql1xms4prn717iee4xc6 0 1316163 5583034 5428043 2026-06-26T19:22:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583034 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} '''''Васа Железнова''''' ({{langx|ru|Васса Железнова}}) ― [[драма]] на [[Руска Империја|руско]]-[[СССР|советскиот]] [[писател]] [[Максим Горки]]. Драмата ја напишал и објавил во 1910 година. Била изведена дури во 1936 година, откако Горки напишал нова верзија во 1935 година. [[Претстава]]та била основа на неколку филмови во [[Советскиот Сојуз]], на пр. истоимениот филм од 1953 година и во [[Франција]] и [[Западна Германија|СР Германија]]. == Поврзано == * ''[[Мајка (роман на Горки)|Мајка]]'' (1906) == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Wassa Schelesnowa}} * [http://gorkiy-lit.ru/gorkiy/pesy/vassa-zheleznova/vassa-zheleznova.htm Прва верзија], {{In lang|ru}} * [http://www.theatre-library.ru/files/g/gorkiy/gorkiy_2.html Втора верзија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180830014334/http://www.theatre-library.ru/files/g/gorkiy/gorkiy_2.html |date=2018-08-30 }}, {{In lang|ru}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Драми од Максим Горки]] [[Категорија:Драми од 1936 година]] [[Категорија:Драми од 1910 година]] fcqa5sz2zggaz322b6ac23gvnv2hjhp 0 1317756 5583117 5446654 2026-06-26T23:27:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583117 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = Вила Медичи<br/>Villa Medici | image = Villa Medici Roma 01.jpg | caption = Вилата Медичи во Рим | building_type = [[Музеј]] | location = {{flagicon|Italy}} [[Рим]], Италија | owner = [[Влада на Француската Република|Влада на Франција]] | current_tenants = [[Француска академија во Рим]] | completion_date = 1544 | architect = [[Анибале Липи]] | coordinates = {{coord|41|54|28.8|N|12|28|58.8|E|type:landmark_region:IT_scale:1000|display=it}} |image_size=270 |mapframe-frame-width=270 |mapframe=yes |mapframe-caption=Кликни на картата за слика на цел екран |mapframe-zoom=12 |mapframe-marker=monument |mapframe-wikidata=yes }} '''Вила Медичи''' — [[Ренесансна архитектура|маниристичка]]<ref>{{Британика|372368|Villa Medici}}</ref> [[вила (градба)|вила]] и архитектонски комплекс со градина соседна со поголемите градини Боргезе, на ридот Пинција веднаш до Тринита деи Монти во [[Рим]], [[Италија]]. Вилата Медичи, основана од Фердинандо I де Медичи, Големиот војвода од Тоскана и сега сопственост на [[Франција|француската држава]], е сместена Француската академија во Рим од 1803 година. Во ''Римските фонтани'' на Оторино Респиги има музичка евокација на нејзините градинарски фонтани. == Историја == Во античко време, местото на вилата Медичи било дел од градините на Лукулус, кои преминале во рацете на царското семејство на [[Валерија Месалина]], која била убиена во вилата. Во 1564 година, кога внуците на кардиналот Џовани Ричи од Монтепулсијано го стекнале имотот, тој долго време бил напуштен со [[лозарство]]. Единственото обработливо земјиште биле лозјата на ''кардинале'' Марчело Крешенци, кој имал лозје овде и почнал да ја подобрува вилата под раководство на Фирентинецот Нани Липи, кој сепак умрел, пред работата да продолжи понатаму. Новите сопственици му наложиле на Анибале Липи, синот на покојниот архитект, да продолжи со работа. Интервенциите на [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]] се традиција. Во 1576 година, имотот го купил кардиналот Фердинандо де Медичи, кој ја довршил структурата според дизајните на Бартоломео Аманати. Вилата Медичи веднаш станала првата меѓу имотите на [[Медичи]] во [[Рим]], со намера да даде конкретен израз на надмоќта на [[Медичи]] меѓу италијанските принцови и да го потврди нивното постојано присуство во [[Рим]]. Под инсистирање на кардиналот, Аманати во дизајнот вградиле римски барелјефи и статуи кои се појавуваат насекаде во речиси секое парче земја, со резултат што фасадите на вилата Медичи, како што е сега, станале виртуелен отворен музеј. Низа големи градини потсетуваат на ботаничките градини создадени во [[Пиза]] и [[Фиренца]] од таткото на кардиналот Козимо I де Медичи, засолнети во насади со [[бор]]<nowiki/>ови, [[чемпрес]]<nowiki/>и и [[даб]]<nowiki/>ови. Фердинандо де Медичи имал ''студио'', одморалиште за проучување и размислување, изградено североисточно од градината над ѕидот на Аурелиј. Сега овие соби гледаат кон градините на Боргезе, но потоа би имале поглед на римската села. Овие две простории биле откриени дури во 1985 година од страна на реставраторот Џералдин Алберс: скриеното варосување ја заштитило и зачувало извонредната фреска декорација извршена од Јакопо Зуки во 1576 и 1577 година. [[Податотека:Villa Medici - fronte.jpg|мини| Вила Медичи гледана од ''плоштадот Тринита деи Монти'' над [[Шпански скали|Шпанските скали]].]] Меѓу впечатливите збирки на римски скулптури во вилата имало околу сто седумдесет парчиња купени од две римски збирки кои се здружиле преку бракот, колекциите Капраница и дела Вале.<ref>Haskell and Penny 1981:24 and note.</ref> Гравура со детали за распоредот на статуите пред 1562 година била документирана од Галаси Алгиси.<ref>[https://books.google.com/books?id=qP5PAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Alghisi&hl=en&sa=X&ei=quiyUPqrHeffyQGW_IE4&ved=0CDkQ6AEwAw ''Galassi Alghisii Carpens., apud Alphonsum II. Ferrariae Ducem architecti, opus''], By Galasso Alghisi, Dominicus Thebaldius (1563), page 27-28 in Googlebooks PDF version</ref> Три дела кои пристигнале во вилата Медичи под водство на кардиналот Фернандо, рангирани меѓу најпознатите во градот: ''Групата Ниобе'' и ''Борачите'', откриени во 1583 година и веднаш купени од кардиналот Фердинандо и ''Арротино''. Кога кардиналот станал голем војвода од Тоскана во 1587 година, а неговиот постар брат починал, тој се задоволувал со гипсени копии од неговата групација Ниобе, со целосно познавање на престижот што го стекнале Медичи со чувањето на таква прекрасна колекција во европскиот град. Чие значење далеку го надминало она на сопствениот капитал.<ref>Haskell and Penny 1981:55.</ref> Лавовите Медичи биле завршени во 1598 година, а вазната Медичи влегла во колекцијата во вилата, а потоа и Венера Медичи до 1630-тите; скулптурите на Медичи не биле отстранети во Фиренца до осумнаесеттиот век. Тогаш антиквитетите од вилата Медичи го формирале јадрото на колекцијата антиквитети во [[Уфици]], а Фиренца почнала да фигурира на европската голема турнеја. [[Податотека:Fountain_in_front_of_Villa_Medici_on_Pincio_Rome.jpg|мини|Фонтаната во 2002 г.]] Фонтаната во предниот дел на вилата Медичи била формирана од црвена гранитна вазна од Стариот Рим. Дизајниран бил од Анибале Липи во 1589 година. Погледот од вилата што гледал над фонтаната кон Свети Петар во далечината бил многу насликан, но дрвјата во преден план сега го заматиле погледот.<ref>Alta Macadam, ''Rome'' (6th edition 1998)) p.172.</ref> Како вилата Боргезе што се граничела со нив, градините на вилата биле многу попристапни од формалните палати како што бил ''Палацо Фарнезе'' во срцето на градот. За еден и пол век, вилата Медичи била една од најелегантните и најсветски места во Рим, седиштето на амбасадата на големите војводи во Светата столица. Кога машката линија на Медичи изумрела во 1737 година, вилата преминала во куќата на Лорен и накратко во времето на Наполеон, во [[Кралство Етрурија|Кралството Етрурија]]. На овој начин [[Наполеон Бонапарт|, Наполеон Бонапарт]] ја презел вилата Медичи, која ја префрлил на Француската академија во Рим. Последователно, во него биле сместени победниците на престижната ''награда на Рим'', под раководство на истакнати режисери, вклучувајќи ги [[Жан Огист Доминик Енгр|Енгр]] и Балтус, сè додека наградата не била повлечена во 1968 година. Во 1656 година, [[Кристина (шведска кралица)|Кристина, шведската кралица]] се вели дека испукала еден од топовите на врвот на Кастел Сант Анџело без претходно да го нишани. Непослушната топка удрила во вилата, уништувајќи еден од фирентинските лилјани што ја украсувала фасадата. == Француска академија во Рим == [[Податотека:Portrait_of_Merry-Joseph_Blondel.jpg|мини| Портрет на [[Жан Огист Доминик Енгр|Енгр]] на колегата Мери-Жозеф Блондел пред вилата во 1809 година.]] Во 1803 година, [[Наполеон Бонапарт]]а ја преселил Француската академија во Рим во Вилата Медичи со намера да ја зачувал институцијата некогаш загрозена од [[Француска револуција|Француската револуција]]. Отпрвин, вилата и нејзините градини биле во тажна состојба и морале да се реновираат за да се сместат победниците на ''наградата за Рим''. На овој начин, тој се надевал дека ќе ја задржи можноста за младите француски уметници да ги видат и копираат ремек-делата на [[антика]]та и [[ренесанса]]та.  Младиот архитект Огист-Анри-Виктор Гранжан де Монтињи го презеде реновирањето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dec.ufcg.edu.br/biografias/AuguHVGM.html|title=Auguste-Henri-Victor Grandjean de Montigny|last=Fernandes|first=Carlos|year=2002|work=Só Biografias|accessdate=2014-02-14|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004745/http://www.dec.ufcg.edu.br/biografias/AuguHVGM.html|url-status=dead}}</ref> Натпреварот бил прекинат за време на Првата светска војна, а [[Бенито Мусолини]] ја конфискувал вилата во 1941 година, принудувајќи ја Француската академија во Рим да се повлече до 1945 година. Конкурсот и наградата за Рим биле укинати во 1968 година од [[Андре Малро]], францускиот министер за култура. ''Академијата за убави уметности'' во Париз и ''Францускиот институт'' потоа го загубиле своето старателство над вилата Медичи на Министерството за култура и француската држава. Оттогаш, границите повеќе не припаѓале само на традиционалните дисциплини (сликарство, скулптура, архитектура, гравир на метал, гравура на скапоцени камења, музичка композиција итн.) туку и на нови или претходно запоставени уметнички области (историја на уметноста, археологија, литература, сценски изработки, фотографија, филмови, видео, реставрација на уметност, пишување, па дури и готвење. ) Уметниците повеќе не се регрутирале со конкурс, туку со апликација, а нивниот престој генерално варирал од шест до осумнаесет месеци. Помеѓу 1961 и 1967 година, уметникот Балтус, тогаш на чело на Академијата, спровел огромна кампања за реставрација на палатата и нејзините градини, обезбедувајќи им модерна опрема. Балтус учествувал „на рака“ во сите фази на изградбата. Онаму каде што историскиот ''декор'' исчезнал, Балтус предложил лични алтернативи. Тој измислил ''декор'' кој бил почит на минатото и, во исто време, радикално современ: Мистериозниот меланхоличен декор што тој го создал за Вилата Медичи, пак, станал историски и бил подложен на важна кампања за реставрација во 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.villamedici.it/en/villa-medici/history/from-1803-to-today/|title=Villa medici|work=www.villamedici.it|accessdate=2023-03-16|archive-date=2017-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723062147/http://www.villamedici.it/en/villa-medici/history/from-1803-to-today/|url-status=dead}}</ref> Работата продолжила под раководство на претходниот директор, Ричард Педуци, а вилата Медичи продолжила да организира изложби и изложби создадени од нејзините уметници во резиденцијата. Академијата ја продолжила својата програма за поканување млади уметници, кои добивале стипендија да поминеле дванаесет месеци во Рим, изложувајќи ги своите дела. Овие уметници кои живееле биле познати како ''пензионери.'' Францускиот збор „ ''пензија'' “ се однесувало на просторијата и пансионот што ја добивале овие, генерално млади и перспективни уметници. Вилата Медичи бил домаќин на голем број гостински соби и кога тие не ги користеле пензионери или други официјални гости, тие биле отворени за пошироката јавност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.minorsights.com/2016/07/italy-villa-medici.html|title=Italy: The Villa Medici B&B- the poshest Bed & Breakfast in Rome|work=www.minorsights.com}}</ref> == Архитектонско влијание == [[Податотека:Medici_Lion_at_the_villa_medicis.JPG|мини|Мермерна копија од Аугустин Пажу на еден од Лавовите Медичи во вилата ''Loggia dei leoni''.]] Неколку структури го засновале својот стил на вилата. Архитектот Едвард Липинкот Тилтон го дизајнирал хотелот Колорадо во Гленвуд Спрингс, Колорадо, во 1893 година. Филантропот Џејмс Х. Архитектонското биро во Њујорк, Шулце и Вивер, го моделирале хотелот Брејкерс во Палм Бич, Флорида по вилата за втората реконструкција на хотелот, која се одржала помеѓу 1925 и 1926 година. Мермерните лавови Медичи покрај скалите до дворот служеле како инспирација за [[Бронза|бронзените]] лавови на Бернар Фуке на Лежонбакен (лавовска падина) на северната страна на [[Стокхолмска палата|Кралската палата]] во [[Стокхолм]] во 1700–1704 година. == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена книга|title=Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500-1900|last=Haskell|first=Francis|publisher=Yale University Press|year=1981|isbn=0-300-02913-6|location=New Haven}} * Morel, Ph., ''Le Parnasse astrologique. Les décors peints pour le cardinal Ferdinand de Médicis. Étude iconologique'' (Paris, De Boccard, 1991) (La villa Médicis, 3). * Hochmann, Michel, ''Villa Medici, il sogno di un Cardinale – Collezioni e artisti di Ferdinando de’ Medici'' (Roma, De Luca, 1999). * {{Наведена книга|title=[[Christina of Sweden|Christina, Queen of Sweden]]: The Restless Life of a European Eccentric|last=Buckley|first=Veronica|publisher=Fourth Estate|year=2004|isbn=0-06-073617-8|location=New York}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.villamedici.it/}} * {{Ризница|Villa Medici}} {{Римски знаменитости}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ренесансна архитектура во Рим]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците]] ttl8tkffam1uy7sxh1nntee0o7cu6ky 0 1318371 5582997 5240606 2026-06-26T17:53:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582997 wikitext text/x-wiki '''Бјалети''' е италијански бренд основан од Алфонсо Бјалети за [[кафе]]мати, садови за готвење и мали кујнски апарати. Брендот е во сопственост на Бјалети индустрија. == Историја == Алфонсо Бјалети најпрво ги стекнал своите вештини [[Металообработка|за обработка на метал]] работејќи една деценија во француската [[алуминиум]]ска индустрија.<ref name="Romance">Schnapp, Jeffrey T. [http://www.mediafire.com/?s1vx1vwy2xy "The Romance of Caffeine and Aluminum"] ''[[Критичко истражување|Critical Inquiry]]'', Vol. 28, No. 1, 2001. Retrieved on 2005-10-27. {{DOI|10.1086/449039}}</ref> До 1919 година, тој формирал своја метална и машинска работилница во Крусинало (во неговиот роден [[Пиемонт]]) за производство на алуминиумски производи: ова била основата на компанијата Биалети.<ref name="Romance" /><ref name="History">[https://web.archive.org/web/20120731042642/http://www.bialetti.it/uk/storia.asp "History: 1919 - The Origins of Bialetti"]. ''[[Bialetti Industrie S.p.A.]]''. Retrieved on 2005-10-27</ref> Тој ја трансформирал својата работилница - Алфонсо Бјалети & Ц. Фондерија во Кончиглија - во студио за дизајн и продукција.<ref name="History" /> Во 1933 година, Бјалети го основал брендот и се фокусирал на производство на мока садови. Компанијата подоцна била управувана од неговиот син Ренато Бјалети.<ref name="nyti_Rena">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2016/02/21/business/renato-bialetti-italian-marketer-dies-at-93.html|title=Renato Bialetti, the Mr. Coffee of Italy, Dies at 93|last=Grimes|first=William|date=20 February 2016|work=[[The New York Times]]|accessdate=16 February 2019}}</ref> По период на криза во 1970-тите и 1980-тите, Бјалети се споил со Рондине Италија во 1993 година<ref>{{Наведени вести|title=Rondine si beve il caffè dell'&thinsp;'omino'<!--Don't use {{-'}} or the like in CS1--> Bialetti|date=31 July 1993|work=Corriere della Sera|language=it}}</ref> и основал нова компанија наречена Бјалети Индустрија Сп. А., со седиште во [[Бреша]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.italy24.ilsole24ore.com/art/business-and-economy/2016-01-11/bialetti-attacks-foreign-markets-with-homecoffee-stores-115326.php?uuid=ACKZbf7B|title=Bialetti takes the road of foreign markets with Home&Coffee flagship stores|last=Mancini|first=Giovanna|date=18 January 2016|access-date=28 September 2017|publisher=italy24.ilsole24ore.com|archive-date=2020-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813123333/http://www.italy24.ilsole24ore.com/art/business-and-economy/2016-01-11/bialetti-attacks-foreign-markets-with-homecoffee-stores-115326.php?uuid=ACKZbf7B|url-status=dead}}</ref> Франческо Ранцони е и претседател и извршен директор на компанијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bialettigroup.it/export/sites/industrie/it/investor_relations/corporate_governance/materiali_cariche_sociali/Francesco-Ranzoni-Presidente.pdf|title=Francesco-Ranzoni-Presidente.pdf|accessdate=22 October 2016|archive-date=2016-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107080202/http://www.bialettigroup.it/export/sites/industrie/it/investor_relations/corporate_governance/materiali_cariche_sociali/Francesco-Ranzoni-Presidente.pdf|url-status=dead}}</ref> На крајот на 2015 година, билансот на успех на компанијата регистрирал вкупен приход од 172,4 милиони евра, 6,9% повеќе од 2014 година (161,2 милиони евра).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bialettigroup.it/export/sites/industrie/it/investor_relations/MATERIALE_bilanci_e_relazioni/bilanci_annuali/Relazione-Finanziaria-Annuale-Bialetti-Industrie-29-04-2016.pdf|title=Relazione Finanziaria Annuale 2015|accessdate=22 October 2016|archive-date=2016-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107080925/http://www.bialettigroup.it/export/sites/industrie/it/investor_relations/MATERIALE_bilanci_e_relazioni/bilanci_annuali/Relazione-Finanziaria-Annuale-Bialetti-Industrie-29-04-2016.pdf|url-status=dead}}</ref> Во 2010 година, една студија пресметала дека 90% од италијанските семејства поседуваат мока тенџере направено од Бјалети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://torino.repubblica.it/cronaca/2010/04/07/news/l_omino_con_i_baffi_della_bialetti_va_all_estero_l_azienda_chiude_lo_stabilimento_di_crusinallo-3186162/|title=L'omino con i baffi della Bialetti va all'estero l'azienda chiude lo stabilimento di Omegna|date=2010-04-07|work=la Repubblica|language=it|accessdate=2021-03-26}}</ref> == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.bialetti.com/it_en/}} * [https://www.bialetti.co.nz/ Bialetti NZ] [[Категорија:Италијански марки]] fnx5uf6krg82nw9zls4tfu37ggi9km3 0 1318565 5583015 5428582 2026-06-26T18:52:56Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5583015 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Бела Порч | image = | caption = Бела Порч во 2021 | other_names = Денари Тејлор | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1997|02|08}} | birth_place = Сан Мануел, Пангасинан, Филипини | years_active = 2020–денес | occupation = {{hlist|видео блогерка|пејачка}} | spouse = {{marriage|Тајлер Порч|2019|2022|reason={{abbr|разд.|separated}}}}<!--Do not put "divorced" until this has been confirmed as finalized, by a third-party reliable source.-->| awards = | module = {{Infobox musical artist|embed = yes | instrument = Vocals | genre = {{Hlist|[[Pop music|Pop]]|dark pop<ref>{{cite web |url=https://www.bandwagon.asia/articles/bella-poarch-sub-urban-inferno-new-single-music-video-watch-listen/ |title=Bella Poarch faces her dark part with sizzling Sun Urban collab "Inferno" – Watch |work=Bandwagon Asia |date=August 13, 2021 |access-date=November 28, 2021 |author=Bodegon, Kara |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812163417/https://www.bandwagon.asia/articles/bella-poarch-sub-urban-inferno-new-single-music-video-watch-listen/ |archive-date=August 12, 2021 |url-status=live}}</ref>}} | label = [[Warner Records|Warner]] }} | module2 = {{Infobox military person|embed=yes |allegiance = {{Flag|United States}} |branch = {{Flag|United States Navy}} |rank = E-4 |serviceyears = 2017–2020 |awards = National Defense Service Medal, Enlisted Aviation Warfare Specialist insignia }} | module3 = {{Infobox TikTok personality |embed=yes | page_display_name = Bella Poarch | followers = 92.8 million | likes = 2.2 billion | stats_update = November 11, 2022 }} | module4 = {{Infobox YouTube personality|embed=yes | channel_display_name = Bella Poarch | channel_direct_url = channel/UCCY_8y1FjtOegxKB4s2bWqw | years_active = 2020–present | subscribers = 6.34 million <!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | views = 631.2 million <!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | silver_button = yes | silver_year = 2021 | gold_button = yes | gold_year = 2021 | stats_update = November 11, 2022 }} }} '''Денари Тејлор''' ({{langx|en|Denarie Taylor}};<ref name="cnn_phil">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/11/9/Bella-Poarch-divorce-marriage.html|title=TikTok star Bella Poarch confirms filing for divorce|date=November 9, 2022|work=CNN Philippines|accessdate=November 12, 2022|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327195014/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/11/9/Bella-Poarch-divorce-marriage.html|url-status=dead}}</ref> родена на 8 февруари 1997), професионално позната како '''Бела Порч''' (англ. ''Bella Poarch'')<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=ScmOWLmDx0M|title=Bella Poarch Never Learned How To Swim... But Was In The Navy??! &#124; 17 Questions &#124; Seventeen|date=September 6, 2022|work=YouTube|accessdate=27 October 2022}}</ref> — американска пејачка и видеоблогерка со филипинско потекло. На 17 август 2020, го објавила видеото со најмногу допаѓања на [[TikTok]]. Таа е најследена личност на TikTok на Филипините.<ref name="vox">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vox.com/the-goods/2020/12/8/22160034/tiktok-top-100-bella-poarch|title=Why Bella Poarch's 'M to the B' video was the top TikTok of 2020 Bella is the most followed Filipino Tiktok star|last=Jennings|first=Rebecca|date=December 8, 2020|work=[[Vox (website)|Vox]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217213030/https://www.vox.com/the-goods/2020/12/8/22160034/tiktok-top-100-bella-poarch|archive-date=February 17, 2021|accessdate=May 15, 2021}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.buzzfeednews.com/article/laurenstrapagiel/heres-why-those-bella-poarch-tiktoks-are-so-damn-addictive|title=Here's Why People Can't Stop Watching Those Bella Poarch Tiktoks|last=Strapagiel|first=Lauren|date=|work=BuzzFeed|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215022617/https://www.buzzfeednews.com/article/laurenstrapagiel/heres-why-those-bella-poarch-tiktoks-are-so-damn-addictive|archive-date=February 15, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2020/12/2/21827432/bella-poarch-tiktok-top-viral-video-2020-420doggface208-jason-derulo-savage-love|title=TikTok says Bella Poarch's 'M to the B' was its biggest viral video of the year|last=Kastrenakes|first=Jacob|date=December 2, 2020|work=The Verge|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217115621/https://www.theverge.com/2020/12/2/21827432/bella-poarch-tiktok-top-viral-video-2020-420doggface208-jason-derulo-savage-love|archive-date=February 17, 2021|accessdate=February 9, 2021}}</ref> Во мај 2021, го објавила својот прв сингл „Build a Bitch“.<ref name="Lipshutz-2021">{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 15, 2021}}</ref> До 8 февруари 2023 имала преку 92.8 милиони следбеници на TikTok,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tiktok.com/@bellapoarch|title=Bella Poarch (@bellapoarch) Official TikTok|work=TikTok|accessdate=June 2, 2021}}</ref> и со тоа се наоѓа на трето место на лица со најмногу следбеници на платформата.<ref name="vogue">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vogue.com/article/bella-poarch-music-mental-health-interview|title=TikTok Star-Turned-Musician Bella Poarch on the Impossibility of Beauty Standards and the Value of Therapy|last=Collin|first=Hattie|date=May 14, 2021|work=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514174254/https://www.vogue.com/article/bella-poarch-music-mental-health-interview|archive-date=May 14, 2021|accessdate=May 15, 2021}}</ref> Во 2021, потпишала договор за снимање музика со [[Warner Records]].<ref name="Lipshutz-2021"/> == Детство == Бела Порч е родена на 8 февруари 1997 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.capitalxtra.com/features/facts/bella-poarch/birthday/|title=When is Bella Poarch's birthday?|work=Capital XTRA|language=en|accessdate=February 10, 2022}}</ref> на Филипините.<ref name="vogue"/> Ја одгледала баба ѝ во сиромашните квартови, а на тригодишна возраст била посвоена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=2jFIQr_cVz4&t=710s|title=Bella Poarch – H3 Podcast # 247|last=Poarch|first=Bella|work=[[H3 Podcast]]|language=en|accessdate=September 21, 2021|quote=When I was three, before I was adopted, I was living with my grandma and it was in the slums. We were very poor.}}</ref> Ја посвоил Американец кој служел во [[Вооружени сили на САД|американската војска]], а неговата жена била Филипинка; тие двајцата се запознале во [[Саудиска Арабија]]. Во едно интервју Бела Порч кажува дека таа и нејзиниот посвоен брат биле многу малтретирани во текот на целото нејзино детство, сè додека не се запишала во војска.<ref name=":0">{{Наведување|title=Bella Poarch – H3 Podcast # 247|url=https://www.youtube.com/watch?v=2jFIQr_cVz4|language=en|access-date=June 18, 2021}}</ref> Нејзиното семејство (освен двете нејзини постари сестри кои сè уште живеат на Филипините) се преселило во Сан Франциско, а кога таа имала 13 години семејството се преселило во Тексас <ref name="vogue" /> поради потребата за бајпас операција на нејзиниот татко. == Музичка кариера == Во јануари 2020 година, Порч креирала сметка на [[TikTok]]. Таа започнала активно да објавува содржини на TikTok и се стекнала со популарност откако нејзините видеа за синхронизирање на усни станале вирални, особено видеото каде што ги синхронизира усните со „Sophie Aspin Send“ од Millie B. Тоа видео станало најлајкуваното видео на TikTok на сите времиња. По успехот на TikTok, отворила канал [[YouTube|на YouTube]] и страница [[Твитер|на Твитер]]. Порч се поврзува и со нејзината плишана играчка во форма на алпака.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vm.tiktok.com/ZS4RvGUC/|title=First time you can see Paca|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vm.tiktok.com/ZS4R7scn/|title=TikTok where Paca is directly referred to|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Во декември 2020 година, зголемената популарност на Порч го привлекла интересот на две големи професионални организации за еспорт - 100 Thieves и FaZe Clan, кои покажале интерес за неа за да создава содржин под нивен банер.<ref>{{Наведување|title=100 Thieves AND FaZe Clan Interest in Bella Poarch Tik Tok Star|url=https://www.youtube.com/watch?v=4mXN0NyMPPk|language=en|access-date=June 7, 2021}}</ref> Во мај 2021 година, Порч потпишала договор за снимање со [[Warner Records]]. На 14 мај 2021 година, Порч го издала својот деби-сингл „Build a Bitch“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gingergeneration.it/n/bella-poarch-build-a-b-e-il-primo-singolo-della-tiktoker-429110-n.htm|title=Bella Poarch: Build-A-B**** è il primo singolo della tiktoker|last=Muraro|first=Alberto|date=May 4, 2021|language=it|accessdate=October 25, 2021}}</ref> Во спотот за песната се појавуваат и други популарни интернет личности, како [[Валкири|Валкира]], [[Миа Халифа|Миа Калифа]], [[Бретман рок|Бретман Рок]] и [[Зак Хсиех|ЗХЦ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/channel/UClQubH2NeMmGLTLgNdLBwXg|title=ZHC|work=YouTube|accessdate=August 1, 2021}}</ref> Порч го објавила своето прво [[EP]], ''Dolls'', на 12 август 2022 година. На него се нејзините претходни песни „Build a Bitch“, „Inferno“ и „Dolls“, како и новите песни „Villain“, „No Man's Land“ и „Living Hell“. ''Ролинг Стоун'' го пофалил мрачниот поп-тон на EP.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 13, 2022}}</ref> == Дискографија == === Проширени плочи === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" style="width:12em;" |Наслов ! scope="col" style="width:20em;" | Детали |- ! scope="row" | ''Dolls'' | * Објавено: 12 август 2022 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://music.apple.com/us/album/dolls-ep/1634049281|title=Dolls – EP by Bella Poarch|work=[[Apple Music]]|accessdate=July 15, 2022}}</ref> * Ознака: Warner * Формат: Дигитално преземање, стриминг |} === Синглови === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+Список на синглови, со година на издадена, избрани позиции на топ листите, сертификати и име на албумот ! rowspan="2" scope="col" | Наслов ! rowspan="2" scope="col" | година ! colspan="10" scope="col" | Врвни позиции на графиконот ! rowspan="2" scope="col" | Сертификати ! rowspan="2" scope="col" | Албум |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Билборд Хот 100|САД]] <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 8, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[ARIA Charts|AUS]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aria.com.au/charts/singles-chart/2021-06-07|title=ARIA Top 50 Singles Chart|date=June 7, 2021|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|accessdate=June 4, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Канадски Хот 100|Канада]] <ref>Peaks on the Canadian Hot 100: </ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |Германија<br/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.offiziellecharts.de/titel-details-2185338|title=Bella Poarch – Build a Bitch|work=Official German Charts|language=de|accessdate=June 11, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Irish Singles Chart|IRE]]<br /> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Bella+Poarch|title=Discography Bella Poarch|work=irish-charts.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524220007/http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Bella+Poarch|archive-date=May 24, 2021|accessdate=May 25, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[VG-lista|Норвешка]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topplista.no/charts/singles/2021-w22/|title=VG-lista – Topp 20 Single 2021–22|publisher=[[VG-lista]]|accessdate=June 4, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |Холандија<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Bella+Poarch|title=Discografie Bella Poarch|work=dutchcharts.nl|accessdate=June 26, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |Нов Зеланд<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=5076|title=NZ Top 40 Singles Chart|date=June 6, 2021|publisher=[[Recorded Music NZ]]|accessdate=June 5, 2021|archive-date=2021-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605223742/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=5076|url-status=dead}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Sverigetopplistan|Шведска]]<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sverigetopplistan.se/chart/41?dspy=2021&dspp=22|title=Veckolista Singlar, vecka 22|publisher=[[Sverigetopplistan]]|accessdate=June 4, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | ОК<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.officialcharts.com/artist/60195/bella-poarch/|title=BELLA POARCH {{!}} full Official Chart history|publisher=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521151031/https://www.officialcharts.com/artist/60195/bella-poarch/|archive-date=May 21, 2021|accessdate=May 21, 2021}}</ref> |- ! scope="row" | „Build a Bitch“ | rowspan="2" | 2021 | 56 | 28 | 28 | 86 | 23 | 25 | 78 | 24 | 65 | 30 | * [[Здружение на музичките сниматели на Америка|RIAA]] : платина * BPI : Сребрена * MC : платина | ''Кукли'' |- ! scope="row" | „Inferno“<br /> {{Мали|(with [[Sub Urban (musician)|Sub Urban]])}} | - {{Efn|"Inferno" did not enter the ''Billboard'' Hot 100, but peaked at number four on the [[Bubbling Under Hot 100]] Chart.<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/bubbling-under-hot-100-singles/2021-08-28|title=Bubbling Under Hot 100 Chart: The week of August 28, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=January 2, 2013|access-date=August 24, 2021}}</ref>}} | - | 61 | - | - | - | - | - {{Efn|"Inferno" did not enter the [[Official New Zealand Music Chart|NZ Top 40 Singles Chart]], but peaked at number 13 on the NZ Hot Singles Chart.<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=5188|title=NZ Hot Singles Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=August 23, 2021|access-date=August 21, 2021|archive-date=2021-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210820220952/https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=5188|url-status=dead}}</ref>}} | - | - | | ''Кошница'' и<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ''Кукли'' |- ! scope="row" | "Dolls" | rowspan="2" | 2022 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | | rowspan="2" | ''Dolls'' |- ! scope="row" | „Living Hell“ | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | |- | colspan="14" | {{Мали|"—" означува дека песната не се појавила на топ листата, не била соодветна за таа топ листа, или не била објавена.}} |} === Спотови === {| class="wikitable" ! Спот !! Година!!Режисер |- |''Build a Bitch'' || 2021 ||Ендрју Донохо |- |''Inferno'' || 2021 ||Ендрју Донохо |- | ''Dolls ''|| 2022 || Ендрју Донохо |- |''Living Hell ''|| 2022 || Ендрју Донохо |- |''Crush'' || 2023 || Ендрју Донохо |- |''Bad Boy'' || 2024 || Ендрју Донохо |- |''Will You Always Love Me'' || 2025 || |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име}} * [https://www.youtube.com/channel/UCCY_8y1FjtOegxKB4s2bWqw Каналот на Бела Порч] на [[YouTube]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Порч, Бела}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1997 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Американски пејачки од 21 век]] [[Категорија:Американски видео блогери]] [[Категорија:Американци со филипинско потекло]] miuefp5lsbo3i0cqwqhlbruv7e7rpgi 5583019 5583015 2026-06-26T18:55:14Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5583019 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Бела Порч | image = | caption = Бела Порч во 2021 | other_names = Денари Тејлор | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1997|02|08}} | birth_place = Сан Мануел, Пангасинан, Филипини | years_active = 2020–денес | occupation = {{hlist|видео блогерка|пејачка}} | spouse = {{marriage|Тајлер Порч|2019|2022|reason={{abbr|разд.|separated}}}}<!--Do not put "divorced" until this has been confirmed as finalized, by a third-party reliable source.-->| awards = | module = {{Infobox musical artist|embed = yes | instrument = Vocals | genre = {{Hlist|[[Pop music|Pop]]|dark pop<ref>{{cite web |url=https://www.bandwagon.asia/articles/bella-poarch-sub-urban-inferno-new-single-music-video-watch-listen/ |title=Bella Poarch faces her dark part with sizzling Sun Urban collab "Inferno" – Watch |work=Bandwagon Asia |date=August 13, 2021 |access-date=November 28, 2021 |author=Bodegon, Kara |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812163417/https://www.bandwagon.asia/articles/bella-poarch-sub-urban-inferno-new-single-music-video-watch-listen/ |archive-date=August 12, 2021 |url-status=live}}</ref>}} | label = [[Warner Records|Warner]] }} | module2 = {{Infobox military person|embed=yes |allegiance = {{Flag|United States}} |branch = {{Flag|United States Navy}} |rank = E-4 |serviceyears = 2017–2020 |awards = National Defense Service Medal, Enlisted Aviation Warfare Specialist insignia }} | module3 = {{Infobox TikTok personality |embed=yes | page_display_name = Bella Poarch | followers = 92.8 million | likes = 2.2 billion | stats_update = November 11, 2022 }} | module4 = {{Infobox YouTube personality|embed=yes | channel_display_name = Bella Poarch | channel_direct_url = channel/UCCY_8y1FjtOegxKB4s2bWqw | years_active = 2020–present | subscribers = 6.34 million <!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | views = 631.2 million <!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | silver_button = yes | silver_year = 2021 | gold_button = yes | gold_year = 2021 | stats_update = November 11, 2022 }} }} '''Денари Тејлор''' ({{langx|en|Denarie Taylor}};<ref name="cnn_phil">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/11/9/Bella-Poarch-divorce-marriage.html|title=TikTok star Bella Poarch confirms filing for divorce|date=November 9, 2022|work=CNN Philippines|accessdate=November 12, 2022|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327195014/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/11/9/Bella-Poarch-divorce-marriage.html|url-status=dead}}</ref> родена на 8 февруари 1997), професионално позната како '''Бела Порч''' (англ. ''Bella Poarch'')<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=ScmOWLmDx0M|title=Bella Poarch Never Learned How To Swim... But Was In The Navy??! &#124; 17 Questions &#124; Seventeen|date=September 6, 2022|work=YouTube|accessdate=27 October 2022}}</ref> — американска пејачка и видеоблогерка со филипинско потекло. На 17 август 2020, го објавила видеото со најмногу допаѓања на [[TikTok]]. Таа е најследена личност на TikTok на Филипините.<ref name="vox">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vox.com/the-goods/2020/12/8/22160034/tiktok-top-100-bella-poarch|title=Why Bella Poarch's 'M to the B' video was the top TikTok of 2020 Bella is the most followed Filipino Tiktok star|last=Jennings|first=Rebecca|date=December 8, 2020|work=[[Vox (website)|Vox]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217213030/https://www.vox.com/the-goods/2020/12/8/22160034/tiktok-top-100-bella-poarch|archive-date=February 17, 2021|accessdate=May 15, 2021}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.buzzfeednews.com/article/laurenstrapagiel/heres-why-those-bella-poarch-tiktoks-are-so-damn-addictive|title=Here's Why People Can't Stop Watching Those Bella Poarch Tiktoks|last=Strapagiel|first=Lauren|date=|work=BuzzFeed|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215022617/https://www.buzzfeednews.com/article/laurenstrapagiel/heres-why-those-bella-poarch-tiktoks-are-so-damn-addictive|archive-date=February 15, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2020/12/2/21827432/bella-poarch-tiktok-top-viral-video-2020-420doggface208-jason-derulo-savage-love|title=TikTok says Bella Poarch's 'M to the B' was its biggest viral video of the year|last=Kastrenakes|first=Jacob|date=December 2, 2020|work=The Verge|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217115621/https://www.theverge.com/2020/12/2/21827432/bella-poarch-tiktok-top-viral-video-2020-420doggface208-jason-derulo-savage-love|archive-date=February 17, 2021|accessdate=February 9, 2021}}</ref> Во мај 2021, го објавила својот прв сингл „Build a Bitch“.<ref name="Lipshutz-2021">{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 15, 2021}}</ref> До 8 февруари 2023 имала преку 92.8 милиони следбеници на TikTok,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tiktok.com/@bellapoarch|title=Bella Poarch (@bellapoarch) Official TikTok|work=TikTok|accessdate=June 2, 2021}}</ref> и со тоа се наоѓа на трето место на лица со најмногу следбеници на платформата.<ref name="vogue">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vogue.com/article/bella-poarch-music-mental-health-interview|title=TikTok Star-Turned-Musician Bella Poarch on the Impossibility of Beauty Standards and the Value of Therapy|last=Collin|first=Hattie|date=May 14, 2021|work=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514174254/https://www.vogue.com/article/bella-poarch-music-mental-health-interview|archive-date=May 14, 2021|accessdate=May 15, 2021}}</ref> Во 2021, потпишала договор за снимање музика со [[Warner Records]].<ref name="Lipshutz-2021"/> == Детство == Бела Порч е родена на 8 февруари 1997 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.capitalxtra.com/features/facts/bella-poarch/birthday/|title=When is Bella Poarch's birthday?|work=Capital XTRA|language=en|accessdate=February 10, 2022}}</ref> на Филипините.<ref name="vogue"/> Ја одгледала баба ѝ во сиромашните квартови, а на тригодишна возраст била посвоена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=2jFIQr_cVz4&t=710s|title=Bella Poarch – H3 Podcast # 247|last=Poarch|first=Bella|work=[[H3 Podcast]]|language=en|accessdate=September 21, 2021|quote=When I was three, before I was adopted, I was living with my grandma and it was in the slums. We were very poor.}}</ref> Ја посвоил Американец кој служел во [[Вооружени сили на САД|американската војска]], а неговата жена била Филипинка; тие двајцата се запознале во [[Саудиска Арабија]]. Во едно интервју Бела Порч кажува дека таа и нејзиниот посвоен брат биле многу малтретирани во текот на целото нејзино детство, сè додека не се запишала во војска.<ref name=":0">{{Наведување|title=Bella Poarch – H3 Podcast # 247|url=https://www.youtube.com/watch?v=2jFIQr_cVz4|language=en|access-date=June 18, 2021}}</ref> Нејзиното семејство (освен двете нејзини постари сестри кои сè уште живеат на Филипините) се преселило во Сан Франциско, а кога таа имала 13 години семејството се преселило во Тексас <ref name="vogue" /> поради потребата за бајпас операција на нејзиниот татко. == Музичка кариера == Во јануари 2020 година, Порч креирала сметка на [[TikTok]]. Таа започнала активно да објавува содржини на TikTok и се стекнала со популарност откако нејзините видеа за синхронизирање на усни станале вирални, особено видеото каде што ги синхронизира усните со „Sophie Aspin Send“ од Millie B. Тоа видео станало најлајкуваното видео на TikTok на сите времиња. По успехот на TikTok, отворила канал [[YouTube|на YouTube]] и страница [[Твитер|на Твитер]]. Порч се поврзува и со нејзината плишана играчка во форма на алпака.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vm.tiktok.com/ZS4RvGUC/|title=First time you can see Paca|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vm.tiktok.com/ZS4R7scn/|title=TikTok where Paca is directly referred to|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Во декември 2020 година, зголемената популарност на Порч го привлекла интересот на две големи професионални организации за еспорт - 100 Thieves и FaZe Clan, кои покажале интерес за неа за да создава содржин под нивен банер.<ref>{{Наведување|title=100 Thieves AND FaZe Clan Interest in Bella Poarch Tik Tok Star|url=https://www.youtube.com/watch?v=4mXN0NyMPPk|language=en|access-date=June 7, 2021}}</ref> Во мај 2021 година, Порч потпишала договор за снимање со [[Warner Records]]. На 14 мај 2021 година, Порч го издала својот деби-сингл „Build a Bitch“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gingergeneration.it/n/bella-poarch-build-a-b-e-il-primo-singolo-della-tiktoker-429110-n.htm|title=Bella Poarch: Build-A-B**** è il primo singolo della tiktoker|last=Muraro|first=Alberto|date=May 4, 2021|language=it|accessdate=October 25, 2021}}</ref> Во спотот за песната се појавуваат и други популарни интернет личности, како [[Валкири|Валкира]], [[Миа Халифа|Миа Калифа]], [[Бретман рок|Бретман Рок]] и [[Зак Хсиех|ЗХЦ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/channel/UClQubH2NeMmGLTLgNdLBwXg|title=ZHC|work=YouTube|accessdate=August 1, 2021}}</ref> Порч го објавила своето прво [[EP]], ''Dolls'', на 12 август 2022 година. На него се нејзините претходни песни „Build a Bitch“, „Inferno“ и „Dolls“, како и новите песни „Villain“, „No Man's Land“ и „Living Hell“. ''Ролинг Стоун'' го пофалил мрачниот поп-тон на EP.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 13, 2022}}</ref> == Дискографија == === Проширени плочи === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" style="width:12em;" |Наслов ! scope="col" style="width:20em;" | Детали |- ! scope="row" | ''Dolls'' | * Објавено: 12 август 2022 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://music.apple.com/us/album/dolls-ep/1634049281|title=Dolls – EP by Bella Poarch|work=[[Apple Music]]|accessdate=July 15, 2022}}</ref> * Ознака: Warner * Формат: Дигитално преземање, стриминг |} === Синглови === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+Список на синглови, со година на издадена, избрани позиции на топ листите, сертификати и име на албумот ! rowspan="2" scope="col" | Наслов ! rowspan="2" scope="col" | година ! colspan="10" scope="col" | Врвни позиции на графиконот ! rowspan="2" scope="col" | Сертификати ! rowspan="2" scope="col" | Албум |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Билборд Хот 100|САД]] <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 8, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[ARIA Charts|AUS]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aria.com.au/charts/singles-chart/2021-06-07|title=ARIA Top 50 Singles Chart|date=June 7, 2021|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|accessdate=June 4, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Канадски Хот 100|Канада]] <ref>Peaks on the Canadian Hot 100: </ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |Германија<br/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.offiziellecharts.de/titel-details-2185338|title=Bella Poarch – Build a Bitch|work=Official German Charts|language=de|accessdate=June 11, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Irish Singles Chart|IRE]]<br /> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Bella+Poarch|title=Discography Bella Poarch|work=irish-charts.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524220007/http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Bella+Poarch|archive-date=May 24, 2021|accessdate=May 25, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[VG-lista|Норвешка]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topplista.no/charts/singles/2021-w22/|title=VG-lista – Topp 20 Single 2021–22|publisher=[[VG-lista]]|accessdate=June 4, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |Холандија<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Bella+Poarch|title=Discografie Bella Poarch|work=dutchcharts.nl|accessdate=June 26, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |Нов Зеланд<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=5076|title=NZ Top 40 Singles Chart|date=June 6, 2021|publisher=[[Recorded Music NZ]]|accessdate=June 5, 2021|archive-date=2021-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605223742/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=5076|url-status=dead}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Sverigetopplistan|Шведска]]<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sverigetopplistan.se/chart/41?dspy=2021&dspp=22|title=Veckolista Singlar, vecka 22|publisher=[[Sverigetopplistan]]|accessdate=June 4, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | ОК<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.officialcharts.com/artist/60195/bella-poarch/|title=BELLA POARCH {{!}} full Official Chart history|publisher=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521151031/https://www.officialcharts.com/artist/60195/bella-poarch/|archive-date=May 21, 2021|accessdate=May 21, 2021}}</ref> |- ! scope="row" | „Build a Bitch“ | rowspan="2" | 2021 | 56 | 28 | 28 | 86 | 23 | 25 | 78 | 24 | 65 | 30 | * [[Здружение на музичките сниматели на Америка|RIAA]] : платина * BPI : Сребрена * MC : платина | ''Кукли'' |- ! scope="row" | „Inferno“<br /> {{Мали|(with [[Sub Urban (musician)|Sub Urban]])}} | - {{Efn|"Inferno" did not enter the ''Billboard'' Hot 100, but peaked at number four on the [[Bubbling Under Hot 100]] Chart.<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/bubbling-under-hot-100-singles/2021-08-28|title=Bubbling Under Hot 100 Chart: The week of August 28, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=January 2, 2013|access-date=August 24, 2021}}</ref>}} | - | 61 | - | - | - | - | - {{Efn|"Inferno" did not enter the [[Official New Zealand Music Chart|NZ Top 40 Singles Chart]], but peaked at number 13 on the NZ Hot Singles Chart.<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=5188|title=NZ Hot Singles Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=August 23, 2021|access-date=August 21, 2021|archive-date=2021-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210820220952/https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=5188|url-status=dead}}</ref>}} | - | - | | ''Кошница'' и<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ''Кукли'' |- ! scope="row" | "Dolls" | rowspan="2" | 2022 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | | rowspan="2" | ''Dolls'' |- ! scope="row" | „Living Hell“ | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | |- | colspan="14" | {{Мали|"—" означува дека песната не се појавила на топ листата, не била соодветна за таа топ листа, или не била објавена.}} |} === Спотови === {| class="wikitable" ! Спот !! Година!!Режисер |- |''Build a Bitch'' || 2021 ||Ендрју Донохо |- |''Inferno'' || 2021 ||Ендрју Донохо |- | ''Dolls ''|| 2022 || Ендрју Донохо |- |''Living Hell ''|| 2022 || Ендрју Донохо |- |''Crush'' || 2023 || Ендрју Донохо |- |''Bad Boy'' || 2024 || Ендрју Донохо |- |''Will You Always Love Her'' || 2025 || |- |''Ribcage'' || 2026 || |- |''My Boy'' || 2026 || |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име}} * [https://www.youtube.com/channel/UCCY_8y1FjtOegxKB4s2bWqw Каналот на Бела Порч] на [[YouTube]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Порч, Бела}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1997 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Американски пејачки од 21 век]] [[Категорија:Американски видео блогери]] [[Категорија:Американци со филипинско потекло]] 5u8jddbjzvfrsbg5zpuzua8kmxoeluz 5583023 5583019 2026-06-26T19:02:22Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5583023 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Бела Порч | image = | caption = Бела Порч во 2021 | other_names = Денари Тејлор | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1997|02|08}} | birth_place = Сан Мануел, Пангасинан, Филипини | years_active = 2020–денес | occupation = {{hlist|видео блогерка|пејачка}} | spouse = {{marriage|Тајлер Порч|2019|2022|reason={{abbr|разд.|separated}}}}<!--Do not put "divorced" until this has been confirmed as finalized, by a third-party reliable source.-->| awards = | module = {{Infobox musical artist|embed = yes | instrument = Vocals | genre = {{Hlist|[[Pop music|Pop]]|dark pop<ref>{{cite web |url=https://www.bandwagon.asia/articles/bella-poarch-sub-urban-inferno-new-single-music-video-watch-listen/ |title=Bella Poarch faces her dark part with sizzling Sun Urban collab "Inferno" – Watch |work=Bandwagon Asia |date=August 13, 2021 |access-date=November 28, 2021 |author=Bodegon, Kara |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812163417/https://www.bandwagon.asia/articles/bella-poarch-sub-urban-inferno-new-single-music-video-watch-listen/ |archive-date=August 12, 2021 |url-status=live}}</ref>}} | label = [[Warner Records|Warner]] }} | module2 = {{Infobox military person|embed=yes |allegiance = {{Flag|United States}} |branch = {{Flag|United States Navy}} |rank = E-4 |serviceyears = 2017–2020 |awards = National Defense Service Medal, Enlisted Aviation Warfare Specialist insignia }} | module3 = {{Infobox TikTok personality |embed=yes | page_display_name = Bella Poarch | followers = 92.8 million | likes = 2.2 billion | stats_update = November 11, 2022 }} | module4 = {{Infobox YouTube personality|embed=yes | channel_display_name = Bella Poarch | channel_direct_url = channel/UCCY_8y1FjtOegxKB4s2bWqw | years_active = 2020–present | subscribers = 6.34 million <!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | views = 631.2 million <!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | silver_button = yes | silver_year = 2021 | gold_button = yes | gold_year = 2021 | stats_update = November 11, 2022 }} }} '''Денари Тејлор''' ({{langx|en|Denarie Taylor}};<ref name="cnn_phil">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/11/9/Bella-Poarch-divorce-marriage.html|title=TikTok star Bella Poarch confirms filing for divorce|date=November 9, 2022|work=CNN Philippines|accessdate=November 12, 2022|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327195014/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/11/9/Bella-Poarch-divorce-marriage.html|url-status=dead}}</ref> родена на 8 февруари 1997), професионално позната како '''Бела Порч''' (англ. ''Bella Poarch'')<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=ScmOWLmDx0M|title=Bella Poarch Never Learned How To Swim... But Was In The Navy??! &#124; 17 Questions &#124; Seventeen|date=September 6, 2022|work=YouTube|accessdate=27 October 2022}}</ref> — американска пејачка и видеоблогерка со филипинско потекло. На 17 август 2020, го објавила видеото со најмногу допаѓања на [[TikTok]]. Таа е најследена личност на TikTok на Филипините.<ref name="vox">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vox.com/the-goods/2020/12/8/22160034/tiktok-top-100-bella-poarch|title=Why Bella Poarch's 'M to the B' video was the top TikTok of 2020 Bella is the most followed Filipino Tiktok star|last=Jennings|first=Rebecca|date=December 8, 2020|work=[[Vox (website)|Vox]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217213030/https://www.vox.com/the-goods/2020/12/8/22160034/tiktok-top-100-bella-poarch|archive-date=February 17, 2021|accessdate=May 15, 2021}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.buzzfeednews.com/article/laurenstrapagiel/heres-why-those-bella-poarch-tiktoks-are-so-damn-addictive|title=Here's Why People Can't Stop Watching Those Bella Poarch Tiktoks|last=Strapagiel|first=Lauren|date=|work=BuzzFeed|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215022617/https://www.buzzfeednews.com/article/laurenstrapagiel/heres-why-those-bella-poarch-tiktoks-are-so-damn-addictive|archive-date=February 15, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2020/12/2/21827432/bella-poarch-tiktok-top-viral-video-2020-420doggface208-jason-derulo-savage-love|title=TikTok says Bella Poarch's 'M to the B' was its biggest viral video of the year|last=Kastrenakes|first=Jacob|date=December 2, 2020|work=The Verge|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217115621/https://www.theverge.com/2020/12/2/21827432/bella-poarch-tiktok-top-viral-video-2020-420doggface208-jason-derulo-savage-love|archive-date=February 17, 2021|accessdate=February 9, 2021}}</ref> Во мај 2021, го објавила својот прв сингл „Build a Bitch“.<ref name="Lipshutz-2021">{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 15, 2021}}</ref> До 8 февруари 2023 имала преку 92.8 милиони следбеници на TikTok,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tiktok.com/@bellapoarch|title=Bella Poarch (@bellapoarch) Official TikTok|work=TikTok|accessdate=June 2, 2021}}</ref> и со тоа се наоѓа на трето место на лица со најмногу следбеници на платформата.<ref name="vogue">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vogue.com/article/bella-poarch-music-mental-health-interview|title=TikTok Star-Turned-Musician Bella Poarch on the Impossibility of Beauty Standards and the Value of Therapy|last=Collin|first=Hattie|date=May 14, 2021|work=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514174254/https://www.vogue.com/article/bella-poarch-music-mental-health-interview|archive-date=May 14, 2021|accessdate=May 15, 2021}}</ref> Во 2021, потпишала договор за снимање музика со [[Warner Records]].<ref name="Lipshutz-2021"/> == Детство == Бела Порч е родена на 8 февруари 1997 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.capitalxtra.com/features/facts/bella-poarch/birthday/|title=When is Bella Poarch's birthday?|work=Capital XTRA|language=en|accessdate=February 10, 2022}}</ref> на Филипините.<ref name="vogue"/> Ја одгледала баба ѝ во сиромашните квартови, а на тригодишна возраст била посвоена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=2jFIQr_cVz4&t=710s|title=Bella Poarch – H3 Podcast # 247|last=Poarch|first=Bella|work=[[H3 Podcast]]|language=en|accessdate=September 21, 2021|quote=When I was three, before I was adopted, I was living with my grandma and it was in the slums. We were very poor.}}</ref> Ја посвоил Американец кој служел во [[Вооружени сили на САД|американската војска]], а неговата жена била Филипинка; тие двајцата се запознале во [[Саудиска Арабија]]. Во едно интервју Бела Порч кажува дека таа и нејзиниот посвоен брат биле многу малтретирани во текот на целото нејзино детство, сè додека не се запишала во војска.<ref name=":0">{{Наведување|title=Bella Poarch – H3 Podcast # 247|url=https://www.youtube.com/watch?v=2jFIQr_cVz4|language=en|access-date=June 18, 2021}}</ref> Нејзиното семејство (освен двете нејзини постари сестри кои сè уште живеат на Филипините) се преселило во Сан Франциско, а кога таа имала 13 години семејството се преселило во Тексас <ref name="vogue" /> поради потребата за бајпас операција на нејзиниот татко. == Музичка кариера == Во јануари 2020 година, Порч креирала сметка на [[TikTok]]. Таа започнала активно да објавува содржини на TikTok и се стекнала со популарност откако нејзините видеа за синхронизирање на усни станале вирални, особено видеото каде што ги синхронизира усните со „Sophie Aspin Send“ од Millie B. Тоа видео станало најлајкуваното видео на TikTok на сите времиња. По успехот на TikTok, отворила канал [[YouTube|на YouTube]] и страница [[Твитер|на Твитер]]. Порч се поврзува и со нејзината плишана играчка во форма на алпака.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vm.tiktok.com/ZS4RvGUC/|title=First time you can see Paca|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vm.tiktok.com/ZS4R7scn/|title=TikTok where Paca is directly referred to|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Во декември 2020 година, зголемената популарност на Порч го привлекла интересот на две големи професионални организации за еспорт - 100 Thieves и FaZe Clan, кои покажале интерес за неа за да создава содржин под нивен банер.<ref>{{Наведување|title=100 Thieves AND FaZe Clan Interest in Bella Poarch Tik Tok Star|url=https://www.youtube.com/watch?v=4mXN0NyMPPk|language=en|access-date=June 7, 2021}}</ref> Во мај 2021 година, Порч потпишала договор за снимање со [[Warner Records]]. На 14 мај 2021 година, Порч го издала својот деби-сингл „Build a Bitch“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gingergeneration.it/n/bella-poarch-build-a-b-e-il-primo-singolo-della-tiktoker-429110-n.htm|title=Bella Poarch: Build-A-B**** è il primo singolo della tiktoker|last=Muraro|first=Alberto|date=May 4, 2021|language=it|accessdate=October 25, 2021}}</ref> Во спотот за песната се појавуваат и други популарни интернет личности, како [[Валкири|Валкира]], [[Миа Халифа|Миа Калифа]], [[Бретман рок|Бретман Рок]] и [[Зак Хсиех|ЗХЦ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/channel/UClQubH2NeMmGLTLgNdLBwXg|title=ZHC|work=YouTube|accessdate=August 1, 2021}}</ref> Порч го објавила своето прво [[EP]], ''Dolls'', на 12 август 2022 година. На него се нејзините претходни песни „Build a Bitch“, „Inferno“ и „Dolls“, како и новите песни „Villain“, „No Man's Land“ и „Living Hell“. ''Ролинг Стоун'' го пофалил мрачниот поп-тон на EP.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 13, 2022}}</ref> == Дискографија == === Проширени плочи === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" style="width:12em;" |Наслов ! scope="col" style="width:20em;" | Детали |- ! scope="row" | ''Dolls'' | * Објавено: 12 август 2022 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://music.apple.com/us/album/dolls-ep/1634049281|title=Dolls – EP by Bella Poarch|work=[[Apple Music]]|accessdate=July 15, 2022}}</ref> * Ознака: Warner * Формат: Дигитално преземање, стриминг |} === Синглови === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+Список на синглови, со година на издадена, избрани позиции на топ листите, сертификати и име на албумот ! rowspan="2" scope="col" | Наслов ! rowspan="2" scope="col" | година ! colspan="10" scope="col" | Врвни позиции на графиконот ! rowspan="2" scope="col" | Сертификати ! rowspan="2" scope="col" | Албум |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Билборд Хот 100|САД]] <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 8, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[ARIA Charts|AUS]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aria.com.au/charts/singles-chart/2021-06-07|title=ARIA Top 50 Singles Chart|date=June 7, 2021|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|accessdate=June 4, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Канадски Хот 100|Канада]] <ref>Peaks on the Canadian Hot 100: </ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |Германија<br/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.offiziellecharts.de/titel-details-2185338|title=Bella Poarch – Build a Bitch|work=Official German Charts|language=de|accessdate=June 11, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Irish Singles Chart|IRE]]<br /> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Bella+Poarch|title=Discography Bella Poarch|work=irish-charts.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524220007/http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Bella+Poarch|archive-date=May 24, 2021|accessdate=May 25, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[VG-lista|Норвешка]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topplista.no/charts/singles/2021-w22/|title=VG-lista – Topp 20 Single 2021–22|publisher=[[VG-lista]]|accessdate=June 4, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |Холандија<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Bella+Poarch|title=Discografie Bella Poarch|work=dutchcharts.nl|accessdate=June 26, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |Нов Зеланд<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=5076|title=NZ Top 40 Singles Chart|date=June 6, 2021|publisher=[[Recorded Music NZ]]|accessdate=June 5, 2021|archive-date=2021-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605223742/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=5076|url-status=dead}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Sverigetopplistan|Шведска]]<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sverigetopplistan.se/chart/41?dspy=2021&dspp=22|title=Veckolista Singlar, vecka 22|publisher=[[Sverigetopplistan]]|accessdate=June 4, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | ОК<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.officialcharts.com/artist/60195/bella-poarch/|title=BELLA POARCH {{!}} full Official Chart history|publisher=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521151031/https://www.officialcharts.com/artist/60195/bella-poarch/|archive-date=May 21, 2021|accessdate=May 21, 2021}}</ref> |- ! scope="row" | „Build a Bitch“ | rowspan="2" | 2021 | 56 | 28 | 28 | 86 | 23 | 25 | 78 | 24 | 65 | 30 | * [[Здружение на музичките сниматели на Америка|RIAA]] : платина * BPI : Сребрена * MC : платина | ''Кукли'' |- ! scope="row" | „Inferno“<br /> {{Мали|(with [[Sub Urban (musician)|Sub Urban]])}} | - {{Efn|"Inferno" did not enter the ''Billboard'' Hot 100, but peaked at number four on the [[Bubbling Under Hot 100]] Chart.<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/bubbling-under-hot-100-singles/2021-08-28|title=Bubbling Under Hot 100 Chart: The week of August 28, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=January 2, 2013|access-date=August 24, 2021}}</ref>}} | - | 61 | - | - | - | - | - {{Efn|"Inferno" did not enter the [[Official New Zealand Music Chart|NZ Top 40 Singles Chart]], but peaked at number 13 on the NZ Hot Singles Chart.<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=5188|title=NZ Hot Singles Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=August 23, 2021|access-date=August 21, 2021|archive-date=2021-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210820220952/https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=5188|url-status=dead}}</ref>}} | - | - | | ''Кошница'' и<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ''Кукли'' |- ! scope="row" | "Dolls" | rowspan="2" | 2022 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | | rowspan="2" | ''Dolls'' |- ! scope="row" | „Living Hell“ | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | |- | colspan="14" | {{Мали|"—" означува дека песната не се појавила на топ листата, не била соодветна за таа топ листа, или не била објавена.}} |} === Спотови === {| class="wikitable" ! Спот !! Година!!Режисер |- |''Build a Bitch'' || 2021 ||Ендрју Донохо |- |''Inferno'' || 2021 ||Ендрју Донохо |- | ''Dolls ''|| 2022 || Ендрју Донохо |- |''Living Hell ''|| 2022 || Ендрју Донохо |- |''Crush'' || 2023 || Ендрју Донохо |- |''Sweet Delusion'' || 2024 || Ендрју Донохо |- |''Will You Always Love Her'' || 2025 || |- |''Ribcage'' || 2026 || |- |''My Boy'' || 2026 || |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име}} * [https://www.youtube.com/channel/UCCY_8y1FjtOegxKB4s2bWqw Каналот на Бела Порч] на [[YouTube]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Порч, Бела}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1997 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Американски пејачки од 21 век]] [[Категорија:Американски видео блогери]] [[Категорија:Американци со филипинско потекло]] fdbhwlaxqzxo4xwlq5vc4ryra1kyl0w 0 1318992 5582894 5181029 2026-06-26T13:32:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582894 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Giuseppe_Borsalino.jpg|мини|Џузепе Борсалино (1834–1900), основач на Борсалино]] '''Борсалино''' била најстарата италијанска компанија специјализирана за производство на луксузни [[Шешир|капи]]. Од 1857 година, производството било со седиште во Алесандрија, Пиемонт. Основачот, Џузепе Борсалино, бил запаметен по создавањето на посебен модел на филц шапка што се одликува со регистрираната трговска марка Борсалино.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gdli.it/|title=Grande Dizionario della lingua italiana - Accademia della Crusca|work=Gdli.it|accessdate=17 December 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.treccani.it/vocabolario/borsalino|title=borsalino in Vocabolario - Treccani|work=Treccani.it|accessdate=17 December 2021}}</ref> == Историја == На 4 април 1857 година, Џузепе Борсалино започнал работилница во Алесандрија специјализирана за производство на филц капи. Работилницата на крајот прераснала во индустриско производство, а во 1888 година компанијата се преселила во нова фабрика која била дизајнирана од Арналдо Гардела, сместена на Corso Cento Cannoni, Алесандрија. Во овие години Borsalino произведувале 2.500 капи дневно, но кога компанијата ја освоила Гран При, важен сертификат за квалитет, на Париската изложба Universelle во 1900 година, ја раширил славата на брендот на глобално ниво. Следството на Џузепе Борсалино било комплицирано: назначениот наследник, Терезио Борсалино, се спротивставил на неговиот братучед Џовани Борсалино, син на Лазаро, кој отворил нова фабрика за капи користејќи го семејното име. Во пресрет на [[Прва светска војна|Првата светска војна,]] Борсалино произведувал околу 2.000.000 капи годишно. Производството вработувало над 2.500 вработени, што претставувало значаен ресурс во економијата на градот Пиемонт. Во странство, брендот се раширил насекаде, освојувајќи ги најважните пазари: Британците, но особено САД, каде шапките произведени во Алесандрија биле усвоени од холивудскиот ѕвезден систем. Намалувањето на компанијата се случило во 1950 година заедно со почетокот на падот на неупотреба на формални капи: Borsalino на тој начин се трансформирал од масовен производ во култен објект. Во 1987 година, фабриката за капи се преселила од историскиот центар во Алесандрија во сегашната Спинета Маренго, во предградијата на градот, а претседателот Виторио Вакарино, последниот потомок на семејството Борсалино, ја продал компанијата на група милански претприемачи. . Во деведесеттите, компанијата неколку пати ја менувала сопственоста и конечно била купена од претприемачот Марко Маренко. На 12 јули 2018 година, компанијата била продадена на судска аукција за 6,4 милиони евра.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-italy-borsalino-strategy/new-owners-plot-listing-for-italian-hat-maker-borsalino-idUSKBN1K31R5|title=New owners plot listing for Italian hat maker Borsalino|last=Segreti|first=Giulia|date=13 July 2018|work=Reuters.com|access-date=9 February 2019}}</ref> == Производство == Производството Борсалино останало верно на производствениот процес кој ги претставувало културните вредности на компанијата, кои биле пренесени од генерација на генерација. Шапките продолжувале да се произведуваат во Алесандрија со комбинирање на индустриската технологија и духовната изработка. Моделите од филц, создадени од влакна од крзно, бараат повеќе од 50 рачни чекори и седум недели работа за да се создадат; моделите од слама, кои се рачно извртени, може да потрае до 6 месеци за една капа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://maestrosacademy.samsung.it/Alice-Rapetti|title=Cappelli artigianali - Alice Rapetti – Artigianato Italiano &#124; Samsung Maestros Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20171003224919/https://maestrosacademy.samsung.it/Alice-Rapetti|archive-date=3 October 2017|accessdate=11 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.borsalino.com/en|title=Borsalino Official Website - Hat manufacture since 1857|work=Borsalino.com|accessdate=17 December 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilpost.it/2015/12/04/come-si-fa-un-borsalino/|title=Come si fa un Borsalino|date=4 December 2015|work=Ilpost.it|accessdate=17 December 2021}}</ref> == Борсалино во Алесандрија == Бизнис династијата Борсалино даде важен придонес за градот Алесандрија, градејќи го аквадуктот, канализационата мрежа, болницата, санаториумот и пензионерскиот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://radiogold.it/tempo-libero/40790-nostalgica-fu-alessandria-miti-marchi-fatto-storia-citta-suo-territorio/|title=La nostalgica "fu Alessandria": miti e marchi che hanno fatto la storia di una città e del suo territorio|date=10 March 2016|work=RadioGold.it|accessdate=17 December 2021}}</ref> Историското седиште на компанијата сега е домаќин на Универзитетот во Источен Пиемонт, Амедео Авогадро и Музејот на капа Борсалино.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cultural.it/musei/Borsalino.asp|title=CulturAl - Il portale di informazione culturale e turistica della Città di Alessandria|work=Cultural.it|accessdate=17 December 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museimpresa.com/associato/museo-cappello-Borsalino/|title=Museo del Cappello Borsalino &#124; Museimpresa|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228081904/http://www.museimpresa.com/associato/museo-cappello-borsalino/|archive-date=28 February 2014|accessdate=12 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.beniculturali.it/mibac/opencms/MiBAC/sito-MiBAC/Luogo/MibacUnif/Luoghi-della-Cultura/visualizza_asset.html?id=152786&pagename=57|title=Museo del cappello Borsalino|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927202424/http://www.beniculturali.it/mibac/opencms/MiBAC/sito-MiBAC/Luogo/MibacUnif/Luoghi-della-Cultura/visualizza_asset.html?id=152786&pagename=57|archive-date=27 September 2017|accessdate=29 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.regione.piemonte.it/pinforma/cultura/1167-un-nuovo-museo-del-cappello-Borsalino.html|title=Un nuovo Museo del Cappello Borsalino - Piemonteinforma|work=Regione.piemonte.it|accessdate=17 December 2021|archive-date=2023-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230108214939/http://www.regione.piemonte.it/pinforma/cultura/1167-un-nuovo-museo-del-cappello-Borsalino.html|url-status=dead}}</ref> Во 2016 година, независниот филмски режисер Енрика Виола посвети документарец на врската помеѓу Борсалино и Алесандрија: Градот Борсалино<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.borsalinocity.it/index-it.html|title=Borsalino City - Film|work=Bordalinocity.it|accessdate=2023-03-30|archive-date=2017-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927203025/http://www.borsalinocity.it/index-it.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gqitalia.it/moda/trend/new/2016/04/26/tutto-quello-che-non-sai-sul-cappello-Borsalino/|title=La storia del cappello Borsalino in un documentario al cinema - GQItalia.it|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727130455/https://www.gqitalia.it/moda/trend/new/2016/04/26/tutto-quello-che-non-sai-sul-cappello-Borsalino|archive-date=27 July 2020|accessdate=12 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://film.cinecitta.com/IT/it-it/news/70/2413/Borsalino-city.aspx|title=Borsalino city|work=Film.cinecitta.com|accessdate=2023-03-30|archive-date=2018-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180112160358/http://film.cinecitta.com/IT/it-it/news/70/2413/Borsalino-city.aspx|url-status=dead}}</ref> беше претставен на филмските фестивали во [[Торино]], Барселона и [[Мелбурн]] . == Музејот на капи Борсалино == Во пролетта 2006 година, музејот на Борсалино капи бил отворен во историското седиште на компанијата во Корсо 100 Канони, Алесандрија. Заедничка иницијатива на градскиот совет на Алесандрија и компанијата Борсалино, музејот покрива изложбена површина од 400 m² и содржи околу две илјади капи, изложени во историските кабинети во стилот на Чипендејл, биле направени во 1920-тите од Арналдо Гардела за просторијата за фабрички примероци. Во 2018 година, музејот планирал да се пресели во поголемо место со целосно реновирана изложба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lastampa.it/2017/10/05/edizioni/alessandria/finito-il-cantiere-per-il-museo-borsalino-ora-si-deve-riallestire-ci-vorranno-mesi-DZl3crV7CHCkfQILVjRJcI/pagina.html|title=Finito il cantiere per il Museo BorsalinoOra si deve riallestire, ci vorranno mesi|date=5 October 2017|work=Lastampa.it|accessdate=2023-03-30|archive-date=2018-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180114020539/http://www.lastampa.it/2017/10/05/edizioni/alessandria/finito-il-cantiere-per-il-museo-borsalino-ora-si-deve-riallestire-ci-vorranno-mesi-DZl3crV7CHCkfQILVjRJcI/pagina.html|url-status=dead}}</ref> == Во популарната култура == === Борсалино и уметноста === Врската помеѓу Борсалино и уметничкиот свет има античко потекло. Од раѓањето на рекламирањето во Италија, на крајот од на деветнаесеттиот и почетокот на дваесеттиот век, Борсалино им ја довери реализацијата на своите постери на најважните уметници од тоа време. Овој привилегиран однос со уметноста е потврден со текот на времето и ја натера компанијата да соработува со Чезаре Симонети, Џорџо Муџиани, Џовани Дради, Франц Ласкоф, Марчело Дудович, победник во 1910 година на натпревар организиран од Борсалино за објавување на шапката на Зенит, Џузепе Миноци, Џино Бокасиле, Лујџи Бомпард, Жана Грињани, Лујџи Веронези, Макс Хубер и Армандо Теста. Денес античките рекламни постери Борсалино се колекционерски предмети кои се претепани во најважните аукциски куќи во светот. === Борсалино и театарот === Во драмата ''„Цената“'' на Артур Милер, ликот Соломон жали што неговата капа не е Борсалино и покрај тоа што изгледа така. === Борсалино и киното === Борсалино имал долгогодишна и посебна врска со филмската индустрија. Една слика се издвојува пред се: [[Хамфри Богарт|Хемфри Богарт]] и [[Ингрид Бергман]] во незаборавната финална сцена на ''[[Казабланка (филм)|Казабланка]]''. Врската со киното била предодредена да трае: покрај Богарт и Бергман во Казабланка, [[Марчело Мастројани]] во ''[[8 ½ (филм)|8 ½]]'' и Жан Пол Белмондо во ''[[Без здив (филм од 1960)|Без здив]]'' обајцата носеле Борсалино капи. Пред сè, фабриката Алесандрија го даде своето име на два култни филмови од 1970-тите: ''Borsalino'' и ''Borsalino &amp;amp; Co.'' Идејата беше на [[Ален Делон]], а Борсалино прифатил под услов логото на компанијата да се појави на плакатите. Италијанската компанија беше првиот луксузен бренд кој го даде своето име на два филма. И [[Роберт де Ниро]] во ''„Беше еднаш во Америка“'' (1984) носил капи „Борсалино“. Во 2011 година, Музејот за дизајн на Триенале во Милано бил домаќин на изложбата со наслов „Il cinema con il cappello. Borsalino e altre storie“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://old.triennale.org/en/mostre/passate/385-il-cinema-con-il-cappello-Borsalino-e-altre-storie|title=Triennale di Milano - Il cinema con il cappello - Borsalino e altre storie|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113041003/http://old.triennale.org/en/mostre/passate/385-il-cinema-con-il-cappello-Borsalino-e-altre-storie#.WXij6a1aai4#.WXij6a1aai4|archive-date=2018-01-13|accessdate=12 January 2018}}</ref><ref>[http://archive.panorama.com/culture/Al-cinema-col-cappello-i-Borsalino-piu-famosi-del-grande-schermo-in-mostra-alla-Triennale-di-Milano]{{Мртва_врска|date=April 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} {{Мртва врска|date=October 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilsole24ore.com/art/cultura/2011-01-18/bogart-alain-delon-triennale-182145.shtml?uuid=Aa2kju0C|title=Da Bogart ad Alain Delon. Alla Triennale il cinema si mette il cappello|work=Ilsole24ore.com|accessdate=17 December 2021}}</ref> Актерот Тони Сервиљо носил Борсалино во филмот ''[[Големата убавина|Големата убавица]],'' кој ја освои наградата за најдобар странски филм на 86. Оскари . Во 2018 година, Борсалино ја прославувале својата длабока и трајна врска со светот на кинематографијата со претставување на „Богарт од Борсалино“, специјална колекција посветена на Хемфри Богарт, големиот холивудски актер. Колекцијата капи е создадена во соработка со Хемфри Богарт Естејт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://robbreport.com/style/fashion/gallery/pictures-borsalino-bogart-fedora-2816205/|title=In Pictures: Borsalino's "Bogart" Fedora|date=11 September 2018|work=Robreport.com}}</ref> Во ТВ-шоуто „ Шантарам “, секундарен, но повторувачки лик во сезона 1, епизода 5, насловена „Гревот во злосторството“, користи метафора за квалитетот на шапката Борсалино за да го опише главниот лик (Лин Форд, игран од [[Чарли Ханам]]) врска со градот Бомбај, Индија (градот Мумбај во шоуто се нарекува Бомбај). === Борсалино и дизајнот === Во 2009 година, Борсалино бил вклучен од Музејот за дизајн на Триенале во Милано меѓу основните италијански икони на изложбата „Serie Fuori Serie“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.triennale.org/design_museum/serie-fuori-serie-seconda-edizione-design-museum/|title=La Triennale di Milano » Serie Fuori SerieTriennale Design MuseumSeconda edizione|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629012923/http://www.triennale.org/design_museum/serie-fuori-serie-seconda-edizione-design-museum/|archive-date=29 June 2017|accessdate=15 January 2018}}</ref> Изложбата била реплицирана во март 2017 година во Националниот музеј на Кина во Пекинг.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://musei.beniculturali.it/notizie/mostre/inaugura-a-pechino-la-mostra-serie-fuori-serie|title=Inaugura a Pechino la mostra "Serie Fuori Serie" – Direzione generale Musei|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115185727/http://musei.beniculturali.it/notizie/mostre/inaugura-a-pechino-la-mostra-serie-fuori-serie|archive-date=15 January 2018|accessdate=15 January 2018}}</ref> Светилката Chapeau <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.designboom.com/design/philippe-starck-chapeau-for-flos/|title=philippe starck: chapeau light for flos|date=12 April 2013|work=Designboom.com|accessdate=17 December 2021}}</ref> (2014) дизајнирана од Филип Старк за Флос и скулптурата The Hatband <ref>[http://www.ilsole24ore.com/art/moda/2016-05-20/borne-firma-cappello-benefico-i-125-anni-fenwich-bond-street-124731.shtml?uuid=ADiJZBM]{{Мртва_врска|date=April 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} {{Мртва врска|date=October 2019}}</ref> (2016) од Мориц Валдемаер се означува почит на Борсалино. === Борсалино и модата === Борсалино од почетокот на милениумот соработувал со некои од најважните имиња во модниот систем.Тие доведоа до создавање на капсулни колекции со Ник Фуке,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.antonia.it/module/anteditorial/article?article_id=520|title=Search results for: 'article? Store=us'|work=Antonia.it}}{{Мртва_врска|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Том Форд]], [[Џани Версаче]], [[Krizia|Кризија]], [[Валентино (моден дизајнер)|Валентино]], [[Москино]], Јохџи Јамамото, Марни, Џанфранко Фере, Рочас, Италија Индепендент и DSquared . == Поврзано == * [[Тиролска капа]] == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * [http://www.borsalino.com/ Веб-страница на Борсалино] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Луксузни марки]] [[Категорија:Модни куќи]] [[Категорија:Италија]] 94ts1oc1wxiefnzzunbdbwjv0dtu0jx 0 1320738 5583111 5581153 2026-06-26T22:57:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583111 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Виктор Ѓекереш | image = [[Податотека:1 Viktor Gyökeres 2026.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.87}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|6|4}} | cityofbirth = {{роден во|Стокхолм|}} | countryofbirth = [[Шведска]] | nationality = {{flagsport|SWE}} [[Шведска]] | currentclub = {{Fb team Arsenal}} | clubnumber = 14 | position = [[Напад (фудбал)|напад]] |youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Brommapojkarna}} | years1 = 2015-2017 | caps1 = 56 | goals1 = 20 | clubs1 = {{Fb team Brommapojkarna}} | years2 = 2018-2021 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Brighton}} | years3 = 2019-2020 | caps3 = 26 | goals3 = 7 | clubs3 = →{{Fb team St. Pauli}} | years4 = 2020-2021 | caps4 = 11 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Swansea City}} | years5 = 2021-2023 | caps5 = 110 | goals5 = 41 | clubs5 = {{Fb team Coventry City}} | years6 = 2023-2025 | caps6 = 66 | goals6 = 68 | clubs6 = {{Fb team Sporting Lisboa}} | years6 = 2025- | caps6 = 5 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Arsenal}} | nationalyears1 = 2015-2018 | nationalcaps1 = 18 | nationalgoals1 = 10 | nationalteam1 = {{flagsport|SWE}} [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 19 години|Шведска 19]] | nationalyears2 = 2019-2020 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 4 | nationalteam2 = {{flagsport|SWE}} [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 21 година|Шведска 21]] | nationalyears3 = 2019- | nationalcaps3 = 26 | nationalgoals3 = 15 | nationalteam3 = {{flagsport|SWE}} [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] }} '''Виктор Еинар Ѓекереш''' (роден на [[4 јуни]] [[1998]] година, во [[Стокхолм]]) — [[Шведска|шведски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на {{Fb team (N) Arsenal}} и на [[Фудбалска репрезентација на Шведска|шведската репрезентација]]. ==Биографија== Ѓекереш е роден и израснал во [[Стокхолм]],<ref>{{Cite web |date=1 July 2023 |title=Gyökeres para recuperar tendência dos avançados goleadores |url=https://www.dn.pt/desporto/gyokeres-para-recuperar-tendencia-dos-avancados-goleadores-16612418.html |access-date=24 October 2023 |website=www.dn.pt |language=pt-PT}}</ref> но има [[Унгарија|унгарско]] потекло преку неговиот дедо.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/hu/h%C3%ADrek/viktor-gyoekeres-a-pl-ben-folytatja/19lesi2r5x81s1h3gza5m3epen|title=Viktor Gyökeres a PL-ben folytatja &#124; Goal.com|website=www.goal.com}}</ref> Тој бил во врска со шведската фудбалерка, [[Аманда Нилден]] во 2018 година. ==Технички карактеристики== Тој е централен напаѓач, но може да се адаптира и во улогата на лево крило, благодарение на способноста за втручување во празен простор и добрата физичка подготвеност. ==Клупска кариера== ===Бромапојкарна=== Ѓекереш потпишал за [[ИФ Бромапојкарна|Бромапојкарна]] од ИФК Аспуден-Телус во 2013 година и се приклучил на тимот под 17 години. Тој напредувал низ младинските категории и се изборил за своето деби за првиот тим две години подоцна.<ref name=IFB>{{cite web|url=http://ifbp.se/forening/viktor-gyokeres-klar-for-brighton-hove-albion-fc/|title=Viktor Gyökeres klar för Brighton & Hove Albion FC|trans-title=Viktor Gykeres ready for Brighton & Hove Albion FC|website=IF Brommapojkarna|last=Appelquist|first=Peter|date=6 September 2017|access-date=5 January 2018|language=sv}}</ref> Тој ги постигнал своите први голови за клубот на 20 август 2015 година, тресејќи ја мрежата на [[ИФ Силвија]] два пати во победата со 3–0 во [[Фудбалски куп на Шведска|Купот на Шведска]].<ref name=IFB/> Првата професионална сезона во кариерата, Ѓекереш ја завршил со вкупно 12 настапи, 8 во [[Суперетан]] (втората лига на Шведска) и 4 во Купот на Шведска, постигнувајќи три гола - сите во купот. Откако клубот претрпел испаѓање во 2015 година, следната сезона Ѓекереш постигнал седум гола со кои и помогнал на Бромапојкарна да обезбеди промоција назад во Суперетан.<ref name=AB>{{cite web|url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/fotboll/a/dVJg1/stor-chans-att-vi-lyckas-med-det-ocksa|title="Stor chans att vi lyckas med det också..."|trans-title="Great chance we'll succeed too ..."Gyúkers make a success in BP - he will do the same for Sweden in the U19-EM|website=Afonbladet|last=Strandman|first=Pelle|date=2 July 2017|access-date=7 January 2018|language=sv}}</ref> Во текот на истата сезона, тој помогнал Бромапојкарна да стигне до полуфиналето на [[Фудбалски куп на Шведска 2016-2017|Купот на Шведска]], откако го постигнал победничкиот гол во четвртфиналето против тимот од највисоката дивизија, [[ИФ Елфсборг|Елфсборг]], за сензационалната победа со 2-1.<ref>{{cite web|url=https://www.fotbollskanalen.se/svenska-cupen-1/tv-18-aringen-skot-bp-till-stor-cupskrall-med-solomal/|title=TV: 18-åringen sköt BP till stor cupskräll med solomål|trans-title=TV: 18-year-old shot BP to big cupboard with solstice|website=fotbollskanalen|last=Forsberg|first=Aron|date=12 March 2017|access-date=7 January 2018|language=sv}}</ref> Сепак, Бромапојкарна не можела да мине понатаму во натпреварувањето, откако биле поразени со 4-0 од [[ИФК Норшепинг|Норшепинг]] во полуфиналето.<ref>{{cite web|url=https://svenskfotboll.se/cuper-och-serier/svenska-cupen-herrar/slutspel/?scr=result&fmid=3617935|title=Svenska Cupen, Slutspel Matchinformation IFK Norrköping FK mot IF Brommapojkarna|trans-title=Svenska Cupen Match Information IFK Norrköping FK v IF Brommapojkarna|date=19 March 2017|access-date=7 January 2018|language=sv}}</ref> Сезоната 2017, била таа во која Ѓекереш ја покажал својата класа: тој постигнал 13 гола во [[Суперетан 2017|Суперетан]] и како најдобар стрелец на Бромапојкарна во првенството му помогнал на клубот да избори втора промоција по ред и да се квалификува за [[Алсвенскан]] (најсилната фудбалска дивизија во Шведска), како шампион. Добрите игри му донеле интерес кон него од многу европски екипи, пред конечно да потпише две ипол годишен договор со англискиот клуб член на [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], {{Fb team (N) Brighton}}, на 6 септември 2017 година.<ref>{{cite web|url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/2017/september/albion-agree-deal-for-swedish-youngster/|title=Albion Agree Deal for Swedish Youngster|website=Brighton & Hove Albion|date=6 September 2017|access-date=5 January 2018|archive-date=7 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907165714/https://www.brightonandhovealbion.com/news/2017/september/albion-agree-deal-for-swedish-youngster/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kwese.espn.com/football/soccer-transfers/story/3197938/brighton-agree-viktor-gyokeres-transfer-from-brommapojkarna-on-jan-1|title=Brighton agree Viktor Gyokeres transfer from Brommapojkarna|website=ESPN|date=6 September 2017|access-date=5 January 2018}}</ref> На 4 ноември, во последното коло од првенството што ќе се испостави и како последниот натпревар на Ѓекереш за Бромапојкарна, тој постигнал [[хет-трик]] во победата со 4-1 на домашен терен над [[ИФ Гефле|Гефле]].<ref name=TF>{{cite web|url=http://www.tribalfootball.com/articles/viktor-gyokeres-excited-joining-brighton-i-ll-start-with-u23s-4214348|title=Viktor Gyokeres excited joining Brighton: I'll start with U23s|website=Tribal Football|last=Vegas|first=Paul|date=3 January 2018|access-date=5 January 2018|archive-date=2023-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230709120013/https://www.tribalfootball.com/articles/viktor-gyokeres-excited-joining-brighton-i-ll-start-with-u23s-4214348|url-status=dead}}</ref><ref name=AL>{{cite web|url=http://ifbp.se/forening/seriesegern-sakrad-efter-gyokeres-avskedsshow/|title=Seriesegern säkrad efter Gyökeres avskedsshow|trans-title=Series victory secured after Gykeres farewell show|website=IF Brommapojkarna|date=4 November 2017|access-date=5 January 2018|last=Appelquist|first=Peter|language=sv}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fotbollskanalen.se/superettan/tv-hattrick-av-gyokeres-i-avskedet---bp-klara-seriesegrare/|title=TV: Hattrick av Gyökeres i avskedet - BP klara seriesegrare|trans-title=TV: Hattrick of Gyøgeres in dismissal - BP clear series lover|website=fotbollskanalen|last=Ternstedt|first=Louis|date=4 November 2017|access-date=7 January 2018|language=sv}}</ref> ===Брајтон=== Ѓекереш официјално му се приклучил на Брајтон на 1 јануари 2018 година, започнувајќи да тренира со [[Академија на ФК Брајтон енд Хоув Албион|тимот под 23 години]].<ref name=TF/> Тој го направи своето деби за првиот тим на 28 август, започнувајќи во поразот со 1–0 од [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]] во [[Лига куп на Англија 2018-2019|Лига купот]].<ref>{{cite news|url=https://www.sussexexpress.co.uk/sport/football/albion/brighton-knocked-out-of-carabao-cup-by-late-southampton-goal-1-8617070|title=Brighton knocked out of Carabao Cup by late Southampton goal|publisher=Sussex Express|last=Bailey|first=Steve|date=28 August 2018|access-date=29 August 2018|archive-date=2019-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727190224/https://www.sussexexpress.co.uk/sport/football/albion/brighton-knocked-out-of-carabao-cup-by-late-southampton-goal-1-8617070|url-status=dead}}</ref> На 26 јануари 2019, Ѓекереш го направил своето деби во [[ФА Куп 2018-2019|ФА Купот]] играјќи во ремито 0–0 на домашен терен против [[ФК Вест Бромвич Албион|Вест Бромвич Албион]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46928651|title=Brighton 0–0 West Brom in FA Cup fourth round|publisher=BBC Sport |date=26 January 2019|access-date=26 January 2019}}</ref> Во јули 2019, тој заминал на позајмица во германскиот второлигаш [[ФК Санкт Паули 1910|Санкт Паули]] до крајот на сезоната 2019-2020.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcstpauli.com/en/news/published/gyoekeres-joins-on-loan/|title=Gyökeres joins on loan|website=FC St. Pauli|access-date=26 July 2019|archive-date=21 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121222035/https://www.fcstpauli.com/en/news/published/gyoekeres-joins-on-loan/|url-status=dead}}</ref> На отворањето од [[Втора Бундеслига 2019-2020|сезоната]], тој го имал своето деби влегувајќи како замена во ремито 1–1 на гостувањето кај [[ФК Арминија Билефелд|Арминија]].<ref>{{cite web|title=DSC ARMINIA BIELEFELD VS. FC ST. PAULI|url=https://www.fcstpauli.com/en/matches/2019-2020-1-dsc-arminia-bielefeld-vs-fc-st-pauli/|access-date=31 August 2019|date=31 August 2019|archive-date=2023-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124224346/https://www.fcstpauli.com/en/matches/2019-2020-1-dsc-arminia-bielefeld-vs-fc-st-pauli/|url-status=dead}}</ref> Ѓекереш го постигнал својот прв гол за Санкт Паули на 29 септември, вториот на тимот во победата со 2–0 на домашен терен над [[ФК Сандхаузен|Сандхаузен]].<ref>{{cite web|title=2019/2020 - 8. – FC St Pauli vs. SV Sandhausen – FC St Pauli|url=https://www.fcstpauli.com/en/matches/2019-2020-8-fc-st-pauli-vs-sv-sandhausen/|access-date=30 September 2019|date=29 September 2019|archive-date=2023-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124224341/https://www.fcstpauli.com/en/matches/2019-2020-8-fc-st-pauli-vs-sv-sandhausen/|url-status=dead}}</ref> На 14 декември, тој постигнал два гола и асистирал за третиот во победата со 3-1 над [[ФК Веен Висбаден|Веен Висбаден]].<ref>{{cite web|url=https://svww.de/en/news/spaeter-doppelschlag-sorgt-fuer-niederlage|title=Two late goals condemn SVWW to defeat|language=de|date=12/14/2019|access-date=1 јануари 2023|archive-date=2024-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101143202/https://svww.de/en/news/spaeter-doppelschlag-sorgt-fuer-niederlage|url-status=dead}}</ref> После 26 настапи и 7 гола за Санкт Паули во Втората Бундеслига, Ѓекереш се вратил во Брајтон. На 17 септември 2020 година, Ѓeкереш го постигнал својот прв гол за Брајтон во победата со 4–0 против [[ФК Портсмут|Портсмут]] во [[Лига куп на Англија 2020–2021|Лига купот]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54097200| publisher=BBC Sport |title= Brighton fringe players impress in win| access-date=18 September 2020}}</ref> Откако не успеал да се избори за позначајна улога во ротацијата на тимот за натпреварите од Премиер лигата, тој бил пратен на нова позајмица на почетокот на октомври 2020. На 2 октомври 2020 година, Ѓекереш му се приклучил на {{Fb team (N) Swansea City}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2020-2021|Чемпионшип]] до крајот на сезоната.<ref>{{cite web|url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/1850663/viktor-gyokeres-heads-to-swansea-on-loan|title=Viktor Gyokeres heads to Swansea on loan|publisher=Brighton & Hove Albion F.C.|date=2 October 2020|accessdate=2024-01-01|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020083224/https://www.brightonandhovealbion.com/news/1850663/viktor-gyokeres-heads-to-swansea-on-loan|url-status=dead}}</ref> Тој го направил своето деби еден ден подоцна, влегувајќи како замена во победата на домашен терен од 2–1 над [[ФК Милвол|Милвол]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54305594| publisher=BBC Sport |title= Swansea City 2–1: Millwall: Swans remain unbeaten after hard–fought win| access-date=3 October 2020}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за клубот на 9 јануари 2021 година, во победата со 2-0 на гостински терен над [[ФК Стивениџ|Стивениџ]] во [[ФА Куп 2020-2021|ФА Купот]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55574474| publisher=BBC Sport |title= FA Cup: Stevenage 0–2 Swansea City – Wayne Routledge and Viktor Gyökeres send Swans through| access-date=9 January 2020}}</ref> Пет дена подоцна, тој бил отповикан од Брајтон и се вратил во матичниот клуб.<ref>{{Cite web|url=https://www.swanseacity.com/news/viktor-gyokeres-recalled-swansea-city-loan-spell|title=Viktor Gyokeres recalled from Swansea City loan spell &#124; Swansea|website=www.swanseacity.com}}</ref> ===Ковентри Сити=== Еден ден подоцна, откако неговата позајмица во Свонзи била прекината, Ѓекереш бил испратен на нова во истата лига, овојпат во {{Fb team (N) Coventry City}}, со надеж дека ќе има повеќе простор за игра.<ref>{{cite web|url= https://www.ccfc.co.uk/news/2021/january/transfer-viktor-gyokeres-joins-coventry-city-on-loan/|title=TRANSFER: Viktor Gyökeres joins Coventry City on loan!|publisher=Coventry City F.C.|date=15 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55677126|title=Coventry sign striker Gyokeres on loan|via=www.bbc.co.uk}}</ref> Дебитирал на 19 јануари 2021, играјќи од почетокот до 59-тата минута во поразот со 3–0 на гости кај [[ФК Рединг|Рединг]].<ref>{{Cite web|url=https://www.theargus.co.uk/sport/19023723.viktor-gyokeres-makes-debut-coventry/|title=On-loan Albion striker makes his debut for Coventry|date=20 January 2021|website=The Argus}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55627723| publisher=BBC Sport |title=Reading 3–0 Coventry City: Lucas Joao & John Swift lead Royals to victory| access-date=9 January 2020}}</ref> Тој постигнал гол во својот прв настап на [[Сент Ендрјус (стадион)|Сент Ендрјус]] за Ковентри во победата со 2-0 над [[ФК Шефилд Венздеј|Шефилд Венздеј]] на 27 јануари; тоа бил неговиот прв првенствен гол во Англија, бидејќи сите претходно за Брајтон и Свонзи биле во некој од куповите.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55598374| publisher=BBC Sport |title=Coventry City 2–0 Sheffield Wednesday: Viktor Gyokeres & Jamie Allen gets goals| access-date=27 January 2020}}</ref> До крајот на неговата позајмица во Ковентри, Ѓекереш постигнал уште два гола. На 9 јули 2021 година, Ковентри го купил Ѓекереш од Брајтон за нешто повеќе од 1 милион евра, потпишувајќи тригодишен договор со напаѓачот.<ref>{{Cite web|url=https://www.coventrytelegraph.net/sport/football/transfer-news/coventry-city-transfers-viktor-gyokeres-20985651|title=Sky Blues sign Brighton striker Viktor Gyokeres|first=Andy|last=Turner|date=9 July 2021|website=CoventryLive}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57785110|title=Coventry sign Gyokeres on three-year deal|via=www.bbc.co.uk}}</ref> На 8 август, тој постигнал гол во натпреварот Ковентри-[[ФК Нотингем Форест|Нотингем Форест]] 2-1, што бил првиот натпревар за Ковентри на својот стадион од април 2019, време за кое тие привремено играле во Бирмингем.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58044188|title=Coventry City 2-1 Nottingham Forest: Late Kyle Mcfadzean makes magical Sky Blues home return|date=8 August 2021|access-date=8 August 2021}}</ref> Сезоната 2021-2022, Ѓекереш ја завршил како најдобар стрелец на Ковентри со 17 голови во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2021-2022|Чемпионшип]]. За време на сезоната 2022-2023, Ѓекереш со 21 гол повторно бил најдобар стрелец на Ковентри во првенството, дури подобрувајќи го својот прошлосезонски учинок. Неговите голови му помагаат на Ковентри да се одржува високо на табелата речиси во текот на целиот тек на сезоната и да се надева на промоција во Премиер лигата која би значела враќање во елитата за првпат од [[Премиер лига на Англија 2000-2001|сезоната 2000-2001]]. Сепак, на крајот клубот завршил на петтото место и се квалификувал за плејоф доигрувањето за промоција. Во реванш натпреварот од полуфиналето на плејофот против [[ФК Мидлсбро|Мидлсбро]], Ѓекереш му асистирал на [[Густаво Хамер]] за победа од 1-0 на гости, гол кој Ковентри го одвел во финалето на [[Стадион Вембли|Вембли]]. Во финалето против [[ФК Лутон Таун|Лутон Таун]], тој одново му асистирал за гол на Хамер, овојпат за израмнување на 1-1. Сепак, на крајот Ковентри го загубиле натпреварот по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]], иако Ѓекереш бил еден од прецизните изведувачи за својот тим. ===Спортинг Лисабон=== На 13 јули 2023, Ѓекереш потпишал петгодишен договор со [[Португалија|португалскиот]] [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг Лисабон]].<ref>{{cite web|url=https://www.sporting.pt/pt/noticias/futebol/equipa-principal/2023-07-13/viktor-gyokeres-e-leao|title=Viktor Gyökeres é Leão|publisher=Sporting CP|language=pt|date=13 јули 2023|access-date=2 јануари 2024}}</ref> Вредноста на трансферот го чинела Спортинг 20 милиони евра (плус 4 милиони евра во бонуси).<ref>{{Cite web |last= |date=13 July 2023 |title=Gyokeres no Sporting: a cláusula de rescisão e todos os valores do negócio |trans-title=Gyokeres to Sporting: the release clause and all the values of the deal |url=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/sporting/noticias/gyokeres-no-sporting-a-clausula-de-rescisao-e-todos-os-valores-do-negocio-16687236.html |access-date=13 July 2023 |publisher=[[O Jogo]] |language=pt-PT |archive-date=2023-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714134123/https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/sporting/noticias/gyokeres-no-sporting-a-clausula-de-rescisao-e-todos-os-valores-do-negocio-16687236.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/66139935|title=Coventry striker Gyokeres joins Sporting Lisbon|via=www.bbc.co.uk}}</ref> Ковентри исто така го задржал правото на 10 до 15% од сумата што Спортинг ќе ја добие од идниот трансфер на Ѓекереш, а во договорот била вметната и ослободителна клаузула поставена на 100 милиони евра.<ref>{{Cite web |last= |date=15 November 2023 |title=Sporting divulga números do mercado de transferências |trans-title=Sporting discloses transfer market numbers |url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/sporting-divulga-numeros-do-mercado-de-transferencias-2023111515540109816 |access-date=15 November 2023 |website= |publisher=A Bola |language=pt-pt}}</ref> На 12 август, тој го направил своето деби за ''лавовите'', започнувајќи и постигнувајќи два гола во победата со 3–2 на домашен терен над [[ФК Визела|Визела]] во првото коло од [[Примеира лига 2023-2024|португалското првенство 2023-2024]].<ref>{{Cite web|url=https://onefootball.com/es/noticias/sporting-salvage-three-late-points-after-gyoekeres-stars-in-glowing-debut-38025479|title=Sporting salvage three late points after Gyökeres stars in glowing debut|date=13 August 2023|website=OneFootball}}</ref> На 21 септември, на своето деби во [[УЕФА|Европските натпреварувања]], Ѓекереш постигнал гол во победата со 2–1 на гостувањето кај [[СК Штурм Грац|Штурм Грац]], во групната фаза на [[УЕФА Лига Европа 2023-2024|Лига Европа]].<ref>{{Cite web |date=21 September 2023 |title=Sporting vence Sturm Graz e quebra maldição austríaca |trans-title=Sporting beats Sturm Graz and breaks Austrian curse |url=https://desporto.sapo.pt/futebol/liga-europa/artigos/sporting-vence-sturm-graz-e-quebra-maldicao-austriaca |access-date=24 September 2023 |website=SAPO Desporto |language=pt-pt}}</ref> Во истото натпреварување, на 26 октомври, тој го добил првиот црвен картон во неговата клупска кариера, за време на гостувањето на Спортинг кај [[Полска|полската]] екипа [[ФК Ракув Ченстохова|Ракув Ченстохова]].<ref>{{Cite web |date=26 October 2023 |title=Gyokeres protagoniza expulsão inédita na visita do Sporting à Polónia |url=https://www.noticiasaominuto.com/desporto/2428133/gyokeres-protagoniza-expulsao-inedita-na-visita-do-sporting-a-polonia |access-date=26 October 2023 |website=Notícias ao Minuto |language=pt}}</ref> На 2 ноември, на своето деби во [[Лига куп на Португалија|Лига купот на Португалија]], Ѓекереш постигнал [[хет-трик]] во победата на домашен терен со 4–2 над [[ФК Фаренсе|Фаренсе]].<ref>{{Cite web |date=2 November 2023 |title=Sporting bate Farense com hat-trick de Gyökeres |trans-title=Sporting beats Farense with Gyökeres hat-trick |url=https://www.rtp.pt/noticias/futebol-nacional/sporting-bate-farense-com-hat-trick-de-gyokeres_d1526553 |access-date=2 November 2023 |publisher=RTP |language=pt-pt}}</ref> Десет дена подоцна, тој постигнал гол во поразот со 2–1 во [[Лисабонско дерби|лисабонското дерби]] во првенството на гостувањето кај [[ФК Бенфика|Бенфика]].<ref>{{Cite web |last=Vaza |first=Marco |date=12 November 2023 |title=Afinal, ainda há vida neste Benfica |trans-title=Turns out there is life in this Benfica |url=https://www.publico.pt/2023/11/12/desporto/cronica_de_jogo/golpe-teatro-triunfo-benfica-sporting-2069941 |access-date=13 November 2023 |publisher=Público |language=pt-pt}}</ref> На 26 ноември, дебитирал во [[Фудбалски куп на Португалија|Купот на Португалија]], влегувајќи како замена во второто полувреме и го постигнал последниот гол на Спортинг во убедливата победа од 8–0 на домашен терен над [[Кампеонато де Португалија (фудбалска лига)|четвртолигашот]] Думиенсе.<ref>{{Cite web |date=26 November 2023 |title=Sporting goleia (8–0) o Dumiense e passa sem problemas aos 'oitavos' da Taça. Paulinho fez hat-trick |trans-title=Sporting thrashes (8–0) Dumiense and advances with no issue to the Cup's round-of-16. Paulinho scored a hat-trick |url=https://desporto.sapo.pt/futebol/taca-de-portugal/artigos/sporting-goleia-8-0-o-dumiense-e-passa-sem-problemas-aos-oitavos-da-taca-paulinho-fez-hat-trick |access-date=26 November 2023 |website=SAPO Desporto |language=pt-pt}}</ref> На 19 декември, тој постигнал гол и забележал асистенција за важната победата со 2–0 во дербито против [[ФК Порто|Порто]] во првенството.<ref>{{Cite web |date=18 December 2023 |title=Sporting vence FC Porto e passa o Natal na frente. Gyokeres brilhou, Pepe foi expulso |trans-title=Sporting beats FC Porto and spends Christmas ahead. Gyokeres shined, Pepe was sent off |url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/sporting-vence-fc-porto-e-passa-natal-na-frente-gyokeres-brilhou-pepe-foi-expulso |access-date=19 December 2023 |website=SAPO Desporto |language=pt-pt}}</ref> На 5 јануари 2024 година, Ѓекереш направил четири асистенции во првенствената победа од 5–1 на домашен терен против [[ФК Ешторил|Ешторил]].<ref>{{Cite news |date=5 January 2024 |title=Sporting 5–1 Estoril: Mão cheia para começar bem o ano |trans-title=Sporting 5–1 Estoril: Handful to start the year well |url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/sporting-5-1-estoril-mao-cheia-para-comecar-bem-o-ano-2024010516272758150 |access-date=6 January 2024 |work=[[A Bola]] |language=pt-pt}}</ref> На 17 март, тој го постигнал својот прв [[хет-трик]] во Примеира, втор општо како играч на Спортинг, во победата со 6–1 над [[ФК Боавишта|Боавишта]].<ref>{{cite web |url=https://www.jn.pt/1056270411/sporting-goleia-o-boavista-com-hat-trick-de-gyokeres-veja-os-golos/ |title=Sporting goleia o Boavista com hat-trick de Gyokeres: veja os golos |publisher=Jornal de Notícias |language=pt |date=17 March 2024 }}</ref> На 29 април, Спортинг бил во негатива од 2-0 на гостувањето кај Порто, кога тој постигнал два брзи гола во 87-мата и 88-мата минута за да израмни на 2–2, резултат кој бил конечен на овој натпревар и со кој Спортинг осигурал да остане на врвот на првенствената табела, со пет бода пред Бенфика.<ref>{{Cite web|url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/martim-fernandes-o-miudo-veloz-de-valongo-que-conquistou-o-dragao-2024042914411075070|title=Martim Fernandes, o miúdo veloz de Valongo que conquistou o Dragão &#124; Abola.pt|date=30 April 2024|website=Abola.pt}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://portugoal.net/club-news/3850-porto-2-2-sporting-cp-at-estadio-do-dragao|title=Sporting CP earn a 2–2 draw against Porto in a thriller at Estádio do Dragão|access-date=2 June 2024}}</ref> На 5 мај, Спортинг математички ја обезбедил својата 20-та титула во Примеира, по поразот на Бенфика од [[ФК Фамаликао|Фамаликао]],<ref name=PL2>{{cite web |date=5 May 2024 |title=Sporting sagra-se campeão nacional após derrota do Benfica em Famalicão |trans-title=Sporting become national champions after Benfica's defeat in Famalicão |url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-betclic/sporting/detalhe/sporting-sagra-se-campeao-nacional-apos-derrota-do-benfica-em-famalicao |access-date=5 May 2024 |website=Record |language=pt}}</ref> за која Ѓекереш придонел со 29 гола (вклучително и двата во последното коло против [[ГД Шавеш|Шавеш]]) кои нему му ја донеле наградата [[Бола де Прата (Португалија)|Бола де Прата]] за најдобар стрелец во првенството.<ref>{{cite web |last=Azevedo |first=Rogério |url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/noventa-minutos-iguais-a-tres-mil-do-campeonato-cronica-2024051820410700436 |title=Sporting-Chaves, 3–0 Noventa minutos iguais a três mil do campeonato (crónica) |publisher=A Bola |language=pt |date=18 May 2024 }}</ref> Со тоа, тој станал само вториот швеѓанец најдобар стрелец во португалското првенство по [[Матс Магнусон]] во сезоната 1989-1990.<ref>{{cite web |last=Roseiro |first=Bruno |url=https://observador.pt/2024/05/18/mais-pontos-mais-vitorias-mais-golos-100-de-eficacia-e-um-sueco-goleador-os-10-recordes-para-a-historia-do-20-o-titulo/ |title=Mais pontos, mais vitórias, mais golos, 100% de eficácia e um sueco goleador: os 10 recordes para a história do 20.º título |publisher=Observador |language=pt |date=18 May 2024 }}</ref> Тој, исто така, бил прогласен за [[Играч на годината во Примеира лига|најдобар играч во првенството]] и бил вклучен во [[Примеира лига 2023-2024#Годишни награди|најдобрите XI за сезоната]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ojogo.pt/futebol/noticias/kick-off-202122-os-premios-oficiais-e-o-sorteio-dos-campeonatos-ao-minuto-13918176.html|title=Kick-Off 2021/22: os premiados, as declarações e o sorteio dos calendários|website=O Jogo|access-date=8 July 2021|archive-date=2024-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220051805/https://www.ojogo.pt/futebol/noticias/kick-off-202122-os-premios-oficiais-e-o-sorteio-dos-campeonatos-ao-minuto-13918176.html/|url-status=dead}}</ref> На 28 мај, два дена по неговиот настап во [[Фудбалски куп на Португалија 2023-2024#Финале|финалето]] на Купот на Португалија, Ѓекереш бил опериран на левото колено во Лисабон.<ref>{{Cite web |last=Roseiro |first=Bruno |title=Uma má notícia que pode ser boa? Viktor Gyökeres falha seleção da Suécia e é operado ao joelho esquerdo |url=https://observador.pt/2024/05/29/uma-ma-noticia-que-pode-ser-boa-viktor-gyokeres-falha-selecao-da-suecia-e-e-operado-ao-joelho-esquerdo/ |access-date=30 May 2024 |website=[[Observador]] |language=pt-PT}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Ѓекереш ја претставувал [[Шведска]] во младите репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 21 година|под 21 година]]. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Шведска|сенироската репрезентација]] го направил на 8 јануари 2019, во поразот со 0-1 од [[Фудбалска репрезентација на Финска|Финска]] во пријателски натпревар одигран во [[Доха]], [[Катар]].<ref>{{cite web|url=https://www.aftonbladet.se/a/KvJryy|title="Vi har inte många som honom i svensk fotboll"|website=Aftonbladet}}</ref> Три дена подоцна, во друг пријателски натпревар одигран во истиот град, Ѓекереш го постигнал својот прв гол за својата репрезентација во ремито 2-2 против [[Фудбалска репрезентација на Исланд|Исланд]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.co.uk/football/international-friendlies/2019/live-sweden-iceland_mtc1088377/live.shtml|title=LIVE Sweden - Iceland - International friendlies - 11 January 2019|date=11 January 2019|website=Eurosport UK|access-date=12 January 2019}}</ref> По повеќе од две ипол години, во октомври 2021 година, тој повторно бил повикан во репрезентацијата за [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022|квалификациските натпревари]] за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] против [[Фудбалска репрезентација на Косово|Косово]] и [[Фудбалска репрезентација на Грција|Грција]],<ref>{{Cite web|url=https://www.coventrytelegraph.net/sport/football/football-news/coventry-city-gyokeres-ibrahimovic-sweden-21745673|title=Sky Blues' Viktor Gyokeres to replace Ibrahimovic for Sweden|first=Andy|last=Turner|date=2 October 2021|website=CoventryLive}}</ref> појавувајќи се замена и во двата натпревари. На 12 јуни 2022, Ѓекереш влегувајќи повторно од клупата за резерви постигнал гол во [[УЕФА Лига на нации 2022-2023|Лигата на нации]], во поразот на Шведска во [[Осло]] од [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] со 3-2.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/soccer-uefanations-nor-swe-report-idUKKBN2NU03D/|title=Norway's Haaland haunts Sweden again in 3-2 Nations League win|publisher=Reuters|language=en|date=13 јуни 2022|access-date=2 јануари 2024}}</ref> Во [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2024|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]], тој постигнал 3 гола во 8 настапи, вклучително и погодокот на 16 октомври 2023 година, со кој и донел водство на Шведска во 15-тата минута на гостувањето против [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] пред [[Ромелу Лукаку]] да израмни, а потоа натпреварот бил прекинат на полувремето по [[Пукање во Брисел 2023|смртоносното пукање во Брисел поврзано со исламистите]], кое предизвикало убиство на двајца Швеѓани пред стадионот.<ref>{{Cite web |date=16 October 2023 |title=Soccer match between Belgium and Sweden suspended after a gunman kills 2 Swedes in Brussels |url=https://apnews.com/article/belgium-sweden-match-abandoned-brussels-shooting-05041c1e11d896285ab329b15428d6b4 |access-date=24 October 2023 |website=AP News |language=en}}</ref> Неговите голови во квалификациите, сепак не биле доволни да и помогнат на Шведска да се квалификува на првенството. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|SWE}} {{Cronopar|8-1-2019|Доха|SWE|0|1|FIN|-|Пријателска|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|11-1-2019|Доха|SWE|2|2|ISL|1|Пријателска}} {{Cronopar|9-10-2021|Стокхолм|SWE|3|0|KOS|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|90}}}} {{Cronopar|12-10-2021|Стокхолм|SWE|2|0|GRE|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|5-6-2022|Стокхолм|SWE|1|2|NOR|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|9-6-2022|Стокхолм|SWE|0|1|SRB|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|86}}}} {{Cronopar|12-6-2022|Осло|NOR|3|2|SWE|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|58}}}} {{Cronopar|24-9-2022|Белград|SRB|4|1|SWE|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|27-9-2022|Стокхолм|SWE|1|1|SVN|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|16-11-2022|Жирона|MEX|1|2|SWE|-|Пријателска|13={{suboff|69}}}} {{Cronopar|19-11-2022|Малме|SWE|2|0|ALG|-|Пријателска|13={{suboff|84}}}} {{Cronopar|24-3-2023|Гетеборг|SWE|0|3|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|27-3-2023|Гетеборг|SWE|5|0|AZE|1|Квал. за ЕП|2024|13={{yel|24}} {{suboff|87}}}} {{Cronopar|20-6-2023|Виена|AUT|2|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|9-9-2023|Талин|EST|0|5|SWE|1|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Солна|SWE|1|3|AUT|-|Квал. за ЕП|2024}} {{Cronopar|16-10-2023|Брисел|BEL|1|1|SWE|1|Квал. за ЕП|2024}} {{Cronopar|16-11-2023|Баку|AZE|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2024}} {{Cronopar|19-11-2023|Солна|SWE|2|0|EST|-|Квал. за ЕП|2024}} {{Cronopar|21-3-2024|Гимараеш|POR|5|2|SWE|1|Пријателска|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|5-9-2024|Баку|AZE|1|3|SWE|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|8-9-2024|Солна|SWE|3|0|EST|2|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|79}}}} {{Cronopar|11-10-2024|Братислава|SVK|2|2|SWE|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|14-10-2024|Талин|EST|0|3|SWE|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|16-11-2024|Солна|SWE|2|1|SVK|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|19-11-2024|Солна|SWE|6|0|AZE|4|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|89}}}} {{Cronofin|26|15}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2015 || rowspan="3"|{{flagsport|SWE}} [[ИФ Бромапојкарна|Бромапојкарна]] || [[Суперетан 2015|С]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шведска 2015-2016|КШ]] || 4 || 3 || - || - || - || - || - || - || 12 || 3 |- | 2016 || [[Дивизија 1 (Шведска) 2016|Д1]] || 19 || 7 || [[Фудбалски куп на Шведска 2016-2017|КШ]] || 6 || 2 || - || - || - || - || - || - || 25 || 9 |- | 2017 || [[Суперетан 2017|С]] || 29 || 13 || [[Фудбалски куп на Шведска 2017-2018|КШ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 13 |- !colspan="3"|Вкупно Бромапојкарна || 56 || 20 || || 11 || 5 || || - || - || || - || - || 67 || 25 |- | [[ФК Брајтон енд Хоув Албион сезона 2017-2018|јан.-јун. 2018]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Brighton}} || [[Премиер лига на Англија 2017-2018|ПЛ]] || 0 || 0 || [[ФА Куп 2017-2018|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2017-2018|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | [[ФК Брајтон енд Хоув Албион сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Премиер лига на Англија 2018-2019|ПЛ]] || 0 || 0 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 4+1 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 5 || 0 |- | [[ФК Санкт Паули 1910 сезона 2019-2020|2019-2020]] || {{flagsport|GER}} [[ФК Санкт Паули 1910|Ст. Паули]] || [[Втора Бундеслига 2019-2020|2БЛ]] || 26 || 7 || [[Фудбалски куп на Германија 2019-2020|КГ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 28 || 7 |- | [[ФК Брајтон енд Хоув Албион сезона 2020-2021|јул.-окт. 2020]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Brighton}} || [[Премиер лига на Англија 2020-2021|ПЛ]] || 0 || 0 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 0+3 || 0+1 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Брајтон || 0 || 0 || || 8 || 1 || || - || - || || - || - || 8 || 1 |- | окт. 2020-јан. 2021 || {{flagsport|WAL}} {{Fb team (N) Swansea City}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2020-2021|ФЛЧ]] || 11 || 0 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 1+0 || 1+0 || - || - || - || - || - || - || 12 || 1 |- | [[ФК Ковентри Сити сезона 2020-2021|јан.-јун. 2021]] || rowspan="3"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Coventry City}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2020-2021|ФЛЧ]] || 19 || 3 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 3 |- | [[ФК Ковентри Сити сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2021-2022|ФЛЧ]] || 45 || 17 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 2+0 || 1+0 || - || - || - || - || - || - || 47 || 18 |- | [[ФК Ковентри Сити сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023|ФЛЧ]] || 46+3<ref>Плејоф</ref> || 21 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 1+0 || 1+0 || - || - || - || - || - || - || 50 || 22 |- !colspan="3"|Вкупно Ковентри Сити || 110+3 || 41 || || 3 || 2 || || - || - || || - || - || 116 || 43 |- | [[ФК Спортинг Лисабон сезона 2023-2024|2023-2024]] || rowspan="2"| {{flagsport|POR}} {{Fb team (N) Sporting Lisboa}} || [[Примеира лига 2023-2024|ПЛ]] || 33 || 29 || [[Фудбалски куп на Португалија 2023-2024|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2023-2024|ЛКП]] || 6+2 || 6+3 || [[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]] || 9 || 5 || - || - || - || 50 || 43 |- | [[ФК Спортинг Лисабон сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Примеира лига 2024-2025|ПЛ]] || 30 || 38 || [[Фудбалски куп на Португалија 2024-2025|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2024-2025|ЛКП]] || 6+3 || 4+4 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 6 || [[Суперкуп на Португалија 2024|СП]] || 1 || 0 || 48 || 52 |- ! colspan="3" |Вкупно Спортинг || 63 || 67 || || 17 || 17 || || 17 || 11 || || 1 || 0 || 98 || 95 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 269 || 135 || || 42 || 26 || || 17 || 11 || || 4 || 0 || 331 || 172 |} ===Репрезентативна статистика=== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="6"|{{flagsport|SWE}} [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] |2019||2||1 |- |2020||0||0 |- |2021||2||0 |- |2022||7||1 |- |2023||8||3 |- |2024||7||10 |- !colspan="2"|Вкупно!!26!!15 |} ===Хет-трикови=== <center> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="width:95%" |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" !colspan="5" style="with: 100%;" align=center style="color:black; background:#DDDDDD"| Хет-трикови |- |<center><br> {|align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width=100% |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" |-bgcolor=Lavender style="color:black;" !width="10" | !width="76" |Дата !width="251"|Место !width="200"|Екипа !width="257"|Противник !width="85" |Голови !width="59" |Резултат !width="251"|Натпреварување !width="59" |Извештај |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''1''' || 04/11/2017 || align=left|{{flagsport|SWE}} [[Стадион Гримста|Гримста]], [[Стокхолм]] || align=left|{{Fb team Brommapojkarna}} || align=left|{{Fb team Gefle}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 1 || align=left|{{flagsport|SWE}} [[Суперетан 2017-2018]] || [https://www.transfermarkt.com/if-brommapojkarna_gefle-if/index/spielbericht/2831476 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''2''' || 02/11/2023 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Farense}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 2 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Лига куп на Португалија 2023-2024]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_sc-farense/index/spielbericht/4195833 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''3''' || 17/03/2024 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Boavista}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''6''' - 1 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2023-2024]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_boavista-fc/index/spielbericht/4109442 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''4''' || 23/08/2024 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион де Саун Луиш]], [[Фаро]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Farense}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''5''' || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sc-farense_sporting-cp/index/spielbericht/4396761 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''5''' || 01/11/2024 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Estrela Amadora (2020)}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''5''' - 1 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_cf-estrela-amadora/index/spielbericht/4396735 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''6''' || 05/11/2024 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Manchester City}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 1 || align=left|{{симбол2|UEFA Champions League logo 2.svg}} [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_manchester-city/index/spielbericht/4445108 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''7''' || 19/11/2024 || align=left|{{flagsport|SWE}} [[Стробери Арена]], [[Стокхолм]] || align=left|{{Naz|FUrep|SWE}} || align=left|{{Naz|FUrep|AZE}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''6''' - 0 || align=left|{{симбол2|UEFA Nations League.png}} [[УЕФА Лига на нации 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sweden_azerbaijan/index/spielbericht/4284325 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''8''' || 03/01/2025 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Дон Афонсо Енрикеш“|Дон Афонсо Енрикеш]], [[Гимараеш]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Vitoria Guimaraes}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 4 - '''4''' || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/vitoria-guimaraes-sc_sporting-cp/index/spielbericht/4396891 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''9''' || 18/04/2025 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Moreirense}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''3''' - 1 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_moreirense-fc/index/spielbericht/4396915 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''10''' || 27/04/2025 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион Беса|Беса]], [[Порто]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Boavista}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''5''' || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/boavista-fc_sporting-cp/index/spielbericht/4396879 Извештај] |} </center><br> |} </center> ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|SWE}} Бромапојкарна==== *'''[[Дивизија 1 (Шведска)|Дивизија 1]]''' : 1 :2016 *'''[[Суперетан]]''' : 1 :2017 ===={{flagsport|POR}} Спортинг Лисабон==== *'''{{Трофеј-Португалија (Примеира лига)}} [[Примеира лига]]''' : 2 : 2023-2024, 2024-2025 *'''[[Податотека:Icon Trophy Taça de Portugal (Cup of Portugal).svg|10px]] [[Фудбалски куп на Португалија|Куп на Португалија]]''' : 1 : 2024-2025 ===={{flagsport|ENG}} Арсенал==== *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига на Англија]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2025-2026|2025-2026]] ===Поединечни=== * [[Награди на Фудбалската лига на Англија|Чемпионшип - Тим на сезоната]]: [[Чемпионшип 2022–2023#Годишни|2022–23]]<ref>{{Cite web |date=23 April 2023 |title=EFL Team of the Season line-ups revealed |url=https://www.efl.com/news/2023/april/efl-team-of-the-season-line-ups-revealed/ |access-date=24 April 2023 |website=English Football League}}</ref> * [[ПФА Тим на годината]]: [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022–2023|Чемпионшип 2022–2023]]<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/66650723 |title=Erling Haaland: Manchester City forward wins PFA men's Player of the Year award |publisher=BBC Sport |date=29 August 2023 |access-date=29 August 2023}}</ref> * Најдобар стрелец во [[Примеира лига|португалското првенство]]: 2 :[[Примеира лига 2023-2024#Најдобри стрелци|2023-2024]] <small>(29 гола)</small>, [[Примеира лига 2024-2025#Најдобри стрелци|2024-2025]] <small>(39 гола)</small> * [[Шведски фудбалер на годината]]: 2024 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шведска |image3= Flag of Sweden.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/viktor-gyokeres/413136/ Виктор Ѓекереш на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/viktor-gyokeres/profil/spieler/325443 Виктор Ѓекереш на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/258906/viktor-gyokeres Виктор Ѓекереш на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/362815/Show/Viktor-Gy%C3%B6keres Виктор Ѓекереш на whoscored] {{Состав на ФК Арсенал}} {{Состав на Шведска на СП фудбал 2026}} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Шведски фудбалер на годината}} {{Играч на сезоната на ФК Спортинг Лисабон}} {{Трофеј „Герд Милер“}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓекереш, Виктор}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шведски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Лисабон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ковентри Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брајтон енд Хоув Албион]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Санкт Паули]] [[Категорија:Фудбалери на АФК Свонзи Сити]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 6asmpuhwz3jdh6oqyeaipr0a4wcmlep 0 1322347 5583021 5562639 2026-06-26T18:56:58Z Gurther 105215 5583021 wikitext text/x-wiki [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Седумте словенски племиња за време на формирањето на [[Првото бугарско царство]] во 681]] '''Седумте словенски племиња''' ({{Langx|bg|Седемте славянски племена|Sedemte slavyanski plemena}}), или '''Седумте рода''' ({{Langx|bg|Седемте рода|Sedemte roda|links=no}}) биле сојуз на словенски племиња во Дунавската рамнина, воспоставен во средината на 7ми век кој учествувал во создавањето на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]] заедно со [[Прабугари]]те во 680−681 година.<ref>[http://www.promacedonia.org/pp2/pp_1_1_3.htm Образуване на българската държава, Петър Петров, стр. 73-91.]</ref> Од своето формирање Сојузот трпел напади од страна на [[Византиската империја]]. Бугарите го преминале Дунав во 670-те и склучиле сојуз со Словените. [[Теофан Исповедник]] пишува дека Бугарите станале господари на Словените. Словените го признале суверенитетот на хан [[Аспарух]] и заедно, во пролетта 681, извојувале голема победа над Византијците. Кон крајот на 7ми век на словенските племиња им била доделена одбраната на границите на новосоздаденото Бугарско ханство (реката [[Искар]] до нејзиното устие во [[Дунав]]) од [[Авари|аварски]] напади, како и некои од премините на [[Стара Планина]], додека [[Северјани]]те, чие евентуално учество во сојузот не е јасно, го чувале источниот дел од планината.<ref>{{cite book | last = Collective | year = 2002 | title = Balgarska entsiklopediya A-YA | publisher = IK Trud | url = http://www.znam.bg/com/action/showArticle/short?encID=1&article=3005290426&ctx=search57800&sectionID=1#selectedarticle | location = Sofia | language = bg | access-date = 2023-05-18 | archive-date = 2013-10-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131017165502/http://www.znam.bg/com/action/showArticle/short?encID=1&article=3005290426&ctx=search57800&sectionID=1#selectedarticle | url-status = dead }}</ref> Седумте словенски племиња, заедно со другите словенски и несловенски племиња во Бугарското царство, постепено го формирале [[Бугари|Бугарскиот]] [[етникум]] во 9ти век, кога се случило и [[Покрстување на Бугарија|покрстувањето на Бугарија]] за време на [[Борис I]] и претходните административни реформи кои ги лишиле од нивната автономија и самоуправување преку формирањето на Комитати. Аспаруховите Бугари, кои не биле бројни, се населиле на Балканот во еден миграциски бран, при што [[Михаил Сириски]] опишува дека нивниот број изнесувал 10,000.<ref>{{cite book|last1=Hupchick|first1=D.|title=The Balkans: From Constantinople to Communism|publisher=Springer|isbn=9780312299132|language=en|page=35|date=2002}}</ref> Затоа, тие постепено биле асимилирани во словенската култура, до 10ти век го прифатиле [[Старословенски јазик|словенскиот јазик]], додека [[Прабугарски јазик|бугарскиот јазик]] во царството изумрел.<ref>[http://www.dejepis.com/ucebnice/slovane/ dějepis.com, Jižní Slované]</ref> == Наводи == {{Reflist}} [[Категорија:Прво Бугарско Царство]] [[Категорија:Словенски племиња во Тракија и Мизија]] [[Категорија:Јужнословенски племиња]] 0ujtp66276ny5lvbyusna3de1i79llu 0 1322768 5582912 5363882 2026-06-26T14:48:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582912 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stand_with_Standing_Rock_SF_Nov_2016_13.jpg|мини|347x347пкс| Протестот „Stand with Standing Rock“ во 2016 година. Паролите вклучуваат „Тука сме да заштитиме“ и „Одбрани ја земјата“.]] '''Заштитник на земјиште, заштитник на почва''' или '''бранител на животната средина''' е [[Активизам|активист]] кој работи на заштита [[Екосистем|на екосистемите]] и човековото [[Право на здрава животна средина|право на безбедна, здрава животна средина]].<ref name=":102" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thetyee.ca/Analysis/2019/01/10/Not-What-Reconciliation-Looks-Like/|title=Judy Wilson's Message for Canadians: 'The Land Defenders Are Doing This for Everybody'|last=Ducklow|first=Zoë|date=10 January 2019|work=The Tyee|language=en|accessdate=20 January 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theindependent.ca/2016/10/28/protesters-or-land-protectors/|title=Protesters? Or land protectors?|date=28 October 2016|work=The Indy|language=en-US|accessdate=15 January 2020}}</ref> Често, бранителите се членови на домородните заедници кои ги штитат правата на сопственост на земјиштето на предците во услови на [[експропријација]], [[загадување]], исцрпување или уништување.<ref name=":102" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://iwgia.org/en/land-defence-defenders.html|title=Land defence and defenders|work=iwgia.org}}</ref> Земјата и нејзините ресурси често се сметаат за свети од домородните народи, а грижата за земјата се смета за должност што ги почитува предците, сегашната генерација и идните генерации.<ref name=":62" /> Бранителите на земјата се соочуваат со тежок прогон од моќни политички и корпоративни сојузи кои профитираат од екстракција на ресурси на начин што може да предизвика загадување. [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]] утврдил дека бранителите на земјата се „меѓу бранителите на човековите права кои се најекспонирани и изложени на ризик“.<ref name=":102" /> == Етимологија == [[Податотека:One_day_at_Standing_Rock.webm|мини|300x300пкс|Бранители на земја и вода на Индискиот резерват Standing Rock во 2016 година.]] За време на протестите против цевководот Дакота во 2016 година, членовите на Индискиот резерват „Стендинг Рок“ ја блокираа изградбата на гасоводот за да го заштитат земјиштето и снабдувањето со вода на племето. Овој грасрут напор доведе до стотици апсења и судири со полицијата и војниците на Националната гарда. Негативните написи ги опишаа домородните бранители на земјиштето како „protesters“, термин кој го осудија многу еколошки активисти. Еколошкиот активист и актер [[Далас златниот заб|Далас Голдтут]] од Домородната еколошка мрежа го критикуваше терминот „протест“, наведувајќи дека зборот е негативен и имплицира дека домородните луѓе се лути, насилни или премногу заштитнички кон ресурсите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theworld.org/stories/2016-10-31/standing-rock-activists-dont-call-us-protesters-were-water-protectors|title=Standing Rock activists: Don't call us protesters. We're water protectors.|work=The World from PRX|language=en|accessdate=2022-04-13|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516092516/https://theworld.org/stories/2016-10-31/standing-rock-activists-dont-call-us-protesters-were-water-protectors|url-status=dead}}</ref> Наместо тоа, членовите на движењето се нарекуваат себеси „бранители на земјата“, термин кој го нагласува [[Пацифизам|пацифизмот]] и одговорноста да се грижат за земјиштето на предците кое е дел од [[Културно наследство|наследството]] на бранителите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=MSE4cH95qlc|title=We Are Land Protectors, Not Protesters|work=[[YouTube]]}}</ref> Заштитничката на земјиштето од племето на Инуитите во Лабрадор, Дениз Кол изјавила: „Јас сум верник кога ги земам моите лекови, кога го земам мојот тапан, она што [[Колонијализам|колонијалниот закон]] би го нарекол [[протест]] е она што го сметам за [[церемонија]]“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aptnnews.ca/national-news/illegal-protest-or-protecting-the-land-an-inuit-woman-gets-ready-to-face-a-canadian-court/|title=Illegal protest or protecting the land? An Indigenous woman gets ready to face a Canadian court|last=Moore|first=Angel|date=2018-09-18|work=APTN News|access-date=2022-04-13|language=en-US}}</ref> == Историја == Смртоносните копнени конфликти во [[Хондурас]] датираат од раните 1990-ти.<ref name="jo" /> Протестите против нафтоводот во Дакота биле одржани во 2016 година. Окупацијата на шумата Атланта, почнувајќи од 2022 година, од страна на самонаречените бранители на шумите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://atlpresscollective.com/|title=Atlanta Community Press Collective|work=Atlanta Community Press Collective|language=en-US|accessdate=2023-03-06}}</ref> како [[Убиството на Мануел Естебан Паез Теран|Тортугита]], и поширокото движење „Одбрани ја шумата Атланта“ имале за цел да се спречи изградбата на Центарот за обука за јавна безбедност во Атланта во нејзини рамки.<ref>{{Cite magazine |date=2022-08-03 |title=The New Fight Over an Old Forest in Atlanta |url=https://www.newyorker.com/news/letter-from-the-south/the-new-fight-over-an-old-forest-in-atlanta |access-date=2023-03-06 |magazine=The New Yorker |language=en-US}}</ref> == Улога и активизам == Бранителите на земјиште играат активна и сè повидлива улога во акциите наменети за заштита, почитување и правење видлива на важноста на земјата. Постојат силни врски помеѓу движењето на [[Заштитници за вода|заштитниците на водата]], движењето за одбрана на земјиштето и домородниот еколошки активизам.<ref name=":32">{{Наведена мрежна страница|url=http://indigenousrising.org/josephine-mandamin/|title=Meet Josephine Mandamin (Anishinaabekwe), The "Water Walker"|date=25 September 2014|work=Indigenous Rising|language=en-US|accessdate=10 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/opinion/article-the-devastation-of-my-amazon-homeland-has-accelerated-during-the/|title=Opinion: The devastation of my Amazon homeland has accelerated during the pandemic|last=Maial Panhpunu Paiakan Kaiapó|first=|date=October 24, 2020|work=The Globe and Mail|access-date=2021-02-11}}</ref> Заштитниците на земјиштето се спротивставуваат на инсталирање на цевководи, индустрии за фосилни горива,<ref name=":42">{{Наведена мрежна страница|url=http://rabble.ca/podcasts/shows/talking-radical-radio/2018/03/mikmaq-water-protectors-blocking-fossil-fuel|title=Mi'kmaq water protectors blocking fossil fuel infrastructure in Nova Scotia {{!}} rabble.ca|work=rabble.ca|accessdate=10 January 2019|archive-date=2021-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607011205/https://rabble.ca/podcasts/shows/talking-radical-radio/2018/03/mikmaq-water-protectors-blocking-fossil-fuel|url-status=dead}}</ref> уништување на територија за развој, како што се земјоделството или домувањето, и активностите за екстракција на ресурси, како што е фракингот, бидејќи овие дејства можат да доведат до деградација на земјиштето, уништување на шуми и нарушување на живеалиште.<ref>{{Наведени вести|url=https://torontosun.com/news/provincial/indigenous-land-occupants-in-caledonia-appeal-injunction|title=Indigenous land occupants in Caledonia appeal injunction|last=McKenzie-Sutter|first=Holly|date=November 27, 2020|work=Toronto Sun|access-date=2021-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104162733/https://torontosun.com/news/provincial/indigenous-land-occupants-in-caledonia-appeal-injunction|archive-date=2021-11-04|language=en-CA|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/2/14/rcmp-off-wetsuweten-land-solidarity-grows-for-land-defenders|title='RCMP off Wet'suwet'en land': Solidarity grows for land defenders|last=Kestler-D'Amours|first=Jillian|work=www.aljazeera.com|language=en|accessdate=2021-02-11}}</ref> Бранителите на земјиштето се спротивставуваат на активностите што му штетат на земјиштето, особено на домородните територии и нивната работа е поврзана со човековите права.<ref name="globalcitizen.org" /> Јази укажува на тактиката на отпор на бранителите на земјата на Дине и нивниот антикапиталистички и антиразвојен став за екстракција на ресурси, како многу поврзани со долготрајните традиции на отпорот на Дине.<ref>{{Наведено списание|last=Yazzie|first=Melanie K.|date=2018|title=Decolonizing Development in Diné Bikeyah: Resource Extraction, Anti-Capitalism, and Relational Futures|url=https://www.jstor.org/stable/26879576|journal=Environment and Society|volume=9|pages=25–39|doi=10.3167/ares.2018.090103|issn=2150-6779|jstor=26879576}}</ref> Активизмот може да биде во форма на поставување блокади на резервни земјишта или традиционални територии за блокирање на корпорациите од активностите за екстракција на ресурси.<ref name=":22">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pri.org/stories/2016-10-31/standing-rock-activists-dont-call-us-protesters-were-water-protectors|title=Standing Rock activists: Don't call us protesters. We're water protectors.|work=Public Radio International|language=en|accessdate=10 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.thespec.com/news/hamilton-region/2020/10/05/barricades-up-in-caledonia-after-attempted-arrest-of-land-defender.html|title=Barricades up in Caledonia after attempted arrest of land defender|date=2020-10-05|work=The Hamilton Spectator|access-date=2021-02-11|language=en|issn=1189-9417}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.thespec.com/news/hamilton-region/2020/11/25/caledonia-land-occupation-criminal-cases-move-through-courts.html|title=Caledonia land occupation criminal cases move through courts|date=2020-11-25|work=The Hamilton Spectator|access-date=2021-02-11|language=en|issn=1189-9417}}</ref> Заштитниците на водата и земјиштето, исто така, подигаат кампови како начин да ги окупираат традиционалните територии и да ги зајакнат културните врски. Заштитниците на земјиштето работат и преку правни рамки како што се владините судски системи во обид да ја задржат контролата врз традиционалните територии.<ref name=":62">{{Наведени вести|url=https://aptnnews.ca/2018/09/18/illegal-protest-or-protecting-the-land-an-inuit-woman-gets-ready-to-face-a-canadian-court/|title=Illegal protest or protecting the land? An Indigenous woman gets ready to face a Canadian court - APTN News|last=Moore|first=Angel|date=18 September 2018|work=Aptn News|access-date=12 January 2019|language=en-US}}</ref><ref name="globalcitizen.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.globalcitizen.org/en/content/environmental-activists-killed/|title=Beatings, Imprisonment, Murder: The World's Environmental Defenders Are Being Terrorized|work=Global Citizen|language=en|accessdate=15 January 2020}}</ref> Акциите за граѓанска непослушност, преземени од бранителите на земјиштето, често се криминализираат, а некои тврдат дека се предмет на посилна полициска активност и насилство.<ref>{{Наведено списание|last=Simpson|first=Michael|last2=Le Billon|first2=Philippe|date=2021-02-01|title=Reconciling violence: Policing the politics of recognition|journal=Geoforum|language=en-ca|volume=119|pages=111–121|doi=10.1016/j.geoforum.2020.12.023|issn=0016-7185}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Spiegel|first=Samuel J.|date=2021-01-01|title=Climate injustice, criminalisation of land protection and anti-colonial solidarity: Courtroom ethnography in an age of fossil fuel violence|journal=Political Geography|language=en-ca|volume=84|pages=102298|doi=10.1016/j.polgeo.2020.102298|issn=0962-6298|pmc=7544477|pmid=33052177}}</ref> Жените се голем дел од успехот на движењето, бидејќи тие често се бранители на земјиштето видливи на фронтот на блокадите и на протестите на отпорот.<ref>{{Наведување|last=Lange|first=Shauna M.|title=Saving Species, Healthy Humanity: The Key Role of Women in Ecological Integrity|date=2020|journal=Ecological Integrity in Science and Law|pages=85–96|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en-ca|doi=10.1007/978-3-030-46259-8_8|isbn=978-3-030-46258-1}}</ref> == Опасности со кои се соочуваат бранителите на земјиштето == Глобал Витнес објави 1.922 убиства на бранители на земјиште во 57 земји помеѓу 2002 и 2019 година.<ref name=":102">{{Наведено списание|last=Larsen, Billon, Menton, Aylwin, Balsiger, Boyd, Forst, Lambrick, Santos, Storey, Wilding|year=2021|title=Understanding and responding to the environmental human rights defenders crisis: The case for conservation action|journal=Conservation Letters|volume=14|issue=3|doi=10.1111/conl.12777|doi-access=free}} </ref> 40% од жртвите биле Домородци,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/5-deadly-countries-for-environmental-defenders/a-54298499|title=5 deadly countries for environmental defenders|date=2020-07-28|work=Deutsche Welle|language=en-GB|accessdate=2022-04-14}}</ref> и покрај тоа што сочинуваат само 6% од глобалното население.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldbank.org/en/topic/indigenouspeoples|title=Indigenous Peoples|work=World Bank|language=en|accessdate=2022-04-14}}</ref> Нецелосна е и документацијата за ова насилство. Во 2020 година, убиствата на бранителите на земјата достигнаа рекордно високо ниво од 227.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/sep/13/murders-environment-land-defenders-record-high|title=Murders of environment and land defenders hit record high|date=2021-09-12|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-04-13}}</ref> Специјалниот известувач на ОН [[Дејвид Ричард Бојд|Дејвид Р. Бојд]] [[Реторичко прашање|праша]]: „Како можеме да ја заштитиме извонредната разновидност на животот на Земјата ако не можеме да ги заштитиме бранителите на животната средина?"<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=j-QsEAAAQBAJ&dq=%22land+defender%22&pg=PT74|title=Environmental Defenders: Deadly Struggles for Life and Territory|last=Menton|first=Mary|last2=Le Billon|first2=Philippe|date=2021-06-24|publisher=Routledge|isbn=978-1-000-40221-6|language=en}}</ref> Тој понатаму изјави дека околу сто бранители на земјата се заплашувани, апсени или на друг начин малтретирани за секој убиен.<ref name=":102"/> Заштитниците на земјиштето често се соочуваат со опасни услови при спротивставување на државните овластувања, корпорациите за ресурси, како што се корпорациите за гас или рударството, како и други кои сакаат да развијат земјиште или да ги изгаснат правата на домородните земјишта.<ref name=":72">{{Наведено списание|last=Middeldorp|first=Nick|last2=Le Billon|first2=Philippe|date=2019-03-04|title=Deadly Environmental Governance: Authoritarianism, Eco-populism, and the Repression of Environmental and Land Defenders|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/24694452.2018.1530586|journal=Annals of the American Association of Geographers|language=en|volume=109|issue=2|pages=324–337|doi=10.1080/24694452.2018.1530586|issn=2469-4452}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vice.com/en/article/4adx5q/land-defenders-keep-getting-killed-in-colombia|title=Land Defenders Keep Getting Killed in Colombia|work=www.vice.com|language=en|accessdate=2021-02-11}}</ref> Американскиот екологист [[Бил Мекибен|Бил МекКибен]] изјави: „[Бранителите] се изложени на ризик затоа што живеат на или во близина на нешто што го бара некоја корпорација. Таа побарувачка - побарувачката за највисок можен [[Заработка|профит]], најбрзата можна временска рамка, најевтината можна операција - се чини дека на крајот се претвора во разбирање, донекаде, дека предизвикувачот на проблеми мора да замине.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theowp.org/record-number-of-environmental-activists-killed-in-the-past-year/|title=Record Number Of Environmental Activists Killed In The Past Year|last=Mar|first=Celina Shih|date=2021-10-08|work=The Organization for World Peace|language=en-US|accessdate=2022-04-14}}</ref> Миделдорп и Ле Билон укажаа на опасностите со кои се соочуваат бранителите на земјиштето, особено во авторитарните режими. Во нивниот напис од 2018 година тие посочуваат кон убиствата на неколку бранители на земјата во [[Хондурас]].<ref name=":72" /> Таму, паравоените сили во долината [[Агуан]] биле испратени да се инфилтрираат и да ги убијат клучните активисти за правата на земјиштето за да ги поткопаат групните напори.<ref name="jo">{{Наведена мрежна страница|url=https://theintercept.com/2021/11/06/honduras-paramilitaries-land-rights/|title=In Honduras Land Battles, Paramilitaries Infiltrate Local Groups — Then Kill Their Leaders|last=Olson|first=Jared|date=November 6, 2021|work=The Intercept|language=en|accessdate=2022-04-14}}</ref> Може да се поврзи сузбивањето на правата на домородните земјишта и историјата на заплашување, насилни тактики и убиства против бранителите на земјата со економскиот развој и „грабнувањето земјиште“ во колонијалните национални држави.<ref>{{Наведување|last=May|first=Roy H.|title=Land Grabbing and Violence Against Environmentalists|date=2018|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-319-99513-7_7|journal=From Biocultural Homogenization to Biocultural Conservation|volume=3|pages=109–123|editor-last=Rozzi|editor-first=Ricardo|series=Ecology and Ethics|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-99513-7_7|isbn=978-3-319-99512-0|access-date=2021-02-11|editor2-last=May|editor2-first=Roy H.|editor3-last=Chapin III|editor3-first=F. Stuart|editor4-last=Massardo|editor4-first=Francisca}}</ref> Канадските национални полициски сили, RCMP, биле подготвени да употребат смртоносна сила против бранителите на земјата на протестот во 2019 година во [[Британска Колумбија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2019/dec/20/canada-indigenous-land-defenders-police-documents|title=Exclusive: Canada police prepared to shoot Indigenous activists, documents show|last=Parrish|first=Jaskiran Dhillon Will|date=20 December 2019|work=The Guardian|access-date=15 January 2020|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Данлоп ги опишува актите на насилство против бранителите на земјиштето во земји како Мексико како одмазда за отпорот кон економскиот развој и екстракција на ресурси.<ref>{{Наведено списание|last=Dunlap|first=Alexander|date=2020-04-15|title=The Politics of Ecocide, Genocide and Megaprojects: Interrogating Natural Resource Extraction, Identity and the Normalization of Erasure|journal=Journal of Genocide Research|language=en-ca|volume=23|issue=2|pages=212–235|doi=10.1080/14623528.2020.1754051|issn=1462-3528|doi-access=free}}</ref> Организацијата за човекови права [[Глобален сведок|Глобал Витнес]] објави дека 164 бранители биле убиени во 2018 година во земји како [[Филипини]]те, [[Бразил]], [[Индија]] и [[Гватемала]].<ref name=":02">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.climatechangenews.com/2019/07/30/164-land-defenders-murdered-2018-global-witness-reports/|title=164 land defenders murdered in 2018, Global Witness reports|date=30 July 2019|work=Climate Home News|language=en|accessdate=15 January 2020}}</ref> Истиот извештај наведува дека значителен број од убиените, повредените и загрозените луѓе биле Домородци.<ref name=":02" /> Ле Билон и Лујала известуваат дека најмалку 1734 бранители на животната средина и земјиштето биле убиени помеѓу 2002 и 2018 година и дека домородните луѓе се најзагрозени, броејќи повеќе од една третина од убиените бранители на земјиштето.<ref>{{Наведено списание|last=Le Billon|first=Philippe|last2=Lujala|first2=Päivi|date=2020-11-11|title=Environmental and land defenders: Global patterns and determinants of repression|journal=Global Environmental Change|language=en-ca|volume=65|pages=102163|doi=10.1016/j.gloenvcha.2020.102163|issn=0959-3780}}</ref> [[Обединети нации|ОН]] објавија дека многу заштитници на земјиштето се етикетирани како терористи од државните влади во обид да ги дискредитираат нивните тврдења.<ref name=":12">{{Наведена мрежна страница|url=https://theintercept.com/2019/07/30/criminalization-environmental-activists-global-witness-report/|title=More Than 160 Environmental Defenders Were Killed in 2018, and Many Others Labeled Terrorists and Criminals|last=Brown|first=Alleen|date=30 July 2019|work=The Intercept|language=en-US|accessdate=15 January 2020}}</ref> Таквото означување може да создаде опасни услови за оние кои работат на заштита на правата на земјиштето.<ref name=":12" /> ''Јејл Environment 360'' објави дека најмалку 212 борци за заштита на животната средина и бранители на земјиштето биле убиени во 2019 година.<ref name=":82">{{Наведена мрежна страница|url=https://e360.yale.edu/digest/more-than-200-environmental-activists-and-land-defenders-murdered-in-2019|title=More Than 200 Environmental Activists and Land Defenders Murdered in 2019|work=Yale E360|language=en-US|accessdate=2021-07-10}}</ref> Над половина од убиствата пријавени во 2019 година се случиле во [[Колумбија]] и [[Филипини]]те.<ref name=":82" /><ref name=":9" /> [[Амнести интернешенал|Амнести интернешенел]] го сврте вниманието на опасностите со кои се соочуваат оние кои сакаат да ја заштитат земјата, водата и заедниците, нарекувајќи ја [[Латинска Америка]] најопасна локација за бранителите на земјиштето.<ref name=":52">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.ca/earthdefenders|title=Earth Land and Water Defenders|date=2 April 2019|work=Amnesty International Canada|language=en|accessdate=15 January 2020|archive-date=2020-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200303042053/https://www.amnesty.ca/earthdefenders|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-brazil-indigenous-logging-trfn-idUSKBN27H16P|title=One year on, family of murdered Amazon land defender say nothing has changed|last=Tabary|first=Zoe|date=2020-11-01|work=Reuters|access-date=2021-02-11|language=en}}</ref> Фондот за заштита на животната средина објави дека над 1700 бранители се убиени, а помалку од 10% од одговорните се изведени пред лицето на правдата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.edf.org/blog/2019/11/22/murder-rainforest-1700-defenders-killed-their-legacy-lives|title=Murder in the rainforest: 1700+ defenders killed, but their legacy lives on|work=Environmental Defense Fund|language=en|accessdate=15 January 2020|archive-date=2020-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115021602/https://www.edf.org/blog/2019/11/22/murder-rainforest-1700-defenders-killed-their-legacy-lives|url-status=dead}}</ref> Extinction Rebellion (XR) работеше на привлекување вниманието кон ситуацијата на бранителите на земјиштето и им оддаде почит на оние кои биле убиени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rabble.ca/blogs/bloggers/brent-patterson/2019/10/extinction-rebellion-honours-land-defenders-killed-protecting|title=Extinction Rebellion honours land defenders killed for protecting the environment|date=10 October 2019|work=rabble.ca|language=en|accessdate=15 January 2020|archive-date=2020-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115020513/https://rabble.ca/blogs/bloggers/brent-patterson/2019/10/extinction-rebellion-honours-land-defenders-killed-protecting|url-status=dead}}</ref> Работата на бранителите на земјата е поврзана со иницијативите за [[климатска правда]], како што е Climate Strike Canada.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalobserver.com/2020/09/17/news/climate-strikers-are-trying-trademark-erin-otooles-take-back-canada-slogan|title=Climate strikers are trying to trademark Erin O'Toole's 'Take Back Canada' slogan|last=McIntosh|first=E.|date=2020-09-17|work=National Observer|language=en|accessdate=2021-02-11}}</ref> == Бранители на земјиште кои биле убиени == * [[Берта Касерес|Берта Изабел Касерес Флорес]] (4 март 1971 - 2 март 2016 година) еколошка активистка од Хондурас, домороден лидер * [[Пауло Паулино Гуахахара]], Бразил, убиен во 2019 година во заседа од илегални дрвосечачи во регионот на Амазон.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/02/brazilian-forest-guardian-killed-by-illegal-loggers-in-ambush|title=Brazilian 'forest guardian' killed by illegal loggers in ambush|last=Cowie|first=Sam|date=2 November 2019|work=The Guardian|access-date=15 January 2020|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/brazil-amazon-forest-defender-shot-dead-illegal-loggers-191103052028290.html|title=Brazil Amazon forest defender shot dead by illegal loggers|work=www.aljazeera.com|accessdate=15 January 2020}}</ref> * [[Чико Мендес]], Бразил, екологист и активист. * [[Ернан Бедоја]], афро-колумбиски активист за правата на земјиштето. * Хулијан Карило, водач на домородните Рарамури, Мексико, убиен на 24 октомври 2018 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/11/la-mortal-defensa-del-bosque-por-julian-carrillo/|title=Julián Carrillo defended the forest with his life|date=28 November 2018|work=www.amnesty.org|language=en|accessdate=15 January 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/10/mexico-julian-carrillo-justice-protection-environmental-defenders/|title=Mexico's environmental defenders need justice and protection|date=24 October 2019|work=www.amnesty.org|language=en|accessdate=2021-07-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/7c326a45cc66490697cca1396ff9d607|title=Indigenous rights leader reported slain in northern Mexico|date=2018-10-25|work=AP News|language=en|accessdate=2021-07-10}}</ref> * Дату Кајло Бонтолан, племенски поглавар на Манобо, член на Националниот совет на водачи на Катрибу, [[Северен Минданао]], Филипини, убиен на 7 април 2019 година.<ref name=":9">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/environment/2020/jul/29/record-212-land-and-environment-activists-killed-last-year|title=Record 212 land and environment activists killed last year|date=2020-07-29|work=the Guardian|language=en|accessdate=2021-07-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hrdmemorial.org/hrdrecord/datu-kaylo-bontolan/|title=Datu Kaylo Bontolan|work=HRD Memorial: Celebrating Those Who Were Killed Defending Human Rights|language=en-GB|accessdate=2021-07-10}}</ref> * Омар Гуасирума, домородниот водач, Колумбија, убиен во март 2020 година<ref name=":9" /> * Ернесто Гуасирума, домородниот водач, Колумбија, убиен во март 2020 година<ref name=":9" /> * Симон Педро Перес, домороден водач, убиен на 6 јули 2021 година, [[Чијапас]], Мексико.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.democracynow.org/2021/7/7/headlines/indigenous_land_defender_assassinated_in_chiapas|title=Indigenous Land Defender Assassinated in Chiapas|work=Democracy Now!|access-date=2021-07-08|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/mexico-dfc6fb1d675cd7b7d96f5c12a3b03a08|title=Mexico rights organizer killed, 3rd activist to die in month|date=2021-07-06|work=AP News|language=en|accessdate=2021-07-10}}</ref> * Хавиера Рохас, чилеански екологист и активист, пронајден мртов во ноември 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.democracynow.org/2021/12/6/headlines/chilean_activist_javiera_rojas_who_helped_shut_down_dam_projects_has_been_killed|title=Chilean Activist Javiera Rojas, Who Helped Shut Down Dam Projects, Has Been Killed|work=Democracy Now!|language=en|accessdate=2021-12-06}}</ref> * [[Убиството на Мануел Естебан Паез Теран|Тортугита]], американски еколошки активист убиен на 18 јануари 2023 година од страна на полицаец на државната патрола на [[Џорџија]] во шумата во Атланта. == Дополнителна литература == * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.ca/sites/amnesty/files/Honduras%20Guatemala%20HRD%20-%20Report%20ENG.PDF|title=They Will Not Stop Us. Ecuador: Justice and Protection for Amazonian Women, Defenders of the Land, Territory, and Environment|last=Amnesty International|date=2016|pages=|accessdate=2023-05-29|archive-date=2022-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421113303/https://www.amnesty.ca/sites/amnesty/files/Honduras%20Guatemala%20HRD%20-%20Report%20ENG.PDF|url-status=dead}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Животната средина и општеството]] [[Категорија:Екологија]] [[Категорија:Активизам]] p2xzr18wokl5ov0ztak4wo2bov3nxtl 0 1324295 5583159 5547479 2026-06-27T09:11:49Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5583159 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Дамјан Цветановски | портрет = | рх = | опис = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1994|5|31}} | роден-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = по улогите во: <br>[[Преспав]]<br>[[5+ фамилија]]<br>[[Бистра вода (серија)|Бистра вода]] | занимање = [[глумец]] | татко = [[Владо Цветановски]] }} '''Дамјан Цветановски''' (р. {{роден на|31|мај|1994}} година во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]]. Од 2025 година, работи во [[Македонски народен театар]]. == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 2006 || [[Тајната книга]] ТВ-филм || Бигорски |- | 2010 || [[Вистинската приказна за Хансел и Гретел]] ТВ-филм || Детето |- | 2012 || [[Статус]] ТВ-филм || Кристијан |- | 2017 || [[Инсајдер (телевизиска серија)|Инсајдер]] ТВ-серија || Јован |- | 2017-2020 || [[5+ фамилија]] ТВ-серија || Швајн Штајин |- | 2018 || [[Преспав]] ТВ-серија || Станко Кочовски |- | 2022 || [[Тајниот изум]] ТВ-филм || Швајн Штајин |- | 2023 || [[Бизнисот на задоволството]] ТВ-филм || Игор |- | 2023 || [[Бистра вода (серија)|Бистра вода]] ТВ-серија || Стефан |- | 2024 || [[Јон Вардар против Галаксијата]] ТВ-филм || Зарк |} == Животопис == Цветановски е роден на 31 мај 1994 година во [[Скопје]], син е на македонскиот [[режисер]] и [[професор]] на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]], [[Владо Цветановски]]. Дипломира на Академијата на уметностите во [[Нови Сад]] во класата на [[професор]]от Никита Миливојевиќ, во 2016 година. Вработен бил во [[Драмски театар - Скопје]]. Од [[2025|2025 година]], работи во [[Македонски народен театар]] во Скопје. == Награди == * Добитник на наградата за најдобра машка улога за ликот Кристофер во претставата „''Чудна случка со кучето во ноќта''“ на фестивалот „Војдан Чернодрински“ во [[Прилеп]] (2023) == Надворешни врски == * {{IMDb name|3105723}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Цветановски, Дамјан}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] a6q4ww4sdtomqe83d4ywixfpwrgl10b 0 1325142 5583022 5519019 2026-06-26T18:58:48Z Aprilija50.A.D 119801 /* */ 5583022 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Александар Мишов | image = | dateofbirth = {{роден на и возраст|df=yes|1997|7|21}} | cityofbirth = [[Кавадарци]], {{МКД}} | currentclub = [[ФК Тиквеш]] | clubnumber = 19 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[ФК Академија Пандев]] | years1 = 2015-2016 | caps1 = 55 | goals1 = 8 | clubs1 = [[ФК Академија Пандев]] | years2 = 2018-2019 | caps2 = 41 | goals2 = 5 | clubs2 = [[ФК Тиквеш]] | years3 = 2019-2020 | caps3 = 9 | goals3 = 5 | clubs3 = [[РК Борец]] | years4 = 2023-2024 | caps4 = 18 | goals4 = 9 | clubs4 = [[Самтредиа]] | years5 = 2024 | caps5 = 12 | goals5 = 1 | clubs5 = [[Туран]] | years6 = 2025 | caps6 = – | goals6 = – | clubs6 = [[ФК Тиквеш]] | years7 = 2026- | caps7 = – | coals7 = – | clubs7 = [[ФК Силекс]] }} '''Александар Мишов''' (р. {{роден на|21|јули|1997}} година во [[Кавадарци]]) — [[Македонија|македонски]] фудбалер кој играше за [[ФК Академија Пандев]] 8 години, потоа играше за [[ФК Тиквеш]] неколку сезони. Во 2023 година играше во клубот [[Самтредиа]] во [[Грузија]]. Во 2024 година игра во [[Казахстан|Казахтанскиот]] клуб [[Туран]]. Од 2025 година до 2026 година, Мишов игра за [[ФК Тиквеш]]. Мишов е фудбалер на [[ФК Силекс]]. == Поврзано == * [[ФК Академија Пандев]] * [[ФК Тиквеш]] == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мишов, Александар}} [[Категорија:Фудбалери од Кавадарци]] qbbyjxoe63c8e1z3e1x8rkogtsu4749 0 1326698 5582935 5105025 2026-06-26T15:55:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582935 wikitext text/x-wiki [[Податотека:British Library + St Pancras 7527-31hug.jpg|мини|346x346пкс|Новата зграда на библиотеката била отворена во 1997 г. (станицата Сент Панкрас е видлива во заднината)]] '''Британската библиотеката''' во [[Лондон]] ([[Англиски јазик|англиски]]: ''British Library'') — национална [[библиотека]] на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. Со својата збирка од 150 милиони предмети, вклучително и 25 милиони [[Книга|книги]], таа е на второто место во светот по [[Конгресна библиотека|Конгресната библиотека]]. Библиотеката станала независна организација во [[1973]] г., кога била одвоена од [[Британски музеј|Британскиот музеј]], основан во [[1753]] г. Во [[1983]] г., на неа била додадена и Националната звучна архива. Уште во [[1757]] г., кралот [[Џорџ II]] ѝ дал на библиотеката на Британскиот [[музеј]] право на бесплатни примероци од сите нови изданија во земјата. Со закон од [[1911]] г., таа повторно го добила ова право, заедно со уште пет библиотеки. Британската библиотека има право и на задолжителен примерок од изданијата во [[Ирска|Република Ирска]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bl.uk/aboutus/quickinfo/facts/ |title=www.bl.uk |accessdate=2023-07-26 |archive-date=2017-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828023409/http://www.bl.uk/aboutus/quickinfo/facts/ |url-status=dead }}</ref> Меѓу највредните предмети што се чуваат во библиотеката се копија од [[Дијамантска сутра|Дијамантската сутра]], најстарата позната печатена книга во [[Свет|светот]], два примерока од [[Гутенбергова Библија|Гутенберговата Библија]], два примерока од [[1215]] г. од [[Голема повелба|Големата повелба на слободите]], единствениот ракописен примерок од поемата Беовулф. Британската библиотека има и значајна збирка од старомакедонски книги, меѓу кои од [[Кочо Рацин]], [[Коле Неделковски]], [[Блаже Конески]], [[Ацо Шопов]], [[Славко Јаневски]], [[Коле Чашуле]] итн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.bl.uk/european/2013/12/a-library-of-macedonian-literature-in-the-british-library-.html|title=A library of Macedonian literature in the British Library|work=blogs.bl.uk|language=en|accessdate=2023-07-26}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Slender Man}} * [https://imagesonline.bl.uk/ Слики од Британската библиотека] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250716213059/https://www.imagesonline.bl.uk/ |date=2025-07-16 }} [[Категорија:Британска библиотека]] [[Категорија:Музеи во Лондон]] [[Категорија:Библиотеки]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ 25naczrrdoigk6jofgqvhvxrmef2294 0 1329057 5583114 5582225 2026-06-26T23:08:18Z ~2026-36998-84 134525 /* Животопис */ 5583114 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија за личност | име = Јован Ангелов - Циго | роден-дата = | роден-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | починал-дата = | починал-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | националност = | занимање = |date_of_birth=[[23 септември ]] [[1942]]|date_of_death=[[1997]]|image_name=Јован Ангелов - Циго.png}} '''Јован Ангелов - Циго''' ([[23 септември]] [[1942]], {{роден во|Скопје}} — [[1997]], {{роден во|Скопје}}) — [[Македонци|македонски]] [[алпинист]], [[планинар]], инструктор по алпинизам, познат како ментор и инструктор за планинарство и алпинизам на повеќе генерации Македонските алпинисти, еден од основоположниците на Македонскиот алпинизам. Има реализирано голем број на алпинистички искачувања како во земјата, така и во странство. == Животопис == [[Податотека:Највисоко признание, постхумно доделено на Јован Ангелов - Циго од страна на планинарскиот клуб „Љуботен“ од Тетово.jpg|алт=Планинарскиот клуб „Љуботен" од Тетово, на 15 ноември 2025 година, на прославата од 100-годиншнината од своето основање и постоење, на Јован Ангелов - Циго постхумно му додели највисоко признание.|мини|Награда од планинарскиот клуб „Љуботен“.|лево|261x261пкс]]Јован Ангелов бил дел од алпинистичкиот одсек во Скопје, и постојано одржувал контакти со алпинисти и алпинистички друштава од Словенија и цела Југославија, и постојано своето алпинистичко образование го надоградувал во Словенија, потоа пренсувајќи го на други алпинисти во Македонија. Постојано учествувал на алпинистички собири во Југославија и пошироко. Бил прв сојузен инструктор по алпинизам во тогашна С.Р. Македонија.<ref>{{Наведување|title=MAKEDONSKI SPORTSKI LEGENDI - JOVAN POPOSKI - 1 DEL|url=https://www.youtube.com/watch?v=AcD-Re_AGmo|date=2017-12-05|accessdate=2026-06-16|last=Makedonski Sportski Legendi}}</ref> На [[6 август]] [[1964]] година, заедно Станислав Гилиќ - Станко од Риека (според други информации со Силвијe Вершa од [[Риека]]) Јован Ангелов - Циго ја има искачено насоката „Чопов Стебер“ на Северната Триглавска Стена, [[Јулиски Алпи]], [[Словенија]].<ref>https://www.gore-ljudje.si/copov-steber-2{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Податотека:Циго на „Раз Јаловца“.jpg|алт=Јован Ангелов - Циго при искачување на насоката „Раз Јаловца“, Jаловец, Јулијски Алпи, Словенија.|мини|Јован Ангелов - Циго при искачување на насоката „Раз Јаловца“, Jаловец, Јулиски Алпи, Словенија.]] Во 1968 година, како претставник од Македонија присуствува на меѓународен алпинистички собир на планината Рила во Бугарија, каде, покрај другите искачувања, качува заедно со познатиот француски алпинист Рене Демезон. Во 1974 година во Македонија службено престојува Вања Матијевец, алпинист од Словенија, и заедно со Јован Ангелов качувале на Матка на „Жежов Централен смер“.<ref>https://gore-ljudje.net/novosti/alpinisticne-novice-25-1974/</ref> Во 1980 година Јован Ангелов е дел од Македонската алпинистичка експедиција на Маунт Кенија, која за цел имала искачување на врвовите Ухуру (5895 m н.в.) на Килиманџаро, како и на врвот Батион (5199 m н.в.) на Маунт Кенија. Дел од оваа експедиција бил [[Јован Попоски - Јове|Јован Попоски]]. На Матка, на Отмаровата карпа, постои насока посветена во чест на Јован Ангелов која е за првпат искачена од неговите пријатели и ученици алпинисти, насоката се вика „Циго“. Во 2005, постхумно добива спомен-плакета од страна на Советот на [[Општина Кисела Вода]], Скопје.<ref>https://opstinakiselavoda.gov.mk/formmal-session-of-the-council/</ref><ref>http://ipserver1.skopje.gov.mk/e-skopje/sluzben%20glasnik%20so%20konverzija.nsf/82aa49069edfbbb780256a22004ba9e0/ed08d5a96dd55a73c12570820045ddd3?OpenDocument</ref> [[Планинарски клуб „Љуботен“|Планинарскиот клуб „Љуботен“]] од [[Тетово]], на [[15 ноември]] [[2025|2025 година]], на прославата од 100-годишнината од своето основање и постоење, на Јован Ангелов - Циго постхумно му додели највисоко признание. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Јован}} [[Категорија:Македонски планинари]] [[Категорија:Родени во 1942 година]] [[Категорија:Починати во 1995 година]] [[Категорија:Починати во Скопје]] g9aynulk63rtqjilz1udnrupu3s1rb5 0 1330919 5583086 5411025 2026-06-26T21:06:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583086 wikitext text/x-wiki Ова е список на населени места кои го добиле прекарот '''Венеција на Северот'''. Поимот ''Венеција на Северот'' се однесува на различни градови во [[Северна Европа]] кои имаат [[канал]]и, и на тој начин се споредуваат со [[Венеција]], Италија, која е позната по своите канали, видете [[Голем канал (Венеција)|Голем Канал]]. Некои од овие прекари, на пр. во случајот со [[Амстердам]], датираат со векови, додека други како [[Бирмингем]] неодамна се дадени и измислени како самопромоција од самите жители или претставници на градовите. == Список == {| class="wikitable sortable" !Град !Држава !Фотографија !Наводи |- |[[Олесунд]] |Норвешка |[[Податотека:Alesund,_Norway.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.travelwithamate.com/amazing-places-visit-norway/|title=Best places to go in Norway this year|date=January 17, 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.outdoorphotographer.com/photo-contests/4th-annual-the-great-outdoors/entry/1574761-alesund-norway-the-venice-of-the-north/|title=Alesund, Norway-the Venice Of The North|accessdate=2023-09-13|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608073232/https://www.outdoorphotographer.com/photo-contests/4th-annual-the-great-outdoors/entry/1574761-alesund-norway-the-venice-of-the-north/|url-status=dead}}</ref> |- |[[Амјен]] |Франција |[[Податотека:Amiens_quartier_saint_leu_canaux_200503.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/travel/2002/aug/31/france.familyholidays.family|title=Light fantastic|date=August 31, 2002|work=the Guardian}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5K_cAgAAQBAJ&dq=%22venice+of+the+north+this+part+of+amiens%22&pg=PT305|title=The Riches of France: A Shopping and Touring Guide to the French Provinces|last=Clemente|first=Maribeth|date=April 8, 2014|publisher=St. Martin's Publishing Group|isbn=9781466867871|via=Google Books}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.u-picardie.fr/servlet/com.univ.collaboratif.utils.LectureFichiergw?ID_FICHIER=11170|title=Amiens. Focus on the city|accessdate=2023-09-13|archive-date=2017-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113528/https://www.u-picardie.fr/servlet/com.univ.collaboratif.utils.LectureFichiergw?ID_FICHIER=11170|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visit-amiens.com/accueil/bons_plans/flanerie_romantique_au_coeur_du_marche_de_noel_d_amiens|title=A romantic stroll through Amiens' Christmas Market|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117011830/http://www.visit-amiens.com/accueil/bons_plans/flanerie_romantique_au_coeur_du_marche_de_noel_d_amiens|archive-date=2018-01-17|accessdate=2017-01-09}}</ref> |- |[[Амстердам]] |Холандија |[[Податотека:Amsterdam_airphoto.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amsterdamhotspots.nl/architecture.html|title=Amsterdamhotspots.nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20070404161938/http://www.amsterdamhotspots.nl/architecture.html|archive-date=2007-04-04|accessdate=2010-11-03}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://one-europe.info/amsterdam-the-venice-of-the-north|title=Amsterdam, the Venice of the North|work=one-europe|publisher=OneEurope|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821071954/http://one-europe.info/amsterdam-the-venice-of-the-north|archive-date=21 August 2015|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aviewoncities.com/amsterdam/canals.htm|title=Amsterdam's Canals|work=aviewoncities|publisher=www.aviewoncities.com|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://amsterdamfaq.com/1/amsterdam|title=Amsterdam Facts|work=amsterdamfaq|publisher=AmsterdamFAQ.com.|accessdate=14 August 2016|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225195509/http://amsterdamfaq.com/1/amsterdam|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://europecharm.com/amsterdam-venice-of-the-north/|title=Amsterdam - "Venice of the North"|work=europecharm|publisher=Felix Travel LLC|accessdate=14 August 2016|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225195438/http://europecharm.com/amsterdam-venice-of-the-north/|url-status=dead}}</ref> |- |[[Арендал]] |Норвешка |[[Податотека:Pollen_3.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.caribonigroup.com/en/projects/arendal-city/|title=Arendal City - Projects - Cariboni Group|work=www.caribonigroup.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sorlandetguideservice.no/en/byvandring.html|title=Sørlandets Guideservice|work=www.sorlandetguideservice.no|accessdate=2023-09-13|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608073244/http://www.sorlandetguideservice.no/en/byvandring.html|url-status=dead}}</ref> |- |[[Бамберг]] |Германија |[[Податотека:MK56579_Bamberg.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tripadvisor.de/Attraction_Review-g198395-d7033463-Reviews-Klein_Venedig-Bamberg_Upper_Franconia_Franconia_Bavaria.html|title=Klein Venedig (Bamberg) - Aktuelle 2022 - Lohnt es sich? (Mit fotos)}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bamberg.bayern-online.de/die-stadt/sehenswuerdigkeiten/historische-bauwerke-und-plaetze/klein-venedig/|title=Klein Venedig in Bamberg &#124; bayern-online.de}}</ref> |- |[[Бирмингем]] |Обединето Кралство |[[Податотека:Worchester_&_Birmingham_Canal_from_Broad_Street_towards_NIA_130_C.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведени вести|url=http://metro.co.uk/2011/07/05/birmingham-voted-least-romantic-and-most-boring-city-in-europe-67061/|title=Birmingham voted 'least romantic and most boring city in Europe'|date=2011-07-05|access-date=2015-10-26|publisher=metro.co.uk}}</ref> |- |Бартон-он-д-Вотерr |Обединето Кралство |[[Податотека:Bourton_on_the_Water_Stevage.jpeg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pkc.gov.uk/CHttpHandler.ashx%3Fid%3D11083%26p%3D0|title=Vision for water - rivers and burns - pools and lochs}}{{Мртва_врска|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=March 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://letstourengland.com/one-day-tour/|title=Custom Cotswold Tour, Private Cotswald Day Trip with Photographer driver guide Rob Little|accessdate=2023-09-13|archive-date=2023-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811013207/https://letstourengland.com/one-day-tour/|url-status=dead}}</ref> |- |[[Брухе]] |Белгија |[[Податотека:Bruges_Canal_Panorama.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/spellflandersan00vosegoog|title=The spell of Flanders|last=Vose|first=Edward Neville|publisher=The Page Company|year=1915|chapter=How Bruges Became "The Venice of the North"|quote=bruges venice of the north.|access-date=2010-11-03}}</ref> |- |Буландет и Ферландет |Норвешка |[[Податотека:Bulandet.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.askvoll.no/caffeinekick/ck_getfile.php?id=31|title=Værlandet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.askvoll.no/caffeinekick/ck_getfile.php?id=28|title=Bulandet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.norske-bygdeopplevelser.no/island-jumping-at-the-fjord-coast|title=Island jumping at the Fjord coast|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301144837/http://www.norske-bygdeopplevelser.no/island-jumping-at-the-fjord-coast|archive-date=2017-03-01|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>[http://img6.custompublish.com/getfile.php/2548688.1866.uureqrvdcr/reiseguide?return=www.custompublish.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170109113512/http://img6.custompublish.com/getfile.php/2548688.1866.uureqrvdcr/reiseguide?return=www.custompublish.com |date=2017-01-09 }}, {{Наведена мрежна страница |url=https://www.fjordkysten.no/de/Articles/Cruise/Excursions1/Venice-of-the-North-Bulandet-and-Varlandet/ |title=архивски примерок |accessdate=2023-09-13 |archive-date=2021-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608073243/https://www.fjordkysten.no/de/Articles/Cruise/Excursions1/Venice-of-the-North-Bulandet-and-Varlandet/ |url-status=bot: unknown }}, Kayaking - Fjord Kysten]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tourist-paradise.com/vacation-rentals/sogn-og-fjordane/r5927|title=Holiday Homes & Apartments in Sogn og Fjordane from 38 €|work=www.tourist-paradise.com}}</ref> |- |[[Бидгошч]] |Полска |[[Податотека:Bdg_nabrzezeplnBrdy_15_07-2013.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://polonia.bydgoszcz.pl/swc/img/3.pdf|title=trasy turystyczne EN okladka przod - Polonia Bydgoszcz|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104162424/http://polonia.bydgoszcz.pl/swc/img/3.pdf|archive-date=2017-01-04|accessdate=2017-01-03}}</ref> |- |[[Колмар]] |Франција |[[Податотека:Voyage11,_Colmar,_Petite_Venise.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lr93DQAAQBAJ&dq=%22colmar+that+splendid+venice+of+the+north%22&pg=PT70|title=Wanderlust|last=Wallace|first=Gordon|publisher=Lulu.com|isbn=9781326849146|via=Google Books}}</ref><ref name="three">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.europeisourplayground.com/travel/three-little-venices/|title=Three Little Venices|date=July 1, 2016}}</ref> |- |[[Корк]] |Ирска |[[Податотека:St.Patrick's_Bridge.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.ie/life/my-home-by-the-lee-navigating-irelands-venice-of-the-north-37112286.html|title=My home by the Lee: navigating Ireland's 'Venice of the North' - Independent.ie}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.irishtimes.com/sponsored/life-sciences/cork-the-fillet-of-munster-and-the-world-1.4595164|title=Cork, the fillet of Munster, and the world}}</ref> |- |[[Копенхаген]] |Данска |[[Податотека:Copenhagen_Canal.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visitcopenhagen.com/sites/default/files/asp/visitcopenhagen/TravelTrade/PDF-filer/copenhagen_a_city_for_life_holiday_concept.pdf|title=COPENHAGEN - A CITY FOR LIFE|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010063700/http://www.visitcopenhagen.com/sites/default/files/asp/visitcopenhagen/TravelTrade/PDF-filer/copenhagen_a_city_for_life_holiday_concept.pdf|archive-date=2015-10-10|accessdate=2017-01-03}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tranhuong102blog.wordpress.com/2015/07/01/copenhagen-venice-of-the-north-the-dance-of-colors-and-the-land-of-the-free/|title=Copenhagen, Venice of the North, the dance of colors and the land of the free!|date=July 1, 2015}}</ref><ref>[https://travelguide.lufthansa.com/at/en/getpdf/copenhagen Copenhagen | Lufthansa ® Travel Guide]{{Мртва_врска|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=March 2023}}</ref> |- |[[Емден]] |Германија |[[Податотека:Flug_Emden_2010_191.JPG|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.refo500.nl/content/files/Files/RefoCities/Reformation_Faltblatt_dt-engl.pdf|title=Reformation Faltblatt|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810221359/http://www.refo500.nl/content/files/Files/RefoCities/Reformation_Faltblatt_dt-engl.pdf|archive-date=2014-08-10|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ndsu-studyabroad.applicationgateway.com/_customtags/ct_FileRetrieve.cfm?File_ID=0603777673743F01707200050077091C0D09030F1A7B7077051C07057B757C0A00737B72060705017776|title=University of Applied Sciences Emden/Leer|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109114140/https://ndsu-studyabroad.applicationgateway.com/_customtags/ct_FileRetrieve.cfm?File_ID=0603777673743F01707200050077091C0D09030F1A7B7077051C07057B757C0A00737B72060705017776|archive-date=2017-01-09|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novum-hotel.de/|title=Novum Hotel in Emden / Hinte - Ostfriesland|work=www.novum-hotel.de}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldener-adler-emden.de/joomla2.5/index.php/en/umgebung-2|title=Emden and region|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330233237/https://www.goldener-adler-emden.de/joomla2.5/index.php/en/umgebung-2|archive-date=2019-03-30|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://masterbombercraig.wordpress.com/bombing-operations/7th-squadron-pathfinder-operations-september-44/|title=7th Sqdn Sorties Sep 44|date=August 14, 2015}}</ref> |- |[[Фридрихштат]] |Германија |[[Податотека:Friedrichsstadt.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.landgasthof-tarp.de/engl/freig.htm|title=Landgasthof Tarp - Den Norden erleben|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002175751/http://www.landgasthof-tarp.de/engl/freig.htm|archive-date=2018-10-02|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://intern.allsky.de/gallery.php?pid=208|title=Friedrichstadt|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109184034/https://intern.allsky.de/gallery.php?pid=208|archive-date=2017-01-09|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.getmyboat.com/boat-rental/Friedrichstadt--Schleswig-Holstein--Germany/|title=TOP 10 Friedrichstadt, Schleswig-Holstein Boat Rentals (with Reviews)|work=GetMyBoat.com}}</ref> |- |[[Гдањск]] |Полска |[[Податотека:Casa_de_los_Abades_de_Pelplin,_Gdansk,_Polonia,_2013-05-20,_DD_03.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.danzig-online.pl/dziel/gdanske.html|title=Freie Stadt Danzig|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608035930/http://www.danzig-online.pl/dziel/gdanske.html|archive-date=2017-06-08|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amadorbooks.com/books/evawar-s2.htm|title=Historic Photos from EVA'S WAR|work=www.amadorbooks.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbk.ac.uk/english/about-us/margery-in-dansk|title=Margery in Dańsk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330200215/http://www.bbk.ac.uk/english/about-us/margery-in-dansk|archive-date=2019-03-30|accessdate=2017-01-09}}</ref> |- |Гитхорн |Холандија |[[Податотека:Giethoorn_Netherlands_flckr01.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://giethoornvillage.com/about-giethoorn/|title=About Giethoorn|publisher=GiethoornVillage.com|accessdate=3 November 2021}}</ref> |- |[[Глазгов]]-Мерихил |Обединето Кралство |[[Податотека:Canal_-_geograph.org.uk_-_494264.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.glasgowlive.co.uk/incoming/things-youll-only-know-you-11637114|title=Things you'll only know if you live in Maryhill|last=Taylor|first=Rohese Devereux|date=November 20, 2016|work=GlasgowLive}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://elmcip.net/creative-work/northern-venetians|title=Northern Venetians &#124; ELMCIP|work=elmcip.net}}</ref> |- |Хапсалу |Естонија |[[Податотека:Haapsalu_sadamad_2015.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/under19/news/0257-0deb4d0f57ec-3c30d41e9e7b-1000--haapsalu-stadium-haapsalu/|title=Haapsalu Stadium, Haapsalu|date=January 1, 2012|work=UEFA.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://reval.tours/tours/haapsalu-day-trip/|title=Beauty and peace of small wooden town|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104162546/http://reval.tours/tours/haapsalu-day-trip/|archive-date=2017-01-04|accessdate=2017-01-03}}</ref> |- |[[Хамбург]] |Германија |[[Податотека:Alsterarkaden_Hamburg_2009.JPG|125x125пкс]] |<ref>{{Наведени вести|url=http://travel.nytimes.com/frommers/travel/guides/europe/germany/hamburg/frm_hamburg_0101010001.html|title=Introduction to Hamburg|date=2006-11-20|work=[[The New York Times]]|access-date=2010-12-07}}</ref> |- |Хенингсвер |Норвешка |[[Податотека:Vågan Festvågtinden lub 2025-07-20 img05 Aussicht.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2003/06/15/magazine/norway-s-wild-western-isles.html|title=Norway's Wild Western Isles|last=Chowder|first=Ken|date=June 15, 2003|work=The New York Times}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.henningsvar-rorbuer.no/en/info/about-henningsvaer|title=About Henningsvær|work=www.henningsvar-rorbuer.no}}</ref> |- |[[Калиш]] |Полска |[[Податотека:Prosna_center_of_Kalisz.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pope2016.com/en/poland/tourism/news,487846,kalisz--the-venice-of-the-north-.html|title=Kalisz – the Venice of the North}}{{Мртва_врска|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=March 2023}}</ref> |- |[[Лидс]] |Обединето Кралство |[[Податотека:Aire_Valley_Marina_(2317242702).jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://leeds-list.com/culture/activities/10-things-you-simply-have-to-do-in-leeds/|title=10 Things You Simply Have to Do in Leeds|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909052850/https://leeds-list.com/culture/activities/10-things-you-simply-have-to-do-in-leeds/|archive-date=2017-09-09|accessdate=2017-09-08}}</ref> |- |[[Лондон]]-Педингтон |Обединето Кралство |[[Податотека:Canal_boat_dock_off_Hormead_Road_-_geograph.org.uk_-_325893.jpg|125x125пкс]] |<ref name="three" /> |- |[[Либек]] |Германија |[[Податотека:South_along_canal_with_boat_May_2002_-_panoramio.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/travel/2001/dec/05/germany.shoppingtrips|title=Tinsel town|date=December 5, 2001|work=the Guardian}}</ref> |- |[[Манчестер]] |Обединето Кралство |[[Податотека:Canal_Street_in_Manchester.jpg|125x125пкс]] |<ref>[https://www.amazon.com/Venice-North-Manchester-Walk-Discovery/dp/0954166116], {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170109113651/http://dev.quabook.com/view?filename=%22venice.Of.The.North.%28manchester%3A.A.Walk.Of.Discovery%29%22.zip&q=Venice+of+the+North+%28Manchester%3A+A+Walk+of+Discovery%29&group=b72K7&source=twig-text-rewrite-tagger-d1910-6&t=435885 |date=2017-01-09 }}, {{Наведена мрежна страница |url=http://www.find-more-books.com/book/isbn/0954166116.html |title=архивски примерок |accessdate=2023-09-13 |archive-date=2017-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109183938/http://www.find-more-books.com/book/isbn/0954166116.html |url-status=bot: unknown }} Venice of the North (Manchester: A Walk of Discovery)</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://makingmanchester.com/2016/01/09/the-venice-of-the-north/|title=The Venice of the North|date=January 9, 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/manchester-canals-venice-of-north-10670677|title=Manchester - Venice of the North: How canals helped make our city and are key to its booming future|last=Pegler|first=Lynn|date=January 9, 2016|work=Manchester Evening News}}</ref> |- |[[Папенбург]] |Германија |[[Податотека:Papenburg_Hauptkanal_l.JPG|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strassenkatalog.de/panoramio/_papenburg-das_venedig_des_nordens_papenburg-the_venice_of_the_north,90737661.html|title=Papenburg - das Venedig des Nordens ... Papenburg - the Venice of the North|work=www.strassenkatalog.de|accessdate=2023-09-13|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608073238/https://www.strassenkatalog.de/panoramio/_papenburg-das_venedig_des_nordens_papenburg-the_venice_of_the_north,90737661.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mecklenburger-radtour.de/en/trips/reise/detail/deutschhollaendische_fehnroute.html|title=Radtour Deutsch Holländische Fehnroute|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809114005/https://www.mecklenburger-radtour.de/en/trips/reise/detail/deutschhollaendische_fehnroute.html|archive-date=2020-08-09|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://87.237.213.17/region.php?var1=tyskland_27_2_2855525_Papenburg_-108598708.jpg_108598708_8285512_500_281_moorteufelchen_Papenburg%20ist%20das%20Venedig%20des%20Nordens!%20Papenburg%20is%20the%20Venice%20of%20the%20North!|title=Tyskland - Papenburg - Papenburg ist das Venedig des Nordens! Papenburg is the Venice of the North!|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109114225/http://87.237.213.17/region.php?var1=tyskland_27_2_2855525_Papenburg_-108598708.jpg_108598708_8285512_500_281_moorteufelchen_Papenburg%20ist%20das%20Venedig%20des%20Nordens!%20Papenburg%20is%20the%20Venice%20of%20the%20North!|archive-date=2017-01-09|accessdate=2019-04-23}}</ref> |- |[[Пасау]] |Германија |[[Податотека:Passau,_Veste_Niederhaus_(8484647412).jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://newscentral.exsees.com/item/cdacfd781375a3d89e3be2d4625c2f42-b34d66cb5e4cb1b7f9efeeadd0e10006|title=How many pipes in that organ? — Passau, Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113956/http://newscentral.exsees.com/item/cdacfd781375a3d89e3be2d4625c2f42-b34d66cb5e4cb1b7f9efeeadd0e10006|archive-date=2017-01-09|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.die-junge-donau.de/en/passauer-land|title=Regions & landscapes - Junge Donau|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330205341/http://www.die-junge-donau.de/en/passauer-land|archive-date=2019-03-30|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web391.webbox240.server-home.org/index.php?id=104&L=1|title=Austria Radreisen: Altmühl Valley and Danube|work=web391.webbox240.server-home.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oeh.jku.at/sites/default/files/documents/pdfs/oehc_ausgabe_12_ss16_web.pdf|title=Unsere Kultur - unser Brauchtum|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830222438/https://www.oeh.jku.at/sites/default/files/documents/pdfs/oehc_ausgabe_12_ss16_web.pdf|archive-date=2021-08-30|accessdate=2017-01-09}}</ref> |- |Рочдејл |Обединето Кралство | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://rochdaleonline.co.uk/news-features/2/news-headlines/123194/top-architect-dubs-rochdale-the-%E2%80%98venice-of-the-north%E2%80%99|title=Top architect dubs Rochdale the 'Venice of the North'|work=rochdaleonline.co.uk|accessdate=2021-03-22|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608073227/http://rochdaleonline.co.uk/news-features/2/news-headlines/123194/top-architect-dubs-rochdale-the-%E2%80%98venice-of-the-north%E2%80%99|url-status=dead}}</ref> |- |[[Санкт Петербург]] |Русија |[[Податотека:4A7A3069_Moika,_Saint_Petersburg_(35468573803).jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/st-petersburg-the-venice-of-the-north-gets-its-own-fleet-of-gondolas-733899.html|title=St Petersburg, the 'Venice of the North', gets its own fleet of gondolas|date=2004-06-29|access-date=2010-12-07|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220811/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/st-petersburg-the-venice-of-the-north-gets-its-own-fleet-of-gondolas-733899.html|archive-date=2022-08-11|publisher=Independent.co.uk}}</ref> |- |[[Шверин]] |Германија |[[Податотека:Germany_schwerin_aerial_view_ArM.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mytripjournal.com/travel-788682|title=Warnemunde - Berlin or Not? - Sep 2, 2014 - Berlin, Berlin, Germany|work=www.mytripjournal.com}}</ref> |- |Скиптон |Обединето Кралство |[[Податотека:Canal_in_Skipton_16.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thescarboroughnews.co.uk/whats-on/theatre-and-comedy/review-perfect-antidote-to-winter-gloom-1-1379453|title=REVIEW: Perfect antidote to winter gloom}}</ref> |- |[[Стокхолм]] |Шведска |[[Податотека:Stockholm_aerial_view.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведени вести|url=http://articles.cnn.com/2009-06-05/travel/stockholm.trip_1_gamla-stan-stockholm-visitors-board-stockholm-arlanda-airport?_s=PM:TRAVEL|title=Adventures in the 'Venice of the North'|date=2009-06-05|access-date=2010-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207120134/http://articles.cnn.com/2009-06-05/travel/stockholm.trip_1_gamla-stan-stockholm-visitors-board-stockholm-arlanda-airport?_s=PM:TRAVEL|archive-date=2012-02-07|publisher=CNN.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.backroads.com/blog/stockholm-venice-of-the-north/|title=STOCKHOLM: VENICE OF THE NORTH|last=Short|first=Laura|date=15 June 2016|work=backroads.|publisher=Backroads|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.educations.com/study-guides/europe/study-in-sweden/stockholm-6114|title=Stockholm, Sweden|work=educations.com|publisher=Educations.com Media Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820141854/http://www.educations.com/study-guides/europe/study-in-sweden/stockholm-6114|archive-date=2016-08-20|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g189852-d2298827-r157703340-Stockholm_Canals-Stockholm.html|title="Stockholm - the Venice of the North"|work=tripadvisor|publisher=TripAdvisor LLC|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sunexpress.com/en/-/679-stockholm-the-venice-of-the-north/|title=Stockholm - The Venice of the North|work=sunexpress|publisher=SunExpress|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911051119/http://www.sunexpress.com/en/-/679-stockholm-the-venice-of-the-north/|archive-date=2016-09-11|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://instanerd.me/v/348|title=Stockholm|work=InstaNerd|accessdate=14 August 2016|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225195502/http://instanerd.me/v/348|url-status=dead}}</ref> |- |[[Штралзунд]] |Германија |[[Податотека:Stralsund,_Badenbrücke_(2005-03)_by_Klugschnacker_in_Wikipedia.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.germanyfans.com/en/region/mecklenburg-western-pomerania-11/western-pomerania-mainland-51.html|title=Western Pomerania Mainland|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193219/http://www.germanyfans.com/en/region/mecklenburg-western-pomerania-11/western-pomerania-mainland-51.html|archive-date=2019-03-30|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gutzeit-wismar.de/staedte_e.html|title=Tours to impressive towns in Northern Germany along the Baltic Sea|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113448/http://gutzeit-wismar.de/staedte_e.html|archive-date=2017-01-09|accessdate=2017-01-09}}</ref> |- |[[Стразбур]] |Франција |[[Податотека:Strasbourg_Petite_France.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prodywood.com/wp-content/uploads/2016/07/alsace.pdf|title=Alsace-Lorraine / Champagne Ardenne}}</ref> |- |[[Сволвер]] |Норвешка |[[Податотека:Svolvaer,_Lofoten,_Norway.JPG|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alamy.com/stock-photo-norway-nordland-lofoten-islands-town-of-svolvaer-19319576.html|title=Norway, Nordland, Lofoten Islands, Town of Svolvaer Stock Photo - Alamy|last=Limited|first=Alamy|work=www.alamy.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.norwaytours.no/en/vacation-packages/self-drive-tours-in-norway/secrets-of-lofoten-islands-tour-sdn06/|title=www.norwaytours.no is parked|work=www.norwaytours.no}}</ref> |- |[[Вроцлав]] |Полска |[[Податотека:Wroclaw_-_Ostrow_Tumski.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведени вести|url=http://culture.pl/en/article/the-bridges-of-wroclaw-a-virtual-walk-across-the-venice-of-the-north|title=The Bridges of Wrocław: A Virtual Walk Across the Venice of the North|date=2014-12-08|access-date=2010-12-07|publisher=culture.pl}}</ref> |} == Поврзано == * [[Венеција на Истокот]] * [[Венецуела]], земја чие име значи „Мала Венеција“ == Наводи == {{наводи|2}} [[Категорија:Венеција]] [[Категорија:Списоци на градови во Европа]] 25widtyd3zweeb3ruwge7spv46g2inb 0 1330968 5583194 5549899 2026-06-27T10:46:36Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Кралството Унгарија (1526–1867)]] на [[Кралство Унгарија (1526–1867)]] 5549899 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country|native_name={{native name|hu|Magyar Királyság}}<br>{{native name|de|Königreich Ungarn}}<br>{{native name|la|Regnum Hungariae}}|conventional_long_name=Кралство Унгарија|common_name=Унгарија|era=[[Ран нов век]]|status=[[Земја на круната]], Регнум Индепенденс|status_text=[[Земја на круната|Земја]] на [[Хабсбуршка монархија]] и од 1804 година [[Австриското Царство]]<br/>Во [[личен сојуз]] со [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Кралство Хрватска]]|empire=[[Австриско Царство|Аустрија]]|government_type=[[Апсолутна монархија]]|event_start=[[Мохачка битка (1526)|Мохачка]]|date_start=29 август|year_start=1526|event1=[[Договор од Орадеја]]|date_event1=24 февруари 1538|event2=[[Договор од Карловци]]|date_event2=26 јануари 1699|event3=[[Војна на независност на Ракоци|Војна на независност]]|date_event3=1703–1711|event4={{nowrap|[[Унгарска револуција (1848)|Унгарска револуција]]}}|date_event4=15 март 1848|event_end=[[Австроунгарски компромис (1867)|Компромис од 1867 година]]|date_end=30 март|year_end=1867|p1=Кралство Унгарија (1301–1526)|flag_p1=Flag of Louis II of Hungary.svg|p2=Унгарска Држава|flag_p2=Flag of Hungary with great coat of arms (1849).svg|s1=Австроунгарија|s2=Земји на Круната на Свети Стефан|flag_s2=Flag of Hungary (1867-1918).svg|image_flag=|flag_type=|image_coat=Coa Hungary Country History (19th Century).svg|coa_size=70пкс|symbol_type=|image_map=Central europe 1572.png|image_map_caption=Хабсбуршко Кралство на Унгарија (светлосино) во [[лична унија]] со [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Кралство Хрватска]] (црвено), двете во рамките на [[Хабсбуршка монархија]] (во нијанси на сина) во 1572 година.|capital=[[Будим]]<br>(1526–1536, 1784–1873)<br>[[Пресбург]]<br>(1536–1783)|national_motto=''Regnum Mariae Patrona Hungariae''<ref>Adeleye, Gabriel G. (1999). ''World Dictionary of Foreign Expressions''. Ed. Thomas J. Sienkewicz and James T. McDonough, Jr. Wauconda, IL: Bolchazy-Carducci Publishers, Inc. {{ISBN|0-86516-422-3}}.</ref><br/>"Кралство на Марија, Патронката на Унгарија"|national_anthem=''[[Химнуз]]''<br>Химна<br>[[File:Hu-magyarhimnusz.ogg]]|common_languages='''Официјални јазици:'''<br>[[Латински јазик|Латински]]<br>(пред 1784; 1790–1844)<br>[[Германски јазик|Германски]]<br>(1784–1790; 1849–1867)<br>[[Унгарски јазик|Унгарски]]<br>(1836–1849)<hr/>'''Останати говорни јазици:'''<br>[[Романски јазик|Романски]], [[Словачки јазик|Словачки]], [[Хрватски јазик|Хрватски]], [[Словенечки јазик|Словенечки]], [[Српски јазик|Српски]], [[Италијански јазик|Италијански]], [[Русински јазик|Русински]]|religion=[[Римокатоличка црква|Католичка]], [[Калвинизам]], [[Лутеранство|Лутеранска]], [[Православна црква|Православна]], [[Унитаријанство]], [[Јудаизам]]|demonym=[[Унгарци|Унгарски]]|currency=[[Аустро-унгарски флорин|Форинт]]|leader1=[[Фердинанд I (Свето Римско Царство)|Фердинанд I]]|leader2=[[Франц Јосиф|Франц Јосиф I]]|year_leader1=1526–1564 (прв)|year_leader2=1848–1867 (последен)|title_leader=[[Список на владетели на Унгарија|Апостолски Крал]]|deputy1=[[Стефан VII Батори|Стефан Батори]]|deputy2=Надвојвода Стефан|year_deputy1=1526–1530 (прв)|year_deputy2=1847–1848 (последен)|title_deputy=[[Палатин на Унгарија|Палатин]]|legislature=[[Унгарски парламент|Кралски парламент]]|stat_year1=|stat_area1=|stat_pop1=|today=|footnotes=}}<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles> '''Кралство Унгарија''' — кралство кое опстојувало во периодот помеѓу 1526 и 1867 година како држава надвор од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], {{Efn|Иако Хабсбурговците владееле со Унгарија, таа останала посебна земја управувана во лична унија и со царската титула и со различните земји во рамките на царството (види [[Хабсбуршка Монархија]] за детали), и таа не била ниту припоена ниту инкорпорирана во царството.}} но дел од земјите на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] која станала [[Австриско Царство]] во 1804 година. По [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]] во 1526 година, земјата била управувана од двајца крунисани кралеви (Јован I и [[Фердинанд I (Свето Римско Царство)|Фердинанд I]]). Првично, точната територија под владеење на [[Хабсбурговците]] била оспорена бидејќи и двајцата владетели го презеле целото кралство. Овој нерасчистен период траел до 1570 година кога Јован Сигизмунд Заполја (Јован II) абдицирал како крал на Унгарија во корист на царот [[Максимилијан II (Свето Римско Царство)|Максимилијан II]]. Во раните фази, земјите со кои владееле унгарските кралеви [[Хабсбурговците|Хабсбурговци]] го сметале и како „Кралство Унгарија“ и како „Царство Унгарија“.<ref>Katalin Péter, [https://books.google.com/books?id=cqNEYfZI0kUC&pg=PA22 Beloved Children: History of Aristocratic Childhood in Hungary in the Early Modern Age], Central European University Press, 2001, p. 22</ref><ref>Howell A. Lloyd, Glenn Burgess, [https://books.google.com/books?id=8AsNAQAAMAAJ&pg=PA177 European political thought 1450–1700: religion, law and philosophy], Yale University Press, 2007, pp.&nbsp;177–189</ref><ref>Július Bartl, [https://books.google.com/books?id=3orG2yZ9mBkC&pg=PA60 Slovak History: Chronology & Lexicon], Bolchazy-Carducci Publishers, 2002, p. 60</ref> Кралска Унгарија била симбол на континуитетот на формалното право <ref>Lajos Besenyei, Géza Érszegi, Maurizio Pedrazza Gorlero, [https://books.google.com/books?id=cOVnAAAAMAAJ&pg=PA222 De bulla aurea Andreae II regis Hungariae, 1222], Valdonega, 1999, p. 222</ref> по отоманската окупација, бидејќи можела да ги зачува своите правни традиции,<ref>Hajdú, Zoltán, DISCUSSION PAPERS No. 44, [http://webdoc.sub.gwdg.de/ebook/serien/qg/rkk/44.pdf Carpathian Basin and the Development of the Hungarian Landscape Theory Until 1948], CENTRE FOR REGIONAL STUDIES OF HUNGARIAN ACADEMY OF SCIENCES, p. 10</ref> но генерално, таа ''де факто'' била хабсбуршка провинција.<ref name="Patai">Raphael Patai [https://books.google.com/books?id=LLuPS1yVDf8C&pg=PA153 The Jews of Hungary: History, Culture, Psychology], Wayne State University Press, 1996, p. 153</ref> Унгарското благородништво ја принудило [[Виена]] да признае дека Унгарија е специјална единица на хабсбуршките земји и дека мора да се управува во согласност со нејзините посебни закони.<ref>Peter F. Sugar, Péter Hanák, [https://books.google.com/books?id=SKwmGQCT0MAC A History of Hungary], Indiana University Press, 1994, p. 91</ref> Меѓутоа, унгарската историографија ја позиционирала Трансилванија во директен континуитет со средновековното [[Кралство Унгарија]] во следење на унапредувањето на унгарските интереси.<ref>István Keul, [https://books.google.com/books?id=5J09mqMWiogC&pg=PA253 Early Modern Religious Communities in East-Central Europe: Ethnic Diversity, Denominational Plurality, and Corporative Politics in the Principality of Transylvania (1526-1691)], Brill, 2009, p. 253</ref> Според условите на [[Договор од Карловци|Договорот од Карловци]], со кој завршила [[Голема турска војна|Големата турска војна]] во 1699 година, Османлиите ја отстапиле речиси цела [[Отоманска Унгарија]]. Новите територии биле обединети со територијата на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]], и иако нејзините овластувања биле главно формални,  Унгарскиот Парламент во [[Братислава|Пресбург]] владеел со земјите. Двете големи унгарски востанија, војната за независност на Ракоци во почетокот на 18 век и [[Унгарска револуција (1848)|Унгарската револуција од 1848 година]], означиле важни промени во еволуцијата на државата. Кралството станало двојна монархија во 1867 година, познато како [[Австроунгарија]]. == Царска Унгарија (1526-1699) == [[Податотека:Central_europe_1572.png|лево|мини|180x180пкс| Капетанија на Кралството Унгарија околу 1572 година]] Кралска Унгарија (1526–1699),<ref>Giambattista Vico, [https://books.google.com/books?id=6vRnP8jXZjMC&pg=PA400 Statecraft: The Deeds of Antonio Carafa], Peter Lang, 2004, p. 400</ref> ({{Langx|hu|Királyi Magyarország}}, {{langx|de|Königliches Ungarn}}), била името на делот од средновековното Кралство Унгарија каде што [[Хабсбурговци]]те биле признати како [[Крал на Унгарија|кралеви на Унгарија]] <ref>"...&nbsp;the Estates of the realm have submitted themselves not only to His Majesty's, but also his heirs' power and rule for ever&nbsp;.</ref> во пресрет на [[Отоманско Царство|османлиската]] победа во [[Мохачка битка (1526)|Битката кај Мохач]] (1526) и последователната поделба на земјата. Привремената територијална поделба помеѓу ривалските владетели Јован I и [[Фердинанд I (Свето Римско Царство)|Фердинанд I]] се случила дури во 1538 година, според Договорот од Нагиварад <ref>István Keul, [https://books.google.com/books?id=5J09mqMWiogC&pg=PA40 Early Modern Religious Communities in East-Central Europe: Ethnic Diversity, Denominational Plurality, and Corporative Politics in the Principality of Transylvania (1526–1691)], BRILL, 2009, p. 40</ref> кога [[Хабсбурговци]]те ги добиле северните и западните делови на земјата (Кралска Унгарија), со новиот главен град [[Пресбург]] (Посони)., денес [[Братислава]]). Јован I го обезбедил источниот дел од кралството (познат како Источно Унгарско Кралство). На хабсбуршките монарси им била потребна економската моќ на Унгарија за османлиските војни. За време на отоманските војни, територијата на поранешното Кралство Унгарија била намалена за околу 60%. И покрај овие огромни територијални и демографски загуби, помалата и тешко разурната од војна Кралска Унгарија била исто толку важна како и австриските наследнички земји или земјите на бохемиската круна кон крајот на 16 век.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rSON55zorLsC&q=Austria+Moh%C3%A1cs+revenues+%22kingdom+of+hungary%22+population&pg=PA263|title=The Holy Roman Empire, 1495-1806: A European Perspective|last=Robert Evans, Peter Wilson|publisher=BRILL|year=2012|isbn=9789004206830|series=van Brill's Companions to European History|volume=1|page=263}}</ref> Територијата на денешна [[Словачка]] и северозападна [[Прекудунавска Унгарија|Трансдунавија]] биле дел од оваа држава, додека контролата на регионот на североисточна Унгарија често се менувала помеѓу Кралската Унгарија и Кнежевството Трансилванија. Централните територии на средновековното унгарско кралство биле припоени од [[Отоманското Царство]] 150 години (види [[Отоманска Унгарија]]). Во 1570 година, Јован Сигизмунд Заполја абдицирал како крал на Унгарија во корист на [[Максимилијан II (Свето Римско Царство)|Максимилијан II]] според условите на Спајерскиот договор.<ref>[https://books.google.com/books?id=5J09mqMWiogC&pg=PA40 István Keul, ''Early Modern Religious Communities in East-Central Europe: Ethnic Diversity, Denominational Plurality, and Corporative Politics in the Principality of Transylvania (1526–1691) 2009, pp. 61-255'']</ref> Терминот „Кралска Унгарија“ паднал во употреба по 1699 година, а Хабсбуршките кралеви ја нарекуваат новопроширената земја со поформалниот термин „Кралство Унгарија“. === Хабсбуршки кралеви === [[Хабсбурговци]]те, влијателна династија на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], биле избрани за [[Крал на Унгарија|кралеви на Унгарија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Y8_mapl_JS0C&q=Royal+Hungary+elected+ferdinand+Habsburg+as+King+of+Hungary&pg=PA17|title=Fractured Europe, 1600–1721|last=David J. Sturdy|publisher=Wiley-Blackwell|year=2002|isbn=978-0-631-20513-5|page=17|access-date=2009-04-12}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Hd22PGVjpE8C&pg=PA102|title=The long European Reformation: religion, political conflict, and the search for conformity, 1350–1750|last=Peter George Wallace|publisher=Palgrave Macmillan|year=2004|isbn=978-0-333-64450-8|page=102|access-date=2009-04-12}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MziRd4ddZz4C&pg=PA309|title=The Encyclopedia of world history: ancient, medieval, and modern, chronologically arranged|last=[[Peter N. Stearns]], [[William Leonard Langer]]|publisher=[[Houghton Mifflin Harcourt|Houghton Mifflin]]|year=2001|isbn=978-0-395-65237-4|page=309|access-date=2009-04-12}}{{Мртва_врска|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кралска Унгарија станала дел од [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] и уживала мало влијание во [[Виена]].<ref name="study" /> Хабсбуршкиот крал директно ги контролирал финансиските, воените и надворешните работи на Кралската Унгарија, а царските трупи ги чувале нејзините граници.<ref name="study">{{Наведена мрежна страница|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+hu0022)|title=A Country Study: Hungary: Royal Hungary|last=[[Library of Congress Country Studies]]|date=September 1989|publisher=[[United States federal government]]|accessdate=2009-04-12}}</ref> [[Хабсбурговци]]те избегнувале да ја пополнат канцеларијата на Палатин за да ги спречат носителите да соберат премногу моќ.<ref name="study" /> Покрај тоа, таканареченото турско прашање ги поделило [[Хабсбурговци]]те и Унгарците: Виена сакала да го одржи мирот со [[Османлиите]]; Унгарците сакале [[Османлиите]] да бидат соборени. Како што Унгарците ја препознале слабоста на нивната позиција, многумина станале анти-хабсбуршко настроени.<ref name="study" /> Тие се жалеле на странска власт, однесувањето на странските гарнизони и признавањето на [[Хабсбурговци]]те на турската власт во Кнежеството Трансилванија. Трансилванија обично била под власта на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] но честопати имала двојно вазалство - отомански турски султани и хабсбуршки унгарски кралеви - во 16 и 17 век).<ref name="Hupchick">Dennis P. Hupchick, [https://books.google.com/books?id=ycNApODqgRUC Conflict and chaos in Eastern Europe], Palgrave Macmillan, 1995, p. 62</ref> Сепак, [[Протестантство|протестантите]], кои биле прогонувани во Кралска Унгарија,<ref name="study" /> ја сметале Контрареформацијата за поголема закана од Турците. На австрискиот огранок на хабсбуршките монарси му била потребна економската моќ на Унгарија за османлиските војни. За време на отоманските војни, територијата контролирана од Кралството Унгарија се намалила за околу 60%. И покрај овие огромни територијални и демографски загуби, помалата, тешко разурната од војна Кралска Унгарија останала економски важна за хабсбуршките владетели како и австриските наследни земји или бохемиските круни дури и кон крајот на 16 век.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rSON55zorLsC&q=Austria+Moh%C3%A1cs+revenues+%22kingdom+of+hungary%22+population&pg=PA263|title=The Holy Roman Empire, 1495–1806: A European Perspective Volume 1 van Brill's Companions to European History|last=Robert Evans, Peter Wilson|publisher=Brill|year=2012|isbn=978-9004206830|page=263}}</ref> Од сите негови земји, исцрпеното Кралство Унгарија било, во тоа време, најголемиот извор на приходи на Фердинанд I.<ref>Dr. István Kenyeres: The Financial Administrative Reforms and Revenues of Ferdinand I in Hungary, English summary at p- 92 Link1: Link2:</ref> === Реформација === [[Податотека:Central_europe_1683.png|лево|мини|180x180пкс| Кралска Унгарија, Кнежество Горна Унгарија, Кнежество Трансилванија и Отомански пашалаци околу 1683 година]] [[Протестантска реформација|Реформацијата]] брзо се проширила, а до почетокот на 17 век речиси и да немало благородничко семејство кое останало католичко.<ref name="study2">{{Наведена мрежна страница|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+hu0021)|title=A Country Study: Hungary: Partition of Hungary|last=Library of Congress Country Studies|authorlink=Library of Congress Country Studies|date=September 1989|publisher=[[United States federal government]]|accessdate=2009-04-12}}</ref> Во Кралска Унгарија, мнозинството од населението станало [[Лутеранство|лутеранско]] до крајот на 16 век.<ref name="Patai"/> Архиепископот Петер Пазмани ја реорганизирал [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] на Кралската Унгарија и ја предводел контрареформацијата што ги променила придобивките на протестантите во Кралска Унгарија, користејќи убедување наместо заплашување.<ref name="study2"/> Реформацијата предизвикала несогласувања помеѓу католиците, кои често застанувале на страната на [[Хабсбурговци]]те,<ref name="study2" /> и протестантите, кои развиле силен национален идентитет и станале бунтовници во австриските очи.<ref name="study2" /> Исто така, се развиле несогласувања и помеѓу претежно католичките магнати и главно протестантските помали благородници.<ref name="study2" /> == Кралството Унгарија до 1848 година == === 18 век === [[Податотека:Growth_of_Habsburg_territories.jpg|лево|мини| Раст на хабсбуршките територии]] [[Податотека:KingdomOfHungary_Josephinische_Landesaufnahme_Original_Map_1782-1785.jpg|лево|мини| Кралството Унгарија на оригиналната карта на ''Josephinische Landesaufnahme'', 1782–1785]] Како што започнала да се зголемува контролата на [[Хабсбурговци]]те врз турските територии, министрите на [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] тврделе дека тој треба да владее со Унгарија како освоена територија.<ref>{{Наведена книга|title=The History of Hungary and the Late Hungarian War: Kossuth and His Generals|last=De Puy|first=Henry Walter|date=1858|publisher=Phinney|edition=First|pages=152–153|language=en|chapter=IV: Kossuth the Reformer|quote=The language of the Austrian ministers daily assumed a far more imperative tone. They declared ominously that they were "preparing an official document, in which they would so fully clear up their relation to Hungary, as to enable their Diet to form a correct view on the subject."|access-date=14 March 2022|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bFvRAAAAMAAJ&pg=PA152}}</ref> На парламентот на „Кралска Унгарија“ во Пресбург, во 1687 година, царот ветил дека ќе ги почитува сите закони и привилегии. Сепак, наследното наследство на [[Хабсбурговци]]те било признаено, а правото на отпор на благородниците било укинато. Во 1690 година Леополд почнал да ги прераспределува земјиштето ослободени од Турците. Протестантските благородници и сите други [[Унгарци]] кои се сметале за нелојални од [[Хабсбурговци]]те ги загубиле своите имоти, кои им биле дадени на странци. Виена ги контролирала надворешните работи, одбраната, тарифите и другите функции. Репресијата на [[Протестантство|протестантите]] и одземањето земјиште ги фрустрирале Унгарците, поради кое во 1703 година селанското востание предизвикало осумгодишен бунт против владеењето на [[Хабсбурговци]]те. Во [[Трансилванија]], која повторно станала дел од Унгарија на крајот на 17 век <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/603323/Transylvania|title=Transylvania - Location & History|work=britannica.com|accessdate=19 March 2018}}</ref> (како провинција наречена „Кнежество Трансилванија“ со парламент со седиште во Алба Јулија), народот се обединил под Франциско II Ракоци, [[Римокатоличка црква|римокатолички]] магнат. Поголемиот дел од Унгарија набргу го поддржала Ракоци, а унгарскиот парламент гласал за поништување на правото на престолот на [[Хабсбурговци]]те. Меѓутоа, среќата се свртела против Унгарците кога [[Хабсбурговци]]те склучиле мир на Запад и ја свртеле целата своја сила против нив. Војната завршила во 1711 година, кога грофот Кароли, генерал на унгарските армии се согласил со Договорот од Сату Маре.<ref>Richard C. Frucht, Eastern Europe: an introduction to the people, lands, and culture / edited by Richard Frucht, Volume 1, ABC-CLIO, 2005, p. 348</ref> Договорот содржел овластување царот повторно да го свика парламентот во Пресбург и да се даде амнестија за бунтовниците. Наследникот на Леополд, кралот [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло III]] (1711–40), започнал да гради функционални односи со Унгарија по Договорот од Сату Маре. Карло побарал одобрување од парламентот за прагматична санкција, според која хабсбуршкиот монарх требало да владее со Унгарија не како цар, туку како крал кој подлежи на ограничувањата на унгарскиот устав и закони. Тој се надевал дека прагматичната санкција ќе го задржи [[Хабсбуршко Царство|Хабсбуршкото Царство]] недопрено доколку неговата ќерка [[Марија Терезија]] го наследи. Парламентот ја одобрил прагматичната санкција во 1723 година, и на тој начин Унгарија се согласила да стане наследна монархија под [[Хабсбурговци]]те сè додека постоела нивната династија. Меѓутоа, во пракса, Карло и неговите наследници владееле речиси автократски, контролирајќи ги надворешните работи, одбраната и финансиите на Унгарија, но немале моќ да ги оданочуваат благородниците без нивно одобрение. Карло ја организирал земјата под централизирана управа и во 1715 година основал постојана војска под негова команда, која била целосно финансирана и управувана од неблагородните жители. Оваа политика ја намалила воената обврска на благородниците без да го укине нивното ослободување од оданочување. Карло, исто така, забранил преобраќање во [[протестантство]], барал од државните службеници да исповедаат [[Римокатоличка црква|католицизам]] и им забранил на протестантските студенти да студираат во странство. Марија Терезија (1741–80) се соочила со непосреден предизвик од [[Прусија|прускиот]] Фредерик II кога станала шеф на Домот на [[Хабсбурговци]]те, соочувајќи се со [[Прва шлеска војна|Првата шлеска војна]]. Во 1741 година, таа се појавила пред парламентот во Пресбург држејќи го новородениот син и ги молела унгарските благородници да ја поддржат. Тие застанале зад неа и помогнале да се обезбеди нејзиното владеење. [[Марија Терезија]] подоцна презела мерки за зацврстување на врските со унгарските магнати. Таа основала специјални училишта за да ги привлече унгарските благородници во [[Виена]]. За време на Карло и Марија Тереза, Унгарија доживеала дополнителен економски пад. Вековната отоманска окупација и војната драстично го намалиле населението на Унгарија, а големи делови од јужната половина на земјата биле речиси напуштени. Недостаток на работна сила се развило кога земјопоседниците ги вратиле своите имоти. Како одговор на тоа, [[Хабсбурговци]]те започнале да ја колонизираат Унгарија со голем број селани од цела [[Европа]], особено [[Словаци]], [[Срби]], [[Хрвати]] и [[Германци]]. Многу [[Евреи]], исто така, емигрирале од [[Виена]] и од полските земји на царството кон крајот на 18 век. Населението на Унгарија се зголемило повеќе од тројно на 8 милиони помеѓу 1720 и 1787 година. Меѓутоа, само 39% од луѓето биле Унгарци, кои живееле главно во центарот на земјата. Во првата половина на 18 век, Унгарија поседувала земјоделска економија во која биле вработени 90% од населението. Благородниците не користеле ѓубрива, патиштата биле стари и тешко преодни и реките блокирани, а методите за складирање на сурова нафта предизвикале огромни загуби на жито. Бартер ги заменил паричните трансакции, а мала трговија постоела меѓу градовите и кметовите. По 1760 година се развил вишок на работна сила. Населението на градските средини растело, притисокот врз земјата се зголемил, а животниот стандард на кметовите се намалил. Сопствениците на земјиште почнале да поставуваат поголеми барања за новите станари и почнале да ги прекршуваат постоечките договори. Како одговор на тоа, Марија Терезија го издала својот <nowiki><i>Урбариум</i></nowiki> од 1767 година за да ги заштити кметовите со враќање на нивната слобода на движење и ограничување на [[кулук]]от. И покрај нејзините напори и неколку периоди на силна побарувачка за жито, ситуацијата се влошила. Помеѓу 1767 и 1848 година, многу кметови ги напуштиле своите имоти. Повеќето станале земјоделци без земја бидејќи недостатокот на индустриски развој значело малку можности за работа во градовите. [[Јосиф II (Свето Римско Царство)|Јосиф II]] (1780–1790), динамичен водач под силно влијание на [[Просветителство|периодот на просветителството]], ја потресел Унгарија од нејзината малаксаност кога го наследил престолот од неговата мајка, Марија Терезија. Во рамките на Џозефинизмот, Јосиф се обидел да ја централизира контролата врз царството и да управува со него со декрет како просветлен деспот. Тој одбил да ја положи унгарската заклетва за крунисување за да избегне да биде ограничен со уставот на Унгарија. Во 1781-1782 година издал патент за толеранција, по што следел едикт за толеранција со кој на протестантите и православните христијани им биле доделени целосни граѓански права и на Евреите слобода на богослужба. Тој наредил германскиот да го замени латинскиот како [[официјален јазик]] на кралството и им дал на селаните слобода да ги напуштат своите имоти, да се венчаат и да ги ставаат своите деца во занаетите. Унгарија, [[Кралство Славонија|Славонија]], [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Хрватска]], Воена Краина и Трансилванија станале единствените царски територии под една управа, наречена Кралство Унгарија или „Земји на круната на Свети Стефан“. Кога унгарските благородници повторно одбиле да се откажат од нивното ослободување од оданочување, Јосиф го забранил увозот на унгарски произведени стоки во Австрија и започнал истражување за да се подготви за наметнување општ данок на земја. Реформите на Јосиф ги налутиле благородниците и свештенството на Унгарија, а селаните во земјата станале незадоволни од даноците, регрутирањето и реквизициите на залихите. Унгарците ја сфатиле јазичната реформа на Јосиф како германска културна хегемонија, и тие реагирале со инсистирање на правото да го користат својот јазик. Како резултат на тоа, унгарските помали благородници предизвикале ренесанса на унгарскиот јазик и култура, а култот на националниот танц и носија го достигнал својот врв. Помалите благородници ја доведувале во прашање лојалноста на магнатите, од кои помалку од половината биле етнички Унгарци, па дури и тие станале дворјани кои зборуваат француски и германски. Унгарското национално повторно будење последователно предизвикло национални преродби меѓу словачкото, романското, српското и хрватското малцинство во Унгарија и Трансилванија, кои се чувствувале загрозени и од германската и од унгарската културна хегемонија. Овие национални преродби подоцна процветале во националистичките движења од 19 и 20 век кои придонеле за крајниот колапс на царството. Кон крајот на неговото владеење, Јосиф водел скапа, [[Австриско-турска војна (1787-1791)|несреќна кампања против Турците]] што го ослабнало неговото царство. На 28 јануари 1790 година, три недели пред неговата смрт, царот издал декрет со кој се откажале сите негови реформи освен Патентот за толеранција, селските реформи и укинување на верските наредби. Наследникот на Јосиф, [[Леополд II]] (1790–1792), повторно ја вовел бирократската техничност која ја гледала Унгарија како посебна земја под хабсбуршкиот крал. Во 1791 година, парламентот го донел Законот X, кој го нагласувал статусот на Унгарија како независно кралство со кое управува само крал легално крунисан според унгарските закони. Законот X подоцна станал основа за барањата на унгарските реформатори за државност во периодот од 1825 до 1849 година. Новите закони повторно барале одобрение и од хабсбуршкиот крал и од парламентот, а латинскиот бил вратен како официјален јазик. Сепак, селските реформи останале на сила, а протестантите останале еднакви пред законот. Леополд починал во март 1792 година токму кога [[Француска револуција|Француската револуција]] требала да дегенерира во [[Владеење на теророт|владеењето на теророт]] и да испрати шокантни бранови низ кралските куќи во [[Европа]]. === Прва половина на 19 век === Просветениот апсолутизам завршил во Унгарија за време на наследникот на Леополд, [[Франц II (Свето Римско Царство)|Франц II]] (владеел 1792–1835), кој развил речиси ненормална аверзија кон промените, што и донело на Унгарија децениска политичка стагнација. Во 1795 година, унгарската полиција го уапсила Игњат Мартиновиќ и неколку водечки мислители во земјата за заговор за [[Јакобинци|јакобинска]] револуција за инсталирање на радикален демократски, егалитарен политички систем во Унгарија. Потоа, Франц реши да ја задуши секоја искра на реформи што би можела да запали револуција. Егзекуцијата на наводните заговорници ги замолчило сите застапници за реформи меѓу благородниците и околу три децении реформските идеи останале ограничени на поезијата и филозофијата. Магнатите, кои исто така се плашеле дека приливот на револуционерни идеи може да предизвика народно востание, станале орудие на круната и ја искористиле својата шанса дополнително да ги оптоваруваат селаните. Во 1804 година Франц II, кој исто така бил светоримски цар и владетел на другите династички земји од династијата [[Хабсбурговци]], го основал [[Австриско Царство|Австриското Царство]], во кое биле вклучени Унгарија и сите негови други династички земји. Притоа, тој создал формална сеопфатна структура за [[Хабсбуршката Монархија]], која функционирала како композитна монархија околу триста години претходно. Тој самиот станал Франц I, првиот цар на Австрија (''Kaiser von Österreich''), кој владеел од 1804 до 1835 година, а па подоцна бил именуван за еден и единствен ''Допелкајзер'' (двоен цар) во историјата.<ref>Posse, Otto, ed. (1909–13).</ref> Работата на севкупната структура и статусот на новите земји-компоненти на ''Кајзертум'' најпрво останале како што биле под композитната монархија што постоела пред 1804 година. Ова особено се покажало со статусот на Кралството Унгарија, чии работи останале да ги раководат нејзините сопствени институции (Кралот и Парламентот), бидејќи тие биле под композитната монархија, во која отсекогаш се сметала за посебно царство. Членот X од 1790 година, кој бил додаден во уставот на Унгарија за време на фазата на композитната монархија, ја користи латинската фраза „''Regnum Independens''“. Според тоа, во новонастанатата ситуација, во нејзината внатрешна власт не биле вклучени царски институции.<ref>" From the perspective of the Court since 1723, regnum Hungariae had been a hereditary province of the dynasty’s three main branches on both lines.</ref><ref>"Vor dem Jahr 1848 is das Kaisertum Österreich verfassungsrechtlich als ein monarchischer Einheitsstaat auf differenziert föderalistischer Grundlage zu sehen, wobei die besondere Stelung Ungarns im Rahmen dieses Gesamtstaates stets offenkundig war.</ref><ref>József Zachar, [http://tortenelemszak.elte.hu/data/23763/ZacharJozsef.pdf Austerlitz, 1805. december 2. ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191222233737/http://tortenelemszak.elte.hu/data/23763/ZacharJozsef.pdf |date=2019-12-22 }}</ref> [[Податотека:Costumes_of_Peasants_from_Romania,_Hungary,_Slovakia_and_Germany.jpg|десно|мини|225x225пкс| Костими на жителите на Кралството Унгарија во 1855 година: етнички Романци, Унгарци (Маџари), словачки и германски селани]] До почетокот на 19 век, целта на унгарските земјоделски производители се префрлила од егзистенцијално земјоделство и мало производство за локална трговија кон генерирање пари и големо производство за поширок пазар. Подобрувањата на патиштата и водните патишта ги намалиле транспортните трошоци, додека урбанизацијата во [[Австрија]], [[Бохемија]] и [[Моравија]] и потребата од залихи за [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] ја зголемиле побарувачката за храна и облека. Унгарија станала главен извозник на [[жито]] и [[волна]]. Новите земјишта биле исчистени, а приносите се зголемиле како што се подобрувале земјоделските методи. Меѓутоа, Унгарија не ја искористила целосната корист од бумот, бидејќи најголемиот дел од профитот заминувал кај магнатите, кои го сметале профитот не како капитал за инвестирање, туку како средство за додавање луксуз во нивните животи. Како што се зголемувале очекувањата, стоките како што се постелнината и сребрените садови, кои некогаш се сметале за луксуз, станале неопходни. Богатите магнати имале мали проблеми да ги балансираат своите приходи и расходи, но многу помали благородници, плашејќи се да не ја загубат својата социјална положба, се задолжиле за да ги финансираат своите трошоци. Последниот пораз на Наполеон довел до појава на [[рецесија]]. Цените на житото паднале како што побарувачката опаднала, а долговите заробиле голем дел од помалото благородништво на Унгарија. Сиромаштијата принудила многу помали благородници да работат за да заработат егзистенција, а нивните синови влегле во образовните институции за да се обучуваат за државна служба или професионални кариери. Падот на помалото благородништво продолжило и покрај фактот што до 1820 година извозот на Унгарија ги надминал нивоата за време на војната. Како што се зголемувал бројот на помалите благородници кои заработиле дипломи, бирократијата и професиите станале заситени, оставајќи мноштво незадоволни дипломци без работа. Членовите на оваа нова интелигенција брзо станале вљубеници во радикални политички идеологии кои произлегувале од [[Западна Европа]] и се организирале за да извршат промени во политичкиот систем на Унгарија. Франци ретко го повикувал парламентот на седница (обично само за да побара мажи или залихи за војна) без да слуша поплаки. Економските тешкотии го згоолемиле незадоволството на помалите благородници до 1825 година, кога Франц конечно го свикал парламентот по четиринаесетгодишна пауза. Биле изразени поплаки и биле упатени отворени повици за реформи, вклучително и барања за помало мешање на кралот во работите на благородниците и за поширока употреба на [[унгарскиот јазик]]. Првата голема фигура на реформскиот период дошол до израз за време на свикувањето на парламентот во 1825 година. Грофот Иштван Шечењи, магнат од едно од најмоќните семејства во Унгарија, го шокирал парламентот кога го одржал првиот говор на унгарски изговорен во горната комора и го поддржал предлогот за создавање на унгарска академија за уметности и науки со ветување за една година приходи за да го поддржат. Во 1831 г. гневните благородници ја запалиле книгата на Сечењи, Хител (Кредит), во која тој тврдел дека привилегиите на благородниците биле и морално неодбранливи и економски штетни за самите благородници. Сечењи повикал на економска револуција и тврдел дека единствено магнатите се способни да спроведат реформи. Сечењи се залагал за силна врска со [[Хабсбуршко Царство|Хабсбуршкото Царство]] и повикал на укинување на повлекувањето и крепосништвото, оданочување на земјопоседниците, финансирање на развојот со странски капитал, формирање на национална банка и воведување на наемниот труд. Тој ги инспирирал таквите проекти како што е изградбата на [[Ланчен мост (Будимпешта)|синџирниот мост]] што ги поврзува [[Буда]] и [[Пешта]]. Реформските иницијативи на Сечењи на крајот пропаднале бидејќи биле насочени кон магнатите, кои не биле склонети да ги поддржат промените, и затоа што темпото на неговата програма била премногу бавно за да ги привлече незадоволните помали благородници. Најпопуларниот од големите унгарски лидери на реформи, [[Лајош Кошут]], упатил страсни повици за промени до помалите благородници. Кошут бил син на безземен, помал благородник со протестантско потекло. Тој се занимавал со адвокатура со својот татко пред да се пресели во [[Пешта]]. Таму тој објавил коментари за активностите на парламентот, што го направил популарен помеѓу младите, реформски настроени луѓе. Кошут бил затворен во 1836 година поради предавство. По неговото ослободување во 1840 година, тој бргу се прославил како уредник на либерален партиски весник. Кошут тврдел дека единствено политичкото и економското одвојување од Австрија ќе ја подобри маката на Унгарија. Тој повикал на поширока парламентарна демократија, брза индустријализација, општо оданочување, економска експанзија преку извоз и укинување на привилегиите (еднаквост пред законот) и крепосништвото. Но, Кошут биле и унгарски патриот, чија реторика предизвикала силно незадоволство на малцинските етнички групи во Унгарија. Кошут добил поддршка помеѓу либералните помали благородници, кои сочинувале опозициско малцинство во парламентот. Тие барале реформи со зголемен успех по смртта на Франц во 1835 година и наследувањето на [[Фердинанд I (Австрија)|Фердинанд V]] (1835–48). Во 1844 година бил донесен закон со кој унгарскиот е ексклузивен официјален јазик на земјата. == 1848–1867 == [[Податотека:Jakobey_Buda_ostroma_2.jpg|мини|The Battle of Buda in May 1849 by [[Мор Тан|Mór Than]]]] По [[Унгарска револуција (1848)|Унгарската револуција од 1848 година]], царот го отповикал уставот на Унгарија и презел апсолутна контрола. Царот [[Франц Јосиф]] ја поделил земјата на четири различни територии: Унгарија, Трансилванија, Хрватска-Славонија и [[Војводина]]. Германските и боемските администратори раководеле со владата, а германскиот станал јазик на администрацијата и високото образование. Малцинствата кои биле Унгарци во самата Унгарија добиле малку за нивната поддршка на Австрија за време на превирањата. Наводно, Хрват му рекол на Унгарец: „''Го добивме како награда она што Унгарците го добија како казна''“. Унгарското јавно мислење се поделило околу односите на земјата со Австрија. Некои Унгарци се надевале за целосно одвојување од Австрија; други сакале сместување со [[Хабсбурговците]], под услов да ги почитуваат уставот и законите на Унгарија. Ференц Деак станал главен застапник за сместување. Деак ја потврдил законитоста на законите од април и тврдел дека нивната измена бара согласност од унгарскиот парламент. Тој исто така сметал дека детронизацијата на [[Хабсбурговците]] е неважечка. Сè додека Австрија владеела апсолутно, според Деак, Унгарците не треба да сторат ништо повеќе од пасивно спротивставување на незаконските барања. Првата пукнатина во [[Австриско Царство|неоапсолутистичкото]] владеење на Франц Јосиф се развила во 1859 година, кога силите на [[Кралство Сардинија (1720–1861)|Сардинија-Пиемонт]] и [[Второ Француско Царство|Франција]] ја поразиле Австрија во Битката кај Солферино. Поразот го убедил Франц Јозеф дека националното и социјалното противење на неговата влада е премногу силно за да може да се управува со декрет од Виена. Постепено ја увидел потребата од отстапки кон Унгарија, а Австрија и Унгарија на тој начин тргнале кон компромис. Во 1866 година, [[Прусија|Прусите]] ги поразиле Австријците во [[Австро-пруска војна|Австро-пруската војна]], дополнително нагласувајќи ја слабоста на Хабсбуршкото Царство. Преговорите меѓу царот и унгарските водачи биле интензивирани и конечно резултирале со компромис од 1867 година, со кој била создадена Двојната монархија на [[Австроунгарија]], позната и како [[Австроунгарија|Австроунгарско Царство]]. == Демографија == {| class="wikitable sortable" !Етничките групи на Кралството Унгарија според унгарскиот статистичар [[:hu:Fényes Elek|Елек Фењес]] <ref>(in Hungarian) [[:hu:Fényes Elek|Elek Fényes]], ''Magyarország' statistikája'', Pest : Trattner-Kérolyi Tulajdona, 1842 ([https://books.google.com/books?id=tOMBAAAAMAAJ&dq=inauthor%3A%22Elek%20F%C3%A9nyes%22&pg=PA33 page 33]).</ref> ! Број на население<br />од 1840 година ! Проценти |- | [[Унгарци]] <small>(вклучувајќи ги и Цигани (75,107) <ref>(in Hungarian) Elek Fényes, ''Magyarország' statistikája'', Pest : Trattner-Kérolyi Tulajdona, 1842 ([https://books.google.com/books?id=tOMBAAAAMAAJ&dq=inauthor%3A%22Elek%20F%C3%A9nyes%22&pg=PA34 page 34]).</ref> затоа што зборувале [[Унгарски јазик|унгарски]])</small> | align="right" | 4,812,759 | align="right" | 37,36 % |- | [[Словени]] <small>([[Словаци]], Рутени, [[Бугари]], [[Срби]], [[Хрвати]] ''итн.''</small><small>)</small> | align="right" | 4,330,165 | align="right" | 33,62 % |- | Власи | align="right" | 2,202,542 | align="right" | 17.1 % |- | Германци <small>(Трансилвански Саксонци, Дунавски Шваби, ''итн.''</small><small>)</small> | align="right" | 1,273,677 | align="right" | 9,89 % |- | Евреи | align="right" | 244,035 | align="right" | 1,89 % |- | [[Французи]] <small>(најмногу од [[Лорена]] и [[Алзас]]) <ref>(in French) Louis-Emile Hecht, ''[https://books.google.com/books?id=jLJNMqxmWhcC Les colonies lorraines et alsaciennes en Hongrie]'', Nancy : Berger-Levrault et Cie, 1879.</ref></small> | align="right" | 6,150 | align="right" | 0,05 % |- | Грци | align="right" | 5,680 | align="right" | 0,04 % |- | Ерменци | align="right" | 3,798 | align="right" | 0,03 % |- | Албанци | align="right" | 1,600 | align="right" | 0,01 % |- | '''Вкупно''' | align="right" | '''12,880,406''' | align="right" | 100 % |- |} ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Commons category-inline|Kingdom of Hungary (1526–1867)}} [[Категорија:Унгарија во новиот век]] [[Категорија:Унгарија во раниот нов век]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Хабсбуршка Хрватска]] [[Категорија:Хабсбуршка Унгарија]] [[Категорија:Хабсбуршка Словачка]] [[Категорија:Кралство Унгарија|.1526]] [[Категорија:Статии со текст на германски]] h872oij6e18epf7obt2d770h8fd1uft 5583198 5583194 2026-06-27T10:46:58Z Bjankuloski06 332 5583198 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country|native_name={{native name|hu|Magyar Királyság}}<br>{{native name|de|Königreich Ungarn}}<br>{{native name|la|Regnum Hungariae}}|conventional_long_name=Кралство Унгарија|common_name=Унгарија|era=[[Ран нов век]]|status=[[Земја на круната]], Регнум Индепенденс|status_text=[[Земја на круната|Земја]] на [[Хабсбуршка монархија]] и од 1804 година [[Австриското Царство]]<br/>Во [[личен сојуз]] со [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Кралство Хрватска]]|empire=[[Австриско Царство|Аустрија]]|government_type=[[Апсолутна монархија]]|event_start=[[Мохачка битка (1526)|Мохачка]]|date_start=29 август|year_start=1526|event1=[[Договор од Орадеја]]|date_event1=24 февруари 1538|event2=[[Договор од Карловци]]|date_event2=26 јануари 1699|event3=[[Војна на независност на Ракоци|Војна на независност]]|date_event3=1703–1711|event4={{nowrap|[[Унгарска револуција (1848)|Унгарска револуција]]}}|date_event4=15 март 1848|event_end=[[Австроунгарски компромис (1867)|Компромис од 1867 година]]|date_end=30 март|year_end=1867|p1=Кралство Унгарија (1301–1526)|flag_p1=Flag of Louis II of Hungary.svg|p2=Унгарска Држава|flag_p2=Flag of Hungary with great coat of arms (1849).svg|s1=Австроунгарија|s2=Земји на Круната на Свети Стефан|flag_s2=Flag of Hungary (1867-1918).svg|image_flag=|flag_type=|image_coat=Coa Hungary Country History (19th Century).svg|coa_size=70пкс|symbol_type=|image_map=Central europe 1572.png|image_map_caption=Хабсбуршко Кралство на Унгарија (светлосино) во [[лична унија]] со [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Кралство Хрватска]] (црвено), двете во рамките на [[Хабсбуршка монархија]] (во нијанси на сина) во 1572 година.|capital=[[Будим]]<br>(1526–1536, 1784–1873)<br>[[Пресбург]]<br>(1536–1783)|national_motto=''Regnum Mariae Patrona Hungariae''<ref>Adeleye, Gabriel G. (1999). ''World Dictionary of Foreign Expressions''. Ed. Thomas J. Sienkewicz and James T. McDonough, Jr. Wauconda, IL: Bolchazy-Carducci Publishers, Inc. {{ISBN|0-86516-422-3}}.</ref><br/>"Кралство на Марија, Патронката на Унгарија"|national_anthem=''[[Химнуз]]''<br>Химна<br>[[File:Hu-magyarhimnusz.ogg]]|common_languages='''Официјални јазици:'''<br>[[Латински јазик|Латински]]<br>(пред 1784; 1790–1844)<br>[[Германски јазик|Германски]]<br>(1784–1790; 1849–1867)<br>[[Унгарски јазик|Унгарски]]<br>(1836–1849)<hr/>'''Останати говорни јазици:'''<br>[[Романски јазик|Романски]], [[Словачки јазик|Словачки]], [[Хрватски јазик|Хрватски]], [[Словенечки јазик|Словенечки]], [[Српски јазик|Српски]], [[Италијански јазик|Италијански]], [[Русински јазик|Русински]]|religion=[[Римокатоличка црква|Католичка]], [[Калвинизам]], [[Лутеранство|Лутеранска]], [[Православна црква|Православна]], [[Унитаријанство]], [[Јудаизам]]|demonym=[[Унгарци|Унгарски]]|currency=[[Австроунгарски флорин|Форинт]]|leader1=[[Фердинанд I (Свето Римско Царство)|Фердинанд I]]|leader2=[[Франц Јосиф|Франц Јосиф I]]|year_leader1=1526–1564 (прв)|year_leader2=1848–1867 (последен)|title_leader=[[Список на владетели на Унгарија|Апостолски Крал]]|deputy1=[[Стефан VII Батори|Стефан Батори]]|deputy2=Надвојвода Стефан|year_deputy1=1526–1530 (прв)|year_deputy2=1847–1848 (последен)|title_deputy=[[Палатин на Унгарија|Палатин]]|legislature=[[Унгарски парламент|Кралски парламент]]|stat_year1=|stat_area1=|stat_pop1=|today=|footnotes=}}<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles> '''Кралство Унгарија''' — кралство кое опстојувало во периодот помеѓу 1526 и 1867 година како држава надвор од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], {{Efn|Иако Хабсбурговците владееле со Унгарија, таа останала посебна земја управувана во лична унија и со царската титула и со различните земји во рамките на царството (види [[Хабсбуршка Монархија]] за детали), и таа не била ниту припоена ниту инкорпорирана во царството.}} но дел од земјите на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] која станала [[Австриско Царство]] во 1804 година. По [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]] во 1526 година, земјата била управувана од двајца крунисани кралеви (Јован I и [[Фердинанд I (Свето Римско Царство)|Фердинанд I]]). Првично, точната територија под владеење на [[Хабсбурговците]] била оспорена бидејќи и двајцата владетели го презеле целото кралство. Овој нерасчистен период траел до 1570 година кога Јован Сигизмунд Заполја (Јован II) абдицирал како крал на Унгарија во корист на царот [[Максимилијан II (Свето Римско Царство)|Максимилијан II]]. Во раните фази, земјите со кои владееле унгарските кралеви [[Хабсбурговците|Хабсбурговци]] го сметале и како „Кралство Унгарија“ и како „Царство Унгарија“.<ref>Katalin Péter, [https://books.google.com/books?id=cqNEYfZI0kUC&pg=PA22 Beloved Children: History of Aristocratic Childhood in Hungary in the Early Modern Age], Central European University Press, 2001, p. 22</ref><ref>Howell A. Lloyd, Glenn Burgess, [https://books.google.com/books?id=8AsNAQAAMAAJ&pg=PA177 European political thought 1450–1700: religion, law and philosophy], Yale University Press, 2007, pp.&nbsp;177–189</ref><ref>Július Bartl, [https://books.google.com/books?id=3orG2yZ9mBkC&pg=PA60 Slovak History: Chronology & Lexicon], Bolchazy-Carducci Publishers, 2002, p. 60</ref> Кралска Унгарија била симбол на континуитетот на формалното право <ref>Lajos Besenyei, Géza Érszegi, Maurizio Pedrazza Gorlero, [https://books.google.com/books?id=cOVnAAAAMAAJ&pg=PA222 De bulla aurea Andreae II regis Hungariae, 1222], Valdonega, 1999, p. 222</ref> по отоманската окупација, бидејќи можела да ги зачува своите правни традиции,<ref>Hajdú, Zoltán, DISCUSSION PAPERS No. 44, [http://webdoc.sub.gwdg.de/ebook/serien/qg/rkk/44.pdf Carpathian Basin and the Development of the Hungarian Landscape Theory Until 1948], CENTRE FOR REGIONAL STUDIES OF HUNGARIAN ACADEMY OF SCIENCES, p. 10</ref> но генерално, таа ''де факто'' била хабсбуршка провинција.<ref name="Patai">Raphael Patai [https://books.google.com/books?id=LLuPS1yVDf8C&pg=PA153 The Jews of Hungary: History, Culture, Psychology], Wayne State University Press, 1996, p. 153</ref> Унгарското благородништво ја принудило [[Виена]] да признае дека Унгарија е специјална единица на хабсбуршките земји и дека мора да се управува во согласност со нејзините посебни закони.<ref>Peter F. Sugar, Péter Hanák, [https://books.google.com/books?id=SKwmGQCT0MAC A History of Hungary], Indiana University Press, 1994, p. 91</ref> Меѓутоа, унгарската историографија ја позиционирала Трансилванија во директен континуитет со средновековното [[Кралство Унгарија]] во следење на унапредувањето на унгарските интереси.<ref>István Keul, [https://books.google.com/books?id=5J09mqMWiogC&pg=PA253 Early Modern Religious Communities in East-Central Europe: Ethnic Diversity, Denominational Plurality, and Corporative Politics in the Principality of Transylvania (1526-1691)], Brill, 2009, p. 253</ref> Според условите на [[Договор од Карловци|Договорот од Карловци]], со кој завршила [[Голема турска војна|Големата турска војна]] во 1699 година, Османлиите ја отстапиле речиси цела [[Отоманска Унгарија]]. Новите територии биле обединети со територијата на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]], и иако нејзините овластувања биле главно формални,  Унгарскиот Парламент во [[Братислава|Пресбург]] владеел со земјите. Двете големи унгарски востанија, војната за независност на Ракоци во почетокот на 18 век и [[Унгарска револуција (1848)|Унгарската револуција од 1848 година]], означиле важни промени во еволуцијата на државата. Кралството станало двојна монархија во 1867 година, познато како [[Австроунгарија]]. == Царска Унгарија (1526-1699) == [[Податотека:Central_europe_1572.png|лево|мини|180x180пкс| Капетанија на Кралството Унгарија околу 1572 година]] Кралска Унгарија (1526–1699),<ref>Giambattista Vico, [https://books.google.com/books?id=6vRnP8jXZjMC&pg=PA400 Statecraft: The Deeds of Antonio Carafa], Peter Lang, 2004, p. 400</ref> ({{Langx|hu|Királyi Magyarország}}, {{langx|de|Königliches Ungarn}}), била името на делот од средновековното Кралство Унгарија каде што [[Хабсбурговци]]те биле признати како [[Крал на Унгарија|кралеви на Унгарија]] <ref>"...&nbsp;the Estates of the realm have submitted themselves not only to His Majesty's, but also his heirs' power and rule for ever&nbsp;.</ref> во пресрет на [[Отоманско Царство|османлиската]] победа во [[Мохачка битка (1526)|Битката кај Мохач]] (1526) и последователната поделба на земјата. Привремената територијална поделба помеѓу ривалските владетели Јован I и [[Фердинанд I (Свето Римско Царство)|Фердинанд I]] се случила дури во 1538 година, според Договорот од Нагиварад <ref>István Keul, [https://books.google.com/books?id=5J09mqMWiogC&pg=PA40 Early Modern Religious Communities in East-Central Europe: Ethnic Diversity, Denominational Plurality, and Corporative Politics in the Principality of Transylvania (1526–1691)], BRILL, 2009, p. 40</ref> кога [[Хабсбурговци]]те ги добиле северните и западните делови на земјата (Кралска Унгарија), со новиот главен град [[Пресбург]] (Посони)., денес [[Братислава]]). Јован I го обезбедил источниот дел од кралството (познат како Источно Унгарско Кралство). На хабсбуршките монарси им била потребна економската моќ на Унгарија за османлиските војни. За време на отоманските војни, територијата на поранешното Кралство Унгарија била намалена за околу 60%. И покрај овие огромни територијални и демографски загуби, помалата и тешко разурната од војна Кралска Унгарија била исто толку важна како и австриските наследнички земји или земјите на бохемиската круна кон крајот на 16 век.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rSON55zorLsC&q=Austria+Moh%C3%A1cs+revenues+%22kingdom+of+hungary%22+population&pg=PA263|title=The Holy Roman Empire, 1495-1806: A European Perspective|last=Robert Evans, Peter Wilson|publisher=BRILL|year=2012|isbn=9789004206830|series=van Brill's Companions to European History|volume=1|page=263}}</ref> Територијата на денешна [[Словачка]] и северозападна [[Прекудунавска Унгарија|Трансдунавија]] биле дел од оваа држава, додека контролата на регионот на североисточна Унгарија често се менувала помеѓу Кралската Унгарија и Кнежевството Трансилванија. Централните територии на средновековното унгарско кралство биле припоени од [[Отоманското Царство]] 150 години (види [[Отоманска Унгарија]]). Во 1570 година, Јован Сигизмунд Заполја абдицирал како крал на Унгарија во корист на [[Максимилијан II (Свето Римско Царство)|Максимилијан II]] според условите на Спајерскиот договор.<ref>[https://books.google.com/books?id=5J09mqMWiogC&pg=PA40 István Keul, ''Early Modern Religious Communities in East-Central Europe: Ethnic Diversity, Denominational Plurality, and Corporative Politics in the Principality of Transylvania (1526–1691) 2009, pp. 61-255'']</ref> Терминот „Кралска Унгарија“ паднал во употреба по 1699 година, а Хабсбуршките кралеви ја нарекуваат новопроширената земја со поформалниот термин „Кралство Унгарија“. === Хабсбуршки кралеви === [[Хабсбурговци]]те, влијателна династија на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], биле избрани за [[Крал на Унгарија|кралеви на Унгарија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Y8_mapl_JS0C&q=Royal+Hungary+elected+ferdinand+Habsburg+as+King+of+Hungary&pg=PA17|title=Fractured Europe, 1600–1721|last=David J. Sturdy|publisher=Wiley-Blackwell|year=2002|isbn=978-0-631-20513-5|page=17|access-date=2009-04-12}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Hd22PGVjpE8C&pg=PA102|title=The long European Reformation: religion, political conflict, and the search for conformity, 1350–1750|last=Peter George Wallace|publisher=Palgrave Macmillan|year=2004|isbn=978-0-333-64450-8|page=102|access-date=2009-04-12}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MziRd4ddZz4C&pg=PA309|title=The Encyclopedia of world history: ancient, medieval, and modern, chronologically arranged|last=[[Peter N. Stearns]], [[William Leonard Langer]]|publisher=[[Houghton Mifflin Harcourt|Houghton Mifflin]]|year=2001|isbn=978-0-395-65237-4|page=309|access-date=2009-04-12}}{{Мртва_врска|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кралска Унгарија станала дел од [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] и уживала мало влијание во [[Виена]].<ref name="study" /> Хабсбуршкиот крал директно ги контролирал финансиските, воените и надворешните работи на Кралската Унгарија, а царските трупи ги чувале нејзините граници.<ref name="study">{{Наведена мрежна страница|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+hu0022)|title=A Country Study: Hungary: Royal Hungary|last=[[Library of Congress Country Studies]]|date=September 1989|publisher=[[United States federal government]]|accessdate=2009-04-12}}</ref> [[Хабсбурговци]]те избегнувале да ја пополнат канцеларијата на Палатин за да ги спречат носителите да соберат премногу моќ.<ref name="study" /> Покрај тоа, таканареченото турско прашање ги поделило [[Хабсбурговци]]те и Унгарците: Виена сакала да го одржи мирот со [[Османлиите]]; Унгарците сакале [[Османлиите]] да бидат соборени. Како што Унгарците ја препознале слабоста на нивната позиција, многумина станале анти-хабсбуршко настроени.<ref name="study" /> Тие се жалеле на странска власт, однесувањето на странските гарнизони и признавањето на [[Хабсбурговци]]те на турската власт во Кнежеството Трансилванија. Трансилванија обично била под власта на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] но честопати имала двојно вазалство - отомански турски султани и хабсбуршки унгарски кралеви - во 16 и 17 век).<ref name="Hupchick">Dennis P. Hupchick, [https://books.google.com/books?id=ycNApODqgRUC Conflict and chaos in Eastern Europe], Palgrave Macmillan, 1995, p. 62</ref> Сепак, [[Протестантство|протестантите]], кои биле прогонувани во Кралска Унгарија,<ref name="study" /> ја сметале Контрареформацијата за поголема закана од Турците. На австрискиот огранок на хабсбуршките монарси му била потребна економската моќ на Унгарија за османлиските војни. За време на отоманските војни, територијата контролирана од Кралството Унгарија се намалила за околу 60%. И покрај овие огромни територијални и демографски загуби, помалата, тешко разурната од војна Кралска Унгарија останала економски важна за хабсбуршките владетели како и австриските наследни земји или бохемиските круни дури и кон крајот на 16 век.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rSON55zorLsC&q=Austria+Moh%C3%A1cs+revenues+%22kingdom+of+hungary%22+population&pg=PA263|title=The Holy Roman Empire, 1495–1806: A European Perspective Volume 1 van Brill's Companions to European History|last=Robert Evans, Peter Wilson|publisher=Brill|year=2012|isbn=978-9004206830|page=263}}</ref> Од сите негови земји, исцрпеното Кралство Унгарија било, во тоа време, најголемиот извор на приходи на Фердинанд I.<ref>Dr. István Kenyeres: The Financial Administrative Reforms and Revenues of Ferdinand I in Hungary, English summary at p- 92 Link1: Link2:</ref> === Реформација === [[Податотека:Central_europe_1683.png|лево|мини|180x180пкс| Кралска Унгарија, Кнежество Горна Унгарија, Кнежество Трансилванија и Отомански пашалаци околу 1683 година]] [[Протестантска реформација|Реформацијата]] брзо се проширила, а до почетокот на 17 век речиси и да немало благородничко семејство кое останало католичко.<ref name="study2">{{Наведена мрежна страница|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+hu0021)|title=A Country Study: Hungary: Partition of Hungary|last=Library of Congress Country Studies|authorlink=Library of Congress Country Studies|date=September 1989|publisher=[[United States federal government]]|accessdate=2009-04-12}}</ref> Во Кралска Унгарија, мнозинството од населението станало [[Лутеранство|лутеранско]] до крајот на 16 век.<ref name="Patai"/> Архиепископот Петер Пазмани ја реорганизирал [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] на Кралската Унгарија и ја предводел контрареформацијата што ги променила придобивките на протестантите во Кралска Унгарија, користејќи убедување наместо заплашување.<ref name="study2"/> Реформацијата предизвикала несогласувања помеѓу католиците, кои често застанувале на страната на [[Хабсбурговци]]те,<ref name="study2" /> и протестантите, кои развиле силен национален идентитет и станале бунтовници во австриските очи.<ref name="study2" /> Исто така, се развиле несогласувања и помеѓу претежно католичките магнати и главно протестантските помали благородници.<ref name="study2" /> == Кралството Унгарија до 1848 година == === 18 век === [[Податотека:Growth_of_Habsburg_territories.jpg|лево|мини| Раст на хабсбуршките територии]] [[Податотека:KingdomOfHungary_Josephinische_Landesaufnahme_Original_Map_1782-1785.jpg|лево|мини| Кралството Унгарија на оригиналната карта на ''Josephinische Landesaufnahme'', 1782–1785]] Како што започнала да се зголемува контролата на [[Хабсбурговци]]те врз турските територии, министрите на [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] тврделе дека тој треба да владее со Унгарија како освоена територија.<ref>{{Наведена книга|title=The History of Hungary and the Late Hungarian War: Kossuth and His Generals|last=De Puy|first=Henry Walter|date=1858|publisher=Phinney|edition=First|pages=152–153|language=en|chapter=IV: Kossuth the Reformer|quote=The language of the Austrian ministers daily assumed a far more imperative tone. They declared ominously that they were "preparing an official document, in which they would so fully clear up their relation to Hungary, as to enable their Diet to form a correct view on the subject."|access-date=14 March 2022|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bFvRAAAAMAAJ&pg=PA152}}</ref> На парламентот на „Кралска Унгарија“ во Пресбург, во 1687 година, царот ветил дека ќе ги почитува сите закони и привилегии. Сепак, наследното наследство на [[Хабсбурговци]]те било признаено, а правото на отпор на благородниците било укинато. Во 1690 година Леополд почнал да ги прераспределува земјиштето ослободени од Турците. Протестантските благородници и сите други [[Унгарци]] кои се сметале за нелојални од [[Хабсбурговци]]те ги загубиле своите имоти, кои им биле дадени на странци. Виена ги контролирала надворешните работи, одбраната, тарифите и другите функции. Репресијата на [[Протестантство|протестантите]] и одземањето земјиште ги фрустрирале Унгарците, поради кое во 1703 година селанското востание предизвикало осумгодишен бунт против владеењето на [[Хабсбурговци]]те. Во [[Трансилванија]], која повторно станала дел од Унгарија на крајот на 17 век <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/603323/Transylvania|title=Transylvania - Location & History|work=britannica.com|accessdate=19 March 2018}}</ref> (како провинција наречена „Кнежество Трансилванија“ со парламент со седиште во Алба Јулија), народот се обединил под Франциско II Ракоци, [[Римокатоличка црква|римокатолички]] магнат. Поголемиот дел од Унгарија набргу го поддржала Ракоци, а унгарскиот парламент гласал за поништување на правото на престолот на [[Хабсбурговци]]те. Меѓутоа, среќата се свртела против Унгарците кога [[Хабсбурговци]]те склучиле мир на Запад и ја свртеле целата своја сила против нив. Војната завршила во 1711 година, кога грофот Кароли, генерал на унгарските армии се согласил со Договорот од Сату Маре.<ref>Richard C. Frucht, Eastern Europe: an introduction to the people, lands, and culture / edited by Richard Frucht, Volume 1, ABC-CLIO, 2005, p. 348</ref> Договорот содржел овластување царот повторно да го свика парламентот во Пресбург и да се даде амнестија за бунтовниците. Наследникот на Леополд, кралот [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло III]] (1711–40), започнал да гради функционални односи со Унгарија по Договорот од Сату Маре. Карло побарал одобрување од парламентот за прагматична санкција, според која хабсбуршкиот монарх требало да владее со Унгарија не како цар, туку како крал кој подлежи на ограничувањата на унгарскиот устав и закони. Тој се надевал дека прагматичната санкција ќе го задржи [[Хабсбуршко Царство|Хабсбуршкото Царство]] недопрено доколку неговата ќерка [[Марија Терезија]] го наследи. Парламентот ја одобрил прагматичната санкција во 1723 година, и на тој начин Унгарија се согласила да стане наследна монархија под [[Хабсбурговци]]те сè додека постоела нивната династија. Меѓутоа, во пракса, Карло и неговите наследници владееле речиси автократски, контролирајќи ги надворешните работи, одбраната и финансиите на Унгарија, но немале моќ да ги оданочуваат благородниците без нивно одобрение. Карло ја организирал земјата под централизирана управа и во 1715 година основал постојана војска под негова команда, која била целосно финансирана и управувана од неблагородните жители. Оваа политика ја намалила воената обврска на благородниците без да го укине нивното ослободување од оданочување. Карло, исто така, забранил преобраќање во [[протестантство]], барал од државните службеници да исповедаат [[Римокатоличка црква|католицизам]] и им забранил на протестантските студенти да студираат во странство. Марија Терезија (1741–80) се соочила со непосреден предизвик од [[Прусија|прускиот]] Фредерик II кога станала шеф на Домот на [[Хабсбурговци]]те, соочувајќи се со [[Прва шлеска војна|Првата шлеска војна]]. Во 1741 година, таа се појавила пред парламентот во Пресбург држејќи го новородениот син и ги молела унгарските благородници да ја поддржат. Тие застанале зад неа и помогнале да се обезбеди нејзиното владеење. [[Марија Терезија]] подоцна презела мерки за зацврстување на врските со унгарските магнати. Таа основала специјални училишта за да ги привлече унгарските благородници во [[Виена]]. За време на Карло и Марија Тереза, Унгарија доживеала дополнителен економски пад. Вековната отоманска окупација и војната драстично го намалиле населението на Унгарија, а големи делови од јужната половина на земјата биле речиси напуштени. Недостаток на работна сила се развило кога земјопоседниците ги вратиле своите имоти. Како одговор на тоа, [[Хабсбурговци]]те започнале да ја колонизираат Унгарија со голем број селани од цела [[Европа]], особено [[Словаци]], [[Срби]], [[Хрвати]] и [[Германци]]. Многу [[Евреи]], исто така, емигрирале од [[Виена]] и од полските земји на царството кон крајот на 18 век. Населението на Унгарија се зголемило повеќе од тројно на 8 милиони помеѓу 1720 и 1787 година. Меѓутоа, само 39% од луѓето биле Унгарци, кои живееле главно во центарот на земјата. Во првата половина на 18 век, Унгарија поседувала земјоделска економија во која биле вработени 90% од населението. Благородниците не користеле ѓубрива, патиштата биле стари и тешко преодни и реките блокирани, а методите за складирање на сурова нафта предизвикале огромни загуби на жито. Бартер ги заменил паричните трансакции, а мала трговија постоела меѓу градовите и кметовите. По 1760 година се развил вишок на работна сила. Населението на градските средини растело, притисокот врз земјата се зголемил, а животниот стандард на кметовите се намалил. Сопствениците на земјиште почнале да поставуваат поголеми барања за новите станари и почнале да ги прекршуваат постоечките договори. Како одговор на тоа, Марија Терезија го издала својот <nowiki><i>Урбариум</i></nowiki> од 1767 година за да ги заштити кметовите со враќање на нивната слобода на движење и ограничување на [[кулук]]от. И покрај нејзините напори и неколку периоди на силна побарувачка за жито, ситуацијата се влошила. Помеѓу 1767 и 1848 година, многу кметови ги напуштиле своите имоти. Повеќето станале земјоделци без земја бидејќи недостатокот на индустриски развој значело малку можности за работа во градовите. [[Јосиф II (Свето Римско Царство)|Јосиф II]] (1780–1790), динамичен водач под силно влијание на [[Просветителство|периодот на просветителството]], ја потресел Унгарија од нејзината малаксаност кога го наследил престолот од неговата мајка, Марија Терезија. Во рамките на Џозефинизмот, Јосиф се обидел да ја централизира контролата врз царството и да управува со него со декрет како просветлен деспот. Тој одбил да ја положи унгарската заклетва за крунисување за да избегне да биде ограничен со уставот на Унгарија. Во 1781-1782 година издал патент за толеранција, по што следел едикт за толеранција со кој на протестантите и православните христијани им биле доделени целосни граѓански права и на Евреите слобода на богослужба. Тој наредил германскиот да го замени латинскиот како [[официјален јазик]] на кралството и им дал на селаните слобода да ги напуштат своите имоти, да се венчаат и да ги ставаат своите деца во занаетите. Унгарија, [[Кралство Славонија|Славонија]], [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Хрватска]], Воена Краина и Трансилванија станале единствените царски територии под една управа, наречена Кралство Унгарија или „Земји на круната на Свети Стефан“. Кога унгарските благородници повторно одбиле да се откажат од нивното ослободување од оданочување, Јосиф го забранил увозот на унгарски произведени стоки во Австрија и започнал истражување за да се подготви за наметнување општ данок на земја. Реформите на Јосиф ги налутиле благородниците и свештенството на Унгарија, а селаните во земјата станале незадоволни од даноците, регрутирањето и реквизициите на залихите. Унгарците ја сфатиле јазичната реформа на Јосиф како германска културна хегемонија, и тие реагирале со инсистирање на правото да го користат својот јазик. Како резултат на тоа, унгарските помали благородници предизвикале ренесанса на унгарскиот јазик и култура, а култот на националниот танц и носија го достигнал својот врв. Помалите благородници ја доведувале во прашање лојалноста на магнатите, од кои помалку од половината биле етнички Унгарци, па дури и тие станале дворјани кои зборуваат француски и германски. Унгарското национално повторно будење последователно предизвикло национални преродби меѓу словачкото, романското, српското и хрватското малцинство во Унгарија и Трансилванија, кои се чувствувале загрозени и од германската и од унгарската културна хегемонија. Овие национални преродби подоцна процветале во националистичките движења од 19 и 20 век кои придонеле за крајниот колапс на царството. Кон крајот на неговото владеење, Јосиф водел скапа, [[Австриско-турска војна (1787-1791)|несреќна кампања против Турците]] што го ослабнало неговото царство. На 28 јануари 1790 година, три недели пред неговата смрт, царот издал декрет со кој се откажале сите негови реформи освен Патентот за толеранција, селските реформи и укинување на верските наредби. Наследникот на Јосиф, [[Леополд II]] (1790–1792), повторно ја вовел бирократската техничност која ја гледала Унгарија како посебна земја под хабсбуршкиот крал. Во 1791 година, парламентот го донел Законот X, кој го нагласувал статусот на Унгарија како независно кралство со кое управува само крал легално крунисан според унгарските закони. Законот X подоцна станал основа за барањата на унгарските реформатори за државност во периодот од 1825 до 1849 година. Новите закони повторно барале одобрение и од хабсбуршкиот крал и од парламентот, а латинскиот бил вратен како официјален јазик. Сепак, селските реформи останале на сила, а протестантите останале еднакви пред законот. Леополд починал во март 1792 година токму кога [[Француска револуција|Француската револуција]] требала да дегенерира во [[Владеење на теророт|владеењето на теророт]] и да испрати шокантни бранови низ кралските куќи во [[Европа]]. === Прва половина на 19 век === Просветениот апсолутизам завршил во Унгарија за време на наследникот на Леополд, [[Франц II (Свето Римско Царство)|Франц II]] (владеел 1792–1835), кој развил речиси ненормална аверзија кон промените, што и донело на Унгарија децениска политичка стагнација. Во 1795 година, унгарската полиција го уапсила Игњат Мартиновиќ и неколку водечки мислители во земјата за заговор за [[Јакобинци|јакобинска]] револуција за инсталирање на радикален демократски, егалитарен политички систем во Унгарија. Потоа, Франц реши да ја задуши секоја искра на реформи што би можела да запали револуција. Егзекуцијата на наводните заговорници ги замолчило сите застапници за реформи меѓу благородниците и околу три децении реформските идеи останале ограничени на поезијата и филозофијата. Магнатите, кои исто така се плашеле дека приливот на револуционерни идеи може да предизвика народно востание, станале орудие на круната и ја искористиле својата шанса дополнително да ги оптоваруваат селаните. Во 1804 година Франц II, кој исто така бил светоримски цар и владетел на другите династички земји од династијата [[Хабсбурговци]], го основал [[Австриско Царство|Австриското Царство]], во кое биле вклучени Унгарија и сите негови други династички земји. Притоа, тој создал формална сеопфатна структура за [[Хабсбуршката Монархија]], која функционирала како композитна монархија околу триста години претходно. Тој самиот станал Франц I, првиот цар на Австрија (''Kaiser von Österreich''), кој владеел од 1804 до 1835 година, а па подоцна бил именуван за еден и единствен ''Допелкајзер'' (двоен цар) во историјата.<ref>Posse, Otto, ed. (1909–13).</ref> Работата на севкупната структура и статусот на новите земји-компоненти на ''Кајзертум'' најпрво останале како што биле под композитната монархија што постоела пред 1804 година. Ова особено се покажало со статусот на Кралството Унгарија, чии работи останале да ги раководат нејзините сопствени институции (Кралот и Парламентот), бидејќи тие биле под композитната монархија, во која отсекогаш се сметала за посебно царство. Членот X од 1790 година, кој бил додаден во уставот на Унгарија за време на фазата на композитната монархија, ја користи латинската фраза „''Regnum Independens''“. Според тоа, во новонастанатата ситуација, во нејзината внатрешна власт не биле вклучени царски институции.<ref>" From the perspective of the Court since 1723, regnum Hungariae had been a hereditary province of the dynasty’s three main branches on both lines.</ref><ref>"Vor dem Jahr 1848 is das Kaisertum Österreich verfassungsrechtlich als ein monarchischer Einheitsstaat auf differenziert föderalistischer Grundlage zu sehen, wobei die besondere Stelung Ungarns im Rahmen dieses Gesamtstaates stets offenkundig war.</ref><ref>József Zachar, [http://tortenelemszak.elte.hu/data/23763/ZacharJozsef.pdf Austerlitz, 1805. december 2. ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191222233737/http://tortenelemszak.elte.hu/data/23763/ZacharJozsef.pdf |date=2019-12-22 }}</ref> [[Податотека:Costumes_of_Peasants_from_Romania,_Hungary,_Slovakia_and_Germany.jpg|десно|мини|225x225пкс| Костими на жителите на Кралството Унгарија во 1855 година: етнички Романци, Унгарци (Маџари), словачки и германски селани]] До почетокот на 19 век, целта на унгарските земјоделски производители се префрлила од егзистенцијално земјоделство и мало производство за локална трговија кон генерирање пари и големо производство за поширок пазар. Подобрувањата на патиштата и водните патишта ги намалиле транспортните трошоци, додека урбанизацијата во [[Австрија]], [[Бохемија]] и [[Моравија]] и потребата од залихи за [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] ја зголемиле побарувачката за храна и облека. Унгарија станала главен извозник на [[жито]] и [[волна]]. Новите земјишта биле исчистени, а приносите се зголемиле како што се подобрувале земјоделските методи. Меѓутоа, Унгарија не ја искористила целосната корист од бумот, бидејќи најголемиот дел од профитот заминувал кај магнатите, кои го сметале профитот не како капитал за инвестирање, туку како средство за додавање луксуз во нивните животи. Како што се зголемувале очекувањата, стоките како што се постелнината и сребрените садови, кои некогаш се сметале за луксуз, станале неопходни. Богатите магнати имале мали проблеми да ги балансираат своите приходи и расходи, но многу помали благородници, плашејќи се да не ја загубат својата социјална положба, се задолжиле за да ги финансираат своите трошоци. Последниот пораз на Наполеон довел до појава на [[рецесија]]. Цените на житото паднале како што побарувачката опаднала, а долговите заробиле голем дел од помалото благородништво на Унгарија. Сиромаштијата принудила многу помали благородници да работат за да заработат егзистенција, а нивните синови влегле во образовните институции за да се обучуваат за државна служба или професионални кариери. Падот на помалото благородништво продолжило и покрај фактот што до 1820 година извозот на Унгарија ги надминал нивоата за време на војната. Како што се зголемувал бројот на помалите благородници кои заработиле дипломи, бирократијата и професиите станале заситени, оставајќи мноштво незадоволни дипломци без работа. Членовите на оваа нова интелигенција брзо станале вљубеници во радикални политички идеологии кои произлегувале од [[Западна Европа]] и се организирале за да извршат промени во политичкиот систем на Унгарија. Франци ретко го повикувал парламентот на седница (обично само за да побара мажи или залихи за војна) без да слуша поплаки. Економските тешкотии го згоолемиле незадоволството на помалите благородници до 1825 година, кога Франц конечно го свикал парламентот по четиринаесетгодишна пауза. Биле изразени поплаки и биле упатени отворени повици за реформи, вклучително и барања за помало мешање на кралот во работите на благородниците и за поширока употреба на [[унгарскиот јазик]]. Првата голема фигура на реформскиот период дошол до израз за време на свикувањето на парламентот во 1825 година. Грофот Иштван Шечењи, магнат од едно од најмоќните семејства во Унгарија, го шокирал парламентот кога го одржал првиот говор на унгарски изговорен во горната комора и го поддржал предлогот за создавање на унгарска академија за уметности и науки со ветување за една година приходи за да го поддржат. Во 1831 г. гневните благородници ја запалиле книгата на Сечењи, Хител (Кредит), во која тој тврдел дека привилегиите на благородниците биле и морално неодбранливи и економски штетни за самите благородници. Сечењи повикал на економска револуција и тврдел дека единствено магнатите се способни да спроведат реформи. Сечењи се залагал за силна врска со [[Хабсбуршко Царство|Хабсбуршкото Царство]] и повикал на укинување на повлекувањето и крепосништвото, оданочување на земјопоседниците, финансирање на развојот со странски капитал, формирање на национална банка и воведување на наемниот труд. Тој ги инспирирал таквите проекти како што е изградбата на [[Ланчен мост (Будимпешта)|синџирниот мост]] што ги поврзува [[Буда]] и [[Пешта]]. Реформските иницијативи на Сечењи на крајот пропаднале бидејќи биле насочени кон магнатите, кои не биле склонети да ги поддржат промените, и затоа што темпото на неговата програма била премногу бавно за да ги привлече незадоволните помали благородници. Најпопуларниот од големите унгарски лидери на реформи, [[Лајош Кошут]], упатил страсни повици за промени до помалите благородници. Кошут бил син на безземен, помал благородник со протестантско потекло. Тој се занимавал со адвокатура со својот татко пред да се пресели во [[Пешта]]. Таму тој објавил коментари за активностите на парламентот, што го направил популарен помеѓу младите, реформски настроени луѓе. Кошут бил затворен во 1836 година поради предавство. По неговото ослободување во 1840 година, тој бргу се прославил како уредник на либерален партиски весник. Кошут тврдел дека единствено политичкото и економското одвојување од Австрија ќе ја подобри маката на Унгарија. Тој повикал на поширока парламентарна демократија, брза индустријализација, општо оданочување, економска експанзија преку извоз и укинување на привилегиите (еднаквост пред законот) и крепосништвото. Но, Кошут биле и унгарски патриот, чија реторика предизвикала силно незадоволство на малцинските етнички групи во Унгарија. Кошут добил поддршка помеѓу либералните помали благородници, кои сочинувале опозициско малцинство во парламентот. Тие барале реформи со зголемен успех по смртта на Франц во 1835 година и наследувањето на [[Фердинанд I (Австрија)|Фердинанд V]] (1835–48). Во 1844 година бил донесен закон со кој унгарскиот е ексклузивен официјален јазик на земјата. == 1848–1867 == [[Податотека:Jakobey_Buda_ostroma_2.jpg|мини|The Battle of Buda in May 1849 by [[Мор Тан|Mór Than]]]] По [[Унгарска револуција (1848)|Унгарската револуција од 1848 година]], царот го отповикал уставот на Унгарија и презел апсолутна контрола. Царот [[Франц Јосиф]] ја поделил земјата на четири различни територии: Унгарија, Трансилванија, Хрватска-Славонија и [[Војводина]]. Германските и боемските администратори раководеле со владата, а германскиот станал јазик на администрацијата и високото образование. Малцинствата кои биле Унгарци во самата Унгарија добиле малку за нивната поддршка на Австрија за време на превирањата. Наводно, Хрват му рекол на Унгарец: „''Го добивме како награда она што Унгарците го добија како казна''“. Унгарското јавно мислење се поделило околу односите на земјата со Австрија. Некои Унгарци се надевале за целосно одвојување од Австрија; други сакале сместување со [[Хабсбурговците]], под услов да ги почитуваат уставот и законите на Унгарија. Ференц Деак станал главен застапник за сместување. Деак ја потврдил законитоста на законите од април и тврдел дека нивната измена бара согласност од унгарскиот парламент. Тој исто така сметал дека детронизацијата на [[Хабсбурговците]] е неважечка. Сè додека Австрија владеела апсолутно, според Деак, Унгарците не треба да сторат ништо повеќе од пасивно спротивставување на незаконските барања. Првата пукнатина во [[Австриско Царство|неоапсолутистичкото]] владеење на Франц Јосиф се развила во 1859 година, кога силите на [[Кралство Сардинија (1720–1861)|Сардинија-Пиемонт]] и [[Второ Француско Царство|Франција]] ја поразиле Австрија во Битката кај Солферино. Поразот го убедил Франц Јозеф дека националното и социјалното противење на неговата влада е премногу силно за да може да се управува со декрет од Виена. Постепено ја увидел потребата од отстапки кон Унгарија, а Австрија и Унгарија на тој начин тргнале кон компромис. Во 1866 година, [[Прусија|Прусите]] ги поразиле Австријците во [[Австро-пруска војна|Австро-пруската војна]], дополнително нагласувајќи ја слабоста на Хабсбуршкото Царство. Преговорите меѓу царот и унгарските водачи биле интензивирани и конечно резултирале со компромис од 1867 година, со кој била создадена Двојната монархија на [[Австроунгарија]], позната и како [[Австроунгарија|Австроунгарско Царство]]. == Демографија == {| class="wikitable sortable" !Етничките групи на Кралството Унгарија според унгарскиот статистичар [[:hu:Fényes Elek|Елек Фењес]] <ref>(in Hungarian) [[:hu:Fényes Elek|Elek Fényes]], ''Magyarország' statistikája'', Pest : Trattner-Kérolyi Tulajdona, 1842 ([https://books.google.com/books?id=tOMBAAAAMAAJ&dq=inauthor%3A%22Elek%20F%C3%A9nyes%22&pg=PA33 page 33]).</ref> ! Број на население<br />од 1840 година ! Проценти |- | [[Унгарци]] <small>(вклучувајќи ги и Цигани (75,107) <ref>(in Hungarian) Elek Fényes, ''Magyarország' statistikája'', Pest : Trattner-Kérolyi Tulajdona, 1842 ([https://books.google.com/books?id=tOMBAAAAMAAJ&dq=inauthor%3A%22Elek%20F%C3%A9nyes%22&pg=PA34 page 34]).</ref> затоа што зборувале [[Унгарски јазик|унгарски]])</small> | align="right" | 4,812,759 | align="right" | 37,36 % |- | [[Словени]] <small>([[Словаци]], Рутени, [[Бугари]], [[Срби]], [[Хрвати]] ''итн.''</small><small>)</small> | align="right" | 4,330,165 | align="right" | 33,62 % |- | Власи | align="right" | 2,202,542 | align="right" | 17.1 % |- | Германци <small>(Трансилвански Саксонци, Дунавски Шваби, ''итн.''</small><small>)</small> | align="right" | 1,273,677 | align="right" | 9,89 % |- | Евреи | align="right" | 244,035 | align="right" | 1,89 % |- | [[Французи]] <small>(најмногу од [[Лорена]] и [[Алзас]]) <ref>(in French) Louis-Emile Hecht, ''[https://books.google.com/books?id=jLJNMqxmWhcC Les colonies lorraines et alsaciennes en Hongrie]'', Nancy : Berger-Levrault et Cie, 1879.</ref></small> | align="right" | 6,150 | align="right" | 0,05 % |- | Грци | align="right" | 5,680 | align="right" | 0,04 % |- | Ерменци | align="right" | 3,798 | align="right" | 0,03 % |- | Албанци | align="right" | 1,600 | align="right" | 0,01 % |- | '''Вкупно''' | align="right" | '''12,880,406''' | align="right" | 100 % |- |} ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Commons category-inline|Kingdom of Hungary (1526–1867)}} [[Категорија:Унгарија во новиот век]] [[Категорија:Унгарија во раниот нов век]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Хабсбуршка Хрватска]] [[Категорија:Хабсбуршка Унгарија]] [[Категорија:Хабсбуршка Словачка]] [[Категорија:Кралство Унгарија|.1526]] [[Категорија:Статии со текст на германски]] c3518058l7rui7wyc3zsevi86vcai8f 1 1330969 5583196 5065517 2026-06-27T10:46:37Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Кралството Унгарија (1526–1867)]] на [[Разговор:Кралство Унгарија (1526–1867)]] 5065517 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1337033 5583146 5564682 2026-06-27T07:21:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583146 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Władysław Zamoyski monument, 2003 design. Michał Szostak, Krupówki Street, Zakopane, Poland.jpg|мини|Споменик на Владислав Замојски во [[Закопане]]]] '''Владислав Замојски''', гроф од родот Јелита (роден [[18 ноември|на 18 ноември]] [[1853|1853 година]] во [[Париз]], починал на [[3 октомври]] [[1924|1924 година]] во Корник ) - [[Полјаци|полски]] социјален активист, основач на фондацијата Одделот на Корник, основачки член на Гимнастичко здружение „Сокол“ во [[Краков]].<ref>{{Наведување|title=Pamiętnik Sokoła Krakowskiego 1885–1896|place=Kraków|date=1896|pages=31}}</ref> == Биографија == Владислав син на Владислав Замојски (генерал на турската армија, полски емиграциски активист) и Јадвига Замојска (од семејстворо Џијалински). Имал еден брат Витолд (1855–1874) и две сестри: Марија (1857–1858), која прерано починала во Англија и втората, повторно Марија (1860–1937). Во 1871 година го полагал завршниот испит на гимназијата Карло Велики во Париз, а потоа во 1874, 1876, 1877 и 1878 година неуспешно се обидел четири пати да влезе на [[Политехничка школа|политехничката школа]].<ref group="uwaga">Sprawa studiów Władysława Zamoyskiego na École Polytechnique jest czasami różnie przedstawiana, gdyż według jednych źródeł studiował na tej uczelni (por. np. ), jednak inne publikacje podają, że mimo kolejnych prób, na uczelnię się nie dostał (por. np., ).</ref><ref>{{Наведување|chapter=Kalendarium biograficzne Władysława Zamoyskiego|editor=Stanisław Sierpowski|title=Władysław Zamoyski|place=Kórnik – Zakopane|date=2003|pages=263–271|isbn=83-85213-41-4}}</ref> Служел во француската армија (достигнал чин втор поручник ). Бил член на француската владина комисија за Универзалната изложба во [[Сиднеј]], а во оваа улога патувал низ [[Австралија]] и Океанија, од каде донел богати [[Етнографија|етнографски]] и [[Минералогија|минералошки]] збирки. Во 1881 година ги презел имотот во Курник што му го препишал Јан Џијалински. Соработувал со неговата мајка и сестра во создавањето на Женското училиште за домакински работи (1882), кое подоцна било преселено од Курник во Кузенице (сега дел од Закопане). Замојски бил портпарол на секторот за државен имот во провинцијата Познањ, во 1885 година како француски државјанин бил вклучен во т.н Законите на Бизмарк. Подоцна бил протеран заедно со неговата мајка и сестра. Во период кој што следел работел во [[Кралство Галиција и Лодомерија|Галиција]], каде, меѓу другото, се занимавал со распределба на акции на Познањската "банка на земја". Во 1889 година, со цел да ги спаси шумите на Татрите, тој го купил имотот Закопане, на лицитација за 460 002 Австро-унгарски гулдени и 3 центи, т.е. значителен дел од денешните полски планини Татра (надминувајќи ја понудата на дрвопреработувачот и металуршки претприемач Голдфингер за еден цент <ref>{{Наведување|title=Kuźnice – nie tylko brama w Tatry|url=http://tpn.pl/poznaj/dziedzictwo/kuznice-nie-tylko-brama-w-tatry}}</ref>). Во 1902 година, на меѓународниот суд во [[Грац]], добил пресуда со која областа Морско Око ја префрлал од Унгарското Кралство во Галиција и го прекинал спорот за териториите на Татра. Благодарение на напорите на Замојски (и Анджеј Храмец ), биле изградени железничката линија Чабовка - [[Закопане]] и патот до Закопане. Учествувал во работата на полската емиграција. Тој, меѓу другите, бил претседател на [[Instytucja Czci i Chleba|Институцијата за богослужба и леб]], основач на полското книжевно и уметничко друштво, соработник на здружението што им помага на полските емигранти во Франција, Опиека Полска, управувано од сестра му Марија. Во 1920 година се вратил во Полска. Самиот не основал семејство, а својот имот заедно со библиотеката во Курник го подарил на полската нација, создавајќи ја фондацијата Одделот на Корник. На 10 ноември 1933 година, „за извонредните заслуги за земјата, социјалната работа и големата жртва“ постхумно бил награден со Големата лента на Орденот на Полониа Реститута од претседателот на Република Полска, Игнаси Мошчицки. Администратор на имотите на Закопане и Курник на грофот Замојски бил Винсенти Шимборски, татко на [[Вислава Шимборска]], која е родена во палатата на имотот во Провент помеѓу Корник и Бнин. == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведување|chapter=Władysław Zamoyski|title=Wielkopolski słownik biograficzny|place=Warszawa – Poznań|date=1981|publisher=PWN|isbn=83-01-02722-3}} == Надворешни врски == * [http://www.o-nauce.pl/?p=2439 ''Владислав гроф''] [http://www.o-nauce.pl/?p=2439 ''Замојски.''] [http://www.o-nauce.pl/?p=2439 ''Господар на Голема Полска, Господар на планините Татра''] [http://www.o-nauce.pl/?p=2439 – документарно-биографски филм] * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.bkpan.poznan.pl/muzeum/wlasciciele/wladyslaw_zamoyski.htm|title=Władysław Zamoyski|accessdate=2023-11-26|archive-date=2011-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20111128035453/http://www.bkpan.poznan.pl/muzeum/wlasciciele/wladyslaw_zamoyski.htm|url-status=dead}} * [http://www.zamoyski.pl Замојска патека, Профил на активистот на веб-страницата на Замојскиот клуб.] [http://www.zamoyski.pl Владислав Замојски] * [http://www.litdok.de/cgi-bin/litdok?lang=pl&treu=x&t_multi=x&v_0=PER&q_0=zamoyski%2C+wladyslaw+(1853-1924)+%23 Владислав Замојски – лична библиографија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201125225256/http://www.litdok.de/cgi-bin/litdok?lang=pl&treu=x&t_multi=x&v_0=PER&q_0=zamoyski%2C+wladyslaw+(1853-1924)+%23 |date=2020-11-25 }} во ЛитДок Библиографија на историјата на Средна и Источна Европа, Хердер-Институт (Марбург) * [http://histmag.org/Maz-o-niezachwianej-woli.-Wladyslaw-Zamoyski-1853-1924-cz.-1-8723 Кшиштоф Ратај, ''Човек со непоколеблива волја.''] [http://histmag.org/Maz-o-niezachwianej-woli.-Wladyslaw-Zamoyski-1853-1924-cz.-1-8723 ''Владислав Замојски 1853–1924'', портал Histmag.pl] * Марек Жуков-Карчевски, [http://ekologia.pl/srodowisko/ochrona-srodowiska/transakcja-stulecia-czyli-jak-hrabia-zamoyski-uratowal-zakopane,15102.html ''Историја и Закопане.'']{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://ekologia.pl/srodowisko/ochrona-srodowiska/transakcja-stulecia-czyli-jak-hrabia-zamoyski-uratowal-zakopane,15102.html ''Како грофот Замојски го спасил Закопане'', Ekologia.pl, 2011 година.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240118234516/https://www.ekologia.pl/srodowisko/ochrona-srodowiska/transakcja-stulecia-czyli-jak-hrabia-zamoyski-uratowal-zakopane,15102.html |date=2024-01-18 }} <references group="uwaga" /> [[Категорија:Починати во 1924 година]] [[Категорија:Родени во 1853 година]] [[Категорија:Полски филантропи]] a6e2o81st5wwgzydoeaw6qgvqahkgbj 5583216 5583146 2026-06-27T10:52:09Z Bjankuloski06 332 /* Биографија */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583216 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Władysław Zamoyski monument, 2003 design. Michał Szostak, Krupówki Street, Zakopane, Poland.jpg|мини|Споменик на Владислав Замојски во [[Закопане]]]] '''Владислав Замојски''', гроф од родот Јелита (роден [[18 ноември|на 18 ноември]] [[1853|1853 година]] во [[Париз]], починал на [[3 октомври]] [[1924|1924 година]] во Корник ) - [[Полјаци|полски]] социјален активист, основач на фондацијата Одделот на Корник, основачки член на Гимнастичко здружение „Сокол“ во [[Краков]].<ref>{{Наведување|title=Pamiętnik Sokoła Krakowskiego 1885–1896|place=Kraków|date=1896|pages=31}}</ref> == Биографија == Владислав син на Владислав Замојски (генерал на турската армија, полски емиграциски активист) и Јадвига Замојска (од семејстворо Џијалински). Имал еден брат Витолд (1855–1874) и две сестри: Марија (1857–1858), која прерано починала во Англија и втората, повторно Марија (1860–1937). Во 1871 година го полагал завршниот испит на гимназијата Карло Велики во Париз, а потоа во 1874, 1876, 1877 и 1878 година неуспешно се обидел четири пати да влезе на [[Политехничка школа|политехничката школа]].<ref group="uwaga">Sprawa studiów Władysława Zamoyskiego na École Polytechnique jest czasami różnie przedstawiana, gdyż według jednych źródeł studiował na tej uczelni (por. np. ), jednak inne publikacje podają, że mimo kolejnych prób, na uczelnię się nie dostał (por. np., ).</ref><ref>{{Наведување|chapter=Kalendarium biograficzne Władysława Zamoyskiego|editor=Stanisław Sierpowski|title=Władysław Zamoyski|place=Kórnik – Zakopane|date=2003|pages=263–271|isbn=83-85213-41-4}}</ref> Служел во француската армија (достигнал чин втор поручник ). Бил член на француската владина комисија за Универзалната изложба во [[Сиднеј]], а во оваа улога патувал низ [[Австралија]] и Океанија, од каде донел богати [[Етнографија|етнографски]] и [[Минералогија|минералошки]] збирки. Во 1881 година ги презел имотот во Курник што му го препишал Јан Џијалински. Соработувал со неговата мајка и сестра во создавањето на Женското училиште за домакински работи (1882), кое подоцна било преселено од Курник во Кузенице (сега дел од Закопане). Замојски бил портпарол на секторот за државен имот во провинцијата Познањ, во 1885 година како француски државјанин бил вклучен во т.н Законите на Бизмарк. Подоцна бил протеран заедно со неговата мајка и сестра. Во период кој што следел работел во [[Кралство Галиција и Лодомерија|Галиција]], каде, меѓу другото, се занимавал со распределба на акции на Познањската „банка на земја“. Во 1889 година, со цел да ги спаси шумите на Татрите, тој го купил имотот Закопане, на лицитација за 460 002 австроунгарски златници и 3 центи, т.е. значителен дел од денешните полски планини [[Татра]] (надминувајќи ја понудата на дрвопреработувачот и металуршки претприемач Голдфингер за еден цент <ref>{{Наведување|title=Kuźnice – nie tylko brama w Tatry|url=http://tpn.pl/poznaj/dziedzictwo/kuznice-nie-tylko-brama-w-tatry}}</ref>). Во 1902 година, на меѓународниот суд во [[Грац]], добил пресуда со која областа Морско Око ја префрлал од Унгарското Кралство во Галиција и го прекинал спорот за териториите на Татра. Благодарение на напорите на Замојски (и Анджеј Храмец ), биле изградени железничката линија Чабовка - [[Закопане]] и патот до Закопане. Учествувал во работата на полската емиграција. Тој, меѓу другите, бил претседател на [[Instytucja Czci i Chleba|Институцијата за богослужба и леб]], основач на полското книжевно и уметничко друштво, соработник на здружението што им помага на полските емигранти во Франција, Опиека Полска, управувано од сестра му Марија. Во 1920 година се вратил во Полска. Самиот не основал семејство, а својот имот заедно со библиотеката во Курник го подарил на полската нација, создавајќи ја фондацијата Одделот на Корник. На 10 ноември 1933 година, „за извонредните заслуги за земјата, социјалната работа и големата жртва“ постхумно бил награден со Големата лента на Орденот на Полониа Реститута од претседателот на Република Полска, Игнаси Мошчицки. Администратор на имотите на Закопане и Курник на грофот Замојски бил Винсенти Шимборски, татко на [[Вислава Шимборска]], која е родена во палатата на имотот во Провент помеѓу Корник и Бнин. == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведување|chapter=Władysław Zamoyski|title=Wielkopolski słownik biograficzny|place=Warszawa – Poznań|date=1981|publisher=PWN|isbn=83-01-02722-3}} == Надворешни врски == * [http://www.o-nauce.pl/?p=2439 ''Владислав гроф''] [http://www.o-nauce.pl/?p=2439 ''Замојски.''] [http://www.o-nauce.pl/?p=2439 ''Господар на Голема Полска, Господар на планините Татра''] [http://www.o-nauce.pl/?p=2439 – документарно-биографски филм] * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.bkpan.poznan.pl/muzeum/wlasciciele/wladyslaw_zamoyski.htm|title=Władysław Zamoyski|accessdate=2023-11-26|archive-date=2011-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20111128035453/http://www.bkpan.poznan.pl/muzeum/wlasciciele/wladyslaw_zamoyski.htm|url-status=dead}} * [http://www.zamoyski.pl Замојска патека, Профил на активистот на веб-страницата на Замојскиот клуб.] [http://www.zamoyski.pl Владислав Замојски] * [http://www.litdok.de/cgi-bin/litdok?lang=pl&treu=x&t_multi=x&v_0=PER&q_0=zamoyski%2C+wladyslaw+(1853-1924)+%23 Владислав Замојски – лична библиографија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201125225256/http://www.litdok.de/cgi-bin/litdok?lang=pl&treu=x&t_multi=x&v_0=PER&q_0=zamoyski%2C+wladyslaw+(1853-1924)+%23 |date=2020-11-25 }} во ЛитДок Библиографија на историјата на Средна и Источна Европа, Хердер-Институт (Марбург) * [http://histmag.org/Maz-o-niezachwianej-woli.-Wladyslaw-Zamoyski-1853-1924-cz.-1-8723 Кшиштоф Ратај, ''Човек со непоколеблива волја.''] [http://histmag.org/Maz-o-niezachwianej-woli.-Wladyslaw-Zamoyski-1853-1924-cz.-1-8723 ''Владислав Замојски 1853–1924'', портал Histmag.pl] * Марек Жуков-Карчевски, [http://ekologia.pl/srodowisko/ochrona-srodowiska/transakcja-stulecia-czyli-jak-hrabia-zamoyski-uratowal-zakopane,15102.html ''Историја и Закопане.'']{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://ekologia.pl/srodowisko/ochrona-srodowiska/transakcja-stulecia-czyli-jak-hrabia-zamoyski-uratowal-zakopane,15102.html ''Како грофот Замојски го спасил Закопане'', Ekologia.pl, 2011 година.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240118234516/https://www.ekologia.pl/srodowisko/ochrona-srodowiska/transakcja-stulecia-czyli-jak-hrabia-zamoyski-uratowal-zakopane,15102.html |date=2024-01-18 }} <references group="uwaga" /> [[Категорија:Починати во 1924 година]] [[Категорија:Родени во 1853 година]] [[Категорија:Полски филантропи]] au43fdynn5ryqlwkwgnjl0w619skugu 0 1337974 5583237 5502929 2026-06-27T10:54:20Z Bjankuloski06 332 /* Значење */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583237 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site|name=Резиденција на Буковински и Далматински митрополити|image=Резиденція митрополитів Буковини і Далмації 5.jpg|caption=Главни згради на резиденцијата|location=[[Черновци]], [[Черновечка Област]]<br>[[Украина]]|area=|built=1864&ndash;1882|rebuilt=|architect=[[Јозеф Хлавка]]|architecture=[[Еклектицизам]]|governing_body=|designation1=WHS|designation1_offname=Резиденција на Буковински и Далматински митрополити|designation1_date=2011|designation1_type=културно|designation1_criteria=ii, iii, iv|designation1_number=[https://whc.unesco.org/en/list/1330 1330]<ref name=whs>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1330 |title=Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans |publisher=UNESCO World Heritage Centre |accessdate=2015-05-16}}</ref>|designation1_free1name=Држава|designation1_free1value=Украина|designation1_free2name=Регион|designation1_free2value=Европа и Северна Америка}}'''Резиденцијата на буковинските и далматинските митрополити''' во [[Черновци]], [[Украина]] — изградена за [[Православна црква|источноправославниот]] [[Митрополит|митрополит епископ]] помеѓу 1864 и 1882 година по дизајн на [[Чеси|чешкиот]] архитект Јозеф Хлавка од [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]]. Резиденцијата, чии згради сега се дел од Универзитетот во Черновци, била прогласена за [[светско наследство на УНЕСКО]] во 2011 година. == Градба == Во 1782 година, по инкорпорирањето на Буковина во [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката монархија]], седиштето на молдавските источни православни епископи од Радаути било преместено во Черновци (тогаш познато како Черновиц). Воената администрација на покраината набрзина изгради резиденција за епископот Дософтеј Хереску. Зградата, завршена во 1783 година, имала излитена страна, поделена како што била на мали, ниски простории, со мала капела која имала под од тули. Поради растот на габите предизвикан од влажноста, дел од зградата се урнал во 1790 година, а остатокот бил урнат. Така, Хереску и неговите наследници Даниил Влаховичи, Исаја Балошеску и извесно време, Ежени Хакман, биле обврзани да се движат низ изнајмени соби. Во 1851–1852 година, Хакман испратил серија извештаи до администрацијата во [[Лавов]], жалејќи се дека оваа ситуација е недостоинствена. Во 1860 година, Министерството за религиозни работи издала декрет за објавување на конкурс за избор на архитект за нова епископска резиденција. [[Чеси|Чешкиот]] архитект Јозеф Хлавка бил избран да го развие проектот.<ref>Luceac (2008) 79.</ref><ref>Chuchko (2012) 11.</ref> При подготвувањето на неговите дизајни, Хлавка ги истражувал градежните традиции во регионот и објавил статија „Згради на источногрчката црква во Буковина“, во ''австрискиот преглед'' во 1866 година.<ref>Chuchko (2012) 14.</ref> Предлозите на Хлавка за комплексот вклучуваа не само бискупската палата, туку и административни канцеларии, сали за состаноци, библиотека, хорско училиште, музеј за црковна уметност и капела.<ref>Chuchko (2012) 20-21.</ref> Резултирачкото дело комбинира [[Византиска архитектура|византиски]] и мавритански стил, со [[Алхамбра]] како една инспирација.<ref>Luceac (2008) 80.</ref> Изградбата започнала во 1864 година<ref>Chuchko (2012) 26.</ref>, но била подложена на значителни одложувања поради технички проблеми, болеста на Хлавка од 1872 година наваму, и несогласувањата помеѓу Хлавка и локалната администрација, што довело до оставка на Хлавка.<ref>Chuchko (2012) 44-8.</ref> Неспособноста на наследникот на Хлавка, Феликс Ксиезарски, дополнително го одложил напредокот.<ref>Chuchko (2012) 50.</ref> Зградата и црквите биле осветени во зимата 1882/3 година.<ref>Chuchko (2012) 74.</ref> == Значење == Цитатот на УНЕСКО, кој ја прогласува резиденцијата и зградите во неговиот комплекс за „извонредна универзална вредност“, ја опишува локацијата на следниов начин:<blockquote>Архитектонскиот ансамбл ја сочинува поранешната резиденција на митрополитите со капелата Свети Јоан Сел Ноу од Сучеава; поранешната [[богословија]] и семинарска црква и поранешниот [[манастир]] со саат-кулата во градина и уреден парк. Резиденцијата, со драматичен спој на архитектонски референци, го изразува културниот идентитет од 19 век на Православната црква во рамките на Австроунгарското Царство за време на период на верска и културна толеранција. Во 19 век, [[Историзам|историската]] архитектура можела да пренесе пораки за нејзината намена, а резиденцијата на Буковинските и Далматинските митрополити е одличен пример.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1330 Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans] on the UNESCO website, accessed 14 May 2013</ref></blockquote> == Карактеристики == Зградите на комплексот се поставени на три страни од дворот кој е приближно 100 метри длабок и 70 метри широк: четвртата страна од овој двор ги содржи главните порти.<ref name="UNESCO 2011, 331">UNESCO (2011), 331.</ref> Спроти портата е најголемата единечна зграда, резиденцијата на Митрополитот, која ја содржи и капелата на Јован Новиот Сучеава. Во зградата моментално е сместен Факултетот за современи јазици на универзитетот.<ref>Hlazovy (2008) 152.</ref> Ја содржи Синодалната сала (денес наречена Мермерна сала), со насликан таван. Првично, оваа сала содржела портрети на австриски монарси од Епаминонда Буцевски (1843–1891).<ref>Hlazovy (2008) 153.</ref> Други главни простории во оваа зграда ја вклучуваат поранешната библиотека на Митрополитот (Сината сала), помал простор за состаноци (Црвената сала) и поранешната приемна соба на Митрополитот (Зелената сала). Извештајот на УНЕСКО на локацијата ја опишува Црвената сала како „извонредна убава дрвена кутија за накит, чие ѕидно сликарство наликува на софистицирано дотерување со црвена кинеска свила“.<ref name="UNESCO 2011, 331"/> Лево од портата е зградата на семинаријата (десното крило на ансамблот) и нејзината црква, Црквата на Тројцата Свети Архиереи, која содржи мурали на Карл Џобст и други уметници.<ref>Hlazovy (2008) 158.</ref> Од другата страна на дворот (левото крило на ансамблот), поранешната манастирска зграда денес е географија на универзитетот.<ref name="Hlazovy 2008 155">Hlazovy (2008) 155.</ref> Саат-кулата на оваа зграда е украсена со [[Давидова ѕвезда|Ѕвездите на Давид]] како почит на [[Евреи|еврејската]] заедница Черновиц која придонела за изградбата на комплексот.<ref name="UNESCO 2011, 331"/> Целиот ансамбл е сместен во обемниот уреден парк,<ref>Hlazovy (2008) 160-1.</ref> кој содржи споменик на Хлавка извајан во 1937 година.<ref>UNESCO (2011), 332.</ref><gallery class="center"> Податотека:Cernauti_Residentia_06.jpg|алт=Metropolitans wing|Крило на митрополитите Податотека:Корпус_митрополита,_Чернівці_11.JPG|алт=Metropolitans wing|Крило на митрополитите Податотека:Мармурова_зала_резиденції_буковинських_митрополитів.jpg|алт=Marble Hall (Metropolitans wing)|Мермерна сала (крило на Митрополитите) Податотека:Корпус_митрополита,Чернівці_22.JPG|алт=Red Hall (Metropolitans wing)|Црвена сала (крило на Метрополитенс) Податотека:Cernauti_Residentia_04.jpg|алт=Seminary wing|Семинарско крило Податотека:Семiнарський_корпус,_Чернівці_07.JPG|алт=Seminary wing|Семинарско крило </gallery><gallery class="center"> Податотека:Чернівецький_національний_університет_імені_Юрія_Федьковича_01.jpg|алт=Seminary church|Семинарска црква Податотека:Семінарська_церква140518_3101.jpg|алт=Seminary church|Семинарска црква Податотека:Cernauti_Residentia_03.jpg|алт=Monastery wing|Манастирско крило Податотека:Chernivtsi_University_2003_03.jpg|алт=Monastery auditorium|Аудиториум на манастирот Податотека:Резиденція_буковинських_митрополитів._Брама_(Чернівці).jpg|алт=Residence gate|Порта за престој Податотека:Cernauti_Residentia_05.jpg|алт=Hlávka monument|Споменик на Хлавка </gallery> == Историја == [[Податотека:Czernowitz,_residenz_des_erzbischofs.jpg|десно|мини| Резиденцијата (1899)]] Зградите првично биле домаќини на значителен [[Теологија|теолошки]] факултет кој продолжил да функционира како таков кога Черновиц, по крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], станал дел од Романија под името ''Цернауци''.<ref name="Hlazovy 2008 155"/> Токму во Синодалната сала на 28 ноември 1918 година бил ратификуван сојузот на Буковина со Романија.<ref>Luceac (2008) 81.</ref> Зградите биле ограбени и значително оштетени од пожар за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>Hlazovy (2008) 162.</ref> По војната, кога регионот бил под [[Советски Сојуз|советска]] контрола, теолошкиот факултет бил затворен; кога зградите почнале да се обновуваат во 1955 година, тие биле префрлени на градскиот универзитет.<ref>Chuchko (2012) 125.</ref> Во меѓувреме, зградите биле користени за складирање и многу од муралите биле насликани.<ref>UNESCO (2011) 332.</ref> Внатрешната редекорација, обновувајќи некои од оригиналните карактеристики, била извршена од 1957 до 1967 година, кога на ансамблот му била доделена владина заштита. Во 1991 година, зградата била наведена во Државниот регистар на новонезависна Украина. Од 2004 година наваму била извршена обемна реставрација, што резултирало со ансамблот кој [[УНЕСКО]] го впишал во списокот на светско наследство на 28 јуни 2011 година.<ref>Chuchko (2012) 130-4.</ref> Резиденцијата била избрана во конкуренција, вклучително и гласање на Интернет, како едно од седумте архитектонски чуда на Украина во 2011 година.<ref>[http://7chudes.in.ua/content/mitropolichii-palats Seven Wonders of Ukraine website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130424193306/http://7chudes.in.ua/content/mitropolichii-palats|date=24 April 2013}} (in Ukrainian), accessed 20 May 2013.</ref> == Наводи == * Чучко, Михајло (2012) тр. Ина Румига и Тетјана Винтониук. ''Резиденција Православних Митрополитив Буковини и Далмації - Резиденција на православните митрополити на Буковина и Далмација'' (на украински и англиски). Черновци: Наши Книги. * Хлазовиј, Андриј (уред.) (2008). ''Разглед на Черновци и Буковина''. Киев: Балтија-Друк. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-966-8137-40-2|978-966-8137-40-2]] * {{In lang|ro}} Luceac, Ilie, [http://www.monumentul.ro/pdfs/Ilie%20Luceac%2010.pdf „Două monumente de cult construite de architectul ceh Josef Hlavka la Cernăuți“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160419205710/http://www.monumentul.ro/pdfs/Ilie%20Luceac%2010.pdf |date=2016-04-19 }}, во ''Monumentul'', кн. II, Ед. X/2008, стр. 79-86 * УНЕСКО (2011). ''[https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1330.pdf Извештај за евалуација] на ИКОМОС за престојот на Буковиниските и Далматинските митрополити'', пристапен на 19 мај 2013 година. == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [https://whc.unesco.org/en/list/1330 Резиденција на Буковинските и Далматинските митрополити] на веб-страницата на УНЕСКО, пристапено на 14 мај 2013 година [[Категорија:Светско наследство во Украина]] p25c7rc7gw5r2rpxjj09r5kbxmlfvmd 0 1339381 5583213 5240903 2026-06-27T10:51:15Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар (2) 5583213 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Благај |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[Список на населени места во Босна и Херцеговина|Село]] |motto = |image_skyline = Blagaj Ceilings.jpg |imagesize = |image_caption = Благајското теќе |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = {{yesno|{{{mapframe|yes}}}|no=|yes={{Infobox mapframe |zoom={{{mapframe-zoom|13}}} |frame-width={{{mapframe-width|}}} |frame-height={{{mapframe-height|}}} |marker={{{mapframe-marker|castle}}} |marker-color={{{mapframe-marker-color|{{{mapframe-marker-colour|#919090}}}}}} |frame-lat={{{mapframe-lat|{{{mapframe-latitude|}}}}}} |frame-long={{{mapframe-long|{{{mapframe-longitude|}}}}}} |stroke-color={{{mapframe-stroke-color|{{{mapframe-stroke-colour|#525252}}}}}} |stroke-width={{{mapframe-stroke-width|{{{mapframe-stroke-width|3}}}}}} |shape-fill={{{mapframe-shape-fill|{{{mapframe-shape-fill|#dbdbdb}}}}}} }} }} |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Bosnia and Herzegovina |pushpin_label_position = top |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = |subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] |subdivision_name = [[Босна и Херцеговина]] |subdivision_type1 = [[Административна поделба на Босна и Херцеговина|Ентитет]] |subdivision_name1 = [[Федерација Босна и Херцеговина]] |subdivision_type2 = [[Кантони во Босна и Херцеговина|Кантон]] |subdivision_name2 = [[Херцеговско-неретвански кантон]] |subdivision_type3 = [[Општини во Босна и Херцеговина|Општина]] |subdivision_name3 = [[Мостар]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = 8.58 |area_land_km2 = |population_as_of = 2013 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2531 |population_density_km2 = auto |timezone = [[Средноевропско време|СЕВ]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = [[Средноевропско летно време|СЕЛВ]] |utc_offset_DST = +2 |coordinates = {{coord|43.257426729697954|17.894667922633857|display=title|region:BA_type:river_source:GNS-enwiki}} |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = |module ={{designation list | embed=yes | designation1 =kons | designation1_offname = Благај, историско градско подрачје | designation1_type = Културно-историски и природен споменик од категорија I | designation1_criteria = A, B, D iv.v., E iii.v., F i.iii., G v.vi., H i. | designation1_date = 5 мај 2005 <small>( 07.1-02-1029/03-37)</small> | designation1_partof = | designation1_number = {{KONS|num=2558|short=y}} | designation1_free1name =Има делови | designation1_free1value = *[[Стар град Благај]]; *[[Благајско теќе]]; *[[Врело Буне]] *{{ill|Караѓоз-бегов мост|bs|Karađoz-begov most u Blagaju}}; *{{ill|Станбен комплекс на семејството Велагиќ|bs|Stambeni kompleks porodice Velagić}}; *{{ill|Султан Сулејманова џамија|bs|Sultan-Sulejmanova džamija}}; *{{ill|Колавиќева куќа (Благај)|bs|Kolakovića kuća u Blagaju}}; *{{ill|Црква „Св. Василиј Острошки (Благај)|bs|Crkva svetog Vasilija Ostroškog u Blagaju}}; *{{ill|Католичка црква „Св. Троица“ (Благај)|bs|Katolička crkva svetog Trojstva u Blagaju}}; *{{ill|Зелена пештера|bs|Zelena pećina}} | designation1_free2name = | designation1_free2value = [[Список на национални споменици во Босна и Херцеговина]]}} }} '''Благај''' ― историско село и заштитено наследство во [[Босна и Херцеговина]]. Се наоѓа во југоисточниот регион на [[мостар]]скиот басен, во [[Херцеговско-неретвански кантон|Херцеговско-неретванскиот кантон]]. Се наоѓа на работ на рамнината Бишче и е една од највредните мешани урбани и рурални изградени средини во Босна и Херцеговина, која се разликува од другите слични изградени средини во нејзиниот урбан распоред.<ref>[http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/cooperation/see/IRPPSAAH/PTA/BiH/PTA_BosniaandHerzegovina_UrbanAreaBlagaj_APP.pdf/ Regional Programme for Cultural and Natural Heritage in South East Europe 2003 - 2006] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100401002508/http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/cooperation/see/IRPPSAAH/PTA/BiH/PTA_BosniaandHerzegovina_UrbanAreaBlagaj_APP.pdf/|date=April 1, 2010}}</ref> Благај најверојатно го добил името поради неговите благи временски услови.<ref>[https://web.archive.org/web/20080122082923/http://www.visitmostar.net/Blagaj.htm Visit Mostar]</ref> Благај се наоѓа кај изворот на реката [[Буна (река)|Буна]] и историско [[теќе]] (текија или [[дервиш]]ки манастир). Благајското теќе е изградено околу 1520 година, со елементи на [[Османлиска архитектура|отоманската архитектура]] и [[Средоземно Море|медитерански]] стил<ref name="The natural and architectural ensemble of Blagaj">{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5280/|title=The natural and architectural ensemble of Blagaj|publisher=UNESCO World Heritage Centre|accessdate=2009-05-21}}</ref><ref name="Tekke in Blagaj on the Buna Spring, the natural and architectural ensemble of Blagaj">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aneks8komisija.com.ba/main.php?mod=galerija&action=spomenici&do=view&id_spomenika=1867&lang=4|title=Tekke in Blagaj on the Buna Spring, the natural and architectural ensemble of Blagaj|publisher=Commission to Preserve National Monuments of Bosnia and Herzegovina|accessdate=2009-05-22}}{{Мртва врска|date=July 2017}}</ref> и се смета за национален споменик. Благајското теќе е манастир изграден за дервишите. == Извори == Врело Буне, изворот на реката [[Буна (река)|Буна]], е силен [[карст]]ен [[извор]]. Реката тече на запад приближно 9 км и се приклучува на [[Неретва]] кај селото Буна. Историскиот локалитет Стар град Благај (исто така Стјепан-град или Стипан-град), на ридот над Благај, било седиште на големиот војвода на Босна, Стјепан Вукчиќ и родното место на босанската кралица Катарина Косача-Котроманиќ. == Историја == [[Податотека:Blagaj_1.jpg|лево|мини| Улица во Благај.]] За време на класичната антика постоела [[Илирија|илирска]] тврдина и римски каструм. За време на владеењето на византискиот император [[Јустинијан I|Јустинијан]], во областа биле изградени неколку утврдени градови. Благај бил спомнат во делото на [[Константин Порфирогенит]], [[За управувањето со царството|De Administrando Imperio]] како Бона, тогаш дел од [[Захумје]] (Хум). Кон крајот на 12 век, за време на владеењето на [[Стефан Немања]] ([[Рашка|Великокнежество Србија]]), префектот Јурко подигнал црква посветена на светите [[Свети Кузман и Дамјан|Козма и Дамјан]]. Во 14 век, за време на владеењето на босанскиот бан Стјепан II Котроманиќ, Хум станал дел од босанската држава. Во 15 век Сандаљ Храниќ Косача и неговиот внук Стефан Вукчиќ Косача владееле со територијата на Хум и Благај до доаѓањето на Османлиите во 1466 година. Благај е познат и како резиденцијална област на босанските владетели, а особено на благородните семејства Храниќ и Косача. Во историските извори Благај првпат се споменува во 1423 година. Во периодот на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]], Благај бил седиште на Благајскиот Вилает и бил поделен на неколку [[Маало|маала]]. Градот имал седум [[џамии]], два [[Ан|кона]], четири мусафирхани (куќи за гости), [[медреса]], две [[Мектеб|мектаби]], седум [[Воденица|воденици]] и четири камени [[мост]]ови на реката Буна. [[Бошњаци]]те биле мнозинство до 1835 година, за време на австроунгарскиот период, христијаните сочинувале двојно повеќе. [[Православна црква]] била изградена во 1893 година, а [[римокатоличка црква]] во 1908 година. == Архитектура == Најраната населба во Благај се наоѓала во подножјето на тврдината Благај, каде што патот се спушта од тврдината и се вкрстува со патот за кон Невесиње. Имало премалку [[трговија]] за да се појави трговски центар и во земјоделско опкружување од ваков вид околностите не доведоа до градска населба. [[Урбанизација]]та на областа (во формата што ја знаеме денес) била дефинирана во втората половина на 15 век, а нејзината структура била обликувана во текот на 16 век. [[Податотека:Blagaj – Vrelo Bune 3.jpg|мини|Извор на реката Буна и Благајското теќе.]] [[Податотека:Old_Blagaj_fort.jpg|десно|мини| Историското место Стар град Благај (Стјепан-град) - За разлика од другите утврдувања кои служат како резиденции во Босна и Херцеговина, тврдината Благај се наоѓа на природно ниво над стрмните карпи на југ, запад и север. Ѕидовите преживеале голем дел од нивната должина до висина од 12 или 14 м. Внатрешната одбрана област е релативно мала, слична на онаа на тврдината во Јајце.<ref>[http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/cooperation/see/IRPPSAAH/PTA/BiH/PTA_BosniaandHerzegovina_UrbanAreaBlagaj_APP.pdf/ Regional Programme for Cultural and Natural Heritage in South East Europe 2003 – 2006 ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100401002508/http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/cooperation/see/IRPPSAAH/PTA/BiH/PTA_BosniaandHerzegovina_UrbanAreaBlagaj_APP.pdf/|date=April 1, 2010}}</ref>]] Историските извори често се повикуваат на средновековната тврдина Благај (Стјепан-град) како посебен територијален ентитет. За време на османлискиот период во предградието на тврдината започнала изградба на згради (куќи и јавни згради. Станбените области биле формирани како урбани конаци или [[Маало|маала]], со згради свртени навнатре - кон нивните дворови. Станбените комплекси покажуваат докази за висок стандард на живеење, а комплексот куќи Велагиќ е еден од највредните од овој тип во [[Херцеговина]]. Градот претежно се развивал по десниот брег на реката Буна бидејќи левиот брег е нешто поостри и помалку погоден за градба. Јавните згради биле поставувани сосема намерно во рамките на урбаната структура како целина. Меѓу првите градби била Царевата џамија изградена во 1521 година, која и помогнала на населбата да добие статус на [[касаба]]. Следи изградбата на мостот Караѓоз-бег од 1570 година, а потоа и мостот Лехо. Употребата на смели структурни решенија одигра витална улога во архитектурата на Благај: додавањето на столбови и сводови, заедно со други структурни елементи, е сосема евидентно. Бурените сводови, кои биле вообичаени во џамиите, теќето и [[амам]]от - биле подигнати до висок степен на совршенство и овозможиле целосно слободен план на теренот. Синхронизирањето на занаетчиските занаети и градежните техники од една страна и развојот на населбата од друга страна оставија трага на имиџот на Благај како карактеристичен урбан центар во Босна и Херцеговина. За време на владеењето на Австроунгарската империја, Благај сè уште го задржал својот ориентално-населен карактер во својот целокупен изглед, како и во неговите архитектонски и композициски детали и покрај очигледното влошување на урбаното ткиво.<ref>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5280/ UNESCO: The natural and architectural ensemble of Blagaj]</ref> == Демографија == Според пописот од 2013 година, неговото население било 2.531.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=11410|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|publisher=Statistical Office of [[Bosnia and Herzegovina]]|langauge=bs|accessdate=8 October 2021}}</ref> {| class="wikitable" |+Етничка припадност во 2013 година ! width="100px" | Етничка припадност ! width="80px" | Број ! width="80px" | Процент |- | [[Бошњаци]] | 2.492 | 98,5% |- | [[Хрвати во Босна и Херцеговина|Хрвати]] | 7 | 0,3% |- | Срби | 4 | 0,2% |- | Други/непријавени | 28 | 1,1% |- | '''Вкупно''' | '''2.531''' | '''100%''' |} == Поврзано == * [[Неретва]] * [[Мостар]] * [[Буна (Мостар)|Буна]] * [[Почитељ (Босна и Херцеговина)|Почитељ]] * [[Столац|Столак]] * [[Врело Буне]] * [[Буна (река)|Буна]] * [[Врело Бунице]] * [[Буница]] * [[Требижат]] * [[Брегава]] * [[Хутово Блато]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.lazyweaver.com/viewPano-restaurants-ten-en-embed.html Виртуелна обиколка на Благајското теќе] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Архитектура во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Географија на Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Пробен список за светско наследство за Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Национални споменици во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Благај]] myi3ylonwtn54cm5rnauaxzgj69h81h 0 1339610 5583208 5376307 2026-06-27T10:50:34Z Bjankuloski06 332 /* Ароманците - историски осврт */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583208 wikitext text/x-wiki '''Аромански дијалект во Р Македонија''' со одлука е прогласен за културно наследство во Република Македонија. Доброто има национална класификација за културно наследство број 3.2.6.1.1.<ref name="УЗКН">[https://web.archive.org/web/20180205142711/http://niskn.gov.mk/Detail.aspx?kdID=495 ], Управа за заштита на културното наследство.</ref> ==Опис на доброто== ===Ароманците - историски осврт=== Ароманското население на Балканот денес се наоѓа распределено во сите балкански држави што создава услови за неговото потполно исчезнување. Истото се однесува и на јазикот кој полека но сигурно одумира, а се работи за јазик кој останати голем белег не само врз македонскиот, туку и врз рамките на Балканската јазична заедница. Така, може да се случи еден балкански јазик да исчезне и тоа пред да биде целосно проучен, како во својата самостојност, така и во релациите со другите балкански јазици. Во однос на потеклото на Ароманиците односно Власите (како што се нарекуваат во Македониjа), постojат повeке тeории: декa Ароманцитe потекнуваат oд романизирaнитe илириcки и трaкиски племиньa (овaa тeорија e поставена oд Јoxaн Tунмaн уште во 1774 годинa), пoтoа декa Аpоманцитe потекнуваат oд романизираните дачки племиньa - oд тука потекнуваат денешните Poмaнци (Капидан, 1932), а дури постои теорија дека Ароманите се директни потомци на римските колонизатори. Подетален приказ на различните теории и научниците кои ги застапувале се наведни во книгата "Власите на Балканот" (в. Трпку 1986). По доаѓањето на словенските племиња, овие староседелски кои претежно биле номадски сточари, се засолниле во високите планини на [[Илирија]], [[Тракија]], [[Македонија]], [[Епир]] и [[Тесалија]]. Во X век една од најголемите групи живеела на [[Пинд]] (Тесалија), во [[Епир]] и Македонија. Друга група била распространета на планините на Балканот од Црно до Јадранско Море. Во текот на средниот век, овие номадски сточари крстосувале по планините на Балканот и тоа од Епир и Тесалиj на југ, пa cè до Карпатитe на север. Во тоj период тие не основалe траjни населби. За време нa владеењето нa Османлиcката империја тие основaaт трговски и културни центри. Во текот на осумнаесетиот век, Ароманците го доживуваат својот најголем економски и културен процут. Во тој период постојат голем број влашки центри меѓу кои најмногу се истакнува градот Москополе кој во својот најголем процут имал околу 60000 жители, 72 цркви, 300 занаетчиски работилници. Во тој период во Москополе постоела и Академија на која предавале наjистакнатите професори. Во 1769 година Али паша Јанински гo ограбува и гo запалува [[Москополе]]. Истотo сe случилo и со некoи други поголеми аромански центри во [[Албанија]] и [[Грциja]], така што Ароманците биле принудени во голем број да се повлекуваат кон Македонија, Србија и кон други балкански и европски земји. Се смета дека во тој период од москополскиот крај по цел Балкан се раселиле околу 200000 Ароманци. Во Македонија населбите ги граделе над 1000 метри надморска височина. Прво тоа биле летни сточарски ''каливи'', а потоа трајни живеалишта со ѕидани куќи. Што се однесува до градовите, најголемиот број на Ароманци се преселувале во правец на централна Македонија - [[Крушево]], [[итола]], [[Велес]], а помал дел во западна Македонија. Поголем прилив на Ароманци има и во втората половина на XIX век кога голем броj на сточари Фаршероти сe населил во западна Македонија (охридско-струшкиот краj) а истo така и кон почетокот нa XX век когa поголемa групa нa Грамостени се населиле во источна Македонија (регионот нa [[Штип]], [[Свети Николe]], [[Кочани]]). Секако дека овие преселби не биле единствени во периодот од половината на XVIII и почетокот на XX век. Исто така треба да се спомне и дека некои од местата каде што се населувале Ароманците постоело ароманско население кое што дошло пред тоа, но во помали групи и кое се занимавало претежно со сточарство. Доселувањето на Ароманците во охридско-струшкиот крај, поточно во селата Горна и Долна Белица може да сe подели во неколку етапи. Првата група ја сочинувале Ароманците кои се доселилe од Смолничкиот крај од областa Черменика (источна Албанија) а потoа им сe придружилe и Ароманците од москополско-епирската област. Тие ѝ гo основале селата Горна и Долна Белица некадe во вторатa половина на VIII век. Подоцна се доселувале и други помали групи на Ароманци од Албанија и Епир. Кон средината на XIX век во овој крај се доселила и поголема група на Ароманци Фаршероти чие име потекнува од градот Фрашери во средна [[Албанија]]. Тие се населиле во Горна и Долна Белица, а извесен број се населил и во селата [[Вевчани]], [[Вишни]], [[Подгорци]] и [[Лабуништа]]. Во периодот на својот најголем стопански развој во Горна и Долна Белица живее околу 1500 Ароманци. Според статистичкиот преглед на австроунгарскиот вицеконзул Александар Крал, во 1897 година во Горна Белица ималo 848, а во Долна Белица 620 жители. Подоцнa, поради повеќе причини, а и поради поставувањетo нa денешната граница со Албанија (со што нa сточарите им билo оневозможено да ги носат своите стада преку зима во топлите краишта во Албанија), ароманскотo население масовно почнало да сe иселува од овие села. Нajмногy сe населилe вο [[Струга]], [[Охрид]], [[Скопjе]], [[Белград]] и во други местa. Денес во Горнa Белицa немa нитy еден постојан жител , a во Долнa Белицa живeат самo Aлбанци. Ароманците во Струга се дојдени од Албанија и најмногу од околните аромански села. Во текот на XIX век во Струга имало само неколку аромански фамилии. Најголем прилив имало во втората половина на овој век и тоа најмногу од околните села. Инаку, според пописот од 1994 година во Струга има 545 Ароманци. Што се однесува до Ароманците во Охрид, тие за првпат се спомнуваат од страна на српскиот патријарх Василиj Бркич во 1771 година. Според Вајганд (1895), кон крајот на XIX век во Охрид имало 150 аромански куќи со околу 700 жители. Се смета дека Ароманците во Охрид потекнуваат од блиските села од Албанија: Лунга, Грабова, Нича, потоа од Линотопи и Николица, а само мал број од Москополе. Според Вајганд, најголем број биле Фаршероти од Грабово. Во текот на овоj век, во Охрид се доселуваат и Ароманци од струшките селa Горна и Долнa Белицa, Вевчани и Вишни меѓy кои наjголем брoj ce Фapшepoти. Cпopeд пописот oд 1994 година во Oхpид живeат 252 Ароманци. Инакy, cпopeд истиот попис, во 1994 годинa во Mакедонија имa 8600 Ароманци. Повеќе податоци за Ароманците од охридско-струшкиот регион може да се најдат во книгите на Тодор Трајановски: "''Влашките родови во Струшко''", "''Власите во Охрид''" и "''Власите на Балканот''". ==Власите и влашкиот јазик== Кога станува збор за Власите и влашкиот јазик Република Македонија по својата местоположба е вистински мозаик за присуството и на Власите (Грамостени, Фаршероти и Москополци (ги нема Пиндеаните)) и на дијалектите на влашкиот јазик. Според ароманистиката влашкиот литературен јазик го сочинуваат три големи дијалекти со повеќе говори: грамостански, фаршеротски и москополски. Додека пак мегленскот или мегленско-влашкиот јазик е посебен јазик со посебни говори - седум села седум говори, од кои во Македонија е т.н. уминецки (с. Ума, Гевгелиско). Грамостаните се претставени преку Власите од регионот на Овче Поле (Виница-Кочани-Штип-Свети Николе-Куманово/ Велес-Скопjе), Фаршеротите преку Власите од Горна/Долна Белица-Струга-Охрид и една група во с. Нижеполе, Битолско, а Москополците преку Власите во Крушево и Битола и Битолско и Кичево/Гостивар. ===Грамостански дијалект=== Грамостаните се Власи кои потекнуваат од планинскиот масив Грамос во Западна Македонија (денес под грчка власт) а на овие предели се дојдени по погромот на нивните населби од страна на војските на Али паша Јанински во текот на втората половина на XVII и почетокот на XIX век. Грамостанскиот дијалект е земен како основа во создавањето на влашкиот литературен јазик и покрај тоа што првите книги се на москополскиот дијалект. ===Фаршеротски дијалект=== Фаршеротите се Власи кои потекнуваат од териториите кои денес се под албанска управа - Москополе, Епир и Музакија. Во населбите Горна и Долна Белица настанале пред неколку стотици години а тие од Охрид, еден дел, се преселници по палењето на големите влашки градови Линотопеа, Никулица, Градиштеа, Грабува, Ланка и др. Фаршеротите од с. Нижеполе се преселници од истиот период. ===Москополски дијалект=== Москополскиот дијалект се развил во легендарниот влашки град Москополе и настанал како мешавина на сите влашки дијалекти и говори од Власите населени во развиениот стопански и културен центар, во XVIII век еден од најголемите на Балканот, по Цариград и во Турското Царство. ==Посебни карактеристики== ==Локација== Грамостанскиот дијалект е застапен на просторите [[Виница]] - [[Кочани]] - [[Штип]] - [[Свети Николе]] - [[Велес]] (со по некои од селата и населбите) - [[Скопје]]. Фаршеротскиот дијалект е распространет на просторите [[Долна Белица]] - [[Струга]] - [[Охрид]] и с. [[Нижеполе]] , Битолско, односно со говорители и во Скопје каде се населени поголем број претставници. Москополскиот дијалект е распространет на релациjата Битола и Битолско - [[Крушево]] - [[Прилеп]] - [[Кичево]] - [[Гостивар]] - Скопје. Мегленскиот/уминецкиот дијалект сe простира на релациjата [[Гевгелиjа]] / [[Богородица]] , [[Неготино]] / [[Велес]] – [[Скопje]]. ==Потекло== Власите и влашкиот јазик се резултат на латинизацијата која се водела во периодот на владеењето на Римското царство на просторите на Балканскиот Полуостров, а најсигурно почнува од 148 г.п.н.е. кога Македонија е прогласена за колонија на Римскиот Сенат. Латинизацијата се вршела со механички прилив на римско или веќе латинизирано население од други римски провинции како и со латинизирањето на месното население низ вековите. Со прогласување на грчкиот јазик за службен/административен јазик во Источното римско царство како и со масовното покрстување на балканските простори почнува и приливот на грчките зборови во влашкиoт јазик, а подоцна и нa словенските зборови a oд крајот нa XIV век и на турскитe зборови. Мегленскиoт јазик и дијалектите сe настанати под поинакви околности во Меглен, oдноcно co трајното нaceлyвaње нa eдeн поприличен бpoj нa латинизирano население од пределите на [[Белград]] и околината и помешани со Печенези. ==Вредност и значење на доброто== Влашките дијалекти (грамостански, фаршеротски и москополски) и мегленскиот јазик претставуваат составен и значаен дел од влашкото духовно богатство, односно од дијалектната база на влашкиот и мегленскиот јазик воопшто.. Нивната вредност ја оценуваме, пред сè, од лингвистичка, и поконкретно дијалектолошка гледна точка а при тоа не го занемаруваме ниту културното значење на Власите и Мегленците во Македонија и општата цивилизација. ==Критериуми врз кои е извршена валоризација на доброто== ===Критериуми кои се однесуваат на '''својстват'''а на доброто=== *'''Автентичност''' - Во рамките на јазикот секој одделен дијалект претставува негов автентичен дел; токму врз ова својство се должи значењето на дијалектите за влашкиот и мегленскиот јазик. *'''Реткост''' - Во својот примарен и оригинален облик, грамостанскиот, фаршеротскиот и москополскиот дијалект и мегленскиот јазик се карактеристични за точно определена територија, односно за луѓето што потекнуваат од точно определена територија врз основа на што се цени нивната реткост и единственост. *'''Разновидност''' - Општо речено, дијалектната разновидност на секој јазик, па и на грамостанскиот, фаршеротскиот и москополскиот дијалект и мегленскиот јазик претставува природен извор на јазичен материјал од кој се напојува и збогатува литературниот влашки јазик, па затоа чувањето и проучувањето на дијалектната база овозможува чување, збогатување и насочување на развојот на влашкиот литературен јазик. *'''Интегралност''' - Овие дијалекти се значаен дел на влашкиот литературен јазик и од нив се црпи зборовниот фонд на истот. *'''Старост''' - Дијалектите на влашкиот јазик се основниот извор за историјата на јазикот и покрај фактот дека влашкиот јазик има подолга писмена традиција со оглед на тоа што дијалектите се постариот облик на комуникација меѓу влашкото население кое од секогаш живеело и живее во средини од различна јазична, културна и верска провениенција, пa такa и се црпеле туѓите заeмки. ===Критериуми кои се однесуваат на '''функциите''' на доброто=== Основната функција на секој јазик е комуникациската. Комуникацијата меѓу луѓето и пренесување на информации се најважните функции на јазикот, па и на дијалектите на влашкиот јазик. Дијалектите на влашкиот јазик и мегленскиот јазик се предмет на истражување во научната област и тоа повеќе од научници во странство и помалку од научници од Македониjа. Непосредно со научната функциjа е врзана и воспитно-образовната функциjа што jа има проучувањето на влашките диjалекти и запознавањето на учениците и студентите со одделните карактеристики на диjалектите нa влашкиот јазик, обврска што тукушто престои кaj науката во Македонија. ===Критериуми кои се однесуваат на '''значењето''' на доброто=== *'''Културно''' - Влашките дијалекти во Македонија се дел од културното наследство на населението што живее на територијата на Македонија; односно во говорот е вграден речиси секој елемент од културната традиција на луѓето, почнувајќи од изгледот (народните носии и називите на деловите на народните носии), работата (сточарството и сочарските термини и алатките кои се користеле при обработката и чувањето на млечните производи и преработката на волната кои исчезнуваат со одењето на постарата генерација поради променетиот начин на живеење од номадски на седентарен и од сточарски на земjоделски, а потoа и на сегашниот индустриjализирaн начин на живеење и ова повеќe кај Грамостаните), домаќинствотo (називитe во врска со садовитe - дрвени каленици, мешини и др. и нивната употреба во домашните работи, народните песни донесени од старата постојбина во кои се споменуваат места и личности за кои не знаат кои се и каде се, а во кои е прикажана нивната историја низ вековите. Токму во ваквите рамки може да се зборува за културното значење како дел од најважните критериуми при вароризацијата на влашките дијалекти *'''Историско''' - Дијалектите на влашкиот јазик и мегленскиот јазик се примарен дел од културното и историското наследство на влашкиот и мегленскиот народ и само преку нивното поединечно и интегрално негување и проучување ќе можеме во вистинско светло да ја презентираме пред јавноста културната традиција и историјата на влашкиот и мегленскиот народ. *'''Уметничко''' - Од уметнички аспект, значењето на влашките дијалекти и мегленскиот јазик се согледува во народната уметност, народните песни и приказни испеани или раскажани на убав народен говор. Овде сигурно треба да се има предвид и орнаментиката на носијата и ткаената покуќнина - [[јамболлија|јамболлии]], килими, перници, торби, тенди и т.н. *'''Научно''' - Научното значење на овие дијалекти го определуваме пред сè во рамките на лингвистиката и тоа како на ароманистиката така и во романистиката и на балканистиката. Од аспект на ароманистиката, влашките дијалекти се интегрален дел на влашката дијалектна територија и во тие рамки тие се непроценлив извор на информации за општата диференцијација на влашкиот јазик во однос на другите јазици од латинската група на јазици. *'''Општествено''' - Влашките дијалекти се од општествено значење. Тие се основното обележје на влашкиот народ и во Македонија и другите балкански држави ( Грција, Албанија, Романија, Бугарија). ==Критериуми за категоризација на доброто== *'''Исклучителност''' - Исклучителноста на влашките дијалекти и мегленскот јазик се состои во фактот што сами по себе се реткост. Грамостанскиот од Овче Поле веќе 250 години е одделен од матичниот регион и сто години од Грамосаните од Бугарија, со што истиот се самоконзервирал и станал уникат. Истото се случува и со фаршеротскиот дијалект и посебно со тој од с. Нижеполе Битолско. Москополскиот или Крушевско-Битолскиот и така си е сам за себе специфичност, а мегленскиот е уникатен во Македонија. Со други зборови сe работи за исклучителна реткост која e неопходно да ce зачува oдноснo да ce подложи на посебен тип на заштита. Ова и поради фактoт што Власите ce признати за малцинство самo во Република Македонија и никадe на другo местo, што e исклучителнocт во тоj шовинизам кој владее кон Власите во Грција, Албанија, Романија и Србија. Исто така и ароманските говори и мегленскиот се ставени на листата на УНЕСКО на загрозени јазици. *'''Впечатливост''' - Впечатливоста на влашките дијалекти е во тесна врска со горе наведената уникатност на истите. Поинаку кажано, она што е ретко или уникатно, сигурно дека е впечатливо. Посебно впечатливо и оригинално е пеењето на Грамостаните кои низ целиот период на постоење не запознале музички инструменти како и фаршеротското полофониско пеење. Многу симпатично и мелодично е и пеењето на Меглените. *'''Влијателност''' - Влијателноста на влашките дијалекти може да се дефинира како начин на влијание што го има секој дијалект, па према тоа и овие влашки дијалекти, врз населението што го зборува. Се работи за знак за идентификација на регионот на којшто еден човек припаѓа и којшто во себе о́пфаќа цел сплет на културни, традиционални, верски и други обележjа, а се од општо значење за цивилизациските достигнувањa на еден народ. *'''Поврзаност''' - Поврзаноста на влашките дијалекти кои се зборуваат во Македонија со истите кои се зборуваат во Албанија (фаршеротскиот москополскиот), во Грција (грамостанскиот, москополскиот и фаршеротскиот), во Бугарија (грамостанскиот), во Романија (сите три дијалекти) е повеќе од очигледна но и влијанијата од посебните средини во кои биле принудени да живеат претставниците на секој од нив се веќе видливи каj сите. Всушност таквата поврзаност и во едната целина наречена влашки литературен јазик е од посебен интерес за диjалектологијата со што и диjалектологијата e многу значajна наyка и единствена во обемностa на полетo што гo истражyва, а со тоa сe oд огpомно значeњe и aктивноститe за заштитата и зачyвyвањетo нa дијалектите какo такви. ==Библиографија== *Видоески, Божидар, ''Југозападните македонски дијалекти со посебен осврт на битолското говорно подрачје'', посебен отпечаток, МАНУ, Скопје, 1988; *Видоески, Божидар, ''Меѓујазичниот контакт (на дијалектно рамниште) како фактор за дијалектна диференцијација на македонскиот јазик'' , Реферати на македонските слависти на XI меѓународен славистички конгрес во Братислава, посебен отпечаток, Скопје, 1993; *Видоески, Божидар, ''Местото на охридскиот говор во западното наречје'' , предавање на VII семинар за македонски јазик, литература и култура, Охрид, 3-24, VII, 1984, Скопје, 1985; *Видоески, Божидар, ''Охридско-струшките говори'' , Прилози IX 1, МАНУ, Скопје, 1984; ==Наводи== [[Категорија:Културно наследство во Македонија]] [[Категорија:Нематеријално културно наследство]] [[Категорија:Влашки говори]] kaox1bnvg6rtg6kvxjqr9q7pv3qrdl7 0 1340482 5583212 5564969 2026-06-27T10:51:03Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583212 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Guerra Altipiani Dopo Assalto.jpg|мини|Хајленд војна по нападот]] '''Битка кај Азјаго''' или '''Битка кај Монте Мелета''' ― битка која била одржана на [[7 јуни|7-ми]] [[7 јуни|јуни]] [[1916|1916 година]] помеѓу [[Австроунгарија|австроунгарската]] војска и [[Кралство Италија|италијанската]] војска. Вториот босанскохерцеговски полк на австроунгарската армија, попознат како бошњачки полк, ја поразил италијанската војска. Сите членови на полкот се нарекувале [[Бошњаци]], без разлика на нивната вероисповест, а носеле [[Фес (капа)|фесови]] како заеднички симбол, кој бил сив во време на војна, а црвен во мир. Едуард Вагнес во 1895 година во [[Грац]] го компонирал маршот „''Die Bosniaken kommen''“ (Бошњаците доаѓаат) за Вториот бошњачки полк. Иато така оваа битка ја има отпеано и [[Мирослав Фелдман]] во песната „''Bataljon B.H. III gledan iz seksfahera ide na juriš''“ (Баталјонот Б.Х. III гледано од сексфарерот оди во напад) Секоја година се одбележува годишнината од Битката на Азјаго, а од 2007 година, годишнината е одбележувана и во [[Сараево]], во организација на Друштвото за пријателство на Босна и Херцеговина и Австрија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://stav.ba/101-godisnjica-od-bitke-na-monte-meletti-bosnjacka-pobjeda-pod-tudom-zastavom/|title=101. GODIŠNJICA OD BITKE NA MONTE MELETTI: BOŠNJAČKA POBJEDA POD TUĐOM ZASTAVOM|work=stav.ba|accessdate=11 јануари 2024}}</ref> == Поврзано == * [[Паво Јусуф Урбан-Ибруљевиќ]] == Извори == * Герхард Артл: ''Die „Strafexpedition“: Österreich-Ungarns Südtiroloffensive 1916 година'' . Verlag A. Weger, Brixen 2015, {{ISBN|978-88-6563-127-0}} . * Ханс Јирген Пантениус: ''Der Angriffsgedanke gegen Italien bei Conrad von Hötzendorf.'' ''Ein Beitrag zur Koalitionskriegsführung im Ersten Weltkrieg'' (II. Teilband), Böhlau, Köln 1984, {{ISBN|3-412-03983-7}} . * Фриц Вебер: ''Alpenkrieg'' . Артур Колич Верлаг, Клагенфурт 1939 година. * Роберт Мимра: ''Batterie 4'' . Бергланд Бухверлаг, Грац 1930 година. * Rest-Ortner-Ilmig: ''Des Kaisers Rock im 1.'' ''Велткриг.'' ''Uniformierung und Ausrüstung der Österreichisch-Ungarischen Armee von 1914 bis 1918'' . Verlag Militaria, Виена 2002 година, {{ISBN|3-9501642-0-0}} . * Адолф Паулус: ''Дер 1.'' ''Weltkrieg im Bild'' . R. Löwit Verlag, Висбаден 1979 година. * Валтер Шауман: ''Dall' Ortles all' Adriatico Immagini del fronte italo-austriaco 1915–1918'' . Виена 1993 година. * [[Ханс Магеншаб]] : ''Der Krieg der Großväter 1914–1918'' . Verlag der österreichischen Staatsdruckerei, Виена 1988, {{ISBN|3-7046-0115-2}} . * Wachtler-Giacomel-Obwegs: ''Dolomiten'' . 2 Bände, Athesia Verlag Bozen 2003/2004, {{ISBN|88-87272-44-1}} . * Роберт Стрифлер: ''Der Minenkrieg auf dem Monte Cimone'' . Verlag Buchdienst Südtirol, Нирнберг 2001 година, {{ISBN|3-923995-21-0}} . * Виктор Шемфил: ''Die Pasubio Kämpfe 1916–1918'' . Verlag Buchdienst Südtirol, Нирнберг 1994 (Nachdruck von 1936), {{ISBN|3-923995-03-2}} . * Фриц Вебер: ''Das Ende einer Armee'' . Verlag Franz Eher Nachfolger München 1940 година. * Ервин А. Грстенбергер: ''К.&nbsp;во.&nbsp;K. Befestigungen во Тирол и Кернтен 1860–1918 година'' . Митлер и Сон, Виена 2000 година, {{ISBN|3-8132-0747-1}} . * Хајнц фон Лихем: ''Krieg in den Alpen''. Атезија Верлаг, Бозен; Велтбилд, Аугсбург 1992 година, {{ISBN|3-89350-545-8}} . * Антон Граф Боси-Федриготи: ''Kaiserjäger – Ruhm und Ende'' . [[Leopold Stocker Verlag|Леополд Стокер Верлаг]], Грац 1977 година, {{ISBN|3-7020-0263-4}} . * Министерот Дела Гуера - Comando del Corpo di Stato Maggiore - Ufficio Storico (Hrsg.): ''L'Esercito Italiano nella Grande Guerra (1915-1918).'' ''Том III - Tomo 2° (narrazione), Le operazioni del 1916.'' ''Offensiva Austriaca e contraoffensiva Italiana nel Trentino - Contemporanee operazioni sul resto del fronte (Maggio - Luglio 1916)'' , Ромите во 1936 г. * Министерство за војна – Стато Маџоре Централе – Уфицио Сторико (Хрсг.): '' Guerra Italo – Austriaca 1915-18'' ''Le medaglie d'oro''. Втор том – 1916 година, Рим, 1926 г. * Österreichisches Bundesministerium und Kriegsarchiv (Hrsg.): ''Österreich-Ungarns letzter Krieg 1914–1918.'' ''Бенд Виертер.'' ''Das Kriegsjahr 1916 година.'' ''Ерстер Теил'' . Verlag der Militärwissenschaftlichen Mitteilungen, Виена 1933 година. * Максимилијан Лауер: ''Unsere Rainer im Weltkrieg 1914/18''. [[Салцбург]] 1919 година * Хелмут Голович: ''Und kommt der Feind ins Land herein...'' . Buchdienst Südtirol, Нирнберг 1985 година, {{ISBN|3-923995-05-9}} . * Роберт Стрифлер: ''Von Fort Maso bis Porta Manazzo: Bau- und Kriegsgeschichte der italienschen Forts und Batterien 1883–1916'' . Buchdienst Südtirol, Нирнберг 2004 година, {{ISBN|3-923995-24-5}}. * Kompass ''Carta Touristica Trento-Lévico-Lavarone'' бр. 75 * Kompass ''Carta Touristica Rovereto-Monte Pasubio'' бр. 101 * Ханс Дитер Хубнер: ''Unterwegs auf historischen Spuren Band 1.'' ''Wanderungen und Exkursionen zu den Schwerpunkten der österreichisch-ungarischen Südtiroloffensive 1916 година.'' ''Бенд 1: Rund um den Pasubio.'' ''Книги на барање; Auflage: 1 (18 мај 2013), {{ISBN|978-3-8391-5723-7}}'' * Ханс Дитер Хубнер: ''Unterwegs auf historischen Spuren Band 2: Wanderungen und Exkursionen zu den Schwerpunkten der österreichisch-ungarischen Südtirolofensive 1916 година.'' ''Auf den Hochebenenen von Folgaria und Fiorentini, im Laghibecken und im Posinatal, Книги на барање; Auflage: 1 (13.08.2013), {{ISBN|978-3-7322-1393-1}}'' == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.bosnjaci.net/prilog.php?pid=18899 90 години од Битката на Монте Мелета] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240111171112/http://www.bosnjaci.net/prilog.php?pid=18899 |date=2024-01-11 }}, bosnjaci.net * [https://web.archive.org/web/20080117062614/http://www.geocities.com/famous_bosniaks/bosnjaci_na_soskom_frontu.html Бошњаците на Сошкиот фронт] * [http://gebirgskrieg.heim.at/5110.htm Elitetruppe der österreichischen Armee] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070410214237/http://gebirgskrieg.heim.at/5110.htm}} [[Категорија:Битки во 1916 година]] [[Категорија:Битки на Италијанскиот Фронт]] [[Категорија:Битки на Австроунгарија во Првата светска војна]] [[Категорија:Битки на Италија во Првата светска војна]] [[Категорија:Битки на Австрија]] [[Категорија:Воена историја на Италија за време на Првата светска војна]] [[Категорија:Италија во 1916 година]] [[Категорија:Австроунгарија во 1916 година]] [[Категорија:Настани во мај 1916 година]] [[Категорија:Настани во јуни 1916 година]] [[Категорија:Бошњаци]] a320ggdchniknr5erlasnm53ev16bkb 0 1340513 5583175 5577083 2026-06-27T09:43:30Z Кочев 51418 /* Биографија */ Така е во изворот! 5583175 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Драги Каров|портрет=DragiKarov.jpg|image_size=200px|опис=Слика од Драги Каров|роден-дата={{birth year and age|1956}}|роден-место=[[Свети Николе]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]]|занимање=[[Претприемач]], [[активизам|активист]]}} '''Драги Каров''' ([[1956]], [[Свети Николе]], [[НР Македонија]]) ― [[Македонија|македонски]] [[претприемач]] и [[Активизам|активист]]. Роден во [[Свети Николе]], но денес живее во [[Велес]]. == Биографија == Роден е во 1956 година во [[Список на градови во Македонија|гратчето]] [[Свети Николе]]. Карев се занимавал како претприемач во градот [[Велес]]. Драги Каров е еден од првите, кој што со разпаѓањето на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] основил комитет на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] во Велес, и повикува против присуството на [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] на територијата на [[Македонија]]. Во резултат на тоа Каров бил обвинет за тероризам осуден за „противјугословенска дејност“ на една година затвор заедно со Георги Калаузаров и Гоце Чушков, но после тоа биле брзо ослободeни.<ref>[[Красимир Каракачанов|Каракачанов, Красимир]]. ВМРО – 110 години борба за българщината, Македония Прес, [[Софија|София]], 2004, стр. 246.</ref> Кога Македонија добила независност, Драги Каров бил на страна на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]], но со текот на времето почнал да се ориентира кон [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]], почнувајќи да организира протести против [[Влада на Македонија|Владата]] на ВМРО-ДПМНЕ во Велес.<ref>[https://netpress.com.mk/video-dragi-karov-gi-predvodi-protestite-na-sdsm-vo-veles/ ''ВИДЕО: Драги Каров ги предводи протестите на СДСМ во Велес'']</ref> Во март 2008 година Каров подигнал во неговиот двор во Велес, [[споменик]] на [[Тодор Александров]], со коешто предизвикал скандал,<ref>''[http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%B5-%D0%B1%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80-%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2 Поставена е бистата на Тодор Александров]''</ref> при што споменикот бил брзо срушен.<ref>''[https://time.mk/cw/fc4a63ac12/vmro-narodna-ne-e-probugarska-tuku-makedonska-partija.html Во Велес веќе нема споменик на Тодор Александров]''</ref> Во 2008 година, тој бил наложен да плаѓа илјада [[евра]] казна заради прекршување на закони за веење странски [[Знаме|знамиња]].<ref>''[http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8-%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D0%B5-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B2%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D1%83%D1%93%D0%B8-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%9A%D0%B0 Драги Каров е парично казнет за веење на туѓи знамиња]''</ref> На 28 февруари 2010 година Каров подигнал споменик во неговиот двор на [[Ванчо Михајлов|Иван Михајлов]].<ref>[http://focus-news.net/?id=n1356180 Бюст на Ванчо Михайлов бе поставен в град Велес]</ref> Во [[јуни]] [[2026|2026 година]] бил осуден за условна казна од една година со три години пробен период. Според судската пресуда, неговиот коментар под објава на Македонска телевизија [[Канал 5]] на [[Фејсбук]] претставува навреда, квалификација и говор на омраза.<ref>[https://offnews.bg/sviat/edna-godina-uslovno-za-komentar-vav-facebook-skopie-osadi-makedonskia-868640.html Една година условно за коментар във Facebook: Скопие осъди македонския българин Драги Каров], offnews.bg</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каров, Драги}} [[Категорија:Луѓе од Свети Николе]] [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Родени во 1956 година]] [[Категорија:Политичари од СДСМ]] [[Категорија:Бугаромани]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] 0v6em850glui0eyz9srx4nuvbir6jsl 0 1340870 5583227 5468234 2026-06-27T10:53:26Z Bjankuloski06 332 /* Заднина */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583227 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|image=Shkoder 098.JPG|caption=Катедралата Св. Стефан сликана од плоштадот|map_type=|map_size=|map_caption=|location=Скадар, Албанија|geo={{coord|42|3|55|N|19|31|12|E|region:IT_type:landmark|display=inline,title}}|religious_affiliation=[[Римокатоличка]]|rite=|province=|consecration_year=1867|status=[[Катедрала]]|functional_status=Активна|leadership=|website=|architecture_type=|architecture_style=|facade_direction=|groundbreaking=1858|year_completed=1867|construction_cost=|specifications=yes|capacity=|length=74 м|width=50 м|width_nave=|height_max=23,5 м|dome_quantity=|dome_height_outer=<!-- is this outer or inner height? -->|dome_height_inner=|dome_dia_outer=|dome_dia_inner=|materials=}} '''Католичката црква Свети Стефан''', позната и како ''Скадарска катедрала'' ({{langx|sq|Katedralja e Shkodrës}} или ''Kisha e Madhe'' - „Големата црква“), е катедрала во градот [[Скадар]] во северозападна [[Албанија]]. [[Римокатоличка црква|Римокатоличката]] катедрала била посветена на [[Свети Стефан]].<ref name="Official Website">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kishakatolikeshkoder.com/famullite/Katedrlja%20e%20shen%20shtjefnit/katedrale%20ang.htm|title=CATHEDRAL OF ST. STEPHEN Shkodër – Albania|last=Kisha Katolike|date=June 2007|accessdate=22 July 2010|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919024911/http://www.kishakatolikeshkoder.com/famullite/Katedrlja%20e%20shen%20shtjefnit/katedrale%20ang.htm|url-status=dead}}</ref> За време на опсадата на Скутари (1912–1913) катедралата била оштетена од [[Црна Гора|црногорската]] војска, особено југоисточната страна, предизвикувајќи пожар во камбанаријата.<ref name="Official Website" /> Катедралата била затворена во 1967 година и повторно отворена во 1990 година. == Историја == Посветата на оваа црква на [[Свети Стефан]], првиот [[светец заштитник]] на градот, следи по онаа на постоечката црква со тоа име, сега покриена со [[Розафа|замокот Розафа]], и на чии останки била изградена [[џамија]]. [[Марин Барлети]], значаен [[Албанци|албански]] писател од 16 век, ја споменувал поранешната црква и светецот заштининк на градот во неговата ''Приказната за животот и делата на [[Скендербег]], кнезот на Епирот'', кога тој ја опишувал опсадата на Скадар која траела од 1478 до 25 април 1479 година и ја видела [[Лешка Лига|Лешката Лига]] беспомошно да го штити замокот од војската на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], сè додека замокот на крајот не паднал во рацете на Турците.<ref name="Official Website" /> Во текот на првите три века од [[Отоманско Царство|османлиската]] окупација, епископите од градот биле ограничени да живеат надвор од градот. Во 1762 година, 5 години по формирањето на Пашалик од Скутар, првиот [[Албански пашалаци|албански пашалак]] под семејството [[Бушати]], на монсињор Пал Пјетер Камси конечно му било дозволено повторно да престојува во градот.<ref name="Official Website" /> Во 1851 година, откако верниците постојано барале дозвола од султанот за изградба на црквата, [[Абдул Меџид I]] го издал декретот.<ref name="Official Website" /> Куполата, прво изградена во дрво, за малку ќе паднела 35 години по изградбата, па во 1897 година била заменета со други материјали кои траат до денес. Во 1909 година, албанскиот сликар Коле Идромено го осликалбвц [[свод]]от. Неговите слики во сводот можат да се видат и денес, особено онаа на ''Скадарската госпоѓа'' проследена со двајца ангели кои се облечени во скадарски народни носии. Во позадина е градот Скадар, опкружен со [[Розафа|замокот Розафа]].<ref name="Traboini">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.shkoder.net/al/katedralja.htm|title=The Shkodër Cathedral|last=Traboini|first=Kolec|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723135945/http://www.shkoder.net/al/katedralja.htm|archive-date=23 July 2010|accessdate=22 July 2010}}</ref> Земјотресот во 1905 година и бомбардирањето на 12 март 1913 година за време на опсадата на Скутари ја оштетиле камбанаријата и часовникот, кои биле дадени од браќата Какариќи. Во 1925 година, семејството Какариќи купило уште еден часовник кој работел до 1967 година, кога црквата била трансформирана во ''Палата на спортот'' по [[Религија во Албанија|Културната револуција]]. Иронично, дури и Конгресот на комунистичките жени на Албанија се одржал во катедралата во 1973 година<ref name="Official Website" /> Кулите биле уништени во 1967 година, а порталот бил заграден.<ref>{{Наведена книга|title=Nordic, Central, and Southeastern Europe|last=Wayne C. Thompson|publisher=Stryker-Post Publications|year=2007|isbn=978-1-887985-86-4}}</ref> Во 1990 година катедралата била повторно отворена и на 11 ноември 1990 година во катедралата била одржана првата миса во земјата од 1967 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7Ro-AAAAIAAJ&dq=Shkod%C3%ABr+Cathedral&pg=PA404|title=Eastern Europe in the Twentieth Century|last=R. J. Crampton|publisher=[[Routledge]]|year=1994|isbn=0-415-05346-3|page=404}}</ref> На 21 март 1991 година во катедралата била одржана симболична миса.<ref>{{Наведена книга|title=Russia, Eurasian States, and Eastern Europe, 1998, Volume 1977|last=Merle Wesley Shoemaker|publisher=Stryker-Post Publications|year=1998|isbn=1-887985-15-8|edition=29}}</ref> Во 1993 година била посетена од [[Јован Павле II|папата Јован Павле Втори]].<ref name="Traboini" /> == Структура и конструкција == === Заднина === Легендата вели дека дискусијата за големината на катедралата била решена по договор дека големината треба да биде долга колку фрлањето на конец од лентите на една одрана крава. ''Ѓерѓ Ника Шелдија'', кој бил присутен во таа дискусија, раскажал дека врвката најпрво била земена во рацете на Скутарскиот [[валија]], кој ја ставил во малиот прст и ја фрлил. По неговото фрлање, конзулот на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] го фрлил многу подалеку, конзулот на [[Франција]] уште подалеку, а конзулите на [[Русија]], [[Грција]], па дури и на [[Австроунгарија|Австроунгарската империја]] отишле многу подалеку од онаа на Валите. Овој, насмеан под мустаќите, се вели дека мрморел: „Веројатно сакате да ги ставите овде сите католици од Албанија“.<ref name="Traboini" /> === Градба === [[Податотека:Shkodër_Cathedral_construction.jpg|лево|мини| Градба]] [[Податотека:Vertical_Panorama_of_Catholic_Cathedral_Interior_-_Shkodra_-_Albania_(42536086952).jpg|мини|Внатрешноста на катедралата]] Земјиштето го дал мецената ''Палок Кранџа''. Работата започнала на 7 април 1858 година по големо одложување.<ref name="Traboini" /> На тој ден имало помпезна церемонија за изградба на оваа катедрала која во тоа време била една од најголемите католички катедрали на [[Балкански Полуостров|Балканот]], а на свеченото отворање на градежните работи учествувале многу локални и дипломатски личности. Освен што со декрет дал дозвола за градбата, султанот [[Абдул Меџид I|Абдулмеџид I]] испратил и 700 [[Турска лира|турски лири]], додека [[Папа Пиј IX|папата Пиј IX]] обезбедил 1.000 златни скуди. Првата фаза од изградбата завршила во 1867 година, 9 години подоцна.<ref name="Traboini" /> Катедралата била долга 74 метри, широка 50 метри и висока 23,5 метри. Првично, главната сала имала капацитет од 6.000 луѓе (со стоење на луѓе).<ref name="Traboini" /> Во тоа време имало маратон за собирање средства: покрај придонесот, кој вклучувал дури и приходи од продаден накит, секое католичко семејство давало по еден работник да придонесе во изградбата во период од најмалку 6 месеци. Се вели ''дека Гураш Шенколи'', државјанин на Скадар, бил во [[Виена]] за време на [[Франц Јосиф|Франц Јосиф I од Австрија]], и дека успеал да влезе во канцеларијата на императорот. Гураш побарал од царот парична помош за изградба на црквата. На Гураш не само што му биле дадени 150 наполеони, туку му честитал и австрискиот император за неговата „типично албанска“ дрскост да бара на тој начин и од царот за тој вид пари.<ref name="Traboini" /> За време на изградбата, големиот лак паднал двапати на земја, а поправката била направена со помош на [[Австријци|австриски]] инженер, чие име денес ни е непознато.<ref name="Official Website" /> Додека завршувале градежните работи, сè уште недостасувала [[камбанарија]]. Архиепископот Гуерини ги собрал претставниците на најбогатите католички семејства. Одлучено било три категории, во зависност од нивото на богатството, да обезбедат секоја по 20, 15 и 10 наполеонско злато. Ова резултирало со спор бидејќи многу луѓе не сакале да бидат рангирани во пониските категории на богатство. Во тој момент, Ѓон Нуши, еден од најбогатите луѓе во заедницата, отворено му предложил на Филип Паруца, друг богат човек: „Ајде заедно да ја завршиме камбанаријата, а на нејзиниот ѕид ќе имаме споменик за да ги потсетиме потомството дека биле нашите пари да го изградиме“. Оваа дискусија била доволна заедницата да го прифати предлогот на бискупот. ''Филип Парука'', ''Марк Пема'' и ''Пјетер Пема'' го купиле ѕвоното во [[Венеција]] и го ставиле на кулата.<ref name="Traboini" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20100723135945/http://www.shkoder.net/al/katedralja.htm 'Shkoder.net] * [http://www.kishakatolikeshkoder.com/famullite/Katedrlja%20e%20shen%20shtjefnit/katedrale%20alb.htm Страница мрежа.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110713153800/http://www.kishakatolikeshkoder.com/famullite/Katedrlja%20e%20shen%20shtjefnit/katedrale%20alb.htm |date=2011-07-13 }} [http://www.kishakatolikeshkoder.com/famullite/Katedrlja%20e%20shen%20shtjefnit/katedrale%20alb.htm ''Киша католике Скодар'' .] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110713153800/http://www.kishakatolikeshkoder.com/famullite/Katedrlja%20e%20shen%20shtjefnit/katedrale%20alb.htm |date=2011-07-13 }} * [https://web.archive.org/web/20091013050811/http://www.forumikatolik.net/forum/showthread.php?t=3858 Форими католик] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Згради и градби во Албанија по град]] [[Категорија:Римокатолички катедрали во Албанија]] [[Категорија:Туристички атракции во Скадар]] [[Категорија:Згради и градби во Скадар]] gd6m636pz5n36k0k2v0ihmh3sdavuh1 0 1342853 5583265 5233715 2026-06-27T11:03:26Z Bjankuloski06 332 /* Култура */ Јазична исправка, replaced: строунгарската Империја → строунгарското Царство 5583265 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tubal_Pregnancy_with_embryo.jpg|мини| Раните [[Зародок|зародоци]] од различни [[Вид (биологија)|видови]] покажуваат некои особини на предците, како [[опашка]]та на овој [[Човек|човечки]] зародок. Овие особини обично исчезнуваат во подоцнежниот развој, но тоа не може да се случи ако [[Животни|животното]] има атавизам.<ref>{{Наведено списание|last=Uthman|first=Ed|date=2014|title=Tubal pregnancy with embryo|journal=WikiJournal of Medicine|volume=1|issue=2|doi=10.15347/wjm/2014.007|doi-access=free}} </ref><ref name="universe-review.ca">{{Наведена мрежна страница|url=http://universe-review.ca/F10-multicell.htm|title=Multi-cell Organisms|publisher=Universe-review.ca|accessdate=19 февруари 2024}}</ref>]] Во [[биологија]]та, '''атавизмот''' ― изменување на биолошката структура при што генетската особина на предците повторно се појавува откако била изгубена преку [[Еволуција|еволутивните]] промени во претходните генерации.<ref name="Briankhall1">{{Наведување|title=Developmental mechanisms underlying the atavisms|last=Brian K. Hall|journal=Biological Reviews|year=1984|volume=59|number=1|pages=89–124|doi=10.1111/j.1469-185x.1984.tb00402.x|pmid=6367843}}</ref> Атавизмите може да се појават на неколку начини,<ref name="nt">{{Наведено списание|last=Tomic|first=Nenad|last2=Meyer-Rochow|first2=Victor Benno|year=2011|title=Atavisms - medical, genetic, and evolutionary implications|journal=Perspectives in Biology and Medicine|volume=54|issue=3|pages=332–353|doi=10.1353/pbm.2011.0034|pmid=21857125}}</ref> од кои еден е кога [[ген]]ите за претходно постоечките [[фенотип]]ски особини се зачувани во [[ДНК]], и тие се изразуваат преку [[мутација]] што или ги исфрла доминантните гени за новите особини или ги прави старите особини да ги надвладеат новите особини.<ref name="Briankhall1" /> Голем број на особини може да варираат како резултат на скратување на фетусниот развој на некоја особина (неотенија) или со продолжување на истата. Во таков случај, промената во времето кога е дозволено да биде развиена некоја особина пред да биде поправена, може да доведе до [[фенотип]] на предците.<ref>{{Наведена книга|title=Quirks of Human Anatomy, an Evo-Devo Look at the Human Body|last=Held, L.|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=978-0-521-73233-8}}</ref> Атавизмот често е гледан како [[Докази за еволуцијата|доказ за еволуцијата]].<ref name="Briankhall2">{{Наведување|title=Atavisms and atavistic mutations|last=Brian K. Hall|journal=Nature Genetics|year=1995|volume=10|number=2|pages=126–127|doi=10.1038/ng0695-126|pmid=7663504}}</ref> Во [[Општествени науки|општествените науки]], атавизмот е тежнеење на навраќање. На пример, луѓето во денешното време се враќаат на начините на размислување и дејствување од поранешното време. Зборот атавизам е изведен од [[Латински јазик|латинскиот]] збор атавус (atavus) — чукун-чукундедо или, поопшто, предок. == Биологија == Еволутивните особини кои [[фенотип]]ски исчезнале не мора да исчезнуваат од [[ДНК]] на [[Организам|организмот]]. [[Ген]]ската секвенца често останува, но е неактивна. Таков неискористен ген може да остане во [[геном]]от многу генерации.<ref name="nt"/><ref>{{Наведено списание|last=Collin|first=R.|last2=Cipriani|first2=R.|year=2003|title=Dollo's law and the re-evolution of shell coiling|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=270|issue=1533|pages=2551–2555|doi=10.1098/rspb.2003.2517|pmc=1691546|pmid=14728776}}</ref> Сè додека генот остане недопрен, дефект во генетската контрола што го потиснува генот може да доведе до негово повторно изразување. Понекогаш, изразувањето на заспаните гени може да биде предизвикано со вештачка стимулација. Атавизмите се забележани кај [[Човек|луѓето]], како на пример кај доенчињата родени со [[Опашка|опашки]] (наречен „кокцигеална постапка“, „кокцигеална проекција“ или „каудален додаток“).<ref name="talkorigins">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/section2.html#atavisms|title=29+ Evidences for Macroevolution: Part 2|archive-url=https://web.archive.org/web/20061029220608/http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/section2.html|archive-date=29 октомври 2006|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Атавизмот може да биде забележан и кај луѓето кои поседуваат големи [[заби]], како оние на другите [[примати]].<ref>{{Наведено списание|date=2007-02-15|title=What our tails tell us|url=http://articles.latimes.com/2007/feb/15/opinion/ed-tails15|journal=Los Angeles Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20090312093607/http://articles.latimes.com/2007/feb/15/opinion/ed-tails15|archive-date=12 март 2009|access-date=19 февруари 2024}}</ref> Дополнително, во [[Медицина|медицинската]] [[книжевност]] е забележан и случај на т.н. „[[Змија|змиско]] [[срце]]“, присуство на „коронарна циркулација и миокардна архитектура [кои многу] наликуваат на срцето на [[Влекачи|влекачот]]“.<ref>{{Наведено списание|last=Walia|first=I.|last2=Arora|first2=H. S.|last3=Barker|first3=E. A.|last4=Delgado R.M.|first4=III|last5=Frazier|first5=O. H.|year=2010|title=Snake Heart: A Case of Atavism in a Human Being|journal=Texas Heart Institute Journal|volume=37|issue=6|pages=687–690|pmc=3014134|pmid=21224948}}</ref> Атавизмот, исто така, неодамна бил индуциран кај фетуси од [[Птици|птичји]] [[диносауруси]] за да ги изразат заспаните особини на предците кои не се птичји диносауруси, вклучувајќи ги и забите.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.livescience.com/50886-scientific-progress-dino-chicken.html|title=Dino-Chicken Gets One Step Closer|date=19 мај 2015|work=[[Live Science]]}}</ref> Други примери на забележани атавизми се: * Задните [[екстремитети]] кај [[китови]]те и [[Морска крава|морските крави]].<ref name="Briankhall1"/><ref>{{Наведување|url=http://www.livescience.com/4298-dolphin-remains-legs.html|title=Dolphin May Have 'Remains' of Legs|last=Hiroko Tabuchi|author-link=Хироко Табучи|publisher=Livescience.com|date=5 ноември 2006}}</ref> * Дополнителни прсти на денешниот [[коњ]].<ref name="Briankhall1" /><ref>{{Наведено списание|year=2004|title=Skeletal atavism in a miniature horse|journal=Veterinary Radiology & Ultrasound|volume=45|issue=4|pages=315–7|doi=10.1111/j.1740-8261.2004.04060.x|pmid=15373256}}</ref><ref>{{Наведување|title=Horses: The story of the horse family in the modern world and through sixty million years of evolution|last=Simpson, G. G.|date=1951|publisher=Oxford University Press}}{{Се бара страница}}</ref> * Повторно појавување на екстремитетите кај 'рбетниците без екстремитети.<ref name="Briankhall1" /><ref name="Briankhall2"/><ref>{{Наведување|title=Somites and early morphogenesis in reptile limbs. In Vertebrate Limb and Somite Morphogenesis|last=Raynauad, A.|date=1977|pages=373–386|publisher=Cambridge University Press, London}}</ref> * Повторна [[еволуција]] на сексуалноста од партеногенезата кај [[животните]] од [[Ред (биологија)|редот]] Oribatida.<ref>{{Наведување|title=Reevolution of sexuality breaks Dollo's law|last=Katja Domes|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|year=2007|volume=104|number=17|pages=7139–7144|display-authors=etal|doi=10.1073/pnas.0700034104|pmid=17438282|pmc=1855408|bibcode=2007PNAS..104.7139D}}</ref> * Заби кај птичјите диносауруси (птици).<ref>{{Наведување|title=The Development of Archosaurian First-Generation Teeth in a Chicken Mutant|last=Matthew P. Harris|journal=Current Biology|year=2006|volume=16|number=4|pages=371–377|doi=10.1016/j.cub.2005.12.047|pmid=16488870|display-authors=etal}}</ref> * Странични канџи кај [[Куче|кучињата]].<ref name="Briankhall1" /> * Повторно појавување на протораксни [[крила]] кај [[инсекти]]те.<ref>{{Наведено списание|last=Elias-Neto|first=Moysés|last2=Belles|first2=Xavier|date=3 август 2016|title=Tergal and pleural structures contribute to the formation of ectopic prothoracic wings in cockroaches|journal=Royal Society Open Science|volume=3|issue=8|pages=160347|bibcode=2016RSOS....360347E|doi=10.1098/rsos.160347|pmc=5108966|pmid=27853616}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kukalová-Peck|first=Jarmila|date=11 март 2008|title=Phylogeny of Higher Taxa in Insecta: Finding Synapomorphies in the Extant Fauna and Separating Them from Homoplasies|journal=Evolutionary Biology|volume=35|issue=1|pages=4–51|doi=10.1007/s11692-007-9013-4}}</ref> * Повторно појавување на крилјата кај стапчестите инсекти и листните инсекти (Phasmatodea)<ref>{{Наведување|title=Loss and recovery of wings in stick insects|last=Michael F. Whiting|journal=Nature|year=2003|volume=421|number=6920|pages=264–267|doi=10.1038/nature01313|pmid=12529642|display-authors=etal|bibcode=2003Natur.421..264W}}</ref> и уволазите.<ref name="Briankhall1" /> * Атавистички [[мускул]]и кај некои [[птици]].<ref name="Raikowetal">{{Наведување|title=The evolutionary re-establishment of a lost ancestral muscle in the bowerbird assemblage.|last=Robert J. Raikow|journal=Condor|year=1979|volume=81|number=2|pages=203–206|doi=10.2307/1367290|display-authors=etal|jstor=1367290}}</ref><ref>{{Наведување|title=The evolutionary reappearance of ancestral muscles as developmental anomalies in two species of birds|last=Robert J. Raikow|journal=Condor|year=1975|volume=77|number=4|pages=514–517|doi=10.2307/1366113|jstor=1366113}}</ref> и [[цицачи]] како што се кучето [[бигл]]<ref>{{Наведување|title=Hyoid muscle anomalies in the dog (Canis familiaris)|last=E. Evansh|journal=Anatomical Record|year=1959|volume=133|number=2|pages=145–162|doi=10.1002/ar.1091330204|pmid=13670435}}</ref> и џербоата.<ref name="Raikowetal" /> * Дополнителни прсти кај [[Морско прасе|морските прасиња]].<ref name="Briankhall1" /><ref>{{Наведување|title=The origin of a polydactylous race of guinea-pigs|edition=49|last=William E. Castle|date=1906|publisher=Carnegie Institution of Washington}}</ref> * Повторно појавување на полово [[размножување]] кај [[Скриеносеменици|скриеносеменикот]] ''Hieracium pilosella'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] Crotoniidae.<ref>{{Наведено списание|last=Domes|first=K.|last2=Norton|first2=R. A.|last3=Maraun|first3=M.|last4=Scheu|first4=S.|year=2007|title=Reevolution of sexuality breaks Dollo's law|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=104|issue=17|pages=7139–7144|bibcode=2007PNAS..104.7139D|doi=10.1073/pnas.0700034104|pmc=1855408|pmid=17438282|doi-access=free}}</ref> * Мрежести стапала кај возрасните [[аксолотл]]и.<ref>{{Наведено списание|last=Meyer-Rochow|first=Victor Benno|year=1989|title=A report of webbed feet in a mature axolotl ''Siredon mexicanum'' and remarks on webbed feet in Urodela generally|journal=Amphibia-Reptilia|volume=10|pages=89–92|doi=10.1163/156853889x00340}}</ref> * Човечки опашки (не псевдоопашки)<ref name="nt"/><ref>{{Наведување|title=Human tails and pseudotails|last=Anh H. Dao|last2=Martin G. Netsky|journal=Human Pathology|year=1984|volume=15|number=5|pages=449–453|doi=10.1016/S0046-8177(84)80079-9|pmid=6373560}}</ref> и надбројни брадавици кај луѓето (и други примати).<ref name="Briankhall1" /> * [[Далтонизам]] кај луѓето.<ref>{{Наведена книга|url=https://philarchive.org/rec/HILHDT|title=Color Ontology and Color Science|last=Byrne|first=Alex|last2=Hilbert|first2=David R.|year=2010|isbn=978-0-262-01385-7|pages=258–290|chapter=How do Things Look to the Color-Blind?|doi=10.7551/mitpress/9780262013857.003.0012}}</ref> == Култура == Атавизмот е поим во објаснувањето на [[Јозеф Шумпетер]] за [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во [[Либерализам|либералната]] [[Европа]] од дваесеттиот век. Тој ја бранел теоријата за либерални меѓународни односи дека меѓународното [[општество]] изградено на [[трговија]] ќе ја избегне војната поради деструктивноста на војната и споредбената цена. Неговата причина за Првата светска војна е нарекувана „атавизам“, во која тој тврди дека старите влади во Европа (оние на [[Германско Царство|Германската Империја]], [[Руска Империја|Руската Империја]], [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] и [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]]) ја вовлекле либералната Европа во војна, и дека либералните режими на другите континентални сили не го предизвикаа тоа. Тој ја искористил оваа идеја за да каже дека либерализмот и трговијата ќе продолжат да имаат смирувачки ефект во меѓународните односи и дека војната нема да се појави меѓу нациите кои се поврзани со трговски врски.<ref>{{Наведена книга|title=Imperialism and Social Classes|last=Joseph Schumpeter|publisher=The World Publishing Company|year=1969|location=Cleveland|chapter=Imperialism and Capitalism|author-link=Јозеф Шумпетер}}</ref> Оваа последна идеја е многу слична со подоцнежната Теорија на златните сводови. Професорот од Универзитетот во Лондон, Гај Стендинг, идентификувал три различни подгрупи на прекаријатот, од кои едната ја нарекол „атависти“, кои копнеат по она што го гледаат како изгубено минато.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weforum.org/agenda/2016/11/precariat-global-class-rise-of-populism|title=Meet the precariat, the new global class fuelling the rise of populism|last=Guy Standing|date=2016-11-09|publisher=World Economic Forum}}</ref> === Општествен дарвинизам === За време на интервалот помеѓу прифаќањето на [[еволуција]]та во средината на 1800-тите и подемот на современото разбирање на [[генетика]]та во раните 1900-ти, атавизмот бил користен за да биде објаснето повторното појавување кај поединецот на некоја особина по неколку генерации отсуство - често наречена „навраќање“. Идејата дека атавизмите може да бидат собирани со одбрано размножување или повторно размножување, довело до сорти како што е Хековото говедо. Ова било одгледано од старипредели со избрани примитивни особини, во обид да се „оживеат“ ауроксите, изумрен [[вид]] диво [[говедо]]. Истите поими за атавизми ги користеле општествените дарвинисти, кои тврделе дека „инфериорните“ раси покажуваат атавистички особини и претставуваат попримитивни особини од другите раси. И теоријата за рекапитулација на атавизмот и на Ернст Хекел се поврзани со еволутивниот напредок, како развој кон поголема сложеност и супериорна способност. Дополнително, концептот на атавизам како дел од индивидуалистичкото објаснување на причините за [[Злосторство|злосторничкото]] отстапување, било популаризирано од италијанскиот [[Криминологија|криминолог]] Чезаре Ломбросо во 1870-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.criminology.fsu.edu/crimtheory/lombroso.htm|title=Lombroso and the pathological perspective can be traced back to the 19th century following a history of demonic and classical perspectives|date=2000-11-27|publisher=Criminology.fsu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923231227/http://www.criminology.fsu.edu/crimtheory/lombroso.htm|archive-date=2013-09-23|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Тој се обидел да ги идентификува физичките особини кои се заеднички за злосторниците и ги означил оние што ги пронашол како атавистички, „повратни“ особини кои го одредуваат „примитивното“ злосторничко однесување. Неговите статистички докази и тесно поврзаната идеја за [[евгеника]] одамна биле напуштени од научната заедница, но концептот дека физичките особини можат да влијаат на веројатноста за злосторничко или [[Етика|неетичко]] однесување кај една личност сè уште има одредена [[Наука|научна]] поддршка.<ref>{{Наведено списание|last=Haselhuhn|first=M. P.|last2=Wong|first2=E. M.|year=2011|title=Bad to the bone: Facial structure predicts unethical behaviour|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=279|issue=1728|pages=571–576|doi=10.1098/rspb.2011.1193|pmc=3234568|pmid=21733897}}</ref> == Поврзано == * [[Атавистичко назадување]] * [[Испитување]] * [[Спандрела (биологија)]] * [[Торна атрас]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведено списание|last=Bar-Maor|first=JA|last2=Kesner|first2=KM|last3=Kaftori|first3=JK|date=ноември 1980|title=Human tails|journal=The Journal of Bone and Joint Surgery. British Volume|volume=62-B|issue=4|pages=508–510|doi=10.1302/0301-620x.62b4.7430236|pmid=7430236}} * [https://web.archive.org/web/20130413103330/http://www.scheffel.og.bw.schule.de/faecher/science/biologie/evolution/2befunde/atav.gif Фотографија со дополнително (трето) копито кај кравите] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Генетика]] [[Категорија:Еволутивна биологија]] 9xlnnw006y1liroogf8jscjubib148m 0 1343736 5583231 5240704 2026-06-27T10:53:42Z Bjankuloski06 332 /* Рани години */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583231 wikitext text/x-wiki '''Луиза Зени''' (Арко, 1896 - 1940) била италијански таен агент и писател.<ref name="ladigetto">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ladigetto.it/permalink/38357.html|title=Luisa Zeni di Arco: agente segreto italiano nella Grande guerra|date=29 October 2014|publisher=L'Adigetto.it|language=it|accessdate=14 April 2016}}</ref><ref name="book">Women and the Great War by Allison Belzer Palgrave Macmillan; 2010, chapter 4</ref> == Биографија == === Рани години === Била родена во Арко, Трентино, во 1896 година. Била ќерка на ковач, ја изгубила мајка си кога била мало дете. Таа живеела во раните години на дваесеттиот век, во клима на растечка тензија во рамките на [[Австроунгарија|Австроунгарската Империја]] меѓу Италијанците и Германците. Како [[Иредентизам|иредентист]], таа дошла од регион кој се колеба помеѓу вековната лојалност кон [[Хабсбурговци]]те и повикот за италијанска независност. Откако ја преминала границата во 1914 година, таа одиграла важна улога во провоената пропаганда во рамките на Комитетот на Јадранскиот и Тренто Иредентс. Таа пишувала за своите искуства.<ref name="ladigetto" /> === Големата војна === Пред војната, Командата на Првата армија регрутирала жители на Трентино кои биле подготвени да учествуваат во шпионска операција чија цел е да се откријат движењата на непријателите од Ала до преминот Бренер. Луиза Зени била регрутирана во 1915 година од страна на полковникот [[Тулио Маркети]], началник на канцеларијата за информации. На 22 мај 1915 година, Зени ја преминала границата, влегувајќи на австриска територија во областа Осениго.<ref name="book"/> Поради нејзиното познавање на германскиот јазик и на Трентино, во деновите по нејзиното пристигнување Зени собрала информации кои ги забележала во ситни хартии кои подоцна ги сокрила во копчињата на палтото. Нејзината претпазливост и го спасила животот на крајот на јули: била уапсена, но обвиненијата против неа биле отфрлени. Таа ја избегнала судбината на другите италијански шпиони, кои беа откриени и погубени во истиот период. == Избрани дела == [[Податотека:Medaglia_d'argento_al_valor_militare.svg|мини|176x176пкс| Медал за воена храброст, доделен 1915 година]] Делата на Зени:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldcat.org/identities/viaf-255723375/|title=Zeni, Luisa|publisher=WorldCat|language=|accessdate=14 April 2016}}</ref> * ''Briciole: ricordi di una donna in guerra'' (1926) * ''Irredento'' (1928) * ''Figli d'Italia'' (1932) == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:З}} [[Категорија:Италијански писателки од 20 век]] [[Категорија:Родени во 1896 година]] [[Категорија:Починати во 1940 година]] iwccy0sh3itm8bbtsc74blw21tr5vbp 0 1344517 5582993 5296513 2026-06-26T17:49:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582993 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Buša2.jpg|десно|мини|300x300пкс| Буша]] '''Буша'''<ref>{{ДРМЈ|буша}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|буша}}</ref> — автохтоно мало краткорого планинско домашно [[Домашно говедо|говедо]], кое во својот зенит било распространето на поширокото подрачје [[Балкански Полуостров|на Балканскиот Полуостров]]. Од [[Ран среден век|раниот среден век]] до средината на [[20 век]] била преовладувачка [[пасмина]] говеда во ридско-планинските предели на Балканот. Во текот на 20 век со оплеменувањето со други пасмини, била доведена до работ на опстанокот. == Потекло == [[Податотека:Orač,_ralo_i_volovi,_freska.jpg|лево|мини|170x170пкс| Еднобојни мали волови влечат [[рало]]. Дел од композицијата ''Принесување жртва на Каин и Авел'', [[Високи Дечани|Дечански манастир]], средновековна Србија, околу [[1343|1343 година]].<ref>[http://epub.ff.uns.ac.rs/index.php/istr/article/view/491/510 Средњевековни налази раоника и прикази рала на дечанским фрескама] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180723122648/http://epub.ff.uns.ac.rs/index.php/istr/article/view/491/510 |date=2018-07-23 }}, Весна Р. Манојловић Николић, Филозофски факултет – Одсек за историју, Универзитет у Новом Саду, 2011.</ref>]] [[Податотека:Peasant_wagon_Bosnia_Austro-Hungary.jpg|десно|мини|170x170пкс| Волови влечат коли во околината на [[Бања Лука]] кон крајот на [[19 век|19 век.]]]] Од најраните времиња, дивото говедо [[Тур (говедо)|тур]] (''Bos primigenius'') го населувало [[Балканот]], [[Европа]], Средна [[Азија]], [[Индија]] и [[Северна Африка]]. Од говедото ''тур'' се развило [[Домашно говедо|домашното говедо]] (''Bos taurus'') кое се одгледувало на балканските простори. Дивите говеда опстанале се до времето на [[Римско Царство|Римското Царство]]. Во времето на Римјаните биле одгледувани домашна говеда повеќето од брахицерен вид (''Bos taurus brachyceros''), кој продолжил да се одгледува од [[Словени|Словените]] по нивното пристигнување на Балканот во раниот [[среден век]]. Интересно, дивиот [[европски бизон]] (Bison europeus), преживеал до средниот век на Балканот, и последен пат бил споменат во анонимниот ''Опис на Европа'' од [[14 век]]. Врз основа на [[Археозоологија|археозоолошките]] истражувања во Србија, во културниот слој од римскиот период се откриени [[Коска|коски]] од тур и бизон. Во истиот културен слој се откриени и коски од домашно ситно говедо, што месното население го одгледувало во [[Железно време|железното време]], како и коски од поголема раса на домашен добиток што биле увезени на Балканот од [[Апенини|Апенините]]. Бушите спаѓаат на единствена пасмина бидејќи генетски се едни од најстарите говеда во Европа. Исто така, тие имаат [[хаплогрупа]] што обично се среќава само кај говедата од [[Младо камено време|неолитот]].<ref>{{Наведено списание|last=Hristov|first=Peter|last2=Sirakova|first2=Daniela|last3=Mitkov|first3=Ivan|last4=Spassov|first4=Nikolai|last5=Radoslavov|first5=Georgi|date=2018|title=Balkan brachicerous cattle – the first domesticated cattle in Europe|journal=Mitochondrial DNA Part A|volume=29|issue=1|pages=56–61|doi=10.1080/24701394.2016.1238901|pmid=27931135}}</ref> [[Податотека:Buša_cattle_-_Illyrian_cattle_leg_P.Cikovac_Bijela_gora_-_Mt_Orjen_Montenegro.jpg|мини|200x200пкс| Буша]] Преку изучувањето на фрескосликарството, во средновековна Србија се одгледувала неоплеменета буша. За време на [[Отоманско Царство|османлискиот период,]] продолжило одгледувањето на краткорого домашно говедо. За време на австриската окупација на Босна кон крајот на [[19 век|19]] [[19 век|век]], д-р Леополд Адамец, во своите проучувања спроведени со цел да се увиди во можностите за искористување на месниот сточарски фонд, го класифицирал планинското говедо под посебна „илирска раса“. Милан Ѓуриќ во монографија за домашното планинско говедсо објавена во [[Крагуевац]] [[1909|во 1909 година]] ги забележал народните имиња на овие грла, буџуља, буџани, биџани или камењари, а во западните краеви под имињата бушани и бушанци. == Изглед и особини == [[Податотека:Busa_1.jpg|десно|мини|200x200пкс| Буши]] Оваа пасмина е ситна и помалку развиена од другите европски говеда, додека има слична структура со другите видови краткороги говеда во [[Карпати|Карпатите]], [[Близок Исток|Блискиот Исток]] и [[Мала Азија]] (говеда од Анадолија). Висината на гребенот кај кравите е од 90 до 110 см, кај биковите гребенот е 10-15 см повисок од оној на кравите. Просечната телесна тежина на една крава во народното сточарство се движи од 150 до 200 кг, додека добро одгледуваните би можеле да достигнат 250-300 кг. За 3 до 4 години, бикот ја достигнува целосната тежина, која е за 100 килограми поголема од тежината на кравите. Телињата се исклучително мали, по отелувањето тежат околу 15 кг, на еден месец 30 кг, на шест месеци 80-90 кг, а на 1 година 100-150 кг. За приплод може да се користи и до 12 години и за тоа време отелуваат 8-10 телиња. Биковите почнуваат да се користат за приплод на возраст од 18 месеци и обично се користат 7-8 години. Растот на бушата завршува на 3-5 години. Животниот век и е околу 20 години. Дава релативно малку млеко, во народното сточарство во просек 600 - 700 литри по лактација, со до 6% млечна маст. Лактацијата трае релативно кратко, од 5 до 7 месеци, што овозможува висока плодност. [[Податотека:Busa_cattle_in_barn_Bijela_gora_-_Jarciste_Mt_Orjen.jpg|мини|200x200пкс| Буши во штала.]] [[Податотека:Busha.jpg|десно|мини|200x200пкс| Сива буша.]] Бушата спаѓа во групата еднобојни говеда. Бојата може да биде црна, сива, зеленикаво-дива, црвена, бела, крем, сина и тигреста. Чистата буша нема јасно изразени шари никаде на телото. Може да се јават премини на бојата, но постепено, најмногу на колковите, рамената и бутовите. Со текот на времето, одредени вариетети се развиле на одредено географско подрачје, па се зборува за соеви. Меѓу најважните видови на буши се: сивата српска, црвената метохиска, сината повардарска, жолтата полимска и црната косовска и тетовска. Најретки биле тигрестите и албината без пигмент со розова муцка и бели очи. Мукозните мембрани се темно пигментирани, како и копитата и роговите. Околу муцката имаат круна од светли влакна, таканаречена еленска муцка. Понекогаш по должината на 'рбетот се појавува посветла боја наречена јагулина линија, опашката е секогаш темна, освен кај албино примероците. Главата е долга клинеста, роговите се кратки, тенки и венчести или закржлавени, постојат или постоеле и шути примероци. Кај биковите роговите не секогаш се виткаат во венчест облик, туку можат да бидат исправени, односно одат само на страна. Вратот им е долг, рамен и слабо поврзан со гребенот. Должината на трупот е од 100 до 105% од висината на гребенот. Грбот е со средна должина и слабо мускулест. Длабочините на трупот и градите се добро изразени, додека ширините се слабо изразени. Карлицата е тесна и долга, во облик на покрив, телињата се раѓаат мали и нема никакви проблеми при породувањето. Предните нозе имаат правилен став, а задните нозе во повеќето случаи имаат „иксест“ став (кравји). Мускулите се суви, кожата е еластична, тенка и фина, поради неисхранетост кожата станува груба и задебелува. [[Виме|Вимето]] е кратко, плитко, мало, има правилен облик, понекогаш пигментирано, понекогаш не. Добро се приспособува на условите на околината и е отпорна на заразни и паразитски болести. == Распространетост == [[Податотека:Buša_cattle_-_Illyrian_cattle_leg_P.Cikovac_Bijela_gora_-_Mt_Orjen.jpg|десно|мини|200x200пкс| Буша]] Бушата до средината на 20-тите години била главно говедо на жителите на поширокото подрачје на Балканот и се ширела јужно од реките [[Сава]] и [[Дунав]], од [[Авала]] до [[Олимп]] и од [[Родопи|Родопите]] до [[Велебит]]. На 20 век се губи интересот за одгледување на нископродуктивни соеви, како и вкрстување на бушата со високопродуктивни благородни соеви говеда, што сето заедно доведува до масовно депопулација и ставање на списокот на домашни загрозени животински видови. Денес, чистокрвната буша може да се најде само меѓу жителите на изолираните планински области на Балканот, како и кај современите [[Органска храна|органски]] [[Сточарство|сточари]], кои ја одгледуваат во помали или поголеми крдари на слободно (традиционално) пасење. == Одгледување == [[Податотека:HayMontenegro.jpg|десно|мини|200x200пкс| Стогови [[сено]]. Сеното е основна зимска храна за говедате, коњите, овците и козите.]] [[Податотека:Busa_1.jpg|десно|мини|200x200пкс| Буши]] [[Податотека:HayMontenegro.jpg|десно|мини|200x200пкс| Стогови [[сено]]. Сеното е основна зимска храна за говедате, коњите, овците и козите.]] Надворешните и производните особини на бушата се одраз на лошите услови под кои говедото се одгледувало низ вековите во ридско-планинските предели со екстензивно (примитивно) сточарство. Исхраната во текот на зимата била многу оскудна, па напролет бушите биле во лоша состојба, што лошо се одразувало на растот на телињата. Раното одбивање на телињата, предвременото оплодување на младите грла, лошата исхрана и сместувањето влијаеле на морфолошките и физиолошките особини на бушата. Од средниот век па се до средината на 19 век, покрај домашното производство и занаетчиството, главна стопанска гранка на жителите на Балканот било сточарството, од кога земјоделството постепено го добива приматот. Сточарите кои живееле во повеќечлени задружни семејства каде што се вршела поделба на трудот според полот и возраста, со својата работа успевале да ги обезбедат основните животни потреби. Системот за сточарство (овци, кози и говеда) значел летно пасење на планинските пасишта и спуштање пред зимата во постојани населби на помали надморски височини. Главни суровини во производството на храна кај сточарите биле млекото и месото, односно правење [[путер]], [[сирење]] и суво месо (Технологија на правење кравјо бело сирење). Ваков систем на одгледувањет стока преовладувал до средината на 20 век кога заради урбанизација, индустрајализација и преселбата на населението од село во град, успеал да се одржи во траги во изолираните планински предели на Балканскиот Полуостров и на почетокот на 21 век. Сирењето се правело од кравјо и овчо млеко. Бушата дава квалитетно полномасно млеко. Бушите биле одгледувани заедно со овците во планинските предели на екстензивен начин. Околу нив имало помалку работа и грижа отколку околу овците. Бушите се држеле на пасење и брстење, а во некои области се чувале на слободно пасење и во зима и во лето. Бушите поднесувале лоша храна и лошо сместување. Ги чувале во непокриени [[Кошара|кошари]], а во зима на места заштитени од ветар. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=n8AMsrvqIY8&pp=ygUNYWdyb3R2IHNyYmlqYQ%3D%3D Говедарство: Буша, аутохтона раса (АгроТВ - Званични канал)] * [https://www.youtube.com/watch?v=Ht_AbddjaPQ Природа нам је при роду (РТС Квадратура круга - Званични канал)] * [https://www.youtube.com/watch?v=7Tuk5SEBPa8 Узгој буше на Старој планини (У нашем атару - Званични канал)] * [https://www.youtube.com/watch?v=VJyB9Jldgc0 Крава буша (Фарма - Званични канал)] * [https://www.youtube.com/watch?v=qH43U8k8VsU „Арка" на планини Рожањ (Обичаји Рађевине - Званични канал)] * [http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/drustvo/3319615/podsticaji-za-gajenje-buse--jedinstvenog-balkanskog-goveceta.html Подстицаји за гајење буше - јединственог балканског говечета (РТС, 12. новембар 2018.)] * [http://www.cepib.org.rs/?page_id=159 Буша - Центар за очување аутохтоних раса животиња] * [https://web.archive.org/web/20180924110058/http://www.poljoberza.net/AutorskiTekstoviJedan.aspx?ime=AG005_3.htm&autor=11 Буша (Магазин Аграр - Пољоберза, Срђан Стојановић)] * [http://www.politika.rs/scc/clanak/108942/Држава-оставила-буше-без-зимнице Држава оставила буше без „зимнице" (Политика, 23. октобар 2009.)] * [http://kvdanas.com/index.php/vijesti/4134/kravica-hraniteljica-domace-planinsko-covece-busa-jako-otporna-malo-daje-ali-strasno-malo-i-trazi Кравица хранитељица - домаће планинско говече буша јако отпорна, мало даје али страшно мало тражи (Квданас, Витомир Марковић, 29. новембар 2017.)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180922024641/http://kvdanas.com/index.php/vijesti/4134/kravica-hraniteljica-domace-planinsko-covece-busa-jako-otporna-malo-daje-ali-strasno-malo-i-trazi |date=2018-09-22 }} * [https://www.agroklub.rs/stocarstvo/busa-za-ekstenzivnu-proizvodnju/37540/ Буша за екстензивну производњу (Агроклуб, Јулијана Раденковић, 29. новембар 2017.)] * [https://uzicanstveno.rs/uzicanstveno/kravica-uzicka-hraniteljica/?script=cir Кравица ужичка хранитељица (Ужичанствено, Предраг Ковачевић, 20. јун 2018.)] * [https://web.archive.org/web/20180920011440/https://www.agromedia.rs/agro-teme/stocarstvo/busa-autohtona-rasa-navikla-na-brdske-i-planinske-terene Буша - аутохтона раса навикла на брдске и планинске терене (Агромедија, Горан Јоксић, 22. август 2018.)] * [https://web.archive.org/web/20180920012753/https://seljak.me/savjetuje/stocarstvo-novosti/busa-autohtona-rasa-goveda/ Буша - аутохтона раса (Сељак, Ш. Д.)] * [https://web.archive.org/web/20180920011140/http://newbalkancuisine.com/busa-govedina-danas/ Буша говедина данас] * [http://www.politika.rs/scc/clanak/399018/Dragacevski-karavani-i-kiridzije Драгачевски каравани и кириџије (Политика, Гвозден Оташевић, 25. фебруар 2018.)] * [https://uzicanstveno.rs/uzicanstveno/zlatiborske-rabadzije-i-rabadziluk-nekad-i-sad/ Златиборске рабаџије и рабаџилук (Ужичанствено,Предраг Ковачевић, 10. септембар 2018.)] * [https://web.archive.org/web/20170914172534/https://farmia.rs/blog/busha/ Буша] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Домашни животни]] [[Категорија:Раси на говеда]] 91ujlb3v7zpvongsngw3n9x99w1uw09 0 1344846 5583218 5548346 2026-06-27T10:52:25Z Bjankuloski06 332 /* Пред Првата светска војна */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар (2) 5583218 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Greater_Romania.svg|десно|мини| Административна [[Географска карта|карта]] на Романија во 1930 година]] Поимот '''Голема Романија''' ({{Langx|ro|România Mare}}) обично се однесува на границите на [[Кралството Романија]] во меѓувоениот период,<ref>Cas Mudde. [https://books.google.com/books?id=bNp6CAlMMcUC&dq=%22term+greater+romania%22&pg=PA190 ''Racist Extremism in Central and Eastern Europe'']</ref> постигната по Големото обединување. Се однесува и како пан-националистичка<ref>Peter Truscott, [https://books.google.com/books?id=2xYGaod3prIC&dq=%22Riding+to+power+on+a+wave+of+pan-Romanianism%22+%22concept+of+a+united+Greater+Romania%22&pg=PA79 Russia First: Breaking with the West], I.B.Tauris, 1997, p. 72</ref><ref name="GOMBOŞ and Mateescu">{{Наведена мрежна страница|url=http://kms2.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ESDP/141520/ichaptersection_singledocument/72797071-d4e7-4f9c-bd3a-d34e3ba1b598/en/Article+02.pdf|title=Moldova's Political self and the energy Conundrum in the Context of the European neighbourhood Policy|year=2012|publisher=ISN ETH Zurich|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000240/http://kms2.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ESDP/141520/ichaptersection_singledocument/72797071-d4e7-4f9c-bd3a-d34e3ba1b598/en/Article+02.pdf|archive-date=2016-03-04|accessdate=2 април 2024}}</ref> идеја. Како концепт, нејзината главна цел е создавање на нација-држава во која би биле вклучени сите што зборуваат [[Романски јазик|романски]].<ref name="Holocaust en Genocide Studies">{{Наведена мрежна страница|url=http://dare.uva.nl/document/478015|title=The Romanian Holocaust in Memory and Commemoration, The Jewish fate during World War II in postwar commemoration|year=2012|publisher=University of Amsterdam|accessdate=2 април 2024}}</ref><ref name="Livezeanu">Irina Livezeanu, [https://books.google.com/books?id=5ysbpAyJjoAC&dq=%22concept+of+Greater+Romania%22&pg=PA4 Cultural Politics in Greater Romania: Regionalism, Nation Building & Ethnic Struggle, 1918-1930], Cornell University Press, 2000, p. 4 and p. 302</ref><ref name="Ivan T. Berend">[[Iván T. Berend]], [https://books.google.com/books?id=a9csmhIT_BQC&q=History+Derailed%3A+Central+and+Eastern+Europe+in+the+Long+Nineteenth+Century History Derailed: Central and Eastern Europe in the Long Nineteenth Century], University of California Press, 2013, p. 112 and p. 252</ref><ref>Lavinia Stan, Lucian Turcescu, [https://books.google.com/books?id=NBgXdOqWMN8C&q=Religion+and+Politics+in+Post-Communist+Romania Religion and Politics in Post-Communist Romania], Oxford University Press, 2007 p. 53</ref><ref name="Arbatov">Alekseĭ Georgievich Arbatov, [https://books.google.com/books?id=ArKtx7XsMHAC&q=Managing+Conflict+in+the+Former+Soviet+Union%3A+Russian+and+American+Perspectives Managing Conflict in the Former Soviet Union: Russian and American Perspectives], MIT Press, 1997, pp. 202-204</ref> Во 1920 година, по припојувањето на [[Трансилванија]], Буковина, [[Бесарабија]] и делови од [[Банат]], Кришана и Марамуреш, романската држава го достигнала својот најголем мирновременски географски опсег досега (295.049 км²). Денес, концептот служи како водечко начело за обединување на Молдавија и Романија. Идејата е споредлива со други слични концепции како [[Санстефанска Бугарија|Голема (Санстефанска) Бугарија]], [[Голема идеја|Голема Грција (Мегали идеја)]], Голема Југославија, Голема Унгарија и Голема Италија.<ref>Giuseppe Motta, [http://www.cambridgescholars.com/download/sample/59407 Less than Nations: Central-Eastern European Minorities after WWI, Volume 1 ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304185715/http://www.cambridgescholars.com/download/sample/59407|date=2016-03-04}}, Cambridge Scholars Publishing, 2013, p. 11</ref><ref>Klaus Roth, Ulf Brunnbauer, [https://books.google.com/books?id=6RveDmHbIv8C&q=Region%2C+Regional+Identity+and+Regionalism+in+Southeastern+Europe%2C+Part+1 Region, Regional Identity and Regionalism in Southeastern Europe, Part 1], LIT Verlag Münster, 2008, p. 52</ref> == Идеологија == Темата на националниот идентитет отсекогаш била клучна грижа за романската [[култура]] и [[политика]].<ref>Michael D. Kennedy, [https://books.google.com/books?id=2LARJQCOxEoC&q=Envisioning+Eastern+Europe%3A+Postcommunist+Cultural+Studies Envisioning Eastern Europe: Postcommunist Cultural Studies], University of Michigan Press, 1994, p. 121</ref> Романската национална идеологија во првите децении на дваесеттиот век бил вообичаен пример за етноцентричен национализам.<ref name="icr">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icr.ro/bucharest/identity-and-destiny-ideas-and-ideology-in-interwar-romania-29-2007/ideas-and-ideology-in-interwar-romania.html|title=Ideas And Ideology In Interwar Romania|year=2007|publisher=www.icr.ro|accessdate=2 април 2024|archive-date=2020-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404180730/http://www.icr.ro/bucharest/identity-and-destiny-ideas-and-ideology-in-interwar-romania-29-2007/ideas-and-ideology-in-interwar-romania.html|url-status=dead}}</ref> Концептот на „Голема Романија“ покажува сличности со идејата за национална држава.<ref name="Berteanu">Petre Berteanu, Romanian nationalism and political communication: Greater Romania Party (Partidul Romania Mare), a case-study, In: Jaroslav Hroch, David Hollan, George F. McLean, [https://books.google.com/books?id=ziOsTiZe_qAC&q=National%2C+Cultural%2C+and+Ethnic+Identities%3A+Harmony+Beyond+Conflict National, Cultural, and Ethnic Identities: Harmony Beyond Conflict], CRVP, 1998, pp. 161-176</ref> Романските територијални претензии се засновале на „исконски расни модалитети“, а основната цел на нив била да ги обединат биолошки дефинираните [[Романци]].<ref>[[Aristotle Kallis]], [https://books.google.com/books?id=o4rJ3ZiC8x4C&q=Genocide+and+Fascism%3A+The+Eliminationist+Drive+in+Fascist+Europe Genocide and Fascism: The Eliminationist Drive in Fascist Europe], Routledge, 2008, p. 75</ref> Градењето на нацијата засновано на францускиот модел на унитарна нација-држава станала приоритет на сите времиња, особено во меѓувоените и [[Комунизам|комунистичките]] периоди.<ref name="divided nations">Tristan James Mabry, John McGarry, Margaret Moore, Brendan O'Leary, [https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&q=Divided+Nations+and+European+Integration Divided Nations and European Integration], University of Pennsylvania Press, 2013, p. 113 and p. 117</ref> == Еволуција == === Пред Првата светска војна === {{See also|Национално будење на Романија|Обединување на Молдавија и Влашка}} [[Податотека:Rumânia_văzută_de_Cezar_Bolliac.jpg|мини|250x250пкс| Хипотетичка карта на Романија од Чезар Болјак (1855).]] [[Податотека:Steagul_de_la_Darnița.svg|десно|мини|316x316пкс| ''„Да живее Голема Романија“'', реконструкција на „Дарничкото знаме“, дизајнирано во 1917 година; најпрво било веано од етнички романски дезертери од австроунгарската армија, кои образувалеДоброволен корпус на романската армија.]] Сојузот на Михаил Храбриот, кој владеел со трите кнежевства со романско население ([[Влашка]], Трансилванија и [[Кнежевство Молдавија|Молдавија]]) за краток временски период,<ref name="Juliana Geran Pilon">Juliana Geran Pilon, [[iarchive:bloodyflagpostco00pilo/page/56|The Bloody Flag: Post-Communist Nationalism in Eastern Europe : Spotlight on Romania]], Transaction Publishers, 1982, p. 56</ref> во подоцнежните периоди бил сметан за претходник на денешна [[Романија]], теза која била аргументирано со забележан интензитет од Николае Балческу. Оваа теорија станала референтна точка за националистите, како и катализатор за различни романски сили да постигнат единствена романска држава.<ref>{{Наведена книга|title=Istoria Românilor|last=Giurescu|first=Constantin C.|publisher=Editura All|year=2007|location=Bucharest|author-link=Константин Џуреску|orig-year=1935}}, p. 211–13.</ref> [[Влашка револуција (1848)|Влашката револуција]] во 1848 година веќе го носела семето на националниот сон за обединета и обединета Романија,<ref name="Ivan T. Berend" /> иако „идејата за обединување“ била позната од претходните дела на Наум Рамничеану (1802) и Јон Будај-Делеану (1804).<ref name="Juliana Geran Pilon"/> Концептот го должи својот живот на Димитрие Братијану, кој го вовел поимот „Голема Романија“ во 1852 година.<ref name="Juliana Geran Pilon" /> Првиот чекор во обединувањето на Романците било создавањето на [[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија|Обединетите Кнежевства]] со обединување на Молдавија и Влашка во 1859 година,<ref>Pablo Cardona, Michael J. Morley, [https://books.google.com/books?id=gLI-jWm2lRsC&q=Manager-Subordinate+Trust+in+Different+Cultures Manager-Subordinate Trust in Different Cultures], Routledge, 2013, p. 119</ref> кои станале познати како Романија од Уставот од 1866 година и биле претворени во [[Кралството Романија|Кралство]] во 1881 година, по стекнувањето [[Романска војна за независност|независност]] од [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] . Меѓутоа, пред Австроунгарскиот компромис, елитата на [[Трансилванија|Трансилванските]] [[Романци]] не го поддржувале концептот на „Голема Романија“, наместо тоа тие сакале само еднаквост со другите народи во Трансилванија.<ref name="Ivan T. Berend"/> Концептот станал политичка стварност кога, во 1881 година, Романската национална партија на Трансилванија ги собрала Романците на заедничка политичка платформа за да се борат заедно за автономија на Трансилванија.<ref name="Juliana Geran Pilon" /> Според Ливезеану, создавањето на Голема Романија со „обединувачки концепт на националност“ започнала да биде развивана кон крајот на 1910-тите.<ref name="divided nations"/> [[Првата светска војна]] одиграла клучна улога во развојот на романската национална свест. === Прва светска војна === Договорот од Букурешт (1916) бил потпишан меѓу [[Кралството Романија|Романија]] и [[Сојузници во Првата светска војна|силите на Антантата]] на 4 (стар стил)/17 (нов стил) август 1916 година во [[Букурешт]].<ref name="Kiritescu">[[Constantin Kirițescu]], "''Istoria războiului pentru întregirea României: 1916-1919''", 1922, p. 179</ref> Договорот ги пропишува условите под кои Романија се согласува да се приклучи на војната на страната на Антантата, особено територијалните ветувања во [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]]. Потписниците се обврзувале да ја чуваат во тајност содржината на договорот додека не биде склучен општ мир. {{Цитат|''Романци!'' ''Војната која во последниве две години ги опкружува нашите граници се повеќе и поблиску ги потресе древните темели на [[Европа]] до нивните длабочини. ''Истиот го донесе денот кој со векови го чека националната совест, од основачите на романската држава, од страна на оние кои ги обединија кнежевствата во војната за независност, од оние одговорни за националната ренесанса.'' ''Тоа е денот на обединувањето на сите гранки на нашата нација. Денес ние сме во можност да ја завршиме задачата на нашите предци и да ја утврдиме засекогаш таа што Михаил Велики успеа да ја воспостави само за момент, имено, романско обединување на двете падини на Карпатите.'' ''За нас планините и рамнините на [[Буковина]], каде што Стефан Велики спиел со векови. Во нашата морална енергија и нашата храброст лежат средствата да му го вратиме неговото раѓање на голема и слободна Романија од [[Тиса]] до [[Црното Море]], и да просперираме во мир во согласност со нашите обичаи и нашите надежи и соништа.'' (...) Дел од прогласот на кралот Фердинанд, 28 август 1916 година<ref>{{cite web|url=http://www.firstworldwar.com/source/romania_ferdinandproc1.htm|title=Primary Documents - King Ferdinand's Proclamation to the Romanian People, 28 август1916|website=firstworldwar.com|access-date=2 април 2024}}</ref>}} Лусијан Боја го сумирал територијалниот обем на националистичкиот сон како што следува: : ''Фразата „De la Nistru pana la Tisa“ (Од [[Днестар]] до Тиса) им е добро позната на Романците, таа ги дефинира границите на идеална Романија, иако треба да забележиме дека романското население се протега на исток надвор од Днестар, додека двата брега од Тиса се целосно унгарски во поголемиот дел од должината на реката.'' ''На југ, Дунав ја комплетира симболичната географија на Романија: затворен простор помеѓу 3 реки, со површина од 300.000 квадратни километри, споредлива со онаа на [[Италија]] или [[Британски Острови|Британските Oстрови]].'' ''Тогаш реките се перципираат како природни граници, што ги дели Романците од другите.''<ref>Lucian Boia, "Romania: Borderlands of Europe", Reaktion Books Publishing, 2001, p. 59</ref> === Mеѓувоена Романија === {{See also|Мала антанта|Полско-романски сојуз}} [[Податотека:GreaterRomaniaHistoricRegions.png|десно|мини|250x250пкс| Региони на Кралството Романија (1918–1940).]] Концептот „Голема Романија“ бил материјализиран како геополитичка стварност по [[Прва светска војна|Првата светска војна]].<ref name="Berteanu"/> Романија добила контрола над [[Бесарабија]], Буковина и [[Трансилванија]]. Границите утврдени со договорите за склучување на војната не биле променети до 1940 година. Добиената држава, честопати наречена „România Mare“ (Голема Романија) или, алтернативно, како {{Langx|ro|România Întregită}} (грубо преведено на македонски како „Обединета Романија“ или „Составена Романија“), била сметана за „вистинската и цела“ романска држава или, како што вели Том Галагер, „[[Свет грал|Светиот грал]] на романскиот национализам“.<ref name="Gallagher">{{Наведена книга|title=Modern Romania: the end of communism, the failure of democratic reform, and the theft of a nation|last=Gallagher, Tom|publisher=New York University Press|year=2005|isbn=0-8147-3172-4|location=New York|page=28}}</ref> Нејзиниот устав, прогласен во 1923 година, „во голема мера ги игнорирал новите етнички и културни стварности“.<ref name="Hitchins">[[Кит Хичинс|Keith Hitchins]], [https://books.google.com/books?id=j1ytAgAAQBAJ&q=A+Concise+History+of+Romania++By+Keith+Hitchins A Concise History of Romania], Cambridge University Press, 2014, стр. 183, {{ISBN|9781107782709}}</ref> Романската идеологија била променета поради демографските, културните и општествените промени, но националистичката желба за хомогена романска држава била во [[судир]] со повеќеетничката, повеќекултурна вистина на Голема Романија.<ref name="Livezeanu"/> Идеолошкото препишување на улогата на „духовната виктимизација“, претворајќи ја во „духовна полиција“, била радикална и предизвикувачка задача за романските интелектуалци бидејќи тие морале целосно да го ревидираат националниот идентитет и судбината на романската нација.<ref name="icr"/> Во согласност со ова гледиште, Ливезеану наведува дека Големото обединување создало „длабоко фрагментирана“ меѓувоена Романија, каде што определувањето на националниот идентитет наиде на големи тешкотии, главно поради ефектите од стогодишното политичко одвојување.<ref name="Conflicted Memories">Konrad Hugo Jarausch, Thomas Lindenberger, Annelie Ramsbrock, [https://books.google.com/books?id=k6rwRi-5UqQC&q=Conflicted+Memories%3A+Europeanizing+Contemporary+Histories Conflicted Memories: Europeanizing Contemporary Histories], Berghahn Books, 2007, pp. 39-42</ref> Поради неспособноста на владата да ги реши проблемите на интеграцијата на трансилванските Романци и ефектите од [[Големата депресија|светската и националната економска депресија]], „населението постепено ја изгубило вербата во демократската концепција на Голема Романија“.<ref name="Kührer-Wielach, Florian">{{Наведена мрежна страница|url=http://othes.univie.ac.at/28458/|title=Siebenbürgen ohne Siebenbürger?|year=2013|publisher=University of Vienna|accessdate=2 април 2024}}</ref> Големата депресија во Романија, која започнала во 1929 година, ја дестабилизирала земјата. Раните 1930-ти биле обележани со општествени немири, висока [[невработеност]] и штрајкови. Во неколку случаи, романската влада насилно ги потиснала штрајковите и немирите, особено штрајкот на рударите во Жиуската Долина од 1929 година и штрајкот во железничките работилници во Гривица. Во средината на 1930-тите, [[Економија на Романија|романската економија]] закрепнала и [[индустрија]]та значително пораснала, иако околу 80% од Романците сè уште биле вработени во земјоделството. [[Франција|Француското]] економско и политичко влијание било доминантно во раните 1920-ти, но потоа [[Германија]] станала подоминантна, особено во 1930-тите.<ref>William A. Hoisington Jr, "The Struggle for Economic Influence in Southeastern Europe: The French Failure in Romania, 1940." ''Journal of Modern History'' 43.3 (1971): 468-482.</ref> ==== Територијални промени ==== [[Податотека:Romania_territory_during_20th_century.gif|мини|250x250пкс| Проширување на Романското Кралство по Првата светска војна.]] ===== Бесарабија ===== {{Главна|Париски договор (1920)|Обединување на Бесарабија со Романија}} {{See also|Татарбунарско востание}} [[Бесарабија]] го прогласила својот суверенитет како Молдавска Демократска Република во 1917 година од страна на новоформираниот „Совет на земјата“ („Sfatul Țării“). Државата била соочена со неуредно повлекување низ нејзината територија на [[Русија|руските]] трупи од распуштените единици. Во јануари 1918 година, Советот ги повикал романските трупи да ја заштитат покраината од [[болшевици]]те кои ја ширеле [[Руска револуција|Руската револуција]].<ref>[[Јон Нистор|Ion Nistor]], ''Istoria Basarabiei'', Cernăuți, 1923, reprinted Chișinău, Cartea Moldovenească, 1991 and [[Издавачка куќа Хуманитас|Humanitas]], Bucharest, 1991. {{ISBN|973-28-0283-9}}</ref><ref>Charles Upson Clark, [http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/toc_pag.shtml Bessarabia: Russia and Roumania on the Black Sea] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090112222907/http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/toc_pag.shtml|date=2009-01-12}}</ref><ref>Pantelimon Halippa, Anatolie Moraru, ''Testament pentru urmași'', Munich, 1967, reprinted Chișinău, Hyperion, 1991, p. 143</ref> По прогласувањето независност од Русија на 24 јануари 1918 година, Советот гласал за обединување со Романија на 9 април 1918 година. Од 138 пратеници во советот, 86 гласале за обединување, 3 против, 36 биле воздржани (најчесто пратениците што ги претставуваат малцинствата, 52% од тогашното население)<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97.php?reg=31 Results of the 1897 Russian Census at demoscope.ru: Молдавский и румынский: 469,852; 451067; total population--"Moldavian and Romanian: 920,919 people"], {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160530135948/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97.php?reg=31|date=2016-05-30}}</ref> а 13 не биле присутни. [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], [[Трета Француска Република|Франција]], [[Кралство Италија|Италија]] и [[Јапонија]] го признале вклучувањето на Бесарабија преку Парискиот договор. Меѓутоа, [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] одбиле да го сторат тоа, а вториот имал претензии за територијата за целиот меѓувоен период. Понатаму, Јапонија не успеала да го ратификува договорот, кој затоа никогаш не стапил во сила. ===== Буковина ===== {{Главна|Договор од Сен Жермен|Обединување на Буковина со Романија}} Во [[Буковина]], откако бил заземен од [[Кралство Романија|романската]] армија,<ref>Volodymyr Kubijovyč, Arkadii Zhukovsky, [http://encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\B\U\Bukovyna.htm Bukovyna], in "Encyclopedia of Ukraine", Canadian Institute of Ukrainian Studies, 2001</ref><ref>Sherman David Spector, "Rumania at the Paris Peace Conference: A Study of the Diplomacy of Ioan I. C. Brătianu", Bookman Associates, 1962, p. 70</ref> Националниот совет гласал за обединување со Романија. Додека романските, германските и [[Полска|полските]] пратеници едногласно гласале за обединување,<ref name="Livezeanu2000" /> [[Украинци|украинските]] пратеници (претставуваат 38% од населението според [[Австроунгарија|австроунгарскиот]] [[попис]] од 1910 година) <ref>Donald Peckham, Christina Bratt Paulston, "Linguistic Minorities in Central and Eastern Europe", Multilingual Matters, 1998, p. 190</ref> и [[Евреи|еврејските]] пратеници не присуствувале на советот.<ref name="Livezeanu2000">{{Наведена книга|title=Cultural Politics in Greater Romania: Regionalism, Nation Building, and Ethnic Struggle, 1918–1930|last=Irina Livezeanu|publisher=Cornell University Press|year=2000|isbn=978-0-8014-8688-3|page=59|author-link=Irina Livezeanu}}</ref> Обединувањето било ратификувано со [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен]]. ===== Трансилванија ===== {{Главна|Тријанонски договор|Обединување на Трансилванија со Романија}} {{See also|Унгарско-романска војна}} На 1 декември 1918 година, Големото национално собрание на Алба Јулија ја прогласила заедницата на Трансилванија и другите територии со Романија во Алба Јулија, усвоена од пратениците на Романците од Трансилванија и поддржана еден месец подоцна со гласање на пратениците на [[Трансилвански Саксонци|трансилванските Саксонци]].<ref name="Hupchick1995">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conflictchaosine00hupc/page/83|title=Conflict and chaos in Eastern Europe|last=Dennis P. Hupchick|publisher=Palgrave Macmillan|year=1995|isbn=978-0-312-12116-7|page=[https://archive.org/details/conflictchaosine00hupc/page/83 83]|url-access=registration}}</ref> [[Унгарци]]те од Трансилванија, околу 32% во тоа време (вклучувајќи ја и еврејската заедница од унгарско говорно подрачје), и [[Германци]]те од [[Банат]] не избирале пратеници по распуштањето на [[Австроунгарија|АвстроУнгарија]], бидејќи тие биле сметани за претставени од владата на Унгарија во [[Будимпешта]]. сепак, на 22 декември 1918 година, унгарското Генерално собрание во [[Клуж-Напока|Клуж]] (Колошвар) ја потврдило верноста на Унгарците од Трансилванија до Унгарија. Во [[Тријанонски договор|Тријанонскиот договор]] од 1920 година, Унгарија бил принудена да се откаже од сите претензии над Трансилванија и договорот ги постави новите граници меѓу двете земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Trianon|title=Text of the Treaty of Trianon|publisher=World War I Document Archive|accessdate=2 април 2024}}</ref> === Загуби во Втората светска војна === {{Main|Советска окупација на Бесарабија и Северна Буковина|Второ виенско доделување|Крајовски договор|Романија ви Втората светска војна}}[[Податотека:Romania_1930_ethnic_map_EN.png|мини|250x250пкс| Етничка карта на меѓувоена Романија (романски [[попис]] од 1930 година).]] Во 1940 година, романската држава се согласила да ја отстапи [[Бесарабија]] на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], како што било предвидено со [[Пакт Рибентроп-Молотов|Пактот Молотов-Рибентроп]] меѓу [[Советскиот Сојуз]] и [[Трет Рајх|Германија]]. Таа, исто така, ги загубила Северна Буковина и регионот Херца, кои не биле споменати во пактот, од Советскиот Сојуз. Ја загубила [[Северна Трансилванија]] од Унгарија, преку Второто виенско доделување, и [[Јужна Добруџа]] од [[Царство Бугарија|Бугарија]] со Крајовскиот договор. Во текот на Втората светска војна, Романија, која била сојузник со [[Сили на Оската|Силите на Оската]], не само што повторно ги припоила Бесарабија и Северна Буковина, туку и ги зела под административна контрола земји на исток од [[Днестар]] (делови од неодамна создадената [[Молдавска Советска Социјалистичка Република|Молдавска ССР]] и од [[Одеска Област|Одеската]] и [[Виничка Област|Виничката Област]] на [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинската ССР]]), создавајќи го Придњестровското Губернаторство. [[Податотека:RECENSAMANT_1941_JUDETE.png|мини|250x250пкс| Структура на населението во Романија (вклучувајќи го и Придњестровското Губернаторство) според романскиот попис од 1941 година.]] И покрај јасното украинско мнозинство во етничкиот состав на губернаторството, покажано со пописот спроведен во декември 1941 година, романската влада се надевала дека ќе го припои на крајот како „компензација“ за Северна Трансилванија која била дадена на [[Унгарија]]. Овие територии биле повторно изгубени кога бранот на војната бил свртен. По војната, Романија ги вратила трансилванските територии изгубени од Унгарија, но не и териториите изгубени од Бугарија или Советскиот Сојуз. Во 1948 година, договорот меѓу Советскиот Сојуз и комунистичка Романија (контролирана од Советскиот Сојуз), исто така, предвидувал пренос на четири ненаселени острови кон Советскиот Сојуз, три во [[Делта на Дунав|делтата на Дунав]] и [[Змиски Остров (Црно Море)|Змискиот Остров]] во [[Црно Море|Црното Море]]. === По Втората светска војна === {{See also|Националкомунизмот во Романија}} По војната, концептот бил протолкуван како „застарен“ поради романскиот пораз.<ref>Bernard A. Cook, [https://books.google.com/books?id=hafLHZgZtt4C&q=Europe+Since+1945%3A+An+Encyclopedia%2C+Volume+2 Europe Since 1945: An Encyclopedia, Volume 2], Taylor & Francis, 2001, p. 1074</ref> Сепак, дури и комунистичките политичари помеѓу 1944 и 1947 година јасно го поддржале повторното воспоставување на Голема Романија.<ref name="Roe">Paul Roe, [https://books.google.com/books?id=rxGAAgAAQBAJ&dq=Ethnic+Violence+and+the+Societal+Security+Dilemma&pg=PR1 Ethnic Violence and the Societal Security Dilemma], Routledge, 2004, p. 128</ref> Реминисценцијата на Георге Апостол го зајакнила ставот за националистичкиот аргумент на комунистите на преговорите со [[Сталин]] за иднината на Северна Трансилванија.<ref name="Conflicted Memories"/> За разлика од ова гледиште, Ромсич го цитира Валтер Роман, еден од водачите на романската комунистичка партија, кој во својот меморандум од април 1944 година напишал: „двата дела на Трансилванија треба повторно да се обединат како независна држава“''.''<ref>Ignác Romsics, The Paris Peace Treaty of 1947, In: [http://www.bv.ipzs.it/bv-pdf/0061/MOD-VP-13-01-017_1924_1.pdf Storia & Diplomazia Rassegna dell’Archivio Storico del Ministero degli Affari Esteri], 2013, p. 18</ref> Било прикажувано однесувањето на романските комунистички политичари како националистички, и оваа околност го донела концептот на национален комунизам<ref name="Roe" /> кој ги споил елементите на [[Сталинизам|сталинизмот]] и [[Фашизам|фашизмот]].<ref>Costica Bradatan, Serguei Oushakine, [https://books.google.com/books?id=cK9H35gDSz4C&q=In+Marx%27s+Shadow%3A+Knowledge%2C+Power%2C+and+Intellectuals+in+Eastern+Europe+and+Russia In Marx's Shadow: Knowledge, Power, and Intellectuals in Eastern Europe and Russia], Lexington Books, 2010, p. 225</ref> Според Тронд Гилберг, на режимот му бил потребен силно националистички став поради општествените, економските и политичките предизвици.<ref name="Roe"/> По повлекувањето на [[Советски Сојуз|советските]] трупи од Романија во 1958 година, националната идеологија била повторно родена, но покренала прашања за нејзината помирливост со интернационалистичкиот комунизам.<ref name="Conflicted Memories"/> [[Николае Чаушеску]] ја замислувал идејата дека создавањето на Голема Романија е плод на крајот на постапката на образување на нацијата. {{Цитат|''Постатувањето на (романската) унитарна национална држава пред шест и пол децении била брилијантна историска победа на долгата јуначка борба на масите за создавање на романската нација и остварување на стариот сон на сите Романци да живеат во единство во границите на истата земја, во една слободна и независна држава.''|Чауческу, 1983<ref name="Conflicted Memories"/>}} === Последни случувања === {{See also|Обединување на Молдавија и Романија|Бесарабија, романска земја}} [[Податотека:Great_Romania_Graffiti_Moldova.JPG|мини|Графити со облици на Голема Романија во близина на Брицини, Молдавија.]] Падот на комунистичките режими во [[Источна Европа]] и [[Советскиот Сојуз]] и [[Економија|економскиот]] пад што го придружува доведоа до оживување на национализмот во регионот. [[Романија]] и [[Молдавија]], држава која го сочинува најголемиот дел од [[Бесарабија]] која станала независна по распадот на Советскиот Сојуз, се соочија со нивниот источен сосед, [[Украина]]. [[Букурешт]] и [[Кишинев]] објавиле територијални претензии врз украинските земји (на делови од [[Черновечка Област|Черновечката]] и [[Одеска Област|Одеската Област]]).<ref>Bohdan Nahaylo, [[iarchive:ukrainianresurge0000naha|The Ukrainian Resurgence]], C. Hurst & Co. Publishers, 1999, pp. 408-409</ref> [[Бугарија]] претпоставува дека концептот на Голема Романија стои зад романската надворешна политика кон Молдавија, затоа изразила загриженост за можните случувања на [[Добруџа]].<ref name="Arbatov"/> Во 1992 година, прашањето за обединување на [[Молдавија]] и Романија било преговарано меѓу романската и молдавската влада и тие сакаа да го постигнат тоа до крајот на годината.<ref name="Moldova - Narrative" /> Сепак, „обединувачите“ кон средината на годината ја загубиле доминацијата во Молдавија.<ref name="Moldova - Narrative">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usc.edu/dept/LAS/ir/cews/database/Moldova/moldova.pdf|title=Ideas And Ideology In Interwar Romania|publisher=University of Southern California|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071905/http://www.usc.edu/dept/LAS/ir/cews/database/Moldova/moldova.pdf|archive-date=2016-03-04|accessdate=2 април 2024}}</ref> Букурешт го признал постоењето на двете романски држави (Романија и Молдавија) и ги дефинирал приоритетите во однос на ова прашање: „создавање заеднички културен простор; создавање на економски интегрирана зона; и постепена политичка интеграција“.<ref name="Arbatov"/> Молдавската влада на Снегур, станала попрагматична и сфатила дека националистичката пропаганда од Букурешт не им помогала на нивните цели, особено во врска со проблемот на „советската припоена Бесарабија“.<ref name="Arbatov" /> Романските организации го игнорирале исходот од молдавскиот референдум за независност бидејќи референдумот не ги прашувал Романците во Романија.<ref name="Arbatov" /> Романските политичари ги обвинија [[Русија]] и молдавскиот режим дека обединувањето станало нестварно.<ref name="Arbatov" /> Според Едвард Ожиганов (раководител на Одделот за етнополитички истражувања во Аналитичкиот центар на Советот на Федерацијата во Русија), вооружениот судир во Молдавија се должи на романскиот етнички национализам, со други зборови, „обидот да се создаде унитарна, етничка држава со моќ концентрирана во рацете на етничките националисти во она што всушност беше мултиетничко општество“''.''<ref name="Arbatov" /> Понатаму, однесувањето на Букурешт кон Украина не бил променет до 1997 година кога романските политичари сфатиле дека решавањето на граничните спорови е предуслов за членство во [[НАТО]].<ref>Marta Dyczok, [https://books.google.com/books?id=iTX_AQAAQBAJ&dq=%22ukraine%27s+only+western+neighbour%22&pg=PA108 Ukraine: Movement Without Change, Change Without Movement], Routledge, 2013, p. 108</ref> Денешните романски иредентисти (како што се членовите на Партијата „Голема Романија“; Partidul România Mare – PRM) имаат за цел да ги заземат териториите на северна Буковина и [[Бесарабија]].<ref name="Miroslav Mares" /><ref name="Radu Cinpoes">{{Наведена мрежна страница|url=http://library.fes.de/pdf-files/id-moe/09408.pdf|title=THE EXTREME RIGHT IN CONTEMPORARY ROMANIA|year=2012|publisher=Bibliothek der Friedrich-Ebert-Stiftung|accessdate=2 април 2024}}</ref> Овие региони во моментов припаѓаат на Украина и Молдавија.<ref name="Miroslav Mares">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cepsr.com/clanek.php?ID=367|title=The Extreme Right in Eastern Europe and Territorial Issues|year=2009|publisher=www.cepsr.com|accessdate=2 април 2024|archive-date=2021-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214223940/http://www.cepsr.com/clanek.php?ID=367|url-status=dead}}</ref> Руското присуство и тензичната политичка ситуација во Молдавија исто така ги разгоруваат нивните барања.<ref name="Miroslav Mares" /> Сепак, радикалите поставуваат територијални барања и кон Унгарија.<ref name="Miroslav Mares" /> Партијата „Голема Романија“ е симболичен претставник на горенаведениот концепт, иако концепцијата е поттикната и од други десничарски групи (на пр. организацијата [[Нова десница (Романија)|Нова десница]] (Noua Dreaptă).<ref name="Miroslav Mares" /><ref>Uwe Backes, Patrick Moreau, [https://books.google.com/books?id=uMkEZnJQHksC&dq=%22Noua+Dreapt%C4%83%22+%22paramilitary%22&pg=PA276 The Extreme Right in Europe: Current Trends and Perspectives], Vandenhoeck & Ruprecht, 2011, p. 276</ref> Денес, фразата „ Бесарабија, романска земја “ ({{Јаз|ro|Basarabia, pământ românesc}}, со неколку варијации) најчесто е користена во Романија и претставува територијални претензии над регионот Бесарабија.<ref>{{Наведено списание|last=Dumitrica|first=Delia|year=2019|title=The ideological work of the daily visual representations of nations|journal=[[Nations and Nationalism (journal)|Nations and Nationalism]]|volume=25|issue=3|pages=910–934|doi=10.1111/nana.12520|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> Користена е и во Молдавија.<ref>{{Наведени вести|url=https://infoprut.ro/48761-eleva-din-rep-moldova-a-scolii-de-politie-din-campina-basarabia-e-pamant-romanesc.html|title=Elevă din Rep. Moldova a Școlii de Poliție din Câmpina: "Basarabia e pământ românesc"|last=Stan|first=Liviu G.|date=27 ноември 2017|work=InfoPrut|language=ro|access-date=2024-04-02|archive-date=2024-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240719221007/https://infoprut.ro/48761-eleva-din-rep-moldova-a-scolii-de-politie-din-campina-basarabia-e-pamant-romanesc.html|url-status=dead}}</ref> == Поврзано == * [[Список на Романци кои се родени надвор од денешна Романија]] * [[Молдавенизам]] * [[Голема Молдавија]] * [[Романијазација]] * [[Мала Антанта]] * [[Големосрпство|Голема Србија]] * [[Унгарски иредентизам]] * [[Санстефанска Бугарија|Голема Бугарија]] * [[Голема Украина]] * [[Обединување на Молдавија и Романија]] == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * Букур, Марија. ''Eugenics and Modernization in Interwar Romania'', [[Питсбург]]: University of Pittsburgh Press, 2010 година * Hoisington Jr, William A. „The Struggle for Economic Influence in Southeastern Europe: The French Failure in Romania“. ''Journal of Modern History'' 43.3 (1971): 468–482. [https://www.jstor.org/stable/1878564 семрежно] * Луеткенс, Герхарт. „Roumania To-Day“, ''International Affairs'' (сеп. – октомври 1938), 17#5 стр.&nbsp;682–695 [https://www.jstor.org/stable/3020057 во ЈСТОР] * {{cite journal|last=Leustean|first=Lucian N.|date=септември 2007|title="For the Glory of Romanians": Orthodoxy and Nationalism in Greater Romania, 1918–1945|url=https://archive.org/details/sim_nationalities-papers_2007-09_35_4/page/717|journal=[[Nationalities Papers]]|volume=35|issue=4|pages=717–742|doi=10.1080/00905990701475111|s2cid=161907079}} * Сувеика, Светлана, Bessarabia in the First Interwar Decade (1918–1928): Modernization by Means of Reforms, [[Кишинев]]: Понтос, 2010, 360 стр. (романски){{ISBN|978-9975-51-070-7}} . * Томас, Мартин. „To arm an ally: French arms sales to Romania, 1926–1940“. ''Journal of Strategic Studies'' 19.2 (1996): 231–259. [[Категорија:Политика на Романија]] [[Категорија:Политички движења]] [[Категорија:Територијална еволуција на Романија]] [[Категорија:Романија во 1930-тите]] [[Категорија:Романија во 1920-тите]] [[Категорија:Романско-советски односи]] [[Категорија:Романски национализам]] [[Категорија:Романски иредентизам]] [[Категорија:Големото обединување (Романија)]] [[Категорија:Голема Романија]] lijqlpb89sg0ko5c4uvn8qw90npjsuh 0 1344959 5583055 5220604 2026-06-26T20:04:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583055 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Väinameri_location_map.svg|мини|Местоположбата на Вајнамери во Естонија.]] [[Податотека:Kumari_kanal_35km.png|мини|Текот на каналот Кумари]] '''Вајнамери''' е [[проток]] и [[залив]] на [[Балтичко Море|Балтичкото Море]], сместен помеѓу Западниот Естонски Архипелаг и Естонското копно, во западна [[Естонија]]. Тоа е северниот дел на [[Ришки Залив|Ришкиот Залив]], кој се протега северно до источното [[Балтичко Море]]. Областа на Вајнамери е околу 2 200 км².<ref name="Estonica">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.estonica.org/en/Nature/The_Baltic_Sea/The_V%C3%A4inameri_Sea/|title=The Väinameri Sea|work=Estonica|publisher=Eesti Instituut|accessdate=16 June 2016|archive-date=2010-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723102319/http://www.estonica.org/en/Nature/The_Baltic_Sea/The_V%C3%A4inameri_Sea/|url-status=dead}}</ref> Каналот Кумари е бродска лента што се протега север-југ на Вајнамери. Долг е 35 километри и има минимална длабочина од пет метри. Каналот Руки тече исток-запад помеѓу Хијума (остров) и пристаништето Рохукула на копното. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Протоци во Балтичкото Море]] [[Категорија:Ришки Залив]] bstbukqtuauq5erbioxf2f8c6g3s2p5 0 1344965 5583291 5548351 2026-06-27T11:14:03Z Bjankuloski06 332 /* Времеплов (1859–1940) */ Јазична исправка, replaced: строунгарската Империја → строунгарското Царство 5583291 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|native_name={{native name|ro|Regatul României}}|conventional_long_name=Кралство Романија|common_name=Романија|era={{hlist|[[Убаво време]]|[[Прва светска војна]]|[[Меѓувоен период]]|[[Втора светска војна]]}}|event_start=[[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија|Прогласено е кралство]]|year_start=1881|date_start=13 март|event1=[[Букурешки договор (1913)|Букурешки договор]]|date_event1=10 август 1913|event2=[[Тријанонски договор]]|date_event2=4 јуни 1920|event3=[[Устав на Романија (1923)|Устав за обединувањето]]|date_event3=29 март 1923|event4=[[Устав на Романија (1938)|Апсолутна монархија]]|date_event4=20 февруари 1938|event5={{nowrap|[[Национална Легионарска Држава]]}}|date_event5={{nowrap|14 септември 1940}}|event6=[[Легионарски бунт и букурешки погром|Бунт на Железната гарда]]|date_event6=21 јануари 1941|event7=[[Романски државен удар (1944)|Државен удар врз кралот Михај]]|date_event7=23 август 1944|event8=[[Советска окупација на Романија|Советска окупација]]|date_event8=12 септември 1944|event9=[[Прв кабинет на Гроза|Комунистичка власт]]|date_event9=6 март 1945|event_end=[[Социјалистичка Република Романија|Прогласена е република]]|year_end=1947|date_end=30 декември|p1=United Principalities of Moldavia and Wallachia{{!}}'''1881:'''<br />Principality of Romania|flag_p1=Flag of Romania.svg|p2=Kingdom of Bulgaria{{!}}'''1913:'''<br />Kingdom of Bulgaria|flag_p2=Flag of Bulgaria.svg|p3=Moldavian Democratic Republic{{!}}'''1918:'''<br />Moldavian Democratic Republic|flag_p3=National flag of the Moldavian Democratic Republic.svg|p4=Duchy of Bukovina|flag_p4=Flag of Bukowina.svg|p5=Kingdom of Hungary (1920–46){{!}}Kingdom of Hungary|flag_p5=Flag of Hungary (1920–1946).svg|s1=Romanian People's Republic{{!}}'''1947:'''<br />Romanian People's Republic|flag_s1=Flag of Romania.svg|s2=Moldavian Soviet Socialist Republic{{!}}'''1940/1944:'''<br>Moldavian SSR|flag_s2=Flag of the Moldavian Soviet Socialist Republic (1941-1952).svg|s3=Ukrainian Soviet Socialist Republic{{!}}Ukrainian SSR|flag_s3=Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1937-1949).svg|s4=Kingdom of Bulgaria{{!}}'''1940:'''<br />Kingdom of Bulgaria|flag_s4=Flag of Bulgaria.svg|today={{ubl|[[Романија]]|[[Молдавија]]|[[Украина]]|[[Бугарија]]|[[Албанија]] ([[Романски институт во Албанија|Романски концесии во Албанија]])}}|image_flag=Flag of Romania.svg|image_coat=Kingdom of Romania - Big CoA.svg|image_map=Kingdom of Romania (1914).svg|map_caption=Кралството Романија во 1914 година|image_map2=Kingdom of Romania (1939).svg|map_caption2=Кралството Романија во 1939 година|national_motto=''[[Nihil Sine Deo]]''<br />(„Ништо без Бога“)|national_anthem=„[[Marș triumfal]]“'<br />(„Триумфален марш“)<br />(1881–1884) ''[[Trăiască Regele]]''<br />(„Да живее кралот“)<br />(1884–1948) [[Податотека:Trăiască_Regele_(Victor_Military_Band).ogg|Traiasca Regele!]]|largest_city=[[Букурешт]] (1881–1916, 1918–1947) [[Јаш]] (1916–1918)|official_languages=[[Романски јазик|Романски]]<ref>{{cite web|title=Constitutiunea din 1923|url=http://legislatie.resurse-pentru-democratie.org/const_1923.php|publisher=Legislatie pentru Democratie|access-date=3 април 2024|language=ro}}</ref>|common_languages={{collapsible list|[[Кримскотатарски јазик|Кримскотатарски]], [[Германски јазик|германски]], [[унгарски]], [[јидиш]], [[ромски]], [[украински]], [[бугарски]], [[турски]], [[Гагауски јазик|гагауски]] и други}}|religion=[[Romanian Orthodox Church|Romanian Orthodox]] ([[State Religion]])<ref>{{cite book|title=Minorities in the Balkans: state policy and interethnic relations (1804 - 2004): Les minorites dans les Balkans|first= Dušan T.|last=Bataković|year=2011| isbn= 9788671790680| page =98|publisher=Balkanološki institut SANU|quote=}}</ref>|capital={{plainlist| *[[Букурешт]]<br />(1881–1916, 1918–1947) *[[Јаш]] (1916–1918)}}|government_type=[[Унитарна држава|Унитарна]] [[парламент]]арна<br />{{nowrap|[[уставна монархија]]}} под *[[Кралството Романија под фашистичка власт|фашистичка диктатура]]<br>(1937–1938) *[[Устав на Романија (1938)|кралска диктатура]]<br />(1938–1940) *[[Национална Легионарска Држава|легионарско]] [[Тоталитаризам|тоталитаристичко]] [[двовластие]] (1940–1941) *{{nowrap|[[Фашизам|фашистичка]] [[воена диктатура]]}}<br>(1941–1944) *{{nowrap|[[Народна демократија (марксизам-ленинизам)|народна демократија]]}}<br>(1945–1947)|title_leader=[[Крал на Романија|Крал]]|leader1=[[Карол I]]|year_leader1=1881–1914|leader2=[[Фердинанд I Романски|Фердинанд I]]|year_leader2=1914–1927|leader3=[[Михај I]]|year_leader3=1927–1930 (1. мандат)|leader4=[[Каролl II]]|year_leader4=1930–1940|leader5=[[Михај I]]|year_leader5=1940–1947 (2. мандат)|deputy1=[[Јон Братијану]]|deputy2=[[Јон Антонеску]]{{anchor|infoa}}^{[[#inforefa|[a]]]}|deputy3=[[Петру Гроза]]|year_deputy1=1881 (прв)|year_deputy2=1940–1944|year_deputy3=1945–1947 (последен)|title_deputy=[[List of heads of government of Romania|Prime Minister]]|legislature=[[Собрание на Романија|Собрание]]<br>(1881–1937; 1939–1940)<br>Нема ([[владеење по декрет]])<br>(1937–1939; 1940–1946)<br>[[Дом на пратеници (Романија)|Собрание на пратеници]]<br>(1946–1947)|upper_house=[[Сенат на Романија|Сенат]]<br>(1881–1937; 1939–1940)|lower_house=[[Дом на пратеници (Романија)|Собрание на пратеници]]<br>(1881–1937; 1939–1940)|stat_year1=1915|stat_area1=137903|ref_area1={{anchor|infob}}^{[[#inforefb|[b]]]}|stat_pop1=7,900,000|ref_pop1={{anchor|infob}}^{[[#inforefb|[b]]]}|stat_year2=1940|stat_area2=295049|ref_area2={{anchor|infob}}^{[[#inforefb|[b]]]}{{anchor|infoc}}^{[[#inforefc|[c]]]}|stat_pop2=20,058,378|ref_pop2={{anchor|infob}}^{[[#inforefb|[b]]]}{{anchor|infoc}}^{[[#inforefc|[c]]]}|GDP_nominal=$2.834&nbsp;милијарди|GDP_nominal_year=1938{{anchor|infod}}^{[[#inforefd|[d]]]}|currency=[[Романска леа]]|demonym=[[Романци|Романец/Романка/Романци]]|footnotes={{plainlist| *{{anchor|inforefa}}a. '''[[#infoa|^]]''' Бил формало прогласен „[[Кондукатор]]“ (Conducător, буквално: „Водач“) на државата на 6 септември 1940 година, преку кралски декрет кој ја осветил церемонијалната улога за монархот.<ref>[[Денис Делетант]], ''Hitler's Forgotten Ally: Ion Antonescu and His Regime, Romania, 1940–1944'', [[Palgrave Macmillan]], Лондон, 2006. {{ISBN|1-4039-9341-6}}</ref> *{{anchor|inforefb}}b. '''[[#infob|^]]''' Површина и население според Јоан Сичиу, „Istoria contemporana a României (1918–2005)“.<ref name="AreaPop">{{cite web|title=Istoria contemporana a României (1918-2005)|url=https://www.scribd.com/doc/8031827/Scurtu-Ioan-Istoria-a-a-Romaniei-19182005|access-date=3 април 2024|author=Ioan Scurtu|location=Букурешт|year=2005|language=ro}}</ref> *{{anchor|inforefc}}c. '''[[#infoc|^]]''' Показателот за местата во Романија (1941).<ref name="Indicator41">{{cite web|title=Indicatorul localităților din România|url=http://www.cimec.ro/pdf/dl.asp?filename=indicatorul-localitatilor-din-Romania-1941.pdf|access-date=3 април 2024|author=Institutul Central de Statistică|year=1943|language=ro|archive-date=4 март 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304202804/http://www.cimec.ro/pdf/dl.asp?filename=indicatorul-localitatilor-din-Romania-1941.pdf|url-status=dead}}</ref> *{{anchor|inforefd}}d. '''[[#infod|^]]''' БДП-то во леи од 1938 година е еднакво на 387.204 милијарди (20,487 леи по глава на жител, на проценето население од 18,9 милиони луѓе<ref name="books.google.ro">[https://books.google.com/books?id=sUVaCwAAQBAJ&pg=PA392 D. Berg-Schlosser, J. Mitchell, Springer, 23 февруари 2000, ''The Conditions of Democracy in Europe 1919-39: Systematic Case Studies'', стр. 392]</ref>) на просечната стапка на размена, во 1938 година, на 1 леа за 0.00732 долари.<ref name="H_vNAAAAMAAJ 1944, стр. 4">[https://books.google.com/books?id=H_vNAAAAMAAJ&pg=RA10-PA4 United States - Bureau of Mines, Economics and Statistics Branch, декември1944, ''Foreign Minerals Survey - The Mineral Resources of Rumania'', стр. 4]</ref> }}}} '''Кралство Романија''' ({{Langx|ro|Regatul României}}) ― државното уредување на [[Романија]] во периодот 1881-1947. Уредувањето било [[уставна монархија]] која постоело од 13 март (стар стил) / 25 март 1881 година со крунисувањето на принцот Карол од Хоенцолерн-Зигмаринген како крал Карол I (со тоа започнало романското кралско семејство ), до 1947 година со абдикација на кралот Михај I и прогласувањето на Романската Народна Република од страна на романското [[Парламент|собрание]]. Од 1859 до 1877 година, Романија еволуирала од [[личен сојуз]] на две кнежества: ([[Кнежевство Молдавија|Молдавија]] и [[Влашка]]) наречена обединување на Молдавија и Влашка, исто така позната како „Малиот сојуз“ под еден кнез до автономно кнежевство со монархија под Хоенцолерн. Земјата ја стекнала својата независност од [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] за време [[Руско-турска војна (1877-1878)|на Руско-турската војна од 1877-1878 година]] (месно позната како [[Романска војна за независност]]), по што била принудена да го отстапи јужниот дел на [[Бесарабија]] во замена за Северна Добруџа. Територијата на кралството за време на владеењето на кралот Карол I, помеѓу 13 (стар стил) / 25 март 1881 година и 27 септември (стар стил) / 10 октомври 1914 година понекогаш е нарекувано Романско Старо Кралство, за да се разликува од „[[Голема Романија]]“, што ги вклучуваше покраините кои станале дел од државата по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] (Бесарабија, [[Банат]], [[Буковина]] и [[Трансилванија]]). Со исклучок на јужните делови на Буковина и [[Трансилванија]], овие територии биле отстапени на соседните земји во 1940 година, под притисок на [[Трет Рајх|Германија]] или на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. По укинувањето на уставот од 1923 година од страна на кралот Карол II во 1938 година, Кралството Романија станала [[апсолутна монархија]], само за да стане [[воена диктатура]] под [[Јон Антонеску]] во 1940 година по присилната абдикација на кралот Карол II, со неговиот наследник, кралот Михај I да се биде фигура без ефективна политичка моќ. Името на земјата било променето во Легионерска Романија. == Обединување и монархија == {{Историја на Романија}} {{see also|Обединување на Молдавија и Влашка|Романска војна за независност}} Искачувањето на Александру Јоан Куза во 1859 година, како кнез на [[Кнежевство Молдавија|Молдавија]] и [[Влашка]] под номиналната<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uaic.ro/en/university-2/university/timeline/|title=Timeline|archive-url=https://web.archive.org/web/20161219231851/http://www.uaic.ro/en/university-2/university/timeline/|archive-date=2016-12-19}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11119.html|title=Romania - The Crimean War and Unification}}</ref> [[Сизеренство|власт]] на [[Отоманската Империја]] обединила препознатлива романска држава под единствен владетел. На 24 јануари (стар стил) / 5 февруари 1862 година, двете кнежевства биле формално обединети за да го образуваат [[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија|Кнежеството Романија]], со [[Букурешт]] како [[главен град]]. На 11 (стар стил) / 23 февруари 1866 година, таканаречената „монструозна коалиција“, составена од конзервативци и радикални либерали, го принудило Куза да абдицира. Германскиот принц Карл од Хоенцолерн-Зигмаринген бил назначен за кнез на Романија, со цел да се обезбеди [[Германија|германската]] поддршка за единството и идната независност. Тој веднаш го усвоил романскиот правопис на неговото име Карол, а неговите сродни потомци ќе владеат со Романија до соборувањето на монархијата во 1947 година. По [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна од 1877-1878 година]], Романија била призната како независна држава со [[Македонија и Берлинскиот конгрес|Берлинскиот договор од 1878 година]] и ја добила [[Добруџа]], иако била принудена да ја предаде јужна Бесарабија ([[Буџак]]) на [[Руска Империја|Русија]]. На 15 март 1881 година, како потврда за целосен суверенитет, романското собрание ја подигнала државата до статус на [[кралство]], а Карол бил крунисан за [[крал]] на 10 мај. [[Податотека:Actul_proclamarii_Regatului_Romania.jpg|мини|Акт за прогласување на Кралството Романија.]] Новата држава, стисната помеѓу Отоманската, [[Австроунгарија|Австроунгарската]] и Руската Империја, со [[Словени|словенско]] население на нејзините југозападни, јужни и североисточни граници, [[Црното Море]] на исток и [[Кралство Унгарија|унгарските]] соседи на нејзините западни и северозападни граници, гледала кон [[Западна Европа|Запад]]., особено [[Трета Француска Република|Франција]], поради нејзините културни, образовни и административни модели.<ref>{{Наведено списание|last=Deju|first=Elena|date=2018-11-18|title=Aspecte ale influenţei limbii franceze asupra limbii române|url=https://www.gup.ugal.ro/ugaljournals/index.php/lcls/article/view/1701|journal=Analele Universității "Dunărea de Jos" din Galați. Fascicula XXIV, Lexic comun / Lexic specializat|language=en|volume=19|issue=1|pages=139–146|doi=10.35219/lcls.2018.1.08|issn=1844-9476|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2013|title=Unele consideraţii privind impactul dreptului francez asupra celui românesc, în contextul formării României moderne|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=821715|journal=Conferința Internațională de Drept, Studii Europene și Relații Internaționale|language=ro|volume=I|issue=I|pages=668–675|issn=2668-0645}}</ref> Воздржувајќи се од [[Прва балканска војна|Почетната балканска војна]] против [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]], Кралството Романија влегло во [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во јуни 1913 година против [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. 330.000 романски војници биле префрлени преку [[Дунав]] и во Бугарија. Една војска ја зазело [[Јужна Добруџа]], а друга била преселена во северна Бугарија за да и се закани на [[Софија]], помагајќи да се стави крај на војната. Така Романија ја доби [[Етничка група|етнички]] мешаната територија [[Јужна Добруџа]], која ја посакувала со години. Во 1916 година Романија влегла во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] на страната на [[Антанта]]та. Романија се вклучи во судир против Бугарија, но како резултат на тоа бугарските сили, по низа успешни битки, ја вратиле [[Добруџа]], која претходно била отстапена од Бугарија со договорот од Букурешт и [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]]. Иако романските сили не поминале добро на воен план, до крајот на војната австриската и руската империја ги немало; разни собранија прогласени за претставнички тела во [[Трансилванија]], [[Бесарабија]] и Буковина одлучувале за соединување со Романија. Во 1919 година со [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен]] и во 1920 година со [[Тријанонски договор|Договорот од Трианон,]] повеќето од териториите кои биле барани, и биле доделени на Романија. == Старо Кралство (1881–1918) == {{Главна|Романско Старо Кралство|Романија во Првата светска војна}} '''Романското Старо Кралство''' ({{Langx|ro|Vechiul Regat}} (Векиул Регат) или само ''Regat''; {{Langx|de|Regat}} или {{Јаз|de|Altreich}} (Алтрајх)) е разговоричен поим што се однесува на територијата опфатена од првата независна романска национална држава, која била составена од [[Дунавски кнежевства|Дунавските кнежевства]] - [[Влашка]] и [[Кнежевство Молдавија|Молдавија]]. Тоа беше постигнато кога, под покровителство на [[Договор од Париз (1856)|Договорот од Париз (1856)]], привремените дивани на двете земји – кои во тоа време биле под [[Отоманско Царство|османлиско]] [[Сизеренство|сузеренство]] – гласале за Александру Јоан Куза за свој кнез, со што било постигнало [[де факто]] обединување. Самиот регион е дефиниран од резултатот на тој политички чин, проследен со вклучувањето на Северна Добруџа во 1878 година, прогласувањето на Кралството Романија во 1881 година и припојувањети на [[Јужна Добруџа]] во 1913 година. [[Податотека:Romania1901.JPG|мини| Германска [[Географска карта|карта]] на Романија од 1901 година.]] Поимот стапил во употреба по [[Првата светска војна]], кога Старото Кралство е различно од [[Голема Романија]], која ги вклучувала [[Трансилванија]], [[Банат]], [[Бесарабија]] и [[Буковина]]. Во денешно време, поимот е главно од историска важност, а инаку е користен како заеднички поим за сите региони во Романија вклучени и во Старото Кралство и во денешните граници (имено: Влашка, Молдавија и Северна Добруџа). == Прва светска војна == {{main|Романија во Првата светска војна}} Романија го одложила влегувањето во [[Првата светска војна]], но на крајот објавила војна на [[Централни сили|Централните сили]] во 1916 година. Романската воена кампања завршила во ќор-сокак кога Централните сили брзо ја задушиле романската офанзива во Трансилванија и ги зазеле [[Влашка]] и [[Добруџа]], вклучувајќи ги [[Букурешт]] и стратешки важните нафтени полиња, до крајот на 1916 година. Во 1917 година, и покрај жестокиот романски отпор, особено во Битката кај Марашешти, поради повлекувањето на [[Руска Империја|Русија]] од војната по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]], Романија, која била речиси целосно опкружена од Централните сили, била принудена исто така да се откаже од војната, потпишувајќи го Примирјето од Фокшани и следната година, во мај 1918 година, [[Букурешки договор (1918)|Букурешкиот договор]]. Но, по успешната офанзива на [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]], која ја извадил Бугарија од војната, романската влада брзо ја вратила контролата и ја вратила војската на терен на 10 ноември 1918 година, еден ден пред да заврши војната во [[Западна Европа]]. По прогласувањето на обединувањето на Трансилванија со Кралството Романија на 1 декември 1918 година од страна на претставниците на трансилванските [[Романци]] собрани во Алба Јулија, Трансилванија набрзо била обединета со Кралството, како и [[Бесарабија]] порано во 1918 година, бидејќи вакуумот на власта во Русија предизвикал со граѓанската војна таму му дозволи на Земскиот совет (''Sfatul Țării''), или Националниот совет, да ја прогласи обединувањето на Бесарабија со Романија. Војната со Унгарската Советска Република во 1919 година резултирала со окупација на [[Будимпешта]] од страна на романските трупи и крај на болшевичкиот режим на [[Бела Кун]]. == Голема Романија == === Унија со Бесарабија, Буковина и Трансилванија === {{Главна|Обединување на Трансилванија со Романија|Обединување на Бесарабија со Романија|Обединување на Буковина со Романија}} {{See also|Голема Романија}} На [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]], Романија ги добила териториите на [[Трансилванија]], дел од [[Банат]] и други територии од [[Кралство Унгарија|Унгарија]], како и [[Бесарабија]] (Источна Молдавија помеѓу реките [[Прут]] и [[Днестар]]) и [[Буковина]]. Во [[Тријанонски договор|Договорот од Тријанон]], Унгарија се откажала во корист на Романија од сите претензии на [[Австроунгарија]] над Трансилванија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Trianon|title=Text of the Treaty of Trianon|publisher=World War I Document Archive|accessdate=3 април 2024}}</ref> Обединувањето на Романија со Буковина било ратификувано во 1919 година со [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ox_gXq2jpdYC&q=treaty+of+st+germain+text+bukovina&pg=PA162|title=Europe Since 1945: An Encyclopedia|last=Bernard Anthony Cook|publisher=Taylor&Francis|year=2001|isbn=0-8153-4057-5|page=162|access-date=3 април 2024}}</ref> а во 1920 година некои од западните сили ја признале романската власт над Бесарабија со Парискиот договор од 1920 година.<ref>{{Наведено списание|last=Malbone W. Graham|date=октомври 1944|title=The Legal Status of the Bukovina and Bessarabia|url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/legal-status-of-the-bukovina-and-bessarabia/576B0E04C9D1064F6E124C44E190D4E1|journal=The American Journal of International Law|publisher=American Society of International Law|volume=38|issue=4|pages=667–673|doi=10.2307/2192802|jstor=2192802}}</ref> Така, Романија во 1920 година било повеќе од двојно поголема од онаа во 1914 година. Последната територијална промена во овој период била сторена во 1923 година, кога биле разменети неколку гранични населби меѓу Романија и [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]]. Најзабележително романско стекнување беше градот Жимболија/Жомбољ, додека најзабележително југословенско стекнување било гратчето Јаша Томиќ.<ref>Dan Petre, ''Hotarele românismului în date'' (Ed. Litera Internațional, București, 2005), pp. 106–107</ref><ref>Peter Jordan (1989), ''Atlas Ost- und Südosteuropa: aktuelle Karten zu Ökologie, Bevölkerung und Wirtschaft'', Issue 2, Österreichisches Ost- und Südosteuropa-Institut, p. 27</ref> Романија не поднела дополнителни територијални претензии; сепак, проширувањето на кралството предизвика непријателство од неколку негови соседи, вклучувајќи ги [[Царство Бугарија|Бугарија]], [[Советскиот Сојуз]] и особено Унгарија.{{Efn|Договорот од Париз – признавајќи ја обединувањето со Бесарабија – никогаш не стапил на сила бидејќи еден од неговите потписници, Јапонија, одбил да ја ратификува. Ова значело дека обединувањето не било признаено од меѓународната заедница, правејќи ја – за разлика од другите покраини - повеќе де факто' обединување отколку службено, де јуре.<ref>Takako Ueta, Eric Remacle, Peter Lang (2005), ''Japan and Enlarged Europe: Partners in Global Governance'', стр. 81</ref> Понатаму, [[Претседател на САД|Претседателот]] [[Вудроу Вилсон]] ја напушти мировната конференција за да ги истакне неговите несогласувања претходно во 1919 година, и бидејќи Конгресот на Соединетите Држави не го ратификувал [[Тријанонски договор|Тријанонскиот договор]], [[Соединетите Држави]] и Кралство Унгарија потпишале посебен мировен договор на 29 август 1921 година.<ref>1921. évi XLVIII. törvénycikk az Amerikai Egyesült-Államokkal 1921. évi augusztus hó 29. napján Budapesten kötött békeszerződés becikkelyezéséről - XLVIII. Act of 1921 about the enactment the peace treaty signed in Budapest on 29. August 1921 with the United States of America - http://www.1000ev.hu/index.php?a=3&param=7504 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170921040629/https://1000ev.hu/index.php?a=3&param=7504 |date=2017-09-21 }}</ref>}} [[Голема Романија]] сега опфаќала значително малцинско население, особено [[Унгарци]], и се соочи со тешкотијата на асимилација. Трансилванија имала значително унгарско и германско население кои биле навикнати да бидат структура на моќ; со историски презир{{Се бара извор|date=април 2024}} однос кон Романците, тие сега се плашеле од одмазда. Двете групи биле ефективно исклучени од политиката бидејќи повоениот режим донесе указ во кој се наведува дека целиот работен кадар вработен во државата морал да зборува [[романски]]. Новата држава била исто така високо централизирана, така што било малку веројатно дека унгарското или германското малцинство ќе имаат политичко влијание без лични врски во владата во [[Букурешт]]. И покрај овие политики, романската влада им дозволи на Германците и на Унгарците слободата да имаат посебни училишта, публикации и судски сослушувања на нивните соодветни јазици.{{Се бара извор|date=април 2024}} Овие права не биле проширени на другите малцинства, особено на [[Евреи]]те.{{Се бара извор|date=април 2024}} [[Податотека:RomaniansInHungary1890.png|мини| [[Етничка група|Етничка]] [[Географска карта|карта]] на [[Романци]]те во рамките на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] во 1890 година.]] === Меѓувоени години === [[Романскиот]] израз România Mare (буквален превод „[[Голема Романија]]“) генерално се однесува на романската држава во меѓувоениот период, и по проширување, на територијата што ја покрива Романија во тоа време. Романија во тоа време го постигнала својот најголем територијален опсег (скоро 300,000 км²<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://media.ici.ro/history/ist08.htm|title=Statul național unitar (România Mare 1919–1940)|work=Media.ici.ro|language=ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108060819/http://media.ici.ro/history/ist08.htm|archive-date=2010-01-08|accessdate=3 април 2024}}</ref>). На пописот од 1930 година, во Романија имало над 18 милиони жители. Добиената „Голема Романија“ не ја преживеала [[Втората светска војна]]. До 1938 година, владите на Романија го задржале обликот, ако не и секогаш суштината, на либерална уставна монархија. Националлибералната партија, доминантна во годините веднаш по [[Првата светска војна]], станувала сè поклиентелистичка и [[Национализам|националистичка]], а во 1927 година била заменета на власт од Националната селанска партија. Помеѓу 1930 и 1940 година имало над 25 одделни влади; во неколку наврати во последните неколку години пред Втората светска војна, ривалството меѓу [[Фашизам|фашистичката]] [[Железна гарда]] и другите политички групи се приближувало до ниво на [[граѓанска војна]].{{Се бара извор|date=април 2024}} По смртта на кралот Фердинанд во 1927 година, неговиот син, принцот Карол, бил спречен да го наследи поради претходните брачни скандали што резултирале со негово откажување од правата на престолот. Откако живеел три години во [[прогонство]], со неговиот брат Николае како регент и неговиот млад син Михај како крал, Карол се предомислил и со поддршка на владејачката Национална селанска партија се вратил и се прогласил за [[крал]]. Јулиу Маниу, водач на Националната селанска партија, го смислил враќањето на Карол врз основа на ветувањето дека ќе ја напушти својата љубовница Магда Лупеску, а самата Лупеску се согласила на аранжманот. Сепак, станало јасно на првата повторна средба на Карол со неговата поранешна сопруга [[Елена (кралица на Романија)|Елена]], дека тој нема интерес за помирување со неа, и Карол набрзо договорил Магда Лупеску да се врати на негова страна. Нејзината непопуларност била „последната капка“ околу вратот на Карол до крајот на неговото владеење, особено затоа што нашироко била сметана за негов најблизок советник и доверлива личност. Маниу и неговата Национална селска партија ги споделувале истите општи политички цели како и Железната гарда: и обете се бореле против корупцијата и диктаторската политика на кралот Карол II и Националлибералната партија.<ref>Rebecca Ann Haynes, "Reluctant allies? Iuliu Maniu and Corneliu Zelea Codreanu against King Carol II of Romania." ''[[The Slavonic and East European Review]]'' (2007): 105-134.</ref> [[Големата депресија|Светската голема депресија која започнала во 1929 година]], а била присутна и во Романија, ја дестабилизирала земјата. Раните 1930-ти биле обележани со општествени немири, висока [[невработеност]] и штрајкови. Во неколку случаи, романската влада насилно ги потиснувала штрајковите и немирите, особено штрајкот на рударите во Жиуската Долина во 1929 година и штрајкот во железничките работилници во Гривица. Во средината на 1930-тите, романската економија закрепнала и индустријата значително пораснала, иако околу 80% од Романците сè уште биле вработени во [[земјоделство]]то. Француското економско и политичко влијание било доминантно во раните 1920-ти, но потоа [[Германија]] станала подоминантна, особено во 1930-тите.<ref>William A. Hoisington Jr, "The Struggle for Economic Influence in Southeastern Europe: The French Failure in Romania, 1940." ''Journal of Modern History'' 43.3 (1971): 468-482.</ref> [[Податотека:Paris-expo-1937-pavillon_de_la_Roumanie-10.jpg|лево|мини| Романски павилјон на ЕКСПО Париз, 1937 година.]] Како што напредувале 1930-тите, и онака разнишаната демократија во Романија полека се влошувала кон [[Фашизам|фашистичка]] [[диктатура]]. Уставот од 1923 година му дал слобода на кралот да го распушти [[Парламент|собранието]] и да распише [[избори]] по своја волја; како резултат на тоа, Романија имала над 25 влади во една деценија. Сè повеќе, во овие влади доминираа голем број [[Антисемитизам|антисемитски]], ултранационалистички и главно барем квазифашистички партии. Национал-либералната партија постојано станувала повеќе националистичка отколку либерална, но сепак ја изгуби својата доминација над романската политика. Била засенета од партии како (релативно умерената) Национална селанска партија и нејзиниот порадикален огранок на Романскиот фронт, Националнохристијанскиот одбранбен сојуз (НХОС) и [[Железна гарда|Железната гарда]]. Во 1935 година, НХОС се споил со Националната аграрна партија за да ја создаде Националната христијанска партија (НХП). Квазимистичната фашистичка Железна гарда била претходен огранок на НХОС, кој, дури и повеќе од овие други партии, ги искористила националистичките чувства, стравот од [[комунизмот]] и незадоволството од наводната странска и [[Евреи|еврејска]] доминација во [[економијата]]. Веќе Железната гарда ја прифатила политиката на вршење [[атентат]]и, а различни влади реагирале повеќе или помалку исто. На 10 декември 1933 година, либералниот [[премиер]] Јон Дука ја „распуштил“ Железната гарда, апсејќи илјадници; последователно, 19 дена подоцна бил убиен од легионери од Железната гарда. Во текот на 1930-тите, овие националистички партии имале меѓусебна недоверба со кралот Керол II. Сепак, во декември 1937 година, кралот го назначил водачот на НХОС, поетот Октавијан Гога, за премиер на првата фашистичка влада на Романија. Во тоа време, Карол се сретнал со [[Адолф Хитлер]], кој ја изразил својата желба да види романска влада предводена од пронацистичката Железна гарда. Наместо тоа, на 10 февруари 1938 година, кралот Карол II ја искористил приликата за јавна навреда од Гога кон Лупеску како причина да ја разреши владата и да воспостави краткотрајна кралска диктатура, санкционирана 17 дена подоцна со нов устав според кој кралот лично именувал не само премиерот туку и сите министри. Во април 1938 година, кралот Карол го натерал водачот на Железната гарда, Корнелиу Зелеа Кодреану (познат како „Капетан“) да биде уапсен и затворен. Ноќта помеѓу 29 и 30 ноември 1938 година, Кодреану и неколку други легионери биле убиени додека наводно се обидувале да побегнат од затвор. Општо е прифатено дека немало таков обид за бегство, туку дека биле убиени како одмазда за низата атентати од страна на командоси на Железната гарда. Кралската диктатура била кратка. На 7 март 1939 година, била составена нова влада со Арманд Калинеску како премиер; на 21 септември 1939 година, три недели по почетокот на [[Втората светска војна]], Калинеску, пак, бил убиен од легионери кои се одмаздувале за убиството на Кодреану. Во 1939 година, Германија и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] го потпишале [[Пакт Рибентроп-Молотов|Пактот Молотов-Рибентроп]], кој, меѓу другото, го пропишува советскиот „интерес“ за [[Бесарабија]]. По територијалните загуби во 1940 година и сè понепопуларната, Карол бил принуден да абдицира и да го именува генералот [[Јон Антонеску]] за нов премиер со целосни овластувања да управува со државата со кралски декрет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ebooks.unibuc.ro/istorie/istorie1918-1940/13-15.htm|title=Decret regal privind investirea generalului Ion Antonescu cu depline puteri|last=Ioan Scurtu|last2=Theodora Stănescu-Stanciu|work=Istoria românilor între anii 1918–1940|language=ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002052125/http://ebooks.unibuc.ro/istorie/istorie1918-1940/13-15.htm|archive-date=2 октомври 2011|accessdate=3 април 2024|last3=Georgiana Margareta Scurtu}}</ref> == Втора светска војна == {{Главна|Романија во Втората светска војна}} {{See also|Советска окупација на Бесарабија и Северна Буковина|Второ виенско доделување|Крајовски договор}} == Повоено Кралство (1945–1947) == {{See also|Советска окупација на Романија|Михај I#Владеење под комунизмот}} == Економија == === Од прогласување на Кралството до Првата светска војна === Во времето на прогласувањето на Кралството, веќе постоеле неколку [[Индустрија|индустриски]] капацитети во земјата: парните мелници во Асан и Оламазу, изградени во 1853 и 1862 година соодветно, [[фабрика]] за [[тули]] изградена во 1865 година и две фабрики за [[шеќер]] изградени во 1873 година, меѓу други. Во 1857 година, првата рафинерија за [[нафта]] во светот била изградена во [[Плоешт]]и.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/eakins/we_1844.htm|title=WORLD EVENTS: 1844-1856|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]].org|accessdate=3 април 2024|quote="world's first oil refinery"}}</ref> Во 1880 година, откако биле изградени неколку железници, бил основан Романски железници (Căile Ferate Române). По прогласувањето на Кралството, однапред воспоставените индустриски капацитети почнале да бидат високо развиени: биле изградени уште 6, поголеми, фабрики за шеќер и повеќе била проширена железничката мрежа. Друга, посовремена фабрика за тули била изградена во 1891 година.<ref name="rumaniamilitary.ro">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rumaniamilitary.ro/tag/industria-romana-inainte-de-primul-razboi-mondial|title=industria romana inainte de primul razboi mondial Archives - Romania Military|date=5 декември 2014}}</ref> === Земјоделство === И покрај сите овие индустриски достигнувања, огромното мнозинство од економијата на Романија останало [[Земјоделство|земјоделско]].<ref name="rumaniamilitary.ro"/> Во 1919 година, неверојатни 72% од Романците се занимавале со земјоделство. Романското селанство било меѓу најсиромашните во регионот, ситуација што бил влошена од една од највисоките стапки на [[наталитет]] во [[Европа]]. Земјоделството било примитивно, а машините и хемиските ѓубрива речиси немало. Старата (предвоена) Романија традиционално била земја на големи имоти кои ги работеле селаните кои или имале малку или немаат своја земја. Ситуацијата во [[Трансилванија]] и [[Бесарабија]] била маргинално подобра. Откако повиците на селаните за земјишна реформа паднале во лавина, кралот Фердинанд морал да се обврзе, особено штом [[Руската револуција]] ги охрабрила селаните да ја преземат работата во свои раце. Земјината реформа донесена во 1921 година сепак постигнала малку. Големите земјопоседници сè уште контролирале до 30% од земјиштето во Романија, вклучувајќи ги и шумите од кои селаните зависеле за гориво. Прераспределените парцели биле секогаш премали за да ги нахранат нивните сопственици и повеќето селани не можеле да ја надминат својата традиција на одгледување жито над готовинските култури. Ништо не било направено за да бидат отстранети основните проблеми како што се пренаселеноста во руралните средини и технолошката заостанатост. Влечните животни биле ретки, уште помалку машините, тековното производство било полошо од порано. Романското земјоделство се мачело на меѓународниот пазар, и со почетокот на Големата депресија, целосно пропаднал. === Проширување и раст === [[БДП]] на Романија во 1913 година според девизниот курс од 1990 година изнесувало 11,7 долари милијарди долари.<ref>[https://books.google.com/books?id=rpBbX3kdnhgC&pg=PA7 Stephen Broadberry, Mark Harrison, Cambridge University Press, Sep 29, 2005, ''The Economics of World War I'', pp. 7-8]</ref> Сепак, доларот од 1990 година бил 9,27 пати послаб од доларот од 1938 година.<ref>[https://www.in2013dollars.com/us/inflation/1938?endYear=1990&amount=1 Inflation calculator]</ref> Така, романскиот БДП во 1913 година според девизниот курс од 1938 година изнесувал 1,262 долари милијарди долари. Романскиот БДП од 1938 година изнесувал 387.204 милијарди леи, со БДП по глава на жител од 20.487 леи при проценето население од 18,9 милиони.<ref name="books.google.ro">[https://books.google.com/books?id=sUVaCwAAQBAJ&pg=PA392 D. Berg-Schlosser, J. Mitchell, Springer, 23 февруари 2000, ''The Conditions of Democracy in Europe 1919-39: Systematic Case Studies'', стр. 392]</ref> Просечниот девизен курс од 1938 година бил 1 [[Романска леа|леу]] за 0,00732 [[УСД|долар]].<ref name="H_vNAAAAMAAJ 1944, p. 4">[https://books.google.com/books?id=H_vNAAAAMAAJ&pg=RA10-PA4 United States - Bureau of Mines, Economics and Statistics Branch, December 1944, ''Foreign Minerals Survey - The Mineral Resources of Rumania'', p. 4]</ref> Така, романскиот БДП во 1938 година изнесувал 2.834 милијарди долари. Јавниот долг на Романија на 1 април 1938 година изнесувал 112.267.290.144 леи, од кои 78.398.078.964 леи се состоеле од надворешен долг.<ref>[https://books.google.com/books?id=uIzJDQAAQBAJ&pg=PA1275 M. Epstein, Springer, Dec 23, 2016, ''The Statesman's Year-Book: Statistical and Historical Annual of the States of the World for the Year 1939'', p. 1275]</ref> Така, вкупниот јавен долг изнесувал 29% од БДП на Романија во 1938 година, додека јавниот надворешен долг изнесувал нешто повеќе од 20%. === Индустриски развој === [[Податотека:Romania_CFR_151.002_2-10-2.JPG|мини|Malaxa Prime, локомотива од челик од романско производство.]] И покрај уништувањето предизвикано од [[Првата светска војна]], романската индустрија постигнал значителен раст, како резултат на новите претпријатија и развојот на постарите. Друштвото за индустриско инженерство и производство MALAXA било основано во 1921 година од романскиот индустријалец Николае Малакса и особено се занимавало со одржување и производство на возен парк. Се развило брзо, и до 1930 година Романија успеала целосно да престане да увезува локомотиви, а целиот потребен возен парк го снабдуваше месната [[индустрија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.faur.ro/en.html|title=Metallic Welded Constructions. Faur Bucharest Romania}}</ref> Индустриските капацитети стекнати заедно со новите покраини, како што е фабриката Решица, исто така придонеле за брзиот развој на романската тешка индустрија. Други значајни претпријатија биле работилниците Copşa Mică, за производство на [[обоени метали]] и романското оптичко претпријатие. Градежништвото исто така се развило, бидејќи биле подигнати големи споменици како Карајманскиот крст (1928), Триумфот (1936) и Мавзолејот во Марашешти (1938). Нафтената индустрија исто така била значително проширена, правејќи ја Романија еден од најголемите извозници на нафта до крајот на 1930-тите, што исто така привлекло германски и италијански интерес. Во 1938 година, Романија произвела 6,6 милиони тони сурова нафта, 284.000 тони суров [[челик]], 133.000 тони [[сурово железо]], 510.000 тони [[цемент]] и 289.000 тони валани челик.<ref>[https://books.google.com/books?id=g1XuDwAAQBAJ&pg=PA82 ''Revolutionary Breakthroughs and National Development: The Case of Romania, 1944-1965'', p. 82], Ken Jowitt, University of California Press, 8 јануари 2021</ref> === Индустрија за вооружување === [[Податотека:Mortier_Negrei_250_mm_Model_1916.JPG|лево|мини| Артилерија од 250 мм Негреј.]] Романската воена индустрија за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] главно била насочена на претворање на разни [[Тврдина|утврдувачки]] топови во теренска и противвоздушна артилерија. До 334 германски Fahrpanzer топови со 53 мм, 93 француски топови Hotchkiss со 57 мм, 66 топови Krupp со 150 мм и уште десетици топови од 210 мм биле поставени на вагони од романска конструкција и преобразени во подвижна теренска артилерија, со 45 топови Круп со 75 мм и 132 топови Hotchkiss со 57 мм биле преобразени во противвоздушна артилерија. Романците исто така надградиле 120 германски хаубици Krupp со 105 мм, резултатот бил најефективната теренска хаубица во тоа време во [[Европа]]. Романија дури успеала да дизајнира и изгради од нула сопствен модел на хаубица, Негреј Модел 1916 со 250 мм.<ref>Adrian Storea, Gheorghe Băjenaru, ''Artileria română în date și imagini (Romanian artillery in data and pictures)'', pp. 40, 49, 50, 54, 59, 61, 63, 65 and 66 (на романски)</ref> Други романски технолошки средства ја вклучуваат зградата на Влајку III, првиот [[авион]] во светот направен од [[метал]].<ref>Jozef Wilczynski, ''Technology in Comecon: Acceleration of Technological Progress Through Economic Planning and the Market'', p. 243</ref> Романската морнарица ги поседувала најголемите воени бродови на [[Дунав]]. Тие биле класа од 4 речни патролери, изградени месно во бродоградилиштето Галаци користејќи делови произведени во [[Австроунгарија]], а првиот лансиран бил Ласкар Катарџиу, во 1907 година.<ref>International Naval Research Organization, ''Warship International, Volume 21'', p. 160</ref><ref>Frederick Thomas Jane, ''Jane's Fighting Ships'', p. 343</ref> Романските набљудувачи испукале речиси 700 тони, биле вооружени со три поморски топови со 120 мм во 3 одбранбени, две поморски хаубици со 120 мм, четири противвоздушни топови со 47 мм и два митралеза со 6,5.<ref>Robert Gardiner, ''Conway's All the World Fighting Ships 1906–1921'', p. 422</ref> Патролерите учествувале во Битката кај Туртукаја и во Првата битка кај Кобадин. Романскиот дизајн на хаубица Schneider модел 1912 со 150 мм, бил сметан за еден од најсовремените теренски топови на [[Западен фронт (Прва светска војна)|Западниот фронт]].<ref>Adrian Storea, Gheorghe Băjenaru, ''Artileria română în date și imagini (Romanian artillery in data and pictures)'', стр. 53 (на романски)</ref> [[Податотека:IAR80.jpg|мини|Формација на борбени авиони IAR-80.]] [[Податотека:Amiral_Murgescu_(side).jpg|мини|Мински поставувач НМС Амирал Мургеску.]] Романската индустрија за вооружување била многу проширена за време на меѓувоениот период и [[Втората светска војна]]. Биле изградени нови фабрики, како што се фабриките за авиони Industria Aeronautică Română и Societatea Pentru Exploatări Tehnice, кои произведувале стотици домашни авиони, како што се IAR 37, IAR 80 и SET 7. Пред војната, Романија ја добила од [[Трета Француска Република|Франција]], лиценцата за производство на стотици минофрлачи Brandt Mle 27/31 и Brandt Mle 1935, со стотици други произведени за време на војната,<ref name="auto1"/> и лиценца за производство на 140 француски противтенковски топови Шнајдер со 47 мм во фабриката Конкордија, со 118 произведени помеѓу 26 мај 1939 и 1 август 1940 година и стотици други произведени за време на војната;<ref name="auto1">''Third Axis. ''</ref><ref>Dan Ovidiu Pintilie, ''Istoricul societății Concordia 1907-1948'', стр. 142 (на романски)</ref> овие топови требало да бидат влечени од оклопните носачи Malaxa Tip UE, изградени од крајот на 1939 година во фабриката Малакса под француска лиценца, а на крајот 126 биле изградени до март 1941 година. [[Чехословачка]]та лиценца била добиена во 1938 година за производство на митралезите ZB vz. 30, од кои 5.000 биле изградени во фабриката за пушки во Кугир до почетокот на [[Операција Барбароса|Операцијата Барбароса]] во јуни 1941 година.<ref name="auto1">''Third Axis. ''</ref> Романија, исто така, ја добила лиценцата за производство на малиот тенк R-1, но на крајот само еден прототип бил изграден месно.<ref>Charles K. Kliment, Vladimir Francev, ''Czechoslovak Armored Fighting Vehicles'', pp. 113-134</ref> Германската лиценца била добиена во 1938 година за производство на 360 противвоздушни пушки Рајнметал со 37 мм, но само 102 биле произведени до мај 1941 година.<ref name="auto1" /> Британската лиценца била стекната за производство на 100 противвоздушни топови Vickers Model 1931 со 75 мм на работилницата Решица, при што првата батерија од 6 пиштоли стапила во употреба на 1 август 1939 година, а за време на војната биле изградени уште 100 топови за вкупно производство од 200 единици.<ref name="auto1" /> На 14-ти јуни, Романија го лансирала првиот домашно изграден воен брод, минскиот поставувач НМС Амирал Мургеску. За време на војната, Романија копирала и произвела стотици [[советски]] минофрлачи М1938,<ref name="auto1">''Third Axis. ''</ref> како и дизајнирала и произвела до 400 противтенковски топови Reșița Model 1943 од 75 мм. Пешадиското оружје дизајнирано и произведено од Романија за време на војната го вклучува митралезот Orița M1941 и [[Арџеш (пламенофрлач)|пламенофрлачот Арџеш]]. Романија изградила и 30 Vănătorul de care R-35,<ref name="auto2">Steven J. Zaloga, ''Tanks of Hitler's Eastern Allies 1941-45'', p. 31</ref> 34 TACAM T-60, 21 TACAM R-2 уништувач на тенкови и повторно изградила 34 заробени советски оклопни трактори Комсомолец.<ref name="auto1"/> Биле изградени и неколку прототипови на возила, како што е уништувачот на тенкови Марешал, кој е заслужен како вдахновение за германскиот Хецер,<ref name="auto2" /> тенкот Рено Р-35 со бедем Т-26<ref name="auto2" /> и познат артилериски трактор. како Т-1. Изградените воени бродови ги вклучуваат [[Подморница|подморниците]] НМС Речинул и НМС Марсуинул, класа од 4 миночистачи, 6 [[Холандија|холандски]] бродови со торпедо<ref>Spencer C. Tucker, ''World War II at Sea: An Encyclopedia: An Encyclopedia'', p. 633</ref> и 2 бродови со топови.<ref>Cristian Crăciunoiu, ''Romanian Navy torpedo boats''</ref> == Демографија == [[Податотека:Romania_1930_ethnic_map_EN.png|мини| [[Етничка група|Етничка]] [[Географска карта|карта]] (попис 1930).]] Според романскиот попис од 1930 година, Романија имала население од 18.057.028 жители. [[Романци]]те сочинувале 71,9% од населението, а 28,1% од населението биле етнички малцинства. {| class="wikitable" style="text-align:center; border:5" |+'''Население на Романија по етнички групи во 1930 година<ref>{{Наведена книга|url=http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Recensamant1930-II-XXIV.jpg|title=Populaţia pe Neamuri|date=16 јули 2008|publisher=Institutul Central de Statistică|pages=XXIV|language=ro|access-date=3 април 2024}}</ref>''' !Народност !Број ! % |- |[[Романци]] | align="right" |12,981,324 | align="right" |71.9 |- |[[Унгарци]] | align="right" |1,425,507 | align="right" |7.9 |- |[[Германци]] | align="right" |745,421 | align="right" |4.1 |- |[[Евреи]] | align="right" |728,115 | align="right" |4.0 |- |[[Русини|Рутенијци]] и [[Украинци]] | align="right" |582,115 | align="right" |3.2 |- |[[Руси]] | align="right" |409,150 | align="right" |2.3 |- |[[Бугари]] | align="right" |366,384 | align="right" |2.0 |- |[[Роми]] | align="right" |262,501 | align="right" |1.5 |- |[[Турци]] | align="right" |154,772 | align="right" |0.9 |- |[[Гагаузи]] | align="right" |105,750 | align="right" |0.6 |- |[[Чеси]] и [[Словаци]] | align="right" |51,842 | align="right" |0.3 |- |[[Срби]], [[Хрвати]] и [[Словенци]] | align="right" |51,062 | align="right" |0.3 |- |[[Полјаци]] | align="right" |48,310 | align="right" |0.3 |- |[[Грци]] | align="right" |26,495 | align="right" |0.1 |- |[[Татари]] | align="right" |22,141 | align="right" |0.1 |- |[[Ерменци]] | align="right" |15,544 | align="right" |0.0 |- |[[Хуцули]] | align="right" |12,456 | align="right" |0.0 |- |[[Албанци]] | align="right" |4,670 | align="right" |0.0 |- |Други | align="right" |56,355 | align="right" |0.3 |- |Неизјаснети | align="right" |7,114 | align="right" |0.0 |- |Вкупно |18,057,028 |100.0 |} === Градови === [[Податотека:Romania1939physical.jpg|мини|Физичка карта на Романија во 1939 година]] Најголемите градови според пописот од 1930 година: {| class="wikitable" !Ранг ! Име ! Население |- | align="left" | 1 | align="left" | [[Букурешт]] | align="center" | 570.881<br />(639.040^'''1''') |- | align="left" | 2 | align="left" | [[Кишинев]] (сега се наоѓа во [[Молдавија]]) | align="center" | 114.896 |- | align="left" | 3 | align="left" | Чернивци (сега се наоѓа во Украина) | align="center" | 112.427 |- | align="left" | 4 | align="left" | [[Јаш]] | align="center" | 102.872 |- | align="left" | 5 | align="left" | [[Клуж-Напока|Клуж]] | align="center" | 100.844 |- | align="left" | 6 | align="left" | [[Галац]] | align="center" | 100.611 |- | align="left" | 7 | align="left" | [[Темишвар]] | align="center" | 91.580 |} <small>Забелешки: '''1''' - вклучувајќи 12 приградски заедници.</small> Два од седумте најголеми романски градови во 1930 година моментално се наоѓаат надвор од Романија како резултат на промените на границите од Втората светска војна. === Образование === [[Податотека:Romania_1930_literacy_EN.svg|мини| [[Писменост|Стапка на писменост]] во меѓувоена Романија (1930).]] Додека романското [[благородништво]] имало долга традиција да ги испраќа своите синови во најдобрите [[европски]] училишта, образованите инаку биле мало малцинство. [[Трансилванија]] имала најобразовано население во [[Голема Романија]], додека [[Бесарабија]] поминала најлошо. Иако законски од сите [[Романци]] било барано да поминат најмалку четири години школување, во пракса малкумина навистина го поминале тоа и системот бил дизајниран да ги оддели оние кои ќе продолжат со високото образование од оние што не го прават тоа. Иако ова било делумно неопходно поради ограничените ресурси, тоа гарантирало дека селаните немаа речиси никакви шанси да се образуваат.{{Се бара извор|date=април 2024}} [[Гимназија|Гимназиското]] и високо образование во Романија биле моделирани по францускиот систем. Студентите преземале ригидна наставна програма заснована на либералните уметности. Романија страдала од истиот проблем како и остатокот од [[Источна Европа]], а тоа било дека повеќето студенти, кои потекнуваат од аристократско потекло, претпочитаат да учат предмети како што се [[теологија]], [[филозофија]], [[книжевност]] и [[ликовни уметности]] наместо [[наука]], стопанство и [[инженерство]].{{Се бара извор|date=април 2024}} == Административна поделба == По независноста, Романското Старо Кралство било поделено на 33 окрузи. По [[Првата светска војна]], како резултат на законот за административно обединување од 1925 година, територијата била поделена на 71 области, 489 окрузи (plăși) и 8.879 општини (комуни). Во 1938 година, кралот Карол Втори го прогласил новиот Устав, а потоа и ја сменил административната поделба на романската територија. Десет ținuturi (цинутури; приближен превод: „земји“) биле создадени (со спојување на областите) за да бидат управувани од ''rezidenți regali'' (резиденци регали; приближен превод: „кралски жители“) - назначени директно од кралот. Оваа административна реформа не траела и обласите биле повторно воспоставени по падот на режимот на Карол. === Карти === <gallery mode="packed" heights="150"> Податотека:Romania_Judete_Antebelice_(RO).svg|алт=Administrative map of Romania in 1881–1913|Административна карта на Романија во 1881–1913 година Податотека:Romania_1930_counties.500px.svg|алт=Administrative map of Romania in 1925–1938|Административна карта на Романија во 1925–1938 година Податотека:Tinuturi_Romania.svg|алт=Regions (Ținuturi) of Romania in 1938–1940|Региони (Ținuturi) на Романија во 1938–1940 година Податотека:ROMANIA_MAI_1942.png|алт=Romania in 1942|Романија во 1942 година Податотека:Romania_1948.jpg|алт=Kingdom of Romania in 1947|Кралството Романија во 1947 г </gallery> == Времеплов (1859–1940) == [[Податотека:Romania_territory_during_20th_century.gif|мини| Романската територија во текот на 20 век: виолетова боја го означува Старото Кралство пред 1913 година, портокаловата ги означува областите на [[Голема Романија]] кои се приклучиле или биле припоени по [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] и [[Прва светска војна|Првата светска војна]], но биле изгубени по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а розевата ги означува областите кои биле приклучени на Романија по Првата светска војна и така останало и по Втората светска војна.]] [[Податотека:RomaniaBorderHistoryAnnimation_1859-2010.gif|десно|мини| Временска рамка на границите на Романија помеѓу 1859 и 2010 година]] {| |- | valign="top" | •&nbsp;1859&nbsp;– |[[Александру Јон Куза]] ги обединува [[Кнежевство Молдавија|Молдавија]] и [[Влашка]] под негова лична власт. |- | valign="top" | •&nbsp;1862&nbsp;– | Формален сојуз на Молдавија и Влашка за да го образуваат Кнежевството Молдавија. |- | valign="top" | •&nbsp;1866&nbsp;– | Куза бил принуден да абдицира и била донесена странска династија. Карол I го потпишал првиот современ устав. |- | valign="top" | •&nbsp;1877&nbsp;– | 16 април. Договор со кој на [[Руска Империја|руските]] трупи им се дозволува да минуваат низ романска територија<br />24 април. Русија и објавува војна на [[Отоманската Империја]] и нејзините трупи влегуваат во Романија<br />9 мај. Романска независност прогласена од романското собрание, почеток на [[Романска војна за независност|Романската војна за независност]]<br />10 мај. [[Карол I]] ја ратификува декларацијата за независност |- | valign="top" | •&nbsp;1878&nbsp;– | Според [[Берлински договор (1878)|Берлинскиот договор]], Отоманската Империја ја признава романската независност. Романија и ја отстапила јужна Бесарабија на Русија. |- | valign="top" | •&nbsp;1881&nbsp;– | Карол I бил прогласен за [[Крал на Романија]] на 14 март. |- | valign="top" | •&nbsp;1894&nbsp;– | Водачите на трансилванските Романци кои испратиле [[Трансилвански Меморандум|Меморандум]] до [[Австроунгарија|австроунгарскиот]] император барајќи национални права за Романците се прогласени за виновни за предавство. |- | valign="top" | •&nbsp;1907&nbsp;– | [[Романски селански бунт (1907)|Насилни селански бунтови]] биле задушувувани низ цела Романија, убиени биле илјадници луѓе. |- | valign="top" | •&nbsp;1914&nbsp;– | Смртта на Карол I, наследена од неговиот внук од брат, [[Фердинанд I Романски|Фердинанд]]. |- | valign="top" | •&nbsp;1916&nbsp;– | Август. Романија влегува во [[Првата светска војна]] на страната на [[Антанта]]та.<br />Декември. [[Романска ризница|Романската ризница]] испратено во Русија на чување, но била запленето од Советите откако романската армија одбила да се повлече од Бесарабија. |- | valign="top" | •&nbsp;1918&nbsp;– | 27 март. Прогласено е [[Обединување на Бесарабија со Романија|Обединувањето на Бесарабија со Романија]]. 28 ноември. Прогласена е [[Обединување на Буковина со Романија|Обединувањето на Буковина со Романија]]. 1 декември. Прогласено е [[Обединување на Трансилванија со Романија|Обединувањето на Трансилванија со Романија]]. На овој ден завршиле низата обединувања помеѓу Кралството Романија и нејзините претендирани [[Историски региони на Романија|историски региони]]. Сепак, условите на овие прокламации (и, последователно, материјализацијата на идеалот на [[Голема Романија]]) ќе бидат [[де факто]] признати само 2 години подоцна, по [[Тријанонски договор|Тријанонскиот договор]]. |- | valign="top" | | Со [[Версајски договор|Версајскиот договор]], Романија се согласиla да им даде државјанство на поранешните граѓани на Руското и Австроунгарското Царство кои живеат на новите романски територии.{{dubious|date=април 2024}} |- | valign="top" | •&nbsp;1919&nbsp;– | Настанал воен [[судир]] помеѓу Романија и [[Унгарска Советска Република|Унгарската Советска Република]] предводена од [[Бела Кун]]. Романската армија ја зазела [[Будимпешта]] на 4 август 1919 година. Со градот управува воена администрација до 16 ноември 1919 година.<br />[[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен]] службено ја доделил Буковина на Романија. |- | valign="top" | •&nbsp;1920&nbsp;– | [[Тријанонски договор|Тријанонскиот договор]] службено ѝ ги доделил Трансилванија, [[Банат]] и Партиум на Романија.<br />[[Мала Антанта|Малата Антанта]] започнала сојуз со [[Чехословачка]] и [[Кралство Југославија|Југославија]]. |- | valign="top" | •&nbsp;1921&nbsp;– |Голема и радикална [[аграрна реформа]].<br />[[Полско-романски сојуз|Полско-романскиот сојуз]] бил воспоставен. |- | valign="top" | •&nbsp;1923&nbsp;– | Уставот од 1923 година е усвоен врз основа на проект на Национал-либералната партија.<br /> Бил основан [[Националнохристијански одбранбен сојуз|Националнохристијанскиот одбранбен сојуз]] (НХОС). |- | valign="top" | •&nbsp;1924&nbsp;– | Членот на НХОС (подоцна основач на [[Железна гарда|Железната гарда]]) [[Корнелиу Зелеа Кодреану]] го убива префектот на полицијата во [[Јаш]], но е ослободен. |- | valign="top" | •&nbsp;1926&nbsp;– | Бил усвоен либерален изборен закон.<br />Француско-романски договор. |- | valign="top" | •&nbsp;1927&nbsp;– | Националната селанска партија ја презела владата од Национал-либералната партија.<br /> Легијата на Архангел Михаил, подоцна Железна гарда, се одвоила од НХОС.<br />[[Михај I]] станува крал под [[регент]]ски режим. |- | valign="top" | •&nbsp;1929&nbsp;– | Почеток на [[Големата депресија]] во светот и во [[Големата депресија во Романија|Романија]]. |- | valign="top" | •&nbsp;1930&nbsp;– | Карол II крунисан за крал. |- | valign="top" | •&nbsp;1931&nbsp;– | Првата забрана за Железната гарда. |- | valign="top" | •&nbsp;1933&nbsp;– | 16 февруари. Работилниците за железнички возила во Гривица штрајкуваат насилно соборен од полицијата.<br />10 декември. Премиерот [[Јон Дука]] ја „распуштил“ Железната гарда, апсејќи илјадници; 19 дена подоцна тој е убиен од легионери од Железната гарда. |- | valign="top" | •&nbsp;1935&nbsp;– | НХОС и Националната аграрна партија се спојуваат да ја создадат фашистичката Националхристијанска партија (НХП). |- | valign="top" | •&nbsp;1937&nbsp;– | Изборен „пакт за ненапаѓање“ помеѓу Националната селанска партија и Железната гарда, подоцна додавајќи ја Аграрниот сојуз. Романската комунистичка партија го осудува пактот, но во пракса ги поддржува национал-селаните.<br />ХОС образува влада, но брзо е во судир со Карол II поради [[Магда Лупеску|неговата еврејска љубовница]]. |- | valign="top" | •&nbsp;1938&nbsp;– | 10 февруари. Прогласена кралска диктатура. Нов устав усвоен на 27 февруари.<br />29–30 ноември. Водачот на Железната гарда, Кодреану и другите легионери пукале по наредба на кралот. |- | valign="top" | •&nbsp;1939&nbsp;– | 7 март. [[Арман Калинеску]] образува влада.<br />23 август. [[Пакт Молотов-Рибентроп|Пактот Молотов-Рибентроп]] предвидува советски „интерес“ за Бесарабија.<br />1 септември. [[Окупација на Полска (1939–1945)|Германија и Советскиот Сојуз ја нападнале Полска]]. Почеток на [[Втората светска војна]].<br />21 септември. Калинеску бил убиен од легионери од Железната гарда. |- | valign="top" | •&nbsp;1940&nbsp;– | 6 септември. По присилната абдикација на кралот Карол II, неговиот 19-годишен син Михај I го презема престолот, обврзан да му додели диктаторски овластувања на премиерот и [[кондукатор]] [[Јон Антонеску]].<br />14 септември. Кралството Романија е заменето со краткотрајна диктатура наречена [[Национална Легионерска Држава]]. |} <gallery widths="154px" heights="200px" perrow="4" caption="Избор на весници од Кралството Романија"> Податотека:Alegătorul liber 1875-01-23, nr. 001.pdf|''Alegătorul liber'', 23 јануари 1875 Податотека:Bukarester Tagblatt 1880-08-10, nr. 001.pdf|''Bukarester Tagblatt'', 10 август 1880 (на германски) Податотека:Voința naționala 1884-11-01.pdf|''Voința naționala'', 1 ноември 1884 Податотека:Opinia 1913-08-22, nr. 01966.pdf|''Opinia'', 22 август 1913 </gallery> == Монарси == {{See also|Крал на Романија|Список на водачи на Романија}} <gallery class="center"> Податотека:Carol_I_King_of_Romania.jpg|алт=King Carol I (1881–1914)| Крал Карол I (1881-1914) Податотека:King_Ferdinand_of_Romania.jpg|алт=King Ferdinand I (1914–1927)| Крал Фердинанд I(1914-1927) Податотека:1903Nicholas-09.jpg|алт=Prince Nicholas (Regent) (1927–1930)| Принц Николае (Регент) (1927-1930) Податотека:Carol_al_II-lea.jpg|алт=King Carol II (1930–1940)| Крал Карол II(1930-1940) Податотека:Mihai.jpg|алт=King Michael I (1927–1930; 1940–1947)| Крал Михај I (1927-1930; 1940-1947) </gallery> === Кралеви на Романија (1881-1947) === {{Наследна табела за монарси|name1='''[[Карол I]]'''|nickname1=|native1=Карол|life1={{Birth date|1839|4|20|df=y}} – {{Death date and age|1914|10|10|1839|4|20|df=y}}|reignstart1=15 март 1881|reignend1=10 октомври 1914|notes1=Принц Карл од [[Хоенцолерн-Зигмаринген]] избран за [[Домнитор|суверен кнез]] на Романија на 20 април 1866|family1=[[Хоенцолерн-Зигмаринген#Романија|Хоенцолерн-Зигмаринген]]|image1=Carol I King of Romania.jpg|alt1=Карол I Романски|name2='''[[Фердинанд I Романски|Фердинанд I]]'''|nickname2=|native2=Фердинанд|life2={{Birth date|1865|8|24|df=y}} – {{Death date and age|1927|7|20|1865|8|24|df=y}}|reignstart2=10 октомври 1914|reignend2=20 јули 1927|notes2=Внук на Карол I|family2=[[Хоенцолерн-Зигмаринген#Романија|Хоенцолерн-Зигмаринген]]|image2=King Ferdinand of Romania.jpg|alt2=Фердинанд I Романски|name3='''[[Михај I]]'''<br /><small>(1. мандат)</small><br /><ref>принцот [[Николае Романски|Николае]] владеејќи како [[принц регент]].</ref>|nickname3=|native3=Михај|life3={{Birth date|1921|10|25|df=y}} – {{Death date and age|2017|12|5|1921|10|25|df=y}}|reignstart3=20 јули 1927|reignend3=8 јуни 1930|notes3=Внук на Фердинанд I|family3=[[Хоенцолерн-Зигмаринген#Романија|Хоенцолерн-Зигмаринген]]|image3=Michael I of Romania (1927).jpg|alt3=Михај I|name4='''[[Карол II]]'''|nickname4=|native4=Карол II|life4={{Birth date|1893|10|15|df=y}} – {{Death date and age|1953|4|4|1893|10|15|df=y}}|reignstart4=8 јуни 1930|reignend4=6 септември 1940|notes4=Син на Фердинанд I|family4=[[Хоенцолерн-Зигмаринген#Романија|Хоенцолерн-Зигмаринген]]|image4=Carol II of Romania.jpg|alt4=Карол II Романски|name5='''[[Михај I]]'''<br /><small>(2. мандат)</small><br /><ref>со [[Јон Антонеску]] како [[кондукатор]], од 6 септември 1940 до 23 август 1944.</ref>|nickname5=|native5=Mihai|life5={{Birth date|1921|10|25|df=y}} – {{Death date and age|2017|12|5|1921|10|25|df=y}}|reignstart5=6 септември 1940|reignend5=30 декември 1947|notes5=Син на Карол II; вратен|family5=[[Хоенцолерн-Зигмаринген#Романија|Хоенцолерн-Зигмаринген]]|image5=Mihai.jpg|alt5=Михај I Романски}} {{further|Времеслед на животниот век на кралевите на Романија}} === Кралици-придружнички на Романија === {{Наследна табела за монарси|name1='''[[Елизабета Видска|Елизабета]]'''|nickname1=|native1=|life1={{Birth date|1843|12|29|df=y}} – {{Death date and age|1916|3|02|1843|12|29|df=y}}|reignstart1=15 март 1881|reignend1=10 октомври 1914|notes1=Придружничка на [[Карол I]]|family1=[[Грофовија Вид|Видовци]]|image1=Elisabeth_of_Wied.jpg|alt1=Елизабета Романска|name2='''[[Марија Романска|Марија]]'''|nickname2=|native2=|life2={{Birth date|1875|10|29|df=y}} – {{Death date and age|1938|7|18|1875|10|29|df=y}}|reignstart2=10 октомври 1914|reignend2=20 јули 1927|notes2=Придружничка на [[Фердинанд I Романски|Фердинанд]]|family2=[[Саксо-Кобург и Гота#Романија|Сакскобурговци]]|image2=Queen_Mary_of_Romania_2.jpg|alt2=Марија Романска|name3='''[[Елена (кралица на Романија)|Елена]]'''|nickname3=|native3=|life3={{Birth date|1896|5|2|df=y}} – {{Death date and age|1982|11|28|1896|5|2|df=y}}|reignstart3=|reignend3=|notes3=Придружничка на крунисаниот принц [[Карол II]]<br />кралица мајка на Михај на 2. мандат на Михај I|family3=[[Гликбурговци]]|image3=Helen, Queen Mother of Romania.jpg |alt3=Елена Романска|name4='''[[Ана Романска|Ана]]'''|nickname4=|native4=|life4={{Birth date|1923|9|18|df=y}} – {{Death date and age|2016|8|1|1923|9|18|df=y}}|reignstart4=|reignend4=|notes4=Придружничка на кралот [[Михај I]]<br />мажена после абдицирањето на сопругот|family4=[[Бурбонпармовци]]|image4=ReginaAnaARomaniei.jpg|alt4=Ана Романска}} === Претенденти на романскиот престол === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%" ! width="40%" |Претендер ! width="105px" | Портрет ! Животен век ! width="25%" | Претендент од ! width="19%" | Претендент до |- | '''Михај I''' |[[Податотека:King_Michael_I_of_Romania_by_Emanuel_Stoica.jpg|133x133пкс]] | 25 октомври 1921 – {{Починал на и возраст|2017|12|5|1921|10|25}} | 30 декември 1947 година | 5 декември 2017 година |- |- | '''Маргарета''' |[[Податотека:Regina_Margareta_(cropped).jpg|152x152пкс]] | 26 март 1946 | 5 декември 2017 година | тековно |- |} ==Кралски знамиња== {{See also|Список на знамиња на Романија}} <gallery class="center"> Податотека:Royal standard of Romania (King, 1881 model).svg|Кралско знаме 1881–1922) Податотека:Royal standard of Romania (King, 1922 model).svg|Кралско знаме (1922–1947) </gallery> == Поврзано == * [[Дунавски Вилает]] (1864–1878), [[Административна поделба на Отоманското Царство|отоманска административна единица]] која ја опфаќала Северна Добруџа * [[Историја на административната поделба на Романија]] * [[Кралството Романија под фашизмот]] * [[Монархизмот во Романија]] == Забелешки== {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} ==Дополнителна литература== * Great Britain. Admiralty. ''A handbook of Roumania'' (1920) primary source that focuses on prewar economy and society [https://archive.org/details/cu31924028553232 online free] * Treptow, Kurt W. ''A history of Romania'' (1996). * Raluca Goleșteanu-Jacobs, ''Habsburg Galicia and the Romanian Kingdom Sociocultural Development, 1866–1914'' (2023), Routledge, Poland-Transnational Histories * {{cite book|last=Lampe|first=John R.|url=https://books.google.com/books?id=OtW2axOSn10C&q=%22Romanian+Old+Kingdom%22&pg=PA350|title=Balkan Economic History, 1550–1950: From Imperial Borderlands to Developing Nations|year=1982|publisher=Indiana University Press |isbn=0-253-30368-0}} == Надворешни врски == {{Sister project links|Kingdom of Romania}} {{coord|44|25|N|26|06|E|source:eswiki_type:country|display=title}} {{Монархии}} [[Категорија:Сили на Оската]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1947 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1881 година]] [[Категорија:Поранешни држави на Балканот]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Поранешни монархии]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Статии со извори на романски (ro)]] [[Категорија:Воени диктатури]] [[Категорија:Престаноци во 1947 година во Романија]] [[Категорија:Појавено во 1881 година во Романија]] [[Категорија:Фашистички држави]] [[Категорија:Романија во 1940-тите]] [[Категорија:Романија во 1930-тите]] [[Категорија:Романија во 1920-тите]] [[Категорија:Романија во 1910-тите]] [[Категорија:Романија во 1900-тите]] [[Категорија:Романија во 1890-тите]] [[Категорија:Романија во 1880-тите]] [[Категорија:Христијански држави]] [[Категорија:Романска монархија]] [[Категорија:Романија во 1947 година]] [[Категорија:Романија во 1881 година]] [[Категорија:Молдавија во 20 век]] [[Категорија:Кралство Романија]] [[Категорија:Статии кои содржат текст на романски јазик]] 1ppgfkry35die4ncj18i74ufjgcnxut 0 1345165 5583217 5519280 2026-06-27T10:52:22Z Bjankuloski06 332 /* Рана историја */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583217 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Народ|group=Германци во Србија|popplace=[[Војводина]] ([[Банат]] and [[Бачка]])|population=4,064 (2011)|langs=[[германски јазик|германски]], [[српски|српски јазик]]|rels=Претежно [[Римокатолици]] and [[Протестанти|протестантски]] sects|related=[[Дунавски Шваби]], [[Банатски Шваби]], [[Германци од Романија]], [[Германци од Унгарија]], [[Германци од Хрватска]]}} '''Германци во Србија''' — етничко малцинство во Србија кое брои 4.064 луѓе според последниот попис на населението во 2011 година. Германците од Србија се нарекуваат Шваби кои се групирани во Дунавски Шваби или Банатски Шваби во регионот на Војводина, каде што живее повеќето од населението. Германците се населиле и во делови од Србија кон крајот на 17 век за време на администрацијата на Хабсбург. Германското население на Војводина во минатото било многу побројно околу 350.000 пред Втората светска војна. Повеќе од 250.000 заминале за време на повлекувањето на нацистичките сили. Како последица на настаните од Втората светска војна во Југославија, југословенската комунистичка влада презема одмазда врз етничките граѓани кои се со германско потекло во Југославија. Им било одземено државјанството, а нивните предмети и куќи им биле национализирани и одземени од нив. Помеѓу 1944 и 1946 година, бил воспоставен систем на затворски кампови за југословенските граѓани со германско потекло, обично во населбите каде што живееле. По укинувањето на затворските логори, етничките Германци од Југославија ги вратиле своите права и државјанства и повеќето од нив емигрирале во Германија или Австрија во следните години поради економски причини. == Демографија == Повеќето од Германците (3.272) живеат во регионот Војводина, и со значителен број (498) и во регионот на Белград. {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" !година ! Германците ! % |- | style="text-align:left" | 1900 година | 336.430 | 23,5% |- | style="text-align:left" | 1910 година | 324.180 | 21,4% |- | style="text-align:left" | 1921 година | 335.902 | 21,9% |- | style="text-align:left" | 1931 година | 328.631 | 20,2% |- | style="text-align:left" | 1948 година | 41.460 | 0,63% |- | style="text-align:left" | 1953 година | 46.228 | 0,66% |- | style="text-align:left" | 1961 година | 14.533 | 0,19% |- | style="text-align:left" | 1971 година | 9.086 | 0,11% |- | style="text-align:left" | 1981 година | 5.302 | 0,06% |- | style="text-align:left" | 1991 година | 5.172 | 0,07% |- | style="text-align:left" | 2002 година | 3.901 | 0,05% |- | style="text-align:left" | 2011 година | 4.064 <ref>{{Наведена книга|title=Nacionalna pripadnost: podaci po opštinama i gradovima = Ethnicity: data by municipalities and cities|date=2012|isbn=978-86-6161-023-3|editor-last=Republički zavod za statistiku|series=Popis stanovništva domaćinstava i stanova 2011|location=Beograd}}</ref> | 0,06% |} == Рана историја == Историјата на Германците на територијата на денешна Србија датира од крајот на XVII век и е поврзана со повлекувањето на Отоманската Империја од Панонија. Во тоа време, Хабсбуршката држава почнала да формира населби во областите кои биле напуштени од Турците. Германците почнале да се населуваат и на територијата на денешна Србија кон крајот на 17 век, кога Хабсбуршката монархија одзела делови од овие области од Отоманската Империја. За време на владеењето на Хабсбург, Германците имале привилегирана националност во монархијата. По австроунгарскиот компромис во 1867 година, денешна северна Србија била вклучена во унгарскиот дел на Двојната монархија и унгарскиот јазик го заменила германскиот како главен јазик на администрација и меѓуетничка комуникација. Во 1918 година, по распаѓањето на Австро-Унгарија, во регионот Банат било прогласена краткотрајна Банатска република, главно како иницијатива на локалните Германци. Наскоро, територијата на оваа република била поделена помеѓу новоформираното Кралство на Србите, Хрватите и Словенците и Кралството Романија. Во 1929 година, регионите на денешна Србија со германско население биле вклучени во новоформираната провинција Дунавска Бановина. Во меѓувоениот период, Германците биле едни од најголемите национални малцинства на територијата на денешна Србија, второ по Унгарците. Според пописот во 1931 година, Германците сочинувале најголем дел од населението во областите Бачка Паланка, Оџаци, Кула, Апатин и Сомбор. Исто така тие сочинуваат најголем дел од населението во неколку значајни градови како Вршац, Рума, Бачка Паланка, Инѓа, Врбас, Футог, Апатин, Нова Пазова, Бела Црква, Црвенка, Оџаци, Бачки Јарак, Бач, Банатски Карловац, Пландиште. , Житиште, Јаша Томиќ, Сечањ и др., како и во уште многубројни населени места. == Окупација во Втората светска војна == За време на окупацијата во Банат, Бачка, Барања и Хрватска, по април 1941 година, германските власти во контролата на регионот регрутираат етнички Германци за Вафен СС по пат на регрутација. За време на окупацијата на Оската на Југославија, од 1941 до 1944 година, Банат бил автономен регион кој бил управуван од Германија во рамките на окупирана Србија, со приближно 120.000 етнички Германци, кои главно биле селани и занаетчии. Седмата СС доброволна планинска дивизија Принц Еуген формирана во 1941 година од доброволците на Фолксдојче од Банат била германска планинска пешадиска дивизија на Вафен-СС, вооруженото крило на германската нацистичка партија. Озлогласената СС дивизија извршила масовни воени злосторства против српското цивилно население. Во 1943 година Хајнрих Химлер вовел задолжителна воена служба за етничките Германци во Србија. Доброволното вклучување и вклучување под принуда на Фолксдојче во окупираниот регион Банат му помогнал на нацистичкиот режим во нивната насочена кампања кон еврејскиот народ. Постои дебата меѓу различни групи за тоа дали насилството што се случило врз етничките Германци во југословенскиот регион во овој период дали е всушност геноцид или не. == По Втората светска војна == Во втората половина од војната и повоениот период кои бил помеѓу 1945-1948 година, од етничките германски цивили оставени во југословенскиот регион, околу 51.000 мажи, жени и деца загинале во логори каде што се одржувале условите за да предизвикаат смрт. Откако регионот бил ослободен од советската Црвена армија кон крајот на 1944 година, некои од етничките Германци побегнале од регионот Банат. Приближно три петтини останале и последователно страдале поради обесправеност и затворање поради нивната поврзаност со нацистичкиот режим. == Резиме == [[Податотека:Vojvodina_-_Jezicki_sastav_po_naseljima_1910.gif|мини|200x200пкс| Попис од 1910 година во Војводина: црвено: германско мнозинство; розова: германска плуралност]] Германскиот воен пораз во Втората светска војна резултирал со бегство или затворање на речиси целата германска заедница која броела околу 350.000 на територијата на Србија. Се проценува дека околу 200.000 Германци биле евакуирани за време на бегството на германската војска од српска територија, додека околу 140.000 кои останале во државата биле испратени во затворски логори кои биле управувани од новите комунистички власти. По распуштањето на затворските логори во 1948 година, поголемиот дел од останатото германско население ја напуштило Србија поради економски причини. == Денешен ден == Во 2007 година, малцинството формирало национален совет за прв пат по Втората светска војна. Во 2000-тите биле подигнати неколку споменици на предвоеното германско население. Во 2008 година, Здружението на Дунавските Шваби побарале од владата на градот Сремска Митровица да ги ексхумира телата на Германците кои загинале во повоен логор во градот.<gallery> Податотека:Tamis_banat1718_1739.png|алт=Provinces of the Habsburg Monarchy in the territory of present-day Serbia, 1718-1739|Покраини на Хабсбуршката монархија на територијата на денешна Србија, 1718-1739 г. Податотека:Banat_republic.png|алт=Banat Republic, proclaimed in 1918|Банатска Република, прогласена во 1918 година Податотека:Banatia.png|алт=Republic of Banatia, proposed in 1920|Република Банатија, предложена во 1920 година Податотека:South_german_buffer_state_1941.png|алт=South German buffer state, planned in 1941|Јужногерманска тампон-држава, планирана во 1941 година </gallery> == Забележителни луѓе == Главна статија: Категорија:Српски луѓе со германско потекло [[Податотека:Djordje Vajfert.jpg|мини|200п|Ѓорѓе Вајферт]] * Иван Бек * [[Lujza Mišić|Лујза Мишиќ]] * Игњат Шопрон * [[Ѓорѓе Вајферт]] * Хелмар Милер, западногермански олимписки атлетичар во атлетика * Ана Штајн, западногерманска олимписка уметничка гимнастичарка == Погледни == * Германски егзоними (Војводина) == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YPToSAAACAAJ|title=Nemci u Vojvodini|last=Zoran Janjetović|publisher=INIS|year=2009|isbn=978-86-7005-073-0}} * Nenad Stefanović, Jedan svet na Dunavu, Beograd, 2003. * Dr Anđelija Ivkov, Demografska slika Vojvodine, Beograd, 2006. * {{Наведување|last=Saša Kicošev|last2=Drago Njerovan|title=Razvoj etničke i verske strukture Vojvodine|url=https://books.google.com/books?id=iMrzoAEACAAJ|year=2013|origyear=2010|publisher=Prometej|place=Novi Sad|isbn=978-86-87513-20-4}} * {{Наведување|last=Borislav Jankulov|title=Pregled kolonizacije Vojvodine u XVIII i XIX veku|url=https://books.google.com/books?id=0l7FAAAAMAAJ|year=2003|origyear=1961|publisher=Matica Srpska}} * Dragomir Jankov, Vojvodina - propadanje jednog regiona, Novi Sad, 2004. == Дополнителна литература == * {{Наведување|last=Aleksandar Krel|title=Etnički identitet: Nemci u Vojvodini : doktorska disertacija|url=https://books.google.com/books?id=eS7NoAEACAAJ|year=2010}} * Krel, A., 2012. Sprechen sie deutsch? German language and revitalization of ethnic identity of the Germans in Bačka. Glasnik Etnografskog instituta SANU, 60(2), pp.&nbsp;171–185. == Надворешни врски == * Официјална веб-страница на Германците од Србија: [http://www.nationalrat.rs/O_NAMA.htm Nacionalni savet nemačke nacionalne manjine] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211206073619/http://www.nationalrat.rs/O_NAMA.htm |date=2021-12-06 }} [[Категорија:Народи во Србија]] f0d6z5d7cewcdkwssvxaggso6no9d58 0 1346045 5583220 5578585 2026-06-27T10:52:47Z Bjankuloski06 332 /* Кралство Југославија */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583220 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kočevci-Valvasor.jpg|мини|260x260пкс| Готшери (германски селани) во гравура од делото на Јохан Вајхард фон Валвасор ''Славата на Војводството Крањска'', 17 век]] '''Готшери''' или '''Кочевари''' ({{Langx|de|Gottscheer}}, {{Langx|sl|Kočevarji}}, {{Јаз|sl|kočevski Nemci}}) — германски доселеници во регионот [[Кочевје]] (познато како Готче) во [[Словенија]], порано округот Готче. До [[Втора светска војна|Втората светска војна]], нивниот главен јазик на комуникација бил Готшерскиот, [[Баварски јазик|баварски]] дијалект на германскиот јазик.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Graupera|first=Jordi|year=2015|title=Al final hi ha el bosc. Obituari d'un poble|trans-title=At the end there is the forest. Obituary from a people|journal=El món d'ahir|language=ca|location=Barcelona|volume=1|pages=6–17|issn=2462-7062}}</ref> == Историја == === Војводството Крањска === Во 1247, Бертолд, патријархот од Аквилеја, го префрлил феудот на Рибница и неговата [[долењска]] околина на грофовите од Ортенбург, благородничко семејство од Каринтија. Оваа област вклучувала исконска шумска област која на крајот станала позната како Готче. Во 1336, патријархот Бертранд од Сен-Жениес ги потврдил и ги проширил правата и одговорностите на Отон V Ортенбург и неговите наследници како владетели на областа. Почнувајќи од 1330 година и продолжувајќи до ''околу'' 1400 година, грофовите од Ортенбург ги населиле германските селани од Источен Тирол и [[Корушка]] во рамките на нивниот феуд. Во 1377, градот [[Кочевје]], најистакнат меѓу германските градови во регионот, добил пазарни права, а во 1406 година грофот Фредерик III од Ортенбург му доделил на растечкото германско население право да собира естовери од шумите во регионот. Со изумирањето на Домот на Ортенбург во 1418, регионот потпаднал под контрола на грофовите од Цеље; по убиството на Улрих II од Цеље во 1456, [[Хабсбурговци]]те го добиле регионот за себе. Поради својата позиција на надворешниот раб на хабсбуршките домени, областа Готче често била загрозена од османлиски напади, а Готшериредовно биле принудени да вршат воена служба за да ја заштитат областа. Самиот град Готче бил ограбен во 1469 година, но по неговата брза обнова, [[Фридрих III (Свето Римско Царство)|Фридрих III]] му доделил градски привилегии. Поважно, Фридрих III, исто така, им дал на луѓето од Готче право да ги продаваат своите производи без данок (познат како ''Хаусиерерпатент'') низ целата империја на 23 октомври во 1492. Трговијата потоа станала клучен извор на дополнителен приход за Готшерите, кои останале изолирани земјоделци за егзистенција од нивното населување до нивното растурање по Втората светска војна. Продавниците од Готче продавале домашно изработени постелнини, кожи од животни и дрвени играчки, меѓу другите производи, низ [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] , а подоцна и низ [[Австроунгарија|Австроунгарското]] и во [[Германско Царство|Германското]] царство. Во 18 век, нивното право на продавање било проширено за да произведуваат од јужните краишта на империјата, а до моментот кога Готче бил инкорпориран во Југославија, тие продавале и егзотично овошје и слатки. Готшерите продавале пеш во текот на зимата и се враќале во пролет за да се грижат за семејната парцела, останувајќи дома до крајот на сезоната на жетвата во ноември. Во 1507 година, Готче бил заложен кај Јерг фон Турн (Јуриј Турн), кој станал омразен од неговите поданици поради воведувањето на тешки земјоделски даноци и наплата на камати. Селаните од Готче на крајот го убиле фон Турн, предизвикувајќи го бунтот на словенечките селани, кој продолжил да беснее низ територијата на денешна Словенија и делови од Австрија сè додека не бил задушен во 1515. Во 1524 г., суверенитетот над Готче го купил Ханс Унгнад, а набргу потоа и хрватските грофови од Благај во 1547. Хрватското владеење траело помалку од еден век, но за тоа време, многу од Готшерите го додале крајот ''-ич'' на нивните презимиња, изведен од заедничката хрватска наставка ''-ić''. Во 1618 г. Готче бил продаден на ''Фрајхер'' Јохан Јакоб Кисл, кој го основал округот Готче и се наметнал како гроф на Готче. Неговиот посвоен син веднаш го продал округот на Волф Енгелбрехт од Ауерсперг во 1641. Во 1677, Јохан Вајхард од Ауерсперг го направил округот фидеикомисум на Домот на Ауерсперг, обезбедувајќи ја неговата сопственост од семејството до укинувањето на Австро-Унгарија. Во 1791, императорот Леополд II го подигнал округот Готче во војводство.<ref name=":1">{{Наведена книга|url=http://wwwu.uni-klu.ac.at/hleustik/gottschee/archiv/publikationen/digital/pdf/jh-buch11.pdf|title=Das Jahrhundertbuch der Gottscheer|last=Petschauer|first=Erich|publisher=Hermann Leustik|year=1980|isbn=9783700302438|location=[[Klagenfurt]]|language=de|trans-title=The Gottscheer Book of Centuries|access-date=2024-04-16|archive-date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104171241/http://wwwu.uni-klu.ac.at/hleustik/gottschee/archiv/publikationen/digital/pdf/jh-buch11.pdf|url-status=dead}}</ref> Од 1809 до 1814 г., Готче бил окупирана од силите на [[Наполеон Бонапарт|императорот Наполеон]] и инкорпорирана во Илирските провинции. Сепак, преземањето на Наполеон не било без инцидент, бидејќи Готшерите се кренале против Французите во 1809 година, постигнувајќи некои помали победи пред да бидат брутално уништени. Откако Французите ја напуштиле областа, контролата над војводството била вратена на Домот на Ауерсперг. Во 1848, крепосништвото било укинато, а во 1871, во градот Готче била изградена првата [[гимназија]] во регионите, а една деценија подоцна, во истиот град било основано занаетско училиште за обработка на дрво. Во 1893 г. Готче ја стекнал својата прва железничка врска со пруга што се протегала од градот Готче до [[Љубљана]], а една година подоцна, Домот на Ауерсперг подигнал пилана, првата голема индустриска локација во регионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/nemski_jezikovni_otok/pdf/07.pdf|title=Kontakti - Pokrajinski muzej Kočevje|work=www.pmk-kocevje.si|accessdate=2024-03-18}}</ref> Помеѓу 1869 и 1878 година, германското население на Готче го достигнал својот максимум со население од околу 26.000. Сепак, и покрај модернизацијата, регионот останал многу сиромашен, а неговото население главно зависело од земјоделството за егзистенција. Од 1880 година, Готче почнал да го губи населението поради емиграцијата во [[Соединети Американски Држави|Соединетите држави]] и [[Канада]]. Во комбинација со ефектите од антигерманската дискриминација во новоформираното Кралство Југославија, германското население Готшери било намалено на 12.500 со германската инвазија во 1941. === Кралство Југославија === По распаѓањето на Австроунгарското Царство, Готче станал дел од новоформираното [[Кралство Југославија]] во 1918. Вградувањето на јазичниот остров во словенската држава не поминало без отпор од Германците кои потекнувале од Готче. Емигрантите од Готче во Соединетите Американски Држави лобирале за признавање на правото на нивниот народ на [[самоопределување]], меѓутоа, малата големина и уште помалото население на енклавата значело дека таа била инкорпорирана во Југославија и покрај неодобрувањето на германското население од Готче. И покрај тврдењата дека Кралството Југославија уставно ќе ги заштитело малцинските права, на 1 јануари 1919, сите германски учители и државни службеници во државата биле отпуштени. Гимназијата во Готче била претворена во институција на словенечки јазик, а градското трговско училиште било затворено заедно со 22 германски граѓански организации и клубови. До 1939, во основните училишта во целиот регион биле понудени само пет паралелки на германски. Обидите да се формираат германски културни организации континуирано биле задушени, поради зголемениот страв на југословенската влада од германските националистички чувства кои произлегле од Германија и Австрија. И покрај овие тешкотии, во 1930 г. се одржала 600-годишна прослава на постоењето на Готче.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Das war Gottschee|last=Schemitsch|first=Karl|publisher=Karl Schemitsch|year=1977|location=[[Landskron]]|pages=96-100|language=de|translator-last=Herold|translator-first=Edith|trans-title=This was Gottschee}}</ref> Во 1939, забраната за Германската културна организација (''Културбунд'') била укината, во замена за наводниот подобар третман кон Словенците од Корушка од страна на Третиот Рајх. Национал-социјалистичкиот активист Вилхелм Лампетер лесно можел да основа паравоена организација, ''Маншафт'', од реконституираната културна организација и започнала сериозна агитација за „репатријација“ во Германија. === Втората светска војна === По брзата германска инвазија на 6 април 1941, паравоените сили ''на Маншафт'' ја презеле контролата над Готче. На 13 април, Вилхелм Лампетер ја презел функцијата како ''Bezirkshauptmann'' (Окружниот водач) на Готче во старата градска палата на Ауерспергс во градот Готче. Меѓутоа, Лампетер морал веднаш да се повлече од оваа функција на 23 април, откако регионот станал дел од провинцијата Љубљана, италијанска окупациска зона. На 1 октомври истата година, [[Адолф Хитлер]] и [[Бенито Мусолини]] постигнале договор за преселување, а плановите за преселување на Готшерите смислени од Главната канцеларија за благосостојба на етничките Германци (ВоМи) биле ставени на дело. Членовите на ''Маншафт'' брзо го иницирале преселувањето низ регионот. На преселувањето на Готшерите им било дозволено да донесат со себе некои работи од домаќинството и 1/3 од својот добиток со себе. Наводно, испразнетата земја требало да биде дадена на италијанските доселеници, но поради интензитетот на партизанските напади во областа, италијанското населување никогаш не било спроведено. [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_137-072772,_Umsiedlung_Gottschee,_Ausweisstelle.jpg|мини|Етничките Германци од Готче се соочуваат со преселување во 1941 година]] Готшерите биле преселени на територијата припоена од Италија кон т.н. Рански Триаголник, регионот во [[Штаерска (Словенија)|Долна Штаерска]] помеѓу сливовите на реките Крка, [[Сутла]] и [[Сава]]. За да ја постигнат нивната цел, морале да најдат сместување за доселениците од Готче и, почнувајќи од ноември 1941, околу 46.000 Словенци од т.н. Рански Триаголник биле депортирани во источна Германија за потенцијална германизација или принудна работа. Непосредно пред тоа, пропагандата насочена и кон Готшерите и кон Словенците им ветила на вторите еквивалентно обработливо земјиште во Германија за земјата отстапена во [[Штаерска (Словенија)|Долна Штаерска]]. На Готшерите им биле дадени пасоши од Рајхот и транспорт до областа Ран веднаш по принудното заминување на Словенците. Повеќето ги напуштиле своите домови по принуда и закани бидејќи ВоМи им го поставил 31 декември 1941 како краен рок за движење на двете групи. Иако многу Готшери добиле куќи и обработливо земјиште, неизбежно било големо незадоволство што многу имоти биле со помала вредност и квалитет од нивните оригинални земјишта, а многумина биле во неред по избрзаното протерување на нивните претходни станари. Од времето на нивното пристигнување до крајот на војната, земјоделците од Готче биле малтретирани, а понекогаш и убивани од [[Југословенски партизани|југословенските партизани]] кои ги гледале како инструмент на силите на Оската. Меѓу овие партизани имало и Словенци кои ја избегнале депортацијата од т.н. Рански Триаголник во околните шуми. Обидот за преселување на Готшери се покажал како скап неуспех за нацистичкиот режим, кој требал да распореди дополнителна работна сила за да ги заштити земјоделците од партизаните. Депортираните Словенци биле однесени во неколку логори во Саксонија, Шлезија и на други места во Германија, каде што биле принудени да работат на германски фарми или во фабрики од 1941 до 1945. Работниците не секогаш биле чувани во формална интернација, туку често во блиските празни згради. По завршувањето на војната, повеќето се вратиле во Југославија за да ги најдат своите домови уништени.<ref name=":1"/> === По војната === До 1945 г. речиси сите Готшери побегнале од т.н. Рански Триаголник за [[Австрија]], а потоа биле интернирани и протерани како последица на договорите меѓу поразените Германци и југословенските партизани. Готшери станале бегалци без државјанство во Австрија. По војната, околу 3.000 останале во Австрија и 2.000 емигрирале во Германија, додека останатите емигрирале во Соединетите Американски Држави и Канада.<ref name=":2"/> Според сите сметки, помалку од 400 етнички Германци се нашле во новата [[Социјалистичка Република Словенија]], при што [[Одделение за заштита на народот|ОЗНА]] брои само 110.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/nemski_jezikovni_otok/pdf/20.pdf|title=Vsi niso odšli / Nicht alle sind gegangen|date=2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402185328/http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/nemski_jezikovni_otok/pdf/20.pdf|archive-date=2 April 2012}}</ref> Големо мнозинство на Готшерии нивните потомци сега живеат во Соединетите Држави, главно во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и [[Кливленд]], но и во други делови на земјата. Мал број се доселиле во Киченер, Онтарио, заедно со оние кои останале во Европа. Салата Готче во Риџвуд, Квинс служи како културен центар и место за собирање на заедницата. == Значајни Готшери == Значајни Германци од Готче или жители со германско наследство од Готче вклучуваат: * Алберт Белај (роден 1925), културен активист * Дорис Дебењак (1936–2013), лингвист и преведувач * Јохан Еркер (1781–1809), австриски бунтовнички водач * Питер Кослер (1824–1879), правник и географ * Ричард Џеј Крамер (роден 1963), американски бизнисмен * Мајкл Џеј Крише (роден 1966 година), американски хемичар и професор * Роман Ерих Петче (1907–1993), просветен работник * Ернест Погорелц (1838–1892), фотограф * Ендрју Поје (роден 1987), канадски танчер на мраз * Август Шауер (1872–1941), римокатолички свештеник и издавач * Вернер Рот (фудбал) (роден на 4 април 1948 година) професионален фудбалер == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.gottscheer.eu/ Верин Петер Кослер, Словенец] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Народи во Словенија]] 97yu6gyb4gkr1xsxtl2gnmht26bwjhh 0 1347051 5583223 5227268 2026-06-27T10:53:09Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583223 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox person|honorific_prefix=|name=Едвард Русјан|honorific_suffix=|native_name=|native_name_lang=|image=Edvard Rusjan 1911.jpg|image_size=|alt=Едвард Русинот и 1911 г|caption=Едвард Русинот и 1911 г|birth_name=|birth_date={{Birth date|1886|06|06}}|birth_place=[[Трст]], [[Австрија-Унгарија]]|disappeared_date=<!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) -->|disappeared_place=|disappeared_status=|death_date={{Death date and age|1911|01|09|1886|06|06}}|death_place=[[Белград]], [[Кралство Србија]]|death_cause=|body_discovered=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->|monuments=|nationality=|other_names=|citizenship=|education=|alma_mater=|occupation=трговец/производител на велосипеди, пронаоѓач/производител на авиони, тренер на пилоти|years_active=|employer=|organization=|agent=|known_for=|notable_works=|style=|television=|title=|term=|predecessor=|successor=|party=|movement=|opponents=|boards=|criminal_charge=<!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources -->|criminal_penalty=|criminal_status=|spouse=|partner=<!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' -->|children=|parents=|relatives=|callsign=|awards=|signature=|signature_alt=|signature_size=|module=|module2=|module3=|module4=|module5=|module6=|website=<!-- {{URL|Example.com}} -->|footnotes=}} '''Едвард Русјан''' (6 јуни 1886 – 9 јануари 1911)<ref name="Rusjan" /><ref name="Sitar">{{Наведена книга|title=Edvard Rusjan|last=Sitar|first=Sandi|publisher=Partizanska knjiga|year=1989|page=72|id={{COBISS|ID=7780352}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> бил пионер во летање и конструктор на авиони од Австроунгарската империја. Тој загина во авионска несреќа во [[Белград]] .<ref name="Rusjan">{{Наведена енциклопедија|access-date=6 June 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vazduhoplovnetradicijesrbije.rs/index.php/clancivlepojevica/160-m-mercep-i-e-rusjan|title=Конструктори аероплана и авијатичари Михаило Мерћеп и Едуард Русјан|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418225931/http://www.vazduhoplovnetradicijesrbije.rs/index.php/clancivlepojevica/160-m-mercep-i-e-rusjan|archive-date=18 April 2021|accessdate=31 August 2013}}</ref> == Биографија == Русјан е роден во [[Трст]],<ref name="Rusjan"/> тогаш главното пристаниште на [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]] (сега во Италија). Неговите родители и двајцата биле домородци од регионот на Горица и Градишка : неговиот татко, Франк Русјан, бил [[Словенци|Словенец]], а неговата мајка, Грација Кабас, била [[Фурланија-Јулиска Краина|Фриула]] .<ref>{{Наведена книга|title=Brata Edvard in Josip Rusjan iz Gorice: začetkí motornega letenja med Slovenci|last=Gombač|first=Srečko|publisher=Puhek|year=2004}}</ref> Детството и адолесценцијата Русјан ги поминал во Горица, во предградието [[Пристава (Нова Горица)|Рафут]] . Во младоста станал професионален велосипедист и дизајнирал свои модели на велосипеди, заедно со неговиот брат Јосип Русјан. Бил член и на [[Соколи (гимнастичарско движење)|гимнастичкото друштво Сокол]] . Тој го направил својот прв лет на 25 ноември 1909 година, во близина на Горица, во [[Eda I|Еда I]], биплан по негов сопствен дизајн. Еда бил прекарот на Едвард, кој му го дала неговата мајка.<ref name="Rusjan"/><ref name="RS-Rusjan">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ukom.gov.si/en/media_relations/background_information/science_and_technology/edvard_rusjan_pioneer_of_slovene_aviation/|title=Edvard Rusjan, Pioneer of Slovene Aviation|publisher=Republic of Slovenia – Government Communication Office|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423044448/http://www.ukom.gov.si/en/media_relations/background_information/science_and_technology/edvard_rusjan_pioneer_of_slovene_aviation/|archive-date=23 April 2014|accessdate=11 September 2013}}</ref> Летот бил покриен {{Convert|60|m}} и достигна висина од {{Convert|2|m}} . На 29 ноември 1909 година, тој летал {{Convert|600|m}} на надморска височина од {{Convert|12|m}} . Оригиналниот дизајн бил проследен со неколку подобрени верзии. Тој се преселил во еден хангар во близина [[Мирен|на Мирен]] јужно од Горица. Русјан прв пат присуствувал на настан за јавен лет со моделот EDA V на 6 декември 1909 година, кога неговиот авион се распаднал при слетувањето.<ref name="Rusjan"/> Во јуни 1910 година, тој го испробал моделот EDA V, кој му овозможил да лета 40 метри над земјата и да го прелета целото поле [[Мирен]]. [[Податотека:Rusjanovo_letalo_Eda.JPG|мини| Реплика на русјанскиот авион [[Eda V|Еда В]]]] Браќата Русјан останале без финансии за изградбата на ЕДА VII. Во 1910 година, Едвард Русјан го запознал бизнисменот Михајло Мерќеп од [[Загреб]], [[Хрватска]] (тогаш дел од [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]] ), кој му понудил финансиска помош за неговите напори. Истата година, браќата се преселиле во [[Загреб]], Хрватска, кога започнале проект за изградба на авиони во поголем обем заедно со првиот хрватски пилот Драгутин Новак, кој претходно летал со Едуард Славољуб Пенкала .<nowiki></br></nowiki> Во ноември 1910 година, тие конструирал нов модел, наречен „Сокол“.<ref name="Rusjan"/> Во јануари 1911 година, Едвард и Јосип Русјан заминале на промотивна турнеја низ [[Балкански Полуостров|балканските]] градови. За време на лет во [[Белград]], [[Србија]] на 9 January 1911 силен ветер го скршил крилото на авионот на Едвард и тој се нурнал во железнички насип во близина на [[Белградска тврдина|Белградската тврдина]] во фатална несреќа.<ref name="Sitar"/><ref name="RS-Rusjan"/> На неговиот погреб присуствувале голема толпа од околу 14.000 луѓе. Погребан е на Новите гробишта во Белград, лоц 15, гроб 343. == Наследство == Аеродромот Марибор Едвард Русјан и астероидот 19633 Русјан се именувани по него. Комерцијално-деловниот центар ''Еда центар'' во [[Нова Горица]] е посветен на споменот на Русјан. Еден од DC-10 во флотата [[Јат Ервејс|ЈАТ]] го добил името по Едвард Русјан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.taxiways.de/DC-10/46988_278.html|title=MC DONNELL – DOUGLAS DC – 10|work=taxiways.de|accessdate=31 January 2017}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Русјан, Едвард}} [[Категорија:Погребани на Новите гробишта (Белград)]] [[Категорија:Воздухопловни пионери]] [[Категорија:Починати во 1911 година]] [[Категорија:Родени во 1886 година]] dch3ziys96cyj7u7tyu8xuuohl3b0ns 0 1347195 5583150 5369782 2026-06-27T08:13:32Z Dandarmkd 31127 5583150 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија функционер | name = Моника Зајкова | image = | caption = | office = Пратеничка во [[Собрание на Република Македонија]] | term_start = [[2020]] | term_end = | primeminister = [[Зоран Заев]]<br>[[Христијан Мицкоски]] | president = [[Стево Пендаровски]]<br>[[Гордана Сиљановска-Давкова]] | office1 = Претседателка на [[Либерално-демократска партија]] | term_start1 = [[20 ноември]] [[2022]] | term_end1 = | predecessor1 = [[Горан Милевски]] | birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1991|2|21}} | birth_place = [[Скопје]], [[СР Македонија|Македонија]], [[СФРЈ]] | nationality = [[Македонија|Македонка]] | ethnicity = [[Македонци|Македонка]] | party = [[Либерално-демократска партија]] | occupation = Магистер по [[Право|правни науки]] | website = [https://www.ldp.mk www.ldp.mk] }} '''Моника Зајкова''' (р. {{роден на|21|февруари|1991}}, [[Скопје]]) — [[македонска]] пратеничка во [[Собрание на Република Македонија]] и претседателка на [[Либерално-демократска партија]]. == Животопис == Зајкова била родена во Скопје на 21 февруари 1991 година. Во 2016 година, завршила како магистер по [[Право|правни науки]], во областа на граѓанското право на Факултетот за правни науки при [[ФОН Универзитет]], во 2017 година, положила [[правосуден испит]]. Во 2020 година, таа била избрана за пратеничка во [[Собрание на Република Македонија]], од страна на [[ЛДП]]. Во 2022 година, таа била избрана за претседателка на [[Либерално-демократска партија]]. == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Зајкова, Моника}} [[Категорија:Политичари од Скопје]] [[Категорија:Македонски пратеници]] [[Категорија:Политичари на ЛДП]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Кукуш]] gb6doa3kyh9muexeyz5cutwknh3it8j 0 1347514 5583038 5434273 2026-06-26T19:47:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583038 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда | name = Вастселински замок<br/>Vastseliina piiskopilinnus | image = Vastseliina linnus.JPG | alt = | caption = | architectural_style = | structural_system = | cost = | location = | address = | location_town = [[Вастселина]] | location_country = [[Естонија]] | coordinates = | start_date = 1273 | completion_date = 1342 | floor_count = | floor_area = | architect = }} '''Нојхаузен''' ({{langx|de|Neuhausen}}, {{langx|ru|Ней Ха́узенъ}}),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eki.ee/cgi-bin/mkn8.cgi?form=ee&lang=et&kohanimi=96032533&f2v=Y&f3v=Y&nimeliik=&maakond=&vald=&kihelkond=&asum=&f10v=Y&x1d=&x1m=&x1s=&x2d=&x2m=&x2s=&y1d=&y1m=&y1s=&y2d=&y2m=&y2s=&f14v=Y&of=tb|title=Vastseliina ms|work=KNAB|publisher=Eesti Keele Instituut|language=et|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216123944/http://www.eki.ee/cgi-bin/mkn8.cgi?form=ee&lang=et&kohanimi=96032533&f2v=Y&f3v=Y&nimeliik=&maakond=&vald=&kihelkond=&asum=&f10v=Y&x1d=&x1m=&x1s=&x2d=&x2m=&x2s=&y1d=&y1m=&y1s=&y2d=&y2m=&y2s=&f14v=Y&of=tb|archive-date=2021-12-16|dead-url=no|accessdate=2021-12-16}}</ref> '''Вастселински замок''' и '''замок Вастселина'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vastseliinalinnus.ee/ru/|title=Городище Вастселийна|work=Vastseliina linnus|language=ru}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.visitestonia.com/ru/%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B-%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD%D0%B0|title=Развалины епископского замка Вастселийна|work=Visitestonia.com|language=ru|accessdate=2023-10-10|archive-date=2023-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231205014730/https://www.visitestonia.com/ru/%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B-%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD%D0%B0|url-status=dead}}</ref> ({{langx|et|Vastseliina piiskopilinnus}}) — поранешна [[тврдина]] на епископот од [[Ливонски ред|Ливонскиот ред]]. Урнатините на тврдината се наоѓаат на десниот брег на реката [[Јамаоја]] (исто така Миксеоја и Мекси) на 3 километри источно од селото [[Вастселина]] во [[Административна поделба на Естонија|округот]] [[Виру]] во [[Естонија]]. Комплексот на музејот отворен овде вклучува и голем парк кој го опкружува ридот на замокот. == Историја == [[Податотека:Vastseliina_Castle_ruins.JPG|мини|280x280пкс| Поглед на урнатините од североисточната кула, јули 2008]] Населбата била основана околу [[1273|1273 година]] од страна на епископот од Дорпат на урнатините на древниот чудски град [[Вастселина]], а самиот замок бил изграден 60 години подоцна од мајсторот на [[Ливонски ред|Ливонскиот ред]] [[Бурчард фон Драјлебен|Бурхард фон Драјлебен]], по разорниот напад на псковјаните на југоисточниот дел на [[Ливонија]]. Изградбата на тврдината била завршена во 1342 година.<ref>[http://www.werro.ee/failid/ajutine/9_vastseliina_vald.pdf Vastseliina vald] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090617124424/http://www.werro.ee/failid/ajutine/9_vastseliina_vald.pdf |date=2009-06-17 }} {{Et}}</ref> Сместено на границата на имотите на [[псков]]јаните и ливонските витези, Нојхаузен често бил напаѓан од Русите и се сметал за силна тврдина и складиште за шверцувана стока превезувана во Русија. Во [[1501|1501 година,]] [[војвода]]та [[Данил Шчења]], откако ја опустошил околината на Нојхаузен, неуспешно ја опсадувал неколку дена. На почетокот на [[Ливонска војна|Ливонската војна]], на 30 јуни 1558 година, Нојхаузен бил заземен од руската војска под команда на принцот [[Пјотр Иванович Шујски|Шујски]] по краток, но енергичен отпор: „Германците се бореа многу жестоко и до смрт“. [[Податотека:Vastseliina_piiskopilinnuse_kirdetorn.jpg|лево|мини|280x280пкс| Североисточната кула во септември 2011]] Оттогаш до [[1582|1582 година]] им припаѓал на Русите, потоа преминал кај Полјаците, па кај Швеѓаните. Во [[1655|1655 година]], во пресрет на [[Руско-шведска војна (1656-1658)|Руско-шведската војна од 1656-1658 година]], трошните утврдувања на Нојхаузен биле обновени од [[Карл X Густав|Карл X]], но за време на походот во [[1656|1656 година]] Русите го зазеле без загуби.<ref>Лобин А. Н., Смирнов Н. В. Борьба за Юрьев-Ливонский в годы русско-шведской войны (1656-58) // Война и оружия. Новые исследования и материалы. 2-я международная научно-практическая конференция. СПб, ВИМАИВиВС, 2011, с. 534—549</ref> Во [[1661|1661 година]] Нојхаузен ѝ бил вратен на Шведска согласно условите на [[Кардиски мировен договор|Кардискиот мир]]. Во [[16 век]] во близина на замокот имало голема, добро утврдена населба. Последен пат предградието Нојхаузен било споменато во [[1690|1690 година]]. Во близина на Нојхаузен има многу [[Могила (археологија)|могили]] и остатоци од древни цркви.<ref name="vastseliina">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.castle.lv/est/vastseliina.html|title=Замок Вастселиина (Нейгаузен — Neuhausen) 1342 г.|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412135407/http://www.castle.lv/est/vastseliina.html|archive-date=2010-04-12|dead-url=no|accessdate=2009-12-07}}</ref> Кога Нојхаузен бил заземен од Русите на почетокот на [[18 век]], повеќе не бил тврдина. Руското име за Нојхаузен е Новгородок. == Во уметничката книжевност == Замокот Нојхаузен, [[Манастир Псков-Печерски|манастирот Псков-Печерски]] кој се наоѓа на 20 километри од него, тврдината [[Изборск]] и околната живописна област се опишани во [[повест]]а „Замокот Нојхаузен“ од [[Александар Александрович Бестужев|Александар Бестузев-Марлински]] (1824), како и во [[роман]]от на [[Иван Иванович Лажечников|Лажечников]] „Последниот Новик“ (1833). == Галерија == <gallery> Податотека:Vastseliina_piiskopilinnus_02.jpg Податотека:Vastseliina_piiskopilinnus_04.jpg Податотека:Vastseliina_linnus_6.JPG Податотека:Vastseliina_piiskopilinnus_08.jpg Податотека:Vastseliina_linnus_1.JPG Податотека:Vastseliina_linnus_4.JPG Податотека:Vastseliina_piiskopilinnus_05.jpg Податотека:Vastseliina_piiskopilinnus_07.jpg Податотека:Vastseliina_piiskopilinnus_09.jpg Податотека:Vastseliina_linnus_2.JPG Податотека:Vastseliina_piiskopilinnus_03.jpg| Податотека:Vastseliina_linnus_3.JPG Податотека:Vastseliina_linnus_5.JPG Податотека:Vastseliina_piiskopilinnus_06.jpg </gallery> == Наводи == <references responsive="1"></references> == Литература == * Белоруссия. Литва. Латвия. Эстония. Справочник-путеводитель. — М.: «Искусство»; Лейпциг: «Эдицион», 1986. * {{ВТ-ЭСБЕ|Нейгаузен}} * Богушевский Н. К. Исторические черты о бывшем рыцарском замке Нейгаузен // «Псковские губернские ведомости». — 1874. — № 6—10. == Надворешби врски == * [https://web.archive.org/web/20110814192156/http://62.20.57.210/kra/bilder/0406/28/033/001.jpg Rootsi Riigiarhiiv: Vastseliina linnuse plan 1683 година.] , [https://archive.today/20121128181352/62.20.57.210/kra/bilder/0406/28/033/002.jpg План 2], [https://web.archive.org/web/20110814192220/http://62.20.57.210/kra/bilder/0406/28/033/003.jpg План 3]{{Et}} * [http://www.vastseliina.ee/linnus/id/vanasti/index.html Модел на замокот Нојхаузен]{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=Октябрь 2018}} [[Категорија:Појавено во 14 век]] [[Категорија:Урнати замоци во Естонија]] 1eb7xejy0orm5602xavo5v5m18s1vh7 0 1360098 5583230 5564509 2026-06-27T10:53:39Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583230 wikitext text/x-wiki '''Куглоф''' (исто така ''Кугелхупф'', ''Гуглхупф'', ''Гугелхопф'', ''коугелхоф'' или ''коугелхопф'' е торта која традиционално се пече во округлеста тава, слична на тортата Бунд, но квасирана со пекарски квасец. Постојат три главни типа: верзија со какао; верзија со малку ванила и кора од лимон; и мермерна комбинација од двете. Посебно е популарен како традиционална торта во Средна Европа. Во кујната на Холанѓаните од Пенсилванија е познат како ''Дејчер Куче'' (германска торта).{{Sfn|Goldstein|2015}} Во доцната средновековна Австрија, куглоф се служел на големи настани во заедницата, како што се свадби, тој бил украсен со цвеќиња, лисја, свеќи и сезонско овошје. Името опстојувало низ [[Австроунгарија|Австроунгарската империја]], на крајот станало стандардизирано кај виенските готвачи како рафинирана, богата торта, со вкус на вода од роза и бадем. Постојат многу регионални варијации, со тоа ја прикажуваат широката популарност на традицијата Куглоф.{{Sfn|Goldstein|2015}} Куглоф бил избран да ја претставува Австрија во иницијативата Кафе Европа на австриското претседателство со [[Европска Унија|Европската унија]], на Денот на Европа 2006 година. == Етимологија == Потеклото на зборот е спорно. {{Sfn|Goldstein|2015}} [[Податотека:20140709_Radkersburg_Majolika_a9069.jpg|алт=deep, ring-shaped pan showing decorative indentations|лево|мини| Глазирана земјена тава Куглоф направена во Раче-Фрам околу 1900 година]] Старото, јужногерманско име ги комбинира [[Средногорногермански јазик|средногерманските]] зборови ''Гугел'' ( гугел, качулка со долги врвови) добиени од латинскиот ''cucullus'', што значи качулка или хауба и ''Hupf'', што буквално значи „да скока“ или „скока“. [[Браќа Грим|Браќата Грим]] напишале дека ''хупфот'' можеби е референца за „скокањето“ на тестото предизвикано од квасецот, но не постојат цврсти етимолошки докази за тоа. Најраниот познат рецепт за Гугелхупф (Куглоф), во книгата за готвење на Маркс Румполт од 1581 година, го опишува буквално како „Торта со капа“ со карактеристична форма и препорака за украсување, што укажува на сличност или намерна имитација на обликот на средновековна капа. {{Sfn|Goldstein|2015}} == Опис == [[Податотека:Bábovka-dvoubarevná.jpg|мини|Чешка верзија со две бои наречена „бабовка“]] Куглоф се прави со меко [[тесто]] [[Квасец|од квасец]], печено во висока, превиткана, [[Тор (геометрија)|тороидална]] тава. Во зависност од регионот тој може да содржи [[суво грозје]], [[бадем]]и или понекогаш и киршвасерска вишна ракија. Традиционалниот Куглоф секогаш содржи малку сушено овошје, обично суво грозје, а понекогаш и други сушени овошја како вишни натопени во сок од портокал или алкохол. Некои регионални сорти (Чешка, Унгарија и Словенија) се полнат со слој од слатко мелено семе од афион или чоколаден фил слично на еврејската [[бабка]]. Таа не е ни приближно поврзана со божиќната торта во Италија позната како пандоро ниту со американската торта Бундт бидејќи тие не се базирани на квасец.{{Sfn|Goldstein|2015}} Понекогаш обична торта или мермерна торта направена без квасец, но печена во тава Куглоф, исто така се нарекува Куглоф. == Поврзано == * [[Список на јадења со бадеми]] * [[Оревњача|Ролна од ореви]] * [[Саварин]] * [[Бриош]] == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jbi6BwAAQBAJ|title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets|last=Goldstein|first=Darra|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-931339-6|access-date=31 October 2021}} * {{Наведена книга|title=The Bundt Collection|last=Hoffman|first=Brian Hart|date=2020|publisher=83 Press|isbn=978-1-940772-78-3|page=16}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gugelhupf}} * {{Wikibooks-inline|fr:Livre de cuisine|Kouglof}} * [http://www.recipesource.com/ethnic/europe/german/00/rec0088.html Sample recipe] * [http://www.dianasdesserts.com/index.cfm/fuseaction/recipes.recipeListing/filter/dianas/recipeID/2104/Recipe.cfm Picture of a Marmorgugelhupf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060516110517/http://www.dianasdesserts.com/index.cfm/fuseaction/recipes.recipeListing/filter/dianas/recipeID/2104/Recipe.cfm |date=2006-05-16 }} [[Категорија:Македонска кујна]] [[Категорија:Хрватска кујна]] [[Категорија:Српска кујна]] [[Категорија:Чешка кујна]] [[Категорија:Словенечка кујна]] 64a634721dz92f2ltixmb8xbj0kjn0f 0 1360197 5582995 5455740 2026-06-26T17:51:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582995 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Јадење|име=Буњуело|слика=Bunyol de carabassa.jpg|опис=Шпански буњуело со фил од тиква|друго име=|земја=[[Шпанија]]|регион=|творец=|дел_од_оброкот=|вид=[[Крофна]]|температура=|главни_состојки=|варијанти=|калоричност=|друго=}} '''Буњуело''' е пржено тесто, вид на крофни, што го има во [[Шпанија]], [[Латинска Америка]] и други региони кои се историски поврзани со [[Шпанци|Шпанците]], вклучително и Југозападна Европа, [[Балкански Полуостров|Балканот]] и [[Мала Азија]], други делови на [[Азија]] и [[Северна Африка]]. Буњуело традиционално се подготвува на [[Божиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eatingtheworld.net/2017/12/12/bunuelo/|title=A World of Buñuelos for Hanukkah and Christmas|date=2017-12-12|work=Eating The World|language=en|accessdate=2021-02-01}}</ref> Обично содржи фил или прелив. Во мексиканската кујна, често се служи со сируп.<ref name="grodinsky">{{Наведени вести|url=http://www.chron.com/life/food/article/Pump-up-the-flavor-with-piloncillo-1507680.php|title=Pump up the flavor with piloncillo|last=Grodinsky|first=Peggy|date=6 September 2006|work=[[Houston Chronicle]]|access-date=23 January 2014}}</ref> Овие крофни обично се состојат од едноставно [[Тесто|тесто,]][[квасец]], често со вкус на [[анасон]], кое тенко се витка, се сече или се обликува на поединечни парчиња, потоа се пржи, и се служи со сладок прелив. Буњуело може да биде полнет со различни нешта, слатки или солени. Може да биде со кружна форма или во форма на диск. Во Латинска Америка, буњуелите се сметаат за симбол на среќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mysanantonio.com/sacultura/conexion/article/Bu-uelos-Tasty-dessert-symbolic-of-good-luck-856975.php|title=Buñuelos: Tasty dessert symbolic of good luck|last=Herrera|first=Jennifer|date=24 August 2009|work=San Antonio Express-News|accessdate=3 March 2015}}</ref> == Регионални адаптации == [[Податотека:Home-made_buñuelos.JPG|мини| Домашни колумбиски буњуели]] [[Податотека:Cascaron-_fried_mochi_balls_(12486482804).jpg|мини| ''[[Каскарон]]'', [[Филипинска кујна|филипински]] вид направен со мелен леплив ориз]] [[Податотека:Philippine_buñuelo_(bunwelo)_doughnuts_with_ube_filling.jpg|мини| Филипински ''бунвелос'' со фил]] [[Податотека:Bunyols_amb_xocolate.jpg|мини| Чоколадни крофни]] * Во [[Шпанија]], буњуело е десерт или закуска посебно за време на празници. * Во [[Каталонија]], се подготвуваат за време на рпазници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dreamstime.com/stock-photo-bunuelos-de-viento-typical-pastries-spain-eaten-lent-pile-image48502256|title=Bunuelos De Viento, Typical Pastries Of Spain, Eaten In Lent Stock Photo - Image of bunuelos, quaresma: 48502256|work=Dreamstime|language=en|accessdate=2021-02-01}}</ref> * Во [[Валенсија]], најчесто се прават со фил од тиква. * На [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], постојат различни буњуели за различни празници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fascinatingspain.com/gastronomy/spanish-cuisine-recipes/spanish-all-saints-day-sweets/|title=All Saints' Day Traditional Sanish Sweets|work=Fascinating Spain|language=es|accessdate=2021-02-01}}</ref> * Во [[Мадрид]] и [[Андалусија]], се јадат за време на празнување на светците, при што жените ги подготвуваат дома и ги делат на соседите, посебно ова е обичај по селата. * Во [[Колумбија]] се подготвуваат со сирење, и се служат за Божиќ.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GwiAAwAAQBAJ&pg=PA15|title=The Donut: History, Recipes, and Lore from Boston to Berlin|last=Krondl|first=Michael|date=2014|publisher=Chicago Review Press|isbn=9781613746707}}</ref> * Во [[Куба]] се служат со карамела од анасон. * Во [[Доминиканска Република|Доминиканската Република]], буњуелите се прават во форма на топка и се служат со сируп со вкус на цимет, и со кокосово млеко наместо вода. * Во [[Никарагва]] се подготвуваат со сирење. * На [[Филипини|Филипините]] се наречени и бунвело, бунуело, биновило, имаат форма на топка, на палачинка, на цилиндер дури и личат на крофна. Се служат со пијалак од топло чоколадо.<ref name="fernandez">{{Наведена книга|title=Tikim: Essays on Philippine Food and Culture|last=Fernandez, Doreen|publisher=Anvil Pub.|year=1994|isbn=9789712703836|page=46}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aboutfilipinofood.com/bunwelos/|title=Bunwelos|date=7 December 2016|work=About Filipino Food|accessdate=14 December 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kusinanimanang.blogspot.com/2007/09/bunuelos-fried-dough-or-doughnuts.html|title=Bunuelos (fried dough or doughnuts)|work=Kusina ni Manang|accessdate=14 December 2018}}</ref> * Во [[Порторико]], се подготвуваат мали и округли, а постојат повеќе од 20 различни рецепти за буњуели во Порторико. * Во [[Мексико]] буњуелите се продаваат на саеми, за време на карневалите и за божиќните празници. * Во [[Перу]] се подготуваат во кружна форма или како прстени. * Во [[Италија]] се служат со крем. * Во [[Уругвај]] се подготвуваат благи со јаболка и банани, посишани со шеќер.. * [[Сефарди|Сефардите]] во Турција ги подготвуваат и ги јадат за време на [[Пасха]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.haaretz.com/food/one-family-s-secret-passover-dumpling-recipe-1.5437363|title=From Constantinople to Ellis Island: One family's secret Passover dumpling recipe|work=Haaretz|access-date=2021-02-01|language=en|archive-date=2021-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205081532/https://www.haaretz.com/food/one-family-s-secret-passover-dumpling-recipe-1.5437363|url-status=dead}}</ref> == Поврзано == * [[Тулумба]] * [[Список на видови крофни]] * [[Крофна]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Божиќна кујна]] [[Категорија:Италијанска кујна]] [[Категорија:Шпанска кујна]] [[Категорија:Крофни]] 2lqw05lnvw6868p4nhpd2ktlslj4xn8 0 1361906 5583129 5345902 2026-06-27T02:41:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583129 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметник|name=Вирџинија Веци|image=Virginia Vezzi - Self-Portrait as Saint Catherine of Alexandria.jpg|caption=''Автопортрет како Св. Катарина од Александрија'' (c. 1624)|birth_name=|birth_date=24 јуни 1600|birth_place=[[Велетри]], Италија|death_date=17 октомври 1638|death_place=Париз, Франција|nationality=|field=[[Сликање]], [[цртање]]|movement=[[Baroque painting|Барок]]|works=|patrons=|awards=}} '''Вирџинија Веци''', понекогаш запишана како '''Вирџинија да Вецо''' (1600–1638), била италијанска сликарка и сопруга на францускиот сликар [[Симон Вуе]]. == Животот во Италија == Вирџинија Веци била родена во Велетри на 24 јуни 1600 година во семејството на Плинија Фери, акушерка и Помпео Веци, сликар.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Le Signore dell'Arte: Storie di donne tra '500 e '600|last=Sara|first=Bruno|publisher=Skira|year=2021|pages=258}}</ref> Можеби имала контакт со сликарот Антонио Веци, можеби роднина на Помпео.<ref name=":0" /> Вирџинија првично тренирала со нејзиниот татко кој го препознал талентот додека била млада. Тој одлучил да го пресели семејството во [[Рим]] пред 1611 година, за да и дозволи на Вирџинија да учи кај локалните мајстори. Домот на семејството бил во близина на црквата Сан Никола во Арционе.<ref name=":0" /> Вирџинија веројатно студирала прво со Марко Тулио Монтања, уметник од Велетри, а потоа со Кавалиер д'Арпино, Гаспаре Селио и Ланфранко. <ref name=":0" /> Од 1622 до 1626 година, семејството на Вирџинија живеело во Виа Фератина, во близина на домот на францускиот сликар Симон Вуе. <ref name=":0" /> Симон бил 10 години постар од неа и ја учел цртање во неговиот дом од 1623 до 1627 година.<ref name=":0" /> Вирџинија на 23 години била успешен уметник. <ref name=":0" /> Таа ја посетила работилницата на Вуе за да ја подобри нејзината техника. Касијано дал Поцо ја опишал како ученичка на Вуе. <ref name=":0" /> Сликала историски слики и минијатури, а работела и со пастел.   Во 1624 година, Вирџинија била примена како член на престижната Академија ди Сан Лука, впечатливо достигнување за сликарка од нејзината возраст и пол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://storiedellarte.com/2015/02/quando-il-matrimonio-e-darte-simon-vouet-virginia-da-vezzo-e-la-sua-giuditta-con-la-testa-di-oloferne.html|title=Quando il matrimonio è d'arte. Simon Vouet, Virginia da Vezzo e la sua 'Giuditta con la testa di Oloferne'|last=Rebecchi, Silvia|date=22 February 2015|publisher=storiedellarte.com|accessdate=2017-09-12}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Нејзиното дело за влез веројатно била слика на старозаветната хероина, Јудит, единствениот сигурен автограм и слика со податоци од неа: ''Јудит со главата на Холоферн'' (Музеј на убави уметности, Нант), врежана од Клод Мелан во 1626 година.<ref name="sothebys">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sothebys.com/fr/auctions/ecatalogue/lot.27.html/2019/old-master-evening-l19033|title=Simon Vouet, ''Study of a Young Woman as the Virgin''|publisher=sothebys.com|accessdate=2019-10-18}}</ref> Друга верзија на сликата била продадена на аукција на Кристи во 2006 година за 64.480 евра. Во 1624 година, Симон бил избран и за претседател на Академијата. Во 1626 година, Вирџинија Веци и Симон Вуе се венчале во црквата [[Црква Сан Лоренцо ин Лучина|Сан Лоренцо во Лусина]], црквата поврзана со француските сликари во Рим.<ref name=":0"/> Во оваа црква, Вуе бил одговорен за украсувањето на капелата Алеони; Вирџинија веројатно му помогнала, особено во сликањето на ангелите.<ref name=":0" /> Во 1626 година, Марчело Џованети, пријател на парот, објавил книга со песни, вклучувајќи и сонет посветен на сликата на [[Данаја]] од Вирџинија.<ref name=":0" /> == Живот во Франција == [[Податотека:Virginia_da_Vezzo,_the_Artist's_Wife,_as_the_Magdalen_LACMA_M.83.201.jpg|мини| Симон Вуе, ''Вирџинија да Вецо, сопругата на уметникот, како Магдалена'' (околу 1627).]] Вирџинија се омажила за Симон Вуе во Рим во 1626 година и следната година се преселила со него во родната [[Франција]], каде што Симон, како сликар на дворот, добил сместување во [[Лувр]] во Париз. Вирџинија била „позната по својата убавина...и често служела како модел на Магдалените, Мадоните и митолошките хероини на нејзиниот сопруг“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collection.blantonmuseum.org/objects-1/info?query=Portfolios%20%3D%20%22159%22&sort=0&page=22|title=Saint Cecilia|work=Blanton Museum of Art|accessdate=8 November 2021|archive-date=2021-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108205502/https://collection.blantonmuseum.org/objects-1/info?query=Portfolios%20%3D%20%22159%22&sort=0&page=22|url-status=dead}}</ref> Таа, исто така, „ги зголеми наставните активности на нејзиниот сопруг нудејќи им лекции за цртање на млади дами од добро семејство, со што започна обичај што традиционално се поврзува со Лувр“.<ref name="Crelly">{{Наведена книга|title=The Paintings of Simon Vouet|last=Crelly|first=William R.|publisher=Yale University Press, 1962.}}</ref> Во седумнаесеттиот век Исак Буларт ја опишал како:<blockquote>...римска дама со единствена убавина, и толку добро поучена во уметноста на сликарството што редовно ја имала честа да работи во присуство на кралот и да добие од неговите усни пофални зборови за делата на нејзината прекрасна рака, што Франција сè уште го гледа во љубопитни отпечатоци што излегоа на виделина.</blockquote>Се шпекулирало дека можеби имала улога во ателјето на нејзиниот сопруг, но освен А''втопортретот или музата'' што ѝ ги припишува Лолобриџида, останува „недостаток на докази за нејзината активност како сликарка за време на нејзините години во Францускиот главен град.<ref name="sothebys"/> Вирџинија и Симон имале пет деца. Таа умрела во Париз на 17 октомври 1638 година. <ref name=":0"/> == Други слики кои и се припишуваат на Веци == Неколку други слики и се припишуваат на Веци. Сите освен една датираат од нејзините години во Рим. Дејвид Мандрела предложил да и се припише на Веци друга ''Џудит'', оваа во [[Стара пинакотека|Старата пинакотека]] во Минхен (види Галерија), која моментално му се припишува на Симон Вуе, но аргументот на Мандрела „не го убедува“ долгогодишниот научник, Арно Брежон де Лаверње. Консуело Лолобриџида и припишува две други слики на Веци, ''Автопортрет или Муза'' (1630-1632) во француска приватна колекција и ''Алегорија на сликарството'' (околу 1620 г.) во Италијанска приватна колекција, за која Лолобриџида верува дека е автопортрет на Веци во чинот на сликање на младиот Симон Вуе (види Галерија). Во 1992 година, специјалистот за Вуе, Вилијам Р. Крели, сугерирал дека Веци можеби ја насликала [[Данаја]] во Музејот на уметност Блантон во Остин (види Галерија). Последователно, реставрацијата на сликата открила путо и слика на Јупитер што го поттикнало Блантон да и ја припише ''Данаја'' на Жак Бланшар (кој насликал друга Данаја). Но, дури во 2013 година, историчарот на уметност Гијом Казеруни ја оспорил атрибуцијата на Бланшар и ја повтори сугестијата дека Блантонската ''Данаја'' можеби е од Вирџинија Веци.<ref name="Rykner2009">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thearttribune.com/A-Work-by-Jacques-Blanchard.html|title=A Work by Jacques Blanchard Identified in Austin|last=Rykner, Didier|publisher=thearttribune.com|accessdate=2019-10-18}}</ref><ref name="Rykner2013">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thearttribune.com/Judith-and-Holophernes-by-Virginia.html|title=''Judith and Holophernes'' by Virginia da Vezzo|last=Rykner, Didier|publisher=thearttribune.com|accessdate=2019-10-20}}</ref> Друга слика, на жена во црвен фустан со сина наметка и крем шал (види Галерија), и се припишана на Веци од Казеруни и друга историчарка на уметност, Аделин Коланж, кои веруваат дека тоа е можеби автопортрет; сепак, Арно и Барбара Брежон де Лаверњи не веруваат дека сликата ја прикажува Вирџинија Веци.<ref name="sothebys"/> Масло на бакар ''Распетие'' е наведено како „припишано на Вирџинија Веци“ од галеријата Матисен во Лондон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://matthiesengallery.com/work_of_art/crucifixion|title=''Crucifixion'' (Virginia Vezzo)|publisher=matthiesengallery.com|accessdate=2019-10-26}}</ref> == Галерија == <gallery mode="nolines" widths="200" heights="200"> Податотека:Vouet_-_Judith.JPG|алт=Judith (c.1620-1625) by Simon Vouet (or Virginia Vezzi?), Alte Pinakothek.| ''Џудит'' (околу 1620-1625) од Симон Вует (или Вирџинија Веци?), [[Стара пинакотека|Стара Пинакотека]]. Податотека:Allegoria_della_pittura_-_Vezzi_(%3F).png|алт=Allegory of Painting (c. 1620), a self-portrait of Virginia Vezzi painting the young Simon Vouet?| ''Алегорија на сликарството'' (околу 1620 година), автопортрет на Вирџинија Веци која го слика младиот Симон Вуе Податотека:Danaë_-_Blanchard.png|алт=Danaë (1620-1630) by Jacques Blanchard (or Virginia Vezzi?) at the Blanton Museum of Art.| ''Данаја'' (1620-1630) од Жак Бланшар (или Вирџинија Веци?) во Музејот на уметност Блантон. Податотека:Virginia-da_Vezzo--vs--Jacques_Blanchard-vs---Danae--Blanton--BEFORE_ca_2012_restoration.jpg|алт=The Blanton Danaë before the restoration that uncovered the putto and Jupiter.| Блантон ''Данаја'' пред реставрацијата што ги открила путото и Јупитер. Податотека:Simon_Vouet_Portrait_of_Virginia_da_Vezzo.JPG|алт=Simon Vouet, fragment of a possible portrait of Virginia Vezzi (c. 1624-26), Gemäldegalerie, Berlin| Симон Вуе, фрагмент од можен портрет на Вирџинија Веци (околу 1624-26), Галерија, Берлин Податотека:Virginia_da_Vezzo--attributed--perhaps_self-portrait.jpg|алт=Painting attributed to Virginia Vezzi, possibly a self-portrait.| Слика која и се припишува на Вирџинија Веци, веројатно автопортрет. Податотека:Virginia_da_Vezzo_--_aka_Virginia_Vezzi_--_Self-portrait_or_Muse_--_1630-32.jpg|алт=Self-Portrait or Muse, attributed by Lollobrigida to Virginia Vezzi (1630-1632).| ''Автопортрет или муза'', припишан од Лолобриџида на Вирџинија Веци (1630-1632). Податотека:Virginia_Vezzi_(attributed)_-_Crucifixion.jpg|алт=Crucifixion, oil on copper, attributed to Virginia Vezzi at the Matthiesen Gallery, London.| ''Распнување'', масло на бакар, припишано на Вирџинија Веци во галеријата Матисен, Лондон. </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Починати во 1638 година]] [[Категорија:Родени во 1601 година]] [[Категорија:Италијански сликари]] [[Категорија:Жени во уметноста]] 7tfh77bom8c2mubu9wssyrw7vjwab0y 4 1362760 5583282 5533346 2026-06-27T11:07:53Z Bjankuloski06 332 5583282 wikitext text/x-wiki Список на учесници и нивните придонеси од [[Википедија:Запознајте ја Словенија|„Запознајте ја Словенија“]] {| class="wikitable" | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''бр.''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''корисничко име''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''статии''' |- | colspan="9" style="text-align: center; text-indent: 30px;"|'''Учесници''' |- | 1 | [[Корисник: LILI RKIM|LILI RKIM]] | #[[Формација Слатник]] #[[Раденечко Поле]] #[[Расед Идрија]] #[[Расед Раша]] #[[Снежник (плато)]] #[[Рудник Межица]] #[[Љубљанска ботаничка градина]] #[[Расед Брежице–Копривница]] #[[Павилјон Јакопич]] #[[Национална галерија на Словенија]] #[[Галерија Шкуц]] #[[Куќа Пристава]] #[[Формација Раибл]] #[[Културен молк]] #[[Музеј на словенечки железници]] #[[Природен парк Горичко]] |- | 2 |[[Корисник:Marija Boshevska11|Marija Boshevska11‎]] | #[[Билиси]] #[[Козлерова мапа]] #[[Милка Хартман]] #[[Худеј]] #[[Слано Блато (свлечиште)]] #[[БицикеЉ]] #[[Патека на сеќавањето и другарството]] |- | 3 | [[Корисник: Adouuuuu|Ангел Симјановски]] | #[[Словенечки партизани]] #[[Меморијален парк Навје]] #[[Браслав]] #[[Доначки Прелом]] #[[Млади Словенци]] #[[Улрих II Цељски]] #[[Старословенци]] #[[Глиншчица]] #[[Јоже Дежман]] #[[Патека на аџиите (Словенија)]] #[[Мокроног]] #[[Словенечка селанска буна (1515)]] #[[Тврдина Клуже]] #[[Геверкенег]] #[[Пекол (пештера)]] #[[Златарна Цеље]] #[[Плоштад на Републиката (Љубљана)]] #[[Зграда на Народното собрание на Словенија]] #[[Метлика (замок)]] #[[Милко Кос]] #[[Межица]] #[[Будизмот во Словенија]] #[[Шпик (планина)]] #[[Дивје Бабе]] #[[Триглавски дом кај Кредарица]] #[[Мирна (Словенија)]] #[[Триглавка]] #[[Винко Ошлак]] #[[Градско собрание (Марибор)]] #[[Доленско наречје]] #[[Киберпипа]] #[[Бледски стратешки форум]] #[[Хидроелектрична централа Медводе]] #[[Хидроцентрала Фала]] #[[Правен факултет Марибор]] #[[Уставниот суд на Словенија]] #[[Пумпна хидроцентрала Авче]] #[[Јанко Керсник]] #[[Валентин Зарник]] #[[Штефан Планинц]] #[[Јосип Стритар]] #[[Фран Левстик]] #[[Карел Лаврич]] #[[Симон Јенко]] #[[Долње Ретје]] #[[Јосип Вошњак]] #[[Сина гарда (Словенија)]] #[[Легија на смртта (воена единица)]] #[[Карл Новак]] #[[Ослободителен фронт на словенечката нација]] #[[Митја Гаспари]] #[[Палата Карли]] #[[Крим (планина)]] #[[Сечовљански солани]] #[[Историски институт Милко Кос]] #[[Институт Јожеф Штефан]] #[[Национален образовен институт Словенија]] #[[Национален институт за хемија (Словенија)]] #[[Институт за просторни политики (Словенија)]] #[[Ложница (Савиња)]] #[[Ѕвездичка Заспанка]] #[[Academia Operosorum Labacensium]] #[[Природен парк Сечовљански солани]] |- | 4 | [[Корисник:XavieraMars|Михаил Милевски]] | #[[Битка кај Самобор]] #[[Британско меѓународно училиште во Љубљана]] #[[Меѓународно училиште Данила Кумар]] #[[Рок Елснер]] #[[Бранко Елснер]] #[[Халозе]] #[[Време во Словенија]] #[[Европско училиште Љубљана]] #[[Скејтер (бенд)]] #[[Јуре Лесковец]] #[[Ања Древ]] #[[Ледник Скута]] #[[Бегуњшчица]] #[[Латобици]] #[[Плоштад Водник]] #[[Словенечки народноослободителен комитет]] #[[Панонски мешани шуми]] #[[Катедрала во Цеље]] #[[Џамија Лог под Мангартом]] #[[Замок Лајтенбург]] #[[Мобител (Словенија)]] #[[Словенске Горице]] #[[Франце Авчин]] #[[Еколози без граници]] #[[Плато Карст]] #[[Нада Мали]] #[[Инцидент на словенечкиот YouTube во 2011 година]] #[[Иван Хрибар]] #[[Палата Грависи-Барбабијанка]] #[[Пристаниште Копер]] #[[Руше]] #[[Да ја исчистиме Словенија за еден ден!]] #[[Медводе]] #[[Маргарета Цељска]] #[[Рудолф Тенис]] #[[Нагодев судски процес]] |- | 5 |[[Корисник:Banja147|Banja147‎]] | #[[Винтгар]] #[[Робова фонтана]] |- | 6 | [[Корисник:Mito999|Mito999]] | #[[Аргентински парк]] #[[Славата на Војводството Крањска]] #[[Бого Графенауер]] #[[Пипистрел]] #[[Културен центар за европски вселенски технологии]] #[[Вечно дерби (Словенија)]] #[[Веригар]] #[[Аљажева кула]] #[[Зграда на владата и претседателска канцеларија]] #[[Словенечка куќа на славните спортисти]] #[[Музеј на модерна уметност (Љубљана)]] #[[Јунион Пиварница (Словенија)]] #[[Ашелице]] #[[Груберова палата]] #[[Фурлански земјотрес 1976]] #[[Јернеј од Лока]] #[[Антон Томаж Линхарт]] #[[Несреќа на балон со топол воздух во Љубљана во 2012 година]] #[[Митја Саје]] #[[Меѓународен фестивал на компјутерска уметност]] #[[Зграда Кресија]] #[[Фердо Година]] #[[Рашо Нестеровиќ]] #[[Ден на суверенитет (Словенија)]] #[[Малвазија]] #[[Споменици на словенечките партизани]] #[[Регионален музеј Копер]] #[[Аварска марка]] #[[Центар за современи уметности Љубљана]] #[[Регионален парк Шкочјански пештери]] #[[Љубљанско дрвено тркало]] #[[Градец, Чрномељ]] #[[Превод на Библијата на Прекмурски дијалект]] #[[Јазици на Словенија]] #[[Италијански јазик во Словенија]] #[[Плоштад Европа]] #[[Споменикот на Водник]] #[[Дом ин свет]] #[[Црквата Свети Михаил (Чрна Вас)]] #[[Спонка.тв]] #[[Судења во Дахау (Словенија)]] #[[Клопотец]] #[[Света Гера]] #[[Барата Косезе]] #[[Дебели Ртич]] #[[Синагога Лендава]] #[[Историја на Евреите во Словенија]] #[[Сезонски езера на Пивка]] |- | 7 | [[Корисник:Марко09|Марко09]] | #[[Пирамида (Марибор)]] #[[Љубљанска Покраина]] #[[Акрапович]] #[[Телеком Словенија]] #[[Елан (претпријатие)]] #[[Словенија самит 2001 г]] #[[НЛБ Групација]] #[[Горење (претпријатие)]] #[[Војтех Равникар]] #[[Јоже Сној]] #[[Иго Груден]] #[[Доминик Смоле]] #[[Иве Шубиц]] #[[Андреј Розман]] #[[Јакоб Јеж]] #[[Кајетан Кович]] #[[Иван Вурник]] #[[Лојзе Лебич]] #[[Бојан Адамич]] #[[Горан Војновиќ]] #[[Руди Шелиго]] #[[Фери Лаиншчек]] #[[Јакопичка награда]] #[[Компјутерски историски музеј Словенија]] #[[Крштевањето на Савица]] #[[Меркатор (малопродажба)]] #[[Превојот Предил]] #[[Пеколната клисура]] #[[Логарска долина (Словенија)]] #[[Чувај ја Хана]] #[[Хиша грозе]] #[[Танцување на дождот (филм од 1961 година)]] #[[Замок Цекин]] #[[Комплекс Младика]] #[[Словенечки народен драмски театар во Љубљана]] #[[Гранд Хотел Унија]] #[[Змејски мост]] #[[Ана Цељска]] #[[Јанез Пухар]] #[[Марленка Ступица]] #[[Јелка Рајхман]] #[[Лела Б. Њатин]] #[[Јасмина Цибиќ]] #[[Поп (словенечки ТВ канал)]] #[[Екипа (Словенија)]] #[[Џокер (словенечки магазин)]] #[[Радио Сити (Марибор)]] #[[Невље]] #[[Замок Кршко]] #[[Замок Толмин]] #[[Трилек (замок)]] #[[Лесковец замок]] #[[Замок Ојстрица]] #[[Замок Велење]] #[[Замок Каценштајн]] #[[Замок Заприце]] #[[Замок Мајшперк]] #[[Замок Випава]] #[[Халштатско археолошко наоѓалиште во Ваче]] #[[Ситула од Ваче]] #[[Ваче појас-плоча]] #[[Ана од Полска, грофица од Цеље]] |- | 8 | [[Корисник:Krstovskaa|Krstovskaa]] | #[[Геолошки завод на Словенија]] #[[Слуги (драма)]] |- | 9 | [[Корисник:Viksi123|viksi123]] | #[[Виленица (пештера)]] #[[Баркафе]] #[[Љубљанска надбискупија]] #[[Друловка]] #[[Крка (Словенија)]] #[[Црно Езеро (Словенија)]] #[[Логор Штернтал]] #[[Кошарка 3x3 на Европскиот младински летен олимписки фестивал 2023 година]] #[[Алпина]] #[[Мис Универзум Словенија]] #[[Коњи во Словенија]] #[[Раков Шкоцјан (парк)]] #[[Ден на државноста (Словенија)]] #[[Форма вива]] #[[Геометриски центар на Словенија]] #[[Кристална палата (Љубљана)]] #[[Словенечки имиња на полиња и куќи]] #[[Фруктал]] #[[Замок Мокрице]] #[[Масовни гробници во Цеље]] #[[Пошта на Словенија]] #[[31 дивизија (југословенски партизани)]] #[[Божидар Дебењак]] #[[Стане Доланц]] #[[Иво Боскарол]] #[[Томаж Берлочник]] #[[Зграда на Кооперативна бизнис банка (Љубљана)]] #[[Цанкар центар]] #[[Штампетов мост]] #[[Географски институт Антон Мелик]] #[[Љубљана Прајд]] #[[E7 Европска патека на долги растојанија]] #[[Звест Аполонио]] #[[Белграмони-Тако замок]] #[[Ден на независноста и единството (Словенија)]] #[[Татјана Брегант]] #[[Људмила Плесничар Гец]] #[[Карел Дежман]] #[[Валентин Водник]] #[[Логатец]] #[[Максим Гаспари]] #[[Ада Видович Муха]] #[[Замок Лож]] #[[Боровнички вијадукт]] #[[Градац]] #[[Замок Лихтенберк]] #[[Замок Оточец]] #[[Изидор Цанкар]] #[[Љубљански словенечки национален театар опера и балет]] #[[Евалд Флисар]] #[[Антон Фунтек]] #[[Антон Инголич]] #[[Мира Михелич]] #[[Поплави во Словенија (2010)]] #[[Тоне Першак]] #[[Ален Плој]] #[[Брути (палата)]] #[[Грависи-Буторај (палата)]] #[[Замок Село]] #[[Јанез Пух]] #[[Оскар Когој]] #[[Ника Зупанц]] #[[АРНЕС]] #[[Миранда Румина]] #[[Клемен Слакоња]] #[[Дигитална библиотека на Словенија]] #[[Будистичка конгрегација Дармалинг]] #[[Антонија Хоферн]] #[[Фредерик Барага]] #[[Едвард Ковач]] #[[Манастир Св. Фрањо (Пиран)]] #[[Црква Свети Бас]] #[[Катедрала Ново Место]] #[[Институт Свети Станислав (Словенија)]] #[[Уница (река)]] #[[Сливница (планина)]] #[[Емил Цесар]] #[[Јанко Орожен]] #[[Митја Ференц]] #[[Милица Кацин Вохинц]] #[[Историски архив на Љубљана]] #[[Беталова пештера]] #[[Список на езера во Словенија]] #[[Драгоња]] #[[Шкабријел]] #[[Мирна (Сава)]] #[[Ринжа]] #[[Комна]] #[[Блоке]] #[[Бањшице (плато)]] | |- | 10 | [[Корисник:Markoiva|Markoiva]] | #[[Список на словенечки знамиња]] #[[Љубљански куклен театар]] #[[Крка (претпријатие)]] |- | 11 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | #[[Kовачки музеј во Кропа]] #[[Жаметовка]] #[[Алелуја (јадење)]] #[[Хокеарска лига на Словенија]] #[[ХК Акрони Јесенице]] |- | 12 | [[Корисник:Matej1 Kliment|Matej1 Kliment]] | #[[Национален парк Триглав]] #[[КК Олимпија]] #[[Љубљанско блато]] |- | 13 | [[Корисник:Миа Шеќероска|Миа Шеќероска]] | #[[Словенечки народен театар Марибор]] #[[Прулски мост]] #[[Судска палата (Љубљана)]] #[[Гранд Казино Липица]] |- | 14 | [[Корисник:Anja Naumovska|Anja Naumovska]] | #[[Катја Штурм-Шнабл]] |- | 15 | [[Корисник:Anjastankovskajbt15|Anjastankovskajbt15]] | #[[Сузана Брицељ]] |- | 16 | [[Корисник:Ања Плуковска|Ања Плуковска]] | #[[Капучинска црква (Марибор)]] #[[Црква Свети Тома (Ратече)]] #[[Марко Елснер]] #[[Напреј застава славе]] #[[Тобија Лионели]] |- | 17 | [[Корисник:Ljubica.kalapovska2011|Ljubica.kalapovska2011]] | #[[Историја на Словенија]] |- | 18 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | #[[Словенечка кошаркарска лига]] #[[Словенечко-шпански односи]] #[[Словенечки вооружени сили]] #[[Словенечка женска одбојкарска лига]] #[[Здружение на слободни синдикати на Словенија]] #[[Словенечки ладнокрвен коњ]] #[[Транспорт во Словенија]] #[[Словенечкото усвојување на еврото]] #[[Ден на поморството на Словенија]] #[[Словенка (филм)]] #[[Брод, Ново Место]] #[[Марјан Рожанц]] #[[Мухабер]] |- | 19 | [[Корисник:Marija.Mileska222|Marija.Mileska222]] | #[[Академија за театар, радио, филм и телевизија (Љубљана)]] #[[Пино Млакар]] |- | 20 | [[Корисник:Klimentina.milenkoska|Klimentina.milenkoska]] | #[[Спорт во Словенија]] |- | 21 | [[Корисник:Mare555|Mare555]] | #[[Словенечка Истра]] #[[Српско-словенечки односи]] #[[Германско-словенечки односи]] #[[Јасна (езеро)]] #[[Дивје Езеро]] #[[Креда (езеро)]] #[[Гринтовец]] #[[Дравиња]] #[[Битката кај Холмец]] #[[Мангарт]] #[[Ледава]] #[[Дрета]] #[[Преторијанска палата]] #[[Бока (водопад)]] #[[Рогатец]] #[[Замок Козјак]] #[[Јаворнички водопади]] #[[Кнежја Липа]] |- | 22 | [[Корисник:Dicii|Dicii]] | #[[Маријан Пушник]] #[[Истополови бракови во Словенија]] |- | 23 | [[Корисник:Горазд Војнески|Горазд Војнески]] | #[[Градски парк Тиволи]] #[[Зоолошката градина во Љубљана]] #[[Студенец (Љубљана)]] #[[Арборетум Волчи Поток]] #[[Дравоград]] #[[Автопатен тунел Караванки]] #[[Железнички тунел Караванки]] #[[Премин Љубељ]] #[[Јулиска Краина]] #[[Жумберак]] #[[Тиволи (езерце)]] #[[Алма Карлин]] #[[Јоже Јаворшек]] #[[Рок (оперски режисер)]] #[[Флејта (Дивје Бабе)]] #[[Метелкова]] #[[Битка кај Фригид]] #[[Душан Пирјевец]] #[[Железничка станица Нова Горица]] #[[Алма Матер Европа (Универзитет)]] #[[Агостон Павел]] #[[Матјаж Перц]] #[[Лука Мартин Томажич]] #[[Верица Трстењак]] #[[Душан Огрин]] #[[Алојз Ребула]] #[[Марко Сној]] #[[Борис Фурлан]] #[[Антон Стрес]] #[[Јосип Племељ]] #[[Примож Јакопин]] #[[Примож Репар]] #[[Тоне Павчек]] #[[Горазд Коцијанчич]] #[[Јосип Урбанија]] #[[Борис Новак]] #[[Владимир Трулар]] #[[Иван Сивец]] #[[Павел Кунавер]] #[[Јуриј Вега]] #[[Катка Зупанчич]] #[[Карел Дестовник]] #[[Клавдија Кутнар]] #[[Бенка Пулко]] #[[Томаж Хумар]] #[[Неца Фалк]] |- | 24 | [[Корисник:Emilija Dobreva|Emilija Dobreva]] | #[[Пандемија на КОВИД-19 во Словенија]] #[[Битка кај Дражгоше]] #[[Масакр во Тезно]] #[[Ускочка војна]] #[[Масакр во Барбарин ров]] #[[Oкупација на Меѓимурје во 1918 ]] #[[Леон Рупник]] #[[Логор Техарје]] #[[Барбара Цељска]] #[[Словенија на Евровизија во 2024 година]] #[[Словенија на Евровизија во 2023 година]] #[[Претседател на Словенија]] #[[Људски врт]] #[[Унгарска окупација на југословенските територии]] #[[Домицијан Карантански]] #[[Протести во Словенија (2020–2022)]] #[[Австро-словенечки конфликт во Корушка]] |- | 25 |[[Корисник:Baek147|Baek147‎]] | #[[Межа]] #[[Прекмурска гибаница]] |- | 26 | [[Корисник:Kalan Wiki2|Kalan Wiki2]] | #[[Конгресен плоштад]] |- | 27 | [[Корисник:Gorge Gazepov|Gorge Gazepov]] | #[[Станко Премрл]] #[[Зорко Преловец]] #[[Иво Светина]] #[[Петер Превц]] #[[Тања Рибич]] #[[Катарина Кресал]] #[[Јуре Ленарчич]] #[[Рок Тичар]] #[[Барбара Брезигар]] |- | 28 | [[Корисник:Jovanamisirkov|Jovanamisirkov]] | #[[Матија Барл]] |- | 29 | [[Корисник:Saramisirkov|Saramisirkov]] | #[[Јанез Боле]] #[[Звонимир Циглич]] |- | 30 | [[Корисник:SandraMIsirkov|SandraMIsirkov]] | #[[Георг Пренер]] #[[Национална сала Цеље]] |- | 31 | [[Корисник:Andrea Misirkov|Andrea Misirkov]] | #[[Јанко Равник]] #[[Урош Крек]] |- | 32 | [[Корисник:Eva Misirkov|Eva Misirkov]] | #[[Милан Деклева]] |- | 33 | [[Корисник:NinaMisirkov|NinaMisirkov]] | #[[Милан Апих]] |- | 34 | [[Корисник:JanaKliment|JanaKliment]] | #[[Златорог]] #[[Лисца]] |- | 35 | [[Корисник:VladimirManasov2303|VladimirManasov2303]] | #[[Словенечки земји]] #[[Карантанци]] #[[Сречко Бродар]] #[[Нова ревија (списание)]] #[[Марковци]] #[[Правосудство на Словенија]] #[[Источна Словенија]] #[[Западна Словенија]] #[[Аеродром Едвард Русјан Марибор]] #[[Леталски центар Марибор]] #[[Словениан Спирит]] #[[ВЛМ Ерлајнс Словенија]] #[[Католичка црква во Словенија]] #[[Римокатоличка епархија Цеље]] #[[Римокатоличка епархија Мурска Собота]] #[[Римокатоличка епархија Ново Место]] #[[Петровче]] #[[Марија Луција Ступица]] #[[Мариј Прегељ]] #[[Долнице]] #[[Куга, Моравче]] #[[Кочно об Ложници]] #[[Цеста при Старем Логу]] #[[Фабијаниев мост]] #[[Матеј Бор]] #[[Тоне Чуфар]] #[[Франц Розман]] #[[Саша Гајсер]] #[[Мешани кочевски поддијалекти]] #[[Фудбал во Словенија]] #[[Зинка Зорко]] #[[Општина Кочевје]] #[[Чишки дијалект]] #[[Бодовље]] #[[Вишња Гора]] #[[Аеродром Церкље об Крки]] #[[Севнишко-кршки поддијалект]] #[[Франц Серафин Метелко]] #[[Приморска дијалектна група]] #[[Церкљански дијалект]] #[[Поштенски марки и поштенска историја на Словенија]] #[[Примож Рамовш]] #[[Список на словенечки писателки]] #[[Јан Цвиткович]] #[[52-риот Меѓународен филмски фестивал во Карлови Вари]] |- | 36 | [[Корисник:Stefcek92|Stefcek92]] | #[[Јозеф Клекл (писател)]] #[[Станко Блоудек]] #[[Фран Рамовш]] #[[Франце Бевк]] #[[Миран Јарц]] #[[Саботин]] #[[Крн]] #[[Шкрлатица]] #[[Ратитовец]] #[[Марко Гербец]] #[[Миха Ликар]] #[[Валентина Кобе]] #[[Матеја Свет]] #[[Славко Зихерл]] #[[Густав Ипавец]] #[[Бојан Ацето]] #[[Борис Пахор]] |- | 37 | [[Корисник:NTrajanov2009|NTrajanov2009]] | #[[Закон за словенечка националност]] #[[Мојстровица]] #[[Список на планини во Словенија]] #[[Словенечки фудбалски куп]] #[[Радуха (планина)]] |- | 38 | [[Корисник:temelkoskii|temelkoskii]] | #[[Чевларски мост]] #[[Фране Адам]] #[[Железничка станица Ајдовшчина]] #[[Haliaetum]] #[[ФК Адриа]] #[[Кнежки расед]] #[[Шоштањски расед]] #[[Доначка Гора]] #[[Пеца]] #[[Ула Ложар]] #[[Марко Погачник]] #[[Пошта Цеље]] #[[Руска капела (Вршич)]] #[[СВ Рапид Марбург]] #[[СК Роте Елф]] #[[Богословни весник]] #[[ФК Кочевје]] #[[АСК Приморје]] #[[Словенечка републичка фудбалска лига]] #[[ФК Шоштањ]] #[[ФК Триглав Крањ]] #[[Салонит Анхово]] #[[ФК Славија Вевче]] #[[ФК Толмин]] #[[ФК Крка]] #[[ФК Рудар Трбовље]] #[[Железничка станица Мурска Собота]] #[[Ортопедска болница Валдолтра]] #[[Универзитетски клинички центар Љубљана]] #[[Универзитетски клинички центар Марибор]] #[[Завод за здравствено осигурување на Словенија]] #[[Formularium Slovenicum]] #[[Марко Година]] #[[Времеплов на Марибор]] #[[Цељски грофови]] #[[Конрад I Жовнешки]] #[[Фридрих I Цељски]] #[[Фридрих II Цељски]] #[[Херман II Цељски]] #[[Улрих I Цељски]] #[[Улрих II Жовнешки]] #[[Стари Пискер]] #[[Фран Албрехт]] #[[Вера Албрехт]] #[[Ламберт Ерлих]] #[[Фран Салешки Финжгар]] #[[Даворин Јенко]] #[[Драготин Кете]] #[[Милан Комар]] #[[Јанез Евангелист Крек]] #[[Драготин Лончар]] #[[Јанез Менарт]] #[[Јосип Мурн]] #[[Лили Нови]] #[[Јанез Орешник]] #[[Леонид Питамиц]] #[[Антон Слодњак]] #[[Лидија Сотлар]] #[[Грегор Стрниша]] #[[Јоже Великоња]] #[[Милан Видмар]] #[[Цирил Злобец]] #[[Бено Зупанчич]] #[[Антон Петерлин (физичар)]] #[[Месарски мост]] #[[Чрнушки мост]] #[[Фужински мост]] #[[Житен мост]] #[[Храдецки мост]] #[[Шентјакобски мост]] #[[Јекарски мост]] #[[Петлов мост]] #[[Мост Свети Петар]] #[[Трновски мост]] #[[Урбана (платежна картичка)]] #[[Претпријатие за автопати во Република Словенија]] #[[Академски печат Белетрина]] |- | 39 | [[Корисник:DoroteaKliment|DoroteaKliment]] | #[[Рефошк]] #[[Масовни гробници во Љубљана]] #[[Вистински штетници]] #[[Весна (филм)]] |- | 40 | [[Корисник:TamaraKliment|TamaraKliment]] | #[[Преводи на Библијата на словенечки]] |- | 41 | [[Корисник:Marijano Venovski|Marijano Venovski]] | #[[Нико Кланшек]] |- | 42 | [[Корисник:Mihaeladren|Mihaeladren]] | #[[Мојмир Сепе]] #[[Нина Донели]] #[[Алja (пејачка)]] |- | 43 | [[Корисник:Ivan dren|Ivan dren]] | #[[Јака Бизиљ]] #[[Јонас Жнидаршич]] |- | 44 | [[Корисник:НиколаКи|НиколаКи]] | #[[Јоже Прившек]] #[[Прешернова награда]] |- | 45 | [[Корисник:Sara Trajkovska Dren|Sara Trajkovska Dren]] | #[[Божидар Кантушер]] |- | 46 | [[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] | #[[Вилко Укмар]] |- | 47 | [[Корисник:Angela p123|Angela p123]] | #[[Цирил Цветко]] |- | 48 | [[Корисник:Ivan123rebac|Ivan123rebac]] | #[[Игор Штухец]] #[[Матјаж Кек]] #[[Историја на ФК Марибор]] #[[Славко Авсеник]] #[[Анте Шимунџа]] #[[Тим Матавж]] #[[Томаж Кавчич]] #[[Домен Чрнигој]] |- | 49 | [[Корисник:Надица Митева Дрен|Надица Митева Дрен]] | #[[Бенјамин Ипавец]] #[[Словенечко национално друмско првенство]] |- | 50 | [[Корисник:Darijam22|Darijam22]] | #[[Миа Жнидарич]] #[[Антон Стрле]] #[[Иво Данеу]] #[[Градско собрание на Љубљана]] hz48c7xfmro91grkve6t8ctdz7naxr1 0 1363218 5583268 5336310 2026-06-27T11:04:13Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ Јазична исправка, replaced: строунгарската империја → строунгарското Царство 5583268 wikitext text/x-wiki Во [[Словенија]], стандардното време е [[средноевропско време]] ([[UTC+01:00]]). [[Летно сметање на времето|Летното сметање на времето]] се забележува од последната недела во март (02:00 CET) до последната недела во октомври (03:00 CEST). Ова е во согласност со практиката на повеќе други [[Земји членки на Европската Унија|земји-членки]] на [[Европска Унија|ЕУ]]. == Историја == [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]] го усвоило [[средноевропско време|средноевропското време]] (CET) на 1 октомври 1891 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archiv.kvalitne.cz/studie/cas.htm|title=Studie - Zavedení středoevropského času|last=Kunt|first=Miroslav|date=2004|work=archiv.kvalitne.cz|language=cs|accessdate=2 May 2021|archive-date=2021-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623083934/http://archiv.kvalitne.cz/studie/cas.htm|url-status=dead}}</ref> По независноста, Словенија продолжила да го користи CET. Летното сметање на времето било применувано во периодите од 1941 и 1946 година, и повторно од 1983 година. == Временска конвенција == Словенија користи и [[12-часовен часовник|12-часовен]] и [[24-часовен часовник]]. == Поврзано == * [[Време во Европа]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.timeanddate.com/worldclock/Slovenia Време во Словенија] на ''TimeAndDate.com'' . {{Европа по тема|Време во}} [[Категорија:Географија на Словенија]] [[Категорија:Време по земја]] 6kia0wzllu1g93n0p286efeevzifpqo 0 1363763 5583222 5570740 2026-06-27T10:52:59Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583222 wikitext text/x-wiki '''Дравоград''' ({{langx|de|Unterdrauburg}}) — мал [[Паланка|град]] сместен во Северна [[Словенија]], блиску до границата со [[Австрија]].<ref name="StewartSlovenia">{{Наведена книга|title=Slovenia|last=James Stewart|date=2006|publisher=Cadogan Guides|isbn=978-1-86011-336-9|pages=197–198}}</ref> Седиште е на [[Општина Дравоград]]. Лежи на реката [[Драва]] на вливот во [[Межа]] и [[Мислиња (река)|Мислиња]]. Тој е дел од традиционалните словенечки провинции [[Корушка (Словенија)|Корушка]] и поголемиот [[Корушки статистички регион]]. == Историја == Од 976 година до ден денес областа Дравоград била дел од [[Војводство Корушка|Војводството Корушка]]. Германското име ''Унтердраубург'' го означувало местото каде што реката Драва ја напуштила Корушка и се влевала во соседното [[Војводство Штаерска]]. Соодветствувало со [[Обердраубург]] по реката на западната граница на Корушка со [[Грофовија Тирол|грофовијата Тирол]]. Името Дравоград било измислено за време на словенечката национална преродба во XIX век и е вдахнато од [[Српскохрватски јазик|српскохрватскиот]] јазик, бидејќи терминот „град“ на словенечки не значи „град“, туку „замок“. Претходно, месното словенечко име на градот било ''Траберк'', дериват на германското име ''Драубург''. XIX век било период на национално будење на Словенците од Корушка, а исто така и на подем на конкурентните национализми: словенечки и [[Германски национализам во Австрија|германски]]. По распаѓањето на [[Австроунгарија|австроунгарската монархија]] во 1918 година, целата област јужно од Дравоград била окупирана од [[Словенци|словенечките]] доброволни сили на мајорот [[Фрањо Малгај]], дејствувајќи во името на новосоздадената [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|држава на Словенците, Хрватите и Србите]]. Самиот град Дравоград сепак останал во рацете на доброволците што дејствувале во името на [[Република Германска Австрија]]. Во средината на декември 1918 година, Дравоград бил заземен од доброволните сили на словенечкиот генерал [[Рудолф Мајстер]]. Според [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен]] од 1919 година, Дравоград станал дел од [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (подоцна [[Југославија]]). Во меѓувоениот период, областа Дравоград била сведок на важен процес на индустријализација. Во 1930-тите, општествената напнатост се зголемила како последица на светската економска криза, како и напнатоста меѓу малото [[Германци|етничко германско]] малцинство и мнозинството што зборувало на словенечки јазик. Во доцните 1930-ти, [[Националсоцијализам|нацистичкото]] движење почнало да навлегува во германската заедница во Дравоград, што предизвикало реакција на словенечкото мнозинство. Физичкото насилство меѓу пронацистичката организација и месниот дел од [[Соколи (гимнастичарско движење)|движењето Сокол]] било вообичаено. Во 1939 година и во 1940 година, во Општина Дравоград биле одржани два огромни антинацистички собири, кои биле организирани од патриотски и националистички словенечки организации, претежно од [[Левица (политика)|левичарска]] ориентација. Во април 1941 година, по [[Априлска војна|упадот на Југославија]], Дравоград бил окупиран од силите на [[Вермахт]] и инкорпориран во Корушкиот ''Рајхсгау'' на [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]]. Употребата на словенечкиот јазик бил забранет, сите словенечки организации биле укинати, а голем број Словенци биле депортирани во Средна Германија или во областа управувана од Воената управа во Србија. Месните словенечки политички активисти биле или погубени или депортирани во нацистичките концентрациони логори. Во јули 1941 година, месниот уметник [[Фрањо Голоб]] организирал подземна антинацистичка ќелија на отпорот, која сепак набрзо била откриена. Следувало насилна репресија, која го попречил понатамошниот развој на антигерманскиот отпор во оваа област. Во средината на 1943 година, движењето на отпорот [[Југословенски партизани|на југословенските партизани]] се вкоренило во областа Дравоград, кое станало посилно до 1944 година, и покрај жестоките репресии на нацистичките власти. По германскиот инструмент за предавање и блиската битка кај Пољана на 14/15 мај 1945 година, целата област била под контрола на партизаните. Во [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|комунистичкиот период]] Дравоградската област дополнително ги развила своите индустриски капацитети. За време на [[Десетдневна војна|Десетдневната војна]] за независност на Словенија во јуни и јули 1991 година, некои борби се воделе во областа Дравоград. {{Население низ историјата|25=1948|26=1257|27=1953|28=1701|29=1961|30=2129|31=1971|32=2610|33=1981|34=3217|35=1991|36=3515|37=2002|38=3414|39=2011|40=3289|41=2021|42=3095}} == Знаменитости == [[Податотека:Dravograd_-_Valvasor.jpg|десно|мини|250x250пкс| Дравоградскиот замок на бакарната гравура на Валвасор]] Урнатините на стариот замок Дравоград (исто така познат како ''Castrum Trahburck'' ) гледаат на градот од ридот над областа на стариот пазар на градот.<ref name="GradoviMislinjskeDoline">{{Наведена книга|url=http://www.mocis.si/files/delightful-downloads/2016/06/Brosura_Gradovi.pdf|title=Gradovi Mislinjske doline|last=Mira Časar, Tomo Jeseničnik|date=2016|publisher=Center za izobraževanje odraslih Slovenj Gradec|access-date=2017-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703092158/http://www.mocis.si/files/delightful-downloads/2016/06/Brosura_Gradovi.pdf|archive-date=2017-07-03}}</ref> Замокот бил изграден во 1161 година и бил во сопственост на Ортлоф Трушењски и неговите наследници до 1278 година. Подоцна, сопствениците на замокот често се менувале (на пр. [[Хабсбурговци|Хабсбурзите]] во 1355 година, грофовите од Цеље во 1387 година и повторно Хабсбурзите во 1456 година). Парохиската црква во населбата е посветена на Свети Јован Евангелист и припаѓа на Римокатоличката надбискупија Марибор. За прв пат се споменува во пишаните документи кои датираат од крајот на 14 век. Таа била обновена во 1520 година и во 1621 година. Сегашната црква е [[Барокна архитектура|барокна]] со карактеристична [[кромидеста купола]] на нејзината [[камбанарија]]. Втората црква во градот е посветена на Свети Вит и е [[Романска архитектура|романескна]] зграда од крајот на 12 век. Дравоградско езеро<ref name="BoberDiploma" /><ref name="GeoparkKaravanke" /> е [[Вештачко езеро|резервоар]] возводно од хидроелектраната, помеѓу Дравоград и Чрнече. Тоа е важно природно живеалиште вклучено во Натура 2000 година.<ref name="BoberDiploma">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.digitalna-knjiznica.bf.uni-lj.si/dn_vochl_sasa.pdf|title=Bober (Castor Fiber L.) v nižinskih poplavnih gozdovih Slovenije|last=Saša Vochl|date=2008|publisher=Biotehniška fakulteta, [[Univerza v Ljubljani]]|pages=75–76, 91–96|trans-title=Beaver (Castor Fiber L.) in the lowland riparian forest of Slovenia|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719231148/http://www.digitalna-knjiznica.bf.uni-lj.si/dn_vochl_sasa.pdf|archive-date=2017-07-19|accessdate=2017-07-19}}</ref><ref name="GeoparkKaravanke">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geopark-karawanken.at/files/geopark_karavanke_geoloske_naravovarstvene_strokovne_podlage_logotipi_2846.pdf|title=Geološko-naravovarstvene strokovn podlage geoparka Karavanke|last=Walter Poltnig|last2=Uroš Herlec|page=17|trans-title=Geological-Environmental Expert Bases of the Karawanks Geological Park|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720001156/http://www.geopark-karawanken.at/files/geopark_karavanke_geoloske_naravovarstvene_strokovne_podlage_logotipi_2846.pdf|archive-date=2017-07-20|accessdate=2017-07-19}}</ref><ref name="DravograjskoJezeroNatura200">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zrsvn.si/sl/informacija.asp?id_meta_type=63&id_informacija=607|title=Dravograjsko jezero|work=Osrednja in območne enote|publisher=Zavod Republike Slovenije za varstvo narave|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719195758/http://www.zrsvn.si/sl/informacija.asp?id_meta_type=63&id_informacija=607|archive-date=2017-07-19|accessdate=2017-07-19}}</ref> == Транспорт == Железничката станица Дравоград се наоѓа на железничката линија ''Драуталбан'' од [[Марибор]] до Инихен (Сан Кандидо) во [[Италија]], која била отворена во 1863 година. Низ градот минува автопатот бр. 3 што води од [[Марибор]] до [[Австрија|австриската]] граница, каде што се разгранува автопатот бр. 10-10 до [[Цеље]]. == Хидроцентрала Дравоград == [[Податотека:Dravograd_powerplant.jpg|мини|Хидроцентрала во Дравоград]] Електраната на реката [[Драва]] била изградена од Германците за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], помеѓу 1941 и 1944 година. Почнала да работи во 1944 година со две вертикални турбини Каплан. Тоа била првата електрана од типот на пристаништето во Европа (заедно со слична централа во Лавамунд, изградена во истиот период). Во април 1945 година, фабриката била бомбардирана и оштетена од воздушните напади на сојузниците. Реновирањето започнало по војната, при што првата турбина станала оперативна во декември 1945 година, а втората во јануари следната година. Реновирањето завршило во 1955 година, кога била додадена третата турбина. Обновата започнала во 1994 година, зголемувајќи го нето капацитетот на 26,2 MW. Денес, електраната може да произведува 142 милиони kWh електрична енергија годишно, со расположлива глава од 8,9 м. Четири преливници широки 24 m имаат вкупен капацитет на излевање до 5400 м3/с вода. За споредба, најголемите протоци на вода од изградбата на електраната, измерени за време на поплавите во 2012 година, биле 2570 м3/с. Помеѓу преливниците се поставени три столба на турбините. Резервоарот на постројката е 10,2&nbsp;долга км и се протега до повисоката електрана во Лавамунд, Австрија. Содржи 5,6 милиони м³ вода.<ref name="HPPDravograd">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dem.si/en-gb/Power-plants-and-generation/Power-plants/Dravograd-HPP|title=Dravograd HPP|work=Power Plants|publisher=Dravske elektrarne Maribor|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807143123/http://www.dem.si/en-gb/Power-plants-and-generation/Power-plants/Dravograd-HPP|archive-date=2017-08-07|accessdate=2017-08-07}}</ref> Електраната е една од осумте [[Драва|електрани на реката Драва]] во Словенија и е управувана од компанијата Дравске Електране Марибор. == Други податоци == * [[Поштенски број]]: SI-2370 * [[Повикувачки броеви во Словенија|Подрачна шифра]]: 02 (Марибор) * [[Автомобилски регистарски таблички во Словенија|Префикс на регистарска табличка на возилото]]: SG ([[Словењ Градец]]) == Значајни луѓе == Значајни луѓе кои се родени или живееле во Дравоград вклучуваат: * Ева Бото, пејачка, ја претставувала Словенија на изборот за песна на Евровизија во 2012 година * Боштјан Начбар, кошаркар * Андреј Печник, фудбалер * Нејц Печник, фудбалер * [[Маријан Пушник]], фудбалски тренер * браќата [[Иво Поланчич]] и [[Ловро Поланчич]], борци на антинацистичкиот отпор * [[Антон Вогринец]], теолог == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dravograd}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:4268_x1672257.7117728144_y5875273.065117564_s15_b2345 Dravograd on Geopedia] * [https://web.archive.org/web/20091027052117/http://geocities.com/tddrg/ Dravograd Tourist Board] * [http://www.dem.si/eng/hydropowerplantsandgeneration/150 Dravograd hydroelectric power station] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120207075059/http://www.dem.si/eng/hydropowerplantsandgeneration/150 |date=2012-02-07 }} Archived 2012-02-07 at the Wayback Machine * [http://www.aviofun.com UL-Aero klub Aviofun Koroška] [[Категорија:Австриско-словенечки гранични премини]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Населени места во Словенија]] rk39pjtkptbghahzpwm8duspa3g3nrj 0 1363769 5583283 5532040 2026-06-27T11:08:41Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Караванки тунел (автопат)]] на [[Автопатен тунел Караванки]] 5532040 wikitext text/x-wiki '''Тунелот Караванки''' е [[Автопат|автопатски]] тунел што поминува низ планинскиот венец Алпски [[Караванки]] помеѓу [[Австрија]] и [[Словенија]], со вкупна должина од 7,864 метри, 8,019 метри ограда помеѓу порталите. Неговата изградба започнала во 1986 година и била отворена на 1 јуни 1991 година. Го поврзува австрискиот автопат Караванкен (А11) од Вилах со автопатот А2 што води до [[Крањ]] и [[Љубљана]] во Словенија. == Историја == Кон крајот на 1970-тите било планирано од страна на австриското Министерство за сообраќај како тунел со две цевки, (една цевка со две ленти за секоја насока), но не достигнатите очекувања на нивоа на сообраќај значеле дека тој останал како една цевка, една лента, двонасочен тунел. Тунелот бил изграден помеѓу 1986 и 1991 година од страна на акционерското друштво Тауерн аутбан, претставено од австриската [[Сојузни покраини во Австрија|држава]] [[Корушка]]. На неговото отворање бил еден од најдобро опремените тунели со системи за безбедност и надзор: телефони за итни случаи, детектори за пожар, видео надзор, сообраќајна сигнализација, радио и телефонски врски, следење на циркулацијата на воздухот и сензори за [[јаглерод моноксид]]. Помалку од еден месец по неговото отворање, кон крајот на јуни 1991 година, словенечкиот крај на тунелот и неговата гранична станица во [[Јесенице]] биле накратко заземени од оклопен одред на [[Југословенска народна армија|Југословенската народна армија]] за време на [[Десетдневна војна|Десетдневната војна]]. Местото било сведок на кратки, но интензивни борби, кои вклучиле и пренесување на сили до југословенските трупи со хеликоптер и кулминирале со неефикасен воздушен напад од страна на југословенските воздухопловни сили. Зградата на граничниот пункт била тешко оштетена во вкрстени оган. == Изградба на втората цевка 2018–2027 година == Откако Словенија се приклучила на [[Шенген-зона|Шенген зоната]] во 2007 година, граничните контроли биле укинати. Поради зголемениот обем на сообраќај, особено по завршувањето на втората цевка од тунелот на патот Тауерн во јуни 2011 година, метежот се појавувал, особено за време на викендите во летната сезона, и довела до продолжување на плановите за изградба на втора цевка. Договорот за вториот тунел близнак бил потпишан во септември 2015 година. По изградбата на 350 метри долг (1,150 стапки) мост и продолжувањето на автопатот, завршена на австриска страна до крајот на 2017 година, изградбата на самата нова цевка успешно започнала на 18 септември 2018 година од австриска страна. Изградбата во Словенија започнала една и пол година подоцна во првата недела од март 2020 година по спорот за наградата која била решена на крајот на 2019 година. === Спор за наградата во Словенија === Изградбата во Словенија била одложена, но конечно започнала на почетокот на март 2020 година, бидејќи националната комисија за ревизија на Словенија, ДКОМ, го откажала доделувањето на договорот направен со турскиот изведувач Џенгиз Инсаат кој првично бил избран да ја гради словенечката страна од тунелот на крајот на ноември 2018 година. Причината за ова била несоодветната понуда до словенечкиот оператор ДА2 за тендерот во август 2018 година. Дополнително, ДАРС одлучил да ги одбие сите понуди генерално во средината на февруари 2019 година, затоа што сите од нив имале грешки според компанијата за автопат. Шест понудувачи би биле поканети да учествуваат во преговарачка постапка со ДАРС, вклучувајќи го и Џенгиз Инсаат. Периодот за приговор сепак завршил две недели подоцна, кога ДАРС примил два формални приговори од словенечките градежни компании Колектор ЦПГ и Горењска Градбена. Стручната комисија од ДАРС две недели подоцна ги отфрлила приговорите и повторно ја предала одлуката на ДКОМ. На 15 мај 2019 година ДКОМ ја објавил својата одлука да ги отфрли приговорите и по оставката во април на претседателот на ДКОМ Борут Смрдел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.delo.si/gospodarstvo/novice/odstopil-sef-drzavne-revizijske-komisije-borut-smrdel-167492.html|title=FOTO:Odstopil predsednik Borut Smrdel: "Napadov nisem več pripravljen trpeti"|last=Vrabec|first=Aljaž|date=2019-04-03|work=www.delo.si|language=sl-si|accessdate=2019-06-09}}</ref> Оттогаш ДАРС водела постапка со преговарање со шест апликанти и нивните партнери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gorenjskiglas.si/article/20190716/C/190719832/1006/podaljsan-rok-za-oddajo-ponudb-za-karavanke|title=Gorenjski glas {{!}} Podaljšan rok za oddajo ponudb za Karavanke|date=July 16, 2019|work=www.gorenjskiglas.si|accessdate=2019-07-17}}</ref> Постапката со преговарање била уште еднаш прекината од 26 јуни затоа што градежната компанија „Горењеска“ и „Колектор ЦПГ“ трет пат по ред поднесоле жалба против учеството на Џенгиз Иншаат, обвинувајќи ја компанијата дека не била соодветна за изведувач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.delo.si/gospodarstvo/novice/karavanke-dars-zavrnil-vse-ponudbe-in-zacenja-nov-postopek-150902.html|title=Karavanke: Dars zavrnil vse ponudbe in gre v pogajanja z gradbinci|last=Gole|first=Nejc|date=2019-02-15|work=www.delo.si|language=sl-si|accessdate=2019-07-02}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtvslo.si/gospodarstvo/dars-se-bo-za-izgradnjo-karavanskega-predora-pogajal-s-sestimi-ponudniki/480213|title=Dars se bo za izgradnjo karavanškega predora pogajal s šestimi ponudniki|work=RTVSLO.si|language=sl|accessdate=2019-07-02}}</ref> Во средината на јули 2019 година ДКОМ одлучил да ја отфрли жалбата на Горењска и Колектор КПГ. Веднаш по објавувањето на одлуката ДАРС ги објавил официјалните понуди од завршената постапка со преговарање. По два месеци евалуација ДАРС одлучил да им даде шанса на три понудувачи да поднесат нова понуда. Во октомври 2019 година Горењска и Колектор уште еднаш по четврти пат поднеле жалба против новиот избор на понудувачи. ДАРС го отфрлил две недели подоцна, како и ДКОМ во ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtvslo.si/gospodarstvo/dars-naj-bi-zavrnil-pritozbi-glede-predora-karavanke/502438|title=Dars naj bi zavrnil pritožbi glede predora Karavanke|work=RTVSLO.si|language=sl|accessdate=2019-12-13}}</ref> ==== Џенгиз Иншаат го добива конечниот договор ==== На 3 декември 2019 година ДАРС конечно му дал нов договор на Џенгиз Иншаат со вредност од 98,5 милиони евра (без ДДВ) по кратки преговори со тројца понудувачи. Жалбениот период завршил без дополнителни приговори во средината на декември 2019 година. Главниот преговарач на победникот, Мехмет Џенгиз, подоцна изјавил на медиумите дека договорот ќе бил потпишан кон крајот на декември. Извршниот директор на Џенгиз Иншаат, Утку Гок, во понеделникот пред завршните преговори изјавил дека изградбата во Словенија сепак ќе била завршена навреме со неговата компанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1042915756|title=Predor Karavanke: Turki jutri na Darsu pričakujejo dobre novice|work=Dnevnik|accessdate=2019-12-13|archive-date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203231408/https://www.dnevnik.si/1042915756|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.24ur.com/novice/slovenija/dars-za-gradnjo-druge-cevi-karavanskega-predora-izbral-turski-cengiz.html|title=Vsak dan prvi - 24ur.com|work=www.24ur.com|accessdate=2019-12-13}}</ref> Изградбата во Словенија конечно започнала во првата недела од март 2020 година. Официјалниот период на договорот за Словенија започнал на 2 март 2020 година. Во меѓувреме, Австријците ископале 2.400 метри во планината до крајот на март 2020 година. Втората цевка требала да биде завршена во јуни 2025 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.asfinag.at/hinter-den-kulissen/karawankentunnel-tor-zum-sueden/|title=Der Karawankentunnel – das Tor zum Süden|accessdate=2022-03-05|archive-date=2023-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608051749/https://blog.asfinag.at/hinter-den-kulissen/karawankentunnel-tor-zum-sueden/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.asfinag.at/ueber-uns/newsroom/pressemeldungen/2018/zweiten-roehre-karawankentunnel/|title=ASFINAG vergibt Neubau der zweiten Röhre Karawankentunnel an ARGE Swietelsky Tunnelbau GMBH & Co KG und Swietelsky Baugesellschaft m.b.H.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817161247/https://www.asfinag.at/ueber-uns/newsroom/pressemeldungen/2018/zweiten-roehre-karawankentunnel/|archive-date=2018-08-17|accessdate=2018-08-20}}</ref> После тоа, старата цевка требало да претрпи интензивно реновирање две години. Двете цевки конечно треба да бидат отворени во 2027 година. == Патарини == За возење по австриски, како и по [[Автопатишта во Словенија|словенечки автопати,]] потребна е налепница за патарина. Но, не е потребна за возење низ тунелот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asfinag.at/maut/sonder-und-videomaut|title=Tarife Sondermaut 2016|publisher=[[ASFiNAG]]|language=German|accessdate=30 September 2016|quote=Auf den Sondermautstrecken gibt es keine Vignettenpflicht}}</ref><ref name="SI-vignette">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dars.si/Dokumenti/Toll/Toll_system_and_roads/Vignette_system_299.aspx|title=Vignette system|publisher=[[Motorway Company in the Republic of Slovenia|DARS]]|accessdate=31 August 2017|quote=If you drive from Austria through Kravanke tunnel in the direction of central Slovenia, the use of [[Vignette (road tax)|vignette]] is not mandatory till Hrušica junction. The toll for tunnel Karavanke is valid between first two junctions on the both sides of the state border (junction Hrušica in Slovenia and junction Rosenbach in Austria)|archive-date=2018-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180603053330/http://www.dars.si/Dokumenti/Toll/Toll_system_and_roads/Vignette_system_299.aspx|url-status=dead}}</ref> Наместо тоа, специјална патарина (стапка за 2023 година) од 8,80 [[Евро|евра]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.asfinag.at/maut-vignette/streckenmaut/tarife/|title=Streckenmauttarife|work=www.asfinag.at|language=de-DE|accessdate=2020-03-04}}</ref> (20% со вклучен [[Данок на додадена вредност|ДДВ]]) се наметнува на возачите на возила до 3,5 тони за користење на тунелот. Патарината се наплатува за делот од најблиската рампа до тунелот од австриската страна до австриско/словенечката граница во средината на тунелот.<ref name="asfinag_eng">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asfinag.at/toll/special-and-videotoll|title=Special toll rates 2016|publisher=[[ASFiNAG]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003124342/http://www.asfinag.at/toll/special-and-videotoll|archive-date=3 October 2016|accessdate=30 September 2016|quote=The special toll route is between the St. Jakob im Rosental junction and the national border in the Karawanken Tunnel (Rosenbach toll station)}}</ref> Словенечката вињета не е потребна бидејќи тунелот не е дел од автопатските делови со задолжителна употреба на вињети.<ref name="SI-vignette" /> Додека патарината од словенечка страна е 8,80 евра. Возилата над 3,5 тони (камиони, автобуси, моторни куќи) плаќаат патарина на австриските автопати според бројот на поминати километри. == Надворешни врски == * [http://euscreen.eu/play.jsp?id=EUS_633584F8DC0449439C47F20737FD3DD7 Караваншки предор/Тунел Караванке]{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ТВ-вести за почетокот на изградбата на тунелот. август 1986 година. RTVSLO. * [http://www.karawankentunnel.de Тунел Караванкс]. Информации за тунелот Karawanks со веб-камера Autobahn (германски) * [http://karawanken-tunnel.de Тунел Караванкс]. Повеќе информации за тунелот Караванкс (германски) == Наводи == [[Категорија:Општина Јесенице]] [[Категорија:Австриско-словенечки гранични премини]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 83w1pijddn7jgpxbgzqclvp6qefzl1w 0 1363772 5583277 5522525 2026-06-27T11:05:53Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: строунгарската империја → строунгарското Царство 5583277 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Karawanken-04.jpg|десно|мини|300x300пкс| Северниот влез во тунелот]] [[Податотека:Karavanke_rail_tunnel-south_entrance.jpg|мини|300x300пкс| Јужниот влез во тунелот]] [[Податотека:URN_NBN_SI_IMG-PM5MWXKI.jpg|мини|300x300пкс| Северниот влез во тунелот за време на австро-словенечкиот конфликт во Корушка, 1918 или 1919 година.]] '''Тунелот Караванки''' ([[Словенечки јазик|сло]]: Predor Karavanke) е четвртиот најдолг железнички [[тунел]] во [[Австрија]] и најдолг во [[Словенија]] со должина од 7,976 метри. Поминува под седлото [[Рожца]] помеѓу [[Санкт Јакоб во Розентал]] во јужна Австрија и [[Јесенице]] во северната страна на Словенија. По отворањето во октомври 1906 година, тунелот Караванки формирал важен елемент на железницата Караванкен, која била - заедно со железницата Бохињ - изградена за да го поврзе пристаништето [[Трст]] со [[Клагенфурт ам Вертерзе|Клагенфурт]], главниот град на сојузната држава [[Корушка]] во Австрија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-58044633.html|title=New loan raises EIB lending for Slovenian motorways to Euro 550 million|last=European Report|date=4 December 1999|work=HighBeam Research|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517093602/http://www.highbeam.com/doc/1G1-58044633.html|archive-date=17 May 2011}}</ref> И покрај распадот на [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]], која била движечка сила за нејзината изградба, линијата и тунелот продолжиле да бидат добро сообраќајна рута, главно користени од товарните возови кои патувале меѓу Австрија и Словенија. Во текот на дваесет и првиот век, тунелот Караванки бил подложен на голема модернизација, рационализиран од распоред со двојна патека до една патека за да се усогласила со современите безбедносни стандарди. == Историја == Помеѓу 1867 и 1918 година, Трст бил дел од [[Австроунгарија]]. Имала значителна стратешка улога, бидејќи била првото поморско пристаниште во Австрија и на тој начин природно станала главен излез за прекуокеанското тргување од страна на Австроунгарија; сепак, нејзината ефикасност била поткопана од недостатокот на соодветна железничка комуникација со австриската внатрешност. Со цел значително да се зајакне меѓународната трговска активност во Трст особено и прекуморската трговија на Австрија воопшто, било одлучено во 1901 година да се изгради железница со цел да се поврзат Трст и Клагенфурт. Оваа линија, железницата Караванкен, била изградена преку и низ [[Караванки]]те, најдолгата во Европа (120&nbsp;километри) планински венец; рутата моментално ја минува границата меѓу Австрија и Словенија. Клучна карактеристика на железницата била тунелот Караванки. Неговата изградба била особено предизвикувачка поради локалната геологија која била особено нестабилна. Бушењето било постигнато од тимови кои работеле на двата краја на трасата, дури 6.000 мажи работеле во близина на тунелот на врвот на активноста. Електричната енергија генерирана од водопади блиску до идните тунелни портали биле користени за напојување на различни елементи од опремата, од осветлување до вентилатори за вентилација. Напредокот бил постигнат со просечна стапка од 13 стапки на ден, иако компликациите повремено предизвикувале помал напредок.<ref>{{Наведена книга|title=The Railway Conquest of the World|last=Talbot|first=Frederick A.|publisher=Amberley Publishing|year=2015|isbn=978-1-4456-5222-1}}</ref> Во споредба со современите тунели, вкупните трошоци за неговата изградба биле значително повисоки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=JLdHAQAAMAAJ&q=Karawanken+Tunnel+railway|title=Bulletin of the International Railway Association, Volume 25|last=M. Weissenbruch|year=1911|publisher=International Railway Association|page=773}}</ref> Толку била важна улогата на тунелот Караванки што, на 1 октомври 1906 година, со церемонијата на отворањето раководел австроунгарскиот шеф на државата, [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд]]. Тунелот брзо станал товарна рута со голема трговија, дури и по распадот на Австроунгарија во текот на следната деценија. До денес, тој останал важен за меѓународниот товарен сообраќај, по кој, наводно, поминуваат преку 80 возови дневно. == Реновирање на дваесет и првиот век == Во 2015 година, Австрија и Словенија, заедно со нивните соодветни компании кои работеле со железничка инфраструктура, потпишале договор за реновирање и подобрување на тунелот Караванки.<ref name="EC 2017">{{Наведена мрежна страница|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/studies/pdf/obstacle_border/5_rail_transport_austria-slovenia.pdf|title=Easing legal and administrative obstacles in EU border regions|last=W. Pucher|last2=W. Schausberger|date=February 2017|publisher=[[European Commission]]}}</ref> Проектот имал вкупен буџет од 115 милиони евра, поделен на километри на секоја земја, Словенија придонесувала со 50 милиони евра, додека Австрија требала да потроши 65,3 милиони евра; проектот бил финансиски поддржан и од [[Европска Унија|Европската Унија]] во рамките на Програмата за олеснување на Поврзување на Европа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kleinezeitung.at/kaernten/5478413/Ein-Jahr-Bauzeit_OeBB-investieren-110-Millionen-Euro-in|title=Ein Jahr Bauzeit: ÖBB investieren 110 Millionen Euro in Karawanken-Bahntunnel|work=www.kleinezeitung.at|access-date=31 October 2018|language=de}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newcivilengineer.com/latest/austria-slovenia-border-tunnel-receives-european-funding-18-03-2019/|title=Austria-Slovenia border tunnel receives European funding|last=Ibbetson|first=Connor|date=18 March 2019|publisher=New Civil Engineer}}</ref> Градежниата работа била предвидена да започне на 10 август 2020 година и требало да биде изведена од австрискиот СТРАБАГ за двете земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtvslo.si/gospodarstvo/zelezniski-predor-karavanke-bo-nadgrajeval-strabag/531332|title=Železniški predor Karavanke bo nadgrajeval Strabag}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.24ur.com/novice/gospodarstvo/zelezniski-predor-karavanke-bo-obavljal-avstrijski-strabag.html|title=Vsak dan prvi - 24ur.com}}</ref> Од 5 октомври 2020 година до 4 април 2021 година, тунелот требал да биде целосно затворен и завршен до крајот на годината.<ref name="dnevnik.si">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1042934482|title=Prenova železniškega predora Karavanke bo stekla avgusta|accessdate=2025-02-11|archive-date=2020-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721090815/https://www.dnevnik.si/1042934482|url-status=dead}}</ref> Можеби најзабележително меѓу промените што требале да се направат ќе било намалувањето на оригиналниот аранжман со двојни патеки на конфигурација на една патека; добиениот простор што ќе бил ослободен ќе се користел повторно како премин за спасување во итни случаи, со што ќе се подобрела безбедноста низ тунелот. Паралелно со оваа работа, ќе се направале и разни други подобрувања и модернизации на структурата стара 100 години, наменети да ја довеле до современите стандарди. Овие измени вклучувале поставување на таванска шина, обновување на одводот, нов под, како и делумно реновирање на сводот на тунелот преку додавање на нови сидра, мерки за зајакнување и [[бетон]]. Требало да се реновираат и порталите од царската ера и да блеснеле во нов сјај. Имплементацијата на новите безбедносни стандарди ќе овозможила поголема работна брзина во внатрешноста на тунелот и ќе го направел тунелот RoLa - соодветен. И покрај фактот дека тунелот во иднина ќе оперирал само со една пруга, тоа веројатно немало особено да го попречи сообраќајот бидејќи и остатокот од пругата била со една пруга; за да се врати вториот колосек во согласност со модерната безбедносна регулатива, ќе било потребно пробивање на втор тунел, што би вклучувало значителни инвестиции.<ref name="EC 2017"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dri.si/en/fields-of-work/railways/security-and-technical-upgrade-to-the-karavanke-railway-tunnel|title=Security and technical upgrade to the Karavanke railway tunnel|publisher=dri.si|accessdate=13 July 2020}}</ref> Долгорочно, се размислувало за изградба на втора цевка, исто како и патниот тунел, така што требало да има еден тунел со една колосек по насока на движење. Затоа, од летото 2020 година, во моментов се подготвува студија, која веќе треба да ја одреди најдобрата позиција за можна втора цевка. Тука особено главна улога требала да има геологијата, бидејќи е многу неповолна во словенечката област на сегашниот тунел и предизвикувала многу проблеми при изградбата на првата цевка. Во историска градежна документација, на пример, било опишано како машината за дупчење редовно се дроби од карпестата маса и морала да се ослободува повторно и повторно. Масовни проблеми предизвикале и гасовите од рудниците и планинската вода. Истото важело и за изградбата на првиот патен тунел, кој лежел во истата геологија и оди практично паралелно со железничкиот тунел. Сегашното решение со само еден тунел и една пруга требало да трае до 2040 година, по што би можело да се чека изградбата на втора цевка.<ref name="dnevnik.si"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.ilf.com.pl/fileadmin/user_upload/publikationen/52_Safety_Management_Austrian_Railway_Tunnels.pdf Управување со безбедноста за тунелите на австриската железница] [[Категорија:Општина Јесенице]] [[Категорија:Австриско-словенечки гранични премини]] dboekxwcarhc5rxhy07lp1lwsv448bo 5583278 5583277 2026-06-27T11:06:05Z Bjankuloski06 332 5583278 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Karawanken-04.jpg|десно|мини|300x300пкс| Северниот влез во тунелот]] [[Податотека:Karavanke_rail_tunnel-south_entrance.jpg|мини|300x300пкс| Јужниот влез во тунелот]] [[Податотека:URN_NBN_SI_IMG-PM5MWXKI.jpg|мини|300x300пкс| Северниот влез во тунелот за време на австро-словенечкиот конфликт во Корушка, 1918 или 1919 година.]] '''Тунелот Караванки''' ([[Словенечки јазик|сло]]: Predor Karavanke) е четвртиот најдолг железнички [[тунел]] во [[Австрија]] и најдолг во [[Словенија]] со должина од 7,976 метри. Поминува под седлото [[Рожца]] помеѓу [[Санкт Јакоб во Розентал]] во јужна Австрија и [[Јесенице]] во северната страна на Словенија. По отворањето во октомври 1906 година, тунелот Караванки формирал важен елемент на железницата Караванкен, која била - заедно со железницата Бохињ - изградена за да го поврзе пристаништето [[Трст]] со [[Клагенфурт ам Вертерзе|Клагенфурт]], главниот град на сојузната држава [[Корушка]] во Австрија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-58044633.html|title=New loan raises EIB lending for Slovenian motorways to Euro 550 million|last=European Report|date=4 December 1999|work=HighBeam Research|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517093602/http://www.highbeam.com/doc/1G1-58044633.html|archive-date=17 May 2011}}</ref> И покрај распадот на [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]], кој бил движечка сила за нејзината изградба, линијата и тунелот продолжиле да бидат добро сообраќајна рута, главно користени од товарните возови кои патувале меѓу Австрија и Словенија. Во текот на дваесет и првиот век, тунелот Караванки бил подложен на голема модернизација, рационализиран од распоред со двојна патека до една патека за да се усогласила со современите безбедносни стандарди. == Историја == Помеѓу 1867 и 1918 година, Трст бил дел од [[Австроунгарија]]. Имала значителна стратешка улога, бидејќи била првото поморско пристаниште во Австрија и на тој начин природно станала главен излез за прекуокеанското тргување од страна на Австроунгарија; сепак, нејзината ефикасност била поткопана од недостатокот на соодветна железничка комуникација со австриската внатрешност. Со цел значително да се зајакне меѓународната трговска активност во Трст особено и прекуморската трговија на Австрија воопшто, било одлучено во 1901 година да се изгради железница со цел да се поврзат Трст и Клагенфурт. Оваа линија, железницата Караванкен, била изградена преку и низ [[Караванки]]те, најдолгата во Европа (120&nbsp;километри) планински венец; рутата моментално ја минува границата меѓу Австрија и Словенија. Клучна карактеристика на железницата била тунелот Караванки. Неговата изградба била особено предизвикувачка поради локалната геологија која била особено нестабилна. Бушењето било постигнато од тимови кои работеле на двата краја на трасата, дури 6.000 мажи работеле во близина на тунелот на врвот на активноста. Електричната енергија генерирана од водопади блиску до идните тунелни портали биле користени за напојување на различни елементи од опремата, од осветлување до вентилатори за вентилација. Напредокот бил постигнат со просечна стапка од 13 стапки на ден, иако компликациите повремено предизвикувале помал напредок.<ref>{{Наведена книга|title=The Railway Conquest of the World|last=Talbot|first=Frederick A.|publisher=Amberley Publishing|year=2015|isbn=978-1-4456-5222-1}}</ref> Во споредба со современите тунели, вкупните трошоци за неговата изградба биле значително повисоки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=JLdHAQAAMAAJ&q=Karawanken+Tunnel+railway|title=Bulletin of the International Railway Association, Volume 25|last=M. Weissenbruch|year=1911|publisher=International Railway Association|page=773}}</ref> Толку била важна улогата на тунелот Караванки што, на 1 октомври 1906 година, со церемонијата на отворањето раководел австроунгарскиот шеф на државата, [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд]]. Тунелот брзо станал товарна рута со голема трговија, дури и по распадот на Австроунгарија во текот на следната деценија. До денес, тој останал важен за меѓународниот товарен сообраќај, по кој, наводно, поминуваат преку 80 возови дневно. == Реновирање на дваесет и првиот век == Во 2015 година, Австрија и Словенија, заедно со нивните соодветни компании кои работеле со железничка инфраструктура, потпишале договор за реновирање и подобрување на тунелот Караванки.<ref name="EC 2017">{{Наведена мрежна страница|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/studies/pdf/obstacle_border/5_rail_transport_austria-slovenia.pdf|title=Easing legal and administrative obstacles in EU border regions|last=W. Pucher|last2=W. Schausberger|date=February 2017|publisher=[[European Commission]]}}</ref> Проектот имал вкупен буџет од 115 милиони евра, поделен на километри на секоја земја, Словенија придонесувала со 50 милиони евра, додека Австрија требала да потроши 65,3 милиони евра; проектот бил финансиски поддржан и од [[Европска Унија|Европската Унија]] во рамките на Програмата за олеснување на Поврзување на Европа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kleinezeitung.at/kaernten/5478413/Ein-Jahr-Bauzeit_OeBB-investieren-110-Millionen-Euro-in|title=Ein Jahr Bauzeit: ÖBB investieren 110 Millionen Euro in Karawanken-Bahntunnel|work=www.kleinezeitung.at|access-date=31 October 2018|language=de}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newcivilengineer.com/latest/austria-slovenia-border-tunnel-receives-european-funding-18-03-2019/|title=Austria-Slovenia border tunnel receives European funding|last=Ibbetson|first=Connor|date=18 March 2019|publisher=New Civil Engineer}}</ref> Градежниата работа била предвидена да започне на 10 август 2020 година и требало да биде изведена од австрискиот СТРАБАГ за двете земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtvslo.si/gospodarstvo/zelezniski-predor-karavanke-bo-nadgrajeval-strabag/531332|title=Železniški predor Karavanke bo nadgrajeval Strabag}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.24ur.com/novice/gospodarstvo/zelezniski-predor-karavanke-bo-obavljal-avstrijski-strabag.html|title=Vsak dan prvi - 24ur.com}}</ref> Од 5 октомври 2020 година до 4 април 2021 година, тунелот требал да биде целосно затворен и завршен до крајот на годината.<ref name="dnevnik.si">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1042934482|title=Prenova železniškega predora Karavanke bo stekla avgusta|accessdate=2025-02-11|archive-date=2020-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721090815/https://www.dnevnik.si/1042934482|url-status=dead}}</ref> Можеби најзабележително меѓу промените што требале да се направат ќе било намалувањето на оригиналниот аранжман со двојни патеки на конфигурација на една патека; добиениот простор што ќе бил ослободен ќе се користел повторно како премин за спасување во итни случаи, со што ќе се подобрела безбедноста низ тунелот. Паралелно со оваа работа, ќе се направале и разни други подобрувања и модернизации на структурата стара 100 години, наменети да ја довеле до современите стандарди. Овие измени вклучувале поставување на таванска шина, обновување на одводот, нов под, како и делумно реновирање на сводот на тунелот преку додавање на нови сидра, мерки за зајакнување и [[бетон]]. Требало да се реновираат и порталите од царската ера и да блеснеле во нов сјај. Имплементацијата на новите безбедносни стандарди ќе овозможила поголема работна брзина во внатрешноста на тунелот и ќе го направел тунелот RoLa - соодветен. И покрај фактот дека тунелот во иднина ќе оперирал само со една пруга, тоа веројатно немало особено да го попречи сообраќајот бидејќи и остатокот од пругата била со една пруга; за да се врати вториот колосек во согласност со модерната безбедносна регулатива, ќе било потребно пробивање на втор тунел, што би вклучувало значителни инвестиции.<ref name="EC 2017"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dri.si/en/fields-of-work/railways/security-and-technical-upgrade-to-the-karavanke-railway-tunnel|title=Security and technical upgrade to the Karavanke railway tunnel|publisher=dri.si|accessdate=13 July 2020}}</ref> Долгорочно, се размислувало за изградба на втора цевка, исто како и патниот тунел, така што требало да има еден тунел со една колосек по насока на движење. Затоа, од летото 2020 година, во моментов се подготвува студија, која веќе треба да ја одреди најдобрата позиција за можна втора цевка. Тука особено главна улога требала да има геологијата, бидејќи е многу неповолна во словенечката област на сегашниот тунел и предизвикувала многу проблеми при изградбата на првата цевка. Во историска градежна документација, на пример, било опишано како машината за дупчење редовно се дроби од карпестата маса и морала да се ослободува повторно и повторно. Масовни проблеми предизвикале и гасовите од рудниците и планинската вода. Истото важело и за изградбата на првиот патен тунел, кој лежел во истата геологија и оди практично паралелно со железничкиот тунел. Сегашното решение со само еден тунел и една пруга требало да трае до 2040 година, по што би можело да се чека изградбата на втора цевка.<ref name="dnevnik.si"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.ilf.com.pl/fileadmin/user_upload/publikationen/52_Safety_Management_Austrian_Railway_Tunnels.pdf Управување со безбедноста за тунелите на австриската железница] [[Категорија:Општина Јесенице]] [[Категорија:Австриско-словенечки гранични премини]] s4e0krw6td71whx1np35qxjh52tjabl 5583279 5583278 2026-06-27T11:06:45Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Караванки тунел (железничка)]] на [[Железнички тунел Караванки]] 5583278 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Karawanken-04.jpg|десно|мини|300x300пкс| Северниот влез во тунелот]] [[Податотека:Karavanke_rail_tunnel-south_entrance.jpg|мини|300x300пкс| Јужниот влез во тунелот]] [[Податотека:URN_NBN_SI_IMG-PM5MWXKI.jpg|мини|300x300пкс| Северниот влез во тунелот за време на австро-словенечкиот конфликт во Корушка, 1918 или 1919 година.]] '''Тунелот Караванки''' ([[Словенечки јазик|сло]]: Predor Karavanke) е четвртиот најдолг железнички [[тунел]] во [[Австрија]] и најдолг во [[Словенија]] со должина од 7,976 метри. Поминува под седлото [[Рожца]] помеѓу [[Санкт Јакоб во Розентал]] во јужна Австрија и [[Јесенице]] во северната страна на Словенија. По отворањето во октомври 1906 година, тунелот Караванки формирал важен елемент на железницата Караванкен, која била - заедно со железницата Бохињ - изградена за да го поврзе пристаништето [[Трст]] со [[Клагенфурт ам Вертерзе|Клагенфурт]], главниот град на сојузната држава [[Корушка]] во Австрија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-58044633.html|title=New loan raises EIB lending for Slovenian motorways to Euro 550 million|last=European Report|date=4 December 1999|work=HighBeam Research|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517093602/http://www.highbeam.com/doc/1G1-58044633.html|archive-date=17 May 2011}}</ref> И покрај распадот на [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]], кој бил движечка сила за нејзината изградба, линијата и тунелот продолжиле да бидат добро сообраќајна рута, главно користени од товарните возови кои патувале меѓу Австрија и Словенија. Во текот на дваесет и првиот век, тунелот Караванки бил подложен на голема модернизација, рационализиран од распоред со двојна патека до една патека за да се усогласила со современите безбедносни стандарди. == Историја == Помеѓу 1867 и 1918 година, Трст бил дел од [[Австроунгарија]]. Имала значителна стратешка улога, бидејќи била првото поморско пристаниште во Австрија и на тој начин природно станала главен излез за прекуокеанското тргување од страна на Австроунгарија; сепак, нејзината ефикасност била поткопана од недостатокот на соодветна железничка комуникација со австриската внатрешност. Со цел значително да се зајакне меѓународната трговска активност во Трст особено и прекуморската трговија на Австрија воопшто, било одлучено во 1901 година да се изгради железница со цел да се поврзат Трст и Клагенфурт. Оваа линија, железницата Караванкен, била изградена преку и низ [[Караванки]]те, најдолгата во Европа (120&nbsp;километри) планински венец; рутата моментално ја минува границата меѓу Австрија и Словенија. Клучна карактеристика на железницата била тунелот Караванки. Неговата изградба била особено предизвикувачка поради локалната геологија која била особено нестабилна. Бушењето било постигнато од тимови кои работеле на двата краја на трасата, дури 6.000 мажи работеле во близина на тунелот на врвот на активноста. Електричната енергија генерирана од водопади блиску до идните тунелни портали биле користени за напојување на различни елементи од опремата, од осветлување до вентилатори за вентилација. Напредокот бил постигнат со просечна стапка од 13 стапки на ден, иако компликациите повремено предизвикувале помал напредок.<ref>{{Наведена книга|title=The Railway Conquest of the World|last=Talbot|first=Frederick A.|publisher=Amberley Publishing|year=2015|isbn=978-1-4456-5222-1}}</ref> Во споредба со современите тунели, вкупните трошоци за неговата изградба биле значително повисоки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=JLdHAQAAMAAJ&q=Karawanken+Tunnel+railway|title=Bulletin of the International Railway Association, Volume 25|last=M. Weissenbruch|year=1911|publisher=International Railway Association|page=773}}</ref> Толку била важна улогата на тунелот Караванки што, на 1 октомври 1906 година, со церемонијата на отворањето раководел австроунгарскиот шеф на државата, [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд]]. Тунелот брзо станал товарна рута со голема трговија, дури и по распадот на Австроунгарија во текот на следната деценија. До денес, тој останал важен за меѓународниот товарен сообраќај, по кој, наводно, поминуваат преку 80 возови дневно. == Реновирање на дваесет и првиот век == Во 2015 година, Австрија и Словенија, заедно со нивните соодветни компании кои работеле со железничка инфраструктура, потпишале договор за реновирање и подобрување на тунелот Караванки.<ref name="EC 2017">{{Наведена мрежна страница|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/studies/pdf/obstacle_border/5_rail_transport_austria-slovenia.pdf|title=Easing legal and administrative obstacles in EU border regions|last=W. Pucher|last2=W. Schausberger|date=February 2017|publisher=[[European Commission]]}}</ref> Проектот имал вкупен буџет од 115 милиони евра, поделен на километри на секоја земја, Словенија придонесувала со 50 милиони евра, додека Австрија требала да потроши 65,3 милиони евра; проектот бил финансиски поддржан и од [[Европска Унија|Европската Унија]] во рамките на Програмата за олеснување на Поврзување на Европа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kleinezeitung.at/kaernten/5478413/Ein-Jahr-Bauzeit_OeBB-investieren-110-Millionen-Euro-in|title=Ein Jahr Bauzeit: ÖBB investieren 110 Millionen Euro in Karawanken-Bahntunnel|work=www.kleinezeitung.at|access-date=31 October 2018|language=de}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newcivilengineer.com/latest/austria-slovenia-border-tunnel-receives-european-funding-18-03-2019/|title=Austria-Slovenia border tunnel receives European funding|last=Ibbetson|first=Connor|date=18 March 2019|publisher=New Civil Engineer}}</ref> Градежниата работа била предвидена да започне на 10 август 2020 година и требало да биде изведена од австрискиот СТРАБАГ за двете земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtvslo.si/gospodarstvo/zelezniski-predor-karavanke-bo-nadgrajeval-strabag/531332|title=Železniški predor Karavanke bo nadgrajeval Strabag}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.24ur.com/novice/gospodarstvo/zelezniski-predor-karavanke-bo-obavljal-avstrijski-strabag.html|title=Vsak dan prvi - 24ur.com}}</ref> Од 5 октомври 2020 година до 4 април 2021 година, тунелот требал да биде целосно затворен и завршен до крајот на годината.<ref name="dnevnik.si">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1042934482|title=Prenova železniškega predora Karavanke bo stekla avgusta|accessdate=2025-02-11|archive-date=2020-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721090815/https://www.dnevnik.si/1042934482|url-status=dead}}</ref> Можеби најзабележително меѓу промените што требале да се направат ќе било намалувањето на оригиналниот аранжман со двојни патеки на конфигурација на една патека; добиениот простор што ќе бил ослободен ќе се користел повторно како премин за спасување во итни случаи, со што ќе се подобрела безбедноста низ тунелот. Паралелно со оваа работа, ќе се направале и разни други подобрувања и модернизации на структурата стара 100 години, наменети да ја довеле до современите стандарди. Овие измени вклучувале поставување на таванска шина, обновување на одводот, нов под, како и делумно реновирање на сводот на тунелот преку додавање на нови сидра, мерки за зајакнување и [[бетон]]. Требало да се реновираат и порталите од царската ера и да блеснеле во нов сјај. Имплементацијата на новите безбедносни стандарди ќе овозможила поголема работна брзина во внатрешноста на тунелот и ќе го направел тунелот RoLa - соодветен. И покрај фактот дека тунелот во иднина ќе оперирал само со една пруга, тоа веројатно немало особено да го попречи сообраќајот бидејќи и остатокот од пругата била со една пруга; за да се врати вториот колосек во согласност со модерната безбедносна регулатива, ќе било потребно пробивање на втор тунел, што би вклучувало значителни инвестиции.<ref name="EC 2017"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dri.si/en/fields-of-work/railways/security-and-technical-upgrade-to-the-karavanke-railway-tunnel|title=Security and technical upgrade to the Karavanke railway tunnel|publisher=dri.si|accessdate=13 July 2020}}</ref> Долгорочно, се размислувало за изградба на втора цевка, исто како и патниот тунел, така што требало да има еден тунел со една колосек по насока на движење. Затоа, од летото 2020 година, во моментов се подготвува студија, која веќе треба да ја одреди најдобрата позиција за можна втора цевка. Тука особено главна улога требала да има геологијата, бидејќи е многу неповолна во словенечката област на сегашниот тунел и предизвикувала многу проблеми при изградбата на првата цевка. Во историска градежна документација, на пример, било опишано како машината за дупчење редовно се дроби од карпестата маса и морала да се ослободува повторно и повторно. Масовни проблеми предизвикале и гасовите од рудниците и планинската вода. Истото важело и за изградбата на првиот патен тунел, кој лежел во истата геологија и оди практично паралелно со железничкиот тунел. Сегашното решение со само еден тунел и една пруга требало да трае до 2040 година, по што би можело да се чека изградбата на втора цевка.<ref name="dnevnik.si"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.ilf.com.pl/fileadmin/user_upload/publikationen/52_Safety_Management_Austrian_Railway_Tunnels.pdf Управување со безбедноста за тунелите на австриската железница] [[Категорија:Општина Јесенице]] [[Категорија:Австриско-словенечки гранични премини]] s4e0krw6td71whx1np35qxjh52tjabl 0 1363781 5583285 5474894 2026-06-27T11:09:59Z Bjankuloski06 332 5583285 wikitext text/x-wiki '''Преминот Љубељ''' е висок [[Превој|планински премин]] во синџирот [[Караванки]] на [[Јужни Варовнички Алпи|јужните варовнички Алпи]], што ја поврзува [[Австрија]] со [[Словенија]]. Патот Љубељ е најкратката постоечка врска помеѓу градот Ферлах во [[Корушка]] и [[Тржич]] во [[Горењска]] и дел од европската рута Е652 од [[Клагенфурт ам Вертерзе|Клагенфурт]] до [[Накло]]. == Географија == [[Податотека:Loiblpass_und_Loibltunnel.png|лево|мини| Тунелот Љубељ и историскиот премин]] Планинскиот премин се наоѓа на австриско-словенечката граница на 1.367 метри над Јадранот , источно од столскиот масив. Планинскиот пат, еден од најстрмните патишта во [[Источни Алпи|Источните Алпи]], се извива од широката долина [[Драва]] во бројни кривини на фиба до врвот на превојот, паралелно со потокот Лоибах и живописната клисура Чепа со неколку водопади. Од превојот ''Сапотница'', мал пат се разгранува до оддалечената долина Бодентал. Од 1963-64 сообраќајот минува низ тунел со две ленти на 1,069 метри под планинскиот врв. Јужно од превојот, патот (бр. 101) се спушта преку [[Подљубељ]] до Тржич во долината [[Сава]] и понатаму до автопатот А2. Во близина на планинските премини се Вурзенскиот премин на западната страна и Сиберг седло на источната страна. Порано била една од најважните патни врски помеѓу главниот град на Корушка, Клагенфурт и [[Крањ]] во Крањска, значењето на преминот Љубељ е намалено од 1991 година, кога 7,864 метри (25,801 стапки) долгиот [[Автопатен тунел Караванки|Автопатниот тунел Караванки]], кој го поврзува австрискиот автопат Караванкен (A 11) од Вилах со словенечкиот автопат А2 до Љубљана, бил отворен. Денеска патниот правец е затворен за густ сообраќај. Граничните контроли биле укинати кога Словенија се приклучила на [[Шенген-зона]]та од 21 декември 2007 година, но биле вратени привремено за влез во Австрија како последица на зголемениот број илегални гранични премини за време на „[[Европска мигрантска криза|европската мигрантска криза]]“ од 2015-2016 година. == Историја == Различни патеки биле користени уште од [[Стар Рим|античко]] време, поврзувајќи го Вирунум во [[Римско Царство|римската]] провинција Норикум со Емона (денешна [[Љубљана]]). Во средновековно време, стратешкото значење на преминот Љубељ повторно се зголемило, кога во 11 век императорот Хенри III го одвоил југоисточниот марш на Крањска од [[Војводство Корушка|Корушка]]. Патријарсите од Аквилеја, кои управувале со маргрофијата од 1077 година, им го довериле одржувањето на преминот на цистерциските монаси од новоформираната опатија Виктринг, кои имале подигнато хостпиум и капела посветена на Свети Леонард. Но сепак, монасите морале да се спротивстават на барањата покренати од локалните лордови на замокот Холенбург (Хамберк), кои ги презеле имотите до 1488 година. Од 1335 година, и Каринтските и Карниолските царски имоти на северната и јужната страна биле управувани од [[Хабсбурговци|хабсбуршките]] војводи од [[Војводство Австрија|Австрија]]. [[Податотека:Predor_Ljubelj-Valvasor.jpg|мини|Пат и тунел „над и низ Љубељ Берг“, гравура од Јохан Вајхард фон Валвасор, во 1679 година]] Преминот станал важен трговски пат откако градот Трст отишол под категоријата на хабсбуршките надвојводи кон крајот на 14 век. Од околу 1560 година, имотите на Коринт ја прошириле поранешната коњска патека и 150 метри долг тунел бил изграден под гребенот Караванки, како ран пример на модерно инженерство што подоцна морало да се отстрани поради недостаток на безбедност. Уште еден обид бил планиран во 17 век; но, кога во 1728 година императорот [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] ги обиколил земјите на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]], тој сепак морал да патува преку врвот на Љубељ, застанувајќи покрај таверната ''Дојчер Петер'' што се наоѓала на северната страна од преминот. Потоа наредил проширување на планинскиот пат како дел од долгата рута од австриската престолнина [[Виена]] до пристаништето Трст. Два обелисци биле подигнати на врвот на преминот за да го одбележат неговиот престој. == Тунел Љубељ == За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], 1,570 метри долг тунел бил изграден на 1.068 метри надморска височина по команда на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|нацистичкиот]] ''Галејтер'' од Корушка, Фридрих Рајнер, да ги заобиколи стрмните горни делови на планинскиот пат. Работата ја вршела виенската градежна компанија ''Универзале Хох унд Тифбау'', вработувајќи 660 цивилни работници, неколку испратени од ''службата за обврзници'' на [[Вишиевска Франција]] и 1.652 принудни работници кои биле обезбедени со договор со ''[[Шуцштафел|СС]]''. Овие затвореници биле интернирани во два помали подлогори на [[Маутхаузен|концентрациониот логор Маутхаузен-Гузен]], по еден на секоја страна од преминот. Тие биле ставени под команда на ''Оберштурмфирерот'' Јулиус Лудолф, кој служел во Маутхаузен од 1940 година и бил познат по своите прекумерни тепања. [[Податотека:Ljubelj-Matthausen1.jpg|мини|Споменик на подкампот Љубељ]] Изградбата на тунелот започнала на јужната страна во март 1943 година. Првите принудни работници пристигнале во Тржич во јуни и веднаш биле пренесени до преминот Љубељ од персоналот ''на СС''. Повеќето од затворениците биле заробеници и [[Политички затвореник|политички затвореници]]. Тие биле интернирани кај германски и австриски криминалци кои ги презеле функциите ''на Капо''. Под нехумани услови, околу 40 принудни работници починале или од глад и исцрпеност, или биле убиени од малтретирање, несреќи поврзани со работа и паѓање на камења. До август, Лудолф бил сменет од функцијата откако градежната компанија се пожалила на бројот на затвореници кои станале неспособни за работа поради тепање и тортура. За работната сила да се одржи ефикасна, стотици повредени или болни затвореници биле вратени во главниот логор, или ако не можеле да бидат транспортирани, биле убиени на лице место од страна на лекарот од логорот Сигберт Рамсауер со вбризгување на бензин. Пробивот на тунелот се случил во декември 1943 година. Рајнер и неколку високи членови ''на СС'' дошле да го прегледаат проектот. Првите армиски возила на ''[[Вермахт]]'' поминале низ многу тесниот тунел на 4 декември 1944 година. Воениот сообраќај и германските војници кои се повлекувале од Југословенскиот фронт и бегалците го користеле тунелот сè додека не бил затворен во 1947 година. На крајот на војната, на 7 мај 1945 година, преживеаните 950 затвореници од двата логори биле главно напуштени од стражарите и почнале да маршираат до Феистриц им Розентал, каде што се сретнале со [[Југословенски партизани|југословенските партизани]] следниот ден. Бидејќи преживеаните всушност се „ослободиле“, нивните биле единствените подлогори на Маутхаузен-Гусен кои не биле ниту евакуирани ниту ослободени. Американскиот воен суд го осудил командантот Јулиус Лудолф на смрт на 13 мај 1946 година. Тој бил убиен на 28 мај 1947 година. Британските воени судови на 10 ноември 1947 година осудиле двајца други команданти ''на СС'' на логорите, Јакоб Винклер и Валтер Бризке, на смрт, а на 10 октомври 1947 година го осудиле логорскиот лекар Зигберт Рамзауер на доживотен затвор. Меѓутоа, Рамзауер бил ослободен во 1954 година и набрзо се вработил во државната болница во Клагенфурт. Денеска, плочите на порталот на австрискиот тунел и споменикот на словенечката страна, подигнат на местото на јужниот логор Љубељ, ги одбележуваат неправдите. На 13 јуни 2015 година се одржала заедничка комеморација. [[Податотека:18_Ljubelj_(6).JPG|десно|мини| Словенечка страна на сегашниот тунел Љубељ]] Тунелот повторно бил отворен како граничен премин меѓу Австрија и [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] во 1950 година и се проширил во раните 1960-ти на две ленти во ноември 1963 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arbeiter-zeitung.at/cgi-bin/archiv/flash.pl?seite=19631116_A04;html=1|title=Der Loibltunnel ist befahrbar. Offizielle Eröffnung erst am 1. Juli 1964|date=16 November 1963|publisher=Arbeiter-Zeitung|language=German|trans-title=Loibltunnel is passable. Official opening on 1 July 1964|accessdate=22 October 2016}}</ref> Стариот пат над врвот на планинскиот премин е затворен за моторизиран сообраќај од 1967 година. == Рекреација == [[Податотека:Ljubelj_-_Loiblpass_sledge_piste.jpg|десно|мини|240x240пкс| Патека за санки по декемвриски снег.]] Во лето, стариот патен премин обезбедува пристап до патеките за пешачење по главниот гребен на планините Караванки. Скоро секоја зима се поставува лизгање со санки на јужната (словенечка) страна на превојот == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Loiblpass/Ljubelj|Loibl Pass}} * [http://www.climbbybike.com/climb.asp?Col=Loiblpass%20&qryMountainID=1328 Profile on climbbybike.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303214409/http://www.climbbybike.com/climb.asp?Col=Loiblpass%20&qryMountainID=1328 |date=2016-03-03 }} * [http://loiblpass.de Loibl Pass] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181228180702/http://loiblpass.de/ |date=2018-12-28 }}. Information about Loibl Pass (German) [[Категорија:Австриско-словенечки гранични премини]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] rch26k0yt1uw0nczfay1ndylvcgko7g 5583286 5583285 2026-06-27T11:11:39Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Премин Љубељ]] на [[Љубељ]] 5583285 wikitext text/x-wiki '''Преминот Љубељ''' е висок [[Превој|планински премин]] во синџирот [[Караванки]] на [[Јужни Варовнички Алпи|јужните варовнички Алпи]], што ја поврзува [[Австрија]] со [[Словенија]]. Патот Љубељ е најкратката постоечка врска помеѓу градот Ферлах во [[Корушка]] и [[Тржич]] во [[Горењска]] и дел од европската рута Е652 од [[Клагенфурт ам Вертерзе|Клагенфурт]] до [[Накло]]. == Географија == [[Податотека:Loiblpass_und_Loibltunnel.png|лево|мини| Тунелот Љубељ и историскиот премин]] Планинскиот премин се наоѓа на австриско-словенечката граница на 1.367 метри над Јадранот , источно од столскиот масив. Планинскиот пат, еден од најстрмните патишта во [[Источни Алпи|Источните Алпи]], се извива од широката долина [[Драва]] во бројни кривини на фиба до врвот на превојот, паралелно со потокот Лоибах и живописната клисура Чепа со неколку водопади. Од превојот ''Сапотница'', мал пат се разгранува до оддалечената долина Бодентал. Од 1963-64 сообраќајот минува низ тунел со две ленти на 1,069 метри под планинскиот врв. Јужно од превојот, патот (бр. 101) се спушта преку [[Подљубељ]] до Тржич во долината [[Сава]] и понатаму до автопатот А2. Во близина на планинските премини се Вурзенскиот премин на западната страна и Сиберг седло на источната страна. Порано била една од најважните патни врски помеѓу главниот град на Корушка, Клагенфурт и [[Крањ]] во Крањска, значењето на преминот Љубељ е намалено од 1991 година, кога 7,864 метри (25,801 стапки) долгиот [[Автопатен тунел Караванки|Автопатниот тунел Караванки]], кој го поврзува австрискиот автопат Караванкен (A 11) од Вилах со словенечкиот автопат А2 до Љубљана, бил отворен. Денеска патниот правец е затворен за густ сообраќај. Граничните контроли биле укинати кога Словенија се приклучила на [[Шенген-зона]]та од 21 декември 2007 година, но биле вратени привремено за влез во Австрија како последица на зголемениот број илегални гранични премини за време на „[[Европска мигрантска криза|европската мигрантска криза]]“ од 2015-2016 година. == Историја == Различни патеки биле користени уште од [[Стар Рим|античко]] време, поврзувајќи го Вирунум во [[Римско Царство|римската]] провинција Норикум со Емона (денешна [[Љубљана]]). Во средновековно време, стратешкото значење на преминот Љубељ повторно се зголемило, кога во 11 век императорот Хенри III го одвоил југоисточниот марш на Крањска од [[Војводство Корушка|Корушка]]. Патријарсите од Аквилеја, кои управувале со маргрофијата од 1077 година, им го довериле одржувањето на преминот на цистерциските монаси од новоформираната опатија Виктринг, кои имале подигнато хостпиум и капела посветена на Свети Леонард. Но сепак, монасите морале да се спротивстават на барањата покренати од локалните лордови на замокот Холенбург (Хамберк), кои ги презеле имотите до 1488 година. Од 1335 година, и Каринтските и Карниолските царски имоти на северната и јужната страна биле управувани од [[Хабсбурговци|хабсбуршките]] војводи од [[Војводство Австрија|Австрија]]. [[Податотека:Predor_Ljubelj-Valvasor.jpg|мини|Пат и тунел „над и низ Љубељ Берг“, гравура од Јохан Вајхард фон Валвасор, во 1679 година]] Преминот станал важен трговски пат откако градот Трст отишол под категоријата на хабсбуршките надвојводи кон крајот на 14 век. Од околу 1560 година, имотите на Коринт ја прошириле поранешната коњска патека и 150 метри долг тунел бил изграден под гребенот Караванки, како ран пример на модерно инженерство што подоцна морало да се отстрани поради недостаток на безбедност. Уште еден обид бил планиран во 17 век; но, кога во 1728 година императорот [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] ги обиколил земјите на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]], тој сепак морал да патува преку врвот на Љубељ, застанувајќи покрај таверната ''Дојчер Петер'' што се наоѓала на северната страна од преминот. Потоа наредил проширување на планинскиот пат како дел од долгата рута од австриската престолнина [[Виена]] до пристаништето Трст. Два обелисци биле подигнати на врвот на преминот за да го одбележат неговиот престој. == Тунел Љубељ == За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], 1,570 метри долг тунел бил изграден на 1.068 метри надморска височина по команда на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|нацистичкиот]] ''Галејтер'' од Корушка, Фридрих Рајнер, да ги заобиколи стрмните горни делови на планинскиот пат. Работата ја вршела виенската градежна компанија ''Универзале Хох унд Тифбау'', вработувајќи 660 цивилни работници, неколку испратени од ''службата за обврзници'' на [[Вишиевска Франција]] и 1.652 принудни работници кои биле обезбедени со договор со ''[[Шуцштафел|СС]]''. Овие затвореници биле интернирани во два помали подлогори на [[Маутхаузен|концентрациониот логор Маутхаузен-Гузен]], по еден на секоја страна од преминот. Тие биле ставени под команда на ''Оберштурмфирерот'' Јулиус Лудолф, кој служел во Маутхаузен од 1940 година и бил познат по своите прекумерни тепања. [[Податотека:Ljubelj-Matthausen1.jpg|мини|Споменик на подкампот Љубељ]] Изградбата на тунелот започнала на јужната страна во март 1943 година. Првите принудни работници пристигнале во Тржич во јуни и веднаш биле пренесени до преминот Љубељ од персоналот ''на СС''. Повеќето од затворениците биле заробеници и [[Политички затвореник|политички затвореници]]. Тие биле интернирани кај германски и австриски криминалци кои ги презеле функциите ''на Капо''. Под нехумани услови, околу 40 принудни работници починале или од глад и исцрпеност, или биле убиени од малтретирање, несреќи поврзани со работа и паѓање на камења. До август, Лудолф бил сменет од функцијата откако градежната компанија се пожалила на бројот на затвореници кои станале неспособни за работа поради тепање и тортура. За работната сила да се одржи ефикасна, стотици повредени или болни затвореници биле вратени во главниот логор, или ако не можеле да бидат транспортирани, биле убиени на лице место од страна на лекарот од логорот Сигберт Рамсауер со вбризгување на бензин. Пробивот на тунелот се случил во декември 1943 година. Рајнер и неколку високи членови ''на СС'' дошле да го прегледаат проектот. Првите армиски возила на ''[[Вермахт]]'' поминале низ многу тесниот тунел на 4 декември 1944 година. Воениот сообраќај и германските војници кои се повлекувале од Југословенскиот фронт и бегалците го користеле тунелот сè додека не бил затворен во 1947 година. На крајот на војната, на 7 мај 1945 година, преживеаните 950 затвореници од двата логори биле главно напуштени од стражарите и почнале да маршираат до Феистриц им Розентал, каде што се сретнале со [[Југословенски партизани|југословенските партизани]] следниот ден. Бидејќи преживеаните всушност се „ослободиле“, нивните биле единствените подлогори на Маутхаузен-Гусен кои не биле ниту евакуирани ниту ослободени. Американскиот воен суд го осудил командантот Јулиус Лудолф на смрт на 13 мај 1946 година. Тој бил убиен на 28 мај 1947 година. Британските воени судови на 10 ноември 1947 година осудиле двајца други команданти ''на СС'' на логорите, Јакоб Винклер и Валтер Бризке, на смрт, а на 10 октомври 1947 година го осудиле логорскиот лекар Зигберт Рамзауер на доживотен затвор. Меѓутоа, Рамзауер бил ослободен во 1954 година и набрзо се вработил во државната болница во Клагенфурт. Денеска, плочите на порталот на австрискиот тунел и споменикот на словенечката страна, подигнат на местото на јужниот логор Љубељ, ги одбележуваат неправдите. На 13 јуни 2015 година се одржала заедничка комеморација. [[Податотека:18_Ljubelj_(6).JPG|десно|мини| Словенечка страна на сегашниот тунел Љубељ]] Тунелот повторно бил отворен како граничен премин меѓу Австрија и [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] во 1950 година и се проширил во раните 1960-ти на две ленти во ноември 1963 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arbeiter-zeitung.at/cgi-bin/archiv/flash.pl?seite=19631116_A04;html=1|title=Der Loibltunnel ist befahrbar. Offizielle Eröffnung erst am 1. Juli 1964|date=16 November 1963|publisher=Arbeiter-Zeitung|language=German|trans-title=Loibltunnel is passable. Official opening on 1 July 1964|accessdate=22 October 2016}}</ref> Стариот пат над врвот на планинскиот премин е затворен за моторизиран сообраќај од 1967 година. == Рекреација == [[Податотека:Ljubelj_-_Loiblpass_sledge_piste.jpg|десно|мини|240x240пкс| Патека за санки по декемвриски снег.]] Во лето, стариот патен премин обезбедува пристап до патеките за пешачење по главниот гребен на планините Караванки. Скоро секоја зима се поставува лизгање со санки на јужната (словенечка) страна на превојот == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Loiblpass/Ljubelj|Loibl Pass}} * [http://www.climbbybike.com/climb.asp?Col=Loiblpass%20&qryMountainID=1328 Profile on climbbybike.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303214409/http://www.climbbybike.com/climb.asp?Col=Loiblpass%20&qryMountainID=1328 |date=2016-03-03 }} * [http://loiblpass.de Loibl Pass] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181228180702/http://loiblpass.de/ |date=2018-12-28 }}. Information about Loibl Pass (German) [[Категорија:Австриско-словенечки гранични премини]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] rch26k0yt1uw0nczfay1ndylvcgko7g 5583289 5583286 2026-06-27T11:12:46Z Bjankuloski06 332 5583289 wikitext text/x-wiki '''Преминот Љубељ''' е висок [[Превој|планински премин]] во венецот [[Караванки]] на [[Јужни Варовнички Алпи|Јужните Варовнички Алпи]], што ја поврзува [[Австрија]] со [[Словенија]]. Патот Љубељ е најкратката постоечка врска помеѓу градот Ферлах во [[Корушка]] и [[Тржич]] во [[Горењска]] и дел од европската рута Е652 од [[Клагенфурт ам Вертерзе|Клагенфурт]] до [[Накло]]. == Географија == [[Податотека:Loiblpass_und_Loibltunnel.png|лево|мини| Тунелот Љубељ и историскиот премин]] Планинскиот премин се наоѓа на австриско-словенечката граница на 1.367 метри над Јадранот , источно од столскиот масив. Планинскиот пат, еден од најстрмните патишта во [[Источни Алпи|Источните Алпи]], се извива од широката долина [[Драва]] во бројни кривини на фиба до врвот на превојот, паралелно со потокот Лоибах и живописната клисура Чепа со неколку водопади. Од превојот ''Сапотница'', мал пат се разгранува до оддалечената долина Бодентал. Од 1963-64 сообраќајот минува низ тунел со две ленти на 1,069 метри под планинскиот врв. Јужно од превојот, патот (бр. 101) се спушта преку [[Подљубељ]] до Тржич во долината [[Сава]] и понатаму до автопатот А2. Во близина на планинските премини се Вурзенскиот премин на западната страна и Сиберг седло на источната страна. Порано била една од најважните патни врски помеѓу главниот град на Корушка, Клагенфурт и [[Крањ]] во Крањска, значењето на преминот Љубељ е намалено од 1991 година, кога 7,864 метри (25,801 стапки) долгиот [[Автопатен тунел Караванки|Автопатниот тунел Караванки]], кој го поврзува австрискиот автопат Караванкен (A 11) од Вилах со словенечкиот автопат А2 до Љубљана, бил отворен. Денеска патниот правец е затворен за густ сообраќај. Граничните контроли биле укинати кога Словенија се приклучила на [[Шенген-зона]]та од 21 декември 2007 година, но биле вратени привремено за влез во Австрија како последица на зголемениот број илегални гранични премини за време на „[[Европска мигрантска криза|европската мигрантска криза]]“ од 2015-2016 година. == Историја == Различни патеки биле користени уште од [[Стар Рим|античко]] време, поврзувајќи го Вирунум во [[Римско Царство|римската]] провинција Норикум со Емона (денешна [[Љубљана]]). Во средновековно време, стратешкото значење на преминот Љубељ повторно се зголемило, кога во 11 век императорот Хенри III го одвоил југоисточниот марш на Крањска од [[Војводство Корушка|Корушка]]. Патријарсите од Аквилеја, кои управувале со маргрофијата од 1077 година, им го довериле одржувањето на преминот на цистерциските монаси од новоформираната опатија Виктринг, кои имале подигнато хостпиум и капела посветена на Свети Леонард. Но сепак, монасите морале да се спротивстават на барањата покренати од локалните лордови на замокот Холенбург (Хамберк), кои ги презеле имотите до 1488 година. Од 1335 година, и Каринтските и Карниолските царски имоти на северната и јужната страна биле управувани од [[Хабсбурговци|хабсбуршките]] војводи од [[Војводство Австрија|Австрија]]. [[Податотека:Predor_Ljubelj-Valvasor.jpg|мини|Пат и тунел „над и низ Љубељ Берг“, гравура од Јохан Вајхард фон Валвасор, во 1679 година]] Преминот станал важен трговски пат откако градот Трст отишол под категоријата на хабсбуршките надвојводи кон крајот на 14 век. Од околу 1560 година, имотите на Коринт ја прошириле поранешната коњска патека и 150 метри долг тунел бил изграден под гребенот Караванки, како ран пример на модерно инженерство што подоцна морало да се отстрани поради недостаток на безбедност. Уште еден обид бил планиран во 17 век; но, кога во 1728 година императорот [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] ги обиколил земјите на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]], тој сепак морал да патува преку врвот на Љубељ, застанувајќи покрај таверната ''Дојчер Петер'' што се наоѓала на северната страна од преминот. Потоа наредил проширување на планинскиот пат како дел од долгата рута од австриската престолнина [[Виена]] до пристаништето Трст. Два обелисци биле подигнати на врвот на преминот за да го одбележат неговиот престој. == Тунел Љубељ == За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], 1,570 метри долг тунел бил изграден на 1.068 метри надморска височина по команда на [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|нацистичкиот]] ''Галејтер'' од Корушка, Фридрих Рајнер, да ги заобиколи стрмните горни делови на планинскиот пат. Работата ја вршела виенската градежна компанија ''Универзале Хох унд Тифбау'', вработувајќи 660 цивилни работници, неколку испратени од ''службата за обврзници'' на [[Вишиевска Франција]] и 1.652 принудни работници кои биле обезбедени со договор со ''[[Шуцштафел|СС]]''. Овие затвореници биле интернирани во два помали подлогори на [[Маутхаузен|концентрациониот логор Маутхаузен-Гузен]], по еден на секоја страна од преминот. Тие биле ставени под команда на ''Оберштурмфирерот'' Јулиус Лудолф, кој служел во Маутхаузен од 1940 година и бил познат по своите прекумерни тепања. [[Податотека:Ljubelj-Matthausen1.jpg|мини|Споменик на подкампот Љубељ]] Изградбата на тунелот започнала на јужната страна во март 1943 година. Првите принудни работници пристигнале во Тржич во јуни и веднаш биле пренесени до преминот Љубељ од персоналот ''на СС''. Повеќето од затворениците биле заробеници и [[Политички затвореник|политички затвореници]]. Тие биле интернирани кај германски и австриски криминалци кои ги презеле функциите ''на Капо''. Под нехумани услови, околу 40 принудни работници починале или од глад и исцрпеност, или биле убиени од малтретирање, несреќи поврзани со работа и паѓање на камења. До август, Лудолф бил сменет од функцијата откако градежната компанија се пожалила на бројот на затвореници кои станале неспособни за работа поради тепање и тортура. За работната сила да се одржи ефикасна, стотици повредени или болни затвореници биле вратени во главниот логор, или ако не можеле да бидат транспортирани, биле убиени на лице место од страна на лекарот од логорот Сигберт Рамсауер со вбризгување на бензин. Пробивот на тунелот се случил во декември 1943 година. Рајнер и неколку високи членови ''на СС'' дошле да го прегледаат проектот. Првите армиски возила на ''[[Вермахт]]'' поминале низ многу тесниот тунел на 4 декември 1944 година. Воениот сообраќај и германските војници кои се повлекувале од Југословенскиот фронт и бегалците го користеле тунелот сè додека не бил затворен во 1947 година. На крајот на војната, на 7 мај 1945 година, преживеаните 950 затвореници од двата логори биле главно напуштени од стражарите и почнале да маршираат до Феистриц им Розентал, каде што се сретнале со [[Југословенски партизани|југословенските партизани]] следниот ден. Бидејќи преживеаните всушност се „ослободиле“, нивните биле единствените подлогори на Маутхаузен-Гусен кои не биле ниту евакуирани ниту ослободени. Американскиот воен суд го осудил командантот Јулиус Лудолф на смрт на 13 мај 1946 година. Тој бил убиен на 28 мај 1947 година. Британските воени судови на 10 ноември 1947 година осудиле двајца други команданти ''на СС'' на логорите, Јакоб Винклер и Валтер Бризке, на смрт, а на 10 октомври 1947 година го осудиле логорскиот лекар Зигберт Рамзауер на доживотен затвор. Меѓутоа, Рамзауер бил ослободен во 1954 година и набрзо се вработил во државната болница во Клагенфурт. Денеска, плочите на порталот на австрискиот тунел и споменикот на словенечката страна, подигнат на местото на јужниот логор Љубељ, ги одбележуваат неправдите. На 13 јуни 2015 година се одржала заедничка комеморација. [[Податотека:18_Ljubelj_(6).JPG|десно|мини| Словенечка страна на сегашниот тунел Љубељ]] Тунелот повторно бил отворен како граничен премин меѓу Австрија и [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] во 1950 година и се проширил во раните 1960-ти на две ленти во ноември 1963 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arbeiter-zeitung.at/cgi-bin/archiv/flash.pl?seite=19631116_A04;html=1|title=Der Loibltunnel ist befahrbar. Offizielle Eröffnung erst am 1. Juli 1964|date=16 November 1963|publisher=Arbeiter-Zeitung|language=German|trans-title=Loibltunnel is passable. Official opening on 1 July 1964|accessdate=22 October 2016}}</ref> Стариот пат над врвот на планинскиот премин е затворен за моторизиран сообраќај од 1967 година. == Рекреација == [[Податотека:Ljubelj_-_Loiblpass_sledge_piste.jpg|десно|мини|240x240пкс| Патека за санки по декемвриски снег.]] Во лето, стариот патен премин обезбедува пристап до патеките за пешачење по главниот гребен на планините Караванки. Скоро секоја зима се поставува лизгање со санки на јужната (словенечка) страна на превојот == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Loiblpass/Ljubelj|Loibl Pass}} * [http://www.climbbybike.com/climb.asp?Col=Loiblpass%20&qryMountainID=1328 Profile on climbbybike.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303214409/http://www.climbbybike.com/climb.asp?Col=Loiblpass%20&qryMountainID=1328 |date=2016-03-03 }} * [http://loiblpass.de Loibl Pass] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181228180702/http://loiblpass.de/ |date=2018-12-28 }}. Information about Loibl Pass (German) [[Категорија:Австриско-словенечки гранични премини]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 6ls3j81zvhhpickgqt3bicwhhzqg1e4 0 1363786 5583251 5549958 2026-06-27T10:58:54Z Bjankuloski06 332 /* Резултати */ Јазична исправка, replaced: строунгарската империја → строунгарското Царство 5583251 wikitext text/x-wiki Кампањата за воспоставување [[Австроунгарија|австроунгарска]] [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|власт]] во [[Босански Вилает|Босна и Херцеговина]], која траела од 29 јули до 20 октомври 1878 година, била насочена против локалните борци на отпорот поддржани од [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]]. Австроунгарската армија влегла во земјата во две големи движења: едно од север во [[Босна (регион)|Босна]] и друго од југ во [[Херцеговина]]. Серијата битки во август кулминирала со падот на [[Сараево]] на 19-ти по еден ден борби низ градските предели. Во ридската област, [[Герилско војување|герилската кампања]] продолжила додека последното бунтовничко упориште не паднало откако нивниот водач бил заробен. == Позадина == [[Податотека:Bosnia-Herzegovina_and_Sanjak_of_Novibazar.JPG|мини|Босна, Херцеговина и Нови Пазар на карта од 1904 година]] По [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна од 1877–78 година]], бил организиран [[Берлински конгрес]] од Големите сили. Со членот 25 од [[Македонија и Берлинскиот конгрес|Договорот од Берлин]] (13 јули 1878), Босна и Херцеговина останала под владеење на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]],{{Sfn|Zovko|2007}} но Австроунгарското Царство добило дозвола да го окупира [[Босански Вилает|Босанскиот Вилает]], преземајќи ја воена одбрана и граѓанска администрација. Австроунгарците добиле и право на неодредено време да заземаат стратешки позиции во [[Новопазарски Санџак|Новопазарскиот санџак]]:<blockquote>Покраините на Босна и Херцеговина ќе бидат заземени и управувани од Австроугарија. Владата на Австроунгарија, не сака да го преземе управувањето со Новопазарскиот санџак, кој што се наоѓа помеѓу Србија и Црна Гора во правец на југоисток до другата страна на Митровица, отоманската управа и понатаму ќе ги извршува своите функции таму. Сепак, со цел да се обезбеди одржување на новата политичка состојба на работите, како и слободата и безбедноста на комуникациите, Австроунгарија го задржува правото да чува гарнизони и да има воени и трговски патишта во целиот овој дел од античкиот Босански Вилает. За таа цел, владите на Австроунгарија и на Отоманската Империја се резервираат сами да дојдат до разбирање за деталите.</blockquote>Иако Османлиите протестирале поради окупацијата на [[Нови Пазар]], империјалниот и кралскиот министер за надворешни работи, Ѓула Андраси, тајно го уверувала гореспоменатиот дека окупацијата во Нови Пазар „треба да се смета за привремена“.{{Sfn|Matsch|1982}} Оваа австроунгарска експанзија кон југ на сметка на Отоманската Империја била дизајнирана да го спречи проширувањето на [[Руска Империја|руското]] влијание и обединувањето на [[Кнежевство Србија|Србија]] и [[Кнежевство Црна Гора|Црна Гора]]. Меѓутоа, ова предизвикало голема загриженост за османлискиот султан [[Абдул Хамид II]]. Австроунгарците не очекувале проблеми во извршувањето на нивната окупација. Тоа би било, според зборовите на Андраси, „прошетка со дувачки оркестар“ (''Spaziergang mit einer Blasmusikkapelle''). Ова мислење не земало предвид дека Србите штотуку воделе [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|војна за независност]] од Отоманската Империја, додека [[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговина се побунила]]. Отпорот на австроунгарското преземање доаѓал главно од православните Срби (43% од населението) и [[Бошњаци|босанските муслимани]] (39%), и многу малку од [[Хрвати во Босна и Херцеговина|католичките Хрвати]] (18%).{{Sfn|Džaja|1994}} Најмногу загуби претрпело [[Бошњаци|босанското муслиманско]] население под новата христијанска влада. Отпорниците биле карактеризирани од страна на австроунгарската влада како „нецивилизирани“ (''unzivilisiert'') и „предавнички“ (''verräterisch'').{{Sfn|Gabriel|2011}} == Трупи == [[Податотека:Prehod_17._pešpolka_čez_Savo.jpg|мини|Пешадиски полк бр. 17 преминува преку Сава од Карл Пипич (1905)]] Австроунгарската армија се вклучила во голем мобилизациски напор за да подготват напад врз Босна и Херцеговина,{{Sfn|Oršolić|2000}} командувајќи до крајот на јуни 1878 година со сила од 82.113 војници, 13.313 коњи и 112 топови во VI, VII, XVII и XX армиска дивизија во 1998 година во [[Кралство Далмација]].{{Sfn|Oršolić|2000}} Примарен командант бил Јосип Филиповиќ; напредната XVIII пешадиска дивизија била под команда на Стјепан Јовановиќ, додека командант на задната војска во Далмација бил Гаврило Родиќ.{{Sfn|Oršolić|2000}} Окупацијата на Босна и Херцеговина започнала на 29 јули 1878 година и завршила на 20 октомври.{{Sfn|Oršolić|2000}} Отоманската војска во Босна и Херцеговина во тоа време се состоела од околу 40.000 војници со 77 топови, кои се комбинирале со локалните милиции до околу 93.000 луѓе.{{Sfn|Oršolić|2000}} Се очекувал жесток отпор од муслиманите бидејќи Австроунгарците сфатиле дека нивната окупација значи дека босанските муслимани би го изгубиле својот привилегиран статус врз основа на нивната религија.{{Sfn|Zovko|2007}} == Окупација == [[Податотека:Gefecht_bei_Jaice_1878.jpg|лево|мини| Битката кај Јајце, слика од Карл Пипич]] [[Податотека:Salih_Vilajetovic_(Hadzi_Lojo)_preaches_insurrection_in_the_front_of_the_gates_of_Sarajevo.jpg|мини| Илустрација на [[Хаџи Лојо]] како проповеда востание пред портите на Сараево]] Првобитната окупаторска сила, 13. корпус под генерал Јосип Филиповиќ, ја преминала [[Сава|реката Сава]] кај Брод,<ref>{{Наведено списание|last=Damjanovic|first=Dragan|year=2017|title=Austrougarska okupacija Bosne i Hercegovine gledana očima hrvatskog slikara: Prijelaz Save kod Broda Ferdinanda Quiquereza (Austro-Hungarian Occupation of Bosnia and Herzegovina Seen through the Eyes of a Croatian Painter: Ferdinand Quiquerez's Crossing the Sava River at Brod)|url=https://www.academia.edu/35927091|journal=Radovi Instituta Za Povijest Umjetnosti|language=en|volume=41|issue=1|pages=199–214|doi=10.31664/ripu.2017.41.16|doi-access=free}}</ref> Костајница и [[Градишка]]. Различните ''Abteilungen'' се собрале во [[Бања Лука]] и напредувале по патот од левата страна на [[Врбас (река)|реката Врбас]].{{Sfn|Richter|1907}} Наишле на спротивставување од локалните муслимани под водство на [[дервиш]]от [[Хаџи Лојо]], поддржан (речиси целосно јавно) од евакуационите трупи на Отоманската армија.{{Sfn|Plaschka|2000}} На 3 август, трупа [[хусар]]и била нападната од заседа кај [[Маглај]] на [[Босна (река)|реката Босна]], што го поттикнало Филиповиќ да воведе [[воена состојба]]. На 7 август се водела битка во близина на [[Јајце (град)|Јајце]] и австроунгарската пешадија изгубила 600 луѓе. Повеќето од луѓето кои се бореле во битката биле од карниолската XVII пешадиска дивизија. Втората окупаторска сила, 18-та дивизија од 9.000 луѓе под команда на генералот Стјепан Јовановиќ, напредувала од [[Кралство Далмација|австриска Далмација]] долж [[Неретва]].{{Sfn|Lackey|1995}}{{Sfn|Zeinar|2006}} На 5 август дивизијата го зазела [[Мостар]], главниот град на Херцеговина.{{Sfn|Lackey|1995}}{{Sfn|Zeinar|2006}} На 13 август во Равнице во Херцеговина повеќе од 70 унгарски офицери и војници биле убиени во акција. Како одговор, Империјата ги мобилизирала 3, 4 и 5 корпус.{{Sfn|Klaic|1885}} [[Податотека:Gefecht_dalmatinischer_landesschuetzen_bei_livno_am_15._august_1878.jpg|мини| Напад на [[Ливно]] (15 август 1878) од Јулиус фон Блаас.]] Австроунгарските трупи повремено се среќавале со жестоко противење од муслиманското и православното население таму, а значајни битки се случиле во близина на Читлук, [[Столац]], [[Ливно]] и Клобук.{{Sfn|Oršolić|2000}} И покрај неуспесите во [[Маглај]] и [[Тузла]], [[Сараево]] бил окупиран во октомври 1878 година.{{Sfn|Rothenburg|1976}} [[Податотека:Storming_of_the_castle_of_Sarajevo_1878.JPG|мини|„Бура на замокот Сараево“, од ''Графиката'' (1878)]] [[Податотека:Sarajevo_1878..jpg|мини|Битка за Сараево, од Г. Дуранд, од ''Графиката'' (1878)]] На 19 август, босанската престолнина, [[Сараево]], град со 50.000 жители во тоа време, бил заземен дури по распоредувањето на 52 пиштоли и насилните улични борби.{{Sfn|Lackey|1995}}{{Sfn|Gabriel|2011}} Еден ден претходно Филиповиќ го уапсил поранешниот отомански гувернер Хафиз-паша.{{Sfn|Gabriel|2011}} Официјалниот извештај на австроунгарскиот Генералштаб изјавил дека „малите прозорци и многубројните празнини на покривот овозможија испуштање оган во различни насоки и најодржлива одбрана“ и „обвинетите бунтовници, во најблиските куќи, ги забарикадираа сите влезови и одржуваа разурнувачки оган против пешадијата“. Според извештајот на Филиповиќ:<blockquote>„Следеше една од најстрашните битки што може да се замисли. Војниците беа пукани од секоја куќа, од секој прозорец, од секоја отцепена врата; па дури и жени учествуваа. Сместена на западниот влез во градот, воената болница беше полна со болни и ранети востаници...“.</blockquote>Окупаторите претрпеле 57 убиени и 314 ранети од 13.000 војници вработени во операцијата. Претпоставиле дека имало 300 жртви од бунтовниците, но не направиле напор да ги проценат цивилните жртви. Во следните денови имало многу убиства на обвинети бунтовници по скратените судења.{{Sfn|Gabriel|2011}} По падот на Сараево, главните бунтовници се повлекле во планинската земја надвор од градот и таму го задржале својот отпор неколку недели.{{Sfn|Plaschka|2000}} Хаџи Лоја му се предал на унгарскиот пешадиски полк бр. 37 ''Ержерзог Јосиф'' на 3 октомври во клисурата кај Ракитница. Бил осуден на смрт, но неговата казна подоцна била заменета со пет години затвор.{{Sfn|Plaschka|2000}} Замокот [[Велика Кладуша]] се предал на 20 октомври.{{Sfn|Klaic|1885}} Тензиите останале во одредени делови од земјата (особено Херцеговина) и се случила масовна емиграција на претежно муслимански дисиденти. Сепак, состојбата на релативна стабилност била постигната доволно брзо и австроунгарските власти биле во можност да започнат голем број на социјални и административни реформи со кои имале за цел да ја направат Босна и Херцеговина во „[[колонија]] модел“. Со цел да се воспостави покраината како стабилен политички модел кој би помогнал да се растури растечкиот јужнословенски [[национализам]], владеењето на Хабсбург направил многу за кодифицирање на законите, за воведување нови политички практики и генерално за обезбедување на модернизација. == Резултати == [[Податотека:Der_gegenwaertige_Stand_des_Okkupationswerkes.jpg|мини|Териториите окупирани од Австрија до септември 1878 година]] Австроунгарското Царство било принудено да употреби пет корпуси со вкупна сила од 153.300 војници{{Sfn|Matsch|1982}}{{Sfn|Lackey|1995}} и 112 пиштоли за да ја потчини Босна и Херцеговина. Главниот штаб проценил дека имало 79.000 вооружени бунтовници потпомогнати (нелегално) од 13.800 редовни отомански војници{{Sfn|Plaschka|2000}} со околу 77 пиштоли. Вкупните австроунгарски загуби биле околу 5.200:{{Sfn|Calic|2010}} 946 мртви, 272 исчезнати и 3.980 ранети.{{Sfn|Plaschka|2000}} Неочекуваното насилство во кампањата довело до обвинувања меѓу командантите и политичките лидери.{{Sfn|Rothenburg|1976}} Не може да се најде веродостојна проценка за загубите на Босанците или Османлиите. За време на кампањата, една статија во унгарскиот весник на германски јазик ''Пестер Лојд,'' во која се критикува подготвеноста на армијата за окупација, била цензурирана по наредба на царот-крал [[Франц Јосиф|Франц Јозиф]].{{Sfn|Lackey|1995}} По окупацијата на Босна и Херцеговина, Авструнгарија го окупирала и [[Новопазарски Санџак|Новопазарскиот Санџак]] на 10 септември 1879 година, спроведувајќи уште еден од заклучоците на [[Берлински конгрес]]. == Наследство == Во Музејот за воена историја во Виена имало изложба за кампањата од 1878 година. Музејот содржи неколку предмети од личниот имот на генерал Филиповиќ, востанички банер и заробено отоманско оружје.{{Sfn|Popelka|1988}}{{Sfn|Rauchensteiner|Litscher|2000}} == Наводи == ; Цитати {{Наводи|24em}} ; Библиографија * {{Наведена книга|title=The Origins of the War of 1914, Volume 1|last=Albertini|first=Luigi|last2=Massey|first2=Isabella M., trans.|publisher=Oxford University Press|year=1952|location=Oxford|author-link=Luigi Albertini}} * {{Наведена книга|title=The Occupation of Bosnia and Herzegovina in 1878|last=Bencze|first=László|publisher=Columbia University Press|year=2005|editor-last=Schubert|editor-first=Frank N.|series=East European Monographs|volume=126|location=New York}} * {{Наведена книга|title=Geschichte Jugoslawiens im 20. Jahrhundert|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Beck|year=2010|isbn=978-3-406-60645-8|location=Munich}} * {{Наведена книга|title=Bosnien-Herzegowina in der österreichisch-ungarischen Epoche (1878–1918): Die Intelligentsia zwischen Tradition und Ideologie|last=Džaja|first=Srećko M.|publisher=Verlag Oldenbourg|year=1994|isbn=3-48656-079-4|series=Südosteuropäische Arbeiten|volume=93|location=Munich}} * {{Наведено списание|last=Gabriel|first=Martin|year=2011|title=Die Einnahme Sarajevos am 19. August 1878. Eine Militäraktion im Grenzbereich von konventioneller und irregulärer Kriegsführung|url=http://www.kakanien.ac.at/beitr/fallstudie/mgabriel3.pdf|journal=Kakanien Revisited|pages=1–6|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215446/http://www.kakanien.ac.at/beitr/fallstudie/mgabriel3.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2014-03-29}} * {{Наведена книга|title=Geschichte Bosniens von den ältesten Zeiten bis zum Verfalle des Königreiches|last=Klaic|first=Vjekoslav|publisher=Friedrich|year=1885|location=Leipzig}} * {{Наведена книга|title=The Rebirth of the Habsburg Army. Friedrich Beck and the Rise of the General Staff|last=Lackey|first=Scott|publisher=ABC-CLIO|year=1995|isbn=0313031312}} * {{Наведена книга|title=November 1918 auf dem Ballhausplatz. Erinnerungen Ludwigs Freiherrn von Flotow, des letzten Chefs des Österreichisch-Ungarischen Auswärtigen Dienstes 1895–1920|publisher=Böhlau Verlag|year=1982|isbn=3-205-07190-5|editor-last=Matsch|editor-first=Erwin|location=Vienna}} * {{Наведена книга|title=Hrvatska vojna i ratna poviest i Prvi svjetski rat|last=Pavičić|first=Slavko|publisher=Hrvatska Knjiga|year=1943|location=Zagreb}} * {{Наведена книга|title=Avantgarde des Widerstands: Modellfälle militärischer Auflehnung im 19. und 20. Jahrhundert|last=Plaschka|first=Richard Georg|publisher=Böhlau Verlag|year=2000|isbn=3-205-98390-4|location=Vienna}} * {{Наведена книга|title=Heeresgeschichtliches Museum Wien.|last=Popelka|first=Liselotte|publisher=Verlag Styria|year=1988|isbn=3-222-11760-8|location=Graz}} * {{Наведена книга|title=Das Heeresgeschichtliche Museum in Wien|publisher=Verlag Styria|year=2000|isbn=3-222-12834-0|editor-last=Rauchensteiner|editor-first=Manfried|location=Graz|editor-last2=Litscher|editor-first2=Manfred}} * {{Наведено списание|last=Oršolić|first=Tado|date=June 2000|title=Sudjelovanje dalmatinskih postrojbi u zaposjedanju Bosne i Hercegovine 1878.|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=18800&lang=en|format=PDF|journal=Radovi / Institute for Historical Sciences in Zadar|language=hr|publisher=[[Croatian Academy of Sciences and Arts]]|issue=42|pages=287–308|issn=1330-0474|access-date=2011-01-13}} * {{Наведено списание|last=Richter|first=Eduard|year=1907|title=Beiträge sur Landeskunde Bosniens und der Herzegowina|url=https://archive.org/details/wissenschaftlic00hercgoog|journal=Wissenschaftliche Mitteilungen aus Bosnien und der Hercegowina|volume=10|pages=383–548}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/armyoffrancisjos00gunt|title=The Army of Francis Joseph|last=Rothenburg|first=G.|publisher=Purdue University Press|year=1976|isbn=0911198415|location=West Lafayette|url-access=registration}} * {{Наведено списание|last=Schindler|first=John|year=2004|title=Defeating Balkan Insurgency: The Austro-Hungarian Army in Bosnia-Hercegovina, 1878–82|journal=[[Journal of Strategic Studies]]|volume=27|issue=3|pages=528–52|doi=10.1080/1362369042000283010}} * {{Наведена книга|title=Geschichte des Österreichischen Generalstabes|last=Zeinar|first=Hubert|publisher=Böhlau Verlag|year=2006|isbn=3-205-77415-9|location=Vienna}} * {{Наведена книга|title=Studije iz pravne povijesti Bosne i Hercegovine: 1878. - 1941.|last=Zovko|first=Ljubomir|publisher=[[University of Mostar]]|year=2007|isbn=978-9958-9271-2-6|language=hr}} [[Категорија:Судири во 1878 година]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Црна Гора]] [[Категорија:Отоманско Косово]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Воени операции на Отоманското Царство]] [[Категорија:Воени операции на Австроунгарија]] [[Категорија:Австроунгарска Босна и Херцеговина]] peej3q47zbdv7e033mdb95qugjo43we 5583252 5583251 2026-06-27T10:59:16Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Австроунгарска кампања во Босна и Херцеговина во 1878 година]] на [[Австроунгарскжи поход во Босна и Херцеговина во 1878 година]] 5583251 wikitext text/x-wiki Кампањата за воспоставување [[Австроунгарија|австроунгарска]] [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|власт]] во [[Босански Вилает|Босна и Херцеговина]], која траела од 29 јули до 20 октомври 1878 година, била насочена против локалните борци на отпорот поддржани од [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]]. Австроунгарската армија влегла во земјата во две големи движења: едно од север во [[Босна (регион)|Босна]] и друго од југ во [[Херцеговина]]. Серијата битки во август кулминирала со падот на [[Сараево]] на 19-ти по еден ден борби низ градските предели. Во ридската област, [[Герилско војување|герилската кампања]] продолжила додека последното бунтовничко упориште не паднало откако нивниот водач бил заробен. == Позадина == [[Податотека:Bosnia-Herzegovina_and_Sanjak_of_Novibazar.JPG|мини|Босна, Херцеговина и Нови Пазар на карта од 1904 година]] По [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна од 1877–78 година]], бил организиран [[Берлински конгрес]] од Големите сили. Со членот 25 од [[Македонија и Берлинскиот конгрес|Договорот од Берлин]] (13 јули 1878), Босна и Херцеговина останала под владеење на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]],{{Sfn|Zovko|2007}} но Австроунгарското Царство добило дозвола да го окупира [[Босански Вилает|Босанскиот Вилает]], преземајќи ја воена одбрана и граѓанска администрација. Австроунгарците добиле и право на неодредено време да заземаат стратешки позиции во [[Новопазарски Санџак|Новопазарскиот санџак]]:<blockquote>Покраините на Босна и Херцеговина ќе бидат заземени и управувани од Австроугарија. Владата на Австроунгарија, не сака да го преземе управувањето со Новопазарскиот санџак, кој што се наоѓа помеѓу Србија и Црна Гора во правец на југоисток до другата страна на Митровица, отоманската управа и понатаму ќе ги извршува своите функции таму. Сепак, со цел да се обезбеди одржување на новата политичка состојба на работите, како и слободата и безбедноста на комуникациите, Австроунгарија го задржува правото да чува гарнизони и да има воени и трговски патишта во целиот овој дел од античкиот Босански Вилает. За таа цел, владите на Австроунгарија и на Отоманската Империја се резервираат сами да дојдат до разбирање за деталите.</blockquote>Иако Османлиите протестирале поради окупацијата на [[Нови Пазар]], империјалниот и кралскиот министер за надворешни работи, Ѓула Андраси, тајно го уверувала гореспоменатиот дека окупацијата во Нови Пазар „треба да се смета за привремена“.{{Sfn|Matsch|1982}} Оваа австроунгарска експанзија кон југ на сметка на Отоманската Империја била дизајнирана да го спречи проширувањето на [[Руска Империја|руското]] влијание и обединувањето на [[Кнежевство Србија|Србија]] и [[Кнежевство Црна Гора|Црна Гора]]. Меѓутоа, ова предизвикало голема загриженост за османлискиот султан [[Абдул Хамид II]]. Австроунгарците не очекувале проблеми во извршувањето на нивната окупација. Тоа би било, според зборовите на Андраси, „прошетка со дувачки оркестар“ (''Spaziergang mit einer Blasmusikkapelle''). Ова мислење не земало предвид дека Србите штотуку воделе [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|војна за независност]] од Отоманската Империја, додека [[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговина се побунила]]. Отпорот на австроунгарското преземање доаѓал главно од православните Срби (43% од населението) и [[Бошњаци|босанските муслимани]] (39%), и многу малку од [[Хрвати во Босна и Херцеговина|католичките Хрвати]] (18%).{{Sfn|Džaja|1994}} Најмногу загуби претрпело [[Бошњаци|босанското муслиманско]] население под новата христијанска влада. Отпорниците биле карактеризирани од страна на австроунгарската влада како „нецивилизирани“ (''unzivilisiert'') и „предавнички“ (''verräterisch'').{{Sfn|Gabriel|2011}} == Трупи == [[Податотека:Prehod_17._pešpolka_čez_Savo.jpg|мини|Пешадиски полк бр. 17 преминува преку Сава од Карл Пипич (1905)]] Австроунгарската армија се вклучила во голем мобилизациски напор за да подготват напад врз Босна и Херцеговина,{{Sfn|Oršolić|2000}} командувајќи до крајот на јуни 1878 година со сила од 82.113 војници, 13.313 коњи и 112 топови во VI, VII, XVII и XX армиска дивизија во 1998 година во [[Кралство Далмација]].{{Sfn|Oršolić|2000}} Примарен командант бил Јосип Филиповиќ; напредната XVIII пешадиска дивизија била под команда на Стјепан Јовановиќ, додека командант на задната војска во Далмација бил Гаврило Родиќ.{{Sfn|Oršolić|2000}} Окупацијата на Босна и Херцеговина започнала на 29 јули 1878 година и завршила на 20 октомври.{{Sfn|Oršolić|2000}} Отоманската војска во Босна и Херцеговина во тоа време се состоела од околу 40.000 војници со 77 топови, кои се комбинирале со локалните милиции до околу 93.000 луѓе.{{Sfn|Oršolić|2000}} Се очекувал жесток отпор од муслиманите бидејќи Австроунгарците сфатиле дека нивната окупација значи дека босанските муслимани би го изгубиле својот привилегиран статус врз основа на нивната религија.{{Sfn|Zovko|2007}} == Окупација == [[Податотека:Gefecht_bei_Jaice_1878.jpg|лево|мини| Битката кај Јајце, слика од Карл Пипич]] [[Податотека:Salih_Vilajetovic_(Hadzi_Lojo)_preaches_insurrection_in_the_front_of_the_gates_of_Sarajevo.jpg|мини| Илустрација на [[Хаџи Лојо]] како проповеда востание пред портите на Сараево]] Првобитната окупаторска сила, 13. корпус под генерал Јосип Филиповиќ, ја преминала [[Сава|реката Сава]] кај Брод,<ref>{{Наведено списание|last=Damjanovic|first=Dragan|year=2017|title=Austrougarska okupacija Bosne i Hercegovine gledana očima hrvatskog slikara: Prijelaz Save kod Broda Ferdinanda Quiquereza (Austro-Hungarian Occupation of Bosnia and Herzegovina Seen through the Eyes of a Croatian Painter: Ferdinand Quiquerez's Crossing the Sava River at Brod)|url=https://www.academia.edu/35927091|journal=Radovi Instituta Za Povijest Umjetnosti|language=en|volume=41|issue=1|pages=199–214|doi=10.31664/ripu.2017.41.16|doi-access=free}}</ref> Костајница и [[Градишка]]. Различните ''Abteilungen'' се собрале во [[Бања Лука]] и напредувале по патот од левата страна на [[Врбас (река)|реката Врбас]].{{Sfn|Richter|1907}} Наишле на спротивставување од локалните муслимани под водство на [[дервиш]]от [[Хаџи Лојо]], поддржан (речиси целосно јавно) од евакуационите трупи на Отоманската армија.{{Sfn|Plaschka|2000}} На 3 август, трупа [[хусар]]и била нападната од заседа кај [[Маглај]] на [[Босна (река)|реката Босна]], што го поттикнало Филиповиќ да воведе [[воена состојба]]. На 7 август се водела битка во близина на [[Јајце (град)|Јајце]] и австроунгарската пешадија изгубила 600 луѓе. Повеќето од луѓето кои се бореле во битката биле од карниолската XVII пешадиска дивизија. Втората окупаторска сила, 18-та дивизија од 9.000 луѓе под команда на генералот Стјепан Јовановиќ, напредувала од [[Кралство Далмација|австриска Далмација]] долж [[Неретва]].{{Sfn|Lackey|1995}}{{Sfn|Zeinar|2006}} На 5 август дивизијата го зазела [[Мостар]], главниот град на Херцеговина.{{Sfn|Lackey|1995}}{{Sfn|Zeinar|2006}} На 13 август во Равнице во Херцеговина повеќе од 70 унгарски офицери и војници биле убиени во акција. Како одговор, Империјата ги мобилизирала 3, 4 и 5 корпус.{{Sfn|Klaic|1885}} [[Податотека:Gefecht_dalmatinischer_landesschuetzen_bei_livno_am_15._august_1878.jpg|мини| Напад на [[Ливно]] (15 август 1878) од Јулиус фон Блаас.]] Австроунгарските трупи повремено се среќавале со жестоко противење од муслиманското и православното население таму, а значајни битки се случиле во близина на Читлук, [[Столац]], [[Ливно]] и Клобук.{{Sfn|Oršolić|2000}} И покрај неуспесите во [[Маглај]] и [[Тузла]], [[Сараево]] бил окупиран во октомври 1878 година.{{Sfn|Rothenburg|1976}} [[Податотека:Storming_of_the_castle_of_Sarajevo_1878.JPG|мини|„Бура на замокот Сараево“, од ''Графиката'' (1878)]] [[Податотека:Sarajevo_1878..jpg|мини|Битка за Сараево, од Г. Дуранд, од ''Графиката'' (1878)]] На 19 август, босанската престолнина, [[Сараево]], град со 50.000 жители во тоа време, бил заземен дури по распоредувањето на 52 пиштоли и насилните улични борби.{{Sfn|Lackey|1995}}{{Sfn|Gabriel|2011}} Еден ден претходно Филиповиќ го уапсил поранешниот отомански гувернер Хафиз-паша.{{Sfn|Gabriel|2011}} Официјалниот извештај на австроунгарскиот Генералштаб изјавил дека „малите прозорци и многубројните празнини на покривот овозможија испуштање оган во различни насоки и најодржлива одбрана“ и „обвинетите бунтовници, во најблиските куќи, ги забарикадираа сите влезови и одржуваа разурнувачки оган против пешадијата“. Според извештајот на Филиповиќ:<blockquote>„Следеше една од најстрашните битки што може да се замисли. Војниците беа пукани од секоја куќа, од секој прозорец, од секоја отцепена врата; па дури и жени учествуваа. Сместена на западниот влез во градот, воената болница беше полна со болни и ранети востаници...“.</blockquote>Окупаторите претрпеле 57 убиени и 314 ранети од 13.000 војници вработени во операцијата. Претпоставиле дека имало 300 жртви од бунтовниците, но не направиле напор да ги проценат цивилните жртви. Во следните денови имало многу убиства на обвинети бунтовници по скратените судења.{{Sfn|Gabriel|2011}} По падот на Сараево, главните бунтовници се повлекле во планинската земја надвор од градот и таму го задржале својот отпор неколку недели.{{Sfn|Plaschka|2000}} Хаџи Лоја му се предал на унгарскиот пешадиски полк бр. 37 ''Ержерзог Јосиф'' на 3 октомври во клисурата кај Ракитница. Бил осуден на смрт, но неговата казна подоцна била заменета со пет години затвор.{{Sfn|Plaschka|2000}} Замокот [[Велика Кладуша]] се предал на 20 октомври.{{Sfn|Klaic|1885}} Тензиите останале во одредени делови од земјата (особено Херцеговина) и се случила масовна емиграција на претежно муслимански дисиденти. Сепак, состојбата на релативна стабилност била постигната доволно брзо и австроунгарските власти биле во можност да започнат голем број на социјални и административни реформи со кои имале за цел да ја направат Босна и Херцеговина во „[[колонија]] модел“. Со цел да се воспостави покраината како стабилен политички модел кој би помогнал да се растури растечкиот јужнословенски [[национализам]], владеењето на Хабсбург направил многу за кодифицирање на законите, за воведување нови политички практики и генерално за обезбедување на модернизација. == Резултати == [[Податотека:Der_gegenwaertige_Stand_des_Okkupationswerkes.jpg|мини|Териториите окупирани од Австрија до септември 1878 година]] Австроунгарското Царство било принудено да употреби пет корпуси со вкупна сила од 153.300 војници{{Sfn|Matsch|1982}}{{Sfn|Lackey|1995}} и 112 пиштоли за да ја потчини Босна и Херцеговина. Главниот штаб проценил дека имало 79.000 вооружени бунтовници потпомогнати (нелегално) од 13.800 редовни отомански војници{{Sfn|Plaschka|2000}} со околу 77 пиштоли. Вкупните австроунгарски загуби биле околу 5.200:{{Sfn|Calic|2010}} 946 мртви, 272 исчезнати и 3.980 ранети.{{Sfn|Plaschka|2000}} Неочекуваното насилство во кампањата довело до обвинувања меѓу командантите и политичките лидери.{{Sfn|Rothenburg|1976}} Не може да се најде веродостојна проценка за загубите на Босанците или Османлиите. За време на кампањата, една статија во унгарскиот весник на германски јазик ''Пестер Лојд,'' во која се критикува подготвеноста на армијата за окупација, била цензурирана по наредба на царот-крал [[Франц Јосиф|Франц Јозиф]].{{Sfn|Lackey|1995}} По окупацијата на Босна и Херцеговина, Авструнгарија го окупирала и [[Новопазарски Санџак|Новопазарскиот Санџак]] на 10 септември 1879 година, спроведувајќи уште еден од заклучоците на [[Берлински конгрес]]. == Наследство == Во Музејот за воена историја во Виена имало изложба за кампањата од 1878 година. Музејот содржи неколку предмети од личниот имот на генерал Филиповиќ, востанички банер и заробено отоманско оружје.{{Sfn|Popelka|1988}}{{Sfn|Rauchensteiner|Litscher|2000}} == Наводи == ; Цитати {{Наводи|24em}} ; Библиографија * {{Наведена книга|title=The Origins of the War of 1914, Volume 1|last=Albertini|first=Luigi|last2=Massey|first2=Isabella M., trans.|publisher=Oxford University Press|year=1952|location=Oxford|author-link=Luigi Albertini}} * {{Наведена книга|title=The Occupation of Bosnia and Herzegovina in 1878|last=Bencze|first=László|publisher=Columbia University Press|year=2005|editor-last=Schubert|editor-first=Frank N.|series=East European Monographs|volume=126|location=New York}} * {{Наведена книга|title=Geschichte Jugoslawiens im 20. Jahrhundert|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Beck|year=2010|isbn=978-3-406-60645-8|location=Munich}} * {{Наведена книга|title=Bosnien-Herzegowina in der österreichisch-ungarischen Epoche (1878–1918): Die Intelligentsia zwischen Tradition und Ideologie|last=Džaja|first=Srećko M.|publisher=Verlag Oldenbourg|year=1994|isbn=3-48656-079-4|series=Südosteuropäische Arbeiten|volume=93|location=Munich}} * {{Наведено списание|last=Gabriel|first=Martin|year=2011|title=Die Einnahme Sarajevos am 19. August 1878. Eine Militäraktion im Grenzbereich von konventioneller und irregulärer Kriegsführung|url=http://www.kakanien.ac.at/beitr/fallstudie/mgabriel3.pdf|journal=Kakanien Revisited|pages=1–6|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215446/http://www.kakanien.ac.at/beitr/fallstudie/mgabriel3.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2014-03-29}} * {{Наведена книга|title=Geschichte Bosniens von den ältesten Zeiten bis zum Verfalle des Königreiches|last=Klaic|first=Vjekoslav|publisher=Friedrich|year=1885|location=Leipzig}} * {{Наведена книга|title=The Rebirth of the Habsburg Army. Friedrich Beck and the Rise of the General Staff|last=Lackey|first=Scott|publisher=ABC-CLIO|year=1995|isbn=0313031312}} * {{Наведена книга|title=November 1918 auf dem Ballhausplatz. Erinnerungen Ludwigs Freiherrn von Flotow, des letzten Chefs des Österreichisch-Ungarischen Auswärtigen Dienstes 1895–1920|publisher=Böhlau Verlag|year=1982|isbn=3-205-07190-5|editor-last=Matsch|editor-first=Erwin|location=Vienna}} * {{Наведена книга|title=Hrvatska vojna i ratna poviest i Prvi svjetski rat|last=Pavičić|first=Slavko|publisher=Hrvatska Knjiga|year=1943|location=Zagreb}} * {{Наведена книга|title=Avantgarde des Widerstands: Modellfälle militärischer Auflehnung im 19. und 20. Jahrhundert|last=Plaschka|first=Richard Georg|publisher=Böhlau Verlag|year=2000|isbn=3-205-98390-4|location=Vienna}} * {{Наведена книга|title=Heeresgeschichtliches Museum Wien.|last=Popelka|first=Liselotte|publisher=Verlag Styria|year=1988|isbn=3-222-11760-8|location=Graz}} * {{Наведена книга|title=Das Heeresgeschichtliche Museum in Wien|publisher=Verlag Styria|year=2000|isbn=3-222-12834-0|editor-last=Rauchensteiner|editor-first=Manfried|location=Graz|editor-last2=Litscher|editor-first2=Manfred}} * {{Наведено списание|last=Oršolić|first=Tado|date=June 2000|title=Sudjelovanje dalmatinskih postrojbi u zaposjedanju Bosne i Hercegovine 1878.|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=18800&lang=en|format=PDF|journal=Radovi / Institute for Historical Sciences in Zadar|language=hr|publisher=[[Croatian Academy of Sciences and Arts]]|issue=42|pages=287–308|issn=1330-0474|access-date=2011-01-13}} * {{Наведено списание|last=Richter|first=Eduard|year=1907|title=Beiträge sur Landeskunde Bosniens und der Herzegowina|url=https://archive.org/details/wissenschaftlic00hercgoog|journal=Wissenschaftliche Mitteilungen aus Bosnien und der Hercegowina|volume=10|pages=383–548}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/armyoffrancisjos00gunt|title=The Army of Francis Joseph|last=Rothenburg|first=G.|publisher=Purdue University Press|year=1976|isbn=0911198415|location=West Lafayette|url-access=registration}} * {{Наведено списание|last=Schindler|first=John|year=2004|title=Defeating Balkan Insurgency: The Austro-Hungarian Army in Bosnia-Hercegovina, 1878–82|journal=[[Journal of Strategic Studies]]|volume=27|issue=3|pages=528–52|doi=10.1080/1362369042000283010}} * {{Наведена книга|title=Geschichte des Österreichischen Generalstabes|last=Zeinar|first=Hubert|publisher=Böhlau Verlag|year=2006|isbn=3-205-77415-9|location=Vienna}} * {{Наведена книга|title=Studije iz pravne povijesti Bosne i Hercegovine: 1878. - 1941.|last=Zovko|first=Ljubomir|publisher=[[University of Mostar]]|year=2007|isbn=978-9958-9271-2-6|language=hr}} [[Категорија:Судири во 1878 година]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Црна Гора]] [[Категорија:Отоманско Косово]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Воени операции на Отоманското Царство]] [[Категорија:Воени операции на Австроунгарија]] [[Категорија:Австроунгарска Босна и Херцеговина]] peej3q47zbdv7e033mdb95qugjo43we 5583256 5583252 2026-06-27T11:00:09Z Bjankuloski06 332 5583256 wikitext text/x-wiki Походот за воспоставување [[Австроунгарија|австроунгарска]] [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|власт]] во [[Босански Вилает|Босна и Херцеговина]], која траела од 29 јули до 20 октомври 1878 година, била насочена против локалните борци на отпорот поддржани од [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Австроунгарската армија влегла во земјата во две големи движења: едно од север во [[Босна (регион)|Босна]] и друго од југ во [[Херцеговина]]. Серијата битки во август кулминирала со падот на [[Сараево]] на 19-ти по еден ден борби низ градските предели. Во ридската област, [[Герилско војување|герилскиот поход]] продолжила додека последното бунтовничко упориште не паднало откако нивниот водач бил заробен. == Позадина == [[Податотека:Bosnia-Herzegovina_and_Sanjak_of_Novibazar.JPG|мини|Босна, Херцеговина и Нови Пазар на карта од 1904 година]] По [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна од 1877–78 година]], бил организиран [[Берлински конгрес]] од Големите сили. Со членот 25 од [[Македонија и Берлинскиот конгрес|Договорот од Берлин]] (13 јули 1878), Босна и Херцеговина останала под владеење на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]],{{Sfn|Zovko|2007}} но Австроунгарското Царство добило дозвола да го окупира [[Босански Вилает|Босанскиот Вилает]], преземајќи ја воена одбрана и граѓанска администрација. Австроунгарците добиле и право на неодредено време да заземаат стратешки позиции во [[Новопазарски Санџак|Новопазарскиот санџак]]:<blockquote>Покраините на Босна и Херцеговина ќе бидат заземени и управувани од Австроугарија. Владата на Австроунгарија, не сака да го преземе управувањето со Новопазарскиот санџак, кој што се наоѓа помеѓу Србија и Црна Гора во правец на југоисток до другата страна на Митровица, отоманската управа и понатаму ќе ги извршува своите функции таму. Сепак, со цел да се обезбеди одржување на новата политичка состојба на работите, како и слободата и безбедноста на комуникациите, Австроунгарија го задржува правото да чува гарнизони и да има воени и трговски патишта во целиот овој дел од античкиот Босански Вилает. За таа цел, владите на Австроунгарија и на Отоманската Империја се резервираат сами да дојдат до разбирање за деталите.</blockquote>Иако Османлиите протестирале поради окупацијата на [[Нови Пазар]], империјалниот и кралскиот министер за надворешни работи, Ѓула Андраси, тајно го уверувала гореспоменатиот дека окупацијата во Нови Пазар „треба да се смета за привремена“.{{Sfn|Matsch|1982}} Оваа австроунгарска експанзија кон југ на сметка на Отоманската Империја била дизајнирана да го спречи проширувањето на [[Руска Империја|руското]] влијание и обединувањето на [[Кнежевство Србија|Србија]] и [[Кнежевство Црна Гора|Црна Гора]]. Меѓутоа, ова предизвикало голема загриженост за османлискиот султан [[Абдул Хамид II]]. Австроунгарците не очекувале проблеми во извршувањето на нивната окупација. Тоа би било, според зборовите на Андраси, „прошетка со дувачки оркестар“ (''Spaziergang mit einer Blasmusikkapelle''). Ова мислење не земало предвид дека Србите штотуку воделе [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|војна за независност]] од Отоманската Империја, додека [[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговина се побунила]]. Отпорот на австроунгарското преземање доаѓал главно од православните Срби (43% од населението) и [[Бошњаци|босанските муслимани]] (39%), и многу малку од [[Хрвати во Босна и Херцеговина|католичките Хрвати]] (18%).{{Sfn|Džaja|1994}} Најмногу загуби претрпело [[Бошњаци|босанското муслиманско]] население под новата христијанска влада. Отпорниците биле карактеризирани од страна на австроунгарската влада како „нецивилизирани“ (''unzivilisiert'') и „предавнички“ (''verräterisch'').{{Sfn|Gabriel|2011}} == Трупи == [[Податотека:Prehod_17._pešpolka_čez_Savo.jpg|мини|Пешадиски полк бр. 17 преминува преку Сава од Карл Пипич (1905)]] Австроунгарската армија се вклучила во голем мобилизациски напор за да подготват напад врз Босна и Херцеговина,{{Sfn|Oršolić|2000}} командувајќи до крајот на јуни 1878 година со сила од 82.113 војници, 13.313 коњи и 112 топови во VI, VII, XVII и XX армиска дивизија во 1998 година во [[Кралство Далмација]].{{Sfn|Oršolić|2000}} Примарен командант бил Јосип Филиповиќ; напредната XVIII пешадиска дивизија била под команда на Стјепан Јовановиќ, додека командант на задната војска во Далмација бил Гаврило Родиќ.{{Sfn|Oršolić|2000}} Окупацијата на Босна и Херцеговина започнала на 29 јули 1878 година и завршила на 20 октомври.{{Sfn|Oršolić|2000}} Отоманската војска во Босна и Херцеговина во тоа време се состоела од околу 40.000 војници со 77 топови, кои се комбинирале со локалните милиции до околу 93.000 луѓе.{{Sfn|Oršolić|2000}} Се очекувал жесток отпор од муслиманите бидејќи Австроунгарците сфатиле дека нивната окупација значи дека босанските муслимани би го изгубиле својот привилегиран статус врз основа на нивната религија.{{Sfn|Zovko|2007}} == Окупација == [[Податотека:Gefecht_bei_Jaice_1878.jpg|лево|мини| Битката кај Јајце, слика од Карл Пипич]] [[Податотека:Salih_Vilajetovic_(Hadzi_Lojo)_preaches_insurrection_in_the_front_of_the_gates_of_Sarajevo.jpg|мини| Илустрација на [[Хаџи Лојо]] како проповеда востание пред портите на Сараево]] Првобитната окупаторска сила, 13. корпус под генерал Јосип Филиповиќ, ја преминала [[Сава|реката Сава]] кај Брод,<ref>{{Наведено списание|last=Damjanovic|first=Dragan|year=2017|title=Austrougarska okupacija Bosne i Hercegovine gledana očima hrvatskog slikara: Prijelaz Save kod Broda Ferdinanda Quiquereza (Austro-Hungarian Occupation of Bosnia and Herzegovina Seen through the Eyes of a Croatian Painter: Ferdinand Quiquerez's Crossing the Sava River at Brod)|url=https://www.academia.edu/35927091|journal=Radovi Instituta Za Povijest Umjetnosti|language=en|volume=41|issue=1|pages=199–214|doi=10.31664/ripu.2017.41.16|doi-access=free}}</ref> Костајница и [[Градишка]]. Различните ''Abteilungen'' се собрале во [[Бања Лука]] и напредувале по патот од левата страна на [[Врбас (река)|реката Врбас]].{{Sfn|Richter|1907}} Наишле на спротивставување од локалните муслимани под водство на [[дервиш]]от [[Хаџи Лојо]], поддржан (речиси целосно јавно) од евакуационите трупи на Отоманската армија.{{Sfn|Plaschka|2000}} На 3 август, трупа [[хусар]]и била нападната од заседа кај [[Маглај]] на [[Босна (река)|реката Босна]], што го поттикнало Филиповиќ да воведе [[воена состојба]]. На 7 август се водела битка во близина на [[Јајце (град)|Јајце]] и австроунгарската пешадија изгубила 600 луѓе. Повеќето од луѓето кои се бореле во битката биле од карниолската XVII пешадиска дивизија. Втората окупаторска сила, 18-та дивизија од 9.000 луѓе под команда на генералот Стјепан Јовановиќ, напредувала од [[Кралство Далмација|австриска Далмација]] долж [[Неретва]].{{Sfn|Lackey|1995}}{{Sfn|Zeinar|2006}} На 5 август дивизијата го зазела [[Мостар]], главниот град на Херцеговина.{{Sfn|Lackey|1995}}{{Sfn|Zeinar|2006}} На 13 август во Равнице во Херцеговина повеќе од 70 унгарски офицери и војници биле убиени во акција. Како одговор, Империјата ги мобилизирала 3, 4 и 5 корпус.{{Sfn|Klaic|1885}} [[Податотека:Gefecht_dalmatinischer_landesschuetzen_bei_livno_am_15._august_1878.jpg|мини| Напад на [[Ливно]] (15 август 1878) од Јулиус фон Блаас.]] Австроунгарските трупи повремено се среќавале со жестоко противење од муслиманското и православното население таму, а значајни битки се случиле во близина на Читлук, [[Столац]], [[Ливно]] и Клобук.{{Sfn|Oršolić|2000}} И покрај неуспесите во [[Маглај]] и [[Тузла]], [[Сараево]] бил окупиран во октомври 1878 година.{{Sfn|Rothenburg|1976}} [[Податотека:Storming_of_the_castle_of_Sarajevo_1878.JPG|мини|„Бура на замокот Сараево“, од ''Графиката'' (1878)]] [[Податотека:Sarajevo_1878..jpg|мини|Битка за Сараево, од Г. Дуранд, од ''Графиката'' (1878)]] На 19 август, босанската престолнина, [[Сараево]], град со 50.000 жители во тоа време, бил заземен дури по распоредувањето на 52 пиштоли и насилните улични борби.{{Sfn|Lackey|1995}}{{Sfn|Gabriel|2011}} Еден ден претходно Филиповиќ го уапсил поранешниот отомански гувернер Хафиз-паша.{{Sfn|Gabriel|2011}} Официјалниот извештај на австроунгарскиот Генералштаб изјавил дека „малите прозорци и многубројните празнини на покривот овозможија испуштање оган во различни насоки и најодржлива одбрана“ и „обвинетите бунтовници, во најблиските куќи, ги забарикадираа сите влезови и одржуваа разурнувачки оган против пешадијата“. Според извештајот на Филиповиќ:<blockquote>„Следеше една од најстрашните битки што може да се замисли. Војниците беа пукани од секоја куќа, од секој прозорец, од секоја отцепена врата; па дури и жени учествуваа. Сместена на западниот влез во градот, воената болница беше полна со болни и ранети востаници...“.</blockquote>Окупаторите претрпеле 57 убиени и 314 ранети од 13.000 војници вработени во операцијата. Претпоставиле дека имало 300 жртви од бунтовниците, но не направиле напор да ги проценат цивилните жртви. Во следните денови имало многу убиства на обвинети бунтовници по скратените судења.{{Sfn|Gabriel|2011}} По падот на Сараево, главните бунтовници се повлекле во планинската земја надвор од градот и таму го задржале својот отпор неколку недели.{{Sfn|Plaschka|2000}} Хаџи Лоја му се предал на унгарскиот пешадиски полк бр. 37 ''Ержерзог Јосиф'' на 3 октомври во клисурата кај Ракитница. Бил осуден на смрт, но неговата казна подоцна била заменета со пет години затвор.{{Sfn|Plaschka|2000}} Замокот [[Велика Кладуша]] се предал на 20 октомври.{{Sfn|Klaic|1885}} Тензиите останале во одредени делови од земјата (особено Херцеговина) и се случила масовна емиграција на претежно муслимански дисиденти. Сепак, состојбата на релативна стабилност била постигната доволно брзо и австроунгарските власти биле во можност да започнат голем број на социјални и административни реформи со кои имале за цел да ја направат Босна и Херцеговина во „[[колонија]] модел“. Со цел да се воспостави покраината како стабилен политички модел кој би помогнал да се растури растечкиот јужнословенски [[национализам]], владеењето на Хабсбург направил многу за кодифицирање на законите, за воведување нови политички практики и генерално за обезбедување на модернизација. == Резултати == [[Податотека:Der_gegenwaertige_Stand_des_Okkupationswerkes.jpg|мини|Териториите окупирани од Австрија до септември 1878 година]] Австроунгарското Царство било принудено да употреби пет корпуси со вкупна сила од 153.300 војници{{Sfn|Matsch|1982}}{{Sfn|Lackey|1995}} и 112 пиштоли за да ја потчини Босна и Херцеговина. Главниот штаб проценил дека имало 79.000 вооружени бунтовници потпомогнати (нелегално) од 13.800 редовни отомански војници{{Sfn|Plaschka|2000}} со околу 77 пиштоли. Вкупните австроунгарски загуби биле околу 5.200:{{Sfn|Calic|2010}} 946 мртви, 272 исчезнати и 3.980 ранети.{{Sfn|Plaschka|2000}} Неочекуваното насилство во походот довело до обвинувања меѓу командантите и политичките лидери.{{Sfn|Rothenburg|1976}} Не може да се најде веродостојна проценка за загубите на Босанците или Османлиите. За време на походот, една статија во унгарскиот весник на германски јазик ''Пестер Лојд,'' во која се критикува подготвеноста на армијата за окупација, била цензурирана по наредба на царот-крал [[Франц Јосиф|Франц Јозиф]].{{Sfn|Lackey|1995}} По окупацијата на Босна и Херцеговина, Авструнгарија го окупирала и [[Новопазарски Санџак|Новопазарскиот Санџак]] на 10 септември 1879 година, спроведувајќи уште еден од заклучоците на [[Берлински конгрес]]. == Наследство == Во Музејот за воена историја во Виена имало изложба за походот од 1878 година. Музејот содржи неколку предмети од личниот имот на генерал Филиповиќ, востанички банер и заробено отоманско оружје.{{Sfn|Popelka|1988}}{{Sfn|Rauchensteiner|Litscher|2000}} == Наводи == ; Цитати {{Наводи|24em}} ; Библиографија * {{Наведена книга|title=The Origins of the War of 1914, Volume 1|last=Albertini|first=Luigi|last2=Massey|first2=Isabella M., trans.|publisher=Oxford University Press|year=1952|location=Oxford|author-link=Luigi Albertini}} * {{Наведена книга|title=The Occupation of Bosnia and Herzegovina in 1878|last=Bencze|first=László|publisher=Columbia University Press|year=2005|editor-last=Schubert|editor-first=Frank N.|series=East European Monographs|volume=126|location=New York}} * {{Наведена книга|title=Geschichte Jugoslawiens im 20. Jahrhundert|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Beck|year=2010|isbn=978-3-406-60645-8|location=Munich}} * {{Наведена книга|title=Bosnien-Herzegowina in der österreichisch-ungarischen Epoche (1878–1918): Die Intelligentsia zwischen Tradition und Ideologie|last=Džaja|first=Srećko M.|publisher=Verlag Oldenbourg|year=1994|isbn=3-48656-079-4|series=Südosteuropäische Arbeiten|volume=93|location=Munich}} * {{Наведено списание|last=Gabriel|first=Martin|year=2011|title=Die Einnahme Sarajevos am 19. August 1878. Eine Militäraktion im Grenzbereich von konventioneller und irregulärer Kriegsführung|url=http://www.kakanien.ac.at/beitr/fallstudie/mgabriel3.pdf|journal=Kakanien Revisited|pages=1–6|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215446/http://www.kakanien.ac.at/beitr/fallstudie/mgabriel3.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2014-03-29}} * {{Наведена книга|title=Geschichte Bosniens von den ältesten Zeiten bis zum Verfalle des Königreiches|last=Klaic|first=Vjekoslav|publisher=Friedrich|year=1885|location=Leipzig}} * {{Наведена книга|title=The Rebirth of the Habsburg Army. Friedrich Beck and the Rise of the General Staff|last=Lackey|first=Scott|publisher=ABC-CLIO|year=1995|isbn=0313031312}} * {{Наведена книга|title=November 1918 auf dem Ballhausplatz. Erinnerungen Ludwigs Freiherrn von Flotow, des letzten Chefs des Österreichisch-Ungarischen Auswärtigen Dienstes 1895–1920|publisher=Böhlau Verlag|year=1982|isbn=3-205-07190-5|editor-last=Matsch|editor-first=Erwin|location=Vienna}} * {{Наведена книга|title=Hrvatska vojna i ratna poviest i Prvi svjetski rat|last=Pavičić|first=Slavko|publisher=Hrvatska Knjiga|year=1943|location=Zagreb}} * {{Наведена книга|title=Avantgarde des Widerstands: Modellfälle militärischer Auflehnung im 19. und 20. Jahrhundert|last=Plaschka|first=Richard Georg|publisher=Böhlau Verlag|year=2000|isbn=3-205-98390-4|location=Vienna}} * {{Наведена книга|title=Heeresgeschichtliches Museum Wien.|last=Popelka|first=Liselotte|publisher=Verlag Styria|year=1988|isbn=3-222-11760-8|location=Graz}} * {{Наведена книга|title=Das Heeresgeschichtliche Museum in Wien|publisher=Verlag Styria|year=2000|isbn=3-222-12834-0|editor-last=Rauchensteiner|editor-first=Manfried|location=Graz|editor-last2=Litscher|editor-first2=Manfred}} * {{Наведено списание|last=Oršolić|first=Tado|date=June 2000|title=Sudjelovanje dalmatinskih postrojbi u zaposjedanju Bosne i Hercegovine 1878.|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=18800&lang=en|format=PDF|journal=Radovi / Institute for Historical Sciences in Zadar|language=hr|publisher=[[Croatian Academy of Sciences and Arts]]|issue=42|pages=287–308|issn=1330-0474|access-date=2011-01-13}} * {{Наведено списание|last=Richter|first=Eduard|year=1907|title=Beiträge sur Landeskunde Bosniens und der Herzegowina|url=https://archive.org/details/wissenschaftlic00hercgoog|journal=Wissenschaftliche Mitteilungen aus Bosnien und der Hercegowina|volume=10|pages=383–548}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/armyoffrancisjos00gunt|title=The Army of Francis Joseph|last=Rothenburg|first=G.|publisher=Purdue University Press|year=1976|isbn=0911198415|location=West Lafayette|url-access=registration}} * {{Наведено списание|last=Schindler|first=John|year=2004|title=Defeating Balkan Insurgency: The Austro-Hungarian Army in Bosnia-Hercegovina, 1878–82|journal=[[Journal of Strategic Studies]]|volume=27|issue=3|pages=528–52|doi=10.1080/1362369042000283010}} * {{Наведена книга|title=Geschichte des Österreichischen Generalstabes|last=Zeinar|first=Hubert|publisher=Böhlau Verlag|year=2006|isbn=3-205-77415-9|location=Vienna}} * {{Наведена книга|title=Studije iz pravne povijesti Bosne i Hercegovine: 1878. - 1941.|last=Zovko|first=Ljubomir|publisher=[[University of Mostar]]|year=2007|isbn=978-9958-9271-2-6|language=hr}} [[Категорија:Судири во 1878 година]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Црна Гора]] [[Категорија:Отоманско Косово]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Воени операции на Отоманското Царство]] [[Категорија:Воени операции на Австроунгарија]] [[Категорија:Австроунгарска Босна и Херцеговина]] 5o0rlb8mjyl58y5m5rpkq64e5t3cozg 5583257 5583256 2026-06-27T11:00:16Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Австроунгарскжи поход во Босна и Херцеговина во 1878 година]] на [[Австроунгарски поход во Босна и Херцеговина во 1878 година]] 5583256 wikitext text/x-wiki Походот за воспоставување [[Австроунгарија|австроунгарска]] [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|власт]] во [[Босански Вилает|Босна и Херцеговина]], која траела од 29 јули до 20 октомври 1878 година, била насочена против локалните борци на отпорот поддржани од [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Австроунгарската армија влегла во земјата во две големи движења: едно од север во [[Босна (регион)|Босна]] и друго од југ во [[Херцеговина]]. Серијата битки во август кулминирала со падот на [[Сараево]] на 19-ти по еден ден борби низ градските предели. Во ридската област, [[Герилско војување|герилскиот поход]] продолжила додека последното бунтовничко упориште не паднало откако нивниот водач бил заробен. == Позадина == [[Податотека:Bosnia-Herzegovina_and_Sanjak_of_Novibazar.JPG|мини|Босна, Херцеговина и Нови Пазар на карта од 1904 година]] По [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна од 1877–78 година]], бил организиран [[Берлински конгрес]] од Големите сили. Со членот 25 од [[Македонија и Берлинскиот конгрес|Договорот од Берлин]] (13 јули 1878), Босна и Херцеговина останала под владеење на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]],{{Sfn|Zovko|2007}} но Австроунгарското Царство добило дозвола да го окупира [[Босански Вилает|Босанскиот Вилает]], преземајќи ја воена одбрана и граѓанска администрација. Австроунгарците добиле и право на неодредено време да заземаат стратешки позиции во [[Новопазарски Санџак|Новопазарскиот санџак]]:<blockquote>Покраините на Босна и Херцеговина ќе бидат заземени и управувани од Австроугарија. Владата на Австроунгарија, не сака да го преземе управувањето со Новопазарскиот санџак, кој што се наоѓа помеѓу Србија и Црна Гора во правец на југоисток до другата страна на Митровица, отоманската управа и понатаму ќе ги извршува своите функции таму. Сепак, со цел да се обезбеди одржување на новата политичка состојба на работите, како и слободата и безбедноста на комуникациите, Австроунгарија го задржува правото да чува гарнизони и да има воени и трговски патишта во целиот овој дел од античкиот Босански Вилает. За таа цел, владите на Австроунгарија и на Отоманската Империја се резервираат сами да дојдат до разбирање за деталите.</blockquote>Иако Османлиите протестирале поради окупацијата на [[Нови Пазар]], империјалниот и кралскиот министер за надворешни работи, Ѓула Андраси, тајно го уверувала гореспоменатиот дека окупацијата во Нови Пазар „треба да се смета за привремена“.{{Sfn|Matsch|1982}} Оваа австроунгарска експанзија кон југ на сметка на Отоманската Империја била дизајнирана да го спречи проширувањето на [[Руска Империја|руското]] влијание и обединувањето на [[Кнежевство Србија|Србија]] и [[Кнежевство Црна Гора|Црна Гора]]. Меѓутоа, ова предизвикало голема загриженост за османлискиот султан [[Абдул Хамид II]]. Австроунгарците не очекувале проблеми во извршувањето на нивната окупација. Тоа би било, според зборовите на Андраси, „прошетка со дувачки оркестар“ (''Spaziergang mit einer Blasmusikkapelle''). Ова мислење не земало предвид дека Србите штотуку воделе [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|војна за независност]] од Отоманската Империја, додека [[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговина се побунила]]. Отпорот на австроунгарското преземање доаѓал главно од православните Срби (43% од населението) и [[Бошњаци|босанските муслимани]] (39%), и многу малку од [[Хрвати во Босна и Херцеговина|католичките Хрвати]] (18%).{{Sfn|Džaja|1994}} Најмногу загуби претрпело [[Бошњаци|босанското муслиманско]] население под новата христијанска влада. Отпорниците биле карактеризирани од страна на австроунгарската влада како „нецивилизирани“ (''unzivilisiert'') и „предавнички“ (''verräterisch'').{{Sfn|Gabriel|2011}} == Трупи == [[Податотека:Prehod_17._pešpolka_čez_Savo.jpg|мини|Пешадиски полк бр. 17 преминува преку Сава од Карл Пипич (1905)]] Австроунгарската армија се вклучила во голем мобилизациски напор за да подготват напад врз Босна и Херцеговина,{{Sfn|Oršolić|2000}} командувајќи до крајот на јуни 1878 година со сила од 82.113 војници, 13.313 коњи и 112 топови во VI, VII, XVII и XX армиска дивизија во 1998 година во [[Кралство Далмација]].{{Sfn|Oršolić|2000}} Примарен командант бил Јосип Филиповиќ; напредната XVIII пешадиска дивизија била под команда на Стјепан Јовановиќ, додека командант на задната војска во Далмација бил Гаврило Родиќ.{{Sfn|Oršolić|2000}} Окупацијата на Босна и Херцеговина започнала на 29 јули 1878 година и завршила на 20 октомври.{{Sfn|Oršolić|2000}} Отоманската војска во Босна и Херцеговина во тоа време се состоела од околу 40.000 војници со 77 топови, кои се комбинирале со локалните милиции до околу 93.000 луѓе.{{Sfn|Oršolić|2000}} Се очекувал жесток отпор од муслиманите бидејќи Австроунгарците сфатиле дека нивната окупација значи дека босанските муслимани би го изгубиле својот привилегиран статус врз основа на нивната религија.{{Sfn|Zovko|2007}} == Окупација == [[Податотека:Gefecht_bei_Jaice_1878.jpg|лево|мини| Битката кај Јајце, слика од Карл Пипич]] [[Податотека:Salih_Vilajetovic_(Hadzi_Lojo)_preaches_insurrection_in_the_front_of_the_gates_of_Sarajevo.jpg|мини| Илустрација на [[Хаџи Лојо]] како проповеда востание пред портите на Сараево]] Првобитната окупаторска сила, 13. корпус под генерал Јосип Филиповиќ, ја преминала [[Сава|реката Сава]] кај Брод,<ref>{{Наведено списание|last=Damjanovic|first=Dragan|year=2017|title=Austrougarska okupacija Bosne i Hercegovine gledana očima hrvatskog slikara: Prijelaz Save kod Broda Ferdinanda Quiquereza (Austro-Hungarian Occupation of Bosnia and Herzegovina Seen through the Eyes of a Croatian Painter: Ferdinand Quiquerez's Crossing the Sava River at Brod)|url=https://www.academia.edu/35927091|journal=Radovi Instituta Za Povijest Umjetnosti|language=en|volume=41|issue=1|pages=199–214|doi=10.31664/ripu.2017.41.16|doi-access=free}}</ref> Костајница и [[Градишка]]. Различните ''Abteilungen'' се собрале во [[Бања Лука]] и напредувале по патот од левата страна на [[Врбас (река)|реката Врбас]].{{Sfn|Richter|1907}} Наишле на спротивставување од локалните муслимани под водство на [[дервиш]]от [[Хаџи Лојо]], поддржан (речиси целосно јавно) од евакуационите трупи на Отоманската армија.{{Sfn|Plaschka|2000}} На 3 август, трупа [[хусар]]и била нападната од заседа кај [[Маглај]] на [[Босна (река)|реката Босна]], што го поттикнало Филиповиќ да воведе [[воена состојба]]. На 7 август се водела битка во близина на [[Јајце (град)|Јајце]] и австроунгарската пешадија изгубила 600 луѓе. Повеќето од луѓето кои се бореле во битката биле од карниолската XVII пешадиска дивизија. Втората окупаторска сила, 18-та дивизија од 9.000 луѓе под команда на генералот Стјепан Јовановиќ, напредувала од [[Кралство Далмација|австриска Далмација]] долж [[Неретва]].{{Sfn|Lackey|1995}}{{Sfn|Zeinar|2006}} На 5 август дивизијата го зазела [[Мостар]], главниот град на Херцеговина.{{Sfn|Lackey|1995}}{{Sfn|Zeinar|2006}} На 13 август во Равнице во Херцеговина повеќе од 70 унгарски офицери и војници биле убиени во акција. Како одговор, Империјата ги мобилизирала 3, 4 и 5 корпус.{{Sfn|Klaic|1885}} [[Податотека:Gefecht_dalmatinischer_landesschuetzen_bei_livno_am_15._august_1878.jpg|мини| Напад на [[Ливно]] (15 август 1878) од Јулиус фон Блаас.]] Австроунгарските трупи повремено се среќавале со жестоко противење од муслиманското и православното население таму, а значајни битки се случиле во близина на Читлук, [[Столац]], [[Ливно]] и Клобук.{{Sfn|Oršolić|2000}} И покрај неуспесите во [[Маглај]] и [[Тузла]], [[Сараево]] бил окупиран во октомври 1878 година.{{Sfn|Rothenburg|1976}} [[Податотека:Storming_of_the_castle_of_Sarajevo_1878.JPG|мини|„Бура на замокот Сараево“, од ''Графиката'' (1878)]] [[Податотека:Sarajevo_1878..jpg|мини|Битка за Сараево, од Г. Дуранд, од ''Графиката'' (1878)]] На 19 август, босанската престолнина, [[Сараево]], град со 50.000 жители во тоа време, бил заземен дури по распоредувањето на 52 пиштоли и насилните улични борби.{{Sfn|Lackey|1995}}{{Sfn|Gabriel|2011}} Еден ден претходно Филиповиќ го уапсил поранешниот отомански гувернер Хафиз-паша.{{Sfn|Gabriel|2011}} Официјалниот извештај на австроунгарскиот Генералштаб изјавил дека „малите прозорци и многубројните празнини на покривот овозможија испуштање оган во различни насоки и најодржлива одбрана“ и „обвинетите бунтовници, во најблиските куќи, ги забарикадираа сите влезови и одржуваа разурнувачки оган против пешадијата“. Според извештајот на Филиповиќ:<blockquote>„Следеше една од најстрашните битки што може да се замисли. Војниците беа пукани од секоја куќа, од секој прозорец, од секоја отцепена врата; па дури и жени учествуваа. Сместена на западниот влез во градот, воената болница беше полна со болни и ранети востаници...“.</blockquote>Окупаторите претрпеле 57 убиени и 314 ранети од 13.000 војници вработени во операцијата. Претпоставиле дека имало 300 жртви од бунтовниците, но не направиле напор да ги проценат цивилните жртви. Во следните денови имало многу убиства на обвинети бунтовници по скратените судења.{{Sfn|Gabriel|2011}} По падот на Сараево, главните бунтовници се повлекле во планинската земја надвор од градот и таму го задржале својот отпор неколку недели.{{Sfn|Plaschka|2000}} Хаџи Лоја му се предал на унгарскиот пешадиски полк бр. 37 ''Ержерзог Јосиф'' на 3 октомври во клисурата кај Ракитница. Бил осуден на смрт, но неговата казна подоцна била заменета со пет години затвор.{{Sfn|Plaschka|2000}} Замокот [[Велика Кладуша]] се предал на 20 октомври.{{Sfn|Klaic|1885}} Тензиите останале во одредени делови од земјата (особено Херцеговина) и се случила масовна емиграција на претежно муслимански дисиденти. Сепак, состојбата на релативна стабилност била постигната доволно брзо и австроунгарските власти биле во можност да започнат голем број на социјални и административни реформи со кои имале за цел да ја направат Босна и Херцеговина во „[[колонија]] модел“. Со цел да се воспостави покраината како стабилен политички модел кој би помогнал да се растури растечкиот јужнословенски [[национализам]], владеењето на Хабсбург направил многу за кодифицирање на законите, за воведување нови политички практики и генерално за обезбедување на модернизација. == Резултати == [[Податотека:Der_gegenwaertige_Stand_des_Okkupationswerkes.jpg|мини|Териториите окупирани од Австрија до септември 1878 година]] Австроунгарското Царство било принудено да употреби пет корпуси со вкупна сила од 153.300 војници{{Sfn|Matsch|1982}}{{Sfn|Lackey|1995}} и 112 пиштоли за да ја потчини Босна и Херцеговина. Главниот штаб проценил дека имало 79.000 вооружени бунтовници потпомогнати (нелегално) од 13.800 редовни отомански војници{{Sfn|Plaschka|2000}} со околу 77 пиштоли. Вкупните австроунгарски загуби биле околу 5.200:{{Sfn|Calic|2010}} 946 мртви, 272 исчезнати и 3.980 ранети.{{Sfn|Plaschka|2000}} Неочекуваното насилство во походот довело до обвинувања меѓу командантите и политичките лидери.{{Sfn|Rothenburg|1976}} Не може да се најде веродостојна проценка за загубите на Босанците или Османлиите. За време на походот, една статија во унгарскиот весник на германски јазик ''Пестер Лојд,'' во која се критикува подготвеноста на армијата за окупација, била цензурирана по наредба на царот-крал [[Франц Јосиф|Франц Јозиф]].{{Sfn|Lackey|1995}} По окупацијата на Босна и Херцеговина, Авструнгарија го окупирала и [[Новопазарски Санџак|Новопазарскиот Санџак]] на 10 септември 1879 година, спроведувајќи уште еден од заклучоците на [[Берлински конгрес]]. == Наследство == Во Музејот за воена историја во Виена имало изложба за походот од 1878 година. Музејот содржи неколку предмети од личниот имот на генерал Филиповиќ, востанички банер и заробено отоманско оружје.{{Sfn|Popelka|1988}}{{Sfn|Rauchensteiner|Litscher|2000}} == Наводи == ; Цитати {{Наводи|24em}} ; Библиографија * {{Наведена книга|title=The Origins of the War of 1914, Volume 1|last=Albertini|first=Luigi|last2=Massey|first2=Isabella M., trans.|publisher=Oxford University Press|year=1952|location=Oxford|author-link=Luigi Albertini}} * {{Наведена книга|title=The Occupation of Bosnia and Herzegovina in 1878|last=Bencze|first=László|publisher=Columbia University Press|year=2005|editor-last=Schubert|editor-first=Frank N.|series=East European Monographs|volume=126|location=New York}} * {{Наведена книга|title=Geschichte Jugoslawiens im 20. Jahrhundert|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Beck|year=2010|isbn=978-3-406-60645-8|location=Munich}} * {{Наведена книга|title=Bosnien-Herzegowina in der österreichisch-ungarischen Epoche (1878–1918): Die Intelligentsia zwischen Tradition und Ideologie|last=Džaja|first=Srećko M.|publisher=Verlag Oldenbourg|year=1994|isbn=3-48656-079-4|series=Südosteuropäische Arbeiten|volume=93|location=Munich}} * {{Наведено списание|last=Gabriel|first=Martin|year=2011|title=Die Einnahme Sarajevos am 19. August 1878. Eine Militäraktion im Grenzbereich von konventioneller und irregulärer Kriegsführung|url=http://www.kakanien.ac.at/beitr/fallstudie/mgabriel3.pdf|journal=Kakanien Revisited|pages=1–6|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215446/http://www.kakanien.ac.at/beitr/fallstudie/mgabriel3.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=2014-03-29}} * {{Наведена книга|title=Geschichte Bosniens von den ältesten Zeiten bis zum Verfalle des Königreiches|last=Klaic|first=Vjekoslav|publisher=Friedrich|year=1885|location=Leipzig}} * {{Наведена книга|title=The Rebirth of the Habsburg Army. Friedrich Beck and the Rise of the General Staff|last=Lackey|first=Scott|publisher=ABC-CLIO|year=1995|isbn=0313031312}} * {{Наведена книга|title=November 1918 auf dem Ballhausplatz. Erinnerungen Ludwigs Freiherrn von Flotow, des letzten Chefs des Österreichisch-Ungarischen Auswärtigen Dienstes 1895–1920|publisher=Böhlau Verlag|year=1982|isbn=3-205-07190-5|editor-last=Matsch|editor-first=Erwin|location=Vienna}} * {{Наведена книга|title=Hrvatska vojna i ratna poviest i Prvi svjetski rat|last=Pavičić|first=Slavko|publisher=Hrvatska Knjiga|year=1943|location=Zagreb}} * {{Наведена книга|title=Avantgarde des Widerstands: Modellfälle militärischer Auflehnung im 19. und 20. Jahrhundert|last=Plaschka|first=Richard Georg|publisher=Böhlau Verlag|year=2000|isbn=3-205-98390-4|location=Vienna}} * {{Наведена книга|title=Heeresgeschichtliches Museum Wien.|last=Popelka|first=Liselotte|publisher=Verlag Styria|year=1988|isbn=3-222-11760-8|location=Graz}} * {{Наведена книга|title=Das Heeresgeschichtliche Museum in Wien|publisher=Verlag Styria|year=2000|isbn=3-222-12834-0|editor-last=Rauchensteiner|editor-first=Manfried|location=Graz|editor-last2=Litscher|editor-first2=Manfred}} * {{Наведено списание|last=Oršolić|first=Tado|date=June 2000|title=Sudjelovanje dalmatinskih postrojbi u zaposjedanju Bosne i Hercegovine 1878.|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=18800&lang=en|format=PDF|journal=Radovi / Institute for Historical Sciences in Zadar|language=hr|publisher=[[Croatian Academy of Sciences and Arts]]|issue=42|pages=287–308|issn=1330-0474|access-date=2011-01-13}} * {{Наведено списание|last=Richter|first=Eduard|year=1907|title=Beiträge sur Landeskunde Bosniens und der Herzegowina|url=https://archive.org/details/wissenschaftlic00hercgoog|journal=Wissenschaftliche Mitteilungen aus Bosnien und der Hercegowina|volume=10|pages=383–548}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/armyoffrancisjos00gunt|title=The Army of Francis Joseph|last=Rothenburg|first=G.|publisher=Purdue University Press|year=1976|isbn=0911198415|location=West Lafayette|url-access=registration}} * {{Наведено списание|last=Schindler|first=John|year=2004|title=Defeating Balkan Insurgency: The Austro-Hungarian Army in Bosnia-Hercegovina, 1878–82|journal=[[Journal of Strategic Studies]]|volume=27|issue=3|pages=528–52|doi=10.1080/1362369042000283010}} * {{Наведена книга|title=Geschichte des Österreichischen Generalstabes|last=Zeinar|first=Hubert|publisher=Böhlau Verlag|year=2006|isbn=3-205-77415-9|location=Vienna}} * {{Наведена книга|title=Studije iz pravne povijesti Bosne i Hercegovine: 1878. - 1941.|last=Zovko|first=Ljubomir|publisher=[[University of Mostar]]|year=2007|isbn=978-9958-9271-2-6|language=hr}} [[Категорија:Судири во 1878 година]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Црна Гора]] [[Категорија:Отоманско Косово]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Воени операции на Отоманското Царство]] [[Категорија:Воени операции на Австроунгарија]] [[Категорија:Австроунгарска Босна и Херцеговина]] 5o0rlb8mjyl58y5m5rpkq64e5t3cozg 0 1363854 5583199 5414456 2026-06-27T10:48:07Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар (2) 5583199 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|conflict=Oкупација на Меѓимурје во 1918|partof=Револуции и интервенции во Унгарија (1918–1920)|image=|caption=|date=13 ноември – 24 декември 1918|place=Меѓумурје|result=Меѓимурје се отцепил од [[Кралство Унгарија]] и се приклучил на [[Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]]|combatant1=Кралство СХС|combatant2=Прва унгарска република|commander1=<small>во ноември:</small><br>Иван Томашевиќ<br><small>во декември:</small><br>Славко Кватерник<br>Драгутин Перко|commander2=Ѓерги Кун<br>Кароли Ѓери|coordinates={{coord|46|23|N|16|26|E|region:HR|display=inline, title}}|units1=|units2=|strength1=300 војници <small>(ноември)</small><br>3,000 војници <small>(декември)</small>|strength2=непознато|campaignbox=}}'''Окупација на регионот Меѓимурје''' се случил по [[Прва светска војна|Првата светска војна]], од силите лојални на Националниот совет на [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|државата на Словенците, Хрватите и Србите]], една од државите претходник на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]], во ноември и декември 1918 година. Претежно населена со [[Хрвати]], оваа територија била дел од [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] сè додека не била заземена од страна на југословенските сили. Регионот бил споен со Југославија, која и бил доделен на [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција (1919–1920)]]. Кампањата за заземање на Меѓимурје започнала во ноември 1918 година, наводно како одговор на унгарските акции против бунтот на населението во Меѓимурје. Мајорот Иван Томашевиќ предводел 300-члена сила која била разбиена од унгарските сили во близина на [[Чаковец]], најголемиот град во регионот. Молбите за воена помош од Кралската српска армија и француската армија на Ориент биле одбиени поради обврските преземени со примирјето на Белград меѓу [[Сојузници во Првата светска војна|силите на Антантата]] и Унгарија, што ја дефинирало [[Драва|реката Драва]] како линија на унгарска контрола во областа. Националниот совет направил нов напор на 24 декември, испраќајќи 3.000 војници составени од [[Словенци|словенечки]] доброволци и голем дел од Кралската хрватска домашна гарда. Мајорот Драгутин Перко подетално го испланирал вториот упад во Меѓимурје, а подоцна командувал со голем дел од напаѓачките сили. Унгарскиот гарнизон го зазел Меѓимурје без отпор на 24 декември. Перко бил назначен за негов администратор, додека регионот бил прогласен за дел од [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] преку принципот на [[самоопределување]]. [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]] подоцна го потврдила пристапувањето на регионот. == Позадина == На 5-6 октомври 1918 година, претставниците на политичките партии кои ги претставувале [[Словенци]]те, [[Хрвати]]те и [[Срби]]те кои живееле во [[Австроунгарија]] [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|го]] организирале Националниот совет на Словенците, Хрватите и Србите како централен орган на новопрогласената [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|Држава на Словенците, Хрватите и Србите]] што ги опфаќа Словенечките Земји, [[Кралство Далмација]] и [[Кралство Хрватска и Славонија]], [[Австроунгарска Босна и Херцеговина]]. Советот ја заменил претходно формираната ''ад хок'' група позната како Југословенски комитет како тело кое ги застапува интересите на [[Јужни Словени|јужните Словени]] кои живеат во [[Хабсбуршка Монархија|хабсбуршките земји]]. Нејзината првична цел била кампања за независност на Јужните Словени од Австроунгарија и обединување на тие земји со [[Кралство Србија]], според југословенството.{{Sfn|Ramet|2006}} Србија ја изјавила својата цел [[Прва светска војна|од Првата светска војна]] да ги обедини овие земји во својата Нишка декларација од 1914.{{Sfn|Ramet|2006}} На 29 октомври, [[Парламент на Хрватска|Саборот]] на Хрватска-Славонија прогласил независност од Австроунгарија. Советот се состанал со српските претставници во [[Женева]], Швајцарија, на почетокот на ноември и го прифатил предлогот на српскиот премиер [[Никола Пашиќ]] за постигнување унија со Србија. За неколку дена, Србија ја отфрлила краткотрајната Женевска декларација.{{Sfn|Ramet|2006}} По примирјето на Вила Џусти меѓу [[Сојузници во Првата светска војна|силите на Антантата]] и Австроунгарија, [[Кралство Италија|Кралството Италија]] испратила своја војска за да го обезбеди делот од територијата кој бил превземен од страна на Словенците, Хрватите и Србите, а кој и бил ветен на Италија со Лондонскиот договор од 1915 година.{{Sfn|Ramet|2006}} Италијанските сили ги следеле повлекувачките австроунгарски трупи кои се враќале дома од Италијанскиот фронт. Австроунгарските трупи, вообичаено со седиште во [[Кралство Унгарија|Унгарија]], се вратиле со возови кои патувале низ [[Меѓимурска жупанија|Меѓимурје]], дел од унгарската жупанија Зала, која се наоѓала помеѓу реките [[Драва]] и [[Мура]], а во голема мера била населена со Хрвати.{{Sfn|Vuk|2019}} Според пописот од 1910 година, 82.829 од 90.387 жители на регионот биле Хрвати.{{Sfn|Vuk|2019}} За време на војната, хрватскиот адвокат и политичар Иван Новак, роден во Меѓимурје, објавил памфлет во кој се залагал за самоопределување на меѓумурските Хрвати и се залагал за додавање на регионот во заедничка јужнословенска држава, повикувајќи се на Четиринаесет точки на американскиот претседател [[Вудро Вилсон]]. Во исто време, Новак првенствено ја обвинил Унгарија дека наметнува апсолутистичко законодавство со цел да владее над неунгарците. Иако било забрането од унгарската влада, пишувањето на Новак ги обликувало ставовите на Хрватите на Меѓимурје кон унгарската власт.{{Sfn|Vuk|2019}} Во последната фаза од војната, недостигот на храна и болестите - особено шпанскиот грип - придонеле за поголемо социјално незадоволство.{{Sfn|Martan|2016}} Понатаму, безбедноста низ Унгарија и Хрватска-Славонија била лоша поради зелените кадри– дезертери кои преживувале преку бандитизам.{{Sfn|Beneš|2017}}{{Sfn|Beneš|2017}} == Прв упад == === Прелудиум === [[Податотека:Međimurska_županija_in_Croatia.svg|мини| Локација на [[Меѓимурска жупанија|Меѓимурје]] на карта на модерна Хрватска за референца]] [[Податотека:Zala_county_administrative_map.jpg|мини|Меѓимурје како дел од поранешната унгарска жупанија Зала во 1910 година (на дното)]] Во почетокот на ноември 1918 година, во неколку села во источниот дел на Меѓимурје бил започнат бунт кој брзо се проширил низ регионот. Бунтот наликувал на [[Класна борба|класната борба]], но бунтовниците исто така ги таргетирале сите кои што ги сметале за непријатели на етничка основа.{{Sfn|Vuk|2019}} Барале отцепување и истерување на Унгарците од регионот на „вилсонова основа“, мислејќи на поддршката на американскиот претседател за самоопределување.{{Sfn|Martan|2016}} Имотот на угледните Унгарци бил ограбен, вклучително и имотот на семејството Фестетикс во Горњи Храшчан и [[Тврдина Фештетиќ|замокот Фештетиќ]] во Прибиславец.{{Sfn|Martan|2016}} До 4 ноември, бунтот во голема мера го загубил замавот; следниот ден, префектот на округот Зала одобрил скратена воена судска постапка во Меѓимурје. Повеќе од 100 луѓе биле погубени по привремени судења. Некои цивили избегале на југ преку Драва во Хрватска-Славонија; повеќето заминале во градот [[Вараждин]], а другите побегнале во [[Копривница]].{{Sfn|Vuk|2019}} До 10 ноември, унгарските редовни трупи ја вратиле контролата во огромно мнозинство од регионот и два дена подоцна ја добиле контролата врз селото Неделишќе, последното упориште на бунтовниците.{{Sfn|Vuk|2019}} На 10 ноември, во Вараждин се одржало народно собрание на кое се дискутирало за граѓанските немири во Меѓимурје. Членовите на Националниот совет ги обвиниле наводните платеници и унгарските зелени кадри за насилството. Комитетите на Националниот совет со седиште во Вараждин и Копривница испратиле делегации во [[Загреб]] за да побараат помош од централната власт и од полковникот [[Душан Симовиќ]], кој штотуку имал пристигнато во Загреб како претставник на Кралската српска армија. Како одговор, комесарот за одбрана на Националниот совет, Мате Дринковиќ, ги испратил мајорот Иван Томашевиќ и поручникот Виктор Дебељак во Вараждин за да конструираат план за окупација на Меѓимурје. Томашевиќ нашол сили во Вараждин кои биле под команда на капетанот Стјепан Сертиќ{{Sfn|Vuk|2019}}, командантот на третиот баталјон на 25-от пешадиски полк на Кралската хрватска домашна гарда.{{Sfn|Kiš|2020}} Бил создаден баталјон кој главно се состоел од бегалци од Меѓимурје, како и волонтерски одред на Националната гарда во кој биле вклучени средношколци од Вараждин, номинално известувајќи се пред Националниот совет.{{Sfn|Vuk|2019}} Целата сила се состоела од речиси 300 војници.{{Sfn|Vuk|2019}} Некои од нивните оружја биле земени од касарната во Вараждин, а други биле од војниците кои ги разоружувале 14-тиот пешадиски полк на кралскиот унгарски Хонвед и 33-от пешадиски полк на заедничката армија, кои ја преминувале Драва во Вараждин на враќање дома по примирјето. Томашевиќ ја презел севкупната команда, Фрањо Глоговец го предводел баталјонот Меѓимурје, а мајорот Марко Георгијевиќ ги предводел волонтерските трупи.{{Sfn|Vuk|2019}} Истиот ден Националниот совет ги испратил Лаза Поповиќ, Валеријан Прибичевиќ и мајорот Драгутин Перко во Белград, каде што се сретнале со командантот на српската прва армија Војвода Петар Бојовиќ и принцот регент Александар и побарале воена интервенција од Србија против Унгарија во Меѓимурје. Регентот го упатил Перко следниот ден да се сретне со ''Војвода'' Петар Мишиќ за да разговараат за тоа. Мишиќ му рекол на Перко дека Србија не можела да интервенира поради примирјето, но ветил поддршка доколку силите на државата Словенци, Хрвати и Срби го заземат Меѓимурје.{{Sfn|Vuk|2019}} === Спречен напредок === [[Податотека:Željeznički_kolodvor_Čakovec_-_jug.jpg|мини| Железничката станица [[Чаковец]] била централна за унгарскиот отпор кон упадот во ноември 1918 година.]] На 13 ноември, во Вараждин се одржал уште еден јавен собир, на кој Томашевиќ и градоначалникот Перо Магдиќ го објавиле својот план за напад преку реката Драва во Меѓимурје во 10 часот попладне таа вечер. Магдиќ се заложил за брза акција, надевајќи се дека ќе ја подобри својата политичка позиција и имал испечатен постер со повикување волонтери. Толпата луѓе ги придружувала расположливите војници до мостот на реката Драва. Откако поминале, напаѓачите поставиле неколку артилериски парчиња и се поделиле на три колони. Сертиќ го водел главниот напредок кон [[Чаковец]], најголемиот град во Меѓимурје на околу 12 километри (39,000 ст) на север. Напредувањето се одвивало по главниот пат низ селото Пушќине. Од него десно, доброволните сили преку селото Куршанец тргнале кон Чаковец. На левото крило, Глоговец ги водел своите трупи низ селото Горњи Храшќан пред да сврти на исток кон Чаковец. Според Томашевиќ, целта на првата етапа на операцијата била да се заземе Чаковец и да се воспостави мост преку Драва пред да се обидат дополнително да напредуваат. Унапредувачките сили стигнале до Чаковец утрото на 14 ноември без да наидат на некаков отпор.{{Sfn|Vuk|2019}} Ова се совпаѓа со информациите со кои располагал Националниот совет, кои укажуваат дека унгарските трупи се повлекле од Меѓимурје, освен од железничката станица Чаковец.{{Sfn|Vuk|2019}} Силите задолжени за обезбедување на железницата во Чаковец биле под команда на мајор Кароли Ѓери.{{Sfn|Vuk|2019}} Постојат спротивставени извештаи за времето и насоката на пристигнувањето на дополнителните унгарски трупи во Чаковец; главниот став е дека силите неколку пати поголеми од опозицијата пристигнале во четири воза од Наѓиканиза непосредно пред трупите под команда на Томашевиќ да стигнат во градот. Силите на почетокот се бореле во близина на железничката станица Чаковец, каде унгарските сили ги чекале напаѓачите на подготвени позиции. Силите под команда на Томашевиќ побегнале во неред во Вараждин преку мостовите на Драва или, откако унгарската коњаница ги зазела двата мостови, ја препливале реката за да стигнат до безбедно место. Борбите завршиле истиот ден со примирје посредувано од префектот на округот Вараждин, Фрањо Кулмер и главниот судија на округот Чаковец, Пал Хусар.{{Sfn|Vuk|2019}} Кулмер и Хусар повторно се сретнале на 15 ноември за да договорат обновување на железничкиот сообраќај Вараждин-Чаковец и безбедносна контрола на сообраќајот преку мостовите на Драва. Бидејќи градската граница на Вараждин се протегала малку северно од реката Драва, Хусар се согласил дека нема да бидат поставени унгарски сили на мостовите и дека безбедноста ќе ја спроведува државата на Словенците, Хрватите и Србите.{{Sfn|Štambuk-Škalić|Matijević|2008}} Според Симовиќ, поразот на Томашевиќ бил резултат на целосна недоволна подготвеност и предизвикал значителен страв од унгарски напад против Вараждин. Извештаите на печатот потврдиле дека биле убиени најмалку четворица напаѓачи.{{Sfn|Vuk|2019}} == Втор упад == === Подготовки за уште една офанзива === [[Податотека:Marshal_Slavko_Kvaternik.jpeg|мини| На полковникот Славко Кватерник му била дадена команда на вториот офанзива за заземање [[Меѓимурска жупанија|на Меѓимурје]] во 1918 година.]] На 16 ноември, Симовиќ испратил ново барање за воена интервенција на Србија во име на Националниот совет. Националниот совет сакал да го преземе Меѓимурје и да воспостави чешки коридор (копнена врска со [[Прва Чехословачка Република|Чехословачка]]). После три дена, Србија го отфрлила барањето поради тоа што со примирјето на Белград (кое било склучено на 13 ноември) била утврдена реката Драва како граница на областа под унгарска територија во областа Меѓимурје и Вараждин. Унгарскиот пратеник во Загреб Ѓула Гембош поднел извештај на 19 ноември во кое било запишано дека била веројатна понатамошна воена акција против унгарските интереси во Меѓимурје и дека силите потребни за тоа се собирале во близина на Вараждин.{{Sfn|Vuk|2019}} На 23 ноември, Националниот совет му пишал на генералот [[Луј Франше д'Епере]] барајќи од него да го окупира Меѓимурје.{{Sfn|Štambuk-Škalić|Matijević|2008}} Новиот обид за заземање на Меѓимурје бил планиран да се одвие 6 декември со учество на многу поголема сила. Дринковиќ го назначил полковникот Славко Кватерник да ја води офанзивата. Нападот бил одложен по вооружениот конфликт во Загреб што се случил еден ден пред закажаната операција.{{Sfn|Vuk|2019}} Кватерник изјавил дека одложената офанзива би започнала во раните утрински часови на 24 декември. И покрај обединувањето на [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (Кралството СХС) на крајот на ноември, силите распоредени за подготовка на нападот на Меѓимурје не биле вклучени во српската војска и сè уште биле под контрола на Националниот совет. На 11 декември, на Бојовиќ му било наредено да не ја премине реката Драва, границата која била утврдена со примирјето на Белград. На 20 декември, врховната команда на кралската српска армија го известила полковникот Милан Прибичевиќ, кој што бил приклучен на канцеларијата за врски во Загреб, дека ниту српската ниту француската армија на Ориент директно нема да го поддржат нападот.{{Sfn|Vuk|2019}} === Ред на битката === Перко го подготвил планот за вториот упад во Меѓимурје и Кватерник го финализирал.{{Sfn|Vuk|2019}} Кватерник имал 3.000 војници распоредени во седум баталјони кои биле опремени со 24 топови, 52 митралези, оклопна кола и единаесет камиони. Исто така имале и две коњанички ескадрили, медицински одред и чета на сигнален корпус.{{Sfn|Vuk|2019}} Напаѓачката сила била распоредена по две главни оски; најголемиот дел од силите напредувале северно од Вараждин до Чаковец под команда на Перко, а помал дел од силите биле распоредени западно од Меѓимурје под команда на мајорот Иво Хенеберг, кој што имал задача да напредува на исток од Ормож до Чаковец и од селото Штригова по должината на Мура. Резервната сила, која била составена од еден пешадиски баталјон на Кралската српска армија, била поддржана од половина коњаничка ескадрила и митралез одред предводени од мајорот Аксентије Радојковиќ. Резервниот состав бил собран кај Вараждин и не учествувал во офанзивните дејствија. Кватерник го поставил својот штаб во Вараждин за да ја води операцијата.{{Sfn|Vuk|2019}} Унгарските сили во Меѓимурје биле многу помали; повеќето од нив биле стационирани во Чаковец, а мали контингенти биле распоредени во големите села во регионот. Силите биле командувани од полковник Ѓерги Кун, а Ѓер бил втор по команда.{{Sfn|Vuk|2019}} {| class="plainrowheaders wikitable" style="cellspacing=2px; text-align:left; font-size:90%;" |+Орден за битка на силите предводени од Славко Кватерник, 24 декември 1918 година{{Sfn|Vuk|2019}} ! Група ! Единица ! Команданти |- | rowspan="6" style="text-align:left" | Југ<br /> (Перко) | Кадети и други студенти | Капетан Шега, капетан Изер, ''Оберлеутнант'' Крпан |- | Волонтерска единица Меѓимурје | ''Оберлеутнант'' Фрањо Глоговец |- | 26-ти пешадиски полк на Кралската хрватска домашна гарда (1-ви и 2-ри ([[Карловац|карловачки]]) баталјони) | [[мајор]] Карло Погледиќ |- | 25-ти пешадиски полк на Кралската хрватска домашна стража (3-ти ([[вараждин]]) баталјон) | Капетан Стјепан Сертиќ |- | 27. пешадиски полк на Кралската хрватска домашна гарда (3. баталјон ([[Нова Градишка]])) | Капетан Радослав Рачки |- | Две коњанички ескадрили извлечени од 10. Хусари на Кралската хрватска домашна гарда | мајор Марко Георгијевиќ, капетан Матија Чаниќ |- | rowspan="3" style="text-align:left" | Запад<br />(Хеннеберг) | 27-ми пешадиски полк на Кралската хрватска домашна стража (еден ([[Сисак|сисачки]]) баталјон) | мајор Иво Хенеберг |- | Волонтерска легија составена од членови [[Соколи (гимнастичарско движење)|на Сокол]] и поранешни маринци [[Австроунгарска воена морнарица|на австроунгарската морнарица]] | Фрегата поручник Антиќ, капетан Ерминије Јуришиќ |- | Две компании од словенечки волонтери (област [[Разкрижје]]) | капитените Деклева и Ракуш |- | Залиха | Еден пешадиски баталјон на Кралската српска армија | мајор Аксентије Радојковиќ |- | colspan="3" | Забелешка: Кралската хрватска домашна гарда била во процес на распуштање. |} === Обновена офанзива === [[Податотека:Međimurje_24_12_1918.png|мини| Шематска карта на главните оски на напад во [[Меѓимурска жупанија|Меѓимурје]] на 24 декември 1918 година]] Кватерник имал за цел прво да го заземе Чаковец и железничките и патните премини на реката Мура во [[Мурско Средишќе]] и Коториба кои го поврзувал Меѓимурје со остатокот од округот Зала. На крајот, неговата цел била да ја обезбеди целата територија јужно од реката Мура. Нападот започнал во 6 часот наутро на 24 декември. Дел од групата предводена од Перко напредувала по главниот пат од Вараждин до Чаковец. До 8 часот, силите предводени од мајорот Карло Погледиќ - со помош на Томашевиќ (26. пешадиски полк) - ја преминале Драва без отпор, со чамци и сплавови набавени од локалното население на Хрженица. Го зазеле [[Прелог (Хрватска)|Прелог]], ги следеле Доњи Краљевец и Горичан, пред да напредуваат до мостот Мура јужно од Летење за да го блокираат главниот пат за [[Будимпешта]]. Силите што напредувале од Запад биле поделени на два дела. Мајорот Иво Хенеберг напредувал од Средишче об Драви во [[Штаерска (Словенија)|Штаерска]] кон Чаковец за да го заземе левиот брег на Драва и да му се придружи на Перко во Чаковец – обезбедувајќи го левото крило на Перко. Вториот дел од силите кои што напредувале од Штаерска се движеле низ селата Штригова и [[Свети Мартин на Мура]]. Предводена од капетанот Ерминије Јуришиќ, имала за задача да ги опкружи мостовите во Мурско Средишќе и блиските понтонски траекти. Заробувањето на други фериботи лоцирани понатаму низводно било доделено на коњаничка ескадрила предводена од капетанот Матија Чаниќ.{{Sfn|Vuk|2019}} До 10 наутро, напаѓачките сили веќе ја имале преземено контролата врз јужниот брег на Мура и го имале опколено Чаковец. Перко го испратил Георгијевиќ во Чаковец за да побара градот да капитулира откако заробил шеснаесет унгарски војници поставени да го чуваат неговиот јужен дел. Ѓери официјално се предал во близина на градската железничка станица во 10:30, додека силите на Перко зазеле позиции во градот. Ѓер рекол дека не признава нова власт и дека напаѓачите го прекршиле примирјето на Белград. Перко во 11 часот по телефон го известил Кватерник за заробувањето на Чаковец и Кватерник стигнал до градот со цел да се сретне со Ѓери. Во Чаковец бил запленет патнички воз и испразнет од патници пред да се качи половина баталјон пешадија на чело со Сертиќ. Го однеле возот до селото Коториба и се симнале таму за да го заробат последниот неокупиран дел од Меѓимурје - територијата помеѓу тоа село и Леград, во близина на сливот на Мура и Драва. До 1 попладне,{{Sfn|Vuk|2019}} Сертиќ ја имал обезбедено таа област, ставајќи го целата област Меѓимурје под контрола на силите на Кватерник. Не наишле на никаков вооружен отпор.{{Sfn|Vuk|2019}} Современите медиуми изјавиле смрт на тројца унгарски војници во офанзивата. Немало извештаи за смртните случаи меѓу напаѓачките сили.{{Sfn|Vuk|2019}} == Последици == [[Податотека:Prvi-broj-Međimurske-novine-1.jpg|лево|мини| ''Меѓимурске новине'' ја објавил телеграмата испратена до [[Александар I Караѓорѓевиќ|регентот Александар]] по заземањето на [[Меѓимурска жупанија|Меѓимурје]].]] Во попладневните часови на 24 декември, Кватерник дистрибуирал писмо до свештенството во Меѓимурје, во кое им наложил да го прочитаат неговиот проглас со кој се повикувало населението да ги признае новите власти. Во писмото пишувало дека Меѓимурје од тој ден припаѓа на Кралството СХС; била прочитана на таа дневна полноќна миса, која завршила откако се извела химната ''[[Убава наша татковино]]''. Регионалниот комитет на Националниот совет закажал народен собир во Чаковец за 9 јануари 1919. На 25 декември, еден претставник на унгарската влада пристигнал со цел да побара објаснување од Кватерник за нападот пред да се врати во Будимпешта истиот ден. Перко бил назначен за цивилен и воен администратор на Меѓимурје; меѓу неговите први обврски биле основањето на ''Меѓимурске новине'' и забраната на весниците на унгарски јазик (''Муракоз''). Регионалниот комитет на Националниот совет испратил телеграма до регентот Александар во која го информирал за додавањето на Меѓимурје во земјата (наведено како „Југославија“) на 24 декември; регентот им испратил телеграфска порака со честитка за новогодишната ноќ.{{Sfn|Vuk|2019}} На 9 јануари, околу 10.000 луѓе се собрале на јавниот собир, кој усвоил резолуција со која се прогласила дека Меѓимурје се отцепува од Унгарија и дека пристапува кон Кралството СХС. Декларацијата, која телеграфирала до регентот Александар, упатувала на принципот на [[самоопределување]] и го пофалила претседателот Вилсон како поборник за тој принцип. Одредбите од декларацијата биле поддржани од страна на [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]], која ги дефинирала унгарските граници преку [[Тријанонски договор|Тријанонскиот договор]] и го оставила Меѓимурје на Југославија.{{Sfn|Vuk|2019}} Во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], по [[Априлска војна|инвазијата на Југославија]] во 1941 година, Меѓимурје бил заземен и припоен од страна на Унгарија. [[Марионетска држава|Марионетската држава]] [[Независна Држава Хрватска]], која била основана од [[Сили на Оската|силите на Оската]] во 1941 година,{{Sfn|Tomasevich|2001}} неуспешно го оспорувала унгарското поседување на Меѓимурје.{{Sfn|Tomasevich|2001}} Во последните недели од војната, [[Бугарска армија|бугарските вооружени сили]] го ослободиле регионот.{{Sfn|Tomasevich|2001}} По [[Распад на СФРЈ|распадот на Југославија]], Меѓимурје станал дел од Хрватска. Од 2005 година, 9 јануари се слави во Меѓимурје како меморијален ден за комеморација на резолуцијата од 1919 година за отцепување од Унгарија.{{Sfn|Beti|2019}} == Наводи == {{Наводи|20em}} [[Категорија:Унгарско-хрватски односи]] [[Категорија:Војни на Хрватска]] [[Категорија:Војни на Словенија]] [[Категорија:Војни на Југославија]] [[Категорија:Статии со извори на хрватски (hr)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 1nsdjld6143wfxrmqy6k0h3pu6z8fgo 0 1363857 5583204 5564426 2026-06-27T10:49:48Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583204 wikitext text/x-wiki '''Јулиската Краина''' исто така позната како '''Јулиска''' '''Венеција,''' е област во јужна [[Средна Европа]] која моментално е поделена меѓу [[Хрватска]], [[Италија]] и [[Словенија]].<ref name="Jones">[https://books.google.com/books?id=4h1nAAAAMAAJ&q=Graziadio+Isaia+Ascoli+venezia+giulia ''Contemporary History on Trial: Europe Since 1989 and the Role of the Expert Historian'' by Harriet Jones, Kjell Ostberg, Nico Randeraad] {{ISBN|0-7190-7417-7}} p. 155</ref> Терминот бил измислен во 1863 година од страна на италијанскиот [[Историска лингвистика|лингвист]] Грацијадио Исаја Асколи, кој бил роден во областа, за да покаже дека австриското приморје, [[Венето]], Фриули и Трентино (тогаш сите биле дел од [[Австриско Царство|Австриското Царство]]) споделувале заеднички италијански јазичен идентитет. Асколи ја потенцирал [[Октавијан Август|августовската]] поделба на Римска Италија на почетокот на [[Римско Царство|Империјата]], кога ''Венеција и Хистриа'' биле ''Регио X'' (Десеттиот регион).<ref name="Jones" /><ref name="Cattaruzza">[https://books.google.com/books?id=0OhRDQAAQBAJ Marina Cattaruzza, ''Italy and Its Eastern Border, 1866–2016'', Routledge 2016 - ch. I] {{ISBN|978-1138791749}}</ref> Терминот подоцна бил поддржан од страна на италијанските иредентисти, кои барале да ги припојат регионите во кои етничките Италијанци го зафаќеле најголемиот дел (или имале значителен дел) од населението: австриското приморје, исто така и областите Трентино, [[Риека|Фиме]] и [[Далмација]]. [[Антанта|Тројната Антанта]] ѝ ги ветила регионите на Италија за време на распадот на Австроунгарската империја, но само ако се согласила да биде дел од [[Сојузници во Првата светска војна|сојузничките сили]] во [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Тајниот договор од Лондон од 1915 година ѝ ветил на Италија територии кои главно биле населени со Италијанци (како што бил Трентино), како дополнение на тие што биле населени главно со [[Хрвати]] или [[Словенци]]; на териториите живееле 421.444 Италијанци и отприлика 327.000 етнички Словенци.<ref name="SacroEgoismo2012">Lipušček, U. (2012) ''Sacro egoismo: Slovenci v krempljih tajnega londonskega pakta 1915'', Cankarjeva založba, Ljubljana. {{ISBN|978-961-231-871-0}}</ref> Современиот италијански автономен регион, кој се граничел со [[Словенија]], се викал [[Фурланија-Јулиска Краина]] („Фриули-Венеција Џулија“).<ref>[http://www.giulianinelmondo.it/upload/history.pdf "The History of "Venetia Julia"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120425044410/http://www.giulianinelmondo.it/upload/history.pdf|date=2012-04-25}}</ref> == Етимологија == [[Податотека:Triveneto.svg|мини|Тривенето, или ''Тре Венезие'', според Грациадио Асколи]] Терминот„Јулиска Венеција“ измислено од страна на италијанскиот еврејски историски лингвист познат како Грациадио Асколи, кој бил роден во Горица. Една од статиите во весник од 1863 година, покажува дека<ref name="Cattaruzza"/> Асколи се фокусирал на широка географска област која се наоѓала северно и источно од [[Венеција]] и во тоа време била под [[Австриско Царство|австриска]] власт; го нарекол Тривенето („трите венецијански региони“). Асколи го поделил Тривенето на три дела: * Евгејска Венеција, составена од италијанскиот регион [[Венето]] и поголемиот дел од територијата на Фриули (приближно одговара на сегашните италијански покраини [[Удине (покраина)|Удине]] и Порденоне) * Тридентинска Венеција: денешниот италијански регион [[Трентино-Јужен Тирол]] * Јулиска Венеција: „[[Горица (покраина)|Горица]], Трст и [[Истра]] ... вклучувајќи ја и земјата помеѓу Венеција во строга смисла на терминот, [[Јулиски Алпи|Јулиските Алпи]] и морето“<ref name="Cattaruzza"/> Според даденава дефиниција, Тривенето се преклопувало со поранешниот антички римски регион "Регион X Венеција и Хистра" од страна на познатиот император [[Октавијан Август|Август]] за време на неговата административна реорганизација на Италија што се одржала на почетокот на првиот век од нашата ера. Асколи (кој бил роден во Горица) ја добил идеата за своите термини од лингвистички и културни причини, велејќи дека јазиците што се зборувале во трите области биле значително слични. Неговата цел била да ѝ ги нагласи на владејачкото Австриско Царство [[Латински јазик|латинските]] и венецијанските корени на регионот, и колку бил важен италијанскиот јазичен елемент.<ref name="Cattaruzza"/> Терминот „Јулиска Венеција“ не бил проширен од почетокот, туку почнал нашироко да се користи за време на првата деценија на 20 век.<ref name="Cattaruzza"/> Се користел во официјалните административни акти од страна на италијанската влада од 1922-1923 година и по 1946 година, кога во името на новиот регион бил вклучен [[Фурланија-Јулиска Краина]]. == Историја == === Раниот среден век до Република Венеција === [[Податотека:Serenissima.png|центар|мини|1000x1000пкс| Карта на [[Далмација]] и [[Истра]] со границите поставени со Договорот од Лондон (1915 година) (црвена линија) и оние кои всушност се добиени од Италија (зелена линија). Црната линија ја означува границата на гувернерот на Далмација (1941-1943). Античките домени на [[Венецијанска Република|Република Венеција]] се означени со розова боја (испрекината дијагонално, териториите што припаѓале повремено).]] Кон крајот на постоењето на [[Римско Царство|Римското Царство]] и почетокот на [[Голема преселба на народите|големата преселба на народите]], областа се сочинела од лингвистички граници помеѓу жителите кои говереле на [[Латински јазик|латински]] јазик (и неговите дијалекти) и жителите кои говереле на [[Германски јазици|германски]] и [[Словенски јазици|словенски јазик]] кои во тоа време се преселувале во регионот. [[Германи|Германските племиња]] за првпат почнале да се доселуваат во денешна [[Историја на Австрија|Австрија]] и нејзините околни области помеѓу четвртиот и шестиот век. По нив почнале да се доселуваат [[Стари Словени|Словенците]], кои почнале да се појавуваат на границите на [[Византија|Византиската империја]] околу шестиот век и се сместувале на Источните Алпи меѓу шестиот и осмиот век. Во византиска Далмација, на источниот брег на [[Јадранско Море|Јадранското Море]], неколку градови-држави имале ограничена автономија. Словенците ги задржале своите јазици во внатрешноста, а локалните [[романски јазици]] (следени од венецијанскиот и [[Италијански јазик|италијанскиот]]) продолжиле да се зборуваат на брегот. Почнувајќи дури од [[Ран среден век|раниот среден век]], две главни политички сили го обликувале тој регион: [[Венецијанска Република|Република Венеција]] и [[Хабсбурговци]]те (војводите и, подоцна, надвојводите на [[Надвојводство Австрија|Австрија]]). Во 11 век, Венеција започнала со градење на прекуморска империја (''Stato da Mar'') за да ги воспоставила и заштитила своите трговски патишта во Јадранското и југоисточното [[Средоземно Море]]. Крајбрежните области на [[Истра]] и [[Далмација]] биле клучните делови на овие правци{{Efn|Adriatic routes to and from Venice were based on Dalmatian and Istrian harbours, which were more easily accessible for vessels than their Italian counterparts.}} откако Пјетро II Орсеоло, дужот од Венеција, воспоставил венецијанска власт во високото и средното Јадранско Море околу 1000 година. Венецијанското присуство било концентрирано на брегот, заменувајќи го византиското владеење и потврдувајќи ја политичката и лингвистичката поделба помеѓу брегот и внатрешноста. [[Венецијанска Република|Република Венеција]] започнала да се шири во внатрешноста на Италија (''Stato da Tera'') во 1420 година, стекнувајќи ја Патријаршијата во Аквилеја (која вклучувала дел од современите Фриули—денешните покраини Порденоне и [[Удине]]—и дел од внатрешната Истра). [[Хабсбурговци]]те го задржале Маршот на Крањска, приближно одговарајќи на централниот [[Крањска|карњолски]] регион во денешна [[Словенија]] (дел од нивните имоти во Внатрешна Австрија), од 1335 година. Во текот на следните два века, тие добиле контрола над истарските градови Пазин и [[Риека|Риека-Фиуме]], пристаништето [[Трст]] (со Дуино), Градишка и Горица (со округот Фриули). === Република Венеција до 1918 година === Регионот бил релативно стабилен од 16 век до падот на Република Венеција во 1797 година, кој бил обележан со познатиот [[Договор од Кампо Формио]] помеѓу државите Австрија и Франција. Хабсбурзите добиле венецијански области на [[Истра|Истарскиот Полуостров]] и островите [[Кварнерски Залив|Кварнерскиот Залив]] кои подоцна ги прошириле своите имоти во 1813 година со поразите на [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] и распаѓањето на француските илирски покраини. Австрија го добила поголемиот дел на територии на републиката, во тоа спаѓа јадранскиот брег, Истра и делови од денешна [[Хрватска]] (како што е градот [[Карловац]]). Со владеењето на Хабсбурговците се укинале политичките граници кои ја делеле областа отприлика 1.000 години. Териториите првично биле доделени на новото [[Кралство Илирија]], кое подоцна станало австриско приморје во 1849 година. Ова било основано како круна (''Кронланд'') на Австриската империја, која била составена од три региони: полуостровот Истар, Горица и Градишка и градот [[Трст]]. Италијанско-австриската војна од 1866 година, била проследена со преминувањето на појавата што во тоа време била познато како Венето (сегашните региони [[Венето]] и Фриули, во која не спаѓала покраината Горица) во Италија, не влијаело директно на Приморјето; сепак, мала заедница сочинувајќи словенски говорници сместени во североисточниот дел на Фриули (област позната како Славија Фриулана – Бенешка Словенија ) станала дел од Кралството Италија. Италијанските жители кои биле во Јулијан Марш го поддржале италијанското [[Обединување на Италија|обединување]]: како последица на тоа, Австријците започнале да ги гледаат Италијанците како непријатели и ги фаворизирале словенските заедници на Јулијан Марш.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fvgnews.net/view.php?t=n&k=2790|title=Paolo Radivo: Italian Irredentism in Istria (in Italian)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141024074852/http://www.fvgnews.net/view.php?t=n&k=2790|archive-date=2014-10-24|accessdate=2021-11-04}}</ref> За време на состанокот на Советот на министри од 12 ноември 1866 година, императорот [[Франц Јосиф|Франц Јозсф I од Австрија]] го претставил широкиот проект насочен кон германизација или словенизација на областите на империјата со присуство на Италија: „Неговото величество ја изрази прецизната наредба да се преземе одлучно дејство против влијанието на италијанските елементи кои сè уште се присутни во некои региони на круната и, соодветно заземајќи ги работните места на јавни, судски, мајстори, како и со влијание на печатот, работа во Јужен Тирол, Далмација и Приморје за германизација и словенизација на овие територии, без оглед на околностите и енергијата на овие територии. Неговото Величество ги повикува централните канцеларии на силна должност да продолжат на овој начин кон она што е воспоставено.“ _{— Франц Јосип I од Австрија, Совет на круната од 12 | ноември 1866 година} Истарските Италијанци претставувале повеќе од 50% од вкупниот број на население кои живееле Истра во рок од векови,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iemed.org/publication/istrian-spring/|title=Istrian Spring|accessdate=24 October 2022}}</ref> додека сочинувале околу само една третина од населението во 1900 година. === Кралството Италија (1918-1943) === [[Податотека:Litorale_1.png|мини|Промени на италијанската источна граница од 1920 до 1975 година.{{legend|#ffff00|Области припоени кон Италија во 1920 година со [[Рапалски договор (1920)|Договорот од Рапало]] (со прилагодување на нејзината граница во 1924 година по [[Договорот од Рим (1924)|Договорот од Рим]]; отстапено на Југославија во 1947 година со [[Париски мировен договор (1947)|Парискиот мировен договор]]}}{{legend|#40ff00|Области припоени кон Италија во 1920 година кои останале италијански по 1947 година}}{{legend|#00ff80|Области припоени кон Италија во 1920 година кои преминале на [[Слободната територија на Трст]] во 1947 година со Парискиот договор; Дефинитивно доделен на Италија во 1975 година со [[Договорот од Осимо]]}}{{legend|#ffff80|Области припоени кон Италија во 1920 година кои преминале на слободната територија Трст во 1947 година со Парискиот договор; дефинитивно ѝ биле доделени на Југославија во 1975 година со договорот Осимо}}]] Кралството на Италија го анектирало регионот по Првата светска војна според Лондонскиот договор, а подоцна и [[Рапалски договор (1920)|Рапалскиот договор]], во него опфаќајќи го најголемиот дел од поранешното австриско приморје (Горицa и Градишка, [[Трст]] и [[Истра]]), областите кои се наоѓале на југозападната страна од поранешното [[Војводство Крањска|Војводство Карњска]], и сегашно постоечките италијански општини Тарвихета и Малонтебринборт (настрана од Фусин во Валромана во источен Тарвизио, кој бил дел од Крањска). Многу голем дел од припоените области се сочинеле од словенечки или хрватски области, ако не и целосно. Островот [[Крк]] и општината Кастав, кои порано биле дел од австриското приморје, подоцна станале дел од [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (преименувано во Кралство Југославија во 1929 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://razor.arnes.si/~mkralj/istra-history/e-periodtotal.html|title=A Historical Outline of Istria|archive-url=https://web.archive.org/web/20080111164234/http://razor.arnes.si/~mkralj/istra-history/e-periodtotal.html|archive-date=2008-01-11|accessdate=2007-11-28}}</ref> [[Риека]], која имала посебен статус во Земјите на круната на Свети Стефан (унгарскиот дел на Австроунгарија), станала независен [[град-држава]] преку Договорот од Рапало: [[Слободна Држава Риека|Слободната држава Риека]]. Но, тој бил укинат по [[Римски договор (1924)|Римскиот договор од 1924 година]] и бил поделен помеѓу Италија и Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Новите покраини на Горица (која била споена со покраината [[Удине (покраина)|Удине]] помеѓу 1924 и 1927 година), познати како Трст, [[Пула]] и Фиме (по 1924 година) биле создадени. Тарвизио, Понтеба, Малборгето Валбруна и најзападниот дел од тогаш поранешното приморје околу Сервињано дел Фриули останале дел од Удине (и така и Евганеска Венеција) по 1927 година. Италијанците најчесто живееле во градови и покрај брегови, додека Словенците се населувале во внатрешноста. Фашистичкиот прогон, познат како „централизиран, угнетувачки и посветен на насилната италијанизација на малцинствата“, предизвикал емиграција на околу 105.000<ref name="Cresciani_ClashOfCivilisations">Cresciani, Gianfranco (2004) [https://docs.google.com/open?id=0B1aAzmXBjZO5eFQySUlrdTBYRkk "Clash of civilisations"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200506152156/https://docs.google.com/open?id=0B1aAzmXBjZO5eFQySUlrdTBYRkk|date=2020-05-06}}, ''Italian Historical Society Journal,'' Vol.12, No.2, p.4</ref> [[Словенци|Словенечки]] и [[Хрвати|Хрватски]] жители од Јулијанскиот марш - околу 70.000 жители во Југославија и 30.000 жители во [[Аргентина]]. Неколку илјади [[далматински италијанци]] почнале да се селат од Југославија во Италија по 1918 година, многумина во Истра и Трст. Како одговор на фашистичката италијанизација на словенечките области, во 1927 година се појавила [[Антифашизам|милитантната антифашистичка]] организација позната како ТИГР. Организацијата ТИГР го координирала словенечкиот отпор против [[Кралство Италија]] сè додека не бил разбиен од страна на тајната полиција во 1941 година, и некои поранешни членови им се приклучиле на [[Југословенски партизани|југословенските партизани]]. [[Словенечки партизани|Словенечките партизани]] се појавиле таа година во окупираната [[Љубљанска Покраина]] и се прошириле до 1942 година во другите словенечки области кои биле анектирани од Италија дваесет години претходно. === Германска окупација и отпор (1943–1945) === По италијанското примирје кое се одржало во септември 1943 година, почнале да се креваат голем број на локални востанија. Градот Горица бил привремено ослободен од страна на партизаните, а ослободената зона во долината Горна [[Соча]] која во тоа време била позната како Република Кобарид траела од септември до ноември 1943 година. [[Вермахт|Германската армија]] започнала да го окупира регионот и дошло до силен отпор од страна на југословенските партизани, особено во долната долина Випава и Алпите. Поголемиот дел од низините биле окупирани до зимата 1943 година, но југословенскиот отпор останал активен низ целиот регион и се повлекол во планините. После италијанското примирје кое се одржало во есента 1943 година, се случил првиот од идно познатите масакри во Фоибе (во денешна хрватска Истра). Германците ја основале Оперативната зона на Јадранското приморје, која официјално била дел од [[Италијанска Социјална Република|Италијанската Социјална Република,]] но под ''де факто'' германска управа, за време на таа година. Многу региони, (особено на северната и североисточната страна од Горица) биле под контрола од партизанскиот отпор, кој бил активен и на Карстното плато и внатрешноста на Истра. Нацистите се обиделе да ги потиснат југословенските герилци со репресалии против цивилното население; со тоа, села биле запалени, и илјадници луѓе биле интернирани во нацистичките концентрациони логори. Сепак, југословенскиот отпор го зазедол најголемиот дел од регионот до пролетта 1945 година. Италијанскиот отпор кој се наоѓал во оперативната зона бил активен во Фриули и послаб во Јулијанскиот марш, каде што бил ограничен на разузнавачки и подземен отпор во поголемите градови (особено градови како [[Трст]] и [[Пула]]). Во мај 1945 година, југословенската армија навлегла во Трст; Во текот на следните денови, скоро целиот Јулијански марш бил окупиран од југословенските сили. Се случила одмазда против реалните (и потенцијалните) политички противници, првенствено на италијанското население. === Оспорен регион (1945–1954) === [[Податотека:Confini_Trieste-Istria2.jpg|алт=Colour-coded map of Trieste|мини|326x326пкс| Поделба на Јулијанскиот марш помеѓу јуни 1945 и септември 1947 година, со Морган линија означена со црвено]] Западните сојузници започнале да го користат терминот „Јулијан марш“ како име за областите кои во тоа време биле спорни меѓу Италија и [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Народна Федеративна Република Југославија]] помеѓу 1945 и 1947 година. Морганската линија била повлечена во јуни 1945 година, делејќи го регионот на две воено управувани зони. Зоната Б била под југословенска управа и исклучувала многу број градови како Пула, Горица, Трст, долината [[Соча]] и поголемиот дел од Карстното плато, кои во тоа време биле под заедничка британско-американска управа. Во тој период, голем број на Италијанци ја напуштиле областа окупирана од Југославија. Во 1946 година, американскиот претседател [[Хари Труман]] наредил зголемување на американските армии во нивната окупациона зона (позната како Зона А) и засилување на воздушните сили во северна Италија откако југословенските сили успеале да соборат два транспортни авиони кои припаѓале на американската армија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://7499thgroupreunions.com/ELINT.aspx|title=History ELINT from 1946|archive-url=https://web.archive.org/web/20090409010948/http://7499thgroupreunions.com/ELINT.aspx|archive-date=2009-04-09|accessdate=2008-09-19}}</ref> Договорот за границата бил избран од страна на четирите предложени решенија на Париската мировна конференција таа година. Југославија го добила северниот дел од регионот кој се наоѓал источно од Горица, поголемиот дел од Истра и градот Пула. Била создадена [[Слободна територија Трст|слободна територија на Трст]], која била поделена на две зони — едната под сојузничка, а другата под југословенска воена управа. Тензиите продолжиле, и во 1954 година територијата била укината и поделена помеѓу Италија (која го добила градот Трст и неговата околина) и Југославија,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://untreaty.un.org/unts/1_60000/6/40/00011990.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20090319050927/http://untreaty.un.org/unts/1_60000/6/40/00011990.pdf|archive-date=2009-03-19|accessdate=2008-09-19}}</ref> според условите на Лондонскиот меморандум. === Од 1954 година === Во Словенија, познатиот Јулијанскиот марш бил познат како [[Приморска]], што ги опфаќал регионите Горишка и словенечка Истра. Во Хрватска се користело традиционалното име [[Истра]]. По поделбите од 1947 и 1954 година, терминот „Јулијански марш“ преживеал во името на регионот [[Фурланија-Јулиска Краина]] во Италија. Договорот од Осимо официјално бил потпишан на 10 ноември 1975 година од страна на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] и [[Италија|Италијанската Република]] во Осимо, Италија, за дефинитивно да може да се поделила [[Слободна територија Трст|слободната територија Трст]] меѓу двете држави: познатиот крајбрежен град Трст со тесен крајбрежен појас северозападно (зона А) ѝ бил даден на државата Италија. Додека, дел од северозападниот дел на полуостровот Истар (зона Б) ѝ бил даден на Југославија. Од договорот почнало да се добива резултати на 11 октомври 1977 година. Во име на италијанската влада, договорот го потпишал Маријано Румор, министер за надворешни работи. Во име на Југославија, договорот го потпишал Милош Миниќ, сојузниот секретар за надворешни работи. == Етнолингвистичка структура == [[Податотека:Ethnographic_map_of_austrian_monarchy_czoernig_1855.jpg|алт=Old colour-coded map|мини|205x205пкс| [[Етнографија|Етнографска]] карта на Австриската империја од 1855 година од Карл Фрајхерн фон Черниг]] [[Податотека:Istria_(ethnic).JPG|алт=Another colour-coded map|мини|317x317пкс| Етнолингвистичка карта на Истра врз основа на пописот од 1880 година. Италијанските области се прикажани со сина боја, словенечките области со зелена боја и хрватските области во аквамарин боја.]] Во регионот биле обединети два главни етнолингвистички кластери. Западниот дел бил најмногу населен со [[Италијанци]] ([[Италијански јазик|италијанскиот]], венецијанскиот и фрулијанскиот биле трите главни јазици), со мал дел што зборувало на [[истриотски јазик]]. Источните и северните области биле исполнити со [[јужни Словени]] ([[Словенци]] и [[Хрвати]]), со мал дел од [[Црногорци|црногорски]] (Перој) и [[Срби|српски]] жители. Други етнички групи вклучувале Истро-Романци кои се наоѓале во источната страна на [[Истра]], [[Германци]] [[Војводство Корушка|од Корушка]] сместени во долината Канале и помали заедници [[Германски јазик|на германски]] и [[Унгарски јазик|унгарски]] јазик кои се наоѓале во поголемите урбани центри, кои голем дел биле членови на поранешната [[Австроунгарија|австроунгарска]] елита. Ова било илустрирано со етнографската карта на Австриската империја од 1855 година која била создадена од страна на Карл фон Церниг-Чернхаузен и подоцна издадена од страна на австрискиот „Царски и Кралски“ оддел за статистика. Според австрискиот попис од 1910-1911 година, австриското приморје (кое би било припоено од Италија од 1920 до 1924 година) имало население од 978.385 жители. Италијанскиот јазик, во тоа време бил секојдневен јазик (''Umgangsprache'') на 421.444 луѓе (43,1 отсто); 327.230 (33,4 отсто) зборувале словенечки, а 152.500 (15,6 отсто) зборувале хрватски. Околу 30.000 луѓе (3,1 отсто) зборувале германски, 3.000 (0,3 отсто) зборувале унгарски, а постоеле мали групи на [[Истроромански јазик|истроромански]] и [[Чешки јазик|чешки]] јазик. Фриулискиот, венецијанскиот и [[Истриотски јазик|истриотскиот јазик]] се сметале за италијански; се проценувало дека 60.000 или повеќе „италијански“ говорители (околу 14 проценти) зборувале фрулијански. === Романски јазици === [[Податотека:Istria_census_1910.PNG|алт=Colour-coded map of Istria|мини|246x246пкс| Процент на мајчин италијански јазик (вклучувајќи венецијански и истриотски) во Истра, според австрискиот попис од 1910 година]] Стандардниот [[италијански јазик]] бил доста секојдневен помеѓу образованите луѓе во Трст, Горица, Истра и Фиме/Риека. Во областа Трст (и во помала количина во Истра), италијанскиот бил доминантен јазик во основното образование. Елитата од италијански јазик доминирала во владите на Трст и Истра кои биле под австроунгарска власт, иако тие биле сè повеќе оспорувани од словенечките и хрватските политички движења. Пред 1918 година, Трст била единствената самоуправна австроунгарска единица во која говорниците на италијански јазик биле мнозинство од населението. Поголемиот дел од населението што зборува [[романски јазици]] не зборувало стандарден италијански јазик како свој мајчин јазик, туку два други слично поврзани романски јазици познати како: фрулијански и венецијански.<ref>It should be understood that Italian language's division among regional dialects has always been very pronounced. Due to the lack of a central Italian state, a standard Italian language did not actually exist until the second half of the 19th century, nor there was, until then, an agreement among scholars on this language's features. As a result, only 2.5% of Italy's population could speak the Italian standardized language properly when the nation was unified in 1861. See for example the [[Италијански јазик|Italian language historic evolution]] and {{Наведена книга|url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ita|title=Ethnologue: Languages of the World|date=2009|publisher=Ethnologue.com|editor-last=M. Paul Lewis|edition=16th|access-date=2010-04-21}}</ref> Немало обид да се воведе венецијански во образованието и администрацијата. Фриулискиот јазик се говорел во југозападните низини кои се наоѓале во округот Горица и Градишка (не сочинувајќи ја областа Монфалконе-Градо, каде што се говорело венецијански), и во градот Горица. Поголемите центри кои го говореле фрулијанскиот јазик вклучуваат Кормонс, Сервињано и Градиска д'Исонзо. Постоел и дијалект на фрулијански (тергестин) кој се говорел во Трст и Муџа, но подоцна еволуирал во венецијански дијалект во текот на 18 век. Според современите проценки, три четвртини од Италијанците во округот Горица и Градишка говореле мајчин фрулијански јазик - една четвртина од населението на округот и седум до осум проценти од населението на Јулијанскиот марш. Венецијанските дијалекти биле концентрирани во Трст, Риека и Истра, а истро-венецијанскиот дијалект бил доминантен јазик на западниот истарски брег. Во многу мали западни истарски градови, како што се градовите [[Копер]], [[Пиран]] или Пореч, бројот на жители кои говореле на венецијански јазик достигнал 90 проценти од населението и 100 проценти во [[Умаг]] и Муџа. Венецијанскиот исто така имал силно присуство на архипелагот [[Црес]] - [[Лошињ]] кој се наоѓал во Истра и во источните и внатрешните градови на полуостровоте познати како [[Мотовун]], Лабин, Пломин и, до помал степен, Бузет и Пазин. Иако истро-венецијанскиот јазик бил најсилен во урбаните средини, постоеле и групи на селани кои зборувале венецијански. Ова било особено точно за областа околу Бује и Грожњан во северно-централна Истра, каде што венецијанскиот јазик се проширувал во средината на 19 век (често во форма на венецијанско-хрватски [[пиџин]]). Во округот Горица и Градишка, венецијанскиот јазик се зборувал во областа околу Монфалконе и Рончи (помеѓу долниот дел на реката [[Соча]] и карстното плато) во областа популарно позната како Бисијакарија и во градот Градо. Во Трст локалниот венецијански дијалект (познат како Трст) бил доста говорен, иако бил мајчин јазик на само околу половина од населението на градот. Во областа Риека-Фиуме, една од формните на венецијанскиот јазик бил познат како Фиумано и се појавил кон крајот на 18 и почетокот на 19 век и станал мајчин јазик на околу половина од населението на градот. Покрај овие две големи јазични групи, во Истра постоеле и две помали романски заедници. На југозапад, на крајбрежниот појас помеѓу Пула и Ровињ, се зборувал архаичниот [[Истриотски јазик|истриотски]] јазик. Во некои села во источна Истра, северно од Лабин, [[Истроромански јазик|истророманскиот јазик]] го зборувале околу 3.000 луѓе. === Јужнословенски јазици === [[Словенечки јазик|Словенечкиот]] се зборувал во североисточните и јужните делови на Горица и Градишка (од околу 60 проценти од населението), во северна Истра и во [[Нотрањска]] области припоени од Италија во 1920 година ([[Постојна]], [[Випава]], [[Илирска Бистрица]] и [[Идрија]]). Тој исто така бил примарен јазик на една четвртина до една третина од населението на Трст. Помалите заедници што зборувале словенечки живееле во долината Канале (Словенци од Корушка), во [[Риека]] и во поголемите градови надвор од словенечките земји (особено [[Пула]], Монфалконе, Градишка д'Исонзо и Кормонс). Славија Фриулана – Бенешка Словенија, заедницата која живеела од осмиот век во малите градови (како што е Ресија) во долините на реките Натизоне, Торе и Јудрио во Фриули, била дел од Италија од 1866 година. Различни словенечки дијалекти се зборувале низ регионот. Словенечката лингвистичка заедница во Јулијанскиот марш била поделена на дури 11 дијалекти (седум поголеми и четири помали дијалекти), кои припаѓале на три од седумте дијалектни групи на кои бил поделен словенечкиот јазик. Повеќето Словенци течно зборувале стандарден словенечки јазик, со исклучок на некои северни истарски села (каде основното образование бил на италијански, а [[Обединета Словенија|словенечкото национално движење]] навлегло само кон крајот на 19 век) и Словенците од Корушка во долината Канале, кои биле германизирани до 1918 година и често го зборувале само локалниот дијалект. Словенечко-италијанската двојазичност била присутна само во некои северозападни истарски крајбрежни села и ограничените полуградски области околу Горица и Трст, додека огромното мнозинство од словенечките говорници имале малку (или никакво) познавање на италијанскиот; [[Германски јазик|Германскиот]] бил доминантниот втор јазик на словенечкото рурално население. [[Хрватски јазик|Хрватскиот]] јазик се зборувал на централниот и источниот полуостров Истар, на архипелагот [[Црес]] - [[Лошињ]]; исто така, тој бил втор најзборуван јазик (по венецијанскиот) во градот [[Риека]]. [[Кајкавско наречје|Кајкавскиот]] дијалект на [[Српскохрватски јазик|српскохрватскиот]] се зборувал околу Бузет во северно-средна Истра; Додека, [[Чакавско наречје|чакавскиот]] јазик бил доминантен во сите други предели, често имајќи силни влијанија на кајкавскиот и венецијанскиот вокабулар. Италијанско-хрватската [[Повеќејазичност|двојазичност]] била многу честа во западна Истра, на архипелагот Крес-Лошињ и во Риека, но ретко на било кое друго место. === Јазични малцинства === Германскиот јазик бил доминантен јазик во средното и повисокото образование низ регионот до 1918 година, и образованата елита можела течно да го зборува германскиот јазик. Многу австриски државни службеници го користеле германскиот јазик во секојдневниот живот, особено тие во поголемите урбани центри. Повеќето од германските говорници можеле да зборат италијански, словенечки или хрватски на социјални и јавни прилики, кои биле во зависност од нивните политички и етнички преференции и локација. Меѓу руралното население, германскиот јазик го зборувале околу 6.000 луѓе во долината Канале. Во поголемите урбани области (како што се првенствено Трст и Риека), [[Унгарски јазик|унгарскиот]], [[Српски јазик|српскиот]], [[Чешки јазик|чешкиот]] и [[Грчки јазик|грчкиот јазик]] го зборувале помалите заедници. == Знамиња == <gallery> Податотека:Flag_of_the_Austrian_Littoral.svg|алт=| Официјално знаме на австрискиот Литорал (1849–1919) Податотека:Flag_of_the_Austrian_Littoral_with_coat_of_arms.svg|алт=| Официјално знаме на австрискиот Литорал (1849–1919) (со грб) </gallery> == Поврзано == * [[Далмација]] * [[Лондонски пакт]] * [[Трст|Историја на Трст]] == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://books.google.com/books?id=1C0mJLFrpC0C&pg=PT1 Проблемот на Трст и итало-југословенската граница од Гленда Слуга] * [http://www.istitutogiuliano.it Istituto Giuliano: италијанско здружение посветено на промоција на културата и традицијата во Јулијанскиот марш] * [https://www.irsml.eu/ Istituto regionale per la storia del movimento di liberazione nel Friuli-Venezia Giulia: италијанско здружение посветено на проучување на историјата на војната на отпорот во Фриули и Јулијан Марш] [[Категорија:Словенија во новиот век]] [[Категорија:Фурланија-Јулиска Краина]] j1rxm57mg72skv8u1fnqu1sy0086s7p 5583249 5583204 2026-06-27T10:58:30Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: строунгарската империја → строунгарското Царство 5583249 wikitext text/x-wiki '''Јулиската Краина''' исто така позната како '''Јулиска''' '''Венеција,''' е област во јужна [[Средна Европа]] која моментално е поделена меѓу [[Хрватска]], [[Италија]] и [[Словенија]].<ref name="Jones">[https://books.google.com/books?id=4h1nAAAAMAAJ&q=Graziadio+Isaia+Ascoli+venezia+giulia ''Contemporary History on Trial: Europe Since 1989 and the Role of the Expert Historian'' by Harriet Jones, Kjell Ostberg, Nico Randeraad] {{ISBN|0-7190-7417-7}} p. 155</ref> Терминот бил измислен во 1863 година од страна на италијанскиот [[Историска лингвистика|лингвист]] Грацијадио Исаја Асколи, кој бил роден во областа, за да покаже дека австриското приморје, [[Венето]], Фриули и Трентино (тогаш сите биле дел од [[Австриско Царство|Австриското Царство]]) споделувале заеднички италијански јазичен идентитет. Асколи ја потенцирал [[Октавијан Август|августовската]] поделба на Римска Италија на почетокот на [[Римско Царство|Империјата]], кога ''Венеција и Хистриа'' биле ''Регио X'' (Десеттиот регион).<ref name="Jones" /><ref name="Cattaruzza">[https://books.google.com/books?id=0OhRDQAAQBAJ Marina Cattaruzza, ''Italy and Its Eastern Border, 1866–2016'', Routledge 2016 - ch. I] {{ISBN|978-1138791749}}</ref> Терминот подоцна бил поддржан од страна на италијанските иредентисти, кои барале да ги припојат регионите во кои етничките Италијанци го зафаќеле најголемиот дел (или имале значителен дел) од населението: австриското приморје, исто така и областите Трентино, [[Риека|Фиме]] и [[Далмација]]. [[Антанта|Тројната Антанта]] ѝ ги ветила регионите на Италија за време на распадот на Австроунгарското Царство, но само ако се согласила да биде дел од [[Сојузници во Првата светска војна|сојузничките сили]] во [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Тајниот договор од Лондон од 1915 година ѝ ветил на Италија територии кои главно биле населени со Италијанци (како што бил Трентино), како дополнение на тие што биле населени главно со [[Хрвати]] или [[Словенци]]; на териториите живееле 421.444 Италијанци и отприлика 327.000 етнички Словенци.<ref name="SacroEgoismo2012">Lipušček, U. (2012) ''Sacro egoismo: Slovenci v krempljih tajnega londonskega pakta 1915'', Cankarjeva založba, Ljubljana. {{ISBN|978-961-231-871-0}}</ref> Современиот италијански автономен регион, кој се граничел со [[Словенија]], се викал [[Фурланија-Јулиска Краина]] („Фриули-Венеција Џулија“).<ref>[http://www.giulianinelmondo.it/upload/history.pdf "The History of "Venetia Julia"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120425044410/http://www.giulianinelmondo.it/upload/history.pdf|date=2012-04-25}}</ref> == Етимологија == [[Податотека:Triveneto.svg|мини|Тривенето, или ''Тре Венезие'', според Грациадио Асколи]] Терминот„Јулиска Венеција“ измислено од страна на италијанскиот еврејски историски лингвист познат како Грациадио Асколи, кој бил роден во Горица. Една од статиите во весник од 1863 година, покажува дека<ref name="Cattaruzza"/> Асколи се фокусирал на широка географска област која се наоѓала северно и источно од [[Венеција]] и во тоа време била под [[Австриско Царство|австриска]] власт; го нарекол Тривенето („трите венецијански региони“). Асколи го поделил Тривенето на три дела: * Евгејска Венеција, составена од италијанскиот регион [[Венето]] и поголемиот дел од територијата на Фриули (приближно одговара на сегашните италијански покраини [[Удине (покраина)|Удине]] и Порденоне) * Тридентинска Венеција: денешниот италијански регион [[Трентино-Јужен Тирол]] * Јулиска Венеција: „[[Горица (покраина)|Горица]], Трст и [[Истра]] ... вклучувајќи ја и земјата помеѓу Венеција во строга смисла на терминот, [[Јулиски Алпи|Јулиските Алпи]] и морето“<ref name="Cattaruzza"/> Според даденава дефиниција, Тривенето се преклопувало со поранешниот антички римски регион "Регион X Венеција и Хистра" од страна на познатиот император [[Октавијан Август|Август]] за време на неговата административна реорганизација на Италија што се одржала на почетокот на првиот век од нашата ера. Асколи (кој бил роден во Горица) ја добил идеата за своите термини од лингвистички и културни причини, велејќи дека јазиците што се зборувале во трите области биле значително слични. Неговата цел била да ѝ ги нагласи на владејачкото Австриско Царство [[Латински јазик|латинските]] и венецијанските корени на регионот, и колку бил важен италијанскиот јазичен елемент.<ref name="Cattaruzza"/> Терминот „Јулиска Венеција“ не бил проширен од почетокот, туку почнал нашироко да се користи за време на првата деценија на 20 век.<ref name="Cattaruzza"/> Се користел во официјалните административни акти од страна на италијанската влада од 1922-1923 година и по 1946 година, кога во името на новиот регион бил вклучен [[Фурланија-Јулиска Краина]]. == Историја == === Раниот среден век до Република Венеција === [[Податотека:Serenissima.png|центар|мини|1000x1000пкс| Карта на [[Далмација]] и [[Истра]] со границите поставени со Договорот од Лондон (1915 година) (црвена линија) и оние кои всушност се добиени од Италија (зелена линија). Црната линија ја означува границата на гувернерот на Далмација (1941-1943). Античките домени на [[Венецијанска Република|Република Венеција]] се означени со розова боја (испрекината дијагонално, териториите што припаѓале повремено).]] Кон крајот на постоењето на [[Римско Царство|Римското Царство]] и почетокот на [[Голема преселба на народите|големата преселба на народите]], областа се сочинела од лингвистички граници помеѓу жителите кои говереле на [[Латински јазик|латински]] јазик (и неговите дијалекти) и жителите кои говереле на [[Германски јазици|германски]] и [[Словенски јазици|словенски јазик]] кои во тоа време се преселувале во регионот. [[Германи|Германските племиња]] за првпат почнале да се доселуваат во денешна [[Историја на Австрија|Австрија]] и нејзините околни области помеѓу четвртиот и шестиот век. По нив почнале да се доселуваат [[Стари Словени|Словенците]], кои почнале да се појавуваат на границите на [[Византија|Византиската империја]] околу шестиот век и се сместувале на Источните Алпи меѓу шестиот и осмиот век. Во византиска Далмација, на источниот брег на [[Јадранско Море|Јадранското Море]], неколку градови-држави имале ограничена автономија. Словенците ги задржале своите јазици во внатрешноста, а локалните [[романски јазици]] (следени од венецијанскиот и [[Италијански јазик|италијанскиот]]) продолжиле да се зборуваат на брегот. Почнувајќи дури од [[Ран среден век|раниот среден век]], две главни политички сили го обликувале тој регион: [[Венецијанска Република|Република Венеција]] и [[Хабсбурговци]]те (војводите и, подоцна, надвојводите на [[Надвојводство Австрија|Австрија]]). Во 11 век, Венеција започнала со градење на прекуморска империја (''Stato da Mar'') за да ги воспоставила и заштитила своите трговски патишта во Јадранското и југоисточното [[Средоземно Море]]. Крајбрежните области на [[Истра]] и [[Далмација]] биле клучните делови на овие правци{{Efn|Adriatic routes to and from Venice were based on Dalmatian and Istrian harbours, which were more easily accessible for vessels than their Italian counterparts.}} откако Пјетро II Орсеоло, дужот од Венеција, воспоставил венецијанска власт во високото и средното Јадранско Море околу 1000 година. Венецијанското присуство било концентрирано на брегот, заменувајќи го византиското владеење и потврдувајќи ја политичката и лингвистичката поделба помеѓу брегот и внатрешноста. [[Венецијанска Република|Република Венеција]] започнала да се шири во внатрешноста на Италија (''Stato da Tera'') во 1420 година, стекнувајќи ја Патријаршијата во Аквилеја (која вклучувала дел од современите Фриули—денешните покраини Порденоне и [[Удине]]—и дел од внатрешната Истра). [[Хабсбурговци]]те го задржале Маршот на Крањска, приближно одговарајќи на централниот [[Крањска|карњолски]] регион во денешна [[Словенија]] (дел од нивните имоти во Внатрешна Австрија), од 1335 година. Во текот на следните два века, тие добиле контрола над истарските градови Пазин и [[Риека|Риека-Фиуме]], пристаништето [[Трст]] (со Дуино), Градишка и Горица (со округот Фриули). === Република Венеција до 1918 година === Регионот бил релативно стабилен од 16 век до падот на Република Венеција во 1797 година, кој бил обележан со познатиот [[Договор од Кампо Формио]] помеѓу државите Австрија и Франција. Хабсбурзите добиле венецијански области на [[Истра|Истарскиот Полуостров]] и островите [[Кварнерски Залив|Кварнерскиот Залив]] кои подоцна ги прошириле своите имоти во 1813 година со поразите на [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] и распаѓањето на француските илирски покраини. Австрија го добила поголемиот дел на територии на републиката, во тоа спаѓа јадранскиот брег, Истра и делови од денешна [[Хрватска]] (како што е градот [[Карловац]]). Со владеењето на Хабсбурговците се укинале политичките граници кои ја делеле областа отприлика 1.000 години. Териториите првично биле доделени на новото [[Кралство Илирија]], кое подоцна станало австриско приморје во 1849 година. Ова било основано како круна (''Кронланд'') на Австриската империја, која била составена од три региони: полуостровот Истар, Горица и Градишка и градот [[Трст]]. Италијанско-австриската војна од 1866 година, била проследена со преминувањето на појавата што во тоа време била познато како Венето (сегашните региони [[Венето]] и Фриули, во која не спаѓала покраината Горица) во Италија, не влијаело директно на Приморјето; сепак, мала заедница сочинувајќи словенски говорници сместени во североисточниот дел на Фриули (област позната како Славија Фриулана – Бенешка Словенија ) станала дел од Кралството Италија. Италијанските жители кои биле во Јулијан Марш го поддржале италијанското [[Обединување на Италија|обединување]]: како последица на тоа, Австријците започнале да ги гледаат Италијанците како непријатели и ги фаворизирале словенските заедници на Јулијан Марш.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fvgnews.net/view.php?t=n&k=2790|title=Paolo Radivo: Italian Irredentism in Istria (in Italian)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141024074852/http://www.fvgnews.net/view.php?t=n&k=2790|archive-date=2014-10-24|accessdate=2021-11-04}}</ref> За време на состанокот на Советот на министри од 12 ноември 1866 година, императорот [[Франц Јосиф|Франц Јозсф I од Австрија]] го претставил широкиот проект насочен кон германизација или словенизација на областите на империјата со присуство на Италија: „Неговото величество ја изрази прецизната наредба да се преземе одлучно дејство против влијанието на италијанските елементи кои сè уште се присутни во некои региони на круната и, соодветно заземајќи ги работните места на јавни, судски, мајстори, како и со влијание на печатот, работа во Јужен Тирол, Далмација и Приморје за германизација и словенизација на овие територии, без оглед на околностите и енергијата на овие територии. Неговото Величество ги повикува централните канцеларии на силна должност да продолжат на овој начин кон она што е воспоставено.“ _{— Франц Јосип I од Австрија, Совет на круната од 12 | ноември 1866 година} Истарските Италијанци претставувале повеќе од 50% од вкупниот број на население кои живееле Истра во рок од векови,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iemed.org/publication/istrian-spring/|title=Istrian Spring|accessdate=24 October 2022}}</ref> додека сочинувале околу само една третина од населението во 1900 година. === Кралството Италија (1918-1943) === [[Податотека:Litorale_1.png|мини|Промени на италијанската источна граница од 1920 до 1975 година.{{legend|#ffff00|Области припоени кон Италија во 1920 година со [[Рапалски договор (1920)|Договорот од Рапало]] (со прилагодување на нејзината граница во 1924 година по [[Договорот од Рим (1924)|Договорот од Рим]]; отстапено на Југославија во 1947 година со [[Париски мировен договор (1947)|Парискиот мировен договор]]}}{{legend|#40ff00|Области припоени кон Италија во 1920 година кои останале италијански по 1947 година}}{{legend|#00ff80|Области припоени кон Италија во 1920 година кои преминале на [[Слободната територија на Трст]] во 1947 година со Парискиот договор; Дефинитивно доделен на Италија во 1975 година со [[Договорот од Осимо]]}}{{legend|#ffff80|Области припоени кон Италија во 1920 година кои преминале на слободната територија Трст во 1947 година со Парискиот договор; дефинитивно ѝ биле доделени на Југославија во 1975 година со договорот Осимо}}]] Кралството на Италија го анектирало регионот по Првата светска војна според Лондонскиот договор, а подоцна и [[Рапалски договор (1920)|Рапалскиот договор]], во него опфаќајќи го најголемиот дел од поранешното австриско приморје (Горицa и Градишка, [[Трст]] и [[Истра]]), областите кои се наоѓале на југозападната страна од поранешното [[Војводство Крањска|Војводство Карњска]], и сегашно постоечките италијански општини Тарвихета и Малонтебринборт (настрана од Фусин во Валромана во источен Тарвизио, кој бил дел од Крањска). Многу голем дел од припоените области се сочинеле од словенечки или хрватски области, ако не и целосно. Островот [[Крк]] и општината Кастав, кои порано биле дел од австриското приморје, подоцна станале дел од [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (преименувано во Кралство Југославија во 1929 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://razor.arnes.si/~mkralj/istra-history/e-periodtotal.html|title=A Historical Outline of Istria|archive-url=https://web.archive.org/web/20080111164234/http://razor.arnes.si/~mkralj/istra-history/e-periodtotal.html|archive-date=2008-01-11|accessdate=2007-11-28}}</ref> [[Риека]], која имала посебен статус во Земјите на круната на Свети Стефан (унгарскиот дел на Австроунгарија), станала независен [[град-држава]] преку Договорот од Рапало: [[Слободна Држава Риека|Слободната држава Риека]]. Но, тој бил укинат по [[Римски договор (1924)|Римскиот договор од 1924 година]] и бил поделен помеѓу Италија и Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Новите покраини на Горица (која била споена со покраината [[Удине (покраина)|Удине]] помеѓу 1924 и 1927 година), познати како Трст, [[Пула]] и Фиме (по 1924 година) биле создадени. Тарвизио, Понтеба, Малборгето Валбруна и најзападниот дел од тогаш поранешното приморје околу Сервињано дел Фриули останале дел од Удине (и така и Евганеска Венеција) по 1927 година. Италијанците најчесто живееле во градови и покрај брегови, додека Словенците се населувале во внатрешноста. Фашистичкиот прогон, познат како „централизиран, угнетувачки и посветен на насилната италијанизација на малцинствата“, предизвикал емиграција на околу 105.000<ref name="Cresciani_ClashOfCivilisations">Cresciani, Gianfranco (2004) [https://docs.google.com/open?id=0B1aAzmXBjZO5eFQySUlrdTBYRkk "Clash of civilisations"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200506152156/https://docs.google.com/open?id=0B1aAzmXBjZO5eFQySUlrdTBYRkk|date=2020-05-06}}, ''Italian Historical Society Journal,'' Vol.12, No.2, p.4</ref> [[Словенци|Словенечки]] и [[Хрвати|Хрватски]] жители од Јулијанскиот марш - околу 70.000 жители во Југославија и 30.000 жители во [[Аргентина]]. Неколку илјади [[далматински италијанци]] почнале да се селат од Југославија во Италија по 1918 година, многумина во Истра и Трст. Како одговор на фашистичката италијанизација на словенечките области, во 1927 година се појавила [[Антифашизам|милитантната антифашистичка]] организација позната како ТИГР. Организацијата ТИГР го координирала словенечкиот отпор против [[Кралство Италија]] сè додека не бил разбиен од страна на тајната полиција во 1941 година, и некои поранешни членови им се приклучиле на [[Југословенски партизани|југословенските партизани]]. [[Словенечки партизани|Словенечките партизани]] се појавиле таа година во окупираната [[Љубљанска Покраина]] и се прошириле до 1942 година во другите словенечки области кои биле анектирани од Италија дваесет години претходно. === Германска окупација и отпор (1943–1945) === По италијанското примирје кое се одржало во септември 1943 година, почнале да се креваат голем број на локални востанија. Градот Горица бил привремено ослободен од страна на партизаните, а ослободената зона во долината Горна [[Соча]] која во тоа време била позната како Република Кобарид траела од септември до ноември 1943 година. [[Вермахт|Германската армија]] започнала да го окупира регионот и дошло до силен отпор од страна на југословенските партизани, особено во долната долина Випава и Алпите. Поголемиот дел од низините биле окупирани до зимата 1943 година, но југословенскиот отпор останал активен низ целиот регион и се повлекол во планините. После италијанското примирје кое се одржало во есента 1943 година, се случил првиот од идно познатите масакри во Фоибе (во денешна хрватска Истра). Германците ја основале Оперативната зона на Јадранското приморје, која официјално била дел од [[Италијанска Социјална Република|Италијанската Социјална Република,]] но под ''де факто'' германска управа, за време на таа година. Многу региони, (особено на северната и североисточната страна од Горица) биле под контрола од партизанскиот отпор, кој бил активен и на Карстното плато и внатрешноста на Истра. Нацистите се обиделе да ги потиснат југословенските герилци со репресалии против цивилното население; со тоа, села биле запалени, и илјадници луѓе биле интернирани во нацистичките концентрациони логори. Сепак, југословенскиот отпор го зазедол најголемиот дел од регионот до пролетта 1945 година. Италијанскиот отпор кој се наоѓал во оперативната зона бил активен во Фриули и послаб во Јулијанскиот марш, каде што бил ограничен на разузнавачки и подземен отпор во поголемите градови (особено градови како [[Трст]] и [[Пула]]). Во мај 1945 година, југословенската армија навлегла во Трст; Во текот на следните денови, скоро целиот Јулијански марш бил окупиран од југословенските сили. Се случила одмазда против реалните (и потенцијалните) политички противници, првенствено на италијанското население. === Оспорен регион (1945–1954) === [[Податотека:Confini_Trieste-Istria2.jpg|алт=Colour-coded map of Trieste|мини|326x326пкс| Поделба на Јулијанскиот марш помеѓу јуни 1945 и септември 1947 година, со Морган линија означена со црвено]] Западните сојузници започнале да го користат терминот „Јулијан марш“ како име за областите кои во тоа време биле спорни меѓу Италија и [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Народна Федеративна Република Југославија]] помеѓу 1945 и 1947 година. Морганската линија била повлечена во јуни 1945 година, делејќи го регионот на две воено управувани зони. Зоната Б била под југословенска управа и исклучувала многу број градови како Пула, Горица, Трст, долината [[Соча]] и поголемиот дел од Карстното плато, кои во тоа време биле под заедничка британско-американска управа. Во тој период, голем број на Италијанци ја напуштиле областа окупирана од Југославија. Во 1946 година, американскиот претседател [[Хари Труман]] наредил зголемување на американските армии во нивната окупациона зона (позната како Зона А) и засилување на воздушните сили во северна Италија откако југословенските сили успеале да соборат два транспортни авиони кои припаѓале на американската армија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://7499thgroupreunions.com/ELINT.aspx|title=History ELINT from 1946|archive-url=https://web.archive.org/web/20090409010948/http://7499thgroupreunions.com/ELINT.aspx|archive-date=2009-04-09|accessdate=2008-09-19}}</ref> Договорот за границата бил избран од страна на четирите предложени решенија на Париската мировна конференција таа година. Југославија го добила северниот дел од регионот кој се наоѓал источно од Горица, поголемиот дел од Истра и градот Пула. Била создадена [[Слободна територија Трст|слободна територија на Трст]], која била поделена на две зони — едната под сојузничка, а другата под југословенска воена управа. Тензиите продолжиле, и во 1954 година територијата била укината и поделена помеѓу Италија (која го добила градот Трст и неговата околина) и Југославија,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://untreaty.un.org/unts/1_60000/6/40/00011990.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20090319050927/http://untreaty.un.org/unts/1_60000/6/40/00011990.pdf|archive-date=2009-03-19|accessdate=2008-09-19}}</ref> според условите на Лондонскиот меморандум. === Од 1954 година === Во Словенија, познатиот Јулијанскиот марш бил познат како [[Приморска]], што ги опфаќал регионите Горишка и словенечка Истра. Во Хрватска се користело традиционалното име [[Истра]]. По поделбите од 1947 и 1954 година, терминот „Јулијански марш“ преживеал во името на регионот [[Фурланија-Јулиска Краина]] во Италија. Договорот од Осимо официјално бил потпишан на 10 ноември 1975 година од страна на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] и [[Италија|Италијанската Република]] во Осимо, Италија, за дефинитивно да може да се поделила [[Слободна територија Трст|слободната територија Трст]] меѓу двете држави: познатиот крајбрежен град Трст со тесен крајбрежен појас северозападно (зона А) ѝ бил даден на државата Италија. Додека, дел од северозападниот дел на полуостровот Истар (зона Б) ѝ бил даден на Југославија. Од договорот почнало да се добива резултати на 11 октомври 1977 година. Во име на италијанската влада, договорот го потпишал Маријано Румор, министер за надворешни работи. Во име на Југославија, договорот го потпишал Милош Миниќ, сојузниот секретар за надворешни работи. == Етнолингвистичка структура == [[Податотека:Ethnographic_map_of_austrian_monarchy_czoernig_1855.jpg|алт=Old colour-coded map|мини|205x205пкс| [[Етнографија|Етнографска]] карта на Австриската империја од 1855 година од Карл Фрајхерн фон Черниг]] [[Податотека:Istria_(ethnic).JPG|алт=Another colour-coded map|мини|317x317пкс| Етнолингвистичка карта на Истра врз основа на пописот од 1880 година. Италијанските области се прикажани со сина боја, словенечките области со зелена боја и хрватските области во аквамарин боја.]] Во регионот биле обединети два главни етнолингвистички кластери. Западниот дел бил најмногу населен со [[Италијанци]] ([[Италијански јазик|италијанскиот]], венецијанскиот и фрулијанскиот биле трите главни јазици), со мал дел што зборувало на [[истриотски јазик]]. Источните и северните области биле исполнити со [[јужни Словени]] ([[Словенци]] и [[Хрвати]]), со мал дел од [[Црногорци|црногорски]] (Перој) и [[Срби|српски]] жители. Други етнички групи вклучувале Истро-Романци кои се наоѓале во источната страна на [[Истра]], [[Германци]] [[Војводство Корушка|од Корушка]] сместени во долината Канале и помали заедници [[Германски јазик|на германски]] и [[Унгарски јазик|унгарски]] јазик кои се наоѓале во поголемите урбани центри, кои голем дел биле членови на поранешната [[Австроунгарија|австроунгарска]] елита. Ова било илустрирано со етнографската карта на Австриската империја од 1855 година која била создадена од страна на Карл фон Церниг-Чернхаузен и подоцна издадена од страна на австрискиот „Царски и Кралски“ оддел за статистика. Според австрискиот попис од 1910-1911 година, австриското приморје (кое би било припоено од Италија од 1920 до 1924 година) имало население од 978.385 жители. Италијанскиот јазик, во тоа време бил секојдневен јазик (''Umgangsprache'') на 421.444 луѓе (43,1 отсто); 327.230 (33,4 отсто) зборувале словенечки, а 152.500 (15,6 отсто) зборувале хрватски. Околу 30.000 луѓе (3,1 отсто) зборувале германски, 3.000 (0,3 отсто) зборувале унгарски, а постоеле мали групи на [[Истроромански јазик|истроромански]] и [[Чешки јазик|чешки]] јазик. Фриулискиот, венецијанскиот и [[Истриотски јазик|истриотскиот јазик]] се сметале за италијански; се проценувало дека 60.000 или повеќе „италијански“ говорители (околу 14 проценти) зборувале фрулијански. === Романски јазици === [[Податотека:Istria_census_1910.PNG|алт=Colour-coded map of Istria|мини|246x246пкс| Процент на мајчин италијански јазик (вклучувајќи венецијански и истриотски) во Истра, според австрискиот попис од 1910 година]] Стандардниот [[италијански јазик]] бил доста секојдневен помеѓу образованите луѓе во Трст, Горица, Истра и Фиме/Риека. Во областа Трст (и во помала количина во Истра), италијанскиот бил доминантен јазик во основното образование. Елитата од италијански јазик доминирала во владите на Трст и Истра кои биле под австроунгарска власт, иако тие биле сè повеќе оспорувани од словенечките и хрватските политички движења. Пред 1918 година, Трст била единствената самоуправна австроунгарска единица во која говорниците на италијански јазик биле мнозинство од населението. Поголемиот дел од населението што зборува [[романски јазици]] не зборувало стандарден италијански јазик како свој мајчин јазик, туку два други слично поврзани романски јазици познати како: фрулијански и венецијански.<ref>It should be understood that Italian language's division among regional dialects has always been very pronounced. Due to the lack of a central Italian state, a standard Italian language did not actually exist until the second half of the 19th century, nor there was, until then, an agreement among scholars on this language's features. As a result, only 2.5% of Italy's population could speak the Italian standardized language properly when the nation was unified in 1861. See for example the [[Италијански јазик|Italian language historic evolution]] and {{Наведена книга|url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ita|title=Ethnologue: Languages of the World|date=2009|publisher=Ethnologue.com|editor-last=M. Paul Lewis|edition=16th|access-date=2010-04-21}}</ref> Немало обид да се воведе венецијански во образованието и администрацијата. Фриулискиот јазик се говорел во југозападните низини кои се наоѓале во округот Горица и Градишка (не сочинувајќи ја областа Монфалконе-Градо, каде што се говорело венецијански), и во градот Горица. Поголемите центри кои го говореле фрулијанскиот јазик вклучуваат Кормонс, Сервињано и Градиска д'Исонзо. Постоел и дијалект на фрулијански (тергестин) кој се говорел во Трст и Муџа, но подоцна еволуирал во венецијански дијалект во текот на 18 век. Според современите проценки, три четвртини од Италијанците во округот Горица и Градишка говореле мајчин фрулијански јазик - една четвртина од населението на округот и седум до осум проценти од населението на Јулијанскиот марш. Венецијанските дијалекти биле концентрирани во Трст, Риека и Истра, а истро-венецијанскиот дијалект бил доминантен јазик на западниот истарски брег. Во многу мали западни истарски градови, како што се градовите [[Копер]], [[Пиран]] или Пореч, бројот на жители кои говореле на венецијански јазик достигнал 90 проценти од населението и 100 проценти во [[Умаг]] и Муџа. Венецијанскиот исто така имал силно присуство на архипелагот [[Црес]] - [[Лошињ]] кој се наоѓал во Истра и во источните и внатрешните градови на полуостровоте познати како [[Мотовун]], Лабин, Пломин и, до помал степен, Бузет и Пазин. Иако истро-венецијанскиот јазик бил најсилен во урбаните средини, постоеле и групи на селани кои зборувале венецијански. Ова било особено точно за областа околу Бује и Грожњан во северно-централна Истра, каде што венецијанскиот јазик се проширувал во средината на 19 век (често во форма на венецијанско-хрватски [[пиџин]]). Во округот Горица и Градишка, венецијанскиот јазик се зборувал во областа околу Монфалконе и Рончи (помеѓу долниот дел на реката [[Соча]] и карстното плато) во областа популарно позната како Бисијакарија и во градот Градо. Во Трст локалниот венецијански дијалект (познат како Трст) бил доста говорен, иако бил мајчин јазик на само околу половина од населението на градот. Во областа Риека-Фиуме, една од формните на венецијанскиот јазик бил познат како Фиумано и се појавил кон крајот на 18 и почетокот на 19 век и станал мајчин јазик на околу половина од населението на градот. Покрај овие две големи јазични групи, во Истра постоеле и две помали романски заедници. На југозапад, на крајбрежниот појас помеѓу Пула и Ровињ, се зборувал архаичниот [[Истриотски јазик|истриотски]] јазик. Во некои села во источна Истра, северно од Лабин, [[Истроромански јазик|истророманскиот јазик]] го зборувале околу 3.000 луѓе. === Јужнословенски јазици === [[Словенечки јазик|Словенечкиот]] се зборувал во североисточните и јужните делови на Горица и Градишка (од околу 60 проценти од населението), во северна Истра и во [[Нотрањска]] области припоени од Италија во 1920 година ([[Постојна]], [[Випава]], [[Илирска Бистрица]] и [[Идрија]]). Тој исто така бил примарен јазик на една четвртина до една третина од населението на Трст. Помалите заедници што зборувале словенечки живееле во долината Канале (Словенци од Корушка), во [[Риека]] и во поголемите градови надвор од словенечките земји (особено [[Пула]], Монфалконе, Градишка д'Исонзо и Кормонс). Славија Фриулана – Бенешка Словенија, заедницата која живеела од осмиот век во малите градови (како што е Ресија) во долините на реките Натизоне, Торе и Јудрио во Фриули, била дел од Италија од 1866 година. Различни словенечки дијалекти се зборувале низ регионот. Словенечката лингвистичка заедница во Јулијанскиот марш била поделена на дури 11 дијалекти (седум поголеми и четири помали дијалекти), кои припаѓале на три од седумте дијалектни групи на кои бил поделен словенечкиот јазик. Повеќето Словенци течно зборувале стандарден словенечки јазик, со исклучок на некои северни истарски села (каде основното образование бил на италијански, а [[Обединета Словенија|словенечкото национално движење]] навлегло само кон крајот на 19 век) и Словенците од Корушка во долината Канале, кои биле германизирани до 1918 година и често го зборувале само локалниот дијалект. Словенечко-италијанската двојазичност била присутна само во некои северозападни истарски крајбрежни села и ограничените полуградски области околу Горица и Трст, додека огромното мнозинство од словенечките говорници имале малку (или никакво) познавање на италијанскиот; [[Германски јазик|Германскиот]] бил доминантниот втор јазик на словенечкото рурално население. [[Хрватски јазик|Хрватскиот]] јазик се зборувал на централниот и источниот полуостров Истар, на архипелагот [[Црес]] - [[Лошињ]]; исто така, тој бил втор најзборуван јазик (по венецијанскиот) во градот [[Риека]]. [[Кајкавско наречје|Кајкавскиот]] дијалект на [[Српскохрватски јазик|српскохрватскиот]] се зборувал околу Бузет во северно-средна Истра; Додека, [[Чакавско наречје|чакавскиот]] јазик бил доминантен во сите други предели, често имајќи силни влијанија на кајкавскиот и венецијанскиот вокабулар. Италијанско-хрватската [[Повеќејазичност|двојазичност]] била многу честа во западна Истра, на архипелагот Крес-Лошињ и во Риека, но ретко на било кое друго место. === Јазични малцинства === Германскиот јазик бил доминантен јазик во средното и повисокото образование низ регионот до 1918 година, и образованата елита можела течно да го зборува германскиот јазик. Многу австриски државни службеници го користеле германскиот јазик во секојдневниот живот, особено тие во поголемите урбани центри. Повеќето од германските говорници можеле да зборат италијански, словенечки или хрватски на социјални и јавни прилики, кои биле во зависност од нивните политички и етнички преференции и локација. Меѓу руралното население, германскиот јазик го зборувале околу 6.000 луѓе во долината Канале. Во поголемите урбани области (како што се првенствено Трст и Риека), [[Унгарски јазик|унгарскиот]], [[Српски јазик|српскиот]], [[Чешки јазик|чешкиот]] и [[Грчки јазик|грчкиот јазик]] го зборувале помалите заедници. == Знамиња == <gallery> Податотека:Flag_of_the_Austrian_Littoral.svg|алт=| Официјално знаме на австрискиот Литорал (1849–1919) Податотека:Flag_of_the_Austrian_Littoral_with_coat_of_arms.svg|алт=| Официјално знаме на австрискиот Литорал (1849–1919) (со грб) </gallery> == Поврзано == * [[Далмација]] * [[Лондонски пакт]] * [[Трст|Историја на Трст]] == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://books.google.com/books?id=1C0mJLFrpC0C&pg=PT1 Проблемот на Трст и итало-југословенската граница од Гленда Слуга] * [http://www.istitutogiuliano.it Istituto Giuliano: италијанско здружение посветено на промоција на културата и традицијата во Јулијанскиот марш] * [https://www.irsml.eu/ Istituto regionale per la storia del movimento di liberazione nel Friuli-Venezia Giulia: италијанско здружение посветено на проучување на историјата на војната на отпорот во Фриули и Јулијан Марш] [[Категорија:Словенија во новиот век]] [[Категорија:Фурланија-Јулиска Краина]] jk51dfdlsmivkkhmopk9hir01017ibe 0 1364778 5583226 5500857 2026-06-27T10:53:18Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583226 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Архитект|name=Иван Вурник|image=Ernest Adamič - Ivan Vurnik 1960.jpg|caption=сликано од Ернест Адамчич, 1960|birth_date={{birth date|1884|6|1|df=y}}|birth_place=[[Радовљица]], [[Војводство Крањска]], [[Австроунгарија]]|death_date={{death date and age|1971|4|8|1884|6|1|df=y}}|death_place=[[Радовљица]], [[СФРЈ]]|awards=}} '''Иван Вурник''' (роден на {{роден на|1|јуни|1884}} во {{роден во|Радовљица}} – починал на {{починал на|8|април|1971}} во {{починал во|Радовљица}}) — словенечки архитект кој помогна во основањето на Љубљанската школа за архитектура. Неговиот ране стил во 1920-те е поврзан со барањето на словенечки „Национален стил“, инспириран од словенечкото народно уметничко творештво и архитектурата на Виенската сеција (тип на арт нуво). По прифаќањето на функционалистичкиот пристап во 1930-те години, Вурник се натпреварувал со посконзервативниот пристап на Плечник. Кооперативната деловна банка, дизајнирана од Вурник и неговата сопруга Хелена Котлер Вурник која ја дизајнирала декоративната фасада во боите на словенечката триколора, била наречена најубавата зграда во Љубљана. Вурник исто така изработил бројни урбани планови, меѓу кои плановите за Блед (1930), Крањ (1933–1937) и Љубљана (1935). == Живот == Тој е роден во занаетчиско семејство во градот [[Радовљица]], [[Горењска]], [[Австроунгарија|Австроунгарската империја]], денешна [[Словенија]]. Татко му бил прилично богат каменичар и Иван бил испратен на училиште прво во [[Крањ]], а потоа во [[Љубљана]] . Вурник дипломирал со највисоки почести (summa cum laude) во 1912 година на Виенскиот технички универзитет. Запишал студии во 1907 година и студирал под менторство на архитектот Карл Мајредер. Во Виена бил под влијание на австрискиот стил на Арт Нуво, посебно од работата на словенечкиот архитект Макс Фабиани, со кого бил во пријателски односи цел живот. Вурник добил стипендија и патувал во Италија за да ја изучува италијанската архитектура. Во 1913 година се оженил за виенската уметница Хелена Вурник, родена Котлер. == Работа == Во октомври 1912 година, Вурник бил вработен кај Лудвиг Бауман . Тој ја обновил внатрешноста на парохиската црква во [[Блед]] во истата година и во 1913-1915 година, епископската капела во [[Трст]]. Пребарувањето на Вурник за словенечкиот "Национален стил" започна по Првата светска војна, кога се врати во својата родна земја заедно со неговата жена. Стилот најдобро се прикажува со зградата на Кооперативната бизнис банка од 1921 година. Зградата, која се смета за најубава зграда во Љубљана, е дизајнирана од Вурник, додека украсната фасада, која ги користи "националните бои" на словенечкото трибојно знаме, всушност е создадена од Хелена Вурник. Во крајот на 1920-тите години се посветил на чисто функционалистичката архитектура и го дизајнирал седиштето на словенечкото движење Сокол, познато како Сокол Хала или Табор Хала, поради неговата локација во квартот Табор во Љубљана, како и две многу слични структури, една во Голник и друга, уништена за време на Втората светска војна, во Крањ. Тој ја отфрлил потрагата по "национален стил". Во 1919 година, Вурник успеал да основана катедра за архитектура при Техничкиот факултет на Универзитетот во Љубљана. По неговото поканување, големиот словенечки архитект Јоже Плечник станал еден од основачите на факултетот. Сепак, се развила ривалска врска помеѓу двата. Вурник сметал дека влијанието на Плечник во конзервативните кругови на локалната словенечка политика било тоа што го спречило да ги реализира своите пофункционалистички проекти. Другата причина за антагонизмот помеѓу двата архитекти можеби потекнува од нивната различна политичка идеологија, бидејќи Плечник бил конзервативен и горлив римокатолик, додека Вурник (иако исто така религиозен) припаѓал на словенечката прогресивна и национално-либерална традиција. По 1925 година, своето време најмногу го посветил на наставата. Тој продолжил да црта архитектонски и урбанистички проекти до неговата смрт, но речиси сите останале на хартија. Меѓу малкуте реализирани проекти од овој втор период, најпознати се можеби летниот базен во [[Радовљица]] и единствениот хотел на Радовљица, ''Грајски двор''. Помалку познато, но сепак значајно дело од овој период е збир на семејни куќи за индустриски работници во [[Марибор]], кои целосно ја прикажуваат новата визија на Вурник за едноставен, аскетски и чисто [[Утилитаризам|утилитарен]] стил. Во 1965 година, Вурник го реновирал словенечкото национално [[Римокатоличка црква|католичко]] светилиште во Брежје, со што накратко се вратил на „националниот стил“ што го напуштил претходно во својата кариера. == Награди == * Во 1961 година, на Вурник му била доделена наградата Пехтл во Виена * Во 1966 година, на Вурник му била доделена наградата Прешерен во Љубљана == Во медиумите == Во 2013 година, словенечката национална телевизија емитувала филм, во режија на Алма Лапајне, за животната приказна на брачниот пар Вурник. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вурник, Иван}} [[Категорија:Добитници на Прешерновата награда]] [[Категорија:Починати во 1971 година]] [[Категорија:Родени во 1884 година]] [[Категорија:Словенечки архитекти]] dda129f22eazbzyzccahvusiv0966ct 0 1364795 5583248 5567943 2026-06-27T10:58:18Z Bjankuloski06 332 /* Такси */ Јазична исправка, replaced: строунгарската империја → строунгарското Царство 5583248 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Entomologia_Carniolica.jpg|десно|мини|Предлог на ''{{Јаз|la|Entomologia Carniolica}}'']] '''''{{Јаз|la|Entomologia Carniolica exhibens insecta Carnioliae indigena et distributa in ordines, genera, species, varietates}}''''' е [[Таксономија|таксономско]] дело на Џовани Антонио Скополи, објавено во [[Виена]] во 1763 година. Освен што опишува стотици нови видови, ''{{Јаз|la|Entomologia Carniolica}}'' содржи опсервации за биологијата на видот, вклучувајќи го и првиот објавен извештај за парење [[Матица (пчела)|на пчели]] надвор од [[Улиште|кошницата]]. == Класификација == Во споредба со неговите претходници Карл Линеј и Јохан Кристијан Фабрициус, кои го користеле обликот на крилјата на инсектите и структурата на устата на инсектите, соодветно, како главни критериуми за класификација на артроподите, Скополи се залагал за поцелосен пристап. Во ''{{Јаз|la|Entomologia Carniolica}}'', Скополи опишал 1153 видови „инсекти“ (поим кој во тоа време вклучувал многу [[членконоги]]), поделени во седум реда: : '''Колеоптера''' ([[тврдокрилци]] и ортоптероидни инсекти) - видови 1-329 : '''Proboscidea''' (= [[полутврдокрилци]] ) – вид 330–418 : '''[[пеперуги]]''' – вид 419–676 : '''Невроптера''' – вид 677–712 : '''Aculeata''' (= [[ципокрилци]] ) – вид 713–838 : '''Halterata''' (= Diptera ) – вид 839–1024 : '''Пешаци''' (разни животни без крилја, вклучувајќи сребрени риби, [[Болва|болви]], [[крлежи]], [[пајаковидни]], [[ракови]] и [[многуноги]]) - видови 1025-1153 == Такси == Животните опишани во ''Entomologia Carniolica'' биле пронајдени во Војводството Крањска (познато и како Краина), област која во тоа време била под контрола на Австроунгарското Царство. Денес, тоа е западниот дел на Словенија. За секоја врста, Скополи даде референци на претходно објавени илустрации и бинарни имиња. Неколку дела кои користат бинарна номенклатура се појавиле до 1763 година; тие што ги цитирал Скополи вклучуваат 10-то издание на ''Systema Naturae'' (1758) и ''Fauna Suecica'' (1761) од Карл Линеј, и ''Insecta Musei Graecensis'' (1761) од Николас Пода фон Неухаус. Повеќе од половина од видовите наведени од Скополи во ''Entomologia Carniolica'' биле опишани како нови. Тие вклучуваат: [[Податотека:Oedemera_nobilis02.jpg|десно|мини| ''Oedemera nobilis'', првично опишан како ''Cantharis nobilis'']] [[Податотека:Emmelia_trabealis01.jpg|десно|мини| ''Emmelia trabealis'', првично опишана како ''Phalaena trabealis'']] [[Податотека:Camponotus_vagus_casent0008640_dorsal_1.jpg|десно|мини| ''Camponotus vagus'', првично опишан како ''Формика вага'']] [[Податотека:Apinae_Bombus_pascuorum.jpg|десно|мини| ''Bombus pascuorum'', првично опишан како ''Apis pascuorum'']] [[Податотека:Phaonia.angelicae.-.lindsey.jpg|десно|мини| ''Phaonia angelicae'', првично опишана како ''Musca angelicae'']] [[Податотека:Philoscia_muscorum_Manchester.jpg|десно|мини| ''Philoscia muscorum'', првично опишан како ''Oniscus muscorum'']] * 15. ''Scarabæus eremita'', now ''Osmoderma eremita'' * 65. ''Curculio piger'', now ''Cleonus piger'' * 97. ''Curculio glaucus'', now ''Phyllobius glaucus'' * 112. ''Attelabus lilii'', now ''Lilioceris lilii'' * 124. ''Cantharis fulva'', now ''Rhagonycha fulva'' * 146. ''Cantharis nobilis'', now ''Oedemera nobilis'' * 199. ''Buprestis salicina'', now ''Smaragdina salicina'' * 264. ''Carabus catenulatus'' * 408. ''Aphis fabae'' * 428. ''Papilio fagi'', now ''[[Шумска хипархија|Hipparchia fagi]]'' * 510. ''Phalaena fulminea'', now ''Catocala fulminea'' * 525. ''Phalaena rubiginosa'', now ''Conistra rubiginosa'' * 526. ''Phalaena clavipalpis'', now ''Paradrina clavipalpis'' * 527. ''Phalaena deceptoria'', now ''Deltote deceptoria'' * 532. ''Phalaena nebulata'', now ''Euchoeca nebulata'' * 535. ''Phalaena fimbrialis'', now ''Thalera fimbrialis'' * 537. ''Phalaena punctinalis'', now ''Hypomecis punctinalis'' * 540. ''Phalaena lineata'', now ''Siona lineata'' * 542. ''Phalaena exanthemata'', now ''Cabera exanthemata'' * 545. ''Phalaena ornata'', now ''Scopula ornata'' * 546. ''Phalaena sylvata'', now ''Abraxas sylvata'' * 549. ''Phalaena glaucata'', now ''Cilix glaucata'' * 551. ''Phalaena chlorosata'', now ''Petrophora chlorosata'' * 561. ''Phalaena moeniata'', now ''Scotopteryx moeniata'' * 565. ''Phalaena aurata'', now ''Pyrausta aurata'' * 567. ''Phalaena ochrata'', now ''Idaea ochrata'' * 571. ''Phalaena alpinata'', now ''Glacies alpinata'' * 572. ''Phalaena murinata'', now ''Minoa murinata'' * 575. ''Phalaena laevigata'', now ''Idaea laevigata'' * 576. ''Phalaena inquinata'', now ''Idaea inquinata'' * 577. ''Phalaena tenebrata'', now ''Panemeria tenebrata'' * 579. ''Phalaena despicata'', now ''Pyrausta despicata'' * 580. ''Phalaena nigrata'', now ''Pyrausta nigrata'' * 583. ''Phalaena podana'', now ''Archips podana'' * 591. ''Phalaena rufana'', now ''Celypha rufana'' * 595. ''Phalaena montana'', now ''Macrophya montana'' * 599. ''Phalaena formosana'', now ''Enarmonia formosana'' * 600. ''Phalaena rivulana'', now ''Celypha rivulana'' * 607. ''Phalaena anthracinalis'', now ''Euplocamus anthracinalis'' * 609. ''Phalaena citrinalis'', now ''Hypercallia citrinalis'' * 610. ''Phalaena trabealis'', now ''Emmelia trabealis'' * 612. ''Phalaena lunalis'', now ''Zanclognatha lunalis'' * 614. ''Phalaena extimalis'', now ''Evergestis extimalis'' * 615. ''Phalaena sericealis'', now ''Rivula sericealis'' * 616. ''Phalaena ruralis'', now ''Pleuroptya ruralis'' * 618. ''Phalaena nemoralis'', now ''Agrotera nemoralis'' * 620. ''Phalaena perlella'', now ''Crambus perlella'' * 627. ''Phalaena craterella'', now ''Chrysocrambus craterellus'' * 628. ''Phalaena chrysonuchella'', now ''Thisanotia chrysonuchella'' * 636. ''Phalaena palliatella'', now ''Eilema palliatella'' * 638. ''Phalaena forficella'', now ''Harpella forficella'' * 643. ''Phalaena mucronella'', now ''Ypsolopha mucronella'' * 649. ''Phalaena rufimitrella'', now ''Cauchas rufimitrella'' * 654. ''Phalaena scalella'', now ''Pseudotelphusa scalella'' * 660. ''Phalaena aruncella'', now ''Micropterix aruncella'' * 661. ''Phalaena alchimiella'', now ''Caloptilia alchimiella'' * 662. ''Phalaena aureatella'', now ''Micropterix aureatella'' * 673. ''Phalaena bipunctidactyla'', now ''Stenoptilia bipunctidactyla'' * 734. ''Tenthredo ribesii'', now ''Nematus ribesii'' * 819. ''Apis pascuorum'', now ''Bombus pascuorum'' * 833. ''Formica vaga'', now ''Camponotus vagus'' * 870. ''Musca maculata'', now ''Graphomya maculata'' * 876. ''Musca tuguriorum'', now ''Phaonia tuguriorum'' * 880. ''Musca angelicae'', now ''Phaonia angelicae'' * 954. ''Conops pertinax'', now ''Eristalis pertinax'' * 962. ''Conops cuprea'', now ''Ferdinandea cuprea'' * 967. ''Conops aeneus'', now ''Eristalinus aeneus'' * 1134. ''Oniscus muscorum'', now ''Philoscia muscorum'' == Објавување == ''Entomologia Carniolica'' била објавена од Јохан Томас фон Тратнер во Виена во 1763 година. Подготвени биле 43 плочи со илустрации за објавување, но тие никогаш не беа понудени за продажба, и само неколку примероци од ''Entomologia Carniolica'' ги вклучуваат тие плочи. Тие илустрираат видовите број 1–815, со исклучок на родот ''Aphis'' (видовите 396–410). ''Entomologia Carniolica'' била објавена многу пред меѓународната стандардизација на мерни единици; за да им помогне на читателите да ги разберат своите мерења, Скополи вклучил отпечатена скала од три париски инчи, секој поделен на дванаесет линии. Неговиот инч бил отприлика 26,5 милиметри (1,04 инчи) долг, што прави секоја линија да биде отприлика 2,2 мм (0,087 инчи). [[Категорија:Пчеларство]] [[Категорија:Таксономија]] 5x379x5j5t8fpm837ejudo9n3gvx71l 0 1364901 5583232 5532970 2026-06-27T10:53:50Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583232 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Општина во Италија|name=Муџа|official_name=Comune di Muggia<br/>Občina Milje|image_skyline=Muggia z001.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Муџа во 2007 г.|image_shield=Comune di Muggia stemma 2.0.svg|image_flag=Comune di Muggia Bandiera.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Friuli-Venezia Giulia#Italy|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|36|N|13|46|E|region:IT_type:city(13414)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|area_footnotes=|area_total_km2=13|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=13412|population_as_of=31 мај 2007 г.|elevation_footnotes=|elevation_m=3|postal_code=34015|area_code=040|website={{Official website|www.comune.muggia.ts.it}}|footnotes=}}'''Муџа''' е италијански град и (општина) во југоисточниот регионален ентитет за децентрализација на Трст, во регионот [[Фурланија-Јулиска Краина]] на границата со [[Словенија]]. Лежи на источното крило на [[Трстјански Залив|Трстскиот Залив]] во северното [[Јадранско Море]], Муџа е единствениот италијански пристанишен град во Истра. Архитектурата на градот е обележана со венецијанската и австриската историја, а неговото пристаниште е домаќин на модерна марина со 500 места за јахти (Порто Сан Роко). Муџа се наоѓа во северна [[Истра]]. Нејзината територија, ограничена на морската страна со брег од повеќе од 7км со крајбрежен пат и на граничната страна со ридски систем, [[Monti di Muggia|Монти ди Муџиа]], вклучувајќи ги планините Кастелие, планините С. Микеле, планините Зук и Монте д'Оро, кои доминираат над огромниот пејзаж на брегот на Триестинија и Истар, се карактеризира со богата суб-континентална вегетација и на карарските видови. Има граничен премин, познат како Сан Бартоломео, со [[Словенија]] и крајниот исток од комуната Лацарето. Словенечкиот граничен премин се вика Лазарет во [[Градска општина Копер|општина Копер]] . == Историја == [[Податотека:Muggia_-_il_castello_3.jpg|лево|мини| Замокот Муџа]] Муџа потекнува од праисториско утврдено село, околу 8-7 век п.н.е. Територијата била освоена во 178–177 п.н.е од [[Стар Рим|Римјаните]], кои создале овде населба (''Каструм Муглае''). По падот на Западното Римско Царство, Муџа била под доминација на [[Остроготи]]те, [[Ломбарди]]те, [[Византија|Византијците]], [[Авари]]те и [[Франки]]те, сè додека, во 931 година, италијанскиот крал Хју му ја подарил на патријархот од Аквилеја. Пред 1000 година била изградена нова населба на морскиот брег. По 13 век, новото село, сега прераснато во статус на град, се прогласило за општина и ја дефинирало својата територија како граничи со територијата на [[Трст]] и [[Копер]], но сепак останало политички поврзано со Патријаршијата [[Аквилеја]]. Од овој период се катедралата и градското собрание, а последното е обновено во минатиот век. Во 1420 година станал дел од [[Венецијанска Република|Република Венеција]]. По падот на Венеција во 1797 година, Муџа станала дел од [[Австриско Царство|Австриската империја]], под која развила важна поморска бродоградежна индустрија која цветала до [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Во текот на [[Австроунгарија|австроунгарскиот]] период останал дел од Маркграватот Истра, прво во рамките на [[Кралство Илирија|Кралството Илирија]], а потоа, по 1861 година, во рамките на австриското приморје. Општината Муџа историски се проширувала појужно од денес, вклучувајќи неколку населби кои сега се дел од Словенија: [[Анкаран]], [[Хрватини]], [[Елерји]], [[Сподње Шкофије|Шкофије]] и [[Плавје]]. == Главни знаменитости == Муџа има многу очигледни траги од нејзините венецијански традиции и потекло, како што покажуваат дијалектот, гастрономските традиции, готско-венецијанскиот стил на некои куќи, лутите „кали“, лоѓите, огивните сводови, античките грбови на фасадите, но најмногу главниот плоштад, вистинско венецијанско „кампиело“. Спомените на раниот град вклучуваат важна праисториска „кастелиер“ на планината Кастелиер (С. Барбара) и римски (Археолошки парк на [[Castrum Muglae|Каструм Муглае]]) и средновековни остатоци во ''Муџиа Векија'' (Стара Муџа), некогаш еден од чуварите замоци што во 10 век биле изградени за одбрана на Унгарците од границата на Унгарците. Замокот Муџа, уништен во 1353 година од страна на Трст, задржува неколку остатоци од претходниот период како што се урнатините на ѕидовите. Како на пример кула која датира од 1374 година. Подоцна во 1735 година, под владата на [[Венецијанска Република|Република Венеција]], таа била обновена, но била целосно напуштена во текот на следниот век. Замокот е обновен од неговите сегашни сопственици, скулпторот Вили Боси и неговата сопруга Габриела, и може да биде посетен на барање. Најважната уметничка атракција е малата базилика ''Санта Марија Асунта'' (11-13 век), во која се сместени фрески од 14-15 век. Дуомо, кој датира од 13 век, со фасада од бел камен со [[розетен прозорец]] и лунета што содржи висок релјеф што ја претставува [[Свето Тројство|Светата Троица]] што ја обожаваат светите [[Јован Богослов|Јован]] и [[Апостол Павле|Павле]], се наоѓа на главниот плоштад во Муџа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.percorsiprovinciats.it/home/dettagliomap/436|title=Centro storico di Muggia|publisher=Percorsi in Provincia di Trieste}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://friuli.vimado.it/luoghi-culto/duomo-di-muggia-spettacolare-connubio-tra-arte-e-fede/|title=Duomo di Muggi|last=de Carvalho|first=Rodolfo|work=www.friuli.vimado.it}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Панорама|Muggia panoramic.jpg|1000px|Панорама од Муџа}} == Култура == Меѓу појавите кои го карактеризираат социо-културниот живот на овој мал град, вреди да се спомене и карневалот на Муџа. [[Карневал]]от апсорбира голем дел од населението на Муџа, ангажирајќи ги во изградбата на алегориски колички артикулирани и движени со цел подобро да се исмеваат со избраната жртва и во реализација на прекрасни костими. Во текот на тие седум дена, градот станува вистински театар на отворено, кој нуди континуирана забава што видливо кулминира во големата парада во последната недела. Градот има и музеј на модерна уметност именуван по скулпторот Уго Кара. == Меѓународни односи == === Сестрински градови / збратимени градови === * {{Знамеикона|SVN}} '''[[Копер]]''', [[Словенија]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.muggia.ts.it/|title=Sito ufficiale del Comune di Muggia|publisher=Comune.muggia.ts.it|accessdate=27 March 2010}}</ref> * {{Знамеикона|AUT}} '''[[Obervellach|Обервелах]]''', [[Австрија]] == Значајни жители == * Вилер Бордон (1949–2015), политичар * Вили Боси (роден 1939 година), скулптор * Џовани Катаи (роден 1945), фудбалер * Николо Џани (1909–1941), филозоф и новинар * Дарио Хубнер (роден 1967), фудбалер * Џузепе Тарлао (1904–1978), фудбалер * Виторио Видали (1900–1983), комунистички активист и политичар == Комуна Муџа == === Градови === * Муџа === села === * Аквилинија * Боа * Чиампор * Лазарето == Поврзано == * [[Истра]] * [[Јулиска Краина|Венеција Џулија]] * [[Плавје]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|www.comune.muggia.ts.it}} {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20080515220941/http://triestetour.altervista.org/muggia.htm Muggia town's Guide] * [http://www.portosanrocco.it/ Porto San Rocco Marina in Muggia] [[Категорија:Италијанско-словенечки гранични премини]] [[Категорија:Матични мрежни места што не е исти на Википодатоците и на Википедија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Градови во Италија]] 7u2dm0c3ucbydy24nc6xw51ckanuuvc 0 1364930 5583276 5410759 2026-06-27T11:05:24Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: строунгарската империја → строунгарското Царство 5583276 wikitext text/x-wiki {{Infobox bridge|image=Dragons Bridge, Ljubljana 2.jpg|bridge_name=Змајски мост|official_name=|locale=[[Љубљана]], [[Словенија]]|carries=|crosses=[[Љубљаница]]|open=1901|below=|design=[[лачен мост]]|mainspan={{convert|33.34|m}}|length=|width=}} '''Змајски мост''' ({{Langx|sl|Zmajski most}}) — патен мост лоциран во [[Љубљана]], главниот град на [[Словенија]]. Ја минува реката [[Љубљаница]] помеѓу улицата Копитар и улицата Ресел, северно од [[Централен пазар Љубљана|љубљанскиот централен пазар]] на [[плоштад Водник]]. Изградена е во почетокот на 20 век, кога Љубљана била дел од [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]]. Како еден од најдобрите примери на армирано-бетонски мостови и на стилот на Виенската сецесија, мостот денес е заштитен како технички споменик. Наменет е првенствено за моторизиран сообраќај. == Име == Мостот првично бил именуван како Јубилејски мост на Императорот Франц Јозеф I. Во јули 1919 година, бил преименуван во Змајски мост. == Историја == [[Податотека:Mesarski_most_in_Resljev_trg_pred_1882.jpg|мини|Касапскиот мост и плоштадот Ресел пред 1882 година]] [[Податотека:Razglednica_otvoritve_zmajskega_mosta_v_Ljubljani.jpg|мини|Разгледница со фотографија од откривањето на мостот Змеј во октомври 1901 година]] [[Податотека:Dragon_on_Dragon_Bridge_(cropped).jpg|мини|Статуа на змеј на мостот]] Мостот е изграден како дел од поширокото урбано реновирање на градот за време на администрацијата на градоначалникот Иван Хрибар. Тој го заменил стариот [[даб]]ов мост наречен ''Касапски мост'', кој бил изграден во 1819 година и оштетен од силен земјотрес во 1895 година. Новиот мост е изграден од армиран бетон. [[Јанез Кожељ]], професор по [[урбан дизајн]], во 2010 година го изразил своето мислење дека новата технологија на армиран бетон и нови статички пресметки се користеле во Љубљана наместо во Виена, бидејќи тоа значело помали последици доколку тие не функционирале. Новиот мост е изграден според плановите на виенската компанија Пител+Браусветер врз основа на патент на австрискиот инженер Јозеф Мелан и дизајн на архитектот на компанијата Гиоргио Занинович, матурант во училиштето на [[Ото Вагнер]]. Работите започнале на 1 јули 1900 година и најпрво ги водел австрискиот инженер Александар Забокрзицки, потпомогнат од Филип Супанчич од Љубљана. По расправија, работите биле преземени во април 1901 година од страна на архитектот [[Цирил Метод Кох]], исто така од Љубљана. Мостот бил свечено отворен за сообраќај на 4 октомври 1901 година од Антон Бонавентура Јеглич, [[Римокатоличката надбискупија во Љубљана|бискупот од Љубљана]], во присуство на многу угледни гости, меѓу кои Заиновиќ, Мелан и Браузевтер. Конечните работи биле завршени до 1907 година. Змејовите се дизајнирани од Заниновиќ и произведени во фабриката на AM Бешорнер во Виена. Кога мостот бил завршен, тој бил посветен на [[Франц Јосиф]] од [[Хабсбурговци|Хабсбуршката династија]] за да се одбележи четириесет години од неговото владеење од 1848 до 1888 година. Во 1983 и 1984 година, Змајски мост бил реновиран со лесен бетон, а неговиот стогодишен јубилеј бил прославен во 2001 година. == Архитектура == Мостот, иако значително моделиран по браната Нисдорф, често се смета за најубав мост произведен од Виенската сецесија. Тој бил еден од најраните европски армирано-бетонски мостови и првиот таков мост во [[Љубљана]]. Тоа бил првиот мост во Словенија кој бил поплочен со асфалт. Кога бил отворен во 1901 година, го имал третиот по големина лак во Европа во тоа време. Мостот е изграден според „Системот Мелан“ измислен од Јозеф Мелан, кој се здобил со популарност особено во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] и [[Германија]] бидејќи мостовите можеле да се градат без потпорна сцена. Во армирано-бетонскиот мост се поставени цврсти бандажни лакови направени од железо. Носечкото јадро на мостот била бандажната железна рамка за време на изградбата. По бетонирањето, ова стана дел од носечката конструкција. Мостот е лачен мост со три шарки и има распон од 33.34 м. Неговиот стил го дизајнираше Јуриј Заниновиќ. Тој ја предвидел бетонската обвивка, балустрадите и статуите од лим-бакар змеј на мостот,<ref name="RTV2008-03-28">{{Наведени вести|url=http://www.rtvslovenija.si/tureavanture/podobe-slovenije/med-mostovi-slovenske-prestolnice/200845|title=Med mostovi slovenske prestolnice|date=28 March 2008|work=MMC RTV Slovenia|publisher=RTV Slovenia|language=sl|trans-title=Among the Bridges of the Slovenian Capital}}</ref> кој сега е симбол на градот.<ref name="VisitLjubljana">[http://www.visitljubljana.com/en/directory/sights-attractions/1914/detail.html The Dragon Bridge] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140502221317/http://www.visitljubljana.com/en/directory/sights-attractions/1914/detail.html |date=2014-05-02 }}, the city's official tourist site.</ref> Главната атракција на мостот се овие четири змејски статуи кои стојат на постаменти на неговите четири агли.<ref name="SBTG84">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/sloveniabradttra0000mcke|title=Slovenia: The Bradt Travel Guide|last=McKelvie, Robin|last2=McKelvie, Jenny|publisher=Bradt Travel Guides|year=2008|isbn=978-1-84162-119-7|page=[https://archive.org/details/sloveniabradttra0000mcke/page/75 75]|chapter=What To See|url-access=registration}}</ref> Покрај тоа, мостот е украсен со шеснаесет помали статуи на змеј.<ref name="RTV2008-03-28" /> == Легенда == Постои легенда дека Јасон бил основач на Љубљана, и тој и неговите Аргонаути го убиле змејот. Ова е една од четирите статуи на змејови на мостот. Според локалните легенди, кога девица ќе ја премине мостот, змејовите ќе ги замавнат своите опашки. Некои локални жители ја нарекуваат оваа структура "свекрва" поради нејзината огнена природа. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Мостови во Љубљана]] jcspa2vpo0yokpsdn7pfbmvs6xgc2rc 0 1365022 5583292 5564490 2026-06-27T11:14:15Z Bjankuloski06 332 /* Кралството во 1918 година */ Јазична исправка, replaced: строунгарската империја → строунгарското Царство 5583292 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Timbre_Verigar_15_Slovenie_SHS_1918.jpg|мини|184x184пкс| Веригар, печат „кршач на синџир“ на [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|државата на Словенците, Хрватите и Србите]], 1919 година]] Ова е преглед на '''поштенските марки и поштенската историја на Словенија.''' Словенија е земја во Средна Европа, која го допира Алпите и има излез на Средоземно Море. Словенија граничи со Италија на запад, Јадранското Море на југозапад, Хрватска на југ и исток, Унгарија на североисток и Австрија на север. Главниот и најголем град на Словенија е Љубљана. Словенија покрива површина од 20.271 квадратни километри и има популација од над 2 милиони жители. Поголемиот дел од населението зборува словенечки, кој е и официјален јазик на земјата. Други локални официјални јазици се унгарски и италијански. == Кралството во 1918 година == Словенија била дел од Австроунгарското Царство до 1918 година, кога станала дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Поштенски марки биле издадени специјално за Словенија, вклучувајќи ја познатата серија ''„кршители на синџирот“'', до моментот кога првите марки за употреба низ целото кралство биле издадени во јануари 1921 година. Името на кралството било променето во Кралството Југославија во 1929 година. == Втората светска војна == На 8 јули 1941 година, Германците ја анектирале дел од Словенија, како што е Долна Штајерска, продолжувајќи на југ до реката Сава, и биле користени германски поштенски марки. === ''Љубљанска Покраина'' === Подоцна, Италија ја анектирала остатокот од Словенија како [[Љубљанска Покраина]]. Во септември 1943 година, Италија ги прекинала воените дејствија со сојузниците и Германците ја окупираа Љубљана. Поштенски марки биле издадени од двете земји, при што најголемиот дел од нив биле преклопувања на постоечки марки.<gallery class="center"> Податотека:StampLubiana1941Michel6.jpg|алт=A Yugoslav stamp overprinted Co. Ci. (abbreviation for the Civil Commissariat of the Occupied Slovenian Territories) for Ljubljana under Italian occupation in 1941| Југословенска поштенска марка со преклопување за Љубљана под италијанска окупација во 1941 година. Ова преклопување се користело за да се означи дека марката е валидна за поштенската служба во областите под италијанска контрола. Податотека:StampLubiana1941Michel34.jpg|алт=A Yugoslav stamp overprinted R. Commissariato Civile Territori Sloveni occupati Lubiana (Royal Civil Commissariat of the Occupied Slovenian Territories of Ljubljana) for Ljubljana under Italian occupation in 1941| Препечатен југословенски печат Кралски граѓански комесаријат на окупираните словенечки територии на Љубљана под италијанска окупација во 1941 г. Податотека:StampLjubljanskaPokrajina1944Michel17.jpg|алт=An Italian stamp overprinted for the Province of Ljubljana under German occupation in 1944| Италијанска марка отпечатена за провинцијата Љубљана под германска окупација во 1944 година Податотека:StampLjubjainskaPokrajina1945Michel51.jpg|алт=A 1945 stamp for the Province of Ljubljana under German occupation| Поштенска марка од 1945 година за провинцијата Љубљана под германска окупација </gallery> == По војната == Во 1945 година, најголемиот дел од територијата на Словенија станал дел од федералната република Југославија и ги користел југословенските поштенски марки до 1991–92 година, кога Словенија прогласила независност. === [[Приморска]] и [[Словенечка Истра]] за време на слободната територија на Трст === Слободната територија на Трст била независна република која постоела од 15 септември 1947 година до 5 октомври 1954 година. Оваа територијална сегментација била официјално воспоставена со дополнителен протокол на Мирниот договор со Италија од 10 февруари 1947 година, со цел да се смести етнички и културно мешано население во неутрална независна земја. Поради тоа, Слободната територија на Трст била официјално поделенa на две области („Зона А“ и „Зона Б“). Во 1954 година, секоја од овие зони била дадена на соседите Италија („Зона А“) и Југославија („Зона Б“). Ова било формализирано и потврдено со „Договорот од Осимо“ од 1975 година (ратификуван во 1977 година). Поштенските марки на „Слободната територија на Трст“ биле почетно италијански поштенски марки со преклопување („Сојузничка воена управа – Слободна територија Трст“ = Зона А) или поштенски марки од Италија, Југославија, Хрватска и Словенија со преклопувања („Воена управа на Југословенската армија“), „Демократска федеративна Југославија“, „Истра“ или слично (= за Зона Б, Далмација, Фиуме, Истра, Љубљана, Црна Гора и Трст).<gallery class="center"> Податотека:The_Free_Territory_of_Trieste,_Zone_B_1952_Mi_57_stamp_(75th_anniversary_of_the_UPU._Main_square,_Koper-Capodistria).jpg|алт=A postage stamp for Zone B of the Free Territory of Trieste, 1952 showing Koper-Capodistria| Поштенска марка за Зона Б на Слободната територија на Трст, издадена во 1952 година, на која е прикажан Копер. Оваа марка е дел од поштенската служба за териториите под управата на Југославија, кои вклучуваат делови од Истра, Далмација и други области, како и Копер, кој бил важен приоритет во времето на управата на Југословенската армија. Податотека:The_Free_Territory_of_Trieste,_Zone_B_1952_Mi_58_stamp_(75th_anniversary_of_the_UPU._Lighthouse,_Piran-Pirano).jpg|алт=A postage stamp for Zone B of the Free Territory of Trieste, 1952 showing Piran-Pirano| Поштенска марка за зона Б на слободната територија Трст, 1952 година на која е прикажан [[Пиран]] Податотека:The_Free_Territory_of_Trieste,_Zone_B_1952_Mi_59_stamp_(75th_anniversary_of_the_UPU._Palace_Hotel,_Portorož-Portorose).jpg|алт=A postage stamp for Zone B of the Free Territory of Trieste, 1952 showing Portorož-Portorose| Поштенска марка за зона Б на слободната територија Трст, 1952 година на која е прикажан [[Порторож]] </gallery> == Независна Словенија == [[Податотека:SLO_1992_MiNr002021_st_mt_B002.jpg|мини|400x400пкс| Поштенски марки на Словенија, 1992 година]] Првата поштенска марка на независна Словенија била издадена на 26 јуни 1991 година. Југословенските поштенски марки биле валидни за пошта во Словенија до 25 април 1992 година. == Литература == * Бачар, Нели и Маша Блашко. ''Poštna znamka na Slovenskem: raziskovalna naloga: etnologija'' . Ајдовшчина : Основа школа Данила Локарија, 2007 г * Чичеров, Станислав. ''Slovenija, portovne znamke = Словенија поштенски марки: 1919–1921 година'' . Љубљана: Маста Трејд, 2008 г{{ISBN|978-961-92291-2-5}} * Кухељ, Мирјан. ''Љубљанска Покраина: Poštni promet v času okupacije od 11 April 1941 do 8 May 1945'' . Љубљана: Мобител, 2004 г{{ISBN|978-961-91148-2-7}} * Турк, Иван и Цицеров, Станислав. ''90 let verigarjev – prvih slovenskih poštnih znamk: zbornik mednarodnega simpozija, Љубљана, 17.'' ''-19.'' ''април 2009 = 90-годишнина од прекинувачите на синџирот – првите словенечки поштенски марки: зборници на Меѓународниот симпозиум, Љубљана, 17–19 април 2009 г.'' . Љубљана: Filatelistična zveza Slovenije, 2009 г{{ISBN|978-961-91328-3-8}} * Урбанк, Наташа. ''Slovenija od prve svetovne vojne do koroškega plebiscita in Rapalla: [каталог]'' . Љубљана: Музеј новоше згодовине, 2000 г{{ISBN|978-961-90232-6-6}} * ''Југопошта'' весник на Студиската група за Југославија. == Надворешни врски == * [http://yugosg.org/ Студиска група за Југославија] [[Категорија:Поштенски марки]] tq5vqw2i546vbliswy2xaf0mwdum6nc 0 1365033 5583225 5367843 2026-06-27T10:53:15Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583225 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Wolf_street,_Ljubljana,_in_1895.jpg|мини|300x300пкс| ''Волфова улица'']] [[Податотека:Ljubljana_in_1895.jpg|мини|300x300пкс| Манастирот на сиромашните Клерс на местото на денешна [[Банка на Словенија]]]] '''Земјотресот во Љубљана''' се случил на 14 април 1895 г. Тоа бил најголемиот и последниот разурнувачки земјотрес во областа. == Земјотрес == Со моментална магниутда од 6.1 и максимална интензитет на EMS од VIII–IX, земјотресот се случил во 23:17 часот. Епицентарот на земјотресот бил лоциран во Јанче, околу 16 километри источно од центарот на Љубљана. Фокусот бил на длабочина од 16 километри. Шокот бил почувствуван во круг со радиус од 350 километри и површина од 385.000 квадратни километри, достигнувајќи до Асиси, Фиренца, Виена и Сплит. Повеќе од 100 подземни потреси следувале во следните десет дена. === Жртви и штети === Во тоа време, популацијата на Љубљана била околу 31.000, со околу 1.400 згради. Земјотресот директно предизвикал 21 смртен случај, две лица починале подоцна додека ги расчистувале руините, а три деца починале неколку дена по земјотресот поради ниските температури во нивното привремено засолниште. Недостигот на храна, лошите услови за живот и дождливото време значеле дека болестите, особено дифтеријата, се ширеле брзо. Најмногу умирале старите и децата. Околу десет проценти од зградите биле оштетени или уништени во градот. Најголема штета била направена во круг со радиус од 18 км, од Иѓ до Водице, додека помала штета се случила во радиус од 50 км од епицентарот. На Водников Плоштад стар манастир,бил доволно оштетен за да мора да се урне, а местото на крајот било претворено во отворен пазар (Љубљански Централен Пазар), кој сега е важно место во градот. Штетата била проценета на 7 милиони флорини. === Одговор === Следното утро, Општинскиот Совет донел вонредни мерки за помош на најтешко погодените жртви, за насочување на полициските сили во дополнителни безбедносни мерки и за насочување на полициските сили да ги проверуваат оштетените куќи. Сите училишта во градот биле привремено затворени, а некои фабрики привремено престанале со работа. Неколку дена подоцна биле формирани вонредни засолништа за бездомниците. Многу граѓани на Љубљана го напуштиле градот како бегалци. Недостатокот на храна брзо се почувствувал во градот, а биле отворени пет вонредни кујни, кои биле бесплатни или со низок трошок и распределувале неколку илјади топли оброци секој ден. Други области на Австро-Унгарската империја, особено Виена, Чешките земји и Хрватска-Славонија, помогнале со помош. Меѓу поединечните членови на Општинскиот Совет, Либералниот Националист Иван Хрибар, покажал посебни организациски способности во обезбедувањето помош. Набрзо потоа, бил избран за градоначалник и ја организирал обемната реконструкција на градот. Штетите биле значајни. Повеќето куќи биле оштетени на Стритарова улица, каде што сите куќи биле уништени освен една, како и пазарите. == Постземјотресна реконструкција == До настанот, Љубљана имала провинциски изглед. Потоа почнала експанзијата на градот и распространетата архитектонска промена во стилот на Виенската сеција, која денес се спротивставува на поранешните барокни згради што останале. Многу згради, како што е Младика, биле изградени по овие промени. Периодот на обновата помеѓу 1896 и 1910 година се нарекува "воскреснување на Љубљана", не само поради овие архитектонски промени, од кои голем дел од градот потекнува и денес, туку и поради реформите во урбаниот менаџмент, здравството, образованието и туризмот што следеле. Од 1895 до 1910 година, биле изградени 436 нови згради, а стотици згради биле реновирани или проширени во стилот на Виенската сеција. Повеќето од мостовите, спомениците, парковите и главните згради на Љубљана потекнуваат од развојот по земјотресот. Во 1895 година, капела посветена на Нашата Дама од Розарот била изградена во Јанче од страна на луѓето од Љубљана, за да ја заштити Марија од вакви катастрофи. Во 1897 година, првиот австроунгарски сеизмолошки опсерваториум бил основан во Љубљана на улицата Вега. [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Земјотреси во Љубљана]] 9pixtu6mcq74whgv4ggfnscyzf596qa 0 1365372 5583274 5348954 2026-06-27T11:04:55Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: строунгарската империја → строунгарското Царство 5583274 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Станица|name=Нова Горица|type=|image=Nova Gorica-train_station.jpg|image_caption=|address=[[Пјаца Дела Трансалпина|Плоштад Европа]]<br />5000 [[Нова Горица]]|country={{flag|Slovenia}}|coordinates={{coord|45|57|18|N|13|38|07|E|region:SI|format=dms|display=inline,title}}|elevation=|line=[[Bohinj Railway|Јесенице–Трст]]|other=|platform=|opened={{Start date|1906|07|23|df=y}}|closed=|architect=|rebuilt=|electrified=|owned=[[Словенечка железница]]|operator=[[Словенечка железница]]|map_type=|map_size=|route_map=|map_state=}} [[Податотека:Nova_Gorica_station.JPG|десно|мини|300x300пкс| Зграда на станицата, пред [[Трансалпина/Плоштад Европа|плоштадот Европа/Плоштадот Трансалпина]]. Оваа слика е сликана од центарот на плоштадот, кој го минува италијанско-словенечката граница.]] '''Железничка станица Нова Горица''' (сло: Železniška postaja Nova Gorica) го опслужува [[Паланка|градот]] и [[Општини во Словенија|општината]] [[Нова Горица]], во [[Приморска]] регионот на [[Словенија]], а исто така е достапен и од градот Горица, [[Италија]]. Станицата е дел од железницата Бохињ, помеѓу Јесенице, Словенија и [[Трст]], Италија. Поради нејзината географска положба, има претрпено неколку промени на нејзиното име и државата на која припаѓа. Од нејзиното отворање во 1906 до 1919 година, станицата била лоцирана во рамките на [[Австриско Царство|Австриската империја]]. Во 1919 година, како дел од промените на границите по [[Прва светска војна|Првата светска војна]], таа била припоена од страна на [[Кралство Италија|Кралството Италија]] и преименувана во ''Стационе ди Гориција Норд''. Во 1923 година, станицата повторно и било сменето името, овој пат со ''Стационе ди Горициа Монтесанто''. Во 1947 година, контролата на станицата била дадена на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]], при што станицата се наоѓала во рамките на [[Социјалистичка Република Словенија]] и била преименувана во ''Железнишка пошта Нова Горица''. Словенија станала независна во 1991 година, но во таа прилика на станицата не ѝ било сменето името. Станицата моментално е во сопственост и управувана од Словенечки железници. == Локација == Зградата на главната станица гледа кон [[Трансалпина/Плоштад Европа|Плоштад Трансалпина]], која е дел од границата меѓу Нова Горица и Горица од 1947 година. == Историја == === Австриски период === Станицата била отворена на 23 јули 1906 г, по инаугурацијата на делот Јесенице-Трст (или железница Бохињ) од мрежата на железнички линии која била позната како Трансалпина.<ref name="trenidicarta.it">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.trenidicarta.it/aperture.html|title=Prospetto cronologico dei tratti di ferrovia aperti all'esercizio dal 1839 al 31 dicembre 1926|last=Alessandro Tuzza|work=Trenidicarta.it|publisher=Alessandro Tuzza|language=it|trans-title=Chronological overview of the features of the railways opened between 1839 and 31 December 1926|accessdate=26 November 2010|display-authors=etal}} </ref> Во тоа време, станицата ја опслужувала Горица, која тогаш била во рамките на [[Австриско Царство|Австриското царство]]. Трансалпската железничка мрежа била изградена на почетокот на дваесеттиот век од страна на [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]], со цел да се подобреле врските помеѓу нејзината внатрешност и пристаништето Трст, преку поврзување на градот [[Ческе Будјејовице]], во денешна [[Чешка|Чешка Република]], со градот Трст, а потоа и во Австриската империја. Управувањето со мрежата и нејзиниот возен парк првично било доверено на Империјалната Кралска Австриска Државна железница. Станицата првично била именувана ''Државната железничка станица Горица'', за да може да се разликува од главната станица на Горица, Јужна станица Горица, која била дел од железницата Удине-Трст и била управувана од страна на Австриската јужна железница, приватна компанија. Двете станици биле споени со поврзувачка линија која делумно ја користела постоечката железничка линија помеѓу Горица и [[Ајдовшчина]]. За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], со оглед дека се наоѓала блиску до воениот фронт, патничката зграда на станицата била сериозно оштетена. === Италијански период === Во 1918 година, по прераспределбата на териториите на [[Јулиска Краина]] на Кралството Италија, контролата на железницата Бохињ помеѓу Подбрдо и Трст станала одговорност на Државни железници на Италија (ФС). Под раководство од страна на ФС, главната задача им била да ја обноват патничката зграда според првичните планови. Дополнително, името на станицата било сменето двапати, првично во ''Стационе ди Гориција Норд'', и во 1923 година во ''Стационе ди Гориција Монтесанто''. Во времето кога Италија се приклучила во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во 1940 година и особено за време на [[Априлска војна|инвазијата на Југославија]] во 1941 година, станицата одиграла важна улога во транспортот на луѓе и ресурси кои биле насочени напред или назад од неа. Во 1943 година, железничките простории биле окупирани од страна на Германците. === Германски период === Од 1943 до 1945 година станицата била управувана од Германска компанија Рајхсбан. Тоа била стратешка точка во транспортот на [[Евреи]]те и партизаните во концентрационите логори, вклучувајќи ги [[Аушвиц]], [[Маутхаузен]], Терезиенштад и Ризиера ди Сан Саба. Партизаните претставувале заробени Словени кои обично биле испратени на островот Раб или Ризиера ди Сан Саба. === Југословенски период === Според [[Париски мировен договор (1947)|Париските мировни договори, 1947 година]], источните територии на [[Горица (покраина)|провинцијата Горица]] биле предадени на Југославија, како и источните области на Горица и железничката линија која се наоѓала помеѓу железницата Бохињ кај Подрбрдо и Вила Опицина. Раководството на станицата потоа преминала на Југословенски железници, под нејзината [[Љубљана|љубљанска]] поделба. Плоштадот пред патничката зграда бил поделен помеѓу двете држави со таканаречениот ѕид на Горица. На [[фронтон]]от на патничката зграда, која гледала директно кон Италија, била поставена црвена ѕвезда, која претставувала симбол на социјализмот. Југословенските железници ја преименувале станицата ''Железнишка пошта Нова Горица'' за да укажеле дека ќе била изградена нова општина во источните области на Горица, и исто така ќе ја обновеле линијата помеѓу Горица и Монтесанто Првачина. Врската на станицата со Удине и Трст била прекината на границата во близина на железничката станица Горица Сан Марко, која била поставена помеѓу двете железнички управи и била лоцирана на југословенска територија. Во 1960 година, врската со железничката станица Гориција Централе повторно се отворила, и патничкиот сервис започнал со работа со користење на ФС возен парк. === Словенечки период === [[Податотека:Nova_Gorica,_the_train_station..jpg|алт=Nova Gorica railway station in Europe square|мини| Нова Горица, Железничката станица]] Со независноста на Словенија во 1991 година, станицата и железничката линија биле предадени на Словенечките железници. Во декември 1991 година, комунистичката црвена ѕвезда на фронтонот на станицата била изменета за да претставува Божиќна ѕвезда. Но набргу потоа, таа била отстранета. [[Трансалпина/Плоштад Европа|Плоштадот Трансалпина]] бил поделен помеѓу Италија и новата држава Словенија. Во 2004 година, кога Словенија станала дел од [[Европска Унија|Европската унија]], сите гранични ознаки на плоштадот биле отстранети, а Ѕидот на Горица што го делел на два дела бил урнат. Во 2007 година, кога Словенија влегла во [[Шенген-зона|Шенген зоната]], последните формални царински контроли биле елиминирани и плоштадот повторно бил обединет. == Објекти и опрема == Покрај патничката зграда, станицата опремена со барака за локомотиви, грамофон и државен граничен музеј.<ref name="Sakalis">{{Наведени вести|url=https://www.thedailybeast.com/skinny-smugglers-a-french-kings-body-and-the-odd-european-city-home-to-the-other-cold-war-wall?ref=wrap|title=Skinny Smugglers, a French King’s Body, and the Odd European City Home to the Other Cold War Wall|last=Sakalis|first=Alex|date=5 May 2023|work=The Daily Beast|access-date=9 October 2023}}</ref> == Наводи == {{Наводи|1}} == Надворешни врски == * [http://www.burger.si/Solkan/GoricaENG.html Слики од градот и станицата] * [http://www.slo-zeleznice.si/en Официјален сајт на словенечките железници] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Железнички станици во Словенија]] 0bliojczo40gempdtndhx7lb8nuer5f 0 1365427 5583275 5344805 2026-06-27T11:05:11Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ Јазична исправка, replaced: строунгарската империја → строунгарското Царство 5583275 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Grad_Otočec_z_juga.jpg|десно|мини|380x380пкс| Замокот Оточец од југ]] [[Податотека:Castle_Otočec_-_Slovenia_-_panoramio_(1).jpg|десно|мини|280x280пкс| Предна порта на замокот Оточец.]] [[Податотека:Schloss_Otocec.JPG|десно|мини|280x280пкс| [[Крка (Сава)|Река Крка]] (северен поглед) на замокот.]] [[Податотека:Otocec-Krka2.jpg|десно|мини|280x280пкс| [[Крка (Сава)|Река Крка]] (поглед на јужниот канал) на замокот Оточец со чамецот .]] '''Замокот Оточец''' е хотел- [[wiktionary:castle|замок]] на мал остров во средината на [[Крка (Сава)|реката Крка]] во Оточец, [[Словенија]]. Тоа е единствениот воден замок во [[Словенија]]. Името ''Оточец'' значи „мал остров“. Градот Оточец бил преименуван во 1952 година од страна на комунистичката влада од религиозното име ''Свети Петар'' „Свети Петар“ во ''Оточец'', а самиот замок бил преименуван од неговото поранешно германско име ''Верт'' во ''Оточец''. == Преглед == Замокот првпат бил споменат во документите во 13 век, и се вели дека ѕидовите датираат од 1252 година. Од 30-те мали островчиња во [[Крка (Сава)|реката Крка]] во оваа област, замокот Оточец е на најголемиот [[остров]], кој настанал со пресекување на јужен канал околу замокот, со цел да се формира [[Шанец|ров]] околу него. Островот е поврзан со двете брегови на реката со два дрвени моста (еден северен мост и еден јужен мост), така што може да се вози од било која страна, северната или јужната, директно низ островот до спротивната страна на реката. Постојат паркинзи на влезот на северниот мост и на самиот остров, но нема паркинг на влезот на јужниот мост. Замокот Оточец сега е претворен во мал луксузен хотел, а исто така има ресторан од светска класа на локацијата. Брадт Тревел Гајдс го нарекува „еден од најпознатите хотели во Словенија“. Тој е и член на Релеј и Шато, глобално здружение на поединечно сопствени и управувани луксузни хотели и ресторани. Има и бродска куќа (се наоѓа на јужниот канал на задниот дел од замокот). На островот има и терен за голф, парк замок и авантуристички парк, кој вклучува терен со јажиња за деца и рекреативни планинари на островот. == Историја == Замокот некогаш бил во сопственост на Иван Ленковиќ, водачот на Ускоците и главниот командант на Хрватско-словенскиот марш, кој своевремено бил провинција која се протегала на јужната граница на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката монархија]], а подоцна и на [[Австриско Царство|Австриското]] и [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]]. Писателот [[Иван Тавчар]] во замокот поставил два свои романи, ''Оток и Струга'' и ''Јанез Сонце''. Замокот бил дом на благородниците од Де Верде во 13 век, кои биле познати и како Витези од Оточец, а другите станари биле Виландро од Тирол. Пред Втората светска војна замокот бил во сопственост на Домот на Маргиери де Комадона. На почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] замокот бил заземен од Италијанците и користен како тврдина. Во 1942 година бил запален од партизаните, а од двата моста останале само урнатини. Реставрацијата на замокот започнала во 1952 година со реставрација на покривот и траела 6 години, со помош на различни меѓународни работни бригади. Во 1959 година, првиот ресторан бил отворен во обновениот замок. Во текот на следните неколку децении замокот го променил својот изглед додека не бил вратен на оригиналниот [[Готска архитектура|готски]] и [[Ренесанса|ренесансен]] изглед. == Автопати == До замокот Оточец може да се стигне со возење на автопатот А2 од [[Ново Место]] до Оточец, кој е дел од Паневропскиот Коридор X. == Поврзано == * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Motorways-SLO-map.svg/800px-Motorways-SLO-map.svg.png Карта на автопатот А2 во Словенија.] * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Pan-European_corridor_X.svg/826px-Pan-European_corridor_X.svg.png Карта на паневропскиот коридор X во Словенија.] * Оточец, [[Словенија]], населба на левиот брег на [[Крка (Сава)|реката Крка]] во [[општина]] [[Ново Место]] кај замокот Оточец. [[Категорија:Хотели во Словенија]] [[Категорија:Замоци во Словенија]] 8x41c04166vb7vbsany38onu3pqgr2h 0 1365709 5583266 5445241 2026-06-27T11:03:34Z Bjankuloski06 332 /* Ран живот и кариера */ Јазична исправка, replaced: строунгарската империја → строунгарското Царство 5583266 wikitext text/x-wiki '''Борис Фурлан''' (10 ноември 1894 – 10 јуни 1957 година) бил [[Словенија|словенечки]] правник, [[Јуриспруденција|филозоф на правото]], [[Преведување|преведувач]] и [[Либерализам|либерален]] политичар. За време на Втората светска војна, тој работел како говорник на Радио Лондон и бил познат како „Лондонскиот словенечки глас“. Тој бил министер во коалициската влада Тито-Шубашиќ. Во 1947 година, бил осуден од страна на [[Сојуз на комунистите на Југославија|југословенските комунистички]] власти на Судскиот процес Нагоде. == Ран живот и кариера == Бил роден во [[Словенци|словенечко]] семејство од средна класа во [[Трст]], тогаш дел од [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]] (денес во Италија). Одел во приватни училишта на [[словенечки јазик]] во Трст. Како тинејџер одел на интензивен курс по англиски јазик во неговото локално јазично училиште Берлиц, каде што бил ученик на ирскиот романсиер [[Џејмс Џојс]]. По завршувањето на [[Гимназија|државната гимназија]] [[Германски јазик|за германски јазик]] во Трст во 1913 година, заминал да студира право на [[Сорбона (универзитет)|Универзитетот во Париз]]. По прекинот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], тој се вратил во Австроунгарија и се запишал на Универзитетот во Виена. Завршил со неговите студии на [[Болоњски универзитет|Универзитетот во Болоња]] по завршувањето на Првата светска војна. Во 1920 година докторирал на Универзитетот во Загреб. Во 1920 година, Фурлан се вратил во својот роден град Трст, кое веќе било дел од [[Кралство Италија|Кралството Италија]]. На почетокот, работел како асистент во адвокатската канцеларија на Јосип Вилфан, каде што основил своја сопствена пракса во 1925 година. Во 1926 година, кога фашистичката италијанизација веќе била целосно однапред, тој успеал да добие дозвола за издавање правно списание на словенечки јазик наречено ''Правни вестник'' (Правниот гласник), во кое и Фурлан и Вилфан објавиле голем број на текстови за правната филозофија и правната теорија. Списанието било укинато во 1928 година, како еден од последните медиуми на словенечки и на хрватски јазик кои биле забранети од страна на фашистичкиот режим. Помеѓу 1928 и 1930 година, Фурлан ја држел работата на политички советник на Вилфан, каде што станал еден од водачите на Конгресот на европските националности. Во 1930 година избегал во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] со цел да го избегне фашистичкиот прогон. Во 1931 година, тој отворил адвокатска пракса во [[Љубљана]], и во 1936 година станал професор по социологија на правото на [[Универзитет во Љубљана|Универзитетот во Љубљана]]. == Егзил за време на Втората светска војна == При крај на март 1941 година, кога Југославија го потпишала Тројниот пакт, Фурлан бил евакуиран од државата со помоштта на британската разузнавачка служба со која имал воспоставено соработка.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rtvslo.si/odprtikop/intervju/dr-janez-arnez/ |title=www.rtvslo.si |accessdate=2025-02-25 |archive-date=2012-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120318034427/http://www.rtvslo.si/odprtikop/intervju/dr-janez-arnez/ |url-status=bot: unknown }}</ref> По [[Априлска војна|инвазијата на Оската на Југославија]] и [[Љубљанска Покраина|италијанската окупација на Словенија]], тој бил осуден на смрт ''во контумациам'' од страна на италијанските власти. По краток престој во [[Палестина (регион)|Палестина]], Фурлан отпатувал за [[Соединети Американски Држави|САД]]. Заедно со либералните конзервативни словенечки емигрантски политичари [[Изидор Цанкар]] и Франк Сној, Фурлан пропагирал за југословенската и словенечката кауза. Во 1942 година, тој објавил брошура со насловот ''„Борба против Југославија: Борбата на Словенците“'', во која, меѓу другото, ги артикулирал словенечките тврдења за припојување на неговиот роден регион [[Јулиска Краина]] кон Југославија. Во 1943 година, тој се преселил во Лондон, каде што работел како министер за образование во [[Влада во егзил|егзилската влада]] на Милош Трифуновиќ помеѓу јуни и август во 1943 година. Во првите години од војната, Фурлан го поддржувал [[Четници|четничкото]] движење на отпорот кое било започнато од [[Дража Михаиловиќ|Дража Михијловиќ]], но по почетокот на 1944 година, тој почнал да ги подржува [[Југословенски партизани|југословенските партизани]] на [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]]. Откако југословенскиот премиер Иван Шубашиќ го признал партизанското движење во јуни 1944 година, Фурлан го заменил Алојзиј Кухар и станал официјален словенечки говорник на југословенската [[влада во егзил]] за Радио Лондон. Во летото 1944 година, тој одржил неколку говори кои биле упатени до членовите на колаборационистичката Словенска домашна стража, преку кои што ги повикувал да ги здружат силите со партизанските сили. Еден од неговите говори, со насловот ''„Јасен збор од Лондон“'' бил испечатен на летоци што биле фрлени од страна на сојузничките авиони над Словенија. Во есента 1944 година, Фурлан го заменил [[Изидор Цанкар|Изидор Чанкар]] како министер за култура и телекомуникации во привремената влада. Во почетокот на 1945 година заедно со Франк Сној се упатил кон ослободените територии во јужна Словенија. == Под комунистичкиот режим == По завршувањето на Втората светска војна, станал декан на Правниот факултет на Универзитетот во Љубљана. Тој пробал да одржи критички став кон [[Комунистичка држава|комунистичкиот режим]]; меѓу другото, тајно ја превел ''[[Животинска фарма]]'' на [[Џорџ Орвел]].<ref>[http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-VEU77NH8/c725e18f-69aa-4680-950c-fdd6fd553230/PDF "Razprava pred Okrožnim sodiščem v Ljubljani proti vohunski skupini: Nagode, Snoj, Furlan." 1947. ''Enakopravnost: neodvisen dnevnik za slovenske delavce v Ameriki'' 30(194) (6 October): 3.] {{In lang|sl}}</ref> Во јуни 1947 година, бил [[Левица (политика)|уапсен]] [[Ангела Воде|и]] суден на Нагоде судење заедно со 31 други [[Либерално-демократска партија|либерални демократски]] и [[Левичарската партија.ПДС|левичарски]] словенечки интелектуалци, како што се [[Чртомир Нагоде]], [[Љубо Сирц]], [[Ангела Воде]] и Франк Сној. Фурлан бил обвинет дека бил член на [[масонска ложа]] во 1930-тите, дека одржувал контакти со британското разузнавање од доцните 1930-ти; главното обвинение се однесувало на неговиот превод на ''Животинската фарма'' на Орвел и неговите пријателски односи со американскиот службеник на Црвениот крст Џек Хопнер. Во август 1947 година, бил осуден на смрт.<ref>[http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-MS9GJFP7/cde18fca-3754-4b9d-a28b-20a6fa40badf/PDF "Komentarji. Zbira in presoja urednik." 1947. ''Proletarec: list za interese delavskega ljudstva'' 42(2080) (20 August): 1, 5.] {{In lang|sl}}</ref> Казната подоцна била заменета во 20 години принудна работа.<ref>[http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-BPJVJD29/ed33f3c2-46e5-43a2-9673-8c0f1dfd41d1/PDF "Borisu Furlanu spremenjena kazen." 1947. ''Enakopravnost: neodvisen dnevnik za slovenske delavce v Ameriki'' 30 (165) (25 August): 2.] {{In lang|sl}}</ref> Бил пуштен на условна слобода по четири и пол години поради болест. Во 1952 година, се преселил во малиот град [[Радовљица]] на [[Горењска]] за да избега од секојдневните закани на кои бил подложен во словенечката престолнина. Во ноември 1953 година, наводно бил нападнат од агенти на југословенската тајна полиција, при што страдал од тешки повреди. Починал во Љубљана или Радовљица на 62-годишна возраст и бил погребан на гробиштата во населбата Вич во Љубљана.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.dlib.si/listalnik/URN_NBN_SI_DOC-PX2HAFER/7/index.html#zoom=z|title=Umrli: Boris Furlan|date=12 June 1957|work=Slovenski poročevalec|access-date=January 24, 2022|issue=137}}</ref> == Суштинска библиографија == * ''Pojem prava'' (Концептот на правото; Трст, 1921) * ''Crocejeva teorija prava'' (Теоријата на правдата на [[Бенедето Кроче|Кроче]]; Трст, 1921) * ''Cankarjev Hlapec Jernej v luči pravne filozofije'' (Краткиот расказ на [[Иван Цанкар|Иван Чанкар]] „Извршителот Јернеј во светлината на филозофијата на правото; Трст, 1926) * ''Филозофија'' на правото и општите правни прописи, Белград, 1931 г. * ''Problem realnosti prava'' (Проблемот на реалноста на правото; Љубљана, 1932) * ''[[Бенедето Кроче]]'' (Љубљана, 1934) * ''Teorija pravnega sklepanja'' (Теорија на правниот заклучок; Љубљана, 1934) * ''Филозофските основи на неварности во казенскем право'' (Филозофските основи на концептот на опасност во кривичното право; Љубљана, 1936) * ''Politični nazor TG Masaryka'' (Политичките погледи на Томаш Гариг Масарик; Љубљана, 1937) * ''Socialna filozofija Anatola Francea'' (Социјалната филозофија на Анатол Франс; Љубљана, 1937) * ''Problem pravne kavzalnosti'' (Проблемот на правната каузалност; Љубљана, 1938) * ''Рационализам во револуција'' (Рационализам и револуција; Љубљана, 1939) == Друго == Во 1998 година, словенечкиот писател [[Драго Јанчар]] напишал краток расказ во име на Фурлан со насловот „Џојсовиот ученик“. Приказната била преведена на англиски од Ендрју Б. Вахтел во 2006 година. Борис Фурлан бил татко на познатиот лекар [[Борут Фурлан]]. == Поврзано == * [[Либерализмот во Словенија]] == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20111004111724/http://www.sistory.si/publikacije/pdf/biografika/Primorski_slovenski_biografski_leksikon_05.pdf Bibliographical Lexicon of the Slovenian Litoral (Primorski slovenski bibliografski leksikon), стр.393-394.] * Петер Водопивец, ед. , ''Usoda slovenskih demokratičnih izobražencev: Angela Vode in Boris Furlan, žrtvi Nagodetovega processa'' („Судбината на словенечката демократска интелигенција: Ангела Воде и Борис Фурлан, жртви на судскиот процес Нагоде“; Љубљана: [[Словенечка матица|Словенска 10,0]]). * {{Find a Grave|110747024|Boris Furlan}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фурлан, Борис}} [[Категорија:Родени во 1894 година]] [[Категорија:Починати во 1957 година]] [[Категорија:Југословенски политичари]] [[Категорија:Филозофи на правото]] 4cqo9wxs75fi990nbg01qhydp82lih2 0 1365742 5583207 5353411 2026-06-27T10:50:25Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583207 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Алпски ѕид |- | colspan="2" class="infobox-subheader" style="background-color:#DCDCDC;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;" |<span class="label">Northern [[:en:Italy|Italy]]</span> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Opera_10.2bComelico.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Opera_10.2bComelico.jpg|300x300пкс]]<div class="infobox-caption">Опера Крода над Колсеј на Премин Монте Кроче Комелико.</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" style="padding-right:1em" |Тип | class="infobox-data" |Одбранбена линија |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Информации за локацијата |- ! scope="row" class="infobox-label" style="padding-right:1em" |Контролирана од | class="infobox-data" |Италија |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Историја на страницата |- ! scope="row" class="infobox-label" style="padding-right:1em" |Изградено | class="infobox-data" |1930&ndash;42 |- ! scope="row" class="infobox-label" style="padding-right:1em" |Користено | class="infobox-data" |1935&ndash;91 |- ! scope="row" class="infobox-label" style="padding-right:1em" |Материјали | class="infobox-data" |Бетон, челик |} '''Алпскиот ѕид''' ( ''Vallo Alpino'' ) бил италијански систем на утврдувања долg 1.851 км на северната граница на [[Италија]]. Изградена во годините пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]] под водство на италијанскиот диктатор [[Бенито Мусолини]], одбранбената линија се соочила [[Трета Француска Република|со Франција]], [[Швајцарија]], [[Сојузна Држава Австрија|Австрија]] и [[Кралство Југославија|Југославија]]. Го бранеле италијанските специјални трупи „Гардија ала Фронтиера“ (ГаФ). == Карактеристики == [[Податотека:Corpi_d'Armata_Guardia_alla_Frontiera_1940.gif|десно|мини|300x300пкс| Црвената линија го прикажува приближно „Вало Алпино“, со единиците на трупите ГаФ]] Алпската линија била слична по концепт со другите утврдувања од истата ера, вклучувајќи ја [[Мажинова линија|линијата Мажино]] во Франција, линијата Зигфрид од Германија и Националната Редоут на Швајцарија. Копнените граници на Италија на повеќето места биле планински и лесно се бранеа, но во годините пред Втората светска војна, односите на Италија со нејзините соседи беа немирни. Дури и во односите со својот германски сојузник, Италија беше загрижена за германските амбиции кон провинцијата [[Јужен Тирол]], населена со германско мнозинство. Поради суровата природа на алпската граница, одбраната била ограничена на премини и набљудувачки места на достапни локации. == Историја == [[Податотека:PianDeiMortiFossato_37.JPG|десно|мини|246x246пкс| ''Денти ди Драго'' во близина на Граун им Виншгау .]] [[Податотека:Opera_9_Dobbiaco.JPG|десно|мини|220x220пкс| Бункер 9 во близина на Тоблач .]] Работите на Алпската линија започнале во 1931 година, со цел да се покрие лак од Медитеранот на запад до Фиуме на јадранската обала на исток. Три зони биле одредени на сé поголеми растојанија од границата: * „Зона на безбедност“: Почетен контакт со непријателот. * „Зона на отпор“: Потешки утврдувања способни за отпор во изолација. * „Зона на усогласување“: Собирна област за контранапад, во која требало да се насочи непријателот. Биле обезбедени три типа на утврдувања: * „Тип А“: Најголемите утврдувања, генерално изградени во планински падини. * „Тип Б“: Помали одбранбени утврдувања. * „Тип Ц“: Широко распоредени засолништа и собирни места Работата, која била извршена во тајност со користење на италијанска работна сила, претставувала значително економско оптоварување, што резултирало со изградба на 208 инсталации со 647 машински пушки и педесет артилериски парчиња. Изградбата продолжила до 1942 година; извештајот на генералот Викторио Амброзио од 3 октомври 1942 година евидентираше дека биле завршени 1.475 бункери и 450 други се наоѓале во изградба. Тврдините биле вооружени со мешавина од ново оружје и постара опрема од Првата светска војна. Биле направени подготвувања за справување со употребата на отровен гас. Голем дел од оклопот бил набавен од Германија како компензација за италијанските воени напори на страната на Оската. === Алпскиот ѕид за време на Втората светска војна === Алпската Ѕидна одбрана за време на Втората светска војна била од мала корист. За време на италијанската инвазија на Франција во 1940 година, некои западни тврдини како што е Форт Шабертон разменувале оган со нивните француски контраделови на Алпската линија. Шабертон бил погоден од француски 280 мм поле-мортери и претрпел значителни оштетувања. Покрај тоа, некои од тврдините на Алпската Ѕидна одбрана биле користени одбранбено од страна на италијанските и германските сили за време на Втората битка за Алпите во 1944 година. === По Втората светска војна === На крајот на конфликтот, некои од западните тврдини биле уништени. На исток, поранешните австроунгарски територии кои Италија ги стекнала со Лондонскиот договор од 1915 година, во 1947 година биле доделени на Југославија. Како резултат, целиот источен дел од претходните тврдини од Втората светска војна се нашле на југословенската страна и сега се на територијата на Словенија. Парискиот мировен договор од 1947 година забрани изградба или проширување на тврдини во радиус од 20 километри од границата. Меѓутоа, со членството на Италија во [[НАТО]], започнала изградбата на нова одбранбена линија од Австрија до Јадранот долж југословенската граница долж реките Натизоне и Таљаменто. Новата линија користела тенкови одбранбени одбрани на начин сличен на германската одбрана за време на претходниот конфликт, овозможувајќи траверс од 360 степени и висока стапка на пожар. До 1976 година, овој систем сè уште се сметал за корисен во секаков тип на конфликт, а не за нуклеарна војна. === Напуштање === Крајот на [[Студена војна|Студената војна]] ставил крај на корисноста на Алпскиот ѕид. Поставените биле делумно соголени и запечатени во 1991-1992 година. Зачувани се само некои активни утврдувања. == Уредување == [[Податотека:Alpenwall_Laatsch_01.jpg|десно|мини|220x220пкс| Бункерот n. 13]] [[Податотека:Cupola_bunker.jpg|мини|220x220пкс| Воздушната купола на врвот на бункер.]] [[Податотека:Opera_5.19Tenne.JPG|мини|220x220пкс| Рачниот вентилатор во бункерот n. 5 во близина на Випитено .]] [[Податотека:AlpskiZid01-slatnik.jpg|десно|мини|220x220пкс| Утврдување на алпски ѕид во [[Згорња Сорица]], Словенија]] Утврдувањата првенствено биле изградени во крилните висини на долините, со работи во рамките на долините само таму каде што биле доволно широки. Противтенковски пушки, артилерија и митралези беа тренирани на подготвени огнени полиња, со набљудувачки станици на повисоките точки. Засолништа за пешадија беа лоцирани наназад. Систем на комуникациски врски и патишта, или за повисоки локации, беа обезбедени жици за комуникација и снабдување. === Утврдувања === Поединечните тврдини биле обично изградени во камен на страните на долините. Кога ова не било соодветно, се користел бетон за заштита, со минимален број на отвори и дебелина на бетонот од три до пет метри. Блоковите за борба биле поставени на фронтот, а просториите за муниција биле зад нив. Подземни галерии ги поврзувале блоковите за борба со нивните поддржни области, како што се просториите за комунални услуги, касарните, складиштата и командните центри, со главниот влез најдалеку назад. Борбените области биле изолирани од остатокот на структурата со гасно-тесни врати. Единиците изградени по 1939 година биле дизајнирани да функционираат независно, исклучени од комуналните услуги и залихи. Утврдувањата беа камуфлирани така што изгледаа како да се спојуваат со околината, без разлика дали вратите или преградите беа отворени или затворени. Обезбедени се и патишта за итни случаи. === Вооружување === Вооружувањето обично вклучувало противтенковски пиштол и голем број митралези. Повоените единици користеле тенковски одбранбени единици. Вообичаеното вооружување вклучуваше: * Митралез, Fiat 35 во казамат или метален бедем * Митралез, Бреда 30 и Бреда М37, за одбрана на влезови во утврдувањата * Мод за пиштол 57/43 RM. 887 на поморските планини * Пиштол 75/43, држач за топка во 10цм челична плоча * Пиштол 47/32 * Малтер 81мм мод. 35 * [[Пламенофрлач]] Утврдувањата обично биле опкружени со [[Мина|мински полиња]] и бодликава жица. Онаму каде што е изводливо, било обезбеден противтенковски ров . == Гардија ала Фронтиера == Валло Алпино беше главно бранет од 21.000-те припадници на "Гардија ала Фронтиера" (Г.А.Ф.), специјален италијански корпус формиран во 1937 година. Тие ја бранеа границата од 1.851 км на северните италијански граници со така наречените "Валло Алпино Окцидентале" (487 км со Франција), "Валло Алпино Сетентрионале" (724 км со Швајцарија и 420 км со Австрија) и "Валло Алпино Орјентале" (220 км со Југославија). == Поврзано == * [[Атлантски ѕид]] * Чехословачки гранични утврдувања [[Категорија:Југославија во Втората светска војна]] [[Категорија:Одбранбени линии во Втората светска војна]] gwmi27ys05a44btkj9crz0ir5ptgarz 0 1365975 5583215 5347204 2026-06-27T10:51:36Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583215 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Karel_Vladimir_Truhlar.jpg|мини|Карел Владимир Трулар]] '''Карел Владимир Трулар''' (3 септември 1912 – 4 јануари 1977) бил познат словенечки [[Теологија|теолог]], [[Филозофија|филозоф]], [[поет]] и [[Книжевна критика|критичар на литература]]. == Живот и работа == === Рани години === Карел Владимир Трулар бил роден на 3 септември 1912 година во Горица, град во поранешното [[Австроунгарија|Австроунгарско Царство]]. Неговата мајка Марија Малнерчич потекнувала од Дивача; неговиот татко, Франтишек Трулар, имал чешко потекло и работел во железница. За време на Првата светска војна, целото семејство отишло во [[Јесенице]] во Горењска во 1915 година, каде што ги поминале следните неколку години на поткровје. Во [[Кралство Југославија|Кралството Срби, Хрвати и Словенци]] тој одел во основно училиште од 1918 до 1926 година и бил сметан за паметен и жив. Поради неговите одлични оценки, и со помош од страна на донатори се запишал во деветгодишно средно училиште во [[Љубљана]], и подоцна дипломирал во 1933 година. Неговиот средношколски период бил доста интензивен и за неговото духовно формирање и за неговата литературна професија. Во тој период, Трулар бил под големо влијание на неговиот професор Ернест Томк. Исто така, Трулар станал дел од католичките здруженија Дијашки Орел (Студентски орел) и Мариина Конгрегација (Маријанска конгрегација); подоцна, тој се приклучил на Млајци (Млади луѓе). Тој бил водач на Зелените врски, кое било студентско движење што протестирало против деспотизмот на [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I.]] За време на последната година од средното училиште, Трулар се одлучил да стане свештеник. Тој влегол во епархиската [[богословија]] во 1933 година за да студирал филозофија, дипломирајќи две години подоцна со тезата ''Знаењето на постоењето'' на Папскиот Грегоријански универзитет во Рим. Тој период се припишува на афирмацијата на Трулар на филозофските теории на Алеш Ушеникник. Трулар се вратил во Љубљана во 1936 година, каде што продолжил со неговите студии по теологија. Незадоволен од типичната структура на теолошката студија, тој се свртел кон теориите напишани од Романо Гвардини, Марешал и други современи мислители кои го промовирале [[Егзистенцијализам|егзистенцијалистичкиот]] аспект на филозофското истражување. Иако тој бил студент на Богословијата, морал да ги извршува неговите воени обврски (јули-декември 1938) во [[Осиек]], Хрватска, каде што повеќе го научил [[српскохрватски јазик]]. За време на неговите слободни моменти низ градот, тој почнал да ги чита делата на [[Владимир Соловјов]], кои му отвориле бесконечни можности за христијанска филозофија изградена врз метафизиката на уни-тоталноста. === Теолошки студии === Трулар бил нареден за свештеник на 29 октомври 1939 година и ја добил својата теолошка диплома во јуни 1941 година, со тезата Процесот на дивинизација во Владимир Соловјов. Втората светска војна ја поминал во Рим наизменично со кратки периоди на специјализација со дејноста духовен водич на семинаријата во Љубљана. Таму, тој решил да се посвети на духовната теологија, но интензивно го негувал и изучувањето на догматиката, за што сведочел есејот „Доктрината на Владимир Соловјов за еволуцијата на догмата“, кој бил објавен во академското списание ''[[Богословни весник]]''. Во средината на 1945 година, ги следел настаните на Рожманскиот факултет, прво во [[Падова]], а потоа во [[Јужен Тирол]]. На 18 ноември 1946 година, по совет на таткото Августин Беа, тој станал дел од [[Исусовци|Исусусовци]]. Го поминал својот новијатар во Пула од 1946 до 1948 година, каде што го запознал отецот Алберт Штегер, кој бил целосно посветен на врската помеѓу неговото човечко богатство и духовноста на Свети Игнатиј. Во неговото училиште, Трулар ја замислил основата на својата [[антропологија]] и на неговата христологија. Во таа средина, тој тргнал по патот на искуствено истражување, кое Трулар го одбивал во текот на целиот негов живот. Тука го научил христолошкиот хуманизам, познат како искуството на Апсолутното. Во 1949 година, добил покана од страна на Грегоријанците да оди во Рим за да се интегрира во наставната група на тој универзитет. Со соработката на Штегер, тој спремил истражување во врска со внатрешноста на Свети Игнатиј, кое било објавено во ''Журнал за аскетизам и мистицизам''. Понатаму, како точно толкување на духовноста на свети Игнатиј бил оценет извадок од тоа дело, со насловот „Богонаоѓањето на св. Игнатиј во последните години“. И со тоа, заедно со уште четири есеи, тој се претставил како „професор екстра-обичен“ на Грегоријанскиот. Тој бил предавач од 1950 година; станал редовен професор во 1956 година. За брзо време, Трулар ја окупирал Катедрата за мариологија, но подоцна му ја изразил на ректорот Деза желбата да можел да ги посвети неговите истражување и неговото учење исклучиво на духовната теологија. Трулар го замислил студирањето како акција во светот; што се однесувала до духовната теологија, тој на посебен начин ја замислувал како иницијација за христијанското искуство. За пет години од 1960-тите, неговите предавања биле посетувани од приближно 300 до 350 студенти од триесет различни национални колеџи. Во тие активности исто така учествувале сто верски редови и собранија. Предавањата на Трулар покривале разни теми, како што биле духовната теологија на секуларноста и монаштвото, теологијата на работата и слободното време, светиот и естетскиот апсолут, политиката, ''Weltanschauung'', сетилата-дух-искуството, поезијата и духовниот живот. Неговото учење се развило, преминувајќи од анализата на поединечните писма напишани од [[Апостол Павле|Свети Павле]] до христијанскиот хуманизам, од извонредно религиозни теми до [[Гносеологија|гносологијата]] и [[естетика]]та. Во тоа, тој секогаш започнувал од разликата меѓу рационално знаење и рационално, а-концептуално и а-категорично знаење. === Соработка со ''Медобје'' === Околу десет години соработувал со списанието ''Медобје'', кое излегувало во Аргентина. Овде ги објавил христолошкиот есеј ''Развој и распнување на човековата природа'', 1956 и теолошката рефлексија ''Преобразување на светот и бегство пред него''. Во 1958 година, во [[Буенос Аирес]] била објавена збирката текстови ''Нова земја'' и есејот ''Христијанска зрелост'' во ''Медобје''. Следната година била објавена рефлексијата ''Проблемот на личната послушност''. Во 1961 година, во ''Медобје'' бил објавен поетскиот циклус на Крстител проследен со есеј-коментар ''Револуција, конзерваторизам во животната култура.'' Истата година во Буенос Аирес била објавена неговата втора поетска збирка со наслов ''Црвеното постоење''. Во едно интервју на 24 мај 1965 година, тој тврдел дека внатрешните настани кои се случувале во Словенија биле погрешно разбрани од страна на некои антикомунистички писатели; тоа создало тензии внатре во СКА. Одбиено од ''Меддобје'', интервјуто било објавено во ''Трст'' од страна на ревијата „Младика“ со насловот ''Разговор под Квиринал'' (1966). Кон крајот на 1969 година во Цеље бил отпечатен во „Мохорјева Дружба“ ''Во деновите на океанот шепоти,'' републиката на неговите претходни збирки кои биле регледани и нарачани во седум дела и два циклуса. Во 1971 година, тој го објавил ''Основни концепти на духовната теологија'', каде што се појавиле посебните карактеристики на неговата гносологија и [[онтологија]]. Во 1973 година била објавена неговата втора лирска збирка ''Светлината од црната тиња''. Истата година, тој ја објавил ''Лексикон на духовноста'', каде што термините на католичкиот етос биле повторно разгледани од модерна перспектива. === Подоцнежни години и смрт === На крајот на 1974 година, на 62-годишна возраст – откако поминал 25 години во Рим посветен на интензивна дидактичка и истражувачка активност – Трулар се вратил во својата родна земја во Дравље, предградие на Љубљана. Последните негови години биле одбележани со напади од страна на конзервативното свештенство, кое се противело на соборните иновации, и југословенската полиција - иако му била гарантирана слобода на говорот. Тој го напуштил Дравље во јуни 1976 година за да се повлечел во доброволен егзил во [[Болцано]]. Неочекувано починал од церебрална исхемија утрото на 4 јануари 1977 година. По неговата смрт, за интересот на неговата сестра Зора и неговата верна ученичка Лојзе Братина, биле објавени есејот ''Приказната за апсолутот во словенечката литература'' и две необјавени збирки на текстови под наслов ''Мотнордечки глас''. Исто така, биле објавени и две други дела, кои биле напишани со професорот Г. Тилс од Католичкиот универзитет во Лувен: „Лаици и светост I“ Лаици и совршен христијански живот (1963) и „Лаици и светост II“..Светоста и животот во векот. За време на неговиот живот, Трулар објавил околу 250 написи и есеи за различни прегледи, речници и теолошки енциклопедии, вклучувајќи го и ''Светата тајна на светот''. == Литература == * Автобиографски белешки, Архив Св. Јакоб, Љубљана * Вл. Трулар, „Concetti fondamentali della teologia spirituale“, Queriniana, Бреша, 1971 година * Вл. Трулар, „Lessico di spiritualità“, Кверинијана, Бреша, 1973 година * Вл. Трухлар, „Лексикон Духовности“, Цеље, 1974 г * O. Simčič, "L'assoluto nel pensiero e nell'esperienza di Vladimir Truhlar", "Iniziativa isontina", Горица, Anno XIX, n. 1/68, април 1977 година, стр.&nbsp;62–63 * АА. В.В. , „Slovenska Izseljenska Književnost“, I, Založba ZRC, Љубљана, 1999 година, pp.&nbsp;163–69 * Вл. Трулар, „Теологија во поезија“, Липа, Рим, 2002 година, стр.&nbsp;209–65 * АА. В.В. „Од идеја до теологија“, Мохорјева Дружба, Цеље, 2004 година * Ф. Пиберник, „Темни кармин“, Мохорјева Дружба, Цеље, 2007 година * Вл. Трухлар, „Збрано дело“ (Уреди со коментар и белешки од Ф. Пиберник), I-II, Заложба ЗРЦ, Љубљана, 2011–13 година {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Трулар, Владимир}} [[Категорија:Починати во 1977 година]] [[Категорија:Родени во 1912 година]] [[Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет]] 7curjncinza526ylfkg8rgb0p70e6nr 0 1366090 5583211 5346548 2026-06-27T10:50:58Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583211 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bainsizza_Plateau._(BildID_15599835).jpg|десно|мини|290x290пкс| Платото Бањшице во 1917 година]] '''Бањшице Плато''' е карстно плато во западна [[Словенија]], во традиционалната област Горишка. Тоа е широко населена област, разликувајќи се по својата историја и биодиверзитет. Географски, припаѓа на Динарските [[Алпи]]. == Географија == Платото се наоѓа околу 5 километри северно од градот [[Нова Горица|Нова Горицa]], над реката Соца на запад, реката Идрица на север и тесната и длабока долина Чепован на исток и југ. Платото покрива околу 100 км², се издига од запад кон исток и има висина од околу 700 метри во неговиот централниот дел. Климата е претежно континентална, но со многу врнежи и долготрајна снежна покривка, освен на јужните падини кои се подложени на медитерански влијанија. Камењата се претежно доломит и креченак, со некои флишови во северните и јужните области. Површината е обликувана од низа тектонски раседи, со најголемиот, Авчекиот расед, кој го дели платото на северната и јужната половина. == Историја == За време на Првата светска војна, италијанската и австроунгарската армија се борат во Единадесеттата битка на Исона на платото од август до септември 1917 година. == Населби == Платото било именувано по селото [[Бањшице]], кое најверојатно е најстарото населено место на платото. Другите населби, кои се состојат од неколку заселени места, се: Бате, [[Гргаске Равне|Гргарске Равне]], Кал над Каналом и Локовец. Традиционално, селата на платото гравитирале кон Канал об Соќи и делумно кон Гргар и Солкан. Денес, тие се вклучени во општините [[Нова Горица]] и Канал. == Демографија == Популацијата на платото постојано опаѓа. Луѓето се претежно постари и со лошо образование. == Економија == Поголемиот дел од платото е обработуван, со ливади, пасишта и стари овоштарници со високи дрвја. Сепак, единственото значајно земјоделство е сточарството. Некои помали фабрики се отворени на платото во 1970-тите, но подоцна биле затворени и денес, исто така поради подобрите патишта, многу локални жители работат во блиските долини. == Биодиверзитет == Превладувачките растителни видови се ''Danthonia alpina'' и ''Scorzonera villosa'', кои формираат тревници, во кои цветаат загрозени и ендемски видови, како што се ''Iris sibirica subsp. erirrhiza'', ''Asphodelus albus'', ''Muscari botryoides'', ''Saxifraga tenella'', ''Scopolia carniolica'', и ''Medicago pironae''. Има и некои шуми на ''Fagus sylvatica'' and ''Sesleria autumnalis'' на југозапад, и ''Carpinus betulus'' во пониските делови на платото. На платото биле забележани бројни видови птици и повеќе од 80 видови на пеперутки (47% од сите видови во земјата). Меѓу птиците, најважни видови се [[европска ноќна ластовица]], [[сиво свраче]], [[осојад]]. Значајните видови пеперутки се [[мочуриштен шаренец]], ''[[јужно велигденче]],'' и други. == Надворешни врски == * [http://www.planota.si/en/ Planota.si] – веб-страница посветена на висорамнините Трново и Бањшице.{{Ризница-ред|Banjšice (plateau)|Banjšice Plateau}} * [http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Salerno/Stato+civile+italiano/Castelcivita/Morti/1918/846/101270986_00029.jpg.html Запис за смртта на италијанскиот војник Амелио Форциати, 84-ти пешадиски полк, 1-ва чета (на италијански)] [[Категорија:Динариди]] ax00cywlfxbm8c8qb28oemycfordeqd 0 1366204 5583250 5542128 2026-06-27T10:58:42Z Bjankuloski06 332 /* Создавање држава на Словенците, Хрватите и Србите */ Јазична исправка, replaced: строунгарската империја → строунгарското Царство 5583250 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Австро-словенечки конфликт во Корушка|partof=последиците од Првата светска војна и создавањето на Југославија|campaign=|image=|caption=|date=23 ноември 1918 – 31 јули 1919<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/kultura/razstave/kako-se-je-rudolf-maister-boril-za-severno-mejo/216513|title=Kako se je Rudolf Maister boril za severno mejo|work=Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija|access-date=21 април 2016}}</ref>|place=Корушка и делумно во Штаерска|result=Прекин на огнот *На плебисцитот во Корушка, југоисточна Корушка гласа за приклучување кон Австрија. *Територијалните промени се координирани со Договорот Сен Жермен ан Ле.|combatant1=*Борците на Мајстер|combatant1a=По обединувањето со Кралството Србија на 1 декември 1918 г: {{flag|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes}} *Единици од Долна Штаерска *Единици од [[Љубљана]]|combatant1b=По прекинот на огнот на 13 февруари: {{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Армијата на Кралството Срби, Хрвати и Словенци|combatant2={{flagicon|Austria|1230}} Република Германска Австрија *{{flag|Carinthia}} (Привремена државна влада на Корушка)|combatant2a={{flagicon|Austria|1230}} Република Германска Австрија *{{flag|Carinthia}} (Привремена државна влада на Корушка)|combatant2b={{flagicon|Austria|1230}} Република Германска Австрија *{{flag|Carinthia}} (Привремена државна влада на Корушка)|commander1={{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Рудолф Маистер<br />{{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Фрањо Малга{{KIA}} <br />{{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Алфред Лаврич<br />По априлската германско-австриска контраофанзива исто така:<br />{{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Владимир Узоринац<br />{{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Љубомир Марич<br />{{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Добросав Миленков<br />{{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Сава Трипков<ref>{{cite web|url=http://www.franjomalgaj.si/index.php?site=vsebine_l&kat=3955&parent=0&lid=1482|title=Account Suspended|access-date=21 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127040108/http://franjomalgaj.si/index.php?site=vsebine_l&kat=3955&parent=0&lid=1482|archive-date=27 November 2015|url-status=dead}}</ref>|commander2={{flagicon|Carinthia}} Артур Лемиш<br />{{flagicon|Carinthia}} Лудвиг Хулгерт<br />{{flagicon|Carinthia}} Ханс Стајнахер|strength1=Непознато|strength2=Непознато|casualties1=150–300 убиени|casualties2=300–700 убиени|campaignbox=|units1={{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Борците на Мајстер *Срби доброволци|units2={{flagicon|Carinthia}} Народна одбрана (Фолксвер) {{flagicon|Carinthia}} „Зелена гарда“ (Шутцвер)<ref>{{cite web|url=http://mss.svarog.si/zgodovina/4/index.php?page_id=8114|title=SVAROG APMG MSS|access-date=21 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513125941/http://mss.svarog.si/zgodovina/4/index.php?page_id=8114|archive-date=13 May 2016|url-status=dead}}</ref>|territory=Поголемиот дел од југоисточна Корушка е отстапена на Австрија. Марибор, долината Межа и Језерско се отстапени на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците.}} '''Австро-словенечкиот конфликт во Корушка''' — воен ангажман што следел по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] помеѓу силите лојални на [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|државата Словенци, Хрвати и Срби]], а подоцна и на [[Кралство Југославија|Кралството Срби, Хрвати и Словенци]], и силите лојални на [[Република Германска Австрија]]. Главната драма на конфликтот била јазично мешаниот регион во југоисточна [[Корушка]]. Конфликтот бил решен со [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен]] од 1919 година, според кој плебисцитот од 1920 година на спорната територија бил доделен на [[Прва Австриска Република|Првата Австриска Република]]. Многу луѓе кои зборувале словенечки биле за приклучување кон новоформираното Кралство на Србите, Хрватите и Словенците (подоцна [[Југославија]]), додека германското говорно подрачје и исто така голем дел од Словенците биле лојални на новопрогласената Република Германска Австрија ''(Дојч-Остеррајх)''. Спорната територија претходно се наоѓала на дел од [[Војводство Корушка|Војводството Корушка]] во рамките на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] од 976 година и припаѓала на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] од 1335 година. Во центарот на конфликтот била позицијата на границата што ги делела двете нови држави. Во историографијата [[Германски јазик|на германски јазик]], конфликтот е познат како {{Јаз|de-AT|Kärntner Abwehrkampf}} („Каринтска одбранбена борба“), додека во историографијата [[Словенечки јазик|на словенечки јазик]] е познат како {{Јаз|sl|Boj za severno mejo}} („Борба за северната граница“).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mss.svarog.si/zgodovina/4/index.php?page_id=8115|title=Nastanek novih meja – boj za severno mejo|work=Svarog|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016034059/http://mss.svarog.si/zgodovina/4/index.php?page_id=8115|archive-date=2014-10-16|accessdate=2014-10-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kamra.si/Default.aspx?module=5&id=1728|title=Boji za severno mejo na Koroškem|work=KAMRA|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017060237/http://www.kamra.si/Default.aspx?module=5&id=1728|archive-date=2014-10-17|accessdate=2014-10-10}}</ref> == Позадина == [[Словенечки земји|Регионите во кои се зборувало словенечки]] биле припоени кон неколку [[Австриско Царство|австриски]] држави во поголемиот дел од вториот милениум. Идејата за [[Јужнословенски јазици|јужнословенските]] територии да создадат нова држава била едно од клучните прашања кои што се дебатирале помеѓу [[Словенци|словенечката]] интелигенција во текот на вториот дел од 19 век, посебно во периодот по [[Револуции од 1848|пролетта на народите]]. Како последица на австроунгарската [[Прва светска војна|инвазија]] на [[Кралство Србија|Кралството Србија]] бил формиран југословенски комитет, чиј цел бил обединување на јужнословенските земји познати како [[Југославија]]. Во 1916 година, српскиот парламент во егзил гласал за создавање на Кралство Југославија како план за управување со [[Балкански Полуостров|Балканскиот полуостров]] по светската војна.<ref name="History of the municipal theatre">[http://www.corfu.gr/en/profil/theatro.htm History of the municipal theatre] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070623224051/http://www.corfu.gr/en/profil/theatro.htm}} from Corfu city hall Quote: "The Municipal Theatre was not only an Art-monument but also a historical one. On its premises the exiled Serbian parliament, the Skoupsina, held up meetings in 1916, which decided the creation of the new Unified Kingdom of Yugoslavia."</ref> === Создавање држава на Словенците, Хрватите и Србите === Како последица на светската војна, Австроунгарското Царство почнало да се распаѓа уште пред да биде завршена војната. Во периодот помеѓу 5 и 8 октомври 1918 година, пројугословенскиот национален совет на Словенците, Хрватите и Србите ја презел контролата над регионалната администрација во [[Загреб]]. На 29 октомври, Националниот совет прогласил формирање на југословенска држава, по отфрлањето на планот за поголема автономија во рамките на [[Австроунгарија|Авструнгарија]]. Силите на Антантата не ја признале новооткриената држава пред да [[Кралство Југославија|се спои]] со [[Кралство Србија|Кралството Србија]] три дена подоцна, во обид да создадат стабилна и призната земја на сите јужни Словени, како и да ја обесхрабрат [[Италија]] да ја освои територијата населена со Словени која што не била доделена како воена репарација на Италија во Лондонскиот договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mss.svarog.si/zgodovina/4/index.php?page_id=8111|title=SVAROG APMG MSS|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513150710/http://mss.svarog.si/zgodovina/4/index.php?page_id=8111|archive-date=13 May 2016|accessdate=21 April 2016}}</ref> === Територијални претензии === Сè уште не била признаена формална граница меѓу новосоздадените ентитети, при што двете страни тврделе дека ја контролираат областа долж етнички мешаните заедници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vojaskimuzej.si/razstava/razstava.aspx?item=1&page=6|title=Prevzem vojaške oblasti na štajerskem|work=Vojaški Muzej|language=sl|accessdate=2025-02-28|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130214515/https://www.vojaskimuzej.si/razstava/razstava.aspx?item=1&page=6|url-status=dead}}</ref> Националната влада во Љубљана не посветила особено внимание на граничното прашање, поради тоа што планирала да добие голема територија преку преговори на [[Париска мировна конференција (1919)|мировната конференција]]. == Ескалација == === Мобилизација === Националниот совет за Штаерска (словенечки: ''Narodni svet za Štajersko'') му дал дозвола на [[Рудолф Мајстер]], ветеран од светската војна и поранешен офицер на Австроунгарија да ја преземе контролата над воениот огранок во Марибор. Тој се здобил и со титулата [[генерал]], и му била дадена власт над сите воени сили лоцирани во [[Штаерска (Словенија)|Штаерска]] под контрола на Кралството СХС.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vojaskimuzej.si/razstava/razstava.aspx?item=1&page=6|title=Prevzem vojaške oblasti na štajerskem|accessdate=2025-02-28|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130214515/https://www.vojaskimuzej.si/razstava/razstava.aspx?item=1&page=6|url-status=dead}}</ref> На 31 октомври, Рудолф Мајстер го објавил своето несогласување<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.24ur.com/praznujemo-dan-rudolfa-maistra.html|title=Praznujemo dan Rudolfa Maistra|work=24ur|language=sl}}</ref> со општинската декларација на Марибор пред публиката на потполковникот Антон Холик и неговите офицери во воената касарна Мељ на 26-от пешадиски полк. На 9 ноември Мајстер објавил целосна мобилизација на Долна Штаерска, со што не се согласувале и германско-австриската влада и властите во Љубљана. Декретот за мобилизација бил успешен бидејќи вооружените сили пораснале на околу 4.000 борци, и бил формиран нов пешадиски полк во Марибор до 21 ноември.<ref name="rtvslo.si">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rtvslo.si/kultura/razstave/kako-se-je-rudolf-maister-boril-za-severno-mejo/216513|title=Kako se je Rudolf Maister boril za severno mejo|work=RTVSLO|language=sl}}</ref> === Почнуваат воените движења === Првиот поручник, [[Фрањо Малгај]], и неговата единица влегле во Корушка на 6 ноември. Единицата на капетанот Алфред Лавриќ била задолжена со заземање на Корушка и почнала да ја презема контролата на територијата на 13 ноември, кога неговите единици влегле во долината Јаун (германски: ''Jauntal'', словенечки: ''Podjuna'') и Ферлах (словенечки: ''Borovlje''). [[Премин Лоибл|Превојот Лоибл]] (германски: ''Loiblpass'', словенечки: ''prelaz Ljubelj'') бил заземен следниот ден.<ref name="VOJ">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vojaskimuzej.si/razstava/razstava.aspx?item=1&page=7|title=Boji na Koroškem, November 1918|work=Vojaški muzej|language=sl|accessdate=4 September 2020}}{{Мртва_врска|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Податотека:Maister's_fighters_in_carinthia.pdf|лево|мини|250x250пкс| Борците на Мајстер во Корушка во 1919 година. Во позадина се гледа словенечкото национално знаме]] На 23 ноември, борците на Мајстер почнале да ја преземаат контролата на стражарски места низ регионот на Марибор со разоружување на локалните гардисти под контрола на општината Марибор. Капетанот Рудолф Кнез влегол во Ситерсдорф (''Житара вас'') и таму ги сместил своите единици. Од 27 ноември, словенечките борци, под директна команда на Мајстер, ја презеле контролата врз Шпилфелд (''Шпиље''), Бад Радкерсбург (''Радгона''), Мурек (''Цмурек''), Лејтшах (''Лучане''), Маренберг (Радље об Драви) и Мута (''Хоенмаутен'') од [[Цеље|Малјо]] (''Хоенмаутен'') ја презеле командата на Малјо (Франжмаутен) контрола на долината Межа (''Миестал''), Блајбург (''Плиберк''), каде што српските доброволци кои се враќале од источниот фронт на Првата светска војна, исто така, се приклучиле на единицата на Малгај. Сите заземени области биле договорени од генералот Рудолф Паси од Корушка и генералот Мајстер на 27 ноември. Договорот вклучувал дозвола за преземање контрола врз сите населби со мнозинско словенечко население, но останал неподдржан и критикуван од властите во Штаерска, Корушка и германско-австриските власти, како и од Националниот совет во Љубљана. Единиците од Љубљана ја презеле контролата над [[Дравоград]] (''Унтердраубург''), Лавамунд (''Лабот'') и Санкт Пол (''Шентпавел'').<ref name="rtvslo.si"/> Заземањето на Волкермаркт (''Великовец'') на 30 ноември предизвикало многу критики, бидејќи тој, наводно, не бил вклучен во плановите за разграничување.<ref name="VOJ"/> {{Историја на Австрија}} === Вооружени конфликти === [[Податотека:URN-NBN-SI-IMG-XNHMGVGP.pdf|десно|мини|260x260пкс| Резултат од судирот меѓу единиците на австриската Корушка и борците на Мајстер на северната страна на [[Караванки тунел (железничка)|тунелот Караванкс]]]] Првите вооружени судири веќе се случиле под команда на Малгај за време на нападот на Блајбург, но дури во битката во Лучане станале очигледни насилните конфронтации. По мали борби меѓу двете милиции, на 4-ти февруари се случила поголема битка во близина на Радгона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rtvslo.si/kultura/razstave/kako-se-je-rudolf-maister-boril-za-severno-mejo/216513|title=Kako se je Rudolf Maister boril za severno mejo|language=sl}}</ref> Плановите биле поставени од Мајстер за напад и заземање [[Клагенфурт ам Вертерзе|на Клагенфурт]] (''Целовец''), но биле напуштени по преговорите. На 13 февруари бил потпишан мировен договор од двете страни. Во неделата, 27 јануари 1919 година, силите на Мајстер [[Мариборска крвава недела|се судриле со германските демонстранти]], што резултирало со неколку цивилни жртви.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sistory.si/publikacije/prenos/?urn=SISTORY:ID:69|title=Boj za Maribor|last=Ude|first=Lojze|authorlink=Lojze Ude|year=1961|publisher=Zgodovinski časopis|location=Slovenia|page=138|language=sl|format=pdf}}</ref> == Битката кај Лучане == === Позадина === Кон крајот на ноември и почетокот на декември, воените единици на Мариборскиот пешадиски полк окупирале големи области долж словенечката национална граница, вклучувајќи го и Леутшахц (Лучане). Регионалната влада на Штаерска се пожалила на окупацијата и на 14 јануари го нападнала Лучане. Ова бил првиот поголем судир меѓу двете страни. === Битката === На 14 јануари во 4 часот наутро австриските сили под команда на капетанот Пихлер го нападнале Лучане. Градот бил чуван од словенечки сили под команда на генерал Мајстер. Австриската страна имала многу подобра опрема и повеќе мажи од словенечката. Австриската страна имала 180 војници, а словенечката 92. Словенечките сили сепак успеале да го одбијат нападот и ја задржале контролата над [[Паланка|градот]]. Немало голем број на жртви од двете страни, а капетанот Пихлер бил уапсен. == Битката кај Радгона == === Позадина === Во февруари 1919 година, градот Радгона го бранел 6-тиот корпус на борците на Мајстер под команда на словенечкиот командант Бенедикт Зеилхофер. На 4 февруари во 2 часот по полноќ градот бил нападнат од огромна сила од [[Австрија]] и некои [[Унгарци|унгарски доброволци]] под команда на Јохан Микл. Словенечката страна имала 210 [[Војник|војници]], а австриската околу 2000 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hervardi.com/bitka_za_radgono.php.html|title=Bitka za Radgono Hervardi|work=Hervardi|language=sl}}</ref> === Битката === Австроугарската армија ги поделила своите 2000 војници во пет колони. Секоја колона имала посебна група за напад, која броела најмалку 50 војници и неколку [[митралез]]и. Само овие, околу 300 доброволни шок-трупи, веќе ја надминале вкупната сила на словенечките бранители. Под превезот на мракот, сите непријателски колони бесшумно се приближувале до бранителите, според планот, и на неколку места истовремено чекале сигнал за заеднички координиран напад. Борбената група, доделена за напад на коњичката касарна, каде се наоѓале мнозинството бранители, ја командувал лично поручник Микл. Нападот започнал во шест и пол часот наутро, на 4 февруари 1919 година. Во првиот налет на Германците, сметајќи на изненадување, разголените словенечки стражари се покриле пред огромната супериорност на непријателите, кои наеднаш се појавиле надвор од темнината. Војниците на Микл го зазеле западниот дел на Радгона, западно од улицата Лонг. Напаѓачите успеале да ги нападнат [[Словенци|словенечките]] авантуристи на станицата, во градската градина и на мостовите на [[Мура|реката Мура]]. Нападот на командата на станицата, на мостот Кодолич и на коњичката касарна, во која биле стационирани повеќето словенечки бранители, не успеале. Напаѓачите веднаш наишле на двајца словенечки команданти - командантот на 6-та чета Бенедикт Зеилхофер и штабниот наредник Ферд Ошлак, командант на патролата. Поручникот Зеилхофер, таа вечер, пред да започне нападот по втор пат ги прегледувал сите стражари во [[Предградие|предградијата]] и во станицата, а во моментот на нападот бил до стражарското место во касарната на коњицата, до гнездото за митралез. Кога светлосните блесоци ја осветлиле темната, снежна ноќ, иако температурата била -20 степени Целзиусови, веднаш станало жешко. Веднаш по нападот, бил погоден војник-машинист, а поручникот Зеилхофер скокнал и го грабнал митралезот и почнал да пука кон напаѓачите. Така го спречил првиот планиран напад на непријателските трупи да скокнат и да фрлат [[Граната|рачни бомби]] во [[касарна]]та. За време на промената на позицијата, истото го погодило и потполковникот Словенечките бранители веднаш го однеле на безбедно и му ја преврзале [[рана]]та во пределот на стомакот и десната страна. Потоа бил поставен на стог сено од каде командувал до крајот на битката и ја водел борбата до конечната победа на словенечките сили. Битката предизвикала големи жртви од двете страни. == Протокол Грац-Љубљана == Со окупацијата на југоисточна Корушка од страна на југословенските трупи и конфронтацијата која прераснала во вооружени судири, привремената влада на Корушка под гувернерот Артур Лемиш одлучил да ја води вооружената борба за да ја зачува јужната граница на Корушка на Караванкен. Жестоките борби на паравоените групи околу Арнолдштајн и Ферлах ги вознемириле силите на Антантата. Тие арбитрирале прекин на огнот, по што деветдневната комисија на американската армија под потполковник Шерман Мајлс го испитала спорниот регион помеѓу реката и планините во јануари и февруари 1919 година и дала клучна препорака дека границата Караванкен требала да се задржи, со што се отворила можноста за плебисцит. Југословенските претставници побарале граница на Драва; американските делегати сепак зборувале за зачувување на единството на басенот Клагенфурт и ги убедиле британската и француската делегација да го поддржат нивниот план за плебисцит за целиот регион Клагенфурт. == Југословенска офанзива и австриска контраофанзива == На 29 април, по неколку месеци релативен мир, југословенските трупи го прекршиле договорот за прекин на огнот. Вооружени судири избувнале низ целиот регион, со забележителни територијални придобивки постигнати од страна на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Југословенските трупи доживеале голем отпор во следните денови, бидејќи австриските трупи веќе извеле ефективни контраофанзивни акции. Ситуацијата за Словенците се влошила и на 2 мај единиците на Корушка веќе ја презеле контролата над Волкермаркт. Два дена подоцна австриската контраофанзива стигнала на линијата Гализиен (словенечки: ''Галиција'')-Абтеи (''Апаче'')-Санкт Маргаретен им Розентал (''Шмарјета''). По дводневни жестоки борби, австриските единици успешно ја пробиле линијата и го разурнале третиот пешадиски баталјон од Љубљана. Останатите словенечки единици продолжиле да се повлекуваат назад во Долна Штаерска, додека речиси целата област на Корушка што била добиена за време на зимските судири била изгубена за напредните австриски единици. Последен паднал [[Дравоград]] (''Унтердраубург'') пред 36-от пешадиски полк на Кралската југословенска армија под контрола на потполковник. Владимир Узоринац успеал да се одржи во Гуштањ (''Гутенштајн'') и поради тоа да ја прекине контраофанзивата. Генерал Мајстер испратил две единици од својот Мариборски пешадиски полк да им помогне на трупите што се држат во близина на [[Словењ Градец]] (''Виндишграц'').<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.franjomalgaj.si/index.php?site=vsebine_l&kat=3955&parent=0&lid=1480|title=Ponesrečena ofenziva|work=Franjo Malgaj|language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126013917/http://franjomalgaj.si/index.php?site=vsebine_l&kat=3955&parent=0&lid=1480|archive-date=2014-11-26}}</ref> Офицерот Малгај, еден од клучните водачи на словенечките борци во Корушка, бил погубен на 6 мај. == Втора југословенска офанзива == По воениот пораз во априлската офанзива, властите во Љубљана ги мобилизирале сите свои сили и подготвиле полкови од Србија за да ја вратат изгубената територија. На 26 мај била одобрена нова офанзива која траела од мај и до 6 јуни, при што тие успеале да заземат голем дел од регионот Клагенфурт до северниот дел на Марија Саал (''Госпа Света''). Офанзивата се сметала за воен успех.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.franjomalgaj.si/index.php?site=vsebine_l&kat=3955&parent=0&lid=1482|title=Boji se nadaljujejo|work=Franjo Malgaj|language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127040108/http://franjomalgaj.si/index.php?site=vsebine_l&kat=3955&parent=0&lid=1482|archive-date=2015-11-27}}</ref> == Последици == Мировната конференција во Париз го свртела бранот, кога на Југословените им била дадена наредба целосно да се повлечат од северната Б зона на подрачјето на басенот Клагенфурт во временска рамка предвидена да заврши до 31 јули, за да и се овозможи на комисијата да го спроведе планираниот плебисцит. Со [[Договор од Сен Жермен|договорот од Сен Жермен]] со Република Австрија, потпишан на 10 септември 1919 година, требало да се одреди австриско-југословенската граница. Било утврдено дека некои мали делови од Корушка, долината Межа со градот Дравоград и општинската област Језерско, биле инкорпорирани во новото Кралство на Србите, Хрватите и Словенците, а судбината на пошироката област на југоисточна Корушка до басенот Клагенфурт требала да биде одредена со плебицит. Исходот од плебисцитот одржан на 10 октомври 1920 година, одредил дека 22.025 гласови (59,1% од вкупниот број) биле за припојување кон Австрија и 15.279 (40,9%) биле за присоединување со Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Додека мнозинството во оддалечените алпски села на падините на Караванките гласаа за Југославија, жителите на густо населениот басен на Клагенфурт биле мотивирани од нивните еволуирани социјални, културни и економски врски со централниот регион на Корушка. На 18 ноември 1920 година, регионот бил ставен под австриска управа и бил прогласен за дел од суверената Австриска Република на 22 ноември. И денес 10 октомври е државен празник во државата Корушка. Плебисцитот на крајот ја одредил границата меѓу Австрија и Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Границата останала непроменета по Втората светска војна, дури и кога Кралството Југославија ѝ го отстапила местото на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] на [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]], но на крајот на војната, југословенските партизани повторно накратко ја окупирале областа, вклучувајќи го и главниот град Клагенфурт. Од распадот на Југославија, границата ги дели [[Австрија]] и [[Словенија]]. == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Војни на Југославија]] [[Категорија:Судири во 1919 година]] [[Категорија:Судири во 1918 година]] [[Категорија:Историја на Словените]] [[Категорија:Политичка историја на Словенија]] nzi9tkch9u13qpjirh55qoxzhdnpsq2 5583281 5583250 2026-06-27T11:07:22Z Bjankuloski06 332 5583281 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Австро-словенечки конфликт во Корушка|partof=последиците од Првата светска војна и создавањето на Југославија|campaign=|image=|caption=|date=23 ноември 1918 – 31 јули 1919<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/kultura/razstave/kako-se-je-rudolf-maister-boril-za-severno-mejo/216513|title=Kako se je Rudolf Maister boril za severno mejo|work=Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija|access-date=21 април 2016}}</ref>|place=Корушка и делумно во Штаерска|result=Прекин на огнот *На плебисцитот во Корушка, југоисточна Корушка гласа за приклучување кон Австрија. *Територијалните промени се координирани со Договорот Сен Жермен ан Ле.|combatant1=*Борците на Мајстер|combatant1a=По обединувањето со Кралството Србија на 1 декември 1918 г: {{flag|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes}} *Единици од Долна Штаерска *Единици од [[Љубљана]]|combatant1b=По прекинот на огнот на 13 февруари: {{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Армијата на Кралството Срби, Хрвати и Словенци|combatant2={{flagicon|Austria|1230}} Република Германска Австрија *{{flag|Carinthia}} (Привремена државна влада на Корушка)|combatant2a={{flagicon|Austria|1230}} Република Германска Австрија *{{flag|Carinthia}} (Привремена државна влада на Корушка)|combatant2b={{flagicon|Austria|1230}} Република Германска Австрија *{{flag|Carinthia}} (Привремена државна влада на Корушка)|commander1={{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Рудолф Маистер<br />{{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Фрањо Малга{{KIA}} <br />{{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Алфред Лаврич<br />По априлската германско-австриска контраофанзива исто така:<br />{{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Владимир Узоринац<br />{{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Љубомир Марич<br />{{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Добросав Миленков<br />{{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Сава Трипков<ref>{{cite web|url=http://www.franjomalgaj.si/index.php?site=vsebine_l&kat=3955&parent=0&lid=1482|title=Account Suspended|access-date=21 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127040108/http://franjomalgaj.si/index.php?site=vsebine_l&kat=3955&parent=0&lid=1482|archive-date=27 November 2015|url-status=dead}}</ref>|commander2={{flagicon|Carinthia}} Артур Лемиш<br />{{flagicon|Carinthia}} Лудвиг Хулгерт<br />{{flagicon|Carinthia}} Ханс Стајнахер|strength1=Непознато|strength2=Непознато|casualties1=150–300 убиени|casualties2=300–700 убиени|campaignbox=|units1={{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}} Борците на Мајстер *Срби доброволци|units2={{flagicon|Carinthia}} Народна одбрана (Фолксвер) {{flagicon|Carinthia}} „Зелена гарда“ (Шутцвер)<ref>{{cite web|url=http://mss.svarog.si/zgodovina/4/index.php?page_id=8114|title=SVAROG APMG MSS|access-date=21 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513125941/http://mss.svarog.si/zgodovina/4/index.php?page_id=8114|archive-date=13 May 2016|url-status=dead}}</ref>|territory=Поголемиот дел од југоисточна Корушка е отстапена на Австрија. Марибор, долината Межа и Језерско се отстапени на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците.}} '''Австро-словенечкиот конфликт во Корушка''' — воен ангажман што следел по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] помеѓу силите лојални на [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|државата Словенци, Хрвати и Срби]], а подоцна и на [[Кралство Југославија|Кралството Срби, Хрвати и Словенци]], и силите лојални на [[Република Германска Австрија]]. Главната драма на конфликтот била јазично мешаниот регион во југоисточна [[Корушка]]. Конфликтот бил решен со [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен]] од 1919 година, според кој плебисцитот од 1920 година на спорната територија бил доделен на [[Прва Австриска Република|Првата Австриска Република]]. Многу луѓе кои зборувале словенечки биле за приклучување кон новоформираното Кралство на Србите, Хрватите и Словенците (подоцна [[Југославија]]), додека германското говорно подрачје и исто така голем дел од Словенците биле лојални на новопрогласената Република Германска Австрија ''(Дојч-Остеррајх)''. Спорната територија претходно се наоѓала на дел од [[Војводство Корушка|Војводството Корушка]] во рамките на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] од 976 година и припаѓала на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] од 1335 година. Во центарот на конфликтот била позицијата на границата што ги делела двете нови држави. Во историографијата [[Германски јазик|на германски јазик]], конфликтот е познат како {{Јаз|de-AT|Kärntner Abwehrkampf}} („Каринтска одбранбена борба“), додека во историографијата [[Словенечки јазик|на словенечки јазик]] е познат како {{Јаз|sl|Boj za severno mejo}} („Борба за северната граница“).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mss.svarog.si/zgodovina/4/index.php?page_id=8115|title=Nastanek novih meja – boj za severno mejo|work=Svarog|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016034059/http://mss.svarog.si/zgodovina/4/index.php?page_id=8115|archive-date=2014-10-16|accessdate=2014-10-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kamra.si/Default.aspx?module=5&id=1728|title=Boji za severno mejo na Koroškem|work=KAMRA|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017060237/http://www.kamra.si/Default.aspx?module=5&id=1728|archive-date=2014-10-17|accessdate=2014-10-10}}</ref> == Позадина == [[Словенечки земји|Регионите во кои се зборувало словенечки]] биле припоени кон неколку [[Австриско Царство|австриски]] држави во поголемиот дел од вториот милениум. Идејата за [[Јужнословенски јазици|јужнословенските]] територии да создадат нова држава била едно од клучните прашања кои што се дебатирале помеѓу [[Словенци|словенечката]] интелигенција во текот на вториот дел од 19 век, посебно во периодот по [[Револуции од 1848|пролетта на народите]]. Како последица на австроунгарската [[Прва светска војна|инвазија]] на [[Кралство Србија|Кралството Србија]] бил формиран југословенски комитет, чиј цел бил обединување на јужнословенските земји познати како [[Југославија]]. Во 1916 година, српскиот парламент во егзил гласал за создавање на Кралство Југославија како план за управување со [[Балкански Полуостров|Балканскиот полуостров]] по светската војна.<ref name="History of the municipal theatre">[http://www.corfu.gr/en/profil/theatro.htm History of the municipal theatre] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070623224051/http://www.corfu.gr/en/profil/theatro.htm}} from Corfu city hall Quote: "The Municipal Theatre was not only an Art-monument but also a historical one. On its premises the exiled Serbian parliament, the Skoupsina, held up meetings in 1916, which decided the creation of the new Unified Kingdom of Yugoslavia."</ref> === Создавање држава на Словенците, Хрватите и Србите === Како последица на светската војна, Австроунгарското Царство почнало да се распаѓа уште пред да биде завршена војната. Во периодот помеѓу 5 и 8 октомври 1918 година, пројугословенскиот национален совет на Словенците, Хрватите и Србите ја презел контролата над регионалната администрација во [[Загреб]]. На 29 октомври, Националниот совет прогласил формирање на југословенска држава, по отфрлањето на планот за поголема автономија во рамките на [[Австроунгарија|Авструнгарија]]. Силите на Антантата не ја признале новооткриената држава пред да [[Кралство Југославија|се спои]] со [[Кралство Србија|Кралството Србија]] три дена подоцна, во обид да создадат стабилна и призната земја на сите јужни Словени, како и да ја обесхрабрат [[Италија]] да ја освои територијата населена со Словени која што не била доделена како воена репарација на Италија во Лондонскиот договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mss.svarog.si/zgodovina/4/index.php?page_id=8111|title=SVAROG APMG MSS|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513150710/http://mss.svarog.si/zgodovina/4/index.php?page_id=8111|archive-date=13 May 2016|accessdate=21 April 2016}}</ref> === Територијални претензии === Сè уште не била признаена формална граница меѓу новосоздадените ентитети, при што двете страни тврделе дека ја контролираат областа долж етнички мешаните заедници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vojaskimuzej.si/razstava/razstava.aspx?item=1&page=6|title=Prevzem vojaške oblasti na štajerskem|work=Vojaški Muzej|language=sl|accessdate=2025-02-28|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130214515/https://www.vojaskimuzej.si/razstava/razstava.aspx?item=1&page=6|url-status=dead}}</ref> Националната влада во Љубљана не посветила особено внимание на граничното прашање, поради тоа што планирала да добие голема територија преку преговори на [[Париска мировна конференција (1919)|мировната конференција]]. == Ескалација == === Мобилизација === Националниот совет за Штаерска (словенечки: ''Narodni svet za Štajersko'') му дал дозвола на [[Рудолф Мајстер]], ветеран од светската војна и поранешен офицер на Австроунгарија да ја преземе контролата над воениот огранок во Марибор. Тој се здобил и со титулата [[генерал]], и му била дадена власт над сите воени сили лоцирани во [[Штаерска (Словенија)|Штаерска]] под контрола на Кралството СХС.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vojaskimuzej.si/razstava/razstava.aspx?item=1&page=6|title=Prevzem vojaške oblasti na štajerskem|accessdate=2025-02-28|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130214515/https://www.vojaskimuzej.si/razstava/razstava.aspx?item=1&page=6|url-status=dead}}</ref> На 31 октомври, Рудолф Мајстер го објавил своето несогласување<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.24ur.com/praznujemo-dan-rudolfa-maistra.html|title=Praznujemo dan Rudolfa Maistra|work=24ur|language=sl}}</ref> со општинската декларација на Марибор пред публиката на потполковникот Антон Холик и неговите офицери во воената касарна Мељ на 26-от пешадиски полк. На 9 ноември Мајстер објавил целосна мобилизација на Долна Штаерска, со што не се согласувале и германско-австриската влада и властите во Љубљана. Декретот за мобилизација бил успешен бидејќи вооружените сили пораснале на околу 4.000 борци, и бил формиран нов пешадиски полк во Марибор до 21 ноември.<ref name="rtvslo.si">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rtvslo.si/kultura/razstave/kako-se-je-rudolf-maister-boril-za-severno-mejo/216513|title=Kako se je Rudolf Maister boril za severno mejo|work=RTVSLO|language=sl}}</ref> === Почнуваат воените движења === Првиот поручник, [[Фрањо Малгај]], и неговата единица влегле во Корушка на 6 ноември. Единицата на капетанот Алфред Лавриќ била задолжена со заземање на Корушка и почнала да ја презема контролата на територијата на 13 ноември, кога неговите единици влегле во долината Јаун (германски: ''Jauntal'', словенечки: ''Podjuna'') и Ферлах (словенечки: ''Borovlje''). [[Премин Лоибл|Превојот Лоибл]] (германски: ''Loiblpass'', словенечки: ''prelaz Ljubelj'') бил заземен следниот ден.<ref name="VOJ">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vojaskimuzej.si/razstava/razstava.aspx?item=1&page=7|title=Boji na Koroškem, November 1918|work=Vojaški muzej|language=sl|accessdate=4 September 2020}}{{Мртва_врска|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Податотека:Maister's_fighters_in_carinthia.pdf|лево|мини|250x250пкс| Борците на Мајстер во Корушка во 1919 година. Во позадина се гледа словенечкото национално знаме]] На 23 ноември, борците на Мајстер почнале да ја преземаат контролата на стражарски места низ регионот на Марибор со разоружување на локалните гардисти под контрола на општината Марибор. Капетанот Рудолф Кнез влегол во Ситерсдорф (''Житара вас'') и таму ги сместил своите единици. Од 27 ноември, словенечките борци, под директна команда на Мајстер, ја презеле контролата врз Шпилфелд (''Шпиље''), Бад Радкерсбург (''Радгона''), Мурек (''Цмурек''), Лејтшах (''Лучане''), Маренберг (Радље об Драви) и Мута (''Хоенмаутен'') од [[Цеље|Малјо]] (''Хоенмаутен'') ја презеле командата на Малјо (Франжмаутен) контрола на долината Межа (''Миестал''), Блајбург (''Плиберк''), каде што српските доброволци кои се враќале од источниот фронт на Првата светска војна, исто така, се приклучиле на единицата на Малгај. Сите заземени области биле договорени од генералот Рудолф Паси од Корушка и генералот Мајстер на 27 ноември. Договорот вклучувал дозвола за преземање контрола врз сите населби со мнозинско словенечко население, но останал неподдржан и критикуван од властите во Штаерска, Корушка и германско-австриските власти, како и од Националниот совет во Љубљана. Единиците од Љубљана ја презеле контролата над [[Дравоград]] (''Унтердраубург''), Лавамунд (''Лабот'') и Санкт Пол (''Шентпавел'').<ref name="rtvslo.si"/> Заземањето на Волкермаркт (''Великовец'') на 30 ноември предизвикало многу критики, бидејќи тој, наводно, не бил вклучен во плановите за разграничување.<ref name="VOJ"/> {{Историја на Австрија}} === Вооружени конфликти === [[Податотека:URN-NBN-SI-IMG-XNHMGVGP.pdf|десно|мини|260x260пкс| Резултат од судирот меѓу единиците на австриската Корушка и борците на Мајстер на северната страна на [[Железнички тунел Караванки|тунелот Караванки]]]] Првите вооружени судири веќе се случиле под команда на Малгај за време на нападот на Блајбург, но дури во битката во Лучане станале очигледни насилните конфронтации. По мали борби меѓу двете милиции, на 4-ти февруари се случила поголема битка во близина на Радгона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rtvslo.si/kultura/razstave/kako-se-je-rudolf-maister-boril-za-severno-mejo/216513|title=Kako se je Rudolf Maister boril za severno mejo|language=sl}}</ref> Плановите биле поставени од Мајстер за напад и заземање [[Клагенфурт ам Вертерзе|на Клагенфурт]] (''Целовец''), но биле напуштени по преговорите. На 13 февруари бил потпишан мировен договор од двете страни. Во неделата, 27 јануари 1919 година, силите на Мајстер [[Мариборска крвава недела|се судриле со германските демонстранти]], што резултирало со неколку цивилни жртви.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sistory.si/publikacije/prenos/?urn=SISTORY:ID:69|title=Boj za Maribor|last=Ude|first=Lojze|authorlink=Lojze Ude|year=1961|publisher=Zgodovinski časopis|location=Slovenia|page=138|language=sl|format=pdf}}</ref> == Битката кај Лучане == === Позадина === Кон крајот на ноември и почетокот на декември, воените единици на Мариборскиот пешадиски полк окупирале големи области долж словенечката национална граница, вклучувајќи го и Леутшахц (Лучане). Регионалната влада на Штаерска се пожалила на окупацијата и на 14 јануари го нападнала Лучане. Ова бил првиот поголем судир меѓу двете страни. === Битката === На 14 јануари во 4 часот наутро австриските сили под команда на капетанот Пихлер го нападнале Лучане. Градот бил чуван од словенечки сили под команда на генерал Мајстер. Австриската страна имала многу подобра опрема и повеќе мажи од словенечката. Австриската страна имала 180 војници, а словенечката 92. Словенечките сили сепак успеале да го одбијат нападот и ја задржале контролата над [[Паланка|градот]]. Немало голем број на жртви од двете страни, а капетанот Пихлер бил уапсен. == Битката кај Радгона == === Позадина === Во февруари 1919 година, градот Радгона го бранел 6-тиот корпус на борците на Мајстер под команда на словенечкиот командант Бенедикт Зеилхофер. На 4 февруари во 2 часот по полноќ градот бил нападнат од огромна сила од [[Австрија]] и некои [[Унгарци|унгарски доброволци]] под команда на Јохан Микл. Словенечката страна имала 210 [[Војник|војници]], а австриската околу 2000 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hervardi.com/bitka_za_radgono.php.html|title=Bitka za Radgono Hervardi|work=Hervardi|language=sl}}</ref> === Битката === Австроугарската армија ги поделила своите 2000 војници во пет колони. Секоја колона имала посебна група за напад, која броела најмалку 50 војници и неколку [[митралез]]и. Само овие, околу 300 доброволни шок-трупи, веќе ја надминале вкупната сила на словенечките бранители. Под превезот на мракот, сите непријателски колони бесшумно се приближувале до бранителите, според планот, и на неколку места истовремено чекале сигнал за заеднички координиран напад. Борбената група, доделена за напад на коњичката касарна, каде се наоѓале мнозинството бранители, ја командувал лично поручник Микл. Нападот започнал во шест и пол часот наутро, на 4 февруари 1919 година. Во првиот налет на Германците, сметајќи на изненадување, разголените словенечки стражари се покриле пред огромната супериорност на непријателите, кои наеднаш се појавиле надвор од темнината. Војниците на Микл го зазеле западниот дел на Радгона, западно од улицата Лонг. Напаѓачите успеале да ги нападнат [[Словенци|словенечките]] авантуристи на станицата, во градската градина и на мостовите на [[Мура|реката Мура]]. Нападот на командата на станицата, на мостот Кодолич и на коњичката касарна, во која биле стационирани повеќето словенечки бранители, не успеале. Напаѓачите веднаш наишле на двајца словенечки команданти - командантот на 6-та чета Бенедикт Зеилхофер и штабниот наредник Ферд Ошлак, командант на патролата. Поручникот Зеилхофер, таа вечер, пред да започне нападот по втор пат ги прегледувал сите стражари во [[Предградие|предградијата]] и во станицата, а во моментот на нападот бил до стражарското место во касарната на коњицата, до гнездото за митралез. Кога светлосните блесоци ја осветлиле темната, снежна ноќ, иако температурата била -20 степени Целзиусови, веднаш станало жешко. Веднаш по нападот, бил погоден војник-машинист, а поручникот Зеилхофер скокнал и го грабнал митралезот и почнал да пука кон напаѓачите. Така го спречил првиот планиран напад на непријателските трупи да скокнат и да фрлат [[Граната|рачни бомби]] во [[касарна]]та. За време на промената на позицијата, истото го погодило и потполковникот Словенечките бранители веднаш го однеле на безбедно и му ја преврзале [[рана]]та во пределот на стомакот и десната страна. Потоа бил поставен на стог сено од каде командувал до крајот на битката и ја водел борбата до конечната победа на словенечките сили. Битката предизвикала големи жртви од двете страни. == Протокол Грац-Љубљана == Со окупацијата на југоисточна Корушка од страна на југословенските трупи и конфронтацијата која прераснала во вооружени судири, привремената влада на Корушка под гувернерот Артур Лемиш одлучил да ја води вооружената борба за да ја зачува јужната граница на Корушка на Караванките. Жестоките борби на паравоените групи околу Арнолдштајн и Ферлах ги вознемириле силите на Антантата. Тие арбитрирале прекин на огнот, по што деветдневната комисија на американската армија под потполковник Шерман Мајлс го испитала спорниот регион помеѓу реката и планините во јануари и февруари 1919 година и дала клучна препорака дека границата Караванките требала да се задржи, со што се отворила можноста за плебисцит. Југословенските претставници побарале граница на Драва; американските делегати сепак зборувале за зачувување на единството на басенот Клагенфурт и ги убедиле британската и француската делегација да го поддржат нивниот план за плебисцит за целиот регион Клагенфурт. == Југословенска офанзива и австриска контраофанзива == На 29 април, по неколку месеци релативен мир, југословенските трупи го прекршиле договорот за прекин на огнот. Вооружени судири избувнале низ целиот регион, со забележителни територијални придобивки постигнати од страна на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Југословенските трупи доживеале голем отпор во следните денови, бидејќи австриските трупи веќе извеле ефективни контраофанзивни акции. Ситуацијата за Словенците се влошила и на 2 мај единиците на Корушка веќе ја презеле контролата над Волкермаркт. Два дена подоцна австриската контраофанзива стигнала на линијата Гализиен (словенечки: ''Галиција'')-Абтеи (''Апаче'')-Санкт Маргаретен им Розентал (''Шмарјета''). По дводневни жестоки борби, австриските единици успешно ја пробиле линијата и го разурнале третиот пешадиски баталјон од Љубљана. Останатите словенечки единици продолжиле да се повлекуваат назад во Долна Штаерска, додека речиси целата област на Корушка што била добиена за време на зимските судири била изгубена за напредните австриски единици. Последен паднал [[Дравоград]] (''Унтердраубург'') пред 36-от пешадиски полк на Кралската југословенска армија под контрола на потполковник. Владимир Узоринац успеал да се одржи во Гуштањ (''Гутенштајн'') и поради тоа да ја прекине контраофанзивата. Генерал Мајстер испратил две единици од својот Мариборски пешадиски полк да им помогне на трупите што се држат во близина на [[Словењ Градец]] (''Виндишграц'').<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.franjomalgaj.si/index.php?site=vsebine_l&kat=3955&parent=0&lid=1480|title=Ponesrečena ofenziva|work=Franjo Malgaj|language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126013917/http://franjomalgaj.si/index.php?site=vsebine_l&kat=3955&parent=0&lid=1480|archive-date=2014-11-26}}</ref> Офицерот Малгај, еден од клучните водачи на словенечките борци во Корушка, бил погубен на 6 мај. == Втора југословенска офанзива == По воениот пораз во априлската офанзива, властите во Љубљана ги мобилизирале сите свои сили и подготвиле полкови од Србија за да ја вратат изгубената територија. На 26 мај била одобрена нова офанзива која траела од мај и до 6 јуни, при што тие успеале да заземат голем дел од регионот Клагенфурт до северниот дел на Марија Саал (''Госпа Света''). Офанзивата се сметала за воен успех.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.franjomalgaj.si/index.php?site=vsebine_l&kat=3955&parent=0&lid=1482|title=Boji se nadaljujejo|work=Franjo Malgaj|language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127040108/http://franjomalgaj.si/index.php?site=vsebine_l&kat=3955&parent=0&lid=1482|archive-date=2015-11-27}}</ref> == Последици == Мировната конференција во Париз го свртела бранот, кога на Југословените им била дадена наредба целосно да се повлечат од северната Б зона на подрачјето на басенот Клагенфурт во временска рамка предвидена да заврши до 31 јули, за да и се овозможи на комисијата да го спроведе планираниот плебисцит. Со [[Договор од Сен Жермен|договорот од Сен Жермен]] со Република Австрија, потпишан на 10 септември 1919 година, требало да се одреди австриско-југословенската граница. Било утврдено дека некои мали делови од Корушка, долината Межа со градот Дравоград и општинската област Језерско, биле инкорпорирани во новото Кралство на Србите, Хрватите и Словенците, а судбината на пошироката област на југоисточна Корушка до басенот Клагенфурт требала да биде одредена со плебицит. Исходот од плебисцитот одржан на 10 октомври 1920 година, одредил дека 22.025 гласови (59,1% од вкупниот број) биле за припојување кон Австрија и 15.279 (40,9%) биле за присоединување со Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Додека мнозинството во оддалечените алпски села на падините на Караванките гласаа за Југославија, жителите на густо населениот басен на Клагенфурт биле мотивирани од нивните еволуирани социјални, културни и економски врски со централниот регион на Корушка. На 18 ноември 1920 година, регионот бил ставен под австриска управа и бил прогласен за дел од суверената Австриска Република на 22 ноември. И денес 10 октомври е државен празник во државата Корушка. Плебисцитот на крајот ја одредил границата меѓу Австрија и Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Границата останала непроменета по Втората светска војна, дури и кога Кралството Југославија ѝ го отстапила местото на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] на [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]], но на крајот на војната, југословенските партизани повторно накратко ја окупирале областа, вклучувајќи го и главниот град Клагенфурт. Од распадот на Југославија, границата ги дели [[Австрија]] и [[Словенија]]. == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Војни на Југославија]] [[Категорија:Судири во 1919 година]] [[Категорија:Судири во 1918 година]] [[Категорија:Историја на Словените]] [[Категорија:Политичка историја на Словенија]] 3l682zneevuedonhwpkihr6ugskm4sd 0 1366258 5583125 5353424 2026-06-27T01:18:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583125 wikitext text/x-wiki [[Податотека:GlobokarVinko.JPG|мини|Винко Глобокар во 2006 година]] '''Винко Глобокар''' (роден на 7 јули 1934 година) е француско-словенечки [[Авангарда|авангарден]] композитор и [[тромбон]]ист.<ref>{{Наведено списание|last=Goldman|first=Jonathan|date=3 January 2014|title='How I Became a Composer': An Interview with Vinko Globokar|url=https://www.cambridge.org/core/journals/tempo/article/how-i-became-a-composer-an-interview-with-vinko-globokar/AAD097D18A615BA5519B7F52B499B575|journal=Tempo|volume=68|issue=267|pages=22–28|doi=10.1017/S0040298213001307|access-date=19 April 2020}}</ref> Музиката на Глобокар користи неконвенционални и проширени техники, и исто така става голем акцент на спонтаноста и креативноста и често се потпира на импровизација. Неговиот обемен опус е во голема мера непознат надвор од експерименталните музички кругови. Како тромбонист, тој премиерно извел дела од [[Лучано Берио]], Маурицио Кагел, Рене Лејбовиц, [[Карлхајнц Штокхаузен]] и Тору Такемицу, како и негови композиции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goethe.de/ins/cz/de/index.html|title=Goethe-Institut Tschechien|work=www.goethe.de}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.munzinger.de/search/kdg/Vinko+Globokar/193.html|title=Vinko Globokar – Komponisten der Gegenwart (KDG)|work=www.munzinger.de}}</ref> == Биографија == Глобокар бил роден во Андерни, Меурт-ет-Мосел, Франција. Во 1947 година се преселил во Југославија, каде што студирал на ДИЦ во [[Љубљана]], Словенија. Таму, тој свирел [[Џез|џез-]]<nowiki/>тромбон до 1955 година, и подоцна се преселил во Париз за да студира на Конзерваториумот во Париз. На Конзерваториумот студирал композиција кај Рене Лејбовиц (ученик на [[Арнолд Шенберг]]) и тромбон кај Андре Лафосе. Во 1965 година, тој се преселил во Берлин и започнал часови по композиција со [[Лучано Берио]], чија ''Секвенца V'' подоцна ја извел премиерно во рециталната сала Карнеги во 1966 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ricordi.de/en-US/Composers/G/Globokar-Vinko.aspx|title=Globokar, Vinko|publisher=G. Ricordi & Co.|accessdate=16 January 2016}}</ref><ref name="www.carnegiehall.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.carnegiehall.org/About/History/Performance-Historydex%3Dprod_PHS%26page%3D5%26event%3D34903%26start%3D-126288000-Search?q=&&end=-94752000|title=Evenings for New Music|work=www.carnegiehall.org|accessdate=2022-10-21|archive-date=2024-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241226091239/https://www.carnegiehall.org/About/History/Performance-Historydex%3Dprod_PHS%26page%3D5%26event%3D34903%26start%3D-126288000-Search?q=&&end=-94752000|url-status=dead}}</ref> Во подоцнежните 1960-ти тој соработувал со [[Карлхајнц Штокхаузен]] на некои од неговите композиции од циклусот ''"Од седумте дена"'' и ја основал групата [[Слободна импровизација|за бесплатна импровизација]] "Нова Звучна Уметност". Од 1967 до 1976 година предавал композиција на ''"Колеџ за музика"'' во Келн, каде што еден од неговите ученици биле Кларенс Барлоу. Во 1974 година, тој се приклучил на Францускиот Институт за истражување и координација во акустика/музика како директор за инструментални и вокални истражувања, работа што ја вршел до 1980 година.<ref name="where">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goethe.de/ins/cz/prj/myt/mit/en9618101.htm|title=Where from? Where to? Myths – Nation – Identities – Participants – Goethe-Institut|work=www.goethe.de|language=en|accessdate=3 September 2017}}</ref> Неговите композиции ги диригирал со Финскиот радио симфониски оркестар, Оркестар филхармонија на Радио Франција, Ерусалимскиот симфониски оркестар,[[Симфониски оркестар на РТВ Словенија]], Варшавскиот национален филхармониски оркестар и Западногерманско радио. Од 1983 до 1999 година, тој режирал музика од 20 век со оркестарот Џованиле Италијана во Фиренца.<ref name="composer">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.callithumpian.org/vinko-globokar-sicpp-composer-in-residence-2016/|title=Vinko Globokar: SICPP Composer-in-Residence 2016|work=www.callithumpian.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905170200/http://www.callithumpian.org/vinko-globokar-sicpp-composer-in-residence-2016/|archive-date=5 September 2017|accessdate=3 September 2017}}</ref><ref name="Duffie">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bruceduffie.com/globokar.html|title=Vinko Globokar Interview with Bruce Duffie|last=Duffie|first=Bruce|date=November 2000|work=www.bruceduffie.com|accessdate=3 September 2017}}</ref> Во 2002 година, на Глобокар му била доделена Прешереновата награда за животно дело.<ref name="award">{{Наведена мрежна страница|url=https://english.sta.si/621357/composer-globokar-and-poet-jesih-win-highest-national-award-for-achievement-in-arts-embargoed-until-8-pm-cet|title=STA: Composer Globokar and Poet Jesih Win Highest National Award for Achievement in Arts|work=english.sta.si|language=en|accessdate=3 September 2017}}</ref> == Музички стил == Музиката на Глобокар е позната по својата спонтаност, енергија и иновативна употреба на неортодоксни инструментални и композициски техники. Неговите дела често се карактеризираат со неодреденост и импровизација, како одраз на неговата сопствена позадина во [[џез]]от и слободната импровизација. Неговите дела користат различни проширени техники. На пример, во неговото соло ударно парче ''Toucher'', изведувачот раскажува приказна додека истовремено ги свири слоговните обрасци на низа со ударни инструменти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.steveweissmusic.com/product/toucher-vinko-globokar/multi-percussion-solo|title=Globokar-Toucher-P|work=Steve Weiss Music|language=en-us|accessdate=2021-10-15}}</ref> == Дела (избор) == === Сценски дела === * ''Идолот'' (2012) Музички театар за хор за девојки и четворица перкусионисти. Текст: Жорж Левкович * ''Драматична армонија'' (1987–1990) Музичка драма за оркестар, мешан хор, 7 пејачи и тенор саксофон. Текст: Едоардо Сангвинети * ''Иселениците'' (1982–85) Триптих : * ''Да се ​​сожалува'' (1982) за пет наратори, џез трио и оркестар : * ''Реалност/ Моменти'' (1984) за пет пејачи, лента, филм и слајдови : * ''Соѕвездие на границата'' (1985) за пет пејачи, мецосопран, баритон и 18 музичари === Оркестарски дела === * ''Римска радиографија'' (2009/10) за мешан хор (и седум солисти), соло на хармоника, соло на ударни инструменти, 30 инструменталисти и електронски во живо. Текст: Винко Глобокар * ''Мутација'' за пеачки оркестар. Текст: Мајкл Гилен * ''Ангелот на историјата'' : * Дел 1: ''Распаѓање'' (2000) за две оркестарски групи и репродукција на касета : * Дел 2: ''Марс'' (2001/02) за две оркестарски групи, лента и електронски во живо : * Дел 3: ''Хофнунг'' (2003/2004) за две оркестарски групи и семплер * ''Помалку тагови'' (2003) за оркестар и семплер * ''Путеви ка слободи'' (2003/05) за оркестар без диригент * ''Анти-запирање'' (2003/05) за оркестар * ''Масовна моќ и поединец'' (1995) за оркестар и четворица солисти * ''Труд'' (1992) за голем оркестар * ''Ајзенберг'' (1990) Верзија на оркестар === Ансамблски дела и вокална музика === * ''Калеидоскоп и Небел'' (2012/13) за камерен состав * ''Егзил бр. 1'' (2012) за сопран (или тенор) и пет инструменталисти. Текст монтажа на седум јазици од Винко Глобокар * ''Егзил бр. 2'' (2012) за сопран (или тенор) и 13 инструменталисти. Текст монтажа на седум јазици од Винко Глобокар * ''Сепак се движи'' (2003) за диригирање тромбонист и единаесет инструменталисти * ''Затворот Ла'' (2001) за осум инструменти === Камерна музика === * ''Августин, добер је вин'' (2002) за дувачки квинтет * ''Изгорени земји, сопствена...'' (1998) за саксофон, пијано и перкусии (напишано за Трио Аканто) * ''Дискурси IX'' (1993) за две пијана * ''Балкански елегии'' (1992) за флејта, гитара и перкусии * ''Дискурси В'' (1981) за саксофон квартет * ''Дискурси VIII'' (1990) за дувачки квинтет * ''Дискурси VII'' (1986) за дувачки квинтет * ''План'' (1965) за флејта, кларинет, обоа, тромбон и перкусии<ref name="www.carnegiehall.org"/> === Соло дела === * ''НОТИ'' (1972) за соло пијано * ''Voix Instrumentalisée'' (1973) за бас кларинет * ''Toucher'' (1973) за перкусии * ''?'' ''Детелка'' (1985) за перкусии * ''Облак семен'' (1996) за тромбон * ''Дијалог над Вода (19''94) за акустична и електрична гитара * ''Дијалог над Воздух'' (1994) за хармоника * ''Дијалог над Земја'' (1994) за перкусии * ''Дијалог над Огин'' (1994) за контрабас == Наводи == {{Наводи}} * Сојузни уметници. "Винко Глобокар" (архивирано на 18 јули 2011 година) (пристапено на 21 април 2014 година). == Надворешни врски == * [[Винко Глобокар (биографија, дела и извори)|"Винко Глобокар (биографија, дела и извори)"]] (на француски и англиски јазик). [[IRCAM]]. * [http://www.bruceduffie.com/globokar.html Интервју со Винко Глобокар] од Брус Дафи, 20 ноември 2000 годинад * [http://www.bruceduffie.com/globokar.html][http://www.ricordi.com/en-US/Composers/G/Globokar-Vinko/ Винко Глобокар] Веб-страница на издавачот: Винко Глобокар во Рикорди Берлин * [http://www.intuitivemusic.dk/iima/vg.htm Статија „Реакција“ на композициски техники поврзани со интеракцијата] на [http://www.intuitivemusic.dk/iima IIMA] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Глобокар, Винко}} [[Категорија:Членови на Берлинската академија на уметностите]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1934 година]] [[Категорија:Добитници на Прешерновата награда]] [[Категорија:Композитори на класична музика од 21 век]] hty1nhj9agzk38plvaapqnt4nklhu0z 1 1366560 5583254 5341377 2026-06-27T10:59:16Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Австроунгарска кампања во Босна и Херцеговина во 1878 година]] на [[Разговор:Австроунгарскжи поход во Босна и Херцеговина во 1878 година]] 5341377 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 5583259 5583254 2026-06-27T11:00:16Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Австроунгарскжи поход во Босна и Херцеговина во 1878 година]] на [[Разговор:Австроунгарски поход во Босна и Херцеговина во 1878 година]] 5341377 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1368326 5583200 5472738 2026-06-27T10:48:16Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583200 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Założenie_Szkoły_Głównej_przeniesieniem_do_Krakowa_ugruntowane_(Matejko_UJ).jpg|мини| „Историја на цивилизацијата во Полска“ - „Основање на Академијата“''.'' серијал од дванаесет дела на [[Јан Матејко]], 1888 година ]] [[Податотека:Jagiellonian_University,_Collegium_Maius_facade,_15_Jagiellońska_street,_Old_Town,_Kraków,_Poland.jpg|мини| [[Collegium Maius на Јагелонскиот универзитет|Колегиум Maius,]] најстарата зграда на Универзитетот, поглед од ул. Јагелонска]] [[Податотека:Krakow_2016_22.jpg|мини| Хералдички фриз на зградата на Колегиум Maius, од лево: грбови на епископите од Краков, канцелари на Краковската академија: кардинал Фрајдерик Јагелонски (со кардиналска капа), Станислав Шембек, Казимир Лубиенски, лево од нив: грбот на Хабсбурзите, грбот на Кралството Полска, грбот [[Големо Кнежевство Литванија|на Големото Кнежество Литванија]], најдолу грбот на Краковската академија.]] [[Податотека:AGAD_Pieczec_Uniwersytetu_Jagiellonskiego_1420_r..jpg|мини|Печат на Краковската академија од 1420 година. Во полето на печатот, свети Станислав со крената десна рака во знак на благослов и држејќи жезло во левата рака, потпрен на штит со орел]] [[Податотека:Kraków_-_Collegium_Maius_-_Dziedziniec_01.JPG|мини|Дворот на Колегиум Maius]] '''Јагелонски универзитет'''<ref name="statut">{{Наведена мрежна страница|url=https://bip.uj.edu.pl/documents/1384597/3171038/STATUT_UJ_ost_zm_28.09.2022.pdf/d1aff7f1-cae0-48cd-88f7-0dd8fb6d5446|title=Statut Uniwersytetu Jagiellońskiego uchwalony przez Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego w dniu 29 maja 2019 roku}}</ref> е полски државен [[универзитет]] во [[Краков]], всушност тој е и најстариот универзитет во Полска, еден од најстарите универзитети во светот. Универзитетот бил основан во 1364 година<ref name="waltos">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uj.edu.pl/dispatch.jsp?item=uniwersytet%2Fhistoria%2Fhistoriatxt.jsp|title=Tradycja i współczesność|accessdate=2025-03-30|archive-date=2008-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080201102745/http://www.uj.edu.pl/dispatch.jsp?item=uniwersytet%2Fhistoria%2Fhistoriatxt.jsp|url-status=dead}}</ref> во [[Краков]] за време на владеење на кралот Казимир III Велики. Првично се состоел од три [[факултет]]и : либерални уметности, медицина и право.<ref name="waltos" /> Јагелонски универзитет бил основан како втор во [[Средна Европа]], по [[Карлов универзитет|Карловиот универзитет во Прага]] основан во 1348 година.<ref name="waltos" /> Реактивиран бил околу 1390 година од [[Јадвига Анжујска]], а официјално обновен во 1400 година од страна на [[Владислав II Јагело]]. Благодарение на напорите на Јадвига Анжујска 1397 година<ref name="Odnowienie">{{Наведување|title=Odnowienie fundacji Uniwersytetu w Krakowie – Muzeum Historii Polski|url=https://muzhp.pl/pl/e/33/odnowienie-fundacji-uniwersytetu-w-krakowie|language=pl|accessdate=2025-03-30|archive-date=2020-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728130035/https://muzhp.pl/pl/e/33/odnowienie-fundacji-uniwersytetu-w-krakowie|url-status=dead}}</ref> бил проширен и дополнително бил отворен теолошкиот факултет. Во 1817 година го добил името „Јагелонски“ за да ги нагласи врските на универзитетот со [[Династија Јагелонци|династијата Јагелонци]]. Во 15 и почетокот на 16 век универзитетот во Краков имал голем подем, но во втората половина на 16 век полека почнала негова деградација и ја губел својата позиција.<ref name="waltos"/> Оваа криза се продлабочила и во 17 и 18 век.<ref name="waltos" /> Во 1777 година, Хуго Колтај, дејствувајќи како инспектор на Комисијата за национално образование, се обидел да го реформира и подобри научното ниво на универзитетот. Реформата се однесувала на создавање нова организациска структура, воведување предавања за полската литература, природни науки, основање астрономска опсерваторија, ботаничка градина, клиники и првите лаборатории. Полскиот јазик станал главен јазик на наставата, а професорите своето образование го стекнувале во странство во духот на [[Просветителство|филозофијата на просветителството.]]<ref name="waltos" /> Се поголем пристап до образованието добивале и граѓаните. За времетраење на [[Слободен Град Краков]] (1815–1846) Јагелонскиот универзитет одиграл важна улога во политичкиот живот, но ниту нивото на настава ниту бројот на студенти немале значително подобрување. Во првата половина на 19 век, универзитетите во [[Варшава]] и [[Вилнус]] станале поголеми академски центри од Краков. Допрва во времето кога на [[Кралство Галиција и Лодомерија|Галиција]] и била доделена автономија во рамките на [[Австроунгарија]] во 1867 година, ситуацијата на универзитетот се подобрила, што придонело за динамичен развој на природните и хуманистичките науки и нивните истражувања. Во 1894 година на жените им било дозволено да студираат на универзитетот, а прва жена предавач/професорка се појавила во 1927 година. Во меѓувоениот период, Јагелонскиот универзитет продолжил со своите активности и бил голем академски центар во [[Втора Полска Република]] (1918–1939). Во учебната 1937/38 година на сите универзитетски факултети бил воведен принципот ''numerus clausus (метод на ограничување на лицата кои се примаат на одредена работа или образование)'' за студенти од еврејско потекло, а во учебната 1938/39 година ниту едно лице со еврејско потекло не било примено на факултетите за медицина и фармација. Во ноември 1938 година, на Јагелонскиот универзитет било воведено гето клупа, форма на официјална сегрегација на студентите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://oko.press/cieli-zyletkami-bili-laskami-85-lat-od-wprowadzenia-getta-lawkowego|title=Cięli żyletkami, bili laskami. Minęło 85 lat od wprowadzenia getta ławkowego na polskich uczelniach|last=Leszczyński|first=Adam|date=2022-11-27|quote=W petycji, która się zachowała w archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, zawierającej dziesiątki podpisów polskich studentów chrześcijan, mówi się wprost, że tak naprawdę chodzi o to, żeby Żydów na UJ w ogóle nie było.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kulturaliberalna.pl/2022/11/15/aneks-historyczny-getto-lawkowe-co-i-jak-pamietac/|title=Getto ławkowe. Co i jak pamiętać? [Aneks historyczny]|last=Mrzygłód|first=Iza|date=15 listopada 2022}}</ref> На 6 ноември 1939 година, непосредно по избувнувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и окупацијата на Краков, германските окупатори, како дел од акција, уапсиле над сто и четириесет универзитетски професори и асистенти под изговор дека ќе ги носат на предавање, а биле испратени во [[концентрационен логор]]. За време на војната (1939–1945) универзитетот бил затворен, но неколку стотици студенти и професори учествувале на т.н. ''тајни предавања''. Во повоениот период, контролата над универзитетот ја презеле властите на Народна Република Полска, особено Полската обединета работничка партија (поранешен ППР). За време на [[Сталинизам|сталинистичкиот]] период, доктрината [[Ленинизам|марксизам-ленинизмот]] била наметната на наставните активности, особено во областа на [[Општествени науки|општествените науки]]. Во периодот помеѓу 1950–1954 година, од неколку посебни факултети биле основани нови универзитети, меѓу кои: Земјоделскиот универзитет, Академијата за физичко образование и Медицинската академија, а бил укинат Теолошкиот факултет. Ситуацијата се променила во октомври 1956 година, кога универзитетот повторно добил делумна автономија. Во март 1968 година, единиците на [[Моторизирани резерви на Граѓанската милиција|МРГМ]] упаднале во Колегиум Новум на Јагелонскиот универзитет и ги нападнале студентите кои протестирале таму. По трансформацијата во 1989 година, универзитетот почнал да работи под нови услови и ја вратил својата целосна автономија. Во 1993 година Медицинскиот факултет бил вратен во структурите на Јагелонскиот Универзитет. Во моментов, Јагелонскиот универзитет се состои од тринаесет главни факултети и три факултети на Колегуим Медикум. Во 2016 година на универзитетот биле вработени околу четири илјади предавачи на сите факултети, а студирале над четириесет илјади слушатели: студенти, докторанти и студенти на постдипломски студии.{{R|stat}} Во 2021 година според рангирањето на високообразовните институции подготвено од месечното списание ''Перспективи'', Јагелонскиот универзитет добил прво место, како најдобра високообразовна институција во Полска.<ref>{{Наведување|title=Ranking Szkół Wyższych Perspektywy 2021|url=https://ranking.perspektywy.pl/|language=pl}}</ref> Универзитетот поседува и користи голем број згради лоцирани во Краков за наставни и истражувачки цели: Кампус I во Стариот град, Кампус II на улицата Крупница и Алеја Тржех Вишчов, Кампус III во Ручај, објекти Колегиум Медикум на улиците Коперника и Шниадецких и бројни други објекти во рамките на градот и надвор од него. Главната универзитетска библиотека е [[Јагелонска библиотека|Јагелонската библиотека]] - една од најголемите библиотеки во Полска. Во најстарата универзитетска зграда се наоѓа Јагелонскиот универзитетски музеј, создаден од Карол Естрајхер. Како единствен универзитет во Полска, Јагелонскиот универзитет е член на многу асоцијации на најпрестижните универзитети во светот, вклучувајќи: Групацијата Коимбра, Европаевм или мрежата на Утрехт. == Историја == === Основање на универзитетот === Како и другите средновековни универзитети, школата во Краков првично функционирало како ''studium generale (име за средновековен универзитет во средновековна Европа).'' Основан е по иницијатива на кралот Казимир III Велики на 12 мај 1364 година и бил втор во овој дел на Европа, по [[Карлов универзитет|Карловиот Универзитет]](1348). Всушност, универзитетот ја започнал својата активност дури во 1367 година, водејќи предавања на три [[факултет]]и : либерални уметности (1 оддел), [[медицина]] (2 катедра) и [[Јуриспруденција|право]] (8 катедри, вклучувајќи 5 [[Римско граѓанско право|римско право]] ). Универзитетот бил создаден, според пример на италијанските универзитети (особено [[Болоњски универзитет|Болоњскиот универзитет]] ), тесно поврзан со државата, со водечка позиција на двата правни факултети и без теолошки факултет (за разлика од Универзитетот во Прага, по моделот на [[Сорбона (универзитет)|Сорбона]], кој подлежел под црквата).{{Sfn|Domański|Ogonowski|Szczucki|1989}} Внатрешната структура се засновала на студентско самоуправување, независно од црковното влијание. За прв пат во историјата, студентите по право имале можност да поминат еден вид пракса во судовите, по нивните студии. На Краковскиот Факултетот за уметности дипломирале само 6 студенти. Претстојната смрт на кралот во 1370 година и незаинтересираноста од страна на [[Лајош I Анжујски|Лајош Анжујски]] довеле до прекин на фукционирањето на универзитетот. Од научните достигнувања од времето на Казимир Велики, зачувани се три кодекси, вклучувајќи: од 1367 година (колофон : ''in castro Cracoviensi seu in universitate studii'' ) и од 1369 година (колофон: ''per manus cuisdam studentis'' ). Во 1390 година повторно бил активиран, а во 1391 година ја продолжила својата настава благодарение на личните напори на кралицата [[Јадвига Анжујска]] и влијание во папскиот двор.<ref>{{Наведување|inventor=Włodzimierz Knap|title=Mało znane początki UJ|date=2016-07-26|url=https://dziennikpolski24.pl/malo-znane-poczatki-uj/ar/10444498|language=pl}}</ref> Во [[Тестамент|тестаментот,]] кралицата го подарила своето лично богатство на универзитетот во Краков. Со тоа се овозможило универзитетот да биде обновен во целосна форма во 1400 година, со четири факултети типични за средновековните универзитети. Од нив, најважен бил Теолошкиот факултет, што претставувал и највисока форма на научната кариера на секој [[професор]]. Овој факултет бил основан додека Јадвига сè уште била жива. Во 1397 година кралицата добила [[Була|папска була]] од папата [[Папа Бонифациј IX|Бонифациј IX]], што овозможило создавање на оваа школа.<ref name="Odnowienie"/> Јагелонскиот универзитет бил првиот универзитет во Европа кој имал независни катедри по математика и астрономија кои биле основани во 1406 година. Универзитетот бил црковна и свештеничка институција, надгледувана од епископот на Краков, како канцелар на [[Папска Држава|Светата столица]]. Но од друга страна, имал и правен субјект со своја самоуправа со право за управување на својот имот и сопствено судство во рацете на ректорот.{{R|rau}} === Подем на академијата во Краков === Во 15-тиот и почетокот на 16-тиот век следел период на просперитет на универзитетот во Краков. Предавања посетували дури и стиденти од странство. Во тоа време ректори на универзитетот биле Станислав од Скарбимиерц и Павел Влодкович. Особено популарни станале факултетите по [[математика]] и [[астрологија]]. На овој универзитет студирал и [[Никола Коперник]], како и многу подоцнежни западноевропски професори. Краков бил исто така важен научен центар на [[Алхемија|алхемиските]] науки, на кои предавале професори по [[медицина]]. ==== Големата реформа на главната школа на кралството ==== Првите реформи се појавиле кон средината на 18 век. Универзитетите во тоа време требало да станат високи стручни училишта.{{R|prz}} Меѓу другото, биле воведени: систематско предавање на [[Германски јазик|германски]] и [[француски јазик]], предавања за полско право, географија и воено инженерство. Во 1748 година беше формирана катедра по природно право. Сепак, напорите да се доведат предавачи од странство во Краков, не вродиле со успех. Јозеф Алојзи Путанович го развил ''Организација на студиите на Филозофскиот факултет'', врз основа на кој е основана катедрата за еклектичка филозофија, благодарение на која, покрај схоластиката, предавана била и филозофијата на [[Рене Декарт|Декарт]], [[Готфрид Вилхелм Лајбниц|Лајбниц]], како и тогаш заборавените [[Никола Коперник|Коперник]] и [[Галилеј]].{{Sfn|Chamcówna|1965}} Путанович исто така ја реформирал наставата по предметите математика и физика, поделувајќи ги во четири класи {{Sfn|Chamcówna|1965}} : {| class="wikitable" !Класа I ! Класа II ! Класа III ! Класа IV |- | * [[аритметика]] * теоретска [[геометрија]] * рамна и сферична [[тригонометрија]][[алгебра]] | * [[механика]] * [[статика]] * [[хидростатика]] * [[Хидраулика|водовод]] * [[Метеорологија|Аерометрија]] | * [[оптика]] * перспектива * [[Сферно огледало|катоптрика]] * диоптрија * [[астрономија]] | * [[географија]] * [[хидрографија]] * [[хронологија]] * [[Сончев часовник|гномичен]] * цивилна и воена [[архитектура]] |} Во периодот на 1775-1792 година универзитетот активно учествувал во реформите спроведени од Комисијата за национално образование. Универзитетската печатница се занимавала со издавање на голем број учебници за основно образование подготвени од Друштвото за основни книги, вклучувајќи го полскиот буквар, напишан за црковните училишта првично. По неговото општо прифаќањето на овој буквар, бил испечатен од страна на универзитетот во Краков, а примероци по симболична цена биле испратени до училиштата низ [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Државна Заедница]] {{Sfn|Karbowiak|1893}}. Реформите го опфатиле и самиот универзитет. Во 1777 година, Хуго Колтај се обидел да ја реформира академијата{{Sfn|Chamcówna|1965}} врз основа на проектот ''За воведување добри науки во Академијата во Краков и основање на Семинари за наставници од провинциските училишта.''{{Sfn|Chamcówna|1965}} Овој проект го променил називот на универзитетот во ''Atheneum Augusti'' и бил поделен на пет факултети (академии){{Sfn|Chamcówna|1965}} * Академија на уметности, * Академија за филозофија, * Медицинска академија, * Правна академија, * Теолошка академија. Колтај завршил настава по схоластичка филозофија на Академијата за филозофија.{{Sfn|Chamcówna|1965}} Курсевите кои се одржувале на универзитетот траеле една година, а услов за запишување било завршување на регионално училиште.{{Sfn|Chamcówna|1965}} <center><gallery widths="160" heights="200" perrow="5"> Податотека:1785_Elementarz_dla_szkół_parafialnych.png|врска=Plik:1785_Elementarz_dla_szkół_parafialnych.png|алт=Elementarz... z 1785 wydrukowany w drukarni uniwersyteckiej z ramienia TKE| ''Буквар...'' од 1785 година, отпечатен во универзитетската печатница од ТКЕ Податотека:1788_Wstęp_do_fizyki_dla_szkół_narodowych.png|врска=Plik:1788_Wstęp_do_fizyki_dla_szkół_narodowych.png|алт=Wstęp do fizyki dla szkół narodowych, (1788).| Вовед во физика за националните училишта, (1788). Податотека:1785_Arytmetyka_dla_szkół_narodowych.png|врска=Plik:1785_Arytmetyka_dla_szkół_narodowych.png|алт=Arytmetyka dla szkół narodowych, (1785).| ''Аритметика за националните училишта'', (1785). Податотека:1792_Fizyka_dla_szkół_narodowych.png|врска=Plik:1792_Fizyka_dla_szkół_narodowych.png|алт=Michał Jan Hube, Fizyka dla szkół narodowych (1792).| Михал Јан Хубе, ''Физика за национални училишта'' (1792). </gallery></center> === Период на окупација === Поделбата на Полска го загрозила понатамошното функционирање на универзитетот. По окупацијата од страна на австриските трупи, била донесена одлука за негово затворање, но со интервенцијата во Виена, била спасена судбината Јагелонскиот универзитет. Сепак, неговата улога била значително намалена. Ниту асимилирањето на Краков во Војводството Варшава не ја променило оваа ситуација. Подоцна во [[Слободен Град Краков|Републиката Краков]] универзитетот одиграл важна политичка улога. Имал стабилна внатрешна автономија и значително влијание врз државната политика (моќта на ректорот бил многу малку ограничена од Сенатот на Слободниот град. Покрај тоа, универзитетот имал тројца свои претставници на Генералното собрание од вкупно 41 пратеници и двајца во Сенатот). Но и покај тоа неговото ниво, ниту бројот на студенти значително не се зголемиле. Во однос на научниот престиж, веќе бил зад Варшава и Вилнус. Од 1846 година, кога Краков бил повторно под австриска влас, владата во Виена не ја променила својата непријателска политика. Допрва по доделувањето на автономија на [[Кралство Галиција и Лодомерија|Галиција]] во рамките на [[Австроунгарија|Австроунгарската]] монархија, следело подобрување на состојбата на универзитетот. Во меѓувреме, името било сменето во ''Јагелонски универзитет'' - назив кој останува во употреба и денес. За време на овој, втор период на слава на универзитетот, научни истражувања спроведувале, меѓудругите: Карол Олшевски, Зигмунт Вроблевски, Наполеон Цибулски, Тадеуш Брович, Маријан Смолучовски, Леон Марчлевски, Владислав Натансон, Казимир Жоравски и Станислав Заремба. Од хуманитарните науки, водечки претставници биле Михал Бобрзињски, Јозеф Шујски, Станислав Смолка, Казимир Моравски, Франциск Пиекосињски, Едмунд Кжимуски, Јан Бодуин де Куртнеј, Фредерик Зол, Станисав Врублевски. [[Податотека:Barujindeks.jpg|мини| Студентски индекс на Филозофскиот факултет од 30-тите 20 век. Вреди да се обрне внимание на доминантниот [[латински јазик]].]] На почетокот на 20 век, на Јагелонскиот универзитет студирале околу 3.000 студенти, вклучувајќи ги и првите жени, на кои им било дозволено да започнат студии дури во 1894 година, прво на Фармацевтскиот факултет, а подоцна и на другите факултети. Сепак, легендарната прва студентка останува Навојка, која наводно се маскирала како маж. До почетокот на 20 век, политиката на Јагелонскиот универзитет ја одредувале конзервативците. На почетокот на векот, националистите, социјалистите, селските активисти и во помала мера христијанските демократи, исто така, добиле свое влијание. Споровите меѓу левичарите и десничарите во врска со присуството на свештенството на универзитетот биле причина за штрајк во 1910 и 1911 година. === Меѓувоен период === [[Податотека:Uniwersytet_Jagiellonski_1927-1939_(69641494)_(cropped).jpg|лево|мини| Јагелонскиот универзитет, околу 1927–1939 година]] Откако Полска ја вратила својата независност, Јагелонскиот универзитет бил најважниот од петте полски универзитети што постоеле во тоа време (покрај Јагелонскиот универзитет, втор полски универзитет познат по своето ниво на наука од светски размери бил унивезитетот во Лавов). Во тој период, Универзитетот Стефан Батори и Универзитетот во Варшава биле повторно активирани, а биле основани и Католичкиот универзитет во Лублин и Универзитетот во Познањ. Професорскиот кадар на овие универзитети во голема мера бил подржан од универзитетите во Краков и Лавов. Во 1922 година за прв пат, жена одбранила хабилитација на Јагелонскиот универзитет, а во 1927 година и за прв пат жена била вработена како предавач {{R|pol}}. За време на меѓувоениот период, универзитетот бил проширен, следела изградбата на нова зграда на [[Јагелонска библиотека|Јагелонската библиотека]]. Сепак, политичките спорови и економската криза не го поштедиле и универзитетот. Имало судири меѓу претставници на различни студентски групи. Универзитетскиот сенат протестирал против некои од активностите на владата, како: ограничување на автономијата на високообразовните институции. Кризата на јавните финансии во 1930-тите довела до ликвидација на неколку одделенија. Во 1936 година, претседателот Игнаци Мошчицки, на Јагелонскиот универзитет му го доделил Витешки крст на [[Орден на преродбата на Полска]] „за бесценетите достигнувања на полето на полската наука, негувањето на историските традиции и патриотското образование на многу генерации постигнати во текот на неговото постоење низ вековите“. Во учебната 1937/38 година, на сите универзитетски факултети бил воведен принципот ''numerus clausus'' за студенти од еврејско потекло, со што нивниот број бил ограничен на приближно 10% од вкупниот број студенти. Во учебната 1938/39 година ниту едно лице со еврејско потекло не било примено на факултетите по медицина и фармација. Во овој период се појавиел славни научници, меѓудругите: математичарите Тадеуш Баначиевич, Тадеуш Важевски и Францишек Леја, физичарот Владислав Натансон, лингвистите Јан Михал Розвадовски, Јан Лош, [[Кажимјеж Нич]] и Тадеуш Лех-Сплавински, како и претставнивници на други науки: Рафал Таубеншлаг, Адам Кжижановски, Тадеуш Синко, Роман Дибоски и Владислав Конопчињски. === Втора светска војна === Избувнувањето на војната бил најтешкиот период во историјата на универзитетот. На 6 ноември 1939 година, окупаторите под изговор за предавање, поканиле 144 универзитетски професори и асистенти, кои всушност биле уапсени и испратени во [[концентрационен логор]]. За време на оваа акција, вкупно 183 лица биле уапсени, вклучувајќи професори и вработени на Универзитетот за наука и технологија АГХ. Многу од нив успеале да преживеат. Но сепак, 34 универзитетски професори загинале помеѓу 1939 и 1945 година, вклучувајќи ги и оние што биле масакрирани во Катин од руска страна. За време на војната универзитетот бил затворен, а неговата опрема уништена. И покрај тоа организиран бил ''Таен Јагелонски универзитет'', на кој се одржува настава на која учествувале околу 900 студенти. Ректор на тајниот универзитет бил професорот Владислав Сафер. Предавањата ги воделе 140 научници. Во овој период, два значајни документи од 1364 и 1400 година, складирани во Колегиум Новум, биле уништени, некои досиеја за основање и стипендии биле изгубени, а универзитетот изгубил и многу материјали кои датирале од 30-тите на 20 век. === За време на Народна Република Полска === Универзитетските предавања биле обновени еден месец по завршувањето на окупацијата на Краков. Научниците од Лавов и Вилнус, принудени од страна на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз,]] пристигнале во Краков. Повоената радост завршила со доаѓањето на [[Сталинизам|сталинизмот]]. НРП ја презела контролата врз универзитетот и отстраниле некои бунтовни професори. Неколку факултети биле затворени, а на нивно место создадени нови високообразовни училишта (Земјоделска академија, Академија за физичко образование, Медицинска академија ), секако ликвидиран бил и Теолошкиот факултет. Некои професори, заедно со Роман Ингарден, биле избркани од универзитетот. Комунистичките власти ја укинале и автономијата на универзитетот. И покрај сериозното попречување на истражувањето во тоа време, следните научници сè уште биле активни: Станислав Пигон, Јулиус Клајнер, Хенрик Ниеводничањски, Јан Дабровски, Владислав Сафер, Владислав Волтер, Јан Стефанзуман, Јан Гвиаздоморски. На подоцна одвоениот Теолошки факултет студирал [[Карол Војтила]] (подоцна папа). Полската Октомвриска револуција во 1956 година ја подобрила ситуацијата на универзитетот. По повод 600-годишнината од основањето на Јагелонскиот универзитет, биле изградени многу нови универзитетски згради. За време на прославата на 600-годишнината од основањето на универзитетот, на 12 мај 1964 година, Владислав Гомулка на ректорот проф. Казимир Лепши му врачил одликување Голем крст на [[Орден на преродбата на Полска]], доделен на Јагелонскиот универзитет од страна на Државниот совет „за извонредни достигнувања во развојот на полската наука“.{{R|now}} Во 1968 година, по студентските штрајкови, неколку професори со еврејско потекло го напуштиле Краков. === По 1989 година === По политичките промени, универзитетот во голема мера ја вратил својата автономија. Во 1993 година, Колегиум Медикум бил вратен, а до 2004 година Јагелонскиот универзитет бил единствениот универзитет во Полска со медицински факултет. Универзитетот отпочнал соработки на меѓународно ниво, станувајќи член на ''групата Коимбра'', која ги обединува најстарите универзитети на европскиот континент, како и на Европската асоцијација на универзитети, мрежата на Утрехт, мрежата IRUN и асоцијацијата Еуропеум.{{R|uj}} Високиот квалитет на наставата и истражувањето го потврдуваат независните универзитетски рангирања. Веќе десетина години се гради нов универзитетски кампус во населбата Ручај, таканаречениот Трет кампус, кој треба да ја смести најновата научна и технолошка инфраструктура и каде се сместени нови згради на факултетите за природни науки, како и Факултетот за менаџмент и социјални комуникации, кој е седиште, меѓу другото, на радио станицата УЈОТ фм. Во 2014 година таму бил отворен Малополскиот центар за биотехнологија <ref name=":0">{{Наведено списание|last=Strzałka|first=Kazimierz|year=2015|title=Małopolskie Centrum Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Geneza powstania, sposób funkcjonowania i znaczenie dla koncepcji Uniwersytetu badawczego|url=http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-dcb71c6b-76f5-4645-9367-bd01f3f73007|journal=Zagadnienia Naukoznawstwa|volume=3|issue=205|pages=380|issn=0044-1619}}</ref>. Со резолуција од 18 декември 2013 година, Сенатот на Република Полска одлучил да ја прогласи 2014 година како Година на големиот јубилеј на Јагелонскиот универзитет. == Основни статистики == {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="float:center; text-align:center;" ! colspan="24" style="background:#A8D3FF;" |Ранкинг |- ! style="background:#e3f1ff" |<small>Ранкинг</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2003</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2004</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2005</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2006</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2007</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2008</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2009</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2010</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2011</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2012</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2013</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2014</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2015</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2016</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2017</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2018</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2019</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2020</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2021</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2022</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2023</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2024</small> ! style="background:#e3f1ff" |<small>2025</small> |- |<small>'''Perspektywy'''</small><ref>{{Наведување|title=Ranking Szkół Wyższych Perspektywy 2024|url=https://ranking.perspektywy.pl/|language=pl}}</ref> |– |– |– |– |2 |1 |1 |2 |2 |1 |1 |2 |1= |2 |1= |1= |2 |1 |1 |2 |1= |2 |– |- |<small>'''QS World'''</small><ref>{{Наведување|title=Jagiellonian University|url=https://www.topuniversities.com/universities/jagiellonian-university|language=en}}</ref> |– |– |– |– |– |– |– |– |– |401–450 |– |376= |371= |411–420 |431–440 |461–470 |411 |338 |326 |309= |293= |304= |312= |- |<small>'''Times'''</small><ref>{{Наведување|title=Jagiellonian University|date=2024-05-01|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/jagiellonian-university|language=en}}</ref> |– |– |– |– |– |– |– |– |– |301–350 |351–400 |– |– |601–800 |601–800 |601–800 |601–800 |601–800 |501–600 |501–600 |601–800 |601–800 |– |- |<small>'''[[Академско рангирање на универзитетите во светот|ARWU]]'''</small> |401–450<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2003}}</ref> |302–403<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2004}}</ref> |301–400<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2005}}</ref> |301–400<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2006}}</ref> |305–402<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2007}}</ref> |303–401<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2008}}</ref> |303–401<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2009}}</ref> |303–400<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2010}}</ref> |301–400<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2011}}</ref> |301–400<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2012}}</ref> |301–400<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2013}}</ref> |301–400<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2014}}</ref> |301–400<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2015}}</ref> |401–500<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2016}}</ref> |401–500<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2017}}</ref> |401–500 |301–400<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2019}}</ref> |401–500<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2020}}</ref> |401–500<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2021}}</ref> |401–500<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2022}}</ref> |401–500<ref>{{Наведување|title=ShanghaiRanking’s Academic Ranking of World Universities|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2023}}</ref> |– |– |- |CWUR |– |– |– |– |– |– |– |– |– |– |– |479<ref>{{Наведување|title=CWUR 2014 {{!}} Top Universities in the World|url=https://cwur.org/2014.php}}</ref> |451<ref>{{Наведување|title=CWUR 2015 {{!}} Top Universities in the World|url=https://cwur.org/2015.php}}</ref> |429<ref>{{Наведување|title=CWUR 2016 {{!}} Top Universities in the World|url=https://cwur.org/2016.php}}</ref> |421<ref>{{Наведување|title=CWUR 2017 {{!}} Top Universities in the World|url=https://cwur.org/2017.php}}</ref> |381<ref>{{Наведување|title=World University Rankings 2018-19|url=https://cwur.org/2018-19.php}}</ref> |362<ref>{{Наведување|title=World University Rankings 2019-20|url=https://cwur.org/2019-20.php}}</ref> |375<ref>{{Наведување|title=World University Rankings 2020-21 {{!}} CWUR|url=https://cwur.org/2020-21.php|language=en}}</ref> |376<ref>{{Наведување|title=Best Universities in Poland in 2021-2022 {{!}} CWUR|url=https://cwur.org/2021-22/country/poland.php|language=en}}</ref> |381<ref>{{Наведување|title=World University Rankings 2022-23 {{!}} Global 2000 List {{!}} CWUR|url=https://cwur.org/2022-23.php|language=en}}</ref> |383<ref>{{Наведување|title=World University Rankings 2023 {{!}} Global 2000 List {{!}} CWUR|url=https://cwur.org/2023.php|language=en}}</ref> |386<ref>{{Наведување|title=World University Rankings 2024 {{!}} Global 2000 List {{!}} CWUR|url=https://cwur.org/2024.php|language=en}}</ref> |– |} Во рангирањето на високообразовните институции за 2012, 2013 и 2015 година од „Перспетиви“ и „Речпосполита“, Јагелонскиот универзитет бил избран за најдобар универзитет во Полска {{R|per2}}. Универзитетот бил рангиран на 41 место во рангирањето на 100-те најдобри академски институции во развој на британскиот неделник „Тајмс Хајер Еџикејшн“ {{R|tvp}}. Според глобалното рангирање, Јагелонскиот универзитет бил рангиран помеѓу 401-во и 450-то место {{R|tu1}} (Универзитетот во Варшава е класифициран на 344-та позиција) {{R|tu2}}, додека во Центар фор ворлд Јуниверсити Ранкингс (Center for World University Rankings) бил рангиран на 429-то. место {{R|cwur}}. Во глобалното Шангајско рангирање бил позициониран на местата 401–500 {{R|shr}}. Според рангирањето на светските универзитети на Вебометрикс од јануари 2015 година, кое ја покажува вклученоста на академските институции на Интернет, универзитетот го зазема првото место во Полска, а помеѓу сите универзитети во светот, е на 287 место {{R|wm}}.Статистика за бројот на студенти низ историски аспект {{Sfn|Banach|1997}} {| class="wikitable" !Академска година ! Семестар I ! Семестар II |- | 1860/1861 година | 274 | 240 |- | 1870/1871 година | 621 | 561 |- | 1900/1901 година | 1406 година | 1255 година |} Актуелни статистики <ref name=":3">{{Наведување|title=Statystyki – Uniwersytet Jagielloński|url=https://www.uj.edu.pl/uniwersytet-z-collegium-medicum/statystyki}}</ref> * број на факултети: 16 * број на смерови: 166 * број на специјализации: 149 * број на студенти: ** вкупно: 33794 (вклучувајќи го и Колегиум Медикум) <ref name=":3"/> *** редовни и вонредни студии: 33.014 *** Постдипломски студии: 2052 *** Докторски студии: 1687 *** странски студенти _{(податоци за 2013 година)}: 1615 * број на вработени _{(од 27 декември 2023 година {{R|stat}}} ₎: ** вкупно: 8838 *** академски наставници: 4821 *** вработени кои не се академски наставници: 4017 == Факултети == * Факултет за биохемија, биофизика и биотехнологија * Биолошки факултет * Хемиски факултет * Филолошки факултет * Филозофски факултет * Факултет за физика, астрономија и применети компјутерски науки * Факултет за географија и геологија * Факултет за историја * Факултет за математика и компјутерски науки * Факултет за полски литература и книжевност * Правен и Административен факултет * Факултет за меѓународни и политички студии * Факултет за менаџмент и социјална комуникација ; '''Колегиум Медикум - најстарото медицинско училиште во Полска.''' * Медицински факултет * Фармацевтски факултет * Факултет задравствени науки == Mеѓуресорски и заеднички институции == * Архива на Јагелонскиот универзитет * [[Јагелонска библиотека|Јагелонската библиотека]] * Библиотека на Медицинскиот колеџ на Универзитетот Јагелонија * Јагелонската универзитетска библиотека за природни науки * Центар за истражување на квантитативни политики (CBIP) * Центарот за извонредност на академската настава – Арс Доценди УЈ * Центарот за едукација за животна средина на Јагелонскиот универзитет * Јазичен центар за медицински колеџ на Јагелонија * Центар за интердисциплинарни студии Коперник * Центар за развој на интегрирани системи * Центар за трансфер на технологија (CITTRU) * Центар за далечинско учење * Јагелонски центар за африкански студии * Јагелонскиот центар за интердисциплинарни културни истражувања * Јагелонски јазичен центар (JCJ) * Јагелонскиот центар за развој на лекови * Јагелонскиот центар за миграциски студии * Јагелонскиот универзитет од третото доба * Малополски центар за биотехнологија * Медицински центар за постдипломско образование на Јагелонскиот универзитет * Интерфакултетски индивидуални хуманистички студии * Национален центар за синхротронско зрачење „Соларис“ * Полски истражувачки центар на Јагелонскиот универзитет во Лондон * Математички и природни науки студии * Педагошки студии * Студија за физичко образование и спорт на Јагелонскиот универзитет * Студија за физичко образование и спорт на Медицинскиот колеџ на Универзитетот Јагелонија Дополнително функционираат: * Краковскиот академски хор на Јагелонскиот универзитет * Јагелонскиот универзитетски колеџ === Музеи === Јагелонскиот универзитет води 10 музеи кои презентираат збирки поврзани со историјата на универзитетот и некои од неговите факултети, како и збирки на експонати од избрани области собрани во текот на вековите од научници од Краков. Највредните збирки се наоѓаат во Музејот на Јагелонскиот Универзитет, кој се наоѓа во историската зграда на Колегиум Маиус. Таму меѓу другото може да се види: Јагелонскиот глобус, еден од првите глобуси каде бил претставен новиот [[континент]] - [[Америка]], инструментите што ги користел [[Никола Коперник]], дрвена скулптура на кралот Казимир Велики од 14 век и многу други вредни експонати. Останатите музеи: * Музеј на историјата на Универзитетот и науката при Колегиум Маиус * Музеј на фармација на Медицинскиот факултет на Јагелонскиот универзитет * Музеј на анатомија Медицинскиот факултет на Јагелонскиот универзитет * Музеј за анатомопатологија на Медицинскиот факултет на Јагелонскиот универзитет * Музеј на Медицински факултет * Природонаучниот образовен центар {{R|miduj}} (првично Природонаучниот музеј; во процесот на формирање) – се гради во новиот кампус. Кој треба да созджи 5 посебни музеи кои работат во рамките на Факултетите за биологија и географија и геологија: ** Музејот на историјата на градините и ботаниката на Јагелонскиот универзитет во ботаничката градина ** Палеоботаничкиот музеј на Јагелонскиот универзитет во Ботаничката градина ** Геолошки музеј на Јагелонскиот универзитет ** Зоолошки музеј на Јагелонскиот универзитет ** Антрополошки музеј на Јагелонскиот универзитет == Кампуси и универзитетски згради == Јагелонскиот универзитет има четири посебни кампуси и повеќе катедри распоредени на различни страни низ Краков, надвор од кампусите. === ''Кампус I'' === Јагелонскиот универзитет користи над 100 обиекти низ градот. Најстарите универзитетски згради се наоѓаат во Стариот град, во неговиот западен дел, на улиците Голебија, Св. Ана и Јагелонска. Тука се наоѓа и Колегиум Новум, изграден во 1887 година, кој е седиште на универзитетските власти: ректорот и деканите. Изграден е во близина на најстарата универзитетска зграда во Полска, [[Collegium Maius на Јагелонскиот универзитет|Колегиум Maius]], кој бил професорска катедра од 1400 година, а сега таму се наоѓа ''Универзитетскиот Музеј''. Неколку објекти се наоѓаат во други делови на Стариот град, на улицата Гроцка и главниот плоштад на Краков. {| class="wikitable" !Фотографија !Име !Датум на основање !Адреса |- |[[Податотека:Collegium_Maius_07.JPG|врска=Plik:Collegium_Maius_07.JPG|100x100пкс]] |[[Collegium Maius на Јагелонскиот универзитет|Колегиум Маиус]] |XV, XVI, XIX век 1948–64{{Sfn|NID}} |ул. Св. Ана 8–10 и Јагелонска 15 |- |[[Податотека:CollegiumMinus-UJ-POL,_Kraków.jpg|врска=Plik:CollegiumMinus-UJ-POL,_Kraków.jpg|100x100пкс]] |Колегиум Минус |XV–XX век{{Sfn|NID}} |ул. Голебија 11 |- |[[Податотека:Kraków,_Collegium_Juridicum_06.JPG|врска=Plik:Kraków,_Collegium_Juridicum_06.JPG|100x100пкс]] |Колегиум Луридикум |XV, XVII, 1721год., XIX век{{Sfn|NID}} |ул. Гроцка 53 |- |[[Податотека:Kraków_-_Collegium_Novum_01.JPG|врска=Plik:Kraków_-_Collegium_Novum_01.JPG|100x100пкс]] |Колегиум Новум |1883–1887{{Sfn|NID}} |ул. Голебија 24 |- |[[Податотека:Grodzka_52.jpg|врска=Plik:Grodzka_52.jpg|100x100пкс]] |Колегиум Бросианум |почет. XVII, XIX век{{Sfn|NID}} |ул. Гроцка 52-54 |- |[[Податотека:Św._Anny_12_(2)_tr.JPG|врска=Plik:Św._Anny_12_(2)_tr.JPG|131x131пкс]] |Колегиум Новодворскего |1639–43, 1786, 1855{{Sfn|NID}} |ул. Св. Ана 12 |- |[[Податотека:Collegium_Witkowskiego_02.jpg|врска=Plik:Collegium_Witkowskiego_02.jpg|100x100пкс]] |Колегиум Витковскего<br /><br />(поранешен Колегиум Физикум) |1911–1913{{Sfn|NID}} |ул. Голебија 13 |- |[[Податотека:Jagiellonian_University_Collegium_Kollataja_(Collegium_Phisicum),_6_sw._Anny_street,_Old_Town,_Krakow,_Poland.jpg|врска=Plik:Jagiellonian_University_Collegium_Kollataja_(Collegium_Phisicum),_6_sw._Anny_street,_Old_Town,_Krakow,_Poland.jpg|100x100пкс]] |Колегиум Ковонтаја<br /><br />(т.н. Колегиум Физикум) |1786–1791, 1825–1836, 1850–1853{{Sfn|NID}} |ул. Св. Ана 6 |- |[[Податотека:Kraków_-_Olszewskiego_2.jpg|врска=Plik:Kraków_-_Olszewskiego_2.jpg|100x100пкс]] |Колегиум Вроблевскего<br /><br />(т.н.. Колегиум Кемикум<br /><br />или Колегиум Олшевскего) |XVII, 2 половина XIX век{{Sfn|NID}} |ул. Олшевски 2 |- |[[Податотека:A-400_kamienica_Kraków,_ul._Gołębia_16.jpg|врска=Plik:A-400_kamienica_Kraków,_ul._Gołębia_16.jpg|149x149пкс]] |Колегиум Ополске |XV/XVI, XVIII век, 1891{{Sfn|NID}} |ул. Голебија 16 |- |[[Податотека:Krakow_Artillery_Arsenal_7631.JPG|врска=Plik:Krakow_Artillery_Arsenal_7631.JPG|100x100пкс]] | Кралскиот Арсенал |1643, XVIII–XX век{{Sfn|NID}} |ул. Гроцка 64 |- |[[Податотека:Larisch_Palace,_12_Bracka_street,_Old_Town,_Krakow,Poland.jpg|врска=Plik:Larisch_Palace,_12_Bracka_street,_Old_Town,_Krakow,Poland.jpg|100x100пкс]] |Палата Лариш |XV, XVIII век, 1815{{Sfn|NID}} |пл. Сите Светци 6 |} === ''Кампус II'' === Група на објекти изградени на улиците во близина на [[Јагелонска библиотека|Јагелонската библиотека]], недалеку од комплексот згради на емјоделскиот универзитет и Универзитетот за наука и технологија АГХ. Големот аудиториум се наоѓа на улицата Крупница, со предавална за над 1.000 луѓе. {| class="wikitable" !Фотографија ! Име ! Датум на основање ! Адреса |- |[[Податотека:Collegium_Paderevianum.jpg|врска=Plik:Collegium_Paderevianum.jpg|100x100пкс]] | Катедра Падеревианум | 1964 {{R|ifauj}} | ал. Мицкевиц 9 |- | | [[Małe Collegium Paderevianum Uniwersytetu Jagiellońskiego|Малата катедра Падеревианум]] | | ул. Мицкевиц 11 |- |[[Податотека:PaderevianumII.jpg|врска=Plik:PaderevianumII.jpg|100x100пкс]] | Катедра Падеревианум II | 2013-2015 {{R|urb1}} | ул. Крупница |- |[[Податотека:Kraków,_Batorego,_pałac_(6).jpg|врска=Plik:Kraków,_Batorego,_pałac_(6).jpg|100x100пкс]] | Катедра Санок | 1882-1883 {{Sfn|NID}} | ул. Батори 12 |- |[[Податотека:Institute_of_the_Middle_and_Far_East_of_the_Jagiellonian_University.jpg|врска=Plik:Institute_of_the_Middle_and_Far_East_of_the_Jagiellonian_University.jpg|100x100пкс]] | Геолошка Катедра | 1962 {{R|inguj}} | ул. Олеандер 2а |- |[[Податотека:Krakow_Instytut_Psychologii_UJ.jpg|врска=Plik:Krakow_Instytut_Psychologii_UJ.jpg|100x100пкс]] | [[Kolegium Śląskie Uniwersytetu Jagiellońskiego|Шлезиски колеџ]] | 1926 година | ул. Мицкевиц 3 |- |[[Податотека:Kraków_-_Auditorium_Maximum_UJ_01.jpg|врска=Plik:Kraków_-_Auditorium_Maximum_UJ_01.jpg|100x100пкс]] | Голем аудиториум | 2003-2005 {{R|urb2}} | ул. Крупница 33 |} === ''Кампус III'' === * Зградите на кампусот III изградени по повод 600-годишнината од обновувањето на Јагелонскиот универзитет се наоѓаат во областа VIII на улиците Лојасевица и Гроностајова. === Објекти надвор од кампусот === Универзитетот има капацитети распоредени низ градот, вклучувајќи ги: * Замокот во Пжегоржали, каде што се наоѓа Институтот за европски студии на Јагелонскиот универзитет * Астрономска опсерваторија * Палатата Пусловски во Краков * Гостински куќи на Јагелонскиот универзитет во Пжегоржали, на улиците Флоријанска и Пилсудски * Куќи на професори од Јагелонскиот универзитет на: ал. Мицкиевич, ал. Словацки, плоштад на Инвалидите, ул. Локиетка. == Студенти и апсолвенти == ; Луѓе од науката и културата * Јан Длугош (без диплома) * [[Никола Коперник]] * [[Јан Кохановски]] * Хуго Колтај * Карол Олшевски * Тадеуш Бој-Желењски * Бронислав Малиновски * [[Станислав Лем]] * Станислав Виспијански (ревизор – без диплома) * [[Вислава Шимборска]] (без диплома) ; ; Кралеви Јан III Собиески ;Папи [[Папа Јован Павле II|Карол Војтила]] ; Претседатели на Република Полска [[Анджеј Дуда]] ; Премиери на Полска *Јосиф Циранкевич * [[Беата Шидло]] ; Премиери на други земји Казимир Бадени (Австрија) == Професори == Меѓу угледните професори кои предавале на Јагелонскиот Универзитет биле: * правникот Павел Влодкович, * лекарот и историчар Мачиеј Миеховита, * историчарите Јозеф Шујски, Михаил Бобржински и Владислав Конопчињски * како и филозофот Роман Ингарден. == Управа == Властите на Јагелонскиот универзитет во мандатот 2024–2028 година {{R|władze}} : * [[ректор]] : проф. д-р хаб. Пјотр Јединак * Проректор за настава: проф. д-р хаб. Пол Лејдлер * Проректор за Медицински факултет: проф. д-р хаб. Мачеј Тадеуш Малецки * Проректор за развој: проф. д-р хаб. Бартош Брозек * Проректор за кадровска и финансиска политика: проф. д-р хаб. Јоана Залевска-Галош * Проректор за наука: проф. д-р хаб. Војчех Мацик * Проректор за меѓународна соработка: проф. д-р хаб. Јарослав Горнијак == Наводи == [[Категорија:Универзитети во Полска]] n8z6etk4lq04pnpc0lan6y9gvkes81b 0 1368617 5583209 5573476 2026-06-27T10:50:38Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583209 wikitext text/x-wiki '''Архитектурата на [[Босна и Херцеговина]]''' е во голема мера под влијание на четири главни периоди, кога политичките и општествените промени го определиле создавањето на посебни културни и архитектонски навики во регионот. == Средновековен период == [[Податотека:Jajce_–_St_Luke_tower.jpg|мини| Камбанаријата „Свети Лука“ во [[Јајце (град)|Јајце]]]] [[Среден век|Средновековниот]] период во Босна траел до инвазијата на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Тогашната општествена организација на Босна се развила во систем познат како ''[[Задруга]]''. Во Задругата, заедницата била организирана така што неколку семејства со заеднички интереси живееле заедно во кластери за домување. Водачите на заедницата биле избирани според нивната возраст и високите етички стандарди. Системот Задруга бил првенствено поставен како рурална аграрна заедница која во голема мера била зависна од природните ресурси. Како што растела заедницата, дел од семејствата започнале колективно да се преселуваат во друга област формирајќи нов кластер или село. Постојаните врски помеѓу овие поврзани кластери ја стимулирале и трговијата и економијата. Поединечни семејства живееле заедно во куќи познати како Динарски куќи. Тоа биле едноставни конструкции изградени од природни материјали (обично дрво и плетени работи). Внатрешниот простор бил организиран околу [[огниште]]то во средишната просторија со посебни приватни простории за мажи и жени. Иако воените тврдини во Босна и Херцеговина потекнуваат од периодот на [[Стар Рим|римското]] владеење, поголемиот дел од нив биле изградени помеѓу 12 и 15 век. Структурите биле изградени од грубо исечен камен на ридови со поглед кон река, некој важен пат или град. Денес ги има околу 300, но повеќето од нив се во урнатини. Најубави и најсочувани се: [[Сараево]] [[Бихаќ|,]] [[Сребреник (град)|Сребреник]], Благај, [[Јајце (град)|Јајце]], [[Травник]], [[Тешањ]], [[Почитељ (Босна и Херцеговина)|Почитељ]], [[Добој]] , Врандук, [[Тврдина Бобовац|Бобовац]], [[Столац]], [[Маглај]], [[Градачац]], [[Љубушки]], Сокол, [[Босанска Крупа|Кључашрупач]], [[Велика Кладуша]], [[Вишеград]] и [[Зворник]]. Дворецот во Краљева Сутјеска бил дури и богато изграден во готски стил. Пример за средновековна готска и романескна кула претставува кулата Свети Лука која се наоѓа во [[Јајце (град)|Јајце]], изградена во 15 век. {{Галерија|File:Velika Kladusa, Bosnia-Herzegovina, Castle.JPG|Замокот во [[Велика Кладуша]]|File:Bobovac 9 (cropped).jpg|[[Бобовац]], седиште на владетелите на Босна.|File:Jajce fortress gate.jpg|Портата на тврдината [[Јајце]]}} == Османлиски период == [[Податотека:Stari_Most22.jpg|мини| [[Стар мост (Мостар)|Стари Мост]] во [[Мостар]]]] Кон крајот на 15 век, [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] ги проширило своите граници кон [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Тие се осврнале на потребата да се развијат урбаните области и градови, носејќи ја царската [[исламска архитектура]] во регионот, делумно измешана со местните обичаи (еден од нив е употребата на тромпа наместо триаголни пендативи пронајдени во Турција).<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9A-EAgAAQBAJ&pg=PA36|title=Dictionary of Islamic Architecture|last=Petersen|first=Andrew|date=2002|publisher=Routledge|isbn=9781134613656|page=36}}</ref> Од ова произлегло основната форма и организација на урбаните средини кои се карактеристични и денес. [[Душан Грабријан]], архитектонски теоретичар, ја дефинирал примарната организација на типичните босански градови. Тој препознал дека градовите имаат пет автентични компоненти дефинирани со збир на „''непишани закони''“: околните ридови ја дефинираат формата на градот, главниот пат е 'рбетот, „Чаршија“ е срцето, вегетацијата се белите дробови, реката е духот.<ref>{{Наведена книга|title=The Bosnian Oriental Architecture in Sarajevo: With Special Reference to the Contemporary One|last=Grabrijan|first=Dušan|date=1984|publisher=Dopisna delavska univerza|page=22}}</ref> Јурај Нејдхард, друг теоретичар, опишал типичен босански град во една од неговите книги на следниов начин: {{Sfn|Alić|Gusheh|1999}}<blockquote>Кој е шармот на Ориентот што започнува во [[Сараево]] и на кој западњаците не можат да му одолеат? Овде нема планирани акции кои би произлегле од рационално размислување, се е работа на импровизација, резултат на ад хок идеи и привремени потреби. Овде не можете да најдете јасна оска и апсолутна симетрија. Овде не можете ни да најдете градежни системи што се градат правилно. Овде сè ја покажува потребата да им се допадне на луѓето. Композицијата, на Запад, мислена и изградена по логика и план, овде станува агломерација на делови, секој пат резултат на различни потреби и секој пат различно импровизирана; но секогаш во однос на сетилата.</blockquote>  Фактот дека луѓето ја употребувале реката како главен елемент на урбаниот живот довела до изградба на [[Стар мост (Мостар)|Стари Мост]] во 1566 година во [[Мостар]] во [[Херцеговина]]. Во времето кога бил изграден, тој бил најдолгиот каменен мост со еден лак во светот.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9JvtBQAAQBAJ&pg=PA156|title=Encyclopedia of Environment and Society: Five Volume Set|last=Robbins|first=Paul|date=2007|publisher=SAGE Publications|isbn=9781452265582|page=156}}</ref> Меѓутоа, неговото значење имало прилично подлабока моќ. Ја симболизирало врската помеѓу источната и западната цивилизација.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gaXmCwAAQBAJ&pg=PA200|title=Before Forgiving: Cautionary Views of Forgiveness in Psychotherapy|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195145205|editor-last=Lamb|editor-first=Sharon|page=200|editor-last2=Murphy|editor-first2=Jeffrie G.}}</ref> Покрај [[Урбанизам|урбанистичкото планирање]], архитектурата на Босна се појавила со малку појасен архитектонски речник. Архитектурата сепак била организирана околу збир на непишани архитектонски закони вклучувајќи: човечки размери, непречени погледи, [[геометрија]], отворени и флексибилни простори, едноставен мебел, просторни врски со природата и употреба на местни материјали и традиционални градежни техники. Покрај тоа, филозофијата на дизајнот ја фаворизирала хетерогеноста на материјалите. Со други зборови, секој материјал имал одредена внатрешна функција што му била дадена од општествената перцепција на луѓето вклучени во архитектонскиот процес. Јурај Најдхарт ја опишал оваа перцепција на следниов начин: {{Sfn|Grabrijan|Neidhardt|1957}}<blockquote>Поентата е дека Босанецот има свој стил. Својата керамика, простор, град, според себе си ги прави во човечки размери, тој не е мистик, туку реалист и од тоа е изворот на сета оваа реалистична архитектура, која е во исто време удобна, скромна и демократска. Сите покриви и врати на овие куќи се речиси исти, би можеле да ги наречеме домови за секого, сите [куќи] во човечки размери, сите речиси израснати од земјата, целата декорација донесена од нивната градба и структура - архитектура изградена од природното и местното.</blockquote>Оттука, темелите биле градени од камен, приземјето од [[глина]], неизгорена [[тула]] и дрвени работи, првиот кат од дрвена рамка и покривот речиси секогаш од дрво.<ref>{{cite conference|url=http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/1200/430-1180-1-PB.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Seismic Performance Assessment: Sarajevo Case Study|last1=El Sayed|first1=Ahmed|last2=Varenikic|first2=Aldin|last3=Obralic|first3=Ahmed|last4=Ahmetspahic|first4=Erna|last5=Zejnilovic|first5=Ermina|last6=Zejnilovic|first6=Ismail|last7=Kutanis|first7=Mustafa|date=May 2013|page=6|conference=Second International Balkans Conference on Challenges of Civil Engineering}}</ref> Организациски, типична босанска резиденција од 17 век се состоела од пет главни елементи: ограда што гледала и ја дефинирала улицата и јасно ја разликувала приватната од јавната, двор обично изграден од рамен камен за полесно одржување, фонтана на отворено (''[[шадрван]]'') за хигиенски цели, пониско ниво каде што се собирало приватно семејство ''и диван-хан.'' полуприватен/приватен простор на повисоко ниво кој се користи за релаксација и уживање. {{Галерија|File:Mehmet pasa bridge and green Drina river.jpg|[[Мост на Мехмед паша]] на реката [[Дрина]] во [[Вишеград]]|File:BiH, Sarajevo - Svrzina kuća 2.jpg|[[Сврзинова куќа]] во [[Сараево]]|File:Gazi Husrev-Begova madrasa school 1537 IMG 9446 sarajevo.JPG|[[Газихусрев-бегова медреса]] во Сараево|File:Sahat kula in Sarajevo.jpg|[[Сараевска саат-кула|Саат-кула]] во Сараево}} == Австроунгарски период == [[Податотека:Stari_Grad_Sarajevo,_Sarajevo,_Bosnia_and_Herzegovina_-_panoramio.jpg|мини| <nowiki><i id="mwsQ">Вијеќница</i></nowiki>, изградена во мавритански преродбен стил од Карел Парик, [[Александар Витек]] и Чирил Ивековиќ (1891–1896)]] Во 1878 година [[Босна и Херцеговина]] потпаднала под [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|австроунгарска власт]] која за 40 години имала огромно влијание во идното урбанистичко планирање и архитектура. Некои од промените кои биле воведени од австриското влијание вклучувале и воведување на нови прописи за градење како што се потребните градежни дозволи, барањата за безбедност на животот и заштита од пожари, регулирана дебелина на ѕидовите и височини на зградите. Некои промени во урбанистичкото планирање вклучувале класификација на типови на улици и последователни градежни прописи, барање за хармоничен дизајн со непосредната околина и усогласеност со целокупниот регулациски план. Имало промени и во општата дизајнерска филозофија. Стилски, Босна требало да се асимилира во европскиот мејнстрим (оттука и употребата на [[Историзам|историските]] архитектонски стилови), освен за појавата на ориенталистичкиот стил (исто така псевдо-мавритански стил). Целта била да се промовира босанскиот национален идентитет, притоа избегнувајќи го неговото поврзување или со [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] или со растечкото [[Панславизам|пансловенското движење]] преку создавање на „ [[исламска архитектура]] на европската фантазија“.<ref name="college">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures: Economics, education, mobility, and space|last=Joseph|first=Suad|last2=Najmabadi|first2=Afsaneh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=2003|isbn=9004128204}}</ref> Новите архитектонски јазици ја додале различноста на веќе сложениот урбан состав во босанските градови. Овие и други промени предизвикале одредени други последици во Босна. На пример, безбедноста на животот на зградите била подобрена, но местните градежни изведувачи и архитекти станале застарени поради новите прописи и методи на градба. Ова предизвикало имиграција на квалификувана работна сила од Средна Европа што дополнително го удвоило и диверзифицирало населението на Босна и Херцеговина, што пак ја стимулирало економијата. На тој начина, градовите започнале да го менуваат својот карактер. Поголемиот дел од проектите за време на австриското влијание се занимавале со дизајни на административни згради. Поштата во [[Сараево]], на пример, следи различни формални карактеристики на дизајнот, како што се јасност на формата, симетријата и пропорцијата, додека внатрешноста ја следи истата доктрина. Националната и универзитетска библиотека на Босна и Херцеговина во Сараево денеска претставува пример за ориенталистички архитектонски јазик кој употребува мавританско-мамелучка декорација и зашилени сводови додека сè уште интегрира други формални елементи во дизајнот. === Историчарски стилови === За време на нивното владеење, австроунгарските власти направиле обид да наметнат и изградат архитектура на европски стилови во Босна и Херцеговина и на тој начин да го покажат значењето на нивната мисија во окупираната земја. Првично, тие понудиле историски стилови кои ги изградиле најрепрезентативните градби од втората половина на 19 век во Виена. Во Босна, премногу се градеело во странски стилови на градење, првенствено [[Историзам|историцизам]], а премалку биле ценети, почитувани и користени народни босански методи на градење. {{Галерија|File:National Museum of BiH Aerial.JPG|[[Национален музеј на Босна и Херцевовина]] од [[Карел Паржик]] (1888)|File:Union Hotel sarajevo.jpg|Зграда „Ландесбанк“ од [[Карел Паржик]] (1893)|File:Sarajevo University building.JPG|[[Правен факултет (Универзитет во Сараево)|Палата на правдата]] од [[Карел Паржик]]|File:National Theatre Sarajevo.jpg|[[Народен театар Сараево]] од [[Карел Паржик]] (1921)|<!--File:Sarajevo – Cyril and Methodius Church 1.jpg|Seminary of St. Cyril and Methodius in Sarajevo by [[Josip Vancaš]] (1892–1896)-->}}{{Галерија|File:JesusesHearthCathedral.jpg|[[Црква на Исусовото срце (Сараево)|Црква на Исусовото срце]] во Сараево од [[Јосип Ванцаш]] (1884–1889)|File:Academy of fine art and Festina lente.jpg|Академија за ликовни уметности, првично Евангелистичка црква од [[Карел Паржик]] (1899)|File:Sarajevo Saint-Joseph-Church 2011-10-19 (2).jpg|[[Црква Свети Јосиф, Сараево|Црква Свети Јосиф]], [[Сараево]] од [[Карел Паржик]] (1936–1940)|File:Sarajevo Church-of-the-Holy-Transfiguration 2011-10-16.jpg|[[Црква Свето Преображение (Сараево)|Црква Свето Преображение]] во Сараево од [[Александар Дероко]], 1940}} === Мавританската преродбена архитектура === Соочена со мултинационалната структура на населението во Босна и Херцеговина, владата сватила дека е неопходно да има политички слух при изборот на еден од историските стилови. За градба во области каде што доминантно било бошњачкото население, архитектите ја употребувале мавританската преродбена архитектура. Овој стил ја црпел својата инспирација од мавританската и мудехарската архитектура на [[Шпанија]], како и од мамелучката архитектура на [[Египет]] и [[Сирија]], како што е примерот на [[Гимназија Мостар|Гимназијата во Мостар]]. Ова вклучувало примена на украси и други „[[маври]]тански“ дизајнерски стратегии од кои ниту една немала многу врска со претходните архитектонски насоки на автохтоната босанска архитектура. {{Галерија|File:Faculty_of_Islamic_Studies_in_Sarajevo.JPG|Факултет за исламски студии од [[Карел Паржик]](1887) <!--|File:Bosanski pavilion, brisel 1897.jpg|Bosnian pavillion at the 1897 Brussels World Exposition-->|File:Aškenaška_sinagoga_(14143483781).jpg|Внатрешноста на [[Сараевска синагога|Ашкенашката синагога]] од [[Карел Паржик]] (1902)|File:Gymnasium Mostar 1898-1902 Gimnazija Mostar damaged B-War renovated 2009 United World College Foto Wolfgang Pehlemann DSCN6157.jpg|[[Гимназија Мостар]]|File:Zgrada stare vijećnice 21.jpg|Административна зграда во [[Нови Град (Босна и Херцеговина)|Нови Град]]}} === Југендстил === {{Галерија|File:Sarajevo - Art Nouveau building.JPG|[[Палата на Јешуа Салом]] во Сараево од [[Јосип Ванцаш]] (1901)|File:Sarajevo,_Villa_Mathilde.jpg|Вила Матилде во Сараево од [[Јосип Ванцаш]] (1902–1903)|File:Sarajevo Central-Post-Office 2011-09-28.jpg|Централна пошта во Сараево од [[Јосип Ванцаш]] (1907–1913)}}{{Галерија|File:Sarajevo Bosnie Herzegovine O (137557959).jpeg|Вила Радиш, [[Сараево]], од [[Рудолф Тенис]], 1906 <!--|File:Sarajevo Bosnie Herzegovine O (137558125).jpeg|Вила Мандиќ од [[Карел Паржик]], 1903--> <!--|File:BOR Bank in Sarajevo.JPG|Банка на Обала Кулина бана, Сараево -->|File:Zgrada Hrvatskog kulturnog društva Napredak.jpg|Зградата „Напредак“, Сараево|Sarajevo ferhadija street IMG 1228.JPG|Станбена и комерцијална зграда на Зелените Беретки, Сараево од [[Рудолф Тенис]], 1907|File:Sarajevo, dům s výklenky.jpg|Куќата на Мехмед-бег Фадилпашиќ. Фрањевачка 2 [[Сараево]], од [[Рудолф Тенис]], 1910. <!-- |File:Sarajevo Tram-Stop Banka 2011-10-28 (2).jpg|National Bank of Bosnia and Herzegovina-->}} === Босански стил === Босанскиот стил може да се спореди со [[Скандинавија|скандинавскиот]] национален романтизам.<ref name="AAN">{{Наведена мрежна страница|url=https://aboutartnouveau.wordpress.com/2015/01/19/sarajevo-bosnia-and-herzegovina/|title=About Art Nouveau|date=19 January 2015|work=aboutartnouveau.wordpress.com}}</ref> Босанскиот стил го застапувала помлада генерација архитекти, како чешкиот архитект [[Босански стил во архитектурата|Јосип Поспишил]], словенечкиот архитект [[Рудолф Тенис]] и австрискиот архитект Ернст Лихтблу, кои сите студирале на Уметничката академија во Виена со Карл фон Хасенауер и [[Ото Вагнер]]. Сепак, стилот бил именуван од постариот архитект во Сараево, Јосип Ванцаш, за кого работеле многу од овие помлади архитекти. Архитектите од босански стил сакале да ги вратат народните архитектонски елементи на Босна и Херцеговина, наспроти увезените елементи и од историскиот и од мавританскиот преродбенски стил. Босанскиот стил може „''најдобро да се разбере како во традицијата на национал-романтизмот''“, иако неговите дизајнери не биле од нацијата што сакале да ја претставуваат. Сепак, архитектите од босански стил исто така се повикувале на историски, а не на современи извори, и главно на исламската компонента на народната босанска архитектура, што резултирало со „замена на еден [[Историзам|историски]] колаж со друг“.<ref name="Makas-Conley">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=M_aMAgAAQBAJ&pg=PA252|title=Capital Cities in the Aftermath of Empires: Planning in Central and Southeastern Europe|date=2009|publisher=Routledge|isbn=9781135167257|editor-last=Gunzburger Makas|editor-first=Emily|page=252|editor-last2=Damljanovic Conley|editor-first2=Tanja}}</ref><gallery> Податотека:Sarajevo -Zgrada Zemaljskog vakufa.jpg|алт=Building of the Land Waqf|Објектот на Вакафот Податотека:Sarajevo, Stari Grad Hotel (Gazi Hotel).jpg|алт=Hotel Stari Grad in Sarajevo, by Josip Vancaš (1909)|Хотел Стари Град во Сараево, од Јосип Ванцаш (1909) Податотека:Sarajevo Fire Brigade barracks 1912.jpg|алт=Sarajevo Fire Brigade barracks, by Josip Pospišil (1912)|Касарната на Сараевската противпожарна бригада, од [[Босански стил во архитектурата|Јосип Поспишил]] (1912) Податотека:Salomova palata.jpg|алт=Salom Palace (Titova 34) by Josip Pospišil|Саломова палата (Титова 34) од [[Босански стил во архитектурата|Јосип Поспишил]] Податотека:Palata Musafija.jpg|алт=Musafija Palace by Josip Pospišil|Палатата Мусафија од [[Босански стил во архитектурата|Јосип Поспишил]] Податотека:Sebilj in Sarajevo (8269348990).jpg|алт=Sebilj in Baščaršija, Sarajevo|Себил во Башчаршија, Сараево </gallery> == Кралски југословенски период == [[Податотека:Pension_Fund_building,_Sarajevo.jpg|мини|Зграда на пензискиот фонд, Мухамед и Реуф Кадиќ, 1941–1943 година]] Босна и Херцеговина се приклучила на [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] во 1918 година, чија официјална архитектура станувала сè повеќе диктирана од сè поконцентрираната национална власт која се обидувала да воспостави обединет државен идентитет.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cSqoDQAAQBAJ|title=Nationalism and Architecture|last=Deane|first=Darren|publisher=Taylor & Francis|year=2016|isbn=9781351915793}}</ref> Босна и Херцеговина останала на маргината на меѓувоениот архитектонски модернизам во Југославија.<ref>{{Наведено списание|last=Đorđević|first=Zorana|date=2016|title=Identity of 20th Century Architecture in Yugoslavia: The Contribution of Milan Zloković|url=https://journals.cultcenter.net/index.php/culture/article/download/279/241/|journal=Култура/Culture|volume=6|access-date=2025-04-03|archive-date=2018-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421021443/http://journals.cultcenter.net/index.php/culture/article/download/279/241/|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Babic|first=Maja|date=2013|title=Modernism and Politics in the Architecture of Socialist Yugoslavia, 1945-1965|url=https://digital.lib.washington.edu/researchworks/bitstream/handle/1773/23716/Babic_washington_0250O_11912.pdf?sequence=1|journal=University of Washington}}</ref> Душан Смиљаниќ и Хелен Балдасар, кои предавале во средното техничко училиште во Сараево од 1924 година, биле меѓу првите кои донеле современи идеи во Сараево во 1920-тите. Подоцна, Д. Смиљаниќ за кратко време станал општински архитект, а до 1939 година имал отворено сопствено архитектонско биро. Хелен Балдасар дизајнирал згради кои ги претставуваат првите изградени згради со современа архитектура во Сараево: бањите Бембаша, зградата на Друштвото на Црвениот крст и зградата Братинска-Рашидагиќ. Неколку станбени единици биле изградени во периодот помеѓу 1933–1941 година во Црни Врх од страна на различни архитекти од целата земја. Објектот на Црни Врх е изграден на рид со поглед на урбанизираниот центар, свртен кон југ и меѓу зеленилото. Имотот е заштитен од 2012 година, и покрај различниот статус на конзервација.<ref name="crni vrh">{{Наведена мрежна страница|url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3374|title=Residential settlement Crni Vrh, building complex|work=kons.gov.ba|publisher=Official Gazette of Bosnia and Herzegovina|accessdate=2025-04-03|archive-date=2020-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608140734/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3374|url-status=dead}}</ref> Откако студирале во [[Прага]], браќата Мухамед и Реуф Кадиќ станале активни во Сараево во тие години. Врз основа на достигнувањата на [[Кубизам|кубизмот]] и неопластицизмот, тие се трудиле да создадат слободна и чиста геометриска архитектонска форма. Во нивната работа доминирале идеите за здрав функционализам, застапувајќи ја синтезата на содржината и формата, особено во културата на домувањето. Главното дело на Реуф Кадиќ, Куќата Копчиќ од 1939 година, ги реинтерпретира традиционалните елементи (двор, фасада, настрешници, шилест покрив) во согласност со новите современи концепции. Тие ја дизајнирале и станбената зграда ''[[commons:File:Sarajevo - Ferhadija ulica, Stambeno-poslovni objekat Vakufa Hovadža Kemaludina.jpg|Мектеб]]'' на аголот на Ферхадија и Ќемалуша.<ref name="zoranic2">Adnan Zoranic 2019 "Heritage of Early Modernism in Residential Architecture in Sarajevo" IOP Conf. Ser.: Mater. Sci. Eng. 471 112040 [https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1757-899X/471/11/112040/pdf]</ref> Во 1940 година била отворена нивната [[commons:Category:Pension Fund building in Sarajevo|зграда на пензиски фонд]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://architectuul.com/architecture/building-of-the-pension-fund|title=Building of the Pension Fund|work=architectuul.com}}</ref> изложувајќи „намалени форми геометриски „чисти“ површини и волумени“.<ref>Ivan Straus, ''Muhamed Kadic, 100 godina rodjenja'', www.a4a.info</ref><ref>[http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=50&lang=4&action=view&id=3370 KONS] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220702024406/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=50&lang=4&action=view&id=3370 |date=2022-07-02 }} Čokadži Sulejman Vakuf mixed-use building, the historic building</ref> Во границите наметнати од социо-економските услови, институцијата [[Вакаф]] станала моќен инвеститор и благодарение на овие архитекти, зградите на Вакафот обично се утилитарни и конструктивистички по концепт: * Палата на Хаџи Идриз (Д. Смиљаниќ) * Објектот на Јакуб-паша (Д. Смиљаниќ) * Станбено-деловна зграда на Чокаџи Сулејман (Мухамед и Реуф Кадиќ) * Станбено-деловната зграда на Ховаџ Кемалудин во улицата Ферхадија, на местото на поранешен ''мектеб'' (Мухамед и Реуф Кадиќ) * Зградата на пензискиот фонд е изградена во 1943 година (Мухамед и Реуф Кадиќ) Јурај Нејдхард пристигнал во Босна и Херцеговина во 1937 година од студиото на [[Ле Корбизје]] и заедно со теоретичарот на архитектурата [[Душан Грабријан]] работел на синтезата на универзалното и местното. Неговите најзабележителни достигнувања биле зградата на Филозофскиот факултет (1955–59), Институтот за физика и хемија (1959–1964) и урбанистичкото планирање за Центарот Мариндвор.<ref name="Bloom-Blair">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=PA301|title=Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture: Three-Volume Set|date=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195309911|editor-last=Bloom|editor-first=Jonathan|page=301|editor-last2=Blair|editor-first2=Sheila S.}}</ref> ''Други дела:'' * Куќата Дамиќ на улица Радиќева бр. 10 во Сараево е изградена според проект од 1926 година на Хелен Балдасар и Душан Смиљаниќ. * Зградата на [[Централна банка на Босна и Херцеговина|Народната банка на Босна и Херцеговина]] е изградена во 1932 година по проект на белградскиот архитект [[Милан Злоковиќ]]. * Спортскиот центар ФИС во Сараево е изграден според првонаградениот концептуален дизајн од 1936 година од загрепските архитекти Хинк Бауер и Маријан Хаберле. * Облакодер на Железничката штедна задруга во Сараево, изграден во 1938 година, дизајниран од Исидор Рајс. * Зграда за социјално осигурување во Мостар (архитект [[Драго Иблер]], член на прогресивната загрепска група „Земља“, основана во 1929 година) * Домот на Палатата на Дефтердер-паша во [[Бања Лука]] (Стјепан Планиќ, член на групата „Земља“) * Градска штедилница во Сараево (Мате Бајлон, образован во Виена, изградил бројни училишта и станбени згради) * Зграда на Сараевската берза, (Мате Бајлон) <gallery> Податотека:Sarajevo_Tram-Stop_Banka_2011-10-28_(2).jpg|алт=Central Bank of Bosnia and Herzegovina, by Milan Zloković, 1929| [[Централна банка на Босна и Херцеговина]], од [[Милан Злоковиќ]], 1929 година Податотека:Sarajevo,_Red_Cross.jpg|алт=Red Cross building, by Helen Baldasar, 1928| Зграда на Црвениот крст, од Хелен Балдасар, 1928 година Податотека:Sarajevo_-_Radićeva_10.jpg|алт=Damić House at 10 Radićeva, 1926| Куќа на Дамиќ на Радиќева бр. 10, 1926 г Податотека:Sarajevo_-_FIS_1.jpg|алт=Sarajevo - sportski centar FIS, 1936| Сараево - спортски центар ФИС, 1936 година Податотека:Hotel_hecco_deluxe_(3826498302).jpg|алт=JAT skyscraper, Muhamed and Reuf Kadić, 1947| Облакодер ЈАТ, Мухамед и Реуф Кадиќ, 1947 година </gallery> == Социјалистички југословенски период == На крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] Босна и Херцеговина станала република во рамките на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]]. Веднаш по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], краткото поврзување на Југославија со [[Источен блок|Источниот блок]] вовело краток период на [[социјалистички реализам]].<ref name=":4">{{Наведена книга|url=https://www.academia.edu/1614921|title=Modernism in-between : the mediatory architectures of socialist Yugoslavia|last=Vladimir.|first=Kulić|date=2012|publisher=Jovis Verlag|isbn=9783868591477|oclc=814446048}}</ref> Ова ненадејно завршило по несогласувањата помеѓу Тито и Сталин во 1948 година. Во следните години, модернистичката архитектура го симболизира отцепувањето на нацијата од СССР (поим што подоцна се намали со растечката прифатливост на модернизмот во Источниот блок).<ref name=":5">{{Наведено списание|last=Alfirević|first=Đorđe|last2=Simonović Alfirević|first2=Sanja|date=2015|title=Urban housing experiments in Yugoslavia 1948-1970|url=http://www.doiserbia.nb.rs/img/doi/1450-569X/2015/1450-569X1534001A.pdf|journal=Spatium|issue=34|pages=1–9|doi=10.2298/SPAT1534001A|doi-access=free}}</ref> Со политиките за децентрализација и либерализација од 1950-тите, архитектурата се повеќе се расцепувала по етнички линии. Архитектите сè повеќе се фокусирале на градење во врска со архитектонското наследство на нивните индивидуални социјалистички републики во форма на критички регионализам.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pinupmagazine.org/articles/yugoslavia-concrete-utopia-moma-exhibition-david-huber|title=YUGOTOPIA: The Glory Days of Yugoslav Architecture On Display|last=Entertainment|first=The only biannual Magazine for Architectural|work=pinupmagazine.org|language=en|accessdate=2019-02-05}}</ref> Забележителен пример за оваа промена е значајната публикација на Јурај Нејхард и Душан Грабријан од 1957 година ''Архитектура на Босна и патот кон современоста'' ([[хрватски]]: ''Arhitektura Bosne i Put U Suvremeno'') кои настојувале да го разберат модернизмот низ објективот на отоманското наследство на Босна. {{Sfn|Alić|Gusheh|1999}} <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pinupmagazine.org/articles/yugoslavia-concrete-utopia-moma-exhibition-david-huber|title=YUGOTOPIA: The Glory Days of Yugoslav Architecture On Display|last=Entertainment|first=The only biannual Magazine for Architectural|work=pinupmagazine.org|language=en|accessdate=2019-09-13}}</ref> Растечката разлика на индивидуалните етнички архитектонски идентитети во рамките на Југославија била влошена со децентрализацијата на поранешната централизирана историска зачувувачка власт во 1972 година, давајќи им на поединечните региони дополнителна можност критички да ги анализираат сопствените културни наративи. Во доцните 1950-ти и раните 1960-ти [[Брутализам|брутализмот]] започнал да собира следбеници во Југославија, особено кај помладите архитекти.<ref>{{Наведено списание|last=di Radmila Simonovic|first=Ricerca|date=2014|title=New Belgrade, Between Utopia and Pragmatism|url=https://web.uniroma1.it/dottcomparch/sites/default/files/25Simonovic.pdf|journal=Sapienza Università di Roma|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223064909/https://web.uniroma1.it/dottcomparch/sites/default/files/25Simonovic.pdf|archive-date=2019-12-23|access-date=2019-11-24}}</ref> Југословенското отцепување од советскиот социјалистички реализам во комбинација со напорите за одбележување на Втората светска војна, кои заедно довеле до создавање на огромно количество апстрактни скулптурни воени споменици, денес познати како споменици на НОБ.<ref>{{Наведено списание|last=Kulić|first=Vladmir|title=Edvard Ravnikar's Liquid Modernism: Architectural Identity in a Network of Shifting References|url=http://apps.acsa-arch.org/resources/proceedings/uploads/streamfile.aspx?path=ACSA.AM.101&name=ACSA.AM.101.109.pdf|journal=New Constellations New Ecologies|archive-url=https://web.archive.org/web/20190201120314/http://apps.acsa-arch.org/resources/proceedings/uploads/streamfile.aspx?path=ACSA.AM.101&name=ACSA.AM.101.109.pdf|archive-date=2019-02-01|access-date=2019-11-24}}</ref> Политичките струи во Југославија ја фаворизирале [[индустријализација]]та која барала акцент на развојот на јавните станови за да им служи на миграцијата на населението од руралните во урбаните области. За да се надминат културните судири, антиисторицизмот со современ архитектонски речник станал преовладувачка дизајнерска стратегија за повеќето архитектонски проекти. Оттука хомогеноста на материјалите ја заменила традиционалната хетерогеност и бетонот станал материјал на избор за градба. Меѓутоа, таквите практики предизвикале неколку проблеми. Индустријализацијата предизвикала загадување на градовите, но уште поважно предизвикувала бегство од руралните области што дополнително предизвикало неусогласеност во производството, што ја оштетило економијата. Постоела недоволна [[инфраструктура]], електрична енергија, вода и централно греење за да се одржи развојот на новите јавни станови поради лошото планирање, додека станбените облакодери несоодветно се мешале со постоечкиот архитектонски контекст. Лошите методи на градба и недостигот на квалитет поради недостигот на ресурси предизвикале нездрави животни средини. Сите овие прашања довеле до намалување на културниот идентитет на Босна и Херцеговина, истовремено исцрпувајќи ги нејзините природни и човечки ресурси. Од друга страна, постоеле неколку архитектонски проекти кои направиле обид да ги решат прашањата за културната различност. Станбената куќа „Дино“ во Сараево изградена во 1987 година од Амир Вук и Мирко Мариќ била еден од тие обиди. Станува збор за дуплекс станбена куќа каде што едната го следи ориенталниот архитектонски речник, додека другата има прилично западноевропска филозофија на фасадната организација додека делат заеднички влез. Друг пример е хотелот [[Холидеј Ин]] изграден во 1983 година и кулите близначки „Унис“ изградени во Сараево во 1986 година и дизајнирани од Иван Штраус. Меѓу жителите на градот, кулите близначки најчесто се нарекуваат ''Момо'' (српско име) и ''Узеир'' ([[Бошњаци|бошњачко]] име). Не постои консензус меѓу жителите на градот која кула го носела српското или босанското име. Оваа двосмисленост на имињата го истакнува културното единство како негов примарен архитектонски квалитет. {{Галерија|File:Džidžikovac.jpg|Станбен комплекс [[Џиџиковац]] (Мухамед и Реуф Кадиќ, 1947–48)<ref>{{cite web |title=Residential Complex on Dzidzikovac |url=https://architectuul.com/architecture/residential-complex-on-dzidzikovac |website=architectuul.com}}</ref>|File:Sarajevo for Visa (34) (5589553321).jpg|[[Главна железничка станица Сараево]] (Беджич Хачар, Богдан Стојков, 1949)|File:Sarajevo Tram-Line Higijenski-Zavod 2011-10-31.jpg|Сараевски институт за јавно здравје / „Хигиенски Завод“ (Тихомир Ивановиќ, 1950)|File:Faculty of Philosophy in Sarajevo.jpg|Филозофски факултет во Сараево (1955–1959)|File:Sarajevo Tram-261 Line-3 2013-10-14.jpg|[[Зграда на пријателството помеѓу Босна и Херцеговина и Грција|Владата]] и зградите на Парламентот, Сараево|File:Sarajevo - Dom mladih (49132375241).jpg|[[Дом на младите (Скендерија)]] (1969)}}{{Галерија|File:Andrija Čičin Šain Džidžikovac.jpg|Станбен комплекс во [[Џиџиковац]] (Андрија Чичин-Шаин, 1953)|File:Šerefudin's White Mosque.jpg|[[Шерефудинова Бела џамија]] во [[Високо]] ([[Златко Угљен]], 1980)}}{{Галерија|File:Radio and Television of Bosnia and Herzegovina (BHRT) building, Sarajevo.jpg|[[БХРТ]], Сараево|File:Sarajevo Tram-260 Line-3 2011-11-06.jpg|Зградата на [[Електростопанство на Босна и Херцеговина|Електростопанство]] од ([[Иван Штраус]], 1978)|File:Sarajevo – Papagajka.jpg|Папагајка, Сараево (Младен Гвозден, 1982)}} == Уништување за време на војната и повоена реконструкција == За време на [[Босанска војна|војната во Босна]] од 1992 до 1995 година, биле уништени над 2000 цивилни и верски објекти од историска вредност. Меѓу нив биле џамијата [[Џамија Ферхад Паша|Ферхадија]] во [[Бања Лука]] (изградена во 1578 година) и [[Стар мост (Мостар)|Стари Мост]] во [[Мостар]] (изградена во 1566 година), и двете уништени во 1993 година. Тие биле повторно изградени доследни на оригиналните техники и стилови. Во годините по [[Босанска војна|Босанската војна]], во [[Сараево]] започнал градежен бум. Сараево е меѓу градовите со најмногу градби во Југоисточна Европа. Кулите близначки УНИС, дизајнирани од архитектот Иван Штраус, биле речиси целосно уништени во војната, но биле целосно реновирани. Во станбената област Храсно, босанската компанија Босмал го изградила „ Босмалски Сити Центар“, една од највисоките кули близначки на Балканот со висина од 120 метри. Новите сопственици на хотелот [[Холидеј Ин]] во Сараево, исто така дизајниран од архитектот Иван Штраус, објавиле дека од 2005 година ќе започнат со изградба на нова кула од 22 ката. Таканаречената „интелигентна“ кула се очекувало да чини околу 50 милиони евра. Кулите близначки Унис биле целосно реновирани. На местото на некогашните Кули на Ослободувањето, кулите Аваз денес се изградени како ново седиште за Аваз, популарната [[Босна и Херцеговина|босанска]] компанија за [[Весник|весници]]. Се наоѓа во Марин Двор, деловната област на [[Сараево]], која неодамна била целосно реновирана преку плановите за ''Unitic 3'' и ''Grand Media Center''. Новата кула започнала да се гради во 2006 година, а била завршена во 2008 година. Аваз Твист Тауер го држи рекордот како највисока кула на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Составена е од извртена стаклена [[фасада]] и е висока 142 метри со антена од 30 метри која достигнува вкупна висина од 172 метри. Повеќето од олимписките објекти биле уништени, но реконструкцијата сè уште не е извршена.<ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1016/is_3_107/ai_84053627 An Olympic effort for Sarajevo - Clippings - Brief Article | American Forests | Find Articles at BNET.com<!-- Bot generated title -->]</ref> Зградата на Босанскиот парламент (од архитектот Јурај Нејхарт) е во реконструкција, а Музејот на Босна и Херцеговина во областа Марин Двор во Сараево е целосно реновиран. Во сараевското предградие Илиџа, биле започнати многу градежни проекти кои би можеле да се сметаат за големи дури и според стандардите на [[Европска Унија|ЕУ]]. Примерите вклучуваат проект за изградба на жичарница за поврзување со блиските планини Игман и [[Бјелашница]]; спортски комплекс со базени кој треба да биде во вредност од 30 милиони евра; и „Градините на Риверина“ - град во градот кој ќе чини повеќе од 1 милијарда евра во период од десет години. Неодамна, една делница од идниот европски автопатски коридор 5C била изградена и отворена за сообраќај во близина на Сараево. Наскоро Федералната влада ќе започне со изградба на нова 40&nbsp;км долга автопатска делница од Сараево до [[Зеница (град)|Зеница]]. Изградбата на целата 330&nbsp;км делница било планирано да се започне во пролетта 2006 година, а во вредност од приближно 3 милијарди евра. Бјелашница и Олимписките планини Игман се во план за приватизација и реконструкција. {{Галерија|File:BBI Shopping and Business Center.jpg|[[АРИА Центар]] трговски и деловен центар во Сараево, од [[Сеад Голош]]|File:Bosmal City Center Sarajevo.jpg|[[Босмалов градски центар]] во Сараево, од Сеад Голош|File:Sarajevo Tram-291 Line-3 2013-10-25 (cropped).jpg|[[Sarajevo City Center]] од Сеад Голош|File:Loop Bridge 01 (23776388375).jpg|[[Фестина ленте (мост)|Фестина ленте]], пешачки мост, од Аднан Алагиќ, Амила Хрустиќ и Бојана Канлиќ}} === Доктрина за реконструкција и зачувување === Културното зачувување е во тек во Босна и Херцеговина, што може да се види со најновата реконструкција на Стари Мост во Мостар и многу други објекти од културно и историско значење кои биле оштетени или уништени во неодамнешната војна. Многу други проекти, за жал, сè уште се задушени од политички спорови и недостиг на средства, најмногу поради корупцијата. Доктрината што генерално се следи во зачувувањето била сумирана од Итало Англе:<ref>I.C. Angle, ''Education and Historic Preservation: some notes on the training of the specialists''. The issues of techniques in preservation of the historical city centers, Split, 1970</ref> {{Цитатник|# Зачувување на сликата на градот, што вклучува зачувување на специфичноста создадена од севкупните односи помеѓу природното и конструираното, боите, мирисите, звуците, формите, движењата, преклопувањето на историските специфичности и слично; # Зачувувањето на градската форма, спроведено преку зачувување на изградените вредности на поединечни објекти и целини; # и зачувување на градската структура, спроведено преку зачувување на урбаната шема и зачувување на специфичната распространетост на значењата во градот.}} == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == {{refbegin}} * {{cite book |last1=Grabrijan |first1=Dušan |last2=Neidhardt |first2=Juraj |title=Arhitektura Bosne i put u suvremeno |trans-title=Architecture of Bosnia and the way [towards] modernity |date=1957 |publisher=Državna založba Slovenije |language=Serbo-Croatian}} * {{Cite journal|last1=Alić|first1=Dijana|last2=Gusheh|first2=Maryam|date=1999|title=Reconciling National Narratives in Socialist Bosnia and Herzegovina: The Baščaršija Project, 1948-1953|url=https://archive.org/details/sim_society-of-architectural-historians-journal_1999-03_58_1/page/6|journal=Journal of the Society of Architectural Historians|volume=58|issue=1|pages=6–25|doi=10.2307/991434|issn=0037-9808|jstor=991434}} *Amir Pašić, ''Islamic Architecture in Bosnia'' (1994) *Nedžad Kurto, ''Sarajevo 1462-1992'' (1997), *Kurto, Nedžad - ''"Arhitektura Bosne i Hercegovine - Razvoj Bosanskog Stila (Architecture of Bosnia and Herzegovina – Development of Bosnian Style)"'' *Štraus, Ivan – ''"Architecture of Bosnia and Herzegovina 1945-1995"'' *Ravlić, Aleksandar – ''"Banjalučka Ferhadija – Ljepotica koju su ubili (Ferhadija of Banja Luka – A Destroyed Beauty)"'' *Hadžimuhamedović, Amra - ''"Transnational Meaning of the Bosnia-Herzegovinian Architectural Heritage and its Post-War Reconstruction - Integrality of the Bosnia-Herzegovinian Architectural Heritage System"'' *[[Dijana Alić|Alić, Dijana]] - ''"From Ottoman house to Bosnian style: Neidhardt's design for workers' housing in Bosnia and Herzegovina (1939 to 1942)"'' *Pozderac, Damir - ''"Eco-cultural Approach Towards Sustainable Architecture and Urban Planning in Bosnia and Herzegovina - Case study on Integral Architecture"'' {{refend}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20050111170323/http://archnet.org/library/pubdownloader/pdf/9321/doc/DPC1434.pdf „Принципи и методолошка постапка за реконсолидација на Ферхат-пашината џамија во Бања Лука“] - Архитектонско училиште - Центар за дизајн и истражување, Сараево * [https://web.archive.org/web/20090909012405/http://www.sa-c.info/ Сараево градежништво и архитектура] [[Категорија:Архитектура во Босна и Херцеговина| ]] hehafak5zn56b5i4umga21i3nyup8kj 0 1369210 5583210 5564541 2026-06-27T10:50:54Z Bjankuloski06 332 /* Австроунгарски период */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583210 wikitext text/x-wiki '''Архитектурата на [[Босна и Херцеговина]]''' е значително под влијание на четири главни периоди, кога политичките и општествените промени го определиле создавањето на различни културни и архитектонски навики во регионот. == Средновековен период == [[Податотека:Jajce – St Luke tower.jpg|мини| Камбанаријата Свети Лука во [[Јајце (град)|Јајце]]]] [[Среден век|Средновековниот]] период во Босна траел до инвазијата на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]]. Тогашната општествена организација на Босна се развила во систем познат како ''[[Задруга]]''. Во Задруга, заедницата била организирана така што неколку семејства со заеднички интереси живееле тесно заедно во кластери за домување. Лидерите на заедницата биле избрани според нивната возраст и високите етички стандарди. Системот Задруга бил првенствено перцепиран како рурална аграрна заедница, која многу била зависна од природните ресурси. Како што растела заедницата, сегменти од семејства колективно се преселиле во друга област формирајќи нов кластер или село. Постојаните врски помеѓу овие поврзани кластери ја стимулирале и трговијата и економијата. Поединечни семејства живееле заедно во куќи познати како динарски куќи. Тоа биле едноставни структури изградени од природни материјали (обично дрво и плетени прачки). Внатрешниот простор бил организиран околу [[огниште]]то во централна просторија со посебни приватни конаци за мажи и жени. Иако воените тврдини во Босна и Херцеговина доаѓаат од времето на [[Стар Рим|римското]] владеење, повеќето од нив биле изградени помеѓу 12 и 15 век. Структурите биле изградени од грубо исечен камен на ридови со поглед на река, патека или град. Денес има околу 300, но повеќето од нив се во урнатини. Најубави и најсочувани се во: [[Сараево]] [[Бихаќ|,]] [[Сребреник (град)|Сребреник]], Благај, [[Јајце (град)|Јајце]], [[Травник]], [[Тешањ]], [[Почитељ (Босна и Херцеговина)|Почитељ]], [[Добој]], Врандук, [[Тврдина Бобовац|Бобовац]], [[Столац]], [[Маглај]], [[Градачац]], [[Љубушки]], Сокол, [[Босанска Крупа]], [[Велика Кладуша]], [[Вишеград]] и [[Зворник]]. Судот во Краљева Сутјеска бил дури и богато врежан во готски стил. Пример за средновековна готска и романескна кула е кулата Свети Лука лоцирана во [[Јајце (град)|Јајце]], создадена во 15 век. '''Средновековна архитектура'''{{Галерија|File:Velika Kladusa, Bosnia-Herzegovina, Castle.JPG|Замок во Велика Кладуша|File:Bobovac 9 (cropped).jpg|Бобовац, седиште на владетелите на Босна.|File:Jajce fortress gate.jpg|Портата на тврдината Јајце}} == Османлиски период == [[Податотека:Stari_Most22.jpg|мини| [[Стар мост (Мостар)|Стари Мост]] во [[Мостар]]]] Кон крајот на 15 век, [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] го освоила [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Тие се фокусирале на потребата да се развијат урбаните области и градови, носејќи ја империјалната [[исламска архитектура]] во регионот, измешана со локалните обичаи.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9A-EAgAAQBAJ&pg=PA36|title=Dictionary of Islamic Architecture|last=Petersen|first=Andrew|date=2002|publisher=Routledge|isbn=9781134613656|page=36}}</ref> Од ова дошле основната форма и организација на урбаните средини, кои се карактеристични и денес. [[Душан Грабријан]], архитектонски теоретичар, ја дефинирал примарната организација на типичните босански градови. Забележал дека градовите имаат пет автентични компоненти дефинирани со збир на „непишани закони“: околните ридови ја дефинираат формата на градот, главниот пат е 'рбетот, „Чаршија“ е срцето, вегетацијата се белите дробови, реката е духот.<ref>{{Наведена книга|title=The Bosnian Oriental Architecture in Sarajevo: With Special Reference to the Contemporary One|last=Grabrijan|first=Dušan|date=1984|publisher=Dopisna delavska univerza|page=22}}</ref> Јурај Нејдхард, друг теоретичар, вака опишал типичен босански град во една од неговите книги:{{Sfn|Alić|Gusheh|1999}} Кој е шармот на Ориентот кој започнува во Сараево и на кој западњаците не можат да одолеат? Овде нема планирани акции кои би произлегле од рационално размислување, се е работа на импровизација, резултат на ад хок идеи и привремени потреби. Овде не можете да најдете јасна оска и апсолутна симетрија. Овде не можете ни да најдете градежни системи што се градат правилно. Сè овде ја покажува потребата да им се допадне на луѓето. Композицијата, на Запад, мислена и изградена по логика и план, овде станува агломерација на делови, секој пат резултат на различни потреби и секој пат различно импровизирана; но секогаш во однос на сетилата. Фактот дека луѓето ја користеле реката како главен елемент на урбаниот живот довел до изградба на [[Стар мост (Мостар)|Стар Мост]] во 1566 година во [[Мостар]] во [[Херцеговина]]. Во времето кога бил изграден, тој бил најдолгиот каменен мост со единечен распон во светот.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9JvtBQAAQBAJ&pg=PA156|title=Encyclopedia of Environment and Society: Five Volume Set|last=Robbins|first=Paul|date=2007|publisher=SAGE Publications|isbn=9781452265582|page=156}}</ref> Сепак, неговото значење имало прилично подлабока моќ. Ја симболизирало врската меѓу источната и западната цивилизација.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gaXmCwAAQBAJ&pg=PA200|title=Before Forgiving: Cautionary Views of Forgiveness in Psychotherapy|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195145205|editor-last=Lamb|editor-first=Sharon|page=200|editor-last2=Murphy|editor-first2=Jeffrie G.}}</ref> Покрај [[Урбанизам|урбанистичкото планирање]], архитектурата на Босна се појавила со малку појасен архитектонски речник. Архитектурата сепак била организирана околу збир на непишани архитектонски закони вклучувајќи: човечки размери, непречени погледи, [[геометрија]], отворени и флексибилни простори, едноставен мебел, просторни врски со природата и употреба на локални материјали и традиционални градежни техники. Понатаму, дизајнерската филозофија ја фаворизирала хетерогеноста на материјалите. Односно, секој материјал имал одредена внатрешна функција што му била дадена од општествената перцепција на луѓето вклучени во архитектонскиот процес. Јурај Нејдхарт ја опишал оваа перцепција на следниов начин:{{Sfn|Grabrijan|Neidhardt|1957}} Поентата е дека Босанецот има свој стил. Својата керамика, простор, град, според себе си ги прави во човечки размери, тој не е мистик, туку реалист и од тоа е изворот на сета оваа реалистична архитектура, која е во исто време удобна, скромна и демократска. Сите покриви и врати на овие куќи се речиси исти, би можеле да ги наречеме домови за секого, сите [куќи] во човечки размери, сите речиси израснати од земјата, целата декорација донесена од нивната градба и структура - архитектура изградена од природното и локалното. Оттука, темелите биле изградени од камен, приземјето од [[глина]], неизгорена [[тула]] и дрвени врски, првиот кат од дрвена рамка и покривот речиси секогаш од дрво. Организациски, типична босанска резиденција од 17 век се состоела од пет главни елементи: ограда која што гледала и ја дефинирала улицата и јасно ја разликувала приватната од јавната, двор обично изграден од камчиња или рамен камен за полесно одржување, фонтана на отворено (''Шадрван'') за хигиенски цели, пониско ниво каде што се собирало приватно семејство ''и диванхан,'' полуприватен/приватен простор на повисоко ниво кој се користи за релаксација и уживање. '''Отоманска архитектура''' {{Галерија|File:Mehmet pasa bridge and green Drina river.jpg|Мостот Мехмед Паша Соколовиќ на реката Дрина во Вишеград|File:BiH, Sarajevo - Svrzina kuća 2.jpg|Куќата на Сврзо во Сараево|File:Gazi Husrev-Begova madrasa school 1537 IMG 9446 sarajevo.JPG|Медреса Гази Хусрев-Бегова во Сараево|File:Sahat kula in Sarajevo.jpg|Саат-кула, Сараево}} == Австроунгарски период == [[Податотека:Stari_Grad_Sarajevo,_Sarajevo,_Bosnia_and_Herzegovina_-_panoramio.jpg|мини| Вијеќница, изградена во мавритански стил на преродба од Карел Парик, [[Александар Витек]] и Ќирил Ивековиќ (1891–1896 г.)]] Во 1878 година, [[Босна и Херцеговина]] потпаднала под [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|австроунгарска власт]] која за 40 години имала огромно влијание врз идното урбанистичко планирање и архитектура. Некои од промените кои биле воведени од австриското влијание опфаќале и воведување на нови прописи за градење како потребните градежни дозволи, барањата за безбедност на животот и заштита од пожари, регулирана дебелина на ѕидовите и височини на зградите. Некои промени во урбанистичкото планирање вклучувале класификација на типови на улици и последователни градежни прописи, барање за хармоничен дизајн со непосредната околина и усогласеност со целокупниот регулациски план. Имало промени и во општата дизајнерска филозофија. Стилски, Босна требала да се асимилира во европскиот мејнстрим (оттука и употребата на [[Историзам|историските]] архитектонски стилови), освен за појавата на ориенталистичкиот стил (исто така псевдо-мавритански стил). Целта била да се промовира босанскиот национален идентитет, притоа избегнувајќи го неговото поврзување или со [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] или со растечкото [[Панславизам|пан-словенско движење]] преку создавање на „[[исламска архитектура]] на европската фантазија“.<ref name="college">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures: Economics, education, mobility, and space|last=Joseph|first=Suad|last2=Najmabadi|first2=Afsaneh|publisher=[[Brill Publishers]]|year=2003|isbn=9004128204}}</ref> Новите архитектонски јазици додале разновидност на веќе сложениот урбан состав во босанските градови. Многу промени предизвикале одредени други последици во Босна. На пример, безбедноста во зградите била подобрена, но локалните градежни изведувачи и архитекти станале застарени поради новите прописи и методи на градба. Ова предизвикало имиграција на квалификувана работна сила од Средна Европа што дополнително го удвоила и диверзифицирала населението на Босна и Херцеговина, што повторно ја стимулирале економијата. На крајот, градовите почнале да го менуваат својот карактер. Поголемиот дел од проектите за време на австриското влијание се занимавале со дизајни на административни згради. Поштата во [[Сараево]], на пример, следи различни формални карактеристики на дизајнот, како што се јасност на формата, симетријата и пропорцијата, додека внатрешноста ја следи истата доктрина. Националната и универзитетска библиотека на Босна и Херцеговина во Сараево е пример за ориенталистички архитектонски јазик кој користи мавританско-мамелук декорација и зашилени сводови додека сепак вклучува и други формални елементи во дизајнот. === Историчарски стилови === Во текот на неговото владеење, австроунгарските власти пробале да наметнат и изградат архитектура на европски стилови во Босна и Херцеговина и така да го покажат значењето на нивната мисија во окупираната земја. На почетокот, нуделе историски стилови кои ги опфаќале најрепрезентативните градби од втората половина на 19 век во Виена. Во Босна, многу се градело во странски стилови на градење, првенствено [[историзам]], а премалку биле ценети, почитувани и користени народни босански методи на градење. '''Неокласична архитектура''' {{Галерија|File:National Museum of BiH Aerial.JPG|Национален музеј од Карел Паржик (1888 година)|File:Union Hotel sarajevo.jpg|Зграда „Ландесбанк“ од Карел Паржик (1893 година)|File:Sarajevo University building.JPG|Палата на правдата од Карел Паржик|File:National Theatre Sarajevo.jpg|Народен театар Сараево од Карел Паржик (1921 година)|<!--File:Sarajevo – Cyril and Methodius Church 1.jpg|Seminary of St. Cyril and Methodius in Sarajevo by [[Josip Vancaš]] (1892–1896)-->}}'''Романска преродба, неовизантиска и готска преродба на архитектурата''' {{Галерија|File:JesusesHearthCathedral.jpg|Катедралата „Пресвето срце“ во Сараево од Јосип Ванчаш (1884–1889 година)|File:Academy of fine art and Festina lente.jpg|Академија за ликовни уметности, првично Евангелистичка црква од Карел Паржик (1899 година)|File:Sarajevo Saint-Joseph-Church 2011-10-19 (2).jpg|Црквата Свети Јосиф, Маријин Двор, Сараево од Карел Паржик (1936–1940 година)|File:Sarajevo Church-of-the-Holy-Transfiguration 2011-10-16.jpg|Црквата „Свето Преображение“ во Сараево од Александар Дероко, 1940 година}} === Архитектура на мавританската преродба === Соочена со мултинационалната структура на населението во Босна и Херцеговина, владата сфатила дека е неопходно да се има политичко слух при изборот на еден од историските стилови. За градежништво во области каде преовладувало бошњачкото население, архитектите го користеле мавританскиот стил на преродба. Овој стил ја црпел својата инспирација од мавританската и мудејарската архитектура на [[Шпанија]], како и од мамлучката архитектура на [[Египет]] и [[Сирија]], како примерот на [[Гимназија Мостар|Гимназијата Мостар]]. Ова вклучувало примена на украси и други „[[маври]]тански“ дизајнерски стратегии од кои ниту една немала многу врска со претходните архитектонски насоки на автохтоната босанска архитектура. '''Мавританска преродбена архитектура''' {{Галерија|File:Faculty_of_Islamic_Studies_in_Sarajevo.JPG|Факултет за исламски студии од Карел Паржик (1887 година) <!--|File:Bosanski pavilion, brisel 1897.jpg|Bosnian pavillion at the 1897 Brussels World Exposition-->|File:Aškenaška_sinagoga_(14143483781).jpg|Внатрешноста на синагогата Ашкенази од Карел Паржик (1902)|File:Gymnasium Mostar 1898-1902 Gimnazija Mostar damaged B-War renovated 2009 United World College Foto Wolfgang Pehlemann DSCN6157.jpg|Мостарската гимназија и колеџите на Обединетиот свет|File:Zgrada stare vijećnice 21.jpg|Градско собрание на Нови Град}} === Стил на Арт Нову и Сецесија === {{Галерија|File:Sarajevo - Art Nouveau building.JPG|Замокот Јешуа Д. Салом во Сараево од Јосип Ванчаш (1901 година)|File:Sarajevo,_Villa_Mathilde.jpg|Вила Матилда во Сараево од Јосип Ванчаш (1902–1903 година)|File:Sarajevo Central-Post-Office 2011-09-28.jpg|Централна пошта во Сараево од Јосип Ванчаш (1907–1913 година)}}'''Виенска сецесиска архитектура''' {{Галерија|File:Sarajevo Bosnie Herzegovine O (137557959).jpeg|Вила Радиш, Петракијина 13 Сараево, од Рудолф Тонис, 1906 година <!--|File:Sarajevo Bosnie Herzegovine O (137558125).jpeg|Villa Mandic by [[Karel Pařík]], 1903--> <!--|File:BOR Bank in Sarajevo.JPG|BOR Bank on Obala Kulina bana, Sarajevo-->|File:Zgrada Hrvatskog kulturnog društva Napredak.jpg|Зграда ''Напредак'', Титова, Сараево <!--|File:Salomova palata.jpg|Salom Palace, Titova, Sarajevo--> <!--|File:Palata Musafija.jpg|''Musafija'' building, Titova, Sarajevo-->|Sarajevo ferhadija street IMG 1228.JPG|Станбена и комерцијална зграда на Зелените беретки, Сараево од Рудолф Тонис, 1907 година|File:Sarajevo, dům s výklenky.jpg|Куќата на Мехмед-бег Фадилпашиќ. Фрањевачка 2 Сараево, од Рудолф Тониес, 1910 г. <!-- |File:Sarajevo Tram-Stop Banka 2011-10-28 (2).jpg|National Bank of Bosnia and Herzegovina-->}} === Босански стил во архитектурата === Босанскиот стил може да се спореди со [[Скандинавија|скандинавскиот]] национален романтизам.<ref name="AAN">{{Наведена мрежна страница|url=https://aboutartnouveau.wordpress.com/2015/01/19/sarajevo-bosnia-and-herzegovina/|title=About Art Nouveau|date=19 January 2015|work=aboutartnouveau.wordpress.com}}</ref> Босанскиот стил го застапувала помлада генерација на архитекти, како чешкиот архитект [[Босански стил во архитектурата|Јосип Поспишил]], словенечкиот архитект [[Рудолф Тенис]] и австрискиот архитект Ернст Лихтблау, кои студирале на Уметничката академија во Виена со Карл фон Хасенауер и [[Ото Вагнер]]. Меѓутоа, стилот бил именуван по постариот архитект во Сараево, Јосип Ванчаш, за кого работеле многу од помладите архитекти. Архитектите од босанскиот стил сакале да ги вратат народните архитектонски елементи на Босна и Херцеговина, наспроти увезените скрипти и од историчарскиот и од мавританскиот преродбенски стил. Босанскиот стил може „најдобро да се разбере како во традицијата на национал-романтизмот“, иако неговите дизајнери не биле од нацијата што сакале да ја претставуваат. Сепак, архитектите од босански стил исто така се повикувале на историски, а не на современи извори, и главно на исламската компонента на народната босанска архитектура, што резултирало со „замена на еден [[Историзам|историски]] колаж со друг“ (Гунцбургер-Макас и Дамљановиќ-Конли).<ref name="Makas-Conley">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=M_aMAgAAQBAJ&pg=PA252|title=Capital Cities in the Aftermath of Empires: Planning in Central and Southeastern Europe|date=2009|publisher=Routledge|isbn=9781135167257|editor-last=Gunzburger Makas|editor-first=Emily|page=252|editor-last2=Damljanovic Conley|editor-first2=Tanja}}</ref><gallery> Податотека:Sarajevo_-Zgrada_Zemaljskog_vakufa.jpg|алт=Building of the Land Waqf| Изградба на копнениот вакуф Податотека:Sarajevo,_Stari_Grad_Hotel_(Gazi_Hotel).jpg|алт=Hotel Stari Grad in Sarajevo, by Josip Vancaš (1909)| Хотел Стари Град во Сараево, од Јосип Ванчаш (1909 година) Податотека:Sarajevo_Fire_Brigade_barracks_1912.jpg|алт=Sarajevo Fire Brigade barracks, by Josip Pospišil (1912)| Касарната на Сараевската противпожарна бригада, од [[Босански стил во архитектурата|Јосип Поспишил]] (1912 година) Податотека:Salomova_palata.jpg|алт=Salom Palace (Titova 34) by Josip Pospišil| Салом Палас (Титова 34) од [[Босански стил во архитектурата|Јосип Поспишил]] Податотека:Palata_Musafija.jpg|алт=Musafija Palace by Josip Pospišil| Палатата Мусафија од [[Босански стил во архитектурата|Јосип Поспишил]] Податотека:Sebilj_in_Sarajevo_(8269348990).jpg|алт=Sebilj in Baščaršija, Sarajevo| Себиљ во Башчаршија, Сараево </gallery> == Ројалистички југословенски период == [[Податотека:Pension_Fund_building,_Sarajevo.jpg|мини|Зграда на пензиски фонд, Мухамед и Реуф Кадиќ, 1941–1943 година]] Босна и Херцеговина се приклучила на [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] во 1918 година, чија архитектура била сè повеќе диктирана од сè поконцентрираната национална власт која сакала да воспостави обединет државен идентитет.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cSqoDQAAQBAJ|title=Nationalism and Architecture|last=Deane|first=Darren|publisher=Taylor & Francis|year=2016|isbn=9781351915793}}</ref> Босна и Херцеговина останала на маргината на меѓувоениот архитектонски модернизам во Југославија.<ref>{{Наведено списание|last=Đorđević|first=Zorana|date=2016|title=Identity of 20th Century Architecture in Yugoslavia: The Contribution of Milan Zloković|url=https://journals.cultcenter.net/index.php/culture/article/download/279/241/|journal=Култура/Culture|volume=6|access-date=2025-04-09|archive-date=2018-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421021443/http://journals.cultcenter.net/index.php/culture/article/download/279/241/|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Babic|first=Maja|date=2013|title=Modernism and Politics in the Architecture of Socialist Yugoslavia, 1945-1965|url=https://digital.lib.washington.edu/researchworks/bitstream/handle/1773/23716/Babic_washington_0250O_11912.pdf?sequence=1|journal=University of Washington}}</ref> Душан Смиљаниќ и Хелен Балдасар, кои предавале во средното техничко училиште во Сараево од 1924 година, биле меѓу првите кои донеле модернистички идеи во Сараево во 1920-тите. Подоцна, Д. Смиљаниќ за брзо станал општински архитект, а до 1939 година имал и сопствено архитектонско биро. Хелен Балдасар дизајнирал згради кои се први изградени згради со модерна архитектура во Сараево: бањите Бембаша, зградата на Друштвото на Црвениот крст и зградата Братинска-Рашидагиќ. Неколку станбени единици биле изградени во 1933–1941 година во Црни Врх од различни архитекти од целата земја. Имотот Црни Врх е изграден на рид со поглед на урбанизираниот центар, свртен кон југ и меѓу зеленилото. Имотот бил заштитен од 2012 година, и покрај различниот статус на конзервација.<ref name="crni vrh">{{Наведена мрежна страница|url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3374|title=Residential settlement Crni Vrh, building complex|work=kons.gov.ba|publisher=Official Gazette of Bosnia and Herzegovina|accessdate=2025-04-09|archive-date=2020-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608140734/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3374|url-status=dead}}</ref> Откако студирале во [[Прага]], браќата Мухамед и Реуф Кадиќ биле активни во Сараево во тие години. Базиран на достигнувањата на [[Кубизам|кубизмот]] и неопластицизмот, се труделе да создадат слободна и чиста геометриска архитектонска форма. Во нивната работа преовладувале идеите за здрав функционализам, застапувајќи ја синтезата на содржината и формата, најмногу во културата на домувањето. Главното дело на Реуф Кадиќ, Куќата Копчиќ од 1939 година, ги реинтерпретирало традиционалните елементи (двор, фасадни еркери, настрешници, шилест покрив) во согласност со новите модерни концепции. Исто така, ја дизајнирале станбената зграда ''Мектеб'' на аголот на Ферхадија и Ќемалуша. Во 1940 година била отворена нивната зграда на пензиски фонд,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://architectuul.com/architecture/building-of-the-pension-fund|title=Building of the Pension Fund|work=architectuul.com}}</ref> демонстрирајќи „намалени форми на геометриски „чисти“ површини и волумени“. Во границите наметнати поради социо-економските услови, институцијата [[Вакаф]] станала моќен инвеститор и поради овие архитекти, зградите на Вакаф често се утилитарни и конструктивистички по концепт: * Палата Вакаф Хаџи Идриз (Д. Смиљаниќ) * Објектот Вакаф Јакуб паша (Д. Смиљаниќ) * Станбено-деловна зграда на Вакаф Чокаџи Сулејман (Мухамед и Реуф Кадиќ) * Станбено-деловната зграда на Вакаф Ховаџ Кемалудин во улицата Ферхадија, на местото на поранешен ''мектеб'' (Мухамед и Реуф Кадиќ) * Зградата на пензискиот фонд е изградена во 1943 година (Мухамед и Реуф Кадиќ) Јурај Нејдхард дошол во Босна и Херцеговина во 1937 година од студиото на [[Ле Корбизје]] и заедно со теоретичарот на архитектурата [[Душан Грабријан]] работеле на синтезата на универзалното и локалното. Неговите најзабележителни достигнувања биле зградата на Филозофскиот факултет (1955–1959 година), Институтот за физика и хемија (1959–1964) и урбанистичкото планирање за Центарот Мариндвор.<ref name="Bloom-Blair">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=PA301|title=Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture: Three-Volume Set|date=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195309911|editor-last=Bloom|editor-first=Jonathan|page=301|editor-last2=Blair|editor-first2=Sheila S.}}</ref> ''Други дела:'' * Куќата Дамиќ на улица Радиќева бр. 10 во Сараево е изградена според проект од 1926 година на Хелен Балдасар и Душан Смиљаниќ. * Зградата на [[Централна банка на Босна и Херцеговина|Народната банка на Босна и Херцеговина]] е изградена во 1932 година по проект на белградскиот архитект [[Милан Злоковиќ]]. * Спортскиот центар ФИС во Сараево е изграден според првонаградениот концептуален дизајн од 1936 година од загрепските архитекти Хинк Бауер и Маријан Хаберле. * Облакодер на Железничката штедна задруга во Сараево, изграден во 1938 година, дизајниран од Исидор Рајс. * Зграда за социјално осигурување во Мостар (архитект [[Драго Иблер]], член на прогресивната загрепска група „Земља“, основана во 1929 година) * Домот на Палатата на Дефтердер-паша во [[Бања Лука]] (Стјепан Планиќ, член на групата „Земља“) * Градска штедилница во Сараево (Мате Бајлон, образован во Виена, изградил бројни училишта и станбени згради) * Зграда на сараевската берза, (Мате Бајлон) <gallery> Податотека:Sarajevo_Tram-Stop_Banka_2011-10-28_(2).jpg|алт=Central Bank of Bosnia and Herzegovina, by Milan Zloković, 1929| [[Централна банка на Босна и Херцеговина]], од [[Милан Злоковиќ]], 1929 година Податотека:Sarajevo,_Red_Cross.jpg|алт=Red Cross building, by Helen Baldasar, 1928| Зграда на Црвениот крст, од Хелен Балдасар, 1928 година Податотека:Sarajevo_-_Radićeva_10.jpg|алт=Damić House at 10 Radićeva, 1926| Куќа на Дамиќ на Радиќева бр. 10, 1926 г. Податотека:Sarajevo_-_FIS_1.jpg|алт=Sarajevo - sportski centar FIS, 1936| Сараево - спортски центар ФИС, 1936 година Податотека:Hotel_hecco_deluxe_(3826498302).jpg|алт=JAT skyscraper, Muhamed and Reuf Kadić, 1947| Облакодер ЈАТ, Мухамед и Реуф Кадиќ, 1947 година </gallery> == Социјалистички југословенски период == На крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Босна и Херцеговина станала република во [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]]. Веднаш по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], краткото поврзување на Југославија со [[Источен блок|Источниот блок]] вовел краток период на [[социјалистички реализам]].<ref name=":4">{{Наведена книга|url=https://www.academia.edu/1614921|title=Modernism in-between : the mediatory architectures of socialist Yugoslavia|last=Vladimir.|first=Kulić|date=2012|publisher=Jovis Verlag|isbn=9783868591477|oclc=814446048}}</ref> Ова ненадејно завршило со расколот Тито-Сталин во 1948 година. Во следните години, модернистичката архитектура го симболизирала отцепувањето на нацијата од СССР (поим што подоцна се намалил со растечката прифатливост на модернизмот во Источниот блок).<ref name=":4"/><ref name=":5">{{Наведено списание|last=Alfirević|first=Đorđe|last2=Simonović Alfirević|first2=Sanja|date=2015|title=Urban housing experiments in Yugoslavia 1948-1970|url=http://www.doiserbia.nb.rs/img/doi/1450-569X/2015/1450-569X1534001A.pdf|journal=Spatium|issue=34|pages=1–9|doi=10.2298/SPAT1534001A|doi-access=free}}</ref> Со политиките за децентрализација и либерализација од 1950-тите, архитектурата се повеќе се расцепувала по етнички линии. Архитектите повеќе се фокусирале на градежништво поврзано со архитектонското наследство на нивните индивидуални социјалистички републики во форма на критички регионализам.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pinupmagazine.org/articles/yugoslavia-concrete-utopia-moma-exhibition-david-huber|title=YUGOTOPIA: The Glory Days of Yugoslav Architecture On Display|last=Entertainment|first=The only biannual Magazine for Architectural|work=pinupmagazine.org|language=en|accessdate=2019-02-05}}</ref> Забележителен пример за оваа промена е значајната публикација на Јурај Нејхард и Душан Грабријан од 1957 година ''Архитектура на Босна и патот кон модерноста'' кој пробувал да го разбере модернизмот низ призмата на османлиското наследство на Босна.{{Sfn|Alić|Gusheh|1999}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pinupmagazine.org/articles/yugoslavia-concrete-utopia-moma-exhibition-david-huber|title=YUGOTOPIA: The Glory Days of Yugoslav Architecture On Display|last=Entertainment|first=The only biannual Magazine for Architectural|work=pinupmagazine.org|language=en|accessdate=2019-09-13}}</ref> Растечката разлика на индивидуалните етнички архитектонски идентитети во рамките на Југославија се влошувала со децентрализацијата на поранешната централизирана историска зачувувачка власт во 1972 година, давајќи им на поединечните региони дополнителна можност критички да ги анализираат сопствените културни наративи.<ref name=":0"/> Во доцните 1950-ти и раните 1960-ти [[Брутализам|брутализмот]] почнал да собира следбеници во Југославија, особено кај помладите архитекти.<ref>{{Наведено списание|last=di Radmila Simonovic|first=Ricerca|date=2014|title=New Belgrade, Between Utopia and Pragmatism|url=https://web.uniroma1.it/dottcomparch/sites/default/files/25Simonovic.pdf|journal=Sapienza Università di Roma|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223064909/https://web.uniroma1.it/dottcomparch/sites/default/files/25Simonovic.pdf|archive-date=2019-12-23|access-date=2019-11-24}}</ref> Југословенското отцепување од советскиот социјалистички реализам во комбинација со напорите за одбележување на Втората светска војна, кои заедно довеле до создавање на огромно количество апстрактни скулптурни воени споменици.<ref>{{Наведено списание|last=Kulić|first=Vladmir|title=Edvard Ravnikar's Liquid Modernism: Architectural Identity in a Network of Shifting References|url=http://apps.acsa-arch.org/resources/proceedings/uploads/streamfile.aspx?path=ACSA.AM.101&name=ACSA.AM.101.109.pdf|journal=New Constellations New Ecologies|archive-url=https://web.archive.org/web/20190201120314/http://apps.acsa-arch.org/resources/proceedings/uploads/streamfile.aspx?path=ACSA.AM.101&name=ACSA.AM.101.109.pdf|archive-date=2019-02-01|access-date=2019-11-24}}</ref> Политичките струи во Југославија ја фаворизирале [[индустријализација]]та која барала акцент на развојот на јавните станови со цел да им служи на миграцијата на населението од руралните во урбаните области. Со цел да се надминат културните конфликти, антиисторицизмот со модерен архитектонски речник станал преовладувачка дизајнерска стратегија за повеќето архитектонски проекти. Понатаму, хомогеноста на материјалите ја заменила традиционалната хетерогеност и бетонот станал материјал на избор за градба. Сепак, таквите практики предизвикале неколку проблеми. Индустријализацијата предизвикала загадување на градовите, но уште поважно предизвикала бегство од руралните области што подоцна предизвикало неусогласеност во производството, што ја оштетило економијата. Имало недоволна [[инфраструктура]], електрична енергија, вода и централно греење за да се одржи развојот на новите јавни станови поради лошото планирање, додека станбените облакодери несоодветно се мешале со постоечкиот архитектонски контекст. Лошите методи на градба и недостигот на квалитет поради недостигот на ресурси предизвикале нездрави животни средини. Сите овие прашања довеле до намалување на културниот идентитет на Босна и Херцеговина, истовремено исцрпувајќи ги нејзините природни и човечки ресурси. Од друга страна, имало неколку архитектонски проекти кои пробале да ги решат прашањата за културната различност. Станбената куќа „Дино“ во Сараево изградена во 1987 година од Амир Вук и Мирко Мариќ била еден од тие обиди. Се мисли на дуплекс станбена куќа каде едната го следи ориенталниот архитектонски речник, додека другата има прилично западноевропска филозофија на фасадната организација додека делат заеднички влез. Друг пример е хотелот [[Холидеј Ин]] изграден во 1983 година и кулите близначки „Унис“ изградени во Сараево во 1986 година и дизајнирани од Иван Штраус. Меѓу жителите на градот, кулите близначки најчесто се нарекуваат ''Момо'' (српско име) и ''Узеир'' ([[Бошњаци|бошњачко]] име). Не постои консензус меѓу жителите на градот која кула го носела српското или босанското име. Оваа двосмисленост на имињата го истакнува културното единство како негов примарен архитектонски квалитет. '''Модернистичка архитектура''' {{Галерија|File:Džidžikovac.jpg|Станбен комплекс Џиџиковац (Мухамед и Реуф Кадиќ, 1947–48 г.)<ref>{{cite web |title=Residential Complex on Dzidzikovac |url=https://architectuul.com/architecture/residential-complex-on-dzidzikovac |website=architectuul.com}}</ref>|5=File:Sarajevo Tram-Line Higijenski-Zavod 2011-10-31.jpg|6=Завод за јавно здравје Сараево / ''Хигиенски завод'' (Тихомир Ивановиќ, 1950 година)|9=File:Parliament (6042784223).jpg|10=Згради на Владата и Парламентот, Сараево, од Јурај Најдхарт|11=File:Sarajevo - Dom mladih (49132375241).jpg|12=''Дом Младих'' Скендерија (1969 година)}}'''Критична регионална архитектура'''{{Галерија|File:Andrija Čičin Šain Džidžikovac.jpg|Станбениот комплекс во Џиџиковац (Андрија Чичин-Шаин, 1953) под влијание на традиционалните босански лоѓи и кутии|File:Šerefudin's White Mosque.jpg|Белата џамија на Шерефудин во Високо (Златко Угљен, 1980) упатува на традиционалната архитектура на босанските џамии}} == Уништување за време на војната и повоена реконструкција == Во текот на [[Босанска војна|војната во Босна]] од 1992 до 1995 година, биле уништени над 2000 цивилни и верски објекти од историска вредност. Меѓу нив биле џамијата [[Џамија Ферхад Паша]] во [[Бања Лука]] (изградена во 1578 година) и [[Стар мост (Мостар)|Стари Мост]] во [[Мостар]] (изградена во 1566 година), и двете уништени во 1993 година. Тие повторно биле изградени со цел да бидат слични на оригиналните техники и стилови. По [[Босанска војна|Босанската војна]], во [[Сараево]] имало градежен бум. Тој е меѓу градовите со најмногу градба во Југоисточна Европа. Кулите близначки Унис, дизајнирани од архитектот Иван Штраус, биле речиси целосно уништени во војната, но биле целосно реновирани. Во станбената област Храсно, босанската компанија Босмал го изградила „Босмал Сити Центар“, една од највисоките кули близначки на Балканот со висина од 120 метри. Новите сопственици на хотелот [[Холидеј Ин]] во Сараево, исто така дизајниран од архитектот Иван Штраус, објавиле дека {{На|2005|lc=on}}ќе започнат со изградба на нова кула од 22 ката. Таканаречената „интелигентна“ кула се претпоставува дека чини околу 50 милиони евра. Кулите близначки Унис биле целосно реновирани. На местото на некогашните Кули Ослобоѓење, кулите Аваз денес се изградени како ново седиште за Аваз, популарната [[Босна и Херцеговина|босанска]] компанија [[Весник|за весници]]. Сместена е во Марин Двор, деловната област на [[Сараево]], која неодамна била целосно реновирана со плановите за Унитик 3 и Гранд Медија центар. Новата кула почнала да се гради во 2006 година, а била завршена во 2008 година. Аваз Твист Тауер го држи рекордот како највисока кула на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Составена е од извртена стаклена [[фасада]] и е висок 142 метри со антена од 30 метри која достигнува вкупна висина од 172 метри. Повеќето од олимписките објекти биле уништени, но реконструкцијата сè уште не е извршена. Зградата на босанскиот парламент (од архитектот Јурај Нејхарт) е во реконструкција, а Музејот на Босна и Херцеговина во територијата на Марин Двор во Сараево е комплетно реновиран. Во сараевското предградие Илиџа, биле почнати многу градежни проекти кои можат да се сметаат за големи дури и според стандардите [[Европска Унија|на ЕУ]]. Примерите опфаќаат проект за изградба на жичарница за поврзување со блиските планини Игман и [[Бјелашница]]; спортски комплекс со базени вреден околу 30 милиони евра; и „Градините на Риверина“ - град во град, кој што има вредност од повеќе од 1 милијарда евра во период од десет години. Неодамна, една делница од идниот европски автопатски коридор 5C била изградена и отворена за сообраќај во близина на Сараево. Наскоро Федералната влада ќе започне со изградба на нова 40 км долга автопатска делница од Сараево до [[Зеница (град)|Зеница]]. Изградбата на целата 330 км од 5C била планирана да се започне во пролетта 2006 година, а во вредност од приближно 3 милијарди евра. Бјелашница и Олимписките планини Игман се треба да се приватизираат и реконструираат. === Доктрина за реконструкција и зачувување === Културното зачувување е во тек во Босна и Херцеговина, тоа може да се види со најновата реконструкција на Стари Мост во Мостар и многу други објекти од културно и историско значење кои биле оштетени или уништени во неодамнешната војна. Многу други проекти, за жал, сè уште се придушени од политички спорови и недостиг на средства, особено заради корупцијата. Доктрината што генерално се следи во зачувувањето била сумирана од Итало Енгл {{Цитатник|„Зачувување на сликата на градот, што вклучува зачувување на специфичноста создадена од севкупните односи помеѓу природното и конструираното, боите, мирисите, звуците, формите, движењата, преклопувањето на историските специфичности и слично; # ''Зачувувањето на градската форма, спроведено преку зачувување на изградените вредности на поединечни објекти и целини;'' # ''и зачувување на градската структура, спроведено преку зачувување на урбаната шема и зачувување на специфичната дистрибуција на значењата во градот.''}} * == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20050111170323/http://archnet.org/library/pubdownloader/pdf/9321/doc/DPC1434.pdf „Принципи и методолошка постапка за реконсолидација на Ферхат-пашината џамија во Бања Лука“] - Архитектонско училиште - Центар за дизајн и истражување, Сараево * [https://web.archive.org/web/20090909012405/http://www.sa-c.info/ Сараево градежништво и архитектура] [[Категорија:Архитектура во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Статии со извори на српскохрватски (sh)]] cdjy2q170latpqacwaaonh3miq9ztgd 0 1369454 5583047 5572208 2026-06-26T20:01:06Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: зјаснени → зјаснети 5583047 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Свирце | native_name = Свирце | settlement_type = Населба | image_skyline = Svirca-Medvegjë(2017).jpg | image_alt = | image_caption = Свирце | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 45 |lats = 0 |latNS = N | longd = 21 |longm = 36 |longs = 0 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Управен Округ | subdivision_name1 = [[Јабланички Управен Округ|Јабланички]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Медвеѓа]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 975 | population_footnotes = | population_total = 76 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 16240 | area_code_type = | area_code = 016 | registration_plate = LE }} '''Свирце''' ({{langx|sq|Sfirca}}) е населено место во општината [[Медвеѓа]], [[Јабланички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 76 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm Сите места: Пописи 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022] pop-stat.mashke.org</ref> Селото до 2011 година било [[Албанци|албанско]]. Наоѓа се на граница со [[Косово]]. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|43.4}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|3.9}} {{Столбен постоток|неизјаснети|cyan|43.4}} }} == Поврзано == * [[Медвеѓа]] * [[Јабланички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} {{Општина Медвеѓа}} [[Категорија:Медвеѓа]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] lrx87zx7mfs2x0wwm6h487e4qmdiz8p 0 1369535 5583241 5548325 2026-06-27T10:54:42Z Bjankuloski06 332 /* Австроунгарија */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583241 wikitext text/x-wiki {{Историја на Унгарија}} '''Благородништвото на [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралството Унгарија]]''' се состоело од поединци, од кои повеќето поседувале земјишен имот, од 11 век до средината на 20 век. Првенствено, разновидно тело на луѓе било опишано како благородници, но од крајот на 12 век само високи кралски службеници се сметале за благородници. Повеќето аристократи тврделе дека имаат потекло од поглаварите од тој период пред воспоставувањето на кралството околу 1000 година; другите потекнувале од западноевропски витези кои се населиле во Унгарија. Воините од замоците со понизок ранг, исто така, поседувале земјишен имот и служеле во кралската војска. Од 1170-тите, повеќето привилегирани лаици се нарекувале [[кралски слуги]] за да се нагласи нивната директна врска со монарсите. Златната була од 1222 година ги утврдила нивните слободи, особено ослободувањето од данок и ограничувањето на воените обврски. Од 1220-тите, кралските слуги биле поврзани со благородништвото, а највисоко рангираните службеници биле познати како барони на кралството. Само оние кои поседувале [[алоди]] - земјишта ослободени од обврски - се сметале за вистински благородници, но постоеле и други привилегирани групи на земјопоседници, познати како условни благородници. Во 1280-тите, Симон од Кеза бил првиот кој тврдел дека благородниците имаат власт во кралството. Окрузите се развиле во институции на благородна автономија, а делегатите на благородниците присуствувале на диетите (парламентите). Најбогатите барони граделе камени замоци дозволувајќи им да контролираат огромни територии, но кралската власт била обновена на почетокот на 14. век. Во 1351 година, [[Лајош I Анжујски|кралот Лајош I Анжујски]] систем со повлекување и го усвоил принципот „една иста слобода“ на сите благородници, но преовладувале правните разлики меѓу вистинските благородници и условните благородници. Најмоќните благородници вработувале помали благородници како нивни фамилиарес (задржувачи), но оваа приватна врска не го спречила фамиалиарис од директно потчинување на монархот. Според обичајното право, само мажите наследувале благородни имоти, но под унгарскиот кралски прерогатив на префекција, кралевите можеле да унапредуваат „ќерка на син“, дозволувајќи и да ја наследи земјата на нејзиниот татко. Своето наследство можеле да го бараат и благородничките кои се омажиле за обичен човек{{Цп}}четвртина од ќерките (тоа е една четвртина од имотот на нивниот татко){{Цп}}во земјата. Иако ''Трипартитумот''{{Цп}}често цитирана збирка на обичајното право објавена во 1514 г.{{Цп}}ја поддржап идејата дека сите благородници биле еднакви, монарсите им доделиле наследни титули (главно [[Барон (титула)|барон]] и гроф) на моќните аристократи, а најсиромашните благородници го изгубиле своето даночно ослободување од средината на 16 век. Во раниот модерен период, поради ширењето на [[Отоманско Царство|Отоманското царство]], Унгарија била поделена на три дела: [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралска Унгарија]], Трансилванија и [[Отоманска Унгарија]]. Принцовите од Трансилванија ја поддржале борбата на благородниците против [[Хабсбурговци|династијата Хабсбурговци]] во Кралска Унгарија, но ги спречиле Трансилванските благородници од оспорување на сопствениот авторитет. Облагородувањето на цели групи луѓе било често во 17-ти век. Примерите опфаќаат 10.000 ''хајду,'' кои како група добиле благородништво во 1605 година. Откако ''Диетата'' била поделена на две комори во Кралска Унгарија во 1608 година, благородниците со наследна титула поседувале седиште во горниот дом, додека другите благородници испраќале делегати во [[Долен дом|Долниот дом]]. По поразот на Османлиите во [[Голема турска војна|Големата турска војна]] кон крајот на 17 век, Трансилванија и Отоманска Унгарија биле интегрирани во [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]]. Хабсбурзите честопати ги потврдувале привилегиите на благородниците, но нивните обиди да ја зајакнат кралската власт редовно ги доведувале во конфликти со благородништвото, кое претставувало речиси пет проценти од населението. Реформистичките благородници барале да се укинат благородните привилегии од 1790-тите, но нивната програма важела само во текот на [[Унгарска револуција (1848)|Унгарската револуција од 1848 година]]. Многу од благородниците ги загубиле своите имоти по еманципацијата на нивните кметови, додека аристократите го зачувале својот истакнат социјален статус. Државната администрација вработила илјадници сиромашни благородници во [[Австроунгарија]]. Истакнати (главно еврејски) банкари и индустријалци биле наградени со благородништво, но нивниот социјален статус останал инфериорен во однос на традиционалните аристократи. Благородничките титули биле укинати дури во 1947 година, неколку месеци по прогласувањето на Унгарија за [[Република Унгарија (1946—1949)|република]]. == Потекло == [[Податотека:Chronicon_Pictum_P021_A_magyarok_bejövetele.JPG|алт=Armed warriors crossing a mountain pass|десно|мини| Унгарците го освојуваат Панонската Низина (од ''[[Унгарска илустрирана хроника|Осветлената хроника]]'' од 14 век)]] [[Унгарци]]те (или Маџарите) живееле во [[Понтско-касписка Степа|понтиско-касписките степи]] кога за прв пат се појавиле во пишаните извори од средината на 9. век.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Муслиманските трговци ги опишале како богати номадски воини, но забележале и дека Унгарците имаат огромни обработливи површини.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Zimonyi|2016}} Унгарците ги преминале [[Карпати]]те откако [[Печенези]]те ги нападнале нивните земји во 894 или 895 година.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Тие се населиле во низините покрај [[Дунав|Средниот Дунав]], ја уништиле [[Велика Моравија]] и ги поразиле [[Војводство Баварија|Војводството Баварија]] во 900-тите.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Според некои научни теории, најмалку три унгарски благородни кланови потекнуваат од моравските аристократи кои го преживеале освојувањето на Унгарците.{{Sfn|Lukačka|2011}} Историчарите кои се убедени дека Власите (или [[Романци]]те) веќе биле присутни во [[Панонска Низина|Панонската Низина]] кон крајот на 9. век предлагаат Власите кнезови (или поглавари) исто така издржале.{{Sfn|Georgescu|1991}}{{Sfn|Pop|2013}} Ниту една од овие хипотези не е универзално прифатена.{{Sfn|Wolf|2003}}{{Sfn|Engel|2001}} Околу 950 година, византискиот император [[Константин Порфирогенит]] ({{Владеел|913|959}}) напишал дека Унгарците биле организирани во „[[Унгарски племиња|племиња]]“ и секое имало свој „принц“.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Племенските водачи најверојатно ја носеле титулата ''úr'' (сега „господар“), како што е предложено од унгарските термини кои произлегуваат од овој збор, како што се ''ország'' (сега „царство“) и ''uralkodni'' („да владее“).{{Sfn|Engel|2001}} Царот забележал дека Унгарците зборуваат и унгарски и „[[Хазарски јазик]]“ (моќен степски народ), покажувајќи дека барем нивните водачи биле [[Повеќејазичност|двојазични]].{{Sfn|Bak|1993}} Унгарците живееле номадски или полуномадски живот, но археолошките истражувања покажуваат дека повеќето населби се состоеле од мали јамски куќи и дрвени куќички во 10. век. Употребата на шаторите е спомната само во литературните извори од 12 век.{{Sfn|Wolf|2003}} Нема археолошки наоди докази тврдини во Панонската Низина во 10 век, но тврдините биле ретки и во Западна Европа во истиот период.{{Sfn|Wolf|2003}}{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Поголема дрвена кабина{{Цп}}со димензии пет на пет метри (16 стапки × 16 стапки){{Цп}}која била изградена на темел од камења во Боршод, привремено била претставена како домаќинство на локалниот водач.{{Sfn|Wolf|2003}} Повеќе од 1.000 гробови кои имаат [[Сабја|сабји]], глави од стрели и коски од коњи посочуваат дека качените воини создавале значајна група во 10. век.{{Sfn|Engel|2001}} Највисоко рангираните Унгарци биле погребувани или на големи гробишта (каде стотици нивни луѓе биле погребани без оружје околу гробното место на нивниот водач), или на мали гробишта со 25-30 гробници.{{Sfn|Engel|2001}} Погребните места на богатите воини дале богато украсени коњски појаси и сабреташи украсени со плакети од благородни метали.{{Sfn|Révész|2003}} Богатите женски гробови ги содржеле нивните орнаменти од плетенка и прстени направени од сребро или злато и украсени со скапоцени камења.{{Sfn|Révész|2003}} Најраспространетите украсни мотиви кои се сметаат за племенски [[тотем]]и{{Цп}}[[грифон]]от, волкот и [[Елени|еленот]]{{Цп}}ретко се применувале во унгарската хералдика во следните векови.{{Sfn|Rady|2000}} Поразите за време на унгарските инвазии на Европа и судирите со [[Голем везир на Унгарците|Големиот везир на Унгарците]] од династијата Арпад ги десеткувале водечките семејства до крајот на 10. век.{{Sfn|Rady|2000}} ''Геста Хунгарорум'', хроника напишана околу 1200 година, наведува дека десетици благородни роднини процветале кон крајот на 12-ти век потекнувале од племенските водачи, но поголемиот дел на современи научници не ја важат оваа листа за доверлив извор.{{Sfn|Rady|2000}}{{Sfn|Engel|2001}} == Среден век == === Развој === [[Стефан I (Унгарија)|Стефан I]] ({{Владеел|997|1038}}), кој бил крунисан за прв [[крал на Унгарија]] во 1000 или 1001 година, ги победил последните племенски поглавари кои пружале отпор.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Низ кралството биле изградени земјени тврдини и повеќето од нив се развиле во центри на кралската управа.{{Sfn|Wolf|2003}} Речиси 30 административни единици, познати како окрузи, биле основани пред 1040 година; повеќе од 40 нови окрузи биле организирани во текот на следните векови.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}}{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Rady|2000}} Секоја област била предводена од кралски службеник, ''испан''.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Кралскиот двор обезбедил дополнителни можности за кариери.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Како што забележал историчарот Мартин Реди, „кралското домаќинство било најголемиот обезбедувач на богатства во кралството“ каде кралското семејство поседувало повеќе од две третини од сите земји.{{Sfn|Rady|2000}} Палатинот{{Цп}}поглаварот на кралското домаќинство{{Цп}}бил највисокиот кралски функционер.{{Sfn|Engel|2001}} [[Податотека:Hungary_11th_cent-es.svg|алт=Map depicting late-11th-century Hungary|лево|мини| [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] во 1090-тите]] Кралевите од династијата Арпад назначувале свои службеници од редот на членовите на околу 110 аристократски кланови.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Rady|2000}} Овие аристократи потекнувале или од домородни (т.е. Унгарци, кабарски, печенешки или словенски) поглавари или од странски витези кои мигрирале во земјата во 11-ти и 12-ти. век.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Rady|2000}} Странските витези биле обучени за западноевропската уметност на војување, што придонело за развојот на тешката коњаница во Унгарија.{{Sfn|Rady|2000}}{{Sfn|Fügedi|Bak|2012}} Нивните потомци со векови биле етикетирани како дојденци,{{Sfn|Engel|2001}} но мешаните бракови меѓу домородците и дојденците не биле ретки, што овозможило нивна интеграција во две или три генерации.{{Sfn|Fügedi|Bak|2012}} Монарсите воделе експанзионистичка политика од крајот на 11-ти век.{{Sfn|Curta|2006}} [[Ладислав I (Унгарија)|Ладислав I]] ({{Владеел|1077|1095}}) ја зазел [[Славонија]]{{Цп}}рамнините меѓу реката [[Драва]] и [[Динариди]]те{{Цп}}во 1090-тите.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Magaš|2007}} Неговиот наследник, [[Коломан]] ({{Владеел|1095|1116}}), бил крунисан за крал на Хрватска во 1102 година.{{Sfn|Curta|2006}} Двете царства ги задржале своите обичаи, а Унгарците ретко добивале грантови за земјиште во Хрватска.{{Sfn|Curta|2006}} Според обичајното право, Хрватите не можеле да бидат обврзани да ја преминат реката Драва за да се борат во кралската војска на свој трошок.{{Sfn|Magaš|2007}} Најраните кралски декрети ги овластувале земјопоседниците слободно да располагаат со нивните приватни имоти, но правото пропишувало дека наследените земјишта може да се пренесуваат само со согласност на роднините на сопственикот кои потенцијално би можеле да ги наследат.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Од почетокот на 12 век, само семејните земјишта кои можеле да се поврзат со подарок од Стефан I можеле да бидат наследени од далечните роднини на починатиот сопственик; други имоти се префрлувале на Краун доколку нивниот сопственик немал потомство или браќа.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}}{{Sfn|Rady|2000}} Аристократските семејства ги имале заедничките наследени домени со генерации пред 13-ти век.{{Sfn|Rady|2000}} Понатаму, поделбата на наследениот имот станала стандардна практика.{{Sfn|Rady|2000}} Дури и семејствата кои потекнуваат од богатите кланови би можеле да осиромашат преку редовните поделби на нивните имоти.{{Sfn|Engel|2001}} Средновековните документи ја напоменуваат основната единица на организација на имотот како Праедиум ({{Јаз|la|praedium}}) или Алодиум ({{Јаз|la|allodium}}).{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Праедиум било парче земја (или цело село или дел од него) со добро обележани граници.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Археологот Марија Волф ги идентификувала малите тврдини, изградени на вештачки тумби и заштитени со ров и палисада што се појавиле во 12. век, како центри на приватни имоти.{{Sfn|Wolf|2003}} Повеќето домени на богатите земјопоседници биле составени од расфрлани праедиуми, во неколку села.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Поради оскудноста на документарни докази, големината на приватните имоти не може да се утврди.{{Sfn|Engel|2001}} Потомците на Ото Ѓер, од округот Сомоги останале богати земјопоседници дури и откако тој донирал 360 домаќинства на новоформираната опатија Желикзентјакаб во 1061 година.{{Sfn|Engel|2001}} Основањето на манастири од богати поединци било честа појава.{{Sfn|Rady|2000}} Таквите сопственички манастири служеле како погребни места за нивните основачи и потомците на ктиторите, кои се сметале за сосопственици, или од 13. век, сопатрони, на манастирот.{{Sfn|Rady|2000}} Кметовите поседувале дел од праедиумите, но биле изнајмени други парцели во замена за даноци во натура.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Терминот „благороден“ ретко се користел и слабо се дефинирал пред 13-ти век: може да се однесува на дворјанин, земјопоседник со судски овластувања, па дури и на обичен воин.{{Sfn|Rady|2000}} Постоењето на разновидна група воини, кои биле подложени на монархот, кралските службеници или прелатите е добро документирано.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Воините од замокот, кои биле ослободени од даноци, имале наследен имот околу кралските замоци.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Curta|2006}} Лесно оклопни коњаници, познати како {{Јаз|hu|lövők}} (или стрелци), и вооружени луѓе од замокот, споменати како {{Јаз|hu|őrök}} (или чувари), ги бранеле граничните предели.{{Sfn|Engel|2001}} === Златни бикови === [[Податотека:Hunt_lovag.jpg|алт=An armored standing man who bears a coat-of-arms and a flag, both depicting heads of dogs|лево|мини| Хант, предок од почетокот на 11 век на аристократскиот род Хонт-Пазмани (од ''[[Унгарска илустрирана хроника|просветлената хроника]]'' од 14 век)]] Официјални документи од крајот на 12 век ги спомнуваат само дворските великодостојници и испани како благородници.{{Sfn|Rady|2000}} Оваа група ги усвоила повеќето елементи на витешката култура.{{Sfn|Rady|2000}}{{Sfn|Fügedi|Bak|2012}} Тие редовно ги именувале своите деца по [[Парис (митологија)|Парис од Троја]], [[Хектор]], Тристан, [[Ланселот]] и други херои на западноевропските [[витешки роман]]и.{{Sfn|Rady|2000}} Во исто време се одржале и првите [[Витешки турнир|турнири]].{{Sfn|Rady|2000}} Редовното отуѓување на кралските имоти е добро документирано од 1170-тите.{{Sfn|Rady|2000}} Монарсите давале имунитети, ослободувајќи ги имотите на грантот од јурисдикцијата на испаните, или дури и откажување од кралските приходи што биле собрани таму.{{Sfn|Rady|2000}} [[Бела III]] ({{Владеел|1172|1196}} година) бил првиот унгарски монарх што му подарил цел округ на благородник: тој му го доделил Модрус во Хрватска на Вартоломеј од Крк во 1193 година, со наредба дека добитникот на грантот требал да опреми воини за кралската војска. {{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Синот на Бела, [[Андрија II Арпадович|Андрија II]] ({{Владеел|1205|1235}} г.), одлучил да ги „промени условите“ на неговото царство и да „дистрибуира замоци, окрузи, земји и други приходи“ на неговите службеници, како што раскажал во документ во 1217 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Наместо да ги додели имотите во [[феуд]], со обврска да дава идни услуги, тој ги дал како алод, како награда за претходните дела на добитникот на грантот.{{Sfn|Engel|2001}} Големите офицери кои биле главни корисници на неговите грантови биле споменати како барони на царството од доцните 1210-ти.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Донациите од толку големи размери го забрзале развојот на богата група земјопоседници, повеќето од нив потекнуваат од високо рангирани роднини.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Некои богати земјопоседници можеле да си дозволат да градат камени замоци.{{Sfn|Fügedi|1986a}} Тесно поврзаните аристократи се разликувале од другите лози преку упатување на нивниот (вистински или претпоставен) заеднички предок со зборовите {{Јаз|la|de genere}} („од роднините“).{{Sfn|Rady|2000}} Семејствата кои потекнувале од ист род усвоиле слични ознаки.{{Sfn|Engel|2001}} Авторот на ''Геста Хунгарорум'' им измислил генеалогии и нагласил дека никогаш не можат да бидат исклучени од „честа на царството“, односно од државната администрација.{{Sfn|Engel|2001}} Новите сопственици на пренесените кралски имоти сакале да ги потчинат слободните луѓе, воините од замокот и другите привилегирани групи луѓе кои живееле во или околу нивните домени.{{Sfn|Rady|2000}} Загрозените групи сакале да добијат потврда за нивниот статус на кралски слуги, нагласувајќи дека треба само да му служат на кралот.{{Sfn|Rady|2000}}{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Бела III ја издал првата постоечка кралска повелба за доделување на овој чин на воин во замокот.{{Sfn|Fügedi|1998}} [[Златна була од 1222|Златна була од 1222 година]] на Андрија Вториот им доделил привилегии на кралските слуги.{{Sfn|Engel|2001}} Тие биле ослободени од даноци; требале да се борат во кралската војска без соодветна компензација само ако непријателите го нападнат кралството; само монархот или палатинот можеле да им судат на нивните случаи.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Rady|2000}} Според „Златната була“, само кралските слуги кои умреле без син можеле слободно да ги располагаат своите имоти, но дури и во овој случај, нивните ќерки имале право на четвртина за ќерки.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Engel|2001}} Последниот член на Златната була ги овластил епископите, бароните и другите благородници да му се спротивстават на монархот доколку тој ги игнорирал неговите одредби.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Повеќето одредби од Златната була првпат биле потврдени во 1231 година.{{Sfn|Engel|2001}} [[Податотека:Aranybulla1.jpg|алт=An old manuscript with a large seal depicting a king|десно|мини| [[Златна була од 1222|Златен бик од 1222 година]], првата кралска повелба која ги сумира привилегиите на кралските слуги]] Јасната дефиниција на слободите на кралските слуги ги разликувала од сите други привилегирани групи, чии воени обврски останаа теоретски неограничени.{{Sfn|Engel|2001}} Од 1220-тите, кралските слуги редовно се нарекувале благородници и почнале да развиваат свои корпоративни институции на ниво на округот.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Во 1232 година, кралските слуги на округот Зала го прашале Андрија II да ги овласти „да судат и да делат правда“, наведувајќи дека округот паднал во анархија.{{Sfn|Rady|2000}} Кралот го исполнил нивното барање и Вартоломеј, бискупот од Веспрем, тужел еден Бан Огуз за имоти пред нивната заедница.{{Sfn|Rady|2000}} Првата монголска инвазија на Унгарија во 1241 година ја докажала важноста на добро утврдените локации и тешко оклопната коњаница.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Engel|2001}} Во следните децении, [[Бела IV|Бела IV од Унгарија]] ({{Владеел|1235|1270}}) подарил големи парцели од кралскиот демес, очекувајќи дека новите сопственици таму ќе изградат камени замоци.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}}{{Sfn|Fügedi|1986a}} Напорната програма на Бела за изградба на замоци не била популарна, но ја постигнала својата цел: речиси 70 замоци биле изградени или реконструирани за време на неговото владеење.{{Sfn|Fügedi|1986a}} Повеќе од половина од новите или реконструирани замоци биле во благороднички домени.{{Sfn|Fügedi|1986a}} Повеќето нови замоци биле подигнати на карпести врвови, главно долж западните и северните гранични предели.{{Sfn|Fügedi|1986a}} Ширењето на камените замоци длабоко ја променило структурата на земјиштето, бидејќи замоците не можеле да се одржуваат без соодветни приходи.{{Sfn|Fügedi|1986a}} Земји и села биле законски прикачени на секој замок, а замоците потоа секогаш биле пренесувани и наследени заедно со овие „припадоци“.{{Sfn|Fügedi|1986a}} Кралските слуги биле легално идентификувани како благородници во 1267 година.{{Sfn|Engel|2001}} Таа година, „благородниците на целата Унгарија, наречени кралски слуги“ го убедиле Бела IV и неговиот син [[Стефан V (Унгарија)|Стефан V]] ({{Владеел|1270|1272}} г.), да одржат собрание и да ги потврдат нивните колективни привилегии.{{Sfn|Engel|2001}} Други групи на копнени воини исто така можеле да се наречат благородници, но тие секогаш се разликувале од вистинските благородници.{{Sfn|Rady|2000}}{{Sfn|Engel|2001}} Тие ги држеле своите имоти условно, бидејќи од нив се барало да обезбедуваат добро дефинирани услуги на друг господар, па оттука нивните групи сега се колективно познати како условни благородници.{{Sfn|Rady|2000}} Благородните Влашки кнезови кои имале земјиште во [[Северинска Бановина]] биле обврзани да се борат во војската на забраната (или кралскиот гувернер).{{Sfn|Rady|2000}} Повеќето воини познати како „благородни синови на слугите“ потекнувале од слободни или ослободени кметови кои добивале имоти од Бела. IV во Горна Унгарија под услов заеднички да опремат фиксен број витези.{{Sfn|Rady|2000}}{{Sfn|Engel|2001}} Благородниците на Црквата ја формирале вооружената свита на најбогатите прелати.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Rady|2000}} Од благородниците на Турополје во Славонија се барало да обезбедуваат храна и сточна храна на високите кралски службеници.{{Sfn|Rady|2000}} Две привилегирани групи, Секели и Саксонци цврсто ги штителе нивните комунални слободи, што ги спречило нивните водачи да остварат благородни привилегии на териториите Секели и Саксон во Трансилванија.{{Sfn|Makkai|1994}} Секели и Саксонците можеле ја уживаат слободата на благородниците само ако имале имоти надвор од земјите на двете привилегирани заедници.{{Sfn|Makkai|1994}} Повеќето благородни семејства не успеале да усвојат стратегија за да избегнат поделба на нивните наследени имоти на џуџести-поседи низ генерации.{{Sfn|Rady|2000}} Ќерките можеле да бараат само паричен еквивалент на четвртина од имотите на нивниот татко,{{Sfn|Fügedi|1998}} но помладите синови ретко останувале неженети.{{Sfn|Rady|2000}} Осиромашените благородници имале мали шанси да добијат земјишни грантови од кралевите, бидејќи не биле во можност да учествуваат во воените походи на монарсите,{{Sfn|Rady|2000}} но обичните луѓе кои храбро се бореле во кралската војска биле редовно облагородувани.{{Sfn|Fügedi|1998}} === Самоуправа и олигарси === [[Податотека:Lockenhaus_-_Burg_(2).JPG|алт=Ruins of a fortress with a small tower|лево|мини| Замокот Лека (сега Бург Локенхаус во Австрија), изграден пред 1300 година]] Историчарот Ерик Фугеди забележал дека „замокот го одгледувал замокот“ во втората половина на 13. век: ако некој земјопоседник подигнал тврдина, неговите соседи исто така би изградиле со цел да ги одбранат своите имоти.{{Sfn|Fügedi|1986a}} Помеѓу 1271 и 1320 година, благородниците или прелатите изградиле повеќе од 155 нови тврдини. За споредба, само околу десетина замоци биле подигнати на кралскиот демесне.{{Sfn|Fügedi|1986a}} Повеќето замоци се состоеле од кула, опкружена со утврден двор, но кулата можела да биде вградена и во ѕидините.{{Sfn|Fügedi|1986a}} Благородниците кои не можеле да подигнат тврдини, некогаш биле принудувани да ги напуштат своите наследени имоти или да побараат заштита од помоќни господари, дури и ако требале да се откажат од сопствената слобода.{{Sfn|Rady|2000}} Господарите на замоците морале да ангажираат стручен штаб за одбрана на замокот и управување со неговите придружни сили.{{Sfn|Fügedi|1986a}} Тие првенствено вработувале благородници кои имале имоти во близина, што довело до развој на нова институција, позната како ''фамилиаритас''.{{Sfn|Fügedi|1986a}}{{Sfn|Rady|2000}} ''Фамилиарис'' бил благородник кој стапил во служба на побогат земјопоседник во замена за фиксна плата или дел од приходот, или ретко за сопственост или плодоуживање (право на уживање) на парче земја.{{Sfn|Rady|2000}} За разлика од условен благородник, ''фамилиарис'' останал {{Јаз|la|[[de jure]]}} независен земјопоседник, само подложен на монархот.{{Sfn|Rady|2000}}{{Sfn|Kontler|1999}} Од 1270-тите, заклетвата за крунисување на монарсите вклучувала ветување за почитување на слободите на благородниците.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Окрузите постепено се трансформирале во институција на локалната автономија на благородниците.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Благородниците редовно разговарале за локални прашања на општите собранија на окрузите.{{Sfn|Rady|2000}}{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}} Седриа (правните судови на окрузите) станале важни елементи во спроведувањето на правдата.{{Sfn|Rady|2000}} Тие биле на чело со испани или нивни заменици, но тие се состоеле од четворица (во Славонија и Трансилванија, двајца) избрани локални благородници, познати како судии на благородниците.{{Sfn|Rady|2000}}{{Sfn|Engel|2001}} Унгарија паднала во состојба на анархија поради малцинството на [[Ладислав IV (Унгарија)|Ладислав IV]] ({{Владеел|1272|1290}}) во раните 1270-ти. Со цел да се воспостави јавниот ред, прелатите ги повикале бароните и делегатите на благородниците и номадските [[Кумани]] кои се населиле во Унгарија на генерално собрание во близина на Пешта во 1277 година. Оваа прва диета (или парламент) го прогласила петнаесетгодишниот монарх за полнолетен за да се стави крај на анархијата.{{Sfn|Engel|2001}} Во раните 1280-ти, Симон од Кеза ја поврзал унгарската нација со благородништвото во неговите ''Дела на Унгарците'', нагласувајќи дека заедницата на благородници има вистинска власт.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}}{{Sfn|Engel|2001}} Бароните го искористиле слабеењето на кралската власт и зазеле големи, соседни територии.{{Sfn|Engel|2001}} Монарсите повеќе не можеле да назначуваат и разрешуваат свои службеници по волја.{{Sfn|Engel|2001}} Најмоќните барони{{Цп}}познати како олигарси во модерната историографија{{Цп}}присвоиле кралски прерогативи, комбинирајќи го приватното владеење со нивните административни овластувања.{{Sfn|Engel|2001}} Кога [[Андреј III (Унгарија)|Андрија III]] ({{Владеел|1290|1301}} година), последниот машки член на династијата Арпад, починал во 1301 година, околу десетина лордови владееле над повеќето делови од кралството.{{Sfn|Engel|2001}} === Доба на анџевините === [[Податотека:Insignia_Hungary_Order_I.V.I.S.H.F.S.svg|алт=A coat-of-arms depicting a two-barred cross|десно|мини| Ознаки на Орденот на Свети Ѓорѓи, првиот европски [[Витешки ред|витешки орден]]]] Пра-внукот на Ладислав IV, [[Карло Роберт]] ({{Владеел|1301|1342}} година), кој бил потомок на Капетската куќа на Анжу, ја вратил кралската власт во 1310-тите и 1320-тите.{{Sfn|Cartledge|2011}} Тој ги зазел замоците на олигарсите главно насилно, со што повторно обезбедил превласт на кралскиот демес.{{Sfn|Kontler|1999}} Тој го побил Златната була во 1318 година и тврдел дека благородниците морале да се борат во неговата војска на своја сметка.{{Sfn|Engel|2001}} Тој го игнорирал обичајното право и редовно „унапредуваше ќерка во син“, давајќи ѝ право да ги наследи имотите на нејзиниот татко.{{Sfn|Fügedi|1998}}{{Sfn|Rady|2000}}{{Sfn|Engel|2001}} Кралот го реорганизирал кралското домаќинство, назначувајќи страници и витези за да ја формираат неговата постојана свита.{{Sfn|Engel|2001}} Го основал Орденот Свети Ѓорѓи, кој бил првиот [[витешки ред]] во Европа.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Rady|2000}} Карло I бил првиот унгарски монарх кој им доделил грбови (или поточно [[Челенка (хералдика)|грбови]]) на своите поданици.{{Sfn|Engel|2001}} Тој ја засновал кралската администрација на почести (или канцелариски феуди), распределувајќи ги повеќето окрузи и кралски замоци меѓу неговите највисоки функционери.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Engel|2001}} Овие „баронии“, како што го запишал историчарот Матео Вилани (р. 1363 г.) во околу 1350 година, не биле „ни наследни, ни доживотни“, но Карло ретко ги отфрлал своите најдоверливи барони.{{Sfn|Rady|2000}}{{Sfn|Engel|2001}} Секој барон требал да држи свој ''бандериум'' (или вооружена свита), одликуван со сопствен банер.{{Sfn|Rady|2000}} Во 1351 година, синот и наследникот на Карло, [[Лајош I Анжујски|Лајош I]] ({{Владеел|1342|1382}} г.) ги потврдил сите одредби од Златната була, освен онаа што ги овластила благородниците без деца слободно да ги располагаат своите имоти.{{Sfn|Fügedi|1998}}{{Sfn|Kontler|1999}} Наместо тоа, тој вовел систем со повлекување, пропишувајќи дека имотот на бездетните благородници „треба да им припаѓа на нивните браќа, братучеди и роднини“.{{Sfn|Cartledge|2011}} Овој нов концепт на авитикитас ги штител и интересите на круната: само роднините од третиот степен можеле да го наследат имотот на благородник, а благородниците кои имале само подалечни роднини не можеле да располагаат со својот имот без согласност на кралот.{{Sfn|Engel|2001}} Лајош I нагласил дека сите благородници уживаат „една слобода“ во неговите кралства{{Sfn|Fügedi|1998}} и ги обезбедил сите привилегии што благородниците ги поседувале во Унгарија на нивните врсници од Славонија и од Трансилванија.{{Sfn|Engel|2001}} Тој наградил десетици влашки кнезови со вистинско благородништво за воени заслуги.{{Sfn|Pop|2013}} Огромното мнозинство на горноунгарските „благородни синови на слуги“ го постигнале статусот на вистински благородници без формален кралски чин, заради тоа што сеќавањето на нивното условно поседување земјиште паднало во заборав.{{Sfn|Rady|2000}} Повеќето од нив претпочитале словенски имиња дури и во 14-ти век, покажувајќи дека зборувале на локалниот словенски народен јазик.{{Sfn|Lukačka|2011}} Другите групи на условни благородници останале разликувани од вистинските благородници.{{Sfn|Rady|2000}} Тие развиле свои сопствени институции на самоуправа, познати како седишта или области.{{Sfn|Rady|2000}} Лајош наредил само католичките благородници и кнезови да можат да поседуваат имот во областа Карансебес (сега Карансебеш во Романија) во 1366 година, но [[Православие|православните]] земјопоседници не морале да преминат во [[Римокатоличка црква|католицизам]] на другите територии на кралството.{{Sfn|Pop|2013}} Дури и католичкиот бискуп од Варад (денес [[Орадеја]] во Романија) ги овластил неговите влашки војводи (водачи) да вработуваат православни свештеници.{{Sfn|Pop|2013}} Кралот му ја доделил трансилванската област Фогарас (околу денешен Фагарас во Романија) на Владислав I од Влашка ({{Владеел|1364|1377}} г.) во феудот во 1366 година.{{Sfn|Engel|2001}} Во своето ново војводство, Владислав донирал имоти на влашките бојари; нивниот правен статус бил сличен на положбата на кнезовите во други региони на Унгарија.{{Sfn|Makkai|1994}} Кралските повелби најчесто ги идентификувале благородниците и земјопоседниците од втората половина на 14-ти век.{{Sfn|Rady|2000}} Човек кој живеел во сопствената куќа на сопствените имоти бил опишан како живее „на патот на благородниците“, за разлика од оние кои не поседувале имот и живееле „на патот на селаните“. {{Sfn|Engel|2001}} Пресудата од 1346 година прогласила дека благородната жена која била дадена за брак со обичен човек требала да го добие своето наследство „во форма на имот со цел да се зачува благородноста на потомците родени од нечестивиот брак“.{{Sfn|Fügedi|1998}} Според локалните обичаи на одредени области, нејзиниот сопруг исто така се сметал и за благородник{{Цп}}благородник од неговата сопруга.{{Sfn|Fügedi|1998}} Правната положба на селаните била стандардизирана во речиси целото кралство до 1350-тите.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Engel|2001}} Слободните селани станари морале да плаќаат државни даноци, но ретко требале да обезбедуваат [[Кулук|работна услуга]].{{Sfn|Kontler|1999}} Во 1351 година, кралот наредил дека ''нинтот''{{Цп}}данок кој што им се плаќал на сопствениците на земјиштето{{Цп}}требал да се наплати од сите станари, за да се спречат сопствениците на земјиштето да нудат пониски даноци за да ги убедат станарите да се преселат од земјите на другите господари во нивните имоти.{{Sfn|Cartledge|2011}} Во 1328 година, сите земјопоседници биле овластени да ја спроведуваат правдата на нивните имоти „во сите случаи освен случаите на кражба, грабеж, напад или палење“ кои останаа под јурисдикција на седрија.{{Sfn|Rady|2000}} Кралевите почнале да им даваат на благородниците право да ги погубуваат или осакатуваат криминалците кои биле заробени во нивните имоти.{{Sfn|Engel|2001}} Највлијателните благороднички имоти исто така биле изземени од страна на јурисдикцијата на правните судови на окрузите.{{Sfn|Engel|2001}} === Имоти === [[Податотека:Golubac_Fortress_(град_Голубац).jpg|алт=Picture of a large fortress with six tower on a large river|десно|мини| Тврдината Галамбоц (сега [[Голубачка тврдина|тврдина Голубац]] во Србија), доделена на [[Стефан Лазаревиќ]], [[Српско Деспотство|деспот на Србија]] ({{Владеел|1389|1427}} г.) од [[Сигизмунд (Свето Римско Царство)|кралот Сигизмунд]] ({{Владеел|1387|1437}} г.)]] Кралската моќ брзо се намалила откако Лајош I умрел во 1382 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Неговиот зет, [[Сигизмунд (Свето Римско Царство)|Сигизмунд од Луксембург]] ({{Владеел|1387|1437}} г.), влегол во формална лига со аристократите кои го избрале за крал на почетокот на 1387 година.{{Sfn|Engel|2001}} Првично, кога неговата позиција била слаба, тој подарил повеќе од половина од 150-те кралски замоци на своите поддржувачи, иако тоа се намалило кога го зајакнал својот авторитет на почетокот на 15-ти. век.{{Sfn|Kontler|1999}} Неговите омилени биле странците, но старите унгарски семејства исто така ја искористиле неговата великодушност.{{Sfn|Engel|2001}} Најбогатите благородници, познати како [[магнат]]и, изградиле удобни замоци на селата кои станале важни центри на општествениот живот.{{Sfn|Engel|2001}} Овие укрепени домови секогаш содржеле сала за репрезентативни цели и приватна капела.{{Sfn|Fügedi|1986a}} Сигизмунд редовно ги поканувал магнатите на кралскиот совет, дури и ако тие не биле на повисоки функции.{{Sfn|Engel|2001}} Тој основал нов витешки ред, Орден на змејот, во 1408 година со цел да ги награди своите најверни поддржувачи.{{Sfn|Fügedi|1986a}} Проширувањето на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] стигнало до јужните граници во 1390-тите.{{Sfn|Cartledge|2011}} [[Битка кај Никопол|Големата антиотоманска крстоносна војна]] завршила со катастрофален пораз во близина [[Никопол на Истар|на Никополис]] во 1396 година.{{Sfn|Kontler|1999}} Следната година, Сигизмунд одржал диета во [[Темишвар|Темесвар]] (денес Темишвар во Романија) со цел да го зајакне одбранбениот систем.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Engel|2001}} Тој го потврдил Златната була, но без двете одредби кои ги ограничувале воените обврски на благородниците и го воспоставиле нивното право да се спротивстават на монарсите.{{Sfn|Kontler|1999}} Диетата ги обврзла сите земјопоседници да опремат по еден стрелец на секои 20 селски парцели на нивните домени за да служат во кралската војска.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Rady|2000}} Сигизмунд им доделил големи имоти во Унгарија на соседните православни владетели за да го обезбедат нивниот сојуз.{{Sfn|Engel|2001}} Тие основале базилитски манастири на нивните имоти.{{Sfn|Engel|2001}} Зетот на Сигизмунд, [[Албрехт II (Германија)|Алберт Хабсбург]] ({{Владеел|1438|1439}} година), бил крунисан за крал на почетокот на 1438 година, откако ветил дека секогаш ќе носи важни одлуки со согласност на кралскиот совет.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Kontler|1999}} Откако умрел во 1439 година, избувнала граѓанската војна помеѓу партизаните на неговиот син, Ладислав Постхумниот ({{Владеел|1440|1457}} г.), и поддржувачите на ривалот на детето-крал, Владислав III од Полска ({{Владеел|1440|1444}} г.).{{Sfn|Kontler|1999}} Ладислав Постхумниот бил крунисан без избор со [[Света круна на Унгарија|Светата круна на Унгарија]], но Диетата го прогласила крунисувањето за неважечко, наведувајќи дека „крунисувањето на кралевите секогаш зависи од волјата на жителите на кралството, во чија согласност се и ефективноста и силата на круната“.{{Sfn|Engel|2001}} Владислав починал борејќи се со Османлиите за време на крстоносната војна во Варна во 1444 година, а Диетата избрала седум главни капетани да управуваат со кралството. Талентираниот воен командант, [[Јанош Хуњади]] (п. 1456 г.), бил избран за единствен регент во 1446 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Диетата се развила од консултативно тело во важна институција за правење закони во 1440-тите.{{Sfn|Cartledge|2011}} Магнатите секогаш биле поканети да присуствуваат лично.{{Sfn|Engel|2001}} Помалите благородници исто така имале право да присуствуваат на диетата, но во повеќето случаи тие биле претставени со делегати, кои речиси секогаш беа ''фамилиари'' на магнатите.{{Sfn|Kontler|1999}} === Раѓање на насловеното благородништво и ''Трипартитумот'' === [[Податотека:Tripartitum_1574.jpg|алт=The front page of a book depicting the sculptures of two women holding swords|десно|мини| Хрватската верзија на ''Трипартитумот'' од Иштван Вербочи (објавена во 1574 година)]] Хуњади бил првиот благородник кој добил наследна титула од унгарскиот крал, кога Ладислав Постхумниот му го доделил саксонскиот округ Бистриц (денес [[Бистрица (Романија)|Бистрица]] во Романија) со титулата вечен гроф во 1453 година.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Engel|2001}} Синот на Хуњади, [[Матија Корвин]] ({{Владеел|1458|1490}} г.), кој бил избран за крал во 1458 година, наградувал и други благородници со истата титула.{{Sfn|Engel|2001}} Фугеди навел дека 16 декември 1487 година бил „роденден на имотот на магнатите во Унгарија“,{{Sfn|Fügedi|1986b}} бидејќи примирјето потпишано на овој ден наведувало 23 унгарски „природни барони“, спротивставувајќи ги со високите државни службеници, кои биле спомнати како „барони на функцијата“.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Fügedi|1986b}} Наследникот на Корвинус, [[Владислав Јагелонски|Владислав II]] ({{Владеел|1490|1516}} година), и синот на Владислав, [[Лајош II]] ({{Владеел|1516|1526}} г.), формално почнале да наградуваат важни личности од нивната влада со наследната титула барон.{{Sfn|Pálffy|2009}} Разликите во богатството на благородниците се зголемиле во втората половина на 15-ти век.{{Sfn|Engel|2001}} Околу 30 семејства поседувале повеќе од една четвртина од територијата на кралството кога Корвин умрел во 1490 година.{{Sfn|Engel|2001}} Уште една десетина од сите земји во кралството биле во сопственост на околу 55 богати благороднички семејства.{{Sfn|Engel|2001}} Другите благородници имале околу една третина од земјата, но оваа група вклучувала 12-13.000 селани-благородници кои поседувале една парцела (или дел од неа) и немале станари. Диетите редовно ги принудувале селаните-благородници да плаќаат даноци на нивните парцели.{{Sfn|Engel|2001}} Просечните магнати држеле околу 50 села, но редовната поделба на наследениот имот можел да доведе до осиромашување на аристократските семејства.{{Sfn|Engel|2001}} Применети стратегии за да се избегне ова{{Цп}}планирање на семејството и целибатот{{Цп}}довеле до изумирање на повеќето аристократски семејства по неколку генерации.{{Sfn|Engel|2001}} Диетата наредила да се состави обичајното право во 1498 година.{{Sfn|Kontler|1999}} Правникот Истван Вербокзи (р. 1541 година) ја завршил задачата, презентирајќи законска книга на Диетата во 1514 година.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Engel|2001}} Неговиот ''трипартитум''{{Цп}}''Обичајното право на реномираното Кралство Унгарија во три дела''{{Цп}}никогаш не бил донесен, но со векови бил консултиран пред судовите.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Kontler|1999}} Тој ги сумирал основните привилегии на благородниците во четири точки:{{Sfn|Engel|2001}} благородниците биле само предмет на власта на монархот и можеле да бидат уапсени само во правилен правен процес; понатаму, биле ослободени од сите даноци и имале право да му се спротивстават на кралот доколку тој се обидел да се меша во нивните привилегии.{{Sfn|Cartledge|2011}} Вербочи, исто така, имплицирал дека Унгарија всушност била република на благородници на чело со монарх, наведувајќи дека сите благородници „се членови на Светата круна“ на Унгарија.{{Sfn|Engel|2001}} Сосема анахроно, тој ја истакнал идејата за правна еднаквост на сите благородници, но морал да признае дека високите офицери на царството, кои ги спомнувале како „вистински барони“, правно се разликувале од другите благородници.{{Sfn|Fügedi|1998}} Тој, исто така, го спомнал постоењето на посебна група, кои биле барони „само по име“, но без да го прецизира нивниот необичен статус.{{Sfn|Fügedi|1998}} ''Трипартитумот'' ги сметал роднините како основна единица на благородништвото.{{Sfn|Fügedi|1998}} Еден благороден татко вршел речиси автократска власт над своите синови, затоа што можел да ги затвори или да ги понуди како заложници за себе. Неговиот авторитет завршувал само ако ги поделел своите имоти со своите синови, но поделбата ретко можела да се спроведе.{{Sfn|Fügedi|1998}} „Предавството на братската крв“ (т.е. „измамливо, итро и измамник на роднина... ненаследување“) била тешко кривично дело, кое било казнувано со губење на честа и со конфискација на целиот имот.{{Sfn|Fügedi|1998}} Иако ''Трипартитумот'' не го спомнал конкретно, на неговиот авторитет подлежела и сопругата на еден благородник. Ако нејзиниот сопруг умрел, таа ги наследувала неговите најдобри коњи и облека.{{Sfn|Fügedi|1998}} Побарувачката за прехранбени производи рапидно растела во Западна Европа во 1490-тите.{{Sfn|Cartledge|2011}} Сопствениците на земјиште сакале да ги искористат растечките цени.{{Sfn|Kontler|1999}} Тие побарале работна услуга од нивните селани станари и почнале да ги собираат државните даноци во натура.{{Sfn|Engel|2001}} Диетите донеле декрети кои го ограничиле правото на селаните на слободно движење и го зголемиле нивниот товар.{{Sfn|Cartledge|2011}} Поплаките на селаните неочекувано кулминирале со бунт во мај 1514 година.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Engel|2001}} Бунтовниците зазеле имоти и убиле десетици благородници, особено на [[Голема Унгарска Низина|Големата Унгарска Низина]].{{Sfn|Engel|2001}} Војводата на Трансилванија, Јован Заполија, ја уништила нивната главна војска во Темишвар на 15. јули. Ѓерѓ Доса и другите водачи на селската војна биле мачени и погубени, но повеќето бунтовници добиле помилување.{{Sfn|Engel|2001}} Диетата го казнувала селанството како група, осудувајќи ги на вечно ропство и лишувајќи ги од правото на слободно движење.{{Sfn|Engel|2001}}{{Sfn|Cartledge|2011}} Диетата, исто така, ја донела обврската на кметовите да обезбедуваат еднодневна работна услуга за нивните господари секоја недела.{{Sfn|Cartledge|2011}} == Рано модерно и модерно време == === Тројна Унгарија === Османлиите ја уништиле кралската војска во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]].{{Sfn|Engel|2001}} [[Лајош II]] умрел бегајќи од бојното поле и двајца баратели, Јован Заполија ({{Владеел|1526|1540}} година) и [[Фердинанд I (Свето Римско Царство)|Фердинанд Хабсбуршки]] ({{Владеел|1526|1564}} г.), биле избрани за кралеви.{{Sfn|Kontler|1999}} Фердинанд се обидел повторно да ја обедини Унгарија откако Заполија умрел во 1540 година, но [[Список на султани на Османлиското Царство|отоманскиот султан]] [[Сулејман Величествениот]] ({{Владеел|1520|1566}} г.), интервенирал и го зазел [[Будим]] во 1541 година.{{Sfn|Szakály|1994}} Султанот ѝ дозволил на вдовицата на Заполија, Изабела Јагиелон (р. 1559 г.), да владее со земјите источно од реката [[Тиса (река)|Тиса]] во име на нејзиниот син, Јован Сигизмунд ({{Владеел|1540|1571}} г.), во замена за годишен данок.{{Sfn|Cartledge|2011}} Неговата одлука ја поделила Унгарија на три дела: Османлиите ги окупирале [[Отоманска Унгарија|централните територии]]; Источното унгарско кралство на Јован Сигизмунд се развило во автономно Кнежевство Трансилванија; а хабсбуршките монарси ги зачувале северните и западните територии (или [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралство Унгарија]]).{{Sfn|Cartledge|2011}} Повеќето благородници побегнале од централните региони во неокупираните територии.{{Sfn|Szakály|1994}} Селаните кои живееле покрај границите плаќале даноци и на Османлиите и на нивните поранешни господари.{{Sfn|Szakály|1994}} Обичните луѓе редовно биле регрутирани да служат во кралската војска или во свитата на магнатите за да ги заменат благородниците кои загинале за време на борбите.{{Sfn|Szakály|1994}} Неправилните ''хајду'' пешаци{{Цп}}главно избегани кметови и обесправени благородници{{Цп}}станале важни елементи на одбранбените сили.{{Sfn|Szakály|1994}}{{Sfn|Schimert|1995}} Стивен Боскај, принцот од Трансилванија ({{Владеел|1605|1606}} година), населиле 10.000 ајдуци во седум села и ги ослободиле од оданочување во 1605 година, што било „најголемото колективно облагородување“ во историјата на Унгарија.{{Sfn|Pálffy|2009}}{{Sfn|Schimert|1995}} Покрај водачите на Секели и Саксон, благородниците формирале една од трите нации (или имоти на царството) во Трансилванија, но ретко можеле да го оспорат авторитетот на принцовите.{{Sfn|Cartledge|2011}} Во Кралска Унгарија, магнатите успешно ги штителе благородните привилегии, затоа што нивните огромни домени биле речиси целосно ослободени од авторитетот на кралските службеници.{{Sfn|Kontler|1999}} Нивните имоти биле зајакнати на „унгарски начин“ (со ѕидови направени од земја и дрво) во 1540-тите.{{Sfn|Szakály|1994}} Благородниците во Кралската Унгарија, исто така, можеле да сметаат на поддршката на трансилванските принцови против хабсбуршките монарси.{{Sfn|Kontler|1999}} Мешаните бракови меѓу австриските, чешките и унгарските аристократи довеле до развој на „наднационална аристократија“ во [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката монархија]].{{Sfn|Pálffy|2009}} Странските аристократи редовно добивале унгарско државјанство, а унгарските благородници честопати биле натурализирани во другите кралства на Хабсбург.{{Sfn|Pálffy|2009}} Хабсбуршките кралеви ги наградиле најмоќните магнати со наследни титули како барон од 1530-тите.{{Sfn|Pálffy|2009}} Аристократите го поддржале ширењето на [[Протестантска реформација|протестантската реформацијата]].{{Sfn|Kontler|1999}} Повеќето благородници се придржувале кон [[лутеранство]]то во западните региони на Кралска Унгарија, но [[Калвинизам|калвинизмот]] бил доминантна религија во Трансилванија и во другите региони.{{Sfn|Murdock|2000}} Јован Сигисмунд ги промовирал унитарните гледишта,{{Sfn|Kontler|1999}} но повеќето унитарски благородници загинале во битките во раните 1600-ти.{{Sfn|Murdock|2000}} Хабсбурзите останале цврсти поддржувачи на католичката контрареформација и најистакнатите аристократски семејства кои се преобратиле во католицизам во Кралска Унгарија во 1630-тите.{{Sfn|Murdock|2000}}{{Sfn|Kontler|1999}} Калвинистичките принцови од Трансилванија ги поддржале своите соверници.{{Sfn|Murdock|2000}} Габриел Бетлен им доделил благородништво на сите калвинистички пастири.{{Sfn|Schimert|1995}} Кралевите и Трансилванските принцови често ги облагородувале обичните жители, но честопати без да им дадат имот на земјиште.{{Sfn|Schimert|1995}} Јуриспруденцијата тврдела дека само тие кои поседуваат земја обработена од кметови можела да се сметаат за полноправни благородници.{{Sfn|Rady|2000}} Армалисти{{Цп}}благородници кои имале повелба за облагородување, но ниту една парцела{{Цп}}а селаните-благородници продолжиле да плаќаат даноци, за што колективно биле познати како оданочено благородништво.{{Sfn|Rady|2000}} Благородништвото можело да се купи од кралевите на кои често им биле потребни средства. Сопствениците на земјиште, исто така, имале корист од облагородувањето на нивните кметови, бидејќи можеле да бараат такса за нивната согласност.{{Sfn|Schimert|1995}} Диетата била официјално поделена на две комори во Кралска Унгарија во 1608 година.{{Sfn|Pálffy|2009}}{{Sfn|Cartledge|2011}} Сите возрасни машки членови на насловените благороднички семејства имале свое место во Горниот дом.{{Sfn|Cartledge|2011}} Помалите благородници избрале двајца или тројца делегати на генералните собранија на областите да ги претставуваат во Долниот дом. Хрватските и словенските магнати имале и места во Горниот дом, а саборот (или Диета) на Хрватска и Славонија испратил делегати во Долниот дом.{{Sfn|Pálffy|2009}} === Ослободување и војна за независност === [[Податотека:TA(1860)pg064_Zrínyi_Ilona.jpg|алт=A woman wearing pearls in her hairs|десно|мини| Грофицата Илона Зрињи (р. 1703 година), мајка на принцот Ференц II Ракоци (р. 1735 година)]] Силите од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] и [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Дрѓавна Заедница]] ги поразиле на Османлиите во Виена во 1683 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Османлиите биле [[Битка кај Будим (1686)|протерани од Будим во 1686 година]]. Михал I Апафи, принцот од Трансилванија ({{Владеел|1661|1690}} година), го признал сузеренството на [[Леополд I (Свето Римско Царство)|императорот Леополд I]], кој исто така бил крал на Унгарија ({{Владеел|1657|1705}} г.), во 1687 година.{{Sfn|Kontler|1999}} Благодарен за [[Битка кај Будим (1686)|ослободувањето на Будим]], Диетата го укинала правото на благородниците да се спротивстават на монархот за одбрана на нивните слободи.{{Sfn|Kontler|1999}} Во 1688 година, Диетата ги овластила аристократите да основаат посебен труст, познат како ''фидеикомисум'', со кралска согласност да ја спречат распределбата на нивното земјиште на богатството меѓу нивните потомци. Во согласност со традиционалниот концепт на ''авитикитас'', наследените имоти не можеле да бидат предмет на трустот. Имоти во фидекомисум секогаш ги држело едно лице, но тоа било одговорно за правилно качување на неговите роднини.{{Sfn|Á. Varga|1989}} Ослободувањето на централна Унгарија продолжило, а Османлиите биле принудени да [[Договор од Карловци|го признаат губењето на територијата]] во 1699 година.{{Sfn|Kontler|1999}} Леополд формирал специјален комитет за дистрибуција на земјиштето на повторно освоените територи.{{Sfn|Kontler|1999}} Од потомците на благородниците кои имале имоти таму пред османлиското освојување, се барало да достават документарен доказ за да ги поткрепат нивните тврдења за земјиштето на предците.{{Sfn|Kontler|1999}} И да можеле да презентираат документи, требале да платат такса{{Цп}}десетина од вредноста на бараниот имот{{Цп}}како компензација за трошоците за ослободителната војна.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Cartledge|2011}} Малкумина благородници можеле да ги исполнат критериумите и повеќе од половина од обновените земји биле поделени меѓу странците.{{Sfn|Schimert|1995}} Тие биле натурализирани, но повеќето од нив никогаш не ја посетиле Унгарија.{{Sfn|Schimert|1995}} Хабсбуршката администрација го удвоила износот на даноците што требал да се собере во Унгарија и побарала речиси една третина од даноците (1,25 милиони флорини) од свештенството и благородништвото. Палатинецот, принцот Павле Естерхази (р. 1713 година), го убедил монархот да го намали даночниот товар на благородниците на 0,25 милиони флорини, но разликата требала да ја плати селанството.{{Sfn|Cartledge|2011}} Леополд не им верувал на Унгарците, бидејќи група магнати заговарале против него во 1670-тите.{{Sfn|Kontler|1999}} Платениците ги замениле унгарските гарнизони и тие често ја ограбувале селата.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Cartledge|2011}} Монархот, исто така, ги поддржал обидите на кардиналот Леополд Карл фон Колонич да ги ограничи правата на [[Протестантство|протестантите]]. Десетици илјади католички Германци и [[Српска православна црква|православни Срби]] биле населени на повторно освоените територии.{{Sfn|Cartledge|2011}} Избувнувањето на [[Војна за шпанското наследство|војната за шпанското наследство]] (1701–1715 година) им дало можност на незадоволните Унгарци да се кренат против Леополд. Тие го сметале за свој водач еден од најбогатите аристократи, принцот Франциско II Ракочи (р. 1735 г.).{{Sfn|Cartledge|2011}} Војната за независност на Ракочи траела од 1703 до 1711 година.{{Sfn|Kontler|1999}} Иако бунтовниците биле принудени да попуштат, Договорот од Сзатмар дал општа амнестија за нив и за новиот хабсбуршки монарх, [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло]] ({{Владеел|1711|1740}} г.), ветил дека ќе ги почитува привилегиите на имотите на царството.{{Sfn|Cartledge|2011}} === Соработка и апсолутизам === [[Податотека:Esterházy-kastély_(4051._számú_műemlék)_2.jpg|алт=A large palace with a large garden|мини| Естерхаза, палата на Естерхазите во Фертод]] Карло III повторно ги потврдил привилегиите на имотите на „Кралството Унгарија и деловите, кралствата и покраините кои биле припоени кон него“ во 1723 година во замена за донесувањето на Прагматичната санкција со која се воспоставило правото на неговите ќерки да го наследат.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Magaš|2007}} [[Шарл Монтескје|Монтескје]], кој ја посетил Унгарија во 1728 година, го сметал односот меѓу кралот и Диетата како добар пример за [[поделба на власта]].{{Sfn|Vermes|2014}} Магнатите речиси ги монополизирале највисоките функции, но и унгарскиот судски канцелар{{Цп}}врховниот орган на кралската управа{{Цп}}и поручнички совет{{Цп}}најважната административна канцеларија{{Цп}}вработувале и помали благородници.{{Sfn|Schimert|1995}} Во пракса, протестантите биле исклучени од јавни функции по кралскиот декрет, Каролина Ресолутио, ги задолжила сите кандидати да се заколнат на [[Богородица]].{{Sfn|Kontler|1999}} Мирот на Сзатмар и Прагматичната санкција тврделе дека унгарската нација се состои од привилегирани групи, независни од нивната етничка припадност,{{Sfn|Nakazawa|2007}} но првите дебати по етничка линија се случиле на почетокот на 18. век.{{Sfn|Kováč|2011}} Правникот Михали Бенцик тврдел дека бургерите на Тренсен (сега [[Тренчин]] во Словачка) не требале да испраќаат делегати на Диетата поради тоа што нивните предци биле принудени да им попуштат на освојувачите Унгарци во 890-тите.{{Sfn|Kováč|2011}} Свештеникот, Јан Б. Магин, напишал одговор, тврдејќи дека етничките Словаци и Унгарци ги уживаат истите права.{{Sfn|Kováč|2011}} Во Трансилванија, бискупот на Романската грчко-католичка црква, баронот Иноченциу Мику-Клајн (р. 1768 година), се обидел да зборува „во име на целата романска нација во Трансилванија“ на Диетата во 1737 година, но не можел да го заврши говорот бидејќи другите делегати изјавиле дека може да се повика само на романскиот народ за Романците или да не постои. Пет години подоцна, неуспешно побарал признавање на Романците како четврта нација на етничка основа.{{Sfn|Prodan|1971}} [[Марија Терезија]] ({{Владеел|1740|1780}} година) го наследила Карло III во 1740 година, што довело до војната за австриското наследство.{{Sfn|Kontler|1999}} Благородните делегати ги понудиле своите „животи и крв“ за својот нов „крал“, а прогласувањето на [[регрутирање]] на благородништвото било клучно на почетокот на војната.{{Sfn|Cartledge|2011}} Благодарна за нивната поддршка, Марија Терезија ги зајакнала врските меѓу унгарското благородништво и монархот.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Vermes|2014}} Таа ја основала Терезијанската академија и Кралскиот унгарски телохранител за млади унгарски благородници.{{Sfn|Vermes|2014}} Двете институции овозможиле ширење на идеите на [[Просветителство|ерата на просветителството]].{{Sfn|Schimert|1995}}{{Sfn|Cartledge|2011}} [[Слободно ѕидарство|Слободното ѕидарство]] станало популарно, особено меѓу магнатите, но [[Масонска ложа|масонските ложи]] биле отворени и за неименувани благородници и професионалци.{{Sfn|Cartledge|2011}} [[Податотека:Kubinyi,_Tivadar_1st._(1810-1880)_(portrayed_in_1834).jpg|алт=Portrait of a middle-aged man|десно|мини| Тивадар Кубињи (р. 1880 г.), член на Кралската унгарска телохранителка]] Се зголемиле културните разлики меѓу магнатите и помалите благородници. Магнатите го прифатиле начинот на живот на империјалната аристократија, движејќи се меѓу нивните летни палати во Виена и нивните новоизградени прекрасни резиденции во Унгарија.{{Sfn|Schimert|1995}} Принцот Миклос Естерхази (р. 1790 година) го вработил прославениот композитор [[Јозеф Хајдн|Јосиф Хајдн]]. Грофот Јанос Фекете (р. 1803 година), жесток заштитник на благородните привилегии, го бомбардирал францускиот филозоф [[Франсоа Волтер|Волтер]] со писма и дилетантски песни.{{Sfn|Vermes|2014}} Грофот Миклос Палфи (р. 1773 г.) предложил да се оданочат благородниците со цел да се финансира постојаната војска.{{Sfn|Kontler|1999}} Повеќето благородници не биле подготвени да се откажат од своите привилегии.{{Sfn|Kontler|1999}} Помалите благородници, исто така, инсистирале на својот традиционален начин на живот и живееле во едноставни куќи, направени од дрво или пакувана глина.{{Sfn|Schimert|1995}} Марија Терезија не држела собранија по 1764 година.{{Sfn|Kontler|1999}} Таа ги регулирала односите на земјопоседниците и нивните кметови со кралски декрет во 1767 година.{{Sfn|Kontler|1999}} Нејзиниот син и наследник [[Јосиф II (Свето Римско Царство)|Јосиф II]] ({{Владеел|1780|1790}} година), исмејуван како „крал со капа“, никогаш не бил крунисан, бидејќи сакал да ја избегне заклетвата за крунисување.{{Sfn|Cartledge|2011}} Тој вовел реформи кои очигледно биле во спротивност со локалните обичаи.{{Sfn|Cartledge|2011}} Ги заменил окрузите со области и назначил кралски службеници да управуваат со нив. Тој, исто така, го укинал крепосништвото, обезбедувајќи им на сите селани право на слободно движење по бунтот на романските кметови во Трансилванија.{{Sfn|Kontler|1999}} Тој го наредил првиот попис во Унгарија во 1784 година.{{Sfn|Schimert|1995}} Според неговите записи, благородништвото сочинувало околу 4,5 отсто од машкото население во земјите на унгарската круна (со 155.519 благородници во Унгарија и 42.098 благородници во Трансилванија, Хрватска и Славонија).{{Sfn|Schimert|1995}}{{Sfn|Vermes|2014}} Процентот на благородниците бил многу поголем (шест-шеснаесет проценти) во североисточните и источните окрузи, а помалку (три проценти) во Хрватска и Славонија.{{Sfn|Schimert|1995}} Сиромашните благородници, кои биле исмејувани како „благородници на седумте сливи“ или „благородници кои носат сандали“, претставувале околу 90 проценти од благородништвото.{{Sfn|Vermes|2014}} Претходните истражувања на благородништвото покажуваат дека повеќе од половина од благородничките семејства го добиле својот чин по 1550 година.{{Sfn|Schimert|1995}} === Национално будење === [[Податотека:Rhédey_Klaudia_Hohenstein_1812_1841.jpg|алт=Portrait of a beautiful young lady with flowers in her hairs|десно|мини| Грофицата Клодин Реди (р. 1841 година), предок на [[Британско кралско семејство|британското кралско семејство]] преку бракот на нејзината внука Мери од Тек (р. 1953 г.) со [[Џорџ V|кралот Џорџ V]] ({{Владеел|1910|1936}} г.)]] Неколкуте реформски благородници со ентузијазам ја дочекале веста за [[Француска револуција|Француската револуција]]. Јосиф Хајнокси (п. 1795 година) ја превел ''[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот|Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот]]'' на [[Латински јазик|латински]], а Јанош Лацковикс (п. 1795 година) го објавил својот унгарски превод.{{Sfn|Kontler|1999}} За да го смири унгарското благородништво, Јосиф II ги отповикал речиси сите негови реформи на смртната постела во 1790 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Неговиот наследник [[Леополд II]] ({{Владеел|1790|1792}} г.), ја свикал Диетата и ги потврдил слободите на имотите на царството, нагласувајќи дека Унгарија е „слободна и независна“ област, управувана од нејзините сопствени закони.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Cartledge|2011}} Вестите за [[Владеење на теророт|јакобинскиот терор во Франција]] ја зајакнале кралската моќ.{{Sfn|Kontler|1999}} Хајночи и другите радикални (или „јакобински“) благородници, кои разговарале за можноста за укинување на сите привилегии во тајните друштва, биле заробени и погубени или затворени во 1795 година.{{Sfn|Kontler|1999}} Диетите гласале во корист на даноците и регрутите што наследникот на Леополд, [[Франц II (Свето Римско Царство)|Франц]] ({{Владеел|1792|1835}} г.), ги побарал меѓу 1792 и 1811 година.{{Sfn|Kontler|1999}} Последната општа давачка на благородништвото била прогласена во 1809 година, но [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] лесно ги поразил благородните трупи во близина на Ѓер.{{Sfn|Kontler|1999}} Цветањето на земјоделството ги охрабрило земјопоседниците да позајмуваат пари и да купуваат нови имоти или да основаат мелници за време на војната, но повеќето од нив банкротирале откако мирот бил обновен во 1814 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Концептот на авитикитас ги спречил и доверителите да си ги наплатат парите и должниците да ги продадат имотите.{{Sfn|Cartledge|2011}} Радикалните благородници одиграле клучна улога во реформските движења на почетокот на 19-ти век.{{Sfn|Kontler|1999}} Гергели Берзевици (р. 1822 г.) ја припишал заостанатоста на локалната економија на селанското крепосништво веќе околу 1800 година.{{Sfn|Kontler|1999}} [[Ференц Казинци]] (р. 1831 г.) и Јанош Бацањи (р. 1845 г.) иницирале јазична реформа, плашејќи се од исчезнување на унгарскиот јазик.{{Sfn|Kontler|1999}} Поетот [[Шандор Петефи]] (р. 1849 г.), кој бил обичен човек, ги исмејувал конзервативните благородници во неговата поема ''Маѓарскиот благородник'', спротивставувајќи ја нивната анахрона гордост и нивниот неактивен начин на живот.{{Sfn|Patai|2015}} Од 1820-тите, нова генерација реформистички благородници доминирала во политичкиот живот.{{Sfn|Cartledge|2011}} Грофот Иштван Сечењи (р. 1860 година) побарал укинување на работните услуги на кметовите и системот повлекува, наведувајќи дека „Ние, богатите земјопоседници сме главните пречки за напредокот и поголемиот развој на нашата татковина“.{{Sfn|Cartledge|2011}} Тој основал клубови во Пресбург и Пешта и промовирал трки со коњи, затоа што сакал да ги поттикне редовните состаноци на магнати, помали благородници и бургери.{{Sfn|Cartledge|2011}} Пријателот на Сечењи, баронот Миклос Веселени (р. 1850 г.), побарал создавање [[уставна монархија]] и заштита на [[Граѓански и политички права|граѓанските права]].{{Sfn|Kontler|1999}} Еден помал благородник, [[Лајош Кошут]] (р. 1894 година), станал водач на најрадикалните политичари во 1840-тите.{{Sfn|Cartledge|2011}} Тој изјавил дека Диетите и окрузите се институциите на привилегираните групи и дека само пошироко општествено движење може да го обезбеди развојот на Унгарија.{{Sfn|Cartledge|2011}} Од крајот на ерата на просветителството, националноста се повеќе се поврзувала со народниот јазик. Предвидувањата на [[Германски романтизам|германскиот романтичарски]] филозоф Јохан Готфрид Хердер (р. 1803 г.) за неизбежната асимилација на малите народи во голема лингвистичка група го разгореле пламенот на јазичниот национализам.{{Sfn|Cartledge|2011}} Иако етничките Унгарци сочинувале само речиси 38 отсто од населението,{{Sfn|Kontler|1999}} официјалната употреба на [[Унгарски јазик|унгарскиот јазик]] се проширила од крајот на 18. век.{{Sfn|Cartledge|2011}} Кошут изјавил дека сите оние кои сакаат да уживаат во слободите на нацијата треба да учат унгарски.{{Sfn|Kontler|1999}} Спротивно на тоа, Словакот [[Људовит Штур]] (р. 1856 година) изјавил дека унгарската нација се состои од многу националности и дека нивната лојалност може да се зајакне со официјалната употреба на нивните јазици.{{Sfn|Nakazawa|2007}} Грофот [[Јанко Драшковиќ]] (р. 1856 година) препорачал [[Хрватски јазик|хрватскиот]] јазик да го замени латинскиот како официјален во Хрватска и Славонија.{{Sfn|Magaš|2007}} === Револуција и неоапсолутизам === [[Податотека:Batthyány,_Ludwig_Graf_(1809_-_1849).jpg|алт=Picture of a bearded bald man|десно|мини| Грофот [[Лајош Батјани]] (р. 1849 година), првиот [[премиер на Унгарија]] во 1848 г.]] Веста за [[Револуции од 1848|револуциите од 1848 година]] стигнала до Пешта на 15 март 1848 година.{{Sfn|Kontler|1999}} Младите интелектуалци прогласиле радикална програма, позната како Дванаесет точки, барајќи еднакви граѓански права за сите граѓани.{{Sfn|Cartledge|2011}} За прв премиер на Унгарија бил назначен грофот [[Лајош Батјани]] (р. 1849 година).{{Sfn|Cartledge|2011}} Диетата брзо го донела мнозинството од дванаесетте точки и [[Фердинанд I (Австрија)|Фердинанд I]] ({{Владеел|1835|1848}} г.) ги санкционирал во април.{{Sfn|Kontler|1999}} Априлските закони го укинале даночното ослободување на благородниците и авитикитас,{{Sfn|Cartledge|2011}} но 31 фидеикомиса на магнатите останале недопрени.{{Sfn|Á. Varga|1989}} Иако селаните станари ја добиле сопственоста на нивните парцели, на земјопоседниците им била ветена компензација.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Kontler|1999}} Возрасни мажи кои поседувале повеќе од 7,9 хектари обработливи површини или урбани имоти со вредност од најмалку 300 флорини{{Цп}}околу една четвртина од возрасната машка популација{{Цп}}добиле право на глас на парламентарните избори.{{Sfn|Cartledge|2011}} Ексклузивната франшиза на благородниците на окружни избори била потврдена, инаку етничките малцинства лесно можеле да доминираат на генералните собранија во многу окрузи.{{Sfn|Cartledge|2011}} Благородниците сочинувале околу една четвртина од членовите на новиот парламент, кој се собрал по општите избори на 5. јули.{{Sfn|Kontler|1999}} Словачките делегати побарале автономија за сите етнички малцинства на нивното собрание во мај.{{Sfn|Nakazawa|2007}}{{Sfn|Kováč|2011}} Слични барања биле усвоени и на состанокот на романските делегати.{{Sfn|Georgescu|1991}}{{Sfn|Kontler|1999}} Советниците на Фердинанд V ја убедиле забраната (или гувернерот) на Хрватска, баронот Јосип Јелачиќ (р. 1859 година), да ја нападне Унгарија во септември.{{Sfn|Magaš|2007}}{{Sfn|Kontler|1999}} Избувнала нова војна за независност и унгарскиот парламент ја симнал од тронот династијата Хабсбург на 14&nbsp;април 1849 година.{{Sfn|Kontler|1999}} [[Николај I (Русија)|Николај I од Русија]] ({{Владеел|1825|1855}} г.) интервенирал на легитимистичката страна и руските трупи ја совладале унгарската армија, принудувајќи ја да се предаде на 13 август.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Cartledge|2011}} Унгарија, Хрватска (и Славонија) и Трансилванија биле инкорпорирани како посебни царства во [[Австриско Царство|Австриското Царство]].{{Sfn|Cartledge|2011}} Советниците на младиот император [[Франц Јосиф]] ({{Владеел|1848|1916}} година), изјавил дека Унгарија ги изгубила своите историски права и дека конзервативните унгарски аристократи не можеле да го убедат да го врати стариот устав.{{Sfn|Cartledge|2011}} Благородниците кои им останале лојални на Хабсбурзите биле назначени на високи функции, но повеќето нови функционери доаѓале од другите провинции на империјата.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Kontler|1999}} Огромното мнозинство благородници се определило за пасивен отпор: тие не биле на функции во државната администрација и премолчено го попречувале спроведувањето на царските декрети.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Kontler|1999}} Еден неименуван благородник од округот Зала, Ференц Деак (р. 1876 година), станал нивни водач околу 1854 година.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Kontler|1999}} Тие се обиделе да го зачуваат чувството на супериорност, но нивното огромно мнозинство било асимилирано со локалното селанство или ситна буржоазија во текот на следните децении.{{Sfn|Kontler|1999}} За разлика од нив, магнатите, кои задржале околу една четвртина од сите земји, лесно можеле да соберат средства од банкарскиот сектор во развој за да ги модернизираат своите имоти.{{Sfn|Kontler|1999}} === Австроунгарија === Деак и неговите следбеници знаеле дека големите сили не го поддржуваат распадот на Австриската империја.{{Sfn|Kontler|1999}} Поразот на Австрија во [[Австро-пруска војна|Австро-пруската војна]] од 1866 година го забрзал зближувањето меѓу кралот и партијата Деак, што довело до Австроунгарскиот компромис од 1867 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Сопствената Унгарија и Трансилванија биле обединети{{Sfn|Georgescu|1991}}, а автономијата на Унгарија била вратена во рамките на Двојната монархија [[Австроунгарија]].{{Sfn|Cartledge|2011}} Следната година, Хрватско-унгарската населба ја обновила заедницата на сопствената Унгарија и Хрватска, но ја обезбедила надлежноста на хрватскиот сабор во внатрешните работи, образованието и правдата.{{Sfn|Magaš|2007}} Компромисот ја зајакнала позицијата на традиционалната политичка елита.{{Sfn|Kontler|1999}} Само околу шест отсто од населението можело да гласа на општите избори.{{Sfn|Kontler|1999}} Повеќе од половина од премиерите и една третина од министрите биле именувани од редот на магнатите од 1867 до 1918 година.{{Sfn|Kontler|1999}} Сопствениците на земјиштето го сочинувале мнозинството од пратениците во парламентот.{{Sfn|Kontler|1999}} Половина од местата во општинските собранија биле зачувани за најголемите даночни обврзници.{{Sfn|Kontler|1999}} Благородниците доминирале и во државната администрација, бидејќи десетици илјади осиромашени благородници се вработиле во министерствата или во државните железници и пошти.{{Sfn|Taylor|1976}}{{Sfn|Cartledge|2011}} Тие биле жестоки поддржувачи на магијаризацијата, негирајќи ја употребата на јазиците на малцинствата.{{Sfn|Taylor|1976}} Емигрантската аристократка бароницата Ема Орчи (р. 1947 година) ги напишала своите романи на англиски јазик во Обединетото Кралство. Таа ја напуштила Унгарија со своите родители кога работниците на фармите, стравувајќи дека ќе ја загубат работата, го запалиле домот Орчи во Абаџалок во 1868 година. Нејзиниот прв роман со Скарлет Пимпернел{{Цп}}„Првиот лик кој може да се нарече [[суперхерој]]“ (Стен Ли){{Цп}}бил објавен во 1905 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2022/mar/09/batman-wonder-woman-black-widow-worlds-first-superhero-scarlet-pimpernel-orczy|title=Beat it Batman – this foppish baronet was the world's first superhero|last=Hodgkinson|first=Thomas W|date=9 March 2022|work=The Guardian|access-date=27 March 2023}}</ref> Само благородник кој поседувал имот од најмалку 280 хектари се сметале за просперитетни, но бројот на имоти со таа големина брзо се намалил.{{Sfn|Cartledge|2011}} Магнатите ги искористиле банкротите на помалите благородници и купиле нови имоти во истиот период.{{Sfn|Cartledge|2011}} Нова фидеикомиса биле создадени што им овозможиле на магнатите да ја зачуваат привлечноста на нивното земјиште богатство.{{Sfn|Cartledge|2011}} Аристократите редовно биле назначувани во одборите на директори на банките и компаниите.{{Sfn|Cartledge|2011}} Евреите биле главните двигатели на развојот на финансискиот и индустрискиот сектор.{{Sfn|Cartledge|2011}} Еврејските бизнисмени поседувале повеќе од половина од компаниите и повеќе од четири петтини од банките во 1910 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Тие, исто така, купиле земјиште имот и стекнале речиси една петтина од имотите помеѓу 280–1.420 хектари до 1913 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Најистакнатите евреи биле наградени со благородништво и имало 26 аристократски семејства и 320 благородни семејства со еврејско потекло во 1918 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Многу од нив го прифатиле христијанството, но другите благородници не ги сметале за еднакви на себе.{{Sfn|Patai|2015}} === Револуции и контрареволуција === [[Прва светска војна|Првата светска војна]] довела до распаѓање на Австроунгарија во 1918 година.{{Sfn|Taylor|1976}} Астер револуција{{Цп}}движење на лево-либералната Партија на независноста, Социјалдемократската партија и Радикалната граѓанска партија го убедила Карло IV ({{Владеел|1916|1918}} година), да го назначи радикалниот гроф [[Михај Карој]] (р. 1955 г.), премиер на 31 октомври.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Cartledge|2011}} Откако Долниот дом се распуштил, Унгарија била [[Прва Унгарска Република|прогласена за република]] на 16 ноември.{{Sfn|Cartledge|2011}} Унгарскиот национален совет усвоил земјишна реформа со која максималната големина на имотите била 280 хектари и наредувала распределба на секој вишок меѓу локалното селанство.{{Sfn|Cartledge|2011}} Карој, чии наследени домени биле под хипотека на банките, бил првиот што ја спровел реформата.{{Sfn|Cartledge|2011}} [[Сојузници во Првата светска војна|Сојузничките сили]] ја овластиле [[Кралство Романија|Романија]] да окупира нови територии и наредиле повлекување на Кралската унгарска армија речиси до Тиса на 26. февруари 1919.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Cartledge|2011}} Карој поднел оставка и водачот на Унгарската комунистичка партија [[Бела Кун]] (р. 1938 година) го објавил формирањето на [[Унгарска Советска Република|Унгарската Советска Република]] на 21 март.{{Sfn|Cartledge|2011}} Сите имоти од над 0,43 квадратни километри (110 хектари) и сите приватни компании кои вработувале повеќе од 20 работници биле национализирани.{{Sfn|Cartledge|2011}} Болшевиците не можеле да ја запрат романската инвазија и нивните водачи побегнале од Унгарија на 1 август.{{Sfn|Kontler|1999}} По краткотрајната привремена влада, индустријалецот Иштван Фридрих (р. 1951 година) формирал коалициска влада со поддршка на сојузничките сили на 6. август.{{Sfn|Kontler|1999}} Програмата за национализација на болшевиците била укината.{{Sfn|Kontler|1999}} Унгарската Социјалдемократска партија ги бојкотирала општите избори на почетокот на 1920 година.{{Sfn|Kontler|1999}} Новата еднокоморна диета на Унгарија ја обновила [[Кралство Унгарија (1920–1946)|унгарската монархија]], но без обновување на Хабсбурговците.{{Sfn|Kontler|1999}} Наместо тоа, калвинистички благородник, Миклош Хорти (р. 1957), бил избран за регент на 1. март 1920.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Cartledge|2011}} Унгарија морала да ја признае загубата на повеќе од две третини од нејзината територија и повеќе од 60 проценти од нејзиното население (вклучувајќи една третина од етничките Унгарци) во [[Тријанонски договор|Тријанонскиот договор]] на 4. јуни.{{Sfn|Kontler|1999}} Хорти никогаш не бил крунисан за крал и затоа не можел да додели благородништво, но воспоставил нов поредок на заслуги, Орден за галантерија.{{Sfn|Cartledge|2011}} Нејзините членови ја добиле наследната титула витез („храбри“). {{Sfn|Cartledge|2011}} Исто така, им биле доделени парцели земја, што ја обновило „средновековната врска помеѓу владението на земјиштето и услугата на круната“ (Брајан Картлиџ).{{Sfn|Cartledge|2011}} Двајца трансилвански аристократи, грофовите Пал Телеки (р. 1941 година) и Истван Бетлен (р. 1946 година), биле највлијателните политичари во меѓувоениот период.{{Sfn|Kontler|1999}} Настаните од 1918–1919 година ги убедиле дека само „конзервативна демократија“, доминирана од земјопоседнато благородништво, може да обезбеди стабилност.{{Sfn|Kontler|1999}} Повеќето министри и мнозинството пратеници во парламентот биле благородници.{{Sfn|Cartledge|2011}} Конзервативна аграрна реформа{{Цп}}ограничена на 8,5 отсто од сите обработливи површини{{Цп}}бил воведена, но околу една третина од земјиштето останала во сопственост на речиси 400 магнатски семејства.{{Sfn|Kontler|1999}} Парламентот со два дома бил обновен во 1926 година, со Горен дом во кој преовладувале аристократите, прелатите и високите функционери.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Cartledge|2011}} Антисемитизмот бил водечката идеологија во 1920-тите и 1930-тите.{{Sfn|Cartledge|2011}} Законот нумерус клаусус го ограничил приемот на еврејски студенти на универзитетите.{{Sfn|Kontler|1999}}{{Sfn|Cartledge|2011}} Грофот Фидел Палфи (р. 1946 г.) бил еден од водечките фигури на [[Националсоцијализам|националсоцијалистичките]] движења, но повеќето аристократи го презирале радикализмот на „ситни офицери и куќни помошници“.{{Sfn|Kontler|1999}} Унгарија учествувала во [[Априлска војна|Априлската војна]] во април 1941 година и се приклучила на [[Операција Барбароса|операцијата Брбароса]] по бомбардирањето на Каса кон крајот на јуни.{{Sfn|Kontler|1999}} Плашејќи се од пребегнувањето на Унгарија од војната, [[Трет Рајх|Третиот Рајх]] ја окупирал земјата во операцијата Маргарет на 19 март 1944.{{Sfn|Cartledge|2011}} Стотици илјади Евреи и десетици илјади Роми биле пренесени во нацистичките концентрациони логори со помош на локалните власти.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Kontler|1999}} Најбогатите деловни магнати од еврејско потекло морале да се откажат од своите компании и банки со цел да го откупат својот и животот на своите роднини. {{Sfn|Cartledge|2011}} === Падот на унгарското благородништво === [[Податотека:Bernstein_-_Burg_(a).JPG|алт=A medieval castle with a tower surrounded by a wall|десно|мини| Замокот Бернштајн ({{Јаз|hu|Borostyánkő vára}}) во Австрија, сè уште го држи семејството Алмаси]] Советската [[Црвена армија]] стигнала до унгарските граници и ја зазела Големата Унгарска Низина до 6&nbsp;декември 1944 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Делегатите од градовите и селата во регионот го основале Привременото национално собрание во [[Дебрецин]], кое ја избрало новата влада на 22 декември.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Kontler|1999}} Тројца истакнати [[Антифашизам|антинацистички]] аристократи имале место во собранието.{{Sfn|Gudenus|Szentirmay|1989}} Привремената национална влада наскоро ветила земјишни реформи, заедно со укинување на сите „антидемократски“ закони.{{Sfn|Cartledge|2011}} Последните германски трупи [[Вермахт|на Вермахт]] ја напуштиле Унгарија на 4 април 1945.{{Sfn|Cartledge|2011}} [[Имре Наѓ]] (д. 1958 година), комунистичкиот министер за земјоделство, ја најавил земјишната реформа на 17 март 1945.{{Sfn|Cartledge|2011}} Сите домени со повеќе од 1.420 хектари биле конфискувани и сопствениците на помали имоти можеле да задржат максимум 140–430 хектари земја.{{Sfn|Cartledge|2011}}{{Sfn|Kontler|1999}} Земјината реформа, како што забележал Картлиџ, го уништила благородништвото и ги елиминирала „елементите на феудализмот, кои опстојувале подолго во Унгарија отколку на кое било друго место во Европа“.{{Sfn|Cartledge|2011}} Слични земјишни реформи биле воведени во Романија и [[Трета Чехословачка Република|Чехословачка]].{{Sfn|Gudenus|Szentirmay|1989}} Во двете земји, етничките унгарски аристократи биле осудени на смрт или затвор како наводни воени злосторници.{{Sfn|Gudenus|Szentirmay|1989}} Унгарските аристократи можеле да ги задржат своите имоти само во [[Градиште (Австрија)|Градиште]] (во Австрија) по 1945 година.{{Sfn|Gudenus|Szentirmay|1989}} Советските воени власти ги контролирале општите избори и формирањето на коалициска влада кон крајот на 1945 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Новиот парламент ја прогласил [[Република Унгарија (1946—1949)|Втората унгарска република]] на 1 февруари 1946 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Анкетата на јавното мислење покажала дека повеќе од 75 проценти од мажите и 66 проценти од жените се противеле на употребата на благородни титули во 1946 година.{{Sfn|Gudenus|Szentirmay|1989}} Парламентот донел акт со кој се укинале сите благороднички чинови и сродни стилови, забранувајќи ја и нивната употреба.{{Sfn|Gudenus|Szentirmay|1989}} Новиот акт стапил на сила на 14 февруари 1947 година.{{Sfn|Gudenus|Szentirmay|1989}} == Неофицијално благородништво == [[Податотека:Cziráky_kastély.JPG|алт=A large building with four columns at the entrance|мини| Руинирана аристократска палата во Ловазберени]] Комунистите ја презеле целосната контрола врз владата помеѓу 1947 и 1949 година, а Унгарија била прогласена за „[[народна република]]“ на 20 август 1949 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Аристократите биле прогласени за „класни непријатели“, а повеќето од нив биле интернирани во „социјални логори“{{Цп}}всушност, логори за принудна работа{{Цп}}да работат на полињата во Големата Унгарска Низина.{{Sfn|Bánó|2004}} Масовните внатрешни депортации се случиле во 1950 и 1951 година. Речиси сите аристократи биле интернирани од Будимпешта во недоволно населени села во источна Унгарија, првенствено во регионот Хортобаги во рок од два месеци во мај-јули 1951 година. Бројките на конечниот извештај посочиле дека 9 војводи, 163 грофови, 121 барон и 8 витези благородници - вкупно 301 аристократ - и нивните семејства биле депортирани од главниот град во овој период. На депортираните им било забрането да ја напуштат границата на нивното доделено село и биле под постојан полициски надзор. Им биле одземени имотите, имотите и граѓанските права – им било забрането да учествуваат на избори. Повеќето од нив можеле да работат како физички работници во земјоделството на државните фарми на ограничена основа, но нивната лишеност била постојана.{{Sfn|Széchenyi|2023}} Некои левичарски аристократи пробале да соработуваат со новиот режим, но комунистичките водачи не им верувале.{{Sfn|Gudenus|Szentirmay|1989}} Како последица на владеењето на Хрушчов, на оние кои биле интернирани им било дозволено да ги напуштат работните логори, но нивните поранешни домови не им биле вратени.{{Sfn|Cartledge|2011}} Иако комунистичките историчари направиле се за да ја докажат главната улога на аристократите за време на неуспешната антикомунистичка [[Унгарска револуција (1956)|унгарска револуција од 1956 година]], неколку аристократи земале активно учество.{{Sfn|Gudenus|Szentirmay|1989}} Многу аристократи ја напуштиле земјата по задушувањето на бунтот во 1956 година.{{Sfn|Széchenyi|2023}} Во текот на 1960-тите и 1970-тите, луѓето од аристократско потекло биле главно вработени како обични работници,{{Sfn|Bánó|2004}} и на нивните деца им била потребна посебна дозвола за студирање на универзитетите до 1962 година.{{Sfn|Gudenus|Szentirmay|1989}}{{Sfn|Némethy|2016}} Иако официјалната дискриминација била укината, поранешните аристократи ретко биле именувани на повисоки позиции.{{Sfn|Gudenus|Szentirmay|1989}} [[Петер Естерхази]] (р. 2016 година) станал прославен писател во последните децении на комунистичкиот режим.{{Sfn|Gudenus|Szentirmay|1989}} Комунистичкиот [[Еднопартиска држава|еднопартиски систем]] пропаднал во доцните 1980-ти, а Унгарија била прогласена за република во 1989 година.{{Sfn|Cartledge|2011}} Првиот премиер од демократската ера, Јожеф Антал (р. 1993 година) понудил позиции во државната администрација на аристократите кои се вратиле во Унгарија, но аристократијата не ја повратила својата поранешна позиција.{{Sfn|Némethy|2016}} Враќањето на поранешниот имот било важно политичко прашање во повеќето нови демократии во раните 1990-ти. Во Унгарија, враќањето во натура било исклучено затоа што многу делови од претходно конфискуваниот имот веќе биле [[Приватизација|приватизирани]] во последните години на комунистичкиот режим. Наместо тоа, паричниот надомест бил ставен на располагање на првичните сопственици и нивните потомци, но неговиот износ бил ограничен на околу 70.000 американски долари. Спротивно на тоа, реституцијата во натура била претпочитан метод на враќање во Чехословачка, а оригиналните сопственици можеле да бараат и враќање во натура во Романија и Полска.{{Sfn|Kozminski|1997}} Унгарските аристократи вратиле дел од нивните поранешни имоти во Романија, а најмалку едно унгарско благородничко семејство исто така запленило имот во Чешка, Полска и Словачка за време на процесот на враќање на имотот.<ref name="Zavaros">{{Наведена мрежна страница|url=https://kronikaonline.ro/extra/zavaros-korok-aldozatai-hazatert-nemesi-csaladok|title=Zavaros korok áldozatai: hazatért nemesi családok|date=19 August 2020|work=[[Kronika]]|publisher=Príma Press Kft|language=hu|trans-title=Victims of troubled times: returning noble families|accessdate=15 March 2023}}</ref> Унгарскиот акт со кој се забранува употреба на благородни чинови и стилови не бил укинат, а Уставниот суд на Унгарија во 2009 и 2010 година прогласил дека забраната е целосно во согласност со ревидираниот унгарски Устав од 1949 година. Во декември 2010 година, двајца членови на десничарската Јобик група поднеле нацрт за укинување на забраната, но го повлекле за две недели.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jogiforum.hu/cikk/2013/04/19/barok-grofok-hercegek/|title=Bárók, grófok, hercegek|last=András|first=Sereg|date=19 April 2013|work=Jogi Fórum|publisher=Jogászoknak Kft|language=hu|trans-title=Barons, counts, dukes|accessdate=15 March 2023}}</ref> По иницијатива на поранешниот аристократ Јанош Ниари, во 1994 година во Будимпешта бил основан приватен клуб, Здружението на унгарски благородни семејства, за луѓе од благородничко потекло. Здружението станало член на Европската комисија на благородништвото во 2007 година.{{Sfn|Némethy|2016}} == Поврзано == * [[Список на титуирани благороднички семејства во Кралството Унгарија]] == Наводи == [[Категорија:Општествена историја на Унгарија]] [[Категорија:Кралство Хрватска]] [[Категорија:Кралство Унгарија]] [[Категорија:Унгарско благородништво]] [[Категорија:Статии со извори на унгарски (hu)]] 87w4lecwi7enwq4uk62nxbglq0flb10 0 1369613 5583050 5405632 2026-06-26T20:01:11Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: зјаснени → зјаснети 5583050 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Божица | native_name = Божица | settlement_type = Населба | image_skyline = Божица - Božica 1.JPG | image_alt = | image_caption = Божица (Средно маало) | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 37 |lats = 1.2 |latNS = N | longd = 22 |longm = 24 |longs = 5.4 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Управен Округ | subdivision_name1 = [[Пчињски Управен Округ|Пчињски]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Сурдулица]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1.251 | population_footnotes = | population_total = 130 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 17537 | area_code_type = | area_code = 017 | registration_plate = SC }} '''Божица''' е населено место во општината [[Сурдулица]], [[Пчињски Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 130 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm Сите места: Пописи 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022] pop-stat.mashke.org</ref> Во селото мнозинско население е [[Бугари|бугарско]]. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бугари]]|green|56.1}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|21.5}} {{Столбен постоток|непознати|cyan|12.3}} {{Столбен постоток|неизјаснети|olive|10}} }} == Поврзано == * [[Сурдулица]] * [[Пчињски Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] * [[Западни покраини]] * [[Бугари во Србија]] == Наводи == {{наводи}} {{Општина Сурдулица}} [[Категорија:Сурдулица]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] [[Категорија:Бугарски населби во Србија]] ermtimv7yd09yc21kg1xd0posud7pur 0 1369617 5583049 5407464 2026-06-26T20:01:09Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: зјаснени → зјаснети 5583049 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Клисура | native_name = Клисура | settlement_type = Населба | image_skyline = Klisura central square.JPG | image_alt = | image_caption = Клисура | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 45 |lats = 24.3 |latNS = N | longd = 22 |longm = 24 |longs = 29.64 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Управен Округ | subdivision_name1 = [[Пчињски Управен Округ|Пчињски]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Сурдулица]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 650 | population_footnotes = | population_total = 114 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 17535 | area_code_type = | area_code = 017 | registration_plate = SC }} '''Клисура''' (поранешно име ''Трнска Клисура'') е населено место во општината [[Сурдулица]], [[Пчињски Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 114 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm Сите места: Пописи 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022] pop-stat.mashke.org</ref> Селото до 2002 година било претежно [[Бугари|бугарско]], сега е нехомогено со релативно [[Срби|српско]] мнозинство. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|46.5}} {{Столбен постоток|[[Бугари]]|green|33.3}} {{Столбен постоток|неизјаснети|olive|16.7}} }} == Поврзано == * [[Сурдулица]] * [[Пчињски Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] * [[Западни покраини]] * [[Бугари во Србија]] == Наводи == {{наводи}} {{Општина Сурдулица}} [[Категорија:Сурдулица]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] bqxyg38e5kfvpmk9jkx31lcaonmhvy7 0 1369621 5583051 5405631 2026-06-26T20:01:13Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: зјаснени → зјаснети 5583051 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Топли Дол | native_name = Топли Дол | settlement_type = Населба | image_skyline = Црква - Топли Дол (Сурдулица) - Church - Topli Dol (Surdulica).jpg | image_alt = | image_caption = Црква во Топли Дол | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 36 |lats = 13.8 |latNS = N | longd = 22 |longm = 24 |longs = 17.4 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Управен Округ | subdivision_name1 = [[Пчињски Управен Округ|Пчињски]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Сурдулица]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1.325 | population_footnotes = | population_total = 27 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 17537 | area_code_type = | area_code = 017 | registration_plate = SC }} '''Топли Дол''' е населено место во општината [[Сурдулица]], [[Пчињски Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 27 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm Сите места: Пописи 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022] pop-stat.mashke.org</ref> Главното население е [[Бугари|бугарско]] и [[Срби|српско]]. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бугари]]|green|55.6}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|29.6}} {{Столбен постоток|неизјаснети|olive|11.1}} }} == Поврзано == * [[Сурдулица]] * [[Пчињски Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] * [[Западни покраини]] * [[Бугари во Србија]] == Наводи == {{наводи}} {{Општина Сурдулица}} [[Категорија:Сурдулица]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] [[Категорија:Бугарски населби во Србија]] np3me79yttdbm4qcio78y3z15zb006g 0 1369858 5583088 5530553 2026-06-26T21:20:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583088 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Вера Фишер | image = | imagesize = 130px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1925|1|27}} | birth_place = [[Загреб]], [[Кралство СХС]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2009|7|14|1925|1|27}} | death_place = [[Загреб]], [[Хрватска]] | relations = | spouse = | children = | alma_mater = [[Загрепски универзитет]] | occupation = [[Вајарство|Вајарка]] }} '''Вера Фишер''' (27 јануари 1925 – 14 јули 2009 година) — [[Хрватска|хрватска]] вајарка.<ref name="židovski zagreb">{{Harvard citation text|Snješka Knežević|2011}}</ref><ref name="hakol1">{{In lang|hr}} Ha-Kol (Glasilo Židovske zajednice u Hrvatskoj); In Memoriam - Vera Fischer; stranica 62; broj 110, lipanj / srpanj / kolovoz 2009.</ref><ref name="jl" /><ref>{{cite web |url=http://resources.ushmm.org/hsv/person_view.php?PersonId=4967511 |title=Holocaust Survivors and Victims Database: Vera Fischer |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]] |access-date=8 February 2013 |archive-date=2020-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704184206/http://resources.ushmm.org/hsv/person_view.php?PersonId=4967511 |url-status=dead }}</ref> Фишер била родена во [[Загреб]] во [[Евреи|еврејско]] семејство на 27 јануари 1925 година. Нејзиниот татко починал кога таа имала една година и ја воспитала нејзината мајка Латика (моминско име: Клајн), заедно со нејзините баба и дедо.<ref name="hakol2">{{In lang|hr}} Ha-Kol (Glasilo Židovske zajednice u Hrvatskoj); Nataša Maksimović Subašić; Vera Fischer - Ljubav prema životu i toleranciji; stranica 16, 17; broj 112, studeni / prosinac 2009.</ref> Во 1951 година Фишер дипломирала на Академијата за ликовни уметности при Универзитетот во Загреб под менторство на професорот Вања Радуш. Учествувала на бројни самостојни и групни изложби дома и во странство. Нејзината прва јавна изложба била во 1952 година на 8-тата изложба на Хрватското друштво на уметници, а во 1962 година имала и самостојна изложба во салонот на Хрватското здружение на уметници во Загреб. Во 2002 година, Фишер организирала автобиографска изложба.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.matica.hr/Vijenac/vij219.nsf/AllWebDocs/fischer1|title=Vera Fischer, Autobiografska izložba, Gliptoteka HAZU|access-date=17 November 2012|publisher=[[Matica hrvatska]]|language=hr}}</ref> Од 1952 година, Фишер била член на Хрватското здружение на уметници. Во 1997 година, претседателот на Хрватска, [[Фрањо Туѓман|Фрањо Туѓман,]] ја одликувал Фишер со Орденот на Даница Хрватска за ликот на [[Марко Марулиќ]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.hdlu.hr/2009/07/15/umrla-je-vera-fischer-akademska-kiparica/|title=Umrla je Vera Fischer, akademska kiparica|date=2009-07-15|access-date=17 November 2012|publisher=Hrvatsko Društvo Likovnih Umjetnika|language=hr}}</ref> Таа била активен член на еврејската заедница во Загреб.<ref name="jl">{{Наведени вести|url=http://www.jutarnji.hr/hrvatski-andy-warhol-bila-je-zena/470226/|title=Hrvatski Andy Warhol bila je žena|date=2010-01-09|access-date=15 November 2012|archive-url=https://archive.today/20121115233301/http://www.jutarnji.hr/hrvatski-andy-warhol-bila-je-zena/470226/|archive-date=15 November 2012|publisher=[[Jutarnji list]]|language=hr}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://www.jutarnji.hr/hrvatski-andy-warhol-bila-je-zena/470226/ "Hrvatski Andy Warhol bila je žena"](in Croatian). [[Jutarnji list]]. 9 January 2010. from the original on 15 November 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 November</span> 2012</span>.</cite> [[Category:CS1 Croatian-language sources (hr)]]</ref> Фишер починала во Загреб на 14 јули 2009 година и била погребана на [[Мирогој|гробиштата „Мирогој“]].<ref>{{In lang|hr}} Gradska groblja Zagreb: Vera Fischer, Mirogoj Ž-119-II-285</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == {{Refbegin}} * {{cite book|last=Snješka Knežević|first=Aleksander Laslo|title=Židovski Zagreb|year=2011|publisher=AGM, Židovska općina Zagreb|location=Zagreb|isbn=978-953-174-393-8}} {{Refend}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фишер, Вера}} [[Категорија:Луѓе од Загреб]] [[Категорија:Починати во Загреб]] [[Категорија:Погребани на гробиштата „Мирогој“]] [[Категорија:Хрватски вајари]] [[Категорија:Хрватски Евреи]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1925 година]] [[Категорија:Југословенски вајари]] [[Категорија:Југословенски Евреи]] 5h74loydbsfrses8nmjqpvyi2nu6lsu 0 1370439 5583269 5385960 2026-06-27T11:04:34Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: строунгарска империја → строунгарско Царство 5583269 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pittsburgh_Agreement_Creates_Czechoslovakia_1918_Plaque_in_2004.jpg|десно|мини|320x320пкс| Плакета за комеморација на Договорот од Питсбург]] '''Договорот од Питсбург''' бил меморандум за разбирање завршен на 31 мај 1918 година, меѓу членовите на [[Чеси|чешките]] и [[Словаци|словачките]] иселенички заедници во [[САД]]. Тој го заменил Кливлендскиот договор од 22 октомври 1915 година.<ref name="Sabol Alzo 2009 p. 8">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TetMKIYctNIC&pg=PA8|title=Cleveland Slovaks|last=Sabol|first=J.T.|last2=Alzo|first2=L.A.|publisher=Arcadia Pub.|year=2009|isbn=978-0-7385-5242-2|series=Images of America|page=8|access-date=2022-12-30}}</ref> Именуван бил по градот [[Питсбург]], [[Пенсилванија]], каде што бил склучен договорот. Договорот ја пропишува намерата на потписниците да создадат независна [[Чехословачка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/pittsburghagreement.html|title=Pittsburgh Agreement; Slovak Studies Program, University of Pittsburgh|date=2021-01-22|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122004458/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/pittsburghagreement.html|archive-date=22 January 2021|accessdate=2022-06-12}}</ref> Тоа било постигнато на 18 октомври 1918 година, кога главниот автор на договорот, Томаш Гариге Масарик, ја прогласил независноста на Чехословачка. Масарик бил избран за прв претседател на Чехословачка во ноември 1918 година. == Позадина == Историскиот амбиент на Договорот од Питсбург бил претстојното распаѓање на [[Австроунгарија]] во месеците пред крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. До септември 1918 година, било очигледно дека силите на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]], владетелите на [[Австроунгарија]], ќе биле поразени од [[Сојузници во Првата светска војна|сојузниците]]: Британија, Франција и Русија.<ref>Stevenson, D. "Cataclysm: The First World War As Political Tragedy", New York: Basic Books (2004) p 380, {{ISBN|0-465-08184-3}}, OCLC 54001282</ref> Помеѓу 1860 и 1918 година, близу еден милион луѓе од словачка и чешка етничка припадност мигрирале во Соединетите Држави и други нации. Во тој период, овие имигранти биле официјално евидентирани како [[Австријци]] или [[Унгарци|Унгарци (Маѓари)]], што не го одразувало нивното вистинско етничко потекло. Меѓутоа, Соединетите Американски Држави дозволиле да се формираат и дејствуваат чешки и словачки националистички групи. На 22 октомври 1915 година, во Боемската национална сала на Бродвеј, [[Кливленд]], Охајо, Словачката лига на Америка и Боемската (чешка) национална алијанса го потпишале Кливлендскиот договор. Со ова, двете групи се договориле да работат заедно кон обединета и независна држава за Чесите и Словаците. Приклучувањето кон групите на населението од Чешка и Словачка им помогнало на Словаците да се отцепат од Австроунгарско Царство и создале држава со јасно словенско мнозинство за да го надминат големото население во [[Чешка (историска област)|Чешка]] од германско говорно подрачје. == Состанок == Во петокот, 31 мај 1918 година, состанокот на Чехо-Словачкиот национален совет под претседателство на Томаш Гариг Масарик бил свикан во ред во зградата на Лојалниот ред на Лос, 628-634 Пен Авенју, [[Питсбург]], [[Пенсилванија]]. Присутни биле претставници на братските организации вклучувајќи ја и Словачката лига на Америка; чешката национална федерација; првата словачка евангелска лига и Здружението на чешките католици.<ref name="Grinnel">Grinnel D. [http://czechconnections.org/pdf_files_folder/Czech%20Americans/ThePittsburghAgreement.pdf "The Pittsburgh Agreement"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131102164907/http://czechconnections.org/pdf_files_folder/Czech%20Americans/ThePittsburghAgreement.pdf|date=2013-11-02}} Penn State University. Western Pennsylvania History. Accessed 28 October 2013</ref> Овие здруженија ги претставувале имигрантите во Америка од [[Чешка (историска област)|Чешка]], [[Моравија]], [[Словачка]] и Чешка Шлезија. (Четврток, 30 мај 1918 година, државниот празник на Меморијалниот Ден на кој многу чешки и словачки жители на Питсбург дошле во центарот на градот за да го прослават пристигнувањето на Масарик). Потпишаниот документ е датиран 30 мај 1918 година.<ref>PRECLÍK, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. kniha, 219 str., vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná, CZ) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, {{ISBN|978-80-87173-47-3}}, pp.33 - 45, 70 – 96, 110- 157, 159 – 185, 187 - 199</ref> == Договор == Бил подготвен договор кој гласел: : „1. Ние ја одобруваме (ја санкционираме) политичката програма, која настојува да создаде Унија на Чесите и Словаците во независна држава која ги опфаќа Чешките Земји, (земјите на Боемската круна) и Словачка. : 2. Словачка ќе има своја администрација, своја Диета и свои судови. : 3. Словачкиот јазик ќе биде официјален јазик во училиштата и во јавниот живот воопшто (во Словачка). : 4. Чехо-словачката држава ќе биде република, нејзиниот Устав ќе биде демократски. : 5. Организацијата на соработката на Чесите и Словаците во Соединетите Американски Држави ќе биде засилена и приспособена според потребите и според променливата ситуација, со заеднички договор. : 6. Деталните правила во врска со организацијата на чехо-словачката држава се оставени на ослободените Чеси и Словаци и нивните законски застапници (да воспостават).“<ref name="Grinnel">Grinnel D. [http://czechconnections.org/pdf_files_folder/Czech%20Americans/ThePittsburghAgreement.pdf "The Pittsburgh Agreement"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131102164907/http://czechconnections.org/pdf_files_folder/Czech%20Americans/ThePittsburghAgreement.pdf|date=2013-11-02}} Penn State University. Western Pennsylvania History. Accessed 28 October 2013</ref> == Потписници == === Словаци === ==== Иван Билек (1886–1941 година) ==== Билек, роден во Словачка, бил потпретседател и директор на Чехо словачката трговска корпорација на Америка, увозна компанија основана во 1918 година. ==== Михал Босак (1869–1937 година) ==== Босак, роден во Окрухле, Словачка, бил банкар и бродски агент кој во текот на Првата светска војна собрал средства за кампањата за независна словачка нација. ==== Иван Дакснер (1860-1938 година) ==== Дакснер бил роден во Наѓикало, син на политичкиот активист Стефан Марко Дакснер. Станал банкар и ја продолжил оваа професија по емигрирањето во САД. Станал извршен секретар на Словачката лига на Америка. Тој рекол, : „Далеку од Маџарите, но не во чешка потчинетост; ние сакаме да им се придружиме на Чесите како еднакви“. ==== Јан Адолф Фериенчик (1863–1925 година) ==== Фериенчик бил уредник на Словачки гласник, неделното издание на Словенскиот евангелски сојуз на Америка. ==== Матуш Газдик ==== ==== Ињак Гесеј (1874–1928 година) ==== Гесеј, роден во регионот Орава, Словачка, во селско семејство, станал учител пред да емигрира во САД. Во Соединетите Држави работел како новинар со Јан Панкух. ==== Милан Александар Гетинг (1878-1951 година) ==== Милан Гетинг бил словачки новинар, политичар и дипломат. Емигрирал во САД во 1902 година. Бил издавач на весникот на словачкиот Сокол. ==== Јозеф Хушек (1880–1947 година) ==== Хусек, католик, бил роден во Околиќне, Словачка. Емигрирал во САД во 1903 година и работел во новинарството и Словачката лига на Америка. ==== Јан Јанчек Џуниор (1881–1933 година) ==== Јанчек, роден во Ружомберок, Словачка, бил писател, уредник на вести, а понатаму и политичар и градоначалник на Ружомберок. ==== Л. Јозеф Карловски (1887–1964 година) ==== ==== Јан Кубашек (1885–1950 година) ==== Свештеникот Кубашек емигрирал од Словачка во [[Јонкерс]], САД, во 1902 година и бил ракоположен во 1914 година. Станал претседател на Здружението на словачки католици. ==== Алберт Мамати (1870-1923 година) ==== Маматеј, роден во Клаштор под Зњевом, Словачка, бил претседател на Националното словачко друштво и Словачката лига на Америка. Тој се залагал за зачувување на словачката култура, истовремено помагајќи им на словачките имигранти да бидат почитувани во својата нова земја. ==== Гејза Х. Мика ==== ==== Јозеф Мургаш (1864–1929 година) ==== Свештеникот Јозеф Мургаш бил римокатолички свештеник роден во Тајов, Словачка. Во 1896 година емигрирал во Соединетите Држави во словачката парохија во Вилкс-Баре, Пенсилванија. Тој бил основач на Словачката лига на Америка. ==== Јан Панкух (1869–1951 година) ==== Панкух емигрирал во САД од Словачка во 1885 година и работел за Словачката лига на Америка. Јан се занимавал со новинарство во [[Кливленд]], Охајо. ==== Андреј Шустек ==== Шустек бил претседател на првиот округ на Словачката лига на Америка. Во Чикаго, на втората годишнина од независноста на Чехословачка, : „Тој нè увери нас, Боемите, дека секој Словак е наш искрен брат, син на една мајка - Словачка. Тој се осврна на често занемарениот факт дека Словаците до неодамна немале свои словачки училишта, дека уште од детството биле воспитувани да ги мразат Боемите и сè што е словенско. Затоа, не е изненадувачки што многумина од нив се уште денес, особено се против кон нас, особено кога тие се постојано поттикнати од ангажирани или доброволни агенти.“ ==== Павел Шишка ==== Свештеникот Шишка бил финансиски секретар на Словачката лига на Америка. === Чеси === ==== Војта Бенеш (1878–1951 година) ==== Војта Бенеш бил роден во Кожлани како брат на [[Едвард Бенеш]]. Тој бил организатор на Боемската национална алијанса на Америка. Во 1917 година, го објавил К''ако се организираа боемите'', како одраз на националистичкото движење. ==== Хинек Достал (1871–1943 година) ==== Достал бил уредник на весникот ''Хлас'' од [[Сент Луис]] и уредник на списанието на капелата Свети Јован Непомук, прв чешки католички весник во Соединетите Држави. ==== Лудвик Фишер (1880-1945 годинса) ==== Фишер бил претседател на Чешката национална алијанса. ==== Невиниот Кестл ==== Свештеникот Кестл бил чешки католички свештеник кој станал потпретседател на Чехословачкиот национален совет. ==== Јозеф Мартинек (1889–1980 година) ==== Мартинек, роден во Подебради (денешна улица Палакехо 130), мал град источно од Прага, се преселил во Кливленд, Охајо, како работник со метал. Станал уредник на весник, социјалист и чешки националист. ==== Томаш Гариг Масарик (1850–1937 година) ==== Томаш Гариг Масарик бил член на австриската влада и филозоф на [[Карлов универзитет|Карловиот универзитетот]]. Бил клучен во обезбедувањето на независноста на чешкиот народ и станал претседател на Чехословачка. ==== Џозеф П. Пецивал ==== ==== Карел Перглер (1882–1954 година) ==== Карел Перглер, роден во Либлин, Бохемија, емигрирал во Соединетите Држави како дете. Станал адвокат и новинар. Бил раководител на Словенското биро за печат, основано во мај 1918 година, и член на Боемската национална алијанса и Боемската подружница на Социјалистичката партија на Америка. Подоцна станал чехословачки амбасадор во Соединетите Американски Држави. ==== Б. Симек ==== Бохумил Шимек бил чешко-американски ботаничар кој што бил активен во кампањата за независност на Чехословачка во [[Соединети Американски Држави|САД]]. ==== Јан Страка ==== ==== Олдрих Златал (1879–1955 година) ==== Свештеникот Златал бил роден во Коркори, Моравија. Бил ракоположен во [[Римокатоличка црква|Католичката црква]] во [[Кливленд]], Охајо во 1904 година. ==== Јарослав Јозеф Змрхал (1878–1951 година) ==== Змрхал бил директор и началник во системот на јавните училишта во Чикаго. == Исход == На 18 октомври 1918 година, чешката привремена влада во Париз ја објавила чехословачката Декларација за независност. == Архива == По средбата била потпишана калиграфска литографија на договорот. На 9 септември 2007 година, предметот бил дониран во Историскиот центар Хајнц во Питсбург. Други копии се архивирани на друго место ширум светот. == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20070928134740/http://www.popcitymedia.com/inthenews/50czech.aspx Оригиналниот договор од Питсбург за Чехословачка да се врати на веб-страницата на Питсбург] PopCityMedia.com. 27 февруари 2007 г. * [http://www.mzv.cz/preview/176018-1-MZV/en/tourist_information_and_general/important_dates_from_the_life_of_t_g/index.html ''Важни датуми од животот на Т.Г. Масарик, првиот претседател на ЧСР.''] Генерален конзулат на Чешката Република во Монтреал. * [https://web.archive.org/web/20161026050738/http://www.slovakembassy-us.org/history.html Историја на Словачка] Амбасада на Република Словачка во Соединетите Американски Држави. * [https://web.archive.org/web/20210122004458/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/pittsburghagreement.html Договорот од Питсбург] Универзитетот во Питсбург. * [http://lcweb2.loc.gov/service/gdc/scd0001/2009/20090709004ma/20090709004ma.pdf Масарик и Америка - сведоштво за врска.] Конгресна библиотека на Ковтун ГЈ, 1988 година. [[Категорија:Чехословачка]] ncu3d1pgvi77tmn928qs8uaqhm2gqov 5583270 5583269 2026-06-27T11:04:41Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Договорот од Питсбург]] на [[Договор од Питсбург]] 5583269 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pittsburgh_Agreement_Creates_Czechoslovakia_1918_Plaque_in_2004.jpg|десно|мини|320x320пкс| Плакета за комеморација на Договорот од Питсбург]] '''Договорот од Питсбург''' бил меморандум за разбирање завршен на 31 мај 1918 година, меѓу членовите на [[Чеси|чешките]] и [[Словаци|словачките]] иселенички заедници во [[САД]]. Тој го заменил Кливлендскиот договор од 22 октомври 1915 година.<ref name="Sabol Alzo 2009 p. 8">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TetMKIYctNIC&pg=PA8|title=Cleveland Slovaks|last=Sabol|first=J.T.|last2=Alzo|first2=L.A.|publisher=Arcadia Pub.|year=2009|isbn=978-0-7385-5242-2|series=Images of America|page=8|access-date=2022-12-30}}</ref> Именуван бил по градот [[Питсбург]], [[Пенсилванија]], каде што бил склучен договорот. Договорот ја пропишува намерата на потписниците да создадат независна [[Чехословачка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/pittsburghagreement.html|title=Pittsburgh Agreement; Slovak Studies Program, University of Pittsburgh|date=2021-01-22|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122004458/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/pittsburghagreement.html|archive-date=22 January 2021|accessdate=2022-06-12}}</ref> Тоа било постигнато на 18 октомври 1918 година, кога главниот автор на договорот, Томаш Гариге Масарик, ја прогласил независноста на Чехословачка. Масарик бил избран за прв претседател на Чехословачка во ноември 1918 година. == Позадина == Историскиот амбиент на Договорот од Питсбург бил претстојното распаѓање на [[Австроунгарија]] во месеците пред крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. До септември 1918 година, било очигледно дека силите на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]], владетелите на [[Австроунгарија]], ќе биле поразени од [[Сојузници во Првата светска војна|сојузниците]]: Британија, Франција и Русија.<ref>Stevenson, D. "Cataclysm: The First World War As Political Tragedy", New York: Basic Books (2004) p 380, {{ISBN|0-465-08184-3}}, OCLC 54001282</ref> Помеѓу 1860 и 1918 година, близу еден милион луѓе од словачка и чешка етничка припадност мигрирале во Соединетите Држави и други нации. Во тој период, овие имигранти биле официјално евидентирани како [[Австријци]] или [[Унгарци|Унгарци (Маѓари)]], што не го одразувало нивното вистинско етничко потекло. Меѓутоа, Соединетите Американски Држави дозволиле да се формираат и дејствуваат чешки и словачки националистички групи. На 22 октомври 1915 година, во Боемската национална сала на Бродвеј, [[Кливленд]], Охајо, Словачката лига на Америка и Боемската (чешка) национална алијанса го потпишале Кливлендскиот договор. Со ова, двете групи се договориле да работат заедно кон обединета и независна држава за Чесите и Словаците. Приклучувањето кон групите на населението од Чешка и Словачка им помогнало на Словаците да се отцепат од Австроунгарско Царство и создале држава со јасно словенско мнозинство за да го надминат големото население во [[Чешка (историска област)|Чешка]] од германско говорно подрачје. == Состанок == Во петокот, 31 мај 1918 година, состанокот на Чехо-Словачкиот национален совет под претседателство на Томаш Гариг Масарик бил свикан во ред во зградата на Лојалниот ред на Лос, 628-634 Пен Авенју, [[Питсбург]], [[Пенсилванија]]. Присутни биле претставници на братските организации вклучувајќи ја и Словачката лига на Америка; чешката национална федерација; првата словачка евангелска лига и Здружението на чешките католици.<ref name="Grinnel">Grinnel D. [http://czechconnections.org/pdf_files_folder/Czech%20Americans/ThePittsburghAgreement.pdf "The Pittsburgh Agreement"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131102164907/http://czechconnections.org/pdf_files_folder/Czech%20Americans/ThePittsburghAgreement.pdf|date=2013-11-02}} Penn State University. Western Pennsylvania History. Accessed 28 October 2013</ref> Овие здруженија ги претставувале имигрантите во Америка од [[Чешка (историска област)|Чешка]], [[Моравија]], [[Словачка]] и Чешка Шлезија. (Четврток, 30 мај 1918 година, државниот празник на Меморијалниот Ден на кој многу чешки и словачки жители на Питсбург дошле во центарот на градот за да го прослават пристигнувањето на Масарик). Потпишаниот документ е датиран 30 мај 1918 година.<ref>PRECLÍK, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. kniha, 219 str., vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná, CZ) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, {{ISBN|978-80-87173-47-3}}, pp.33 - 45, 70 – 96, 110- 157, 159 – 185, 187 - 199</ref> == Договор == Бил подготвен договор кој гласел: : „1. Ние ја одобруваме (ја санкционираме) политичката програма, која настојува да создаде Унија на Чесите и Словаците во независна држава која ги опфаќа Чешките Земји, (земјите на Боемската круна) и Словачка. : 2. Словачка ќе има своја администрација, своја Диета и свои судови. : 3. Словачкиот јазик ќе биде официјален јазик во училиштата и во јавниот живот воопшто (во Словачка). : 4. Чехо-словачката држава ќе биде република, нејзиниот Устав ќе биде демократски. : 5. Организацијата на соработката на Чесите и Словаците во Соединетите Американски Држави ќе биде засилена и приспособена според потребите и според променливата ситуација, со заеднички договор. : 6. Деталните правила во врска со организацијата на чехо-словачката држава се оставени на ослободените Чеси и Словаци и нивните законски застапници (да воспостават).“<ref name="Grinnel">Grinnel D. [http://czechconnections.org/pdf_files_folder/Czech%20Americans/ThePittsburghAgreement.pdf "The Pittsburgh Agreement"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131102164907/http://czechconnections.org/pdf_files_folder/Czech%20Americans/ThePittsburghAgreement.pdf|date=2013-11-02}} Penn State University. Western Pennsylvania History. Accessed 28 October 2013</ref> == Потписници == === Словаци === ==== Иван Билек (1886–1941 година) ==== Билек, роден во Словачка, бил потпретседател и директор на Чехо словачката трговска корпорација на Америка, увозна компанија основана во 1918 година. ==== Михал Босак (1869–1937 година) ==== Босак, роден во Окрухле, Словачка, бил банкар и бродски агент кој во текот на Првата светска војна собрал средства за кампањата за независна словачка нација. ==== Иван Дакснер (1860-1938 година) ==== Дакснер бил роден во Наѓикало, син на политичкиот активист Стефан Марко Дакснер. Станал банкар и ја продолжил оваа професија по емигрирањето во САД. Станал извршен секретар на Словачката лига на Америка. Тој рекол, : „Далеку од Маџарите, но не во чешка потчинетост; ние сакаме да им се придружиме на Чесите како еднакви“. ==== Јан Адолф Фериенчик (1863–1925 година) ==== Фериенчик бил уредник на Словачки гласник, неделното издание на Словенскиот евангелски сојуз на Америка. ==== Матуш Газдик ==== ==== Ињак Гесеј (1874–1928 година) ==== Гесеј, роден во регионот Орава, Словачка, во селско семејство, станал учител пред да емигрира во САД. Во Соединетите Држави работел како новинар со Јан Панкух. ==== Милан Александар Гетинг (1878-1951 година) ==== Милан Гетинг бил словачки новинар, политичар и дипломат. Емигрирал во САД во 1902 година. Бил издавач на весникот на словачкиот Сокол. ==== Јозеф Хушек (1880–1947 година) ==== Хусек, католик, бил роден во Околиќне, Словачка. Емигрирал во САД во 1903 година и работел во новинарството и Словачката лига на Америка. ==== Јан Јанчек Џуниор (1881–1933 година) ==== Јанчек, роден во Ружомберок, Словачка, бил писател, уредник на вести, а понатаму и политичар и градоначалник на Ружомберок. ==== Л. Јозеф Карловски (1887–1964 година) ==== ==== Јан Кубашек (1885–1950 година) ==== Свештеникот Кубашек емигрирал од Словачка во [[Јонкерс]], САД, во 1902 година и бил ракоположен во 1914 година. Станал претседател на Здружението на словачки католици. ==== Алберт Мамати (1870-1923 година) ==== Маматеј, роден во Клаштор под Зњевом, Словачка, бил претседател на Националното словачко друштво и Словачката лига на Америка. Тој се залагал за зачувување на словачката култура, истовремено помагајќи им на словачките имигранти да бидат почитувани во својата нова земја. ==== Гејза Х. Мика ==== ==== Јозеф Мургаш (1864–1929 година) ==== Свештеникот Јозеф Мургаш бил римокатолички свештеник роден во Тајов, Словачка. Во 1896 година емигрирал во Соединетите Држави во словачката парохија во Вилкс-Баре, Пенсилванија. Тој бил основач на Словачката лига на Америка. ==== Јан Панкух (1869–1951 година) ==== Панкух емигрирал во САД од Словачка во 1885 година и работел за Словачката лига на Америка. Јан се занимавал со новинарство во [[Кливленд]], Охајо. ==== Андреј Шустек ==== Шустек бил претседател на првиот округ на Словачката лига на Америка. Во Чикаго, на втората годишнина од независноста на Чехословачка, : „Тој нè увери нас, Боемите, дека секој Словак е наш искрен брат, син на една мајка - Словачка. Тој се осврна на често занемарениот факт дека Словаците до неодамна немале свои словачки училишта, дека уште од детството биле воспитувани да ги мразат Боемите и сè што е словенско. Затоа, не е изненадувачки што многумина од нив се уште денес, особено се против кон нас, особено кога тие се постојано поттикнати од ангажирани или доброволни агенти.“ ==== Павел Шишка ==== Свештеникот Шишка бил финансиски секретар на Словачката лига на Америка. === Чеси === ==== Војта Бенеш (1878–1951 година) ==== Војта Бенеш бил роден во Кожлани како брат на [[Едвард Бенеш]]. Тој бил организатор на Боемската национална алијанса на Америка. Во 1917 година, го објавил К''ако се организираа боемите'', како одраз на националистичкото движење. ==== Хинек Достал (1871–1943 година) ==== Достал бил уредник на весникот ''Хлас'' од [[Сент Луис]] и уредник на списанието на капелата Свети Јован Непомук, прв чешки католички весник во Соединетите Држави. ==== Лудвик Фишер (1880-1945 годинса) ==== Фишер бил претседател на Чешката национална алијанса. ==== Невиниот Кестл ==== Свештеникот Кестл бил чешки католички свештеник кој станал потпретседател на Чехословачкиот национален совет. ==== Јозеф Мартинек (1889–1980 година) ==== Мартинек, роден во Подебради (денешна улица Палакехо 130), мал град источно од Прага, се преселил во Кливленд, Охајо, како работник со метал. Станал уредник на весник, социјалист и чешки националист. ==== Томаш Гариг Масарик (1850–1937 година) ==== Томаш Гариг Масарик бил член на австриската влада и филозоф на [[Карлов универзитет|Карловиот универзитетот]]. Бил клучен во обезбедувањето на независноста на чешкиот народ и станал претседател на Чехословачка. ==== Џозеф П. Пецивал ==== ==== Карел Перглер (1882–1954 година) ==== Карел Перглер, роден во Либлин, Бохемија, емигрирал во Соединетите Држави како дете. Станал адвокат и новинар. Бил раководител на Словенското биро за печат, основано во мај 1918 година, и член на Боемската национална алијанса и Боемската подружница на Социјалистичката партија на Америка. Подоцна станал чехословачки амбасадор во Соединетите Американски Држави. ==== Б. Симек ==== Бохумил Шимек бил чешко-американски ботаничар кој што бил активен во кампањата за независност на Чехословачка во [[Соединети Американски Држави|САД]]. ==== Јан Страка ==== ==== Олдрих Златал (1879–1955 година) ==== Свештеникот Златал бил роден во Коркори, Моравија. Бил ракоположен во [[Римокатоличка црква|Католичката црква]] во [[Кливленд]], Охајо во 1904 година. ==== Јарослав Јозеф Змрхал (1878–1951 година) ==== Змрхал бил директор и началник во системот на јавните училишта во Чикаго. == Исход == На 18 октомври 1918 година, чешката привремена влада во Париз ја објавила чехословачката Декларација за независност. == Архива == По средбата била потпишана калиграфска литографија на договорот. На 9 септември 2007 година, предметот бил дониран во Историскиот центар Хајнц во Питсбург. Други копии се архивирани на друго место ширум светот. == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20070928134740/http://www.popcitymedia.com/inthenews/50czech.aspx Оригиналниот договор од Питсбург за Чехословачка да се врати на веб-страницата на Питсбург] PopCityMedia.com. 27 февруари 2007 г. * [http://www.mzv.cz/preview/176018-1-MZV/en/tourist_information_and_general/important_dates_from_the_life_of_t_g/index.html ''Важни датуми од животот на Т.Г. Масарик, првиот претседател на ЧСР.''] Генерален конзулат на Чешката Република во Монтреал. * [https://web.archive.org/web/20161026050738/http://www.slovakembassy-us.org/history.html Историја на Словачка] Амбасада на Република Словачка во Соединетите Американски Држави. * [https://web.archive.org/web/20210122004458/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/pittsburghagreement.html Договорот од Питсбург] Универзитетот во Питсбург. * [http://lcweb2.loc.gov/service/gdc/scd0001/2009/20090709004ma/20090709004ma.pdf Масарик и Америка - сведоштво за врска.] Конгресна библиотека на Ковтун ГЈ, 1988 година. [[Категорија:Чехословачка]] ncu3d1pgvi77tmn928qs8uaqhm2gqov 1 1370440 5583272 5362407 2026-06-27T11:04:41Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Договорот од Питсбург]] на [[Разговор:Договор од Питсбург]] 5362407 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2025|корисник=Emilija Dobreva|тема=Историја|земја=Словачка}} ml5klb6ebd659yqjhg2bq25s1dwhqru 0 1370889 5583090 5365053 2026-06-26T21:21:06Z Gurther 105215 5583090 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = Александар Књазев | image = | image_size = | caption = | nickname = | position = | height_m = | weight_kg = | league = | team = | number = | nationality = Македонец | birth_date = {{birth date and age|1939|09|29}} | birth_place = | college = | draft_year = | career_start = 1956 | career_end = 1970 | coach_start = 1971 | coach_end = 1999 | years1 = 1956–1957 | team1 = [[КК Вардар]] | years2 = 1957–1970 | team2 = [[КК Работнички]] | years3 = 1969–1970 | team3 = → [[KK Feni Industries|Партизан Кавадарци]] | cyears1 = 1971–1985 | cteam1 = КК Работнички | cyears2 = 1985–1986 | cteam2 = [[КК МЗТ Скопје]] | cyears3 = 1986–1988 | cteam3 = КК РАботнички | cyears4 = 1991–1994 | cteam4 = КК РАботнички | cyears5 = 1994–1996 | cteam5 = [[КК Кочани Деликатес]] | cyears6 = 1996–1997 | cteam6 = МЗТ Скопје | cyears7 = 1998–1999 | cteam7 = МЗТ Скопје | highlights = * 2× [[Прва македонска кошаркарска лига|Прва македонска лига]] (1993, 1994) * 5× [[Куп на Македонија во кошарка|Македонски куп (кошарка)]] (1993, 1994, 1995, 1997, 1999) }} '''Александар Књазев''' — македонски професионален [[кошарка]]р и тренер.<ref>{{cite web| url = http://www.fiba.com/pages/eng/cl/FIBACoaches/p/fed/2604/iocc//peid/24773/q//z//coach_search.html| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20160513043109/http://www.fiba.com/pages/eng/cl/FIBACoaches/p/fed/2604/iocc//peid/24773/q//z//coach_search.html| archive-date = 2016-05-13| title = FIBA.com Coaching Library - Fiba Coaches - Search}} </ref> Поголемиот дел од играчката кариера ја минал во [[КК Работнички]] од Скопје, каде што како капитен бил заслужен за влезот во Првата југословенска кошаркарска лига во 1964 година.<ref>{{cite web |url=http://novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=92914104321&id=20&setIzdanie=23285 |title=Темпераментен кошаркар со прецизна рака |author=Зоран Михајлов |date=7 May 2018 |publisher=[[Nova Makedonija]] }} {{Dead link|date=May 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој бил првиот тренер на [[Машка кошаркарска репрезентација на Македонија|македонската кошаркарска репрезентација]] по стекнувањето на независноста во 1992 година.<ref>{{cite web|url=https://sport1.mk/kosharka/reprezentacija/nemaa-podgotovki-bojadisuvaa-patiki-no-nishto-ne-im-precheshe-zashto-prvi |title=Немаа подготовки, бојадисуваа патики, но беа среќни зашто први играа за Македонија! |date=30 May 2018 |publisher=Sport.mk}}</ref> Неговиот син [[Ѓорѓи Књазев]], исто така, бил кошаркар. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Родени во 1939 година]] [[Категорија:Македонски кошаркари]] ssq9gie0t9ap2tf9m8cft91bvhoz1l2 0 1371991 5583097 5564543 2026-06-26T21:27:12Z Gurther 105215 5583097 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=Andre-cheradame.jpg|caption='''André Chéradame'''|birth_date={{birth date|1871|08|06|df=y}}|birth_place=[[Écouché-les-Vallées|Écouché]], [[France]]<ref>{{Cite web|url=https://www.lecfc.fr/new/articles/223-article-10.pdf|title=ANDRÉ CHÉRADAME ET L’ÉMERGENCE D’UNE CARTOGRAPHIE GÉOPOLITIQUE DE GUERRE EN 1916|author=Nicolas Ginsburger|website=lecfc.fr}}</ref>|death_place=[[Écouché-les-Vallées|Écouché]], [[France]]|death_date={{death date and age|1948|10|15|1871|08|06|df=y}}|resting_place=[[Écouché-les-Vallées]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landrucimetieres.fr/spip/spip.php?article5670|title=61 - PATRIMOINE FUNERAIRE DE L'ORNE : Etat des lieux - Cimetières de France et d'ailleurs|website=www.landrucimetieres.fr}}</ref>|nationality=[[French people|French]]|alma_mater=|occupation=[[journalist]]|spouse=|children=|parents=|relations=|awards=}}'''Андре Шерадам''' (1871–1948) бил [[Франција|француски]] [[новинар]] и учител во [[École Libre des Sciences Politiques]]. Тој исто така работел за францускиот весник ''[[Le Petit Journal (newspaper)|Le Petit Journal]]''. Станал познат по своите книги за [[геополитика]]та во [[Европа]] во првата половина на 20-ти век, претежно аспектите на [[Германија|германскиот]] [[милитаризам]] и [[Експанзионизам|експанзионистички]] политика. Тој [[Предвидување|предвидел]], дури и пред двете светски војни дека [[Германски генералштаб|Германскиот генералштаб]] ќе ја има главната улога во планирањето на воени агресии со цел создавање на Голема Германија, која прво ќе ја зафати [[Средна Европа|Централна]] и [[Источна Европа]], потоа цела Европа, и до 1950 остатокот од Светот.<ref>[https://web.archive.org/web/20080324221621/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,851234,00.html "Foreign News: 55-Year War"], ''[[Time (magazine)|Time]]'', June 30, 1941</ref> == Наводи == {{Reflist}} * Nicolas Ginsburger, [http://www.lecfc.fr/new/articles/223-article-10.pdf "André Chéradame et l'émergence d'une cartographie géopolitique de guerre en 1916"], Cartes & Géomatique, n°223, mars 2015, p.&nbsp;79-90. == Надворешни врски == * {{Internet Archive author|sname=André Chéradame|sopt=w}} {{Authority control}} [[Категорија:Француски новинари]] hz9vgp38z2ihxtplxxezfdh45jygfv7 4 1372186 5583214 5548159 2026-06-27T10:51:23Z Bjankuloski06 332 /* Прв ден */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583214 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Викиекспедиции“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Викиекспедиции.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} {{кратенка|ВП:ЕКСПЕДИЦИИ}} Во текот на 2025 година биле одржани четири '''[[Википедија:Викиекспедиции|викиекспедиции]]''', со кои биле опфатени следните области: :# [[Подгорје]] и [[Огражден]] ([[Општина Ново Село]] и [[Општина Босилово]]) — дводневна експедиција (2-4 мај); :# [[Цапарско Поле]] ([[Општина Битола]]) — дводневна експедиција (20-22 јуни); :# [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] ([[Општина Струга]] и [[Општина Дебрца]]) — дводневна експедиција (22-24 август); и :# [[Средорек (област)|Средорек]] и [[Козјачија]] ([[Општина Старо Нагоричане]]) — дводневна експедиција во два дела (11 и 23 октомври). == Прва експедиција == === Подгорје и Огражден === [[Податотека:Maps of areas covered by Macedonian Wikiexpeditions during first expedition in 2025 (with yellow).svg|мини|300п|десно|Карта на посетени села во Македонија по првата експедиција. Посетените села за време на оваа експедиција се означени со жолто, за разлика од останатите со црвено кои биле претходно посетени]] По спроведената изложба на крајот на април за 10-годишниот јубилеј на [[Википедија:Викиекспедиции|експедициите]], решивме дека првиот викенд од мај е идеален за почеток на експедициите за 2025 година. Првата експедиција за оваа година беше одредена во [[Струмичко-радовишка Котлина|Струмичката Котлина]], со што конечно нашата екипа ќе ги посети и струмичките села. Во попладневните часови на 2 мај 2025 година (петок), вообичаените членови [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]], [[Корисник:Полупрофесионален Шофер|Полупрофесионален Шофер]] и [[Корисник:Деан Лазаревски|Деан Лазаревски]], како и новиот член во екипата на експедициите [[Корисник:MacedonianMaps]] се упатија кон сместувањето во градот Струмица. ==== Прв ден ==== Откако најдовме пекарница на излезот од Струмица и по краткиот појадок, се упативме кон првото село, а тоа беше [[Сушица (Струмичко)|Сушица]], во која поминавме цел еден час, бидејќи селото имаше доста објекти за фотографирање. Покрај работите кои ги имавме забележано, излезе точно тврдењето дека во селото постои и манастир, за кој имавме само еден извор со што го потврдивме неговото постоење. На враќање од манастирот забележавме мал параклис, за кој излезе дека е изграден во двор на приватен имот. Потоа, се упативме кон селото [[Зубово]], каде исто така се задржавме, но поради компактноста на селото одеше доста побрзо фотографирањето на самото село. Од Зубово се упативме кон општинското седиште, [[Ново Село (Струмичко)|Ново Село]], каде најпрвин отидовме да го посетивме манастирот во близина на малото вештачко езеро, а потоа се упативме и на првата земјена авантура, односно посета на селото [[Барбарево]]. Кога се спуштивме од Барбарево, во Ново Село ги досликавме објектите кои не ги имавме опфатено во првиот момент, пред да се упатиме кон новоизграденото село [[Самоилово]]. Од Самоилово, тргнавме во посета на второто село високо на Огражден, селото [[Стиник]], по чиј пат сретнавме и планинари, кои се познаваа со Кирил. Во Стиник како времето да е застанато и малкуте жители одгледуваат свињи, што прокоментиравме дека е некоја карактеристика за самата планина [[Огражден]], бидејќи и на беровска страна во селото [[Двориште (Беровско)|Двориште]] имаме сретнато распространето одгледување на свињи. Бидејќи самиот пат беше доста лош низ селото, до црквата која доминира во селото, тројца членови (Тони, Кирил и Никола) отидоа пеш до нејзе. Од Стиник се вративме повторно на регионалниот пат, каде за кратко време отидовме до селото [[Бајково]], каде иако имавме забележано дека се наоѓа и манастир „Св. Петар и Павле“, сепак некако не ги проверивме податоците од тефтерот во тој момент и заборавивме да го документираме. Кон крајот на денот, ни остана и последното огражденско село, а тоа беше селото [[Бадолен]], за кое во минатото имаше многу написи поврзани со криминални активности за шверц на цигари од поранешен градоначалник на општината. Во селото одвај и да има останато куќи, но црквата е целосно обновена. На враќање од селото, ја посетивме и поранешната касарна на АРМ, која стои напуштена. На едно место, патот до селото се доближува до границата со Бугарија на само 2 километри. Кога се вративме од Бадолен, го посетивме [[Ново Коњарево]], каде веднаш наидовме на необичен објект, кој излезе дека е црква. По кратко време, мештанин кој дојде до црквата ни раскажа дека црквата не е осветена бидејќи градбата не била одобрена од црковните лица. Со посетата на црквата и училиштето во Ново Коњарево го завршивме првиот ден, кој излезе со помалку посетени села, но барем ги посетивме најтешко достапните села во областа. ==== Втор ден ==== Вториот ден го започнавме со незавршената мисија од претходниот ден, односно да ги посетиме сите села од [[Општина Ново Село|општината Ново Село]]. Така, започнавме во [[Старо Коњарево]], а пред самото село со нашиот дрон фотографиравме интересна географска појава наречена [[мртвица]] во близина на реката [[Струмица (река)|Струмица]]. Од ова село се движевме во подножјето на планината [[Беласица]] посетувајќи ги селата [[Дражево]], а подоцна и [[Смолари]]. Во Смолари решивме да не го фотографираме водопадот, туку тоа да биде нешто што ќе биде дел од некоја посебна [[Википедија:Геоекспедиции|геоекспедиција]], опфаќајќи ги сите беласички водопади. Потоа, се придвиживме кон скоро споените четири села, [[Мокрино]], [[Мокриево]], [[Колешино]] и [[Борисово]], во кои се задржавме долго време поради бројните верски градби и училишта, како и други стопански и општествени градби. Особено беше карактеристично селото Колешино кое поседува бројни христијански градби од различните деноминации, како што се протестанти, адвентисти, како и [[Јеховини сведоци]], чиј објект не го пронајдовме, односно заклучивме дека веројатно повеќе не постои. Од Колешино се придвиживме кон селата во [[Општина Босилово]], но претходно застанавме сред полето да го фотографираме со дронот [[Моноспитовско Блато|Моноспитовското Блато]] како заштитен споменик на природата. Штом дојдовме во [[Бориево]], некако веднаш се примети голема разлика во уредувањето на селата кај општината Ново Село со овие од општината Босилово, па така првите села се далеку поуредени и средени во споредба со вторите. Во [[Моноспитово]], исто така, се задржавме подолго време поради големиот број верски објекти, слично како во Колешино. Тука, имавме и расправа со мештанин за тоа дали ни е потребна дозвола за снимањето со дрон и прашуваше зашто сме го правеле тоа, посочувајќи дека го правиме истото само за пари. Од Моноспитово се упативме кон селото [[Еднокуќево]], а потоа и во општинското седиште [[Босилово]], со што ставивме крај на оваа експедиција. ==== Исход ==== Со фотографирани '''20 нови села и поминати над 400 километри''', можеме да кажеме дека имавме уште една успешна експедиција. Можеби бројот на селата е помал од нашиот просек, но бројот на фотографирани објекти и далеку над нашиот просек. ==== Галерија ==== <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Телефонска говорница во Стиник.jpg|Телефонска говорница во [[Стиник]] </gallery> ;Статии {| class="wikitable sortable" width=90% !width=5% |Број !width=56%|Статија !width=20%|Фотографија !width=20%|Предмет на Википодатоци !width=15%|Забелешки |- |1. |[[ПУ „Борис Трајковски“ - Бориево]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Борис Трајковски“ - Бориево.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q31360672|Q31360672]] ||значително подобрена статија |- |2. |[[ОУ „Борис Трајковски“ - Моноспитово]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Борис Трајковски“ - Моноспитово.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q31360696|Q31360696]] ||значително подобрена статија |- |3. |[[ОУ „Видое Подгорец“ - Колешино]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Видое Подгорец“ - Колешино.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q12909050|Q12909050]] ||значително подобрена статија |- |4. |[[ПУ „Видое Подгорец“ - Мокриево]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Видое Подгорец“ - Мокриево.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q61120361|Q61120361]] ||значително подобрена статија |- |5. |[[ПУ „Видое Подгорец“ - Мокрино]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Видое Подгорец“ - Мокрино.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q61120368|Q61120368]] ||значително подобрена статија |- |6. |[[ОУ „Гоце Делчев“ - Босилово]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Гоце Делчев“ - Босилово 5.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q20568401|Q20568401]] ||значително подобрена статија |- |7. |[[ПУ „Гоце Делчев“ - Еднокуќево]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Гоце Делчев“ - Еднокуќево.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q12909159|Q12909159]] ||значително подобрена статија |- |8. |[[ПУ „Гоце Делчев“ - Робово]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Гоце Делчев“ - Робово.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q12909164|Q12909164]] ||значително подобрена статија |- |9. |[[ОУ „Мануш Турновски“ - Ново Село]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Мануш Трновски“ - Ново Село.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q61120414|Q61120414]] ||значително подобрена статија |- |10. |[[ПУ „Мануш Турновски“ - Дражево]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Мануш Турновски“ - Дражево.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q61120353|Q61120353]] ||значително подобрена статија |- |11. |[[ПУ „Мануш Турновски“ - Зубово]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Мануш Турновски“ - Зубово.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q61120359|Q61120359]] ||значително подобрена статија |- |12. |[[ПУ „Мануш Турновски“ - Ново Коњарево]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Мануш Турновски“ - Ново Коњарево.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q61120381|Q61120381]] ||значително подобрена статија |- |13. |[[ПУ „Мануш Турновски“ - Самоилово]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Мануш Турновски“ - Самоилово 2.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q61120393|Q61120393]] ||значително подобрена статија |- |14. |[[ПУ „Мануш Турновски“ - Смолари]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Мануш Турновски“ - Смолари.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q61120384|Q61120384]] ||значително подобрена статија |- |15. |[[ПУ „Мануш Турновски“ - Старо Коњарево]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Мануш Турновски“ - Старо Коњарево.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q61120400|Q61120400]] ||значително подобрена статија |- |16. |[[ПУ „Мануш Турновски“ - Сушица]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Мануш Турновски“ - Сушица.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q61120402|Q61120402]] ||значително подобрена статија |- |17. |[[ПОУ „Св. Климент Охридски“ - Ново Село]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУРЦ „Климент Охридски“ - Ново Село.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q61120415|Q61120415]] ||значително подобрена статија |- |} === Фотографии === Сите фотографии направени за време на викиекспедицијата се достапни во следнава категорија: {{Ризница-ред|Wikiexpedition to Podgorje and Ogražden Mountain|Подгорје и Огражден}} == Втора експедиција == === Цапарско Поле === [[Податотека:Учесниците на експедицијата во Цапарско Поле и долината на Драгор.jpg|мини|300п|десно|Учесниците на експедицијата на [[Битолска тврдина|Битолското кале]]]] Во текот на јуни, односно третиот викенд, се решивме да отидеме да ги посетиме селата во малата област [[Цапарско Поле]] (позната и како [[Ѓаваткол]]), која беше делумно посетена во склоп на [[Википедија:Велоекспедиции|велоекспедицијата во 2017 година]]. Во попладневните часови на 20 јуни 2025 година (петок), вообичаените членови [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]], [[Корисник:Полупрофесионален Шофер|Полупрофесионален Шофер]] и [[Корисник:Деан Лазаревски|Деан Лазаревски]] (овојпат без новиот член во екипата на експедициите [[Корисник:MacedonianMaps]]) се упатија кон сместувањето во градот Битола. ==== Прв ден ==== Стандардно, првиот ден го планиравме да посетивме што е можно повеќе села и во план покрај сите села од Цапарско Поле, беа да ги посетила и селата околу Битола, со што следниот ден би можеле да се посветиме на селата од поранешната [[Општина Кукуречани]]. Бидејќи, бевме згодно сместени на излезот од Битола, застанавме во пекарница и во маркет, со што бевме подготвени за денот. Веќе околу 9 часот бевме во првото село [[Братин Дол]], со што ја започнавме експедицијата. Движејќи се по стариот магистрален пат Битола-Ресен, застанавме и кај мото-крос патеката Братин Дол каде има и мало вештачко езеро, за да ги фотографираме со нашиот дрон. По ова застанување, започнавме да ги посетуваме селата, кои веќе еднаш биле посетени во рамки на велоекспедицијата од 2017 година. Така, првото село [[Српци]] го посетивме и веднаш се упативме кон сретселото, каде направивме уште некоја фотографија од главната селска црква, а подоцна се упативме кон манастирот над селото, од кој немавме ниедна фотографија. По Српци, следуваше [[Рамна]] каде веднаш отидовме до црквата над селото, која всушност се наоѓа на местото на некогашното старо село и се зачувани неколку куќи околу нејзе. Од селото направивме неколку фотографии од старите куќи, како и од задружниот дом. По Рамна, следуваше [[Лера]], каде ја фотографиравме селската џамија, како и селското училиште, додека од црквата и светиот крст веќе имавме доволно фотографии. При дронското фотографирање на селото, го фотографиравме и вештачкото езеро Стрежево, кое се наоѓа во непосредна близина. Од Лера заминавме кон [[Доленци (Битолско)|Доленци]], каде повторно ја фотографиравме селската џамија и училиштето, додека од селската црква која се наоѓа на патот за [[Гопеш]] имавме доста фотографии. Од Доленци планот беше да отидеме кон селото Ѓавато веднаш, но сфативме дека нема да можеме да ја преминеме реката [[Шемница]], со што појдовме најпрвин до селото [[Кажани]], каде се наоѓаат бројни општествени објекти и поранешниот участок (полициска станица). Од Кажани се упативме кон [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]], во кое ги фотографиравме двете селски цркви, а до третата селска црква вративме до Кажани каде се приклучивме на новиот магистрален пат за Ресен, бидејќи истата се наоѓа на самиот превој [[Ѓавато (превој)|Ѓавато]]. [[Податотека:Промена на гума кај Цапари.jpg|мини|300п|десно|Замена на гумата кај селото [[Цапари]]]] Кога се вративме од превојот, се упативме кон селото [[Маловиште]], кое единствено влегува во рамките на националниот парк Пелистер. Во селото го оставивме возилото и се движевме пеш, па така додека Нино и Деан ги оставивме да управуваат со дронот и да го фотографираат селото и огромната црква „Св. Петка“, ние (Тони и Кирил) отидовме до манастирот „Св. Ана“ над селото. До манастирот води козја планинска патека и се стигнува за 30-тина минути од селото. На враќање го слушнавме дронот и кога дојдовме во селото ги видовме Нино и Деан, кои ни кажаа дека дронот удрил во дрво и дека тргнале да го бараат. За среќа, набрзо, успеавме точно да го лоцираме и да го најдеме и истиот не беше оштетен, освен перките. За на крај остана да ја пронајдеме и третата селска црква, која беше тешко пристапна поради тесните сокаци, потоци што течеа, како и поставените огради за да не бегаат животните (стоката) што ги чуваат мештаните. Претходно, на влезот во селото, ја фотографиравме четвртата црква, која е сместена веднаш покрај асфалтниот пат. По Маловиште, доаѓаше на ред поранешниот општински центар, селото [[Цапари]], каде исто така имаше повеќе цркви. Најпрвин се упативме до манастирот, кој беше заклучен и кој го фотографиравме со нашиот дрон. Претходно, на патот за манастирот ја фотографиравме црквата „Св. Атанасиј“, а во селото продолживме со главната селска црква. При дронската снимка на селото, ги лоциравме и бугарските воени гробишта во селото и направивме слика од нив. Во селото ги фотографиравме и општествените објекти и се упативме кон последната селска црква „Св. Спас“ од училиштето. Земјениот пат стануваше сѐ потесен и пообраснат, а на многу места имаше паднато или фрлено гранки, поради што на крајот и се откажавме да стигнеме до самата црква. Откако јас и Кирил бевме до црквата и се вративме во возилото, тргнавме назад, но за кратко време слушнавме тропање. Застанавме и сфативме дека предната гума ни е дупната, односно се скинала на камен кој бил до патот и сокриен од вегетацијата. Изгубивме доста време за да ја смениме гумата на земјениот пат, но некако успеавме. Поради овој немил настан го прекинавме понатамошното истражување на други села и се упативме кон Битола да најдеме вулканизер, со цел да видиме дали може да најдеме друга гума. За среќа успешно најдовме друга половна гума и со тоа имавме резервна гума за експедицијата следниот ден. ==== Втор ден ==== [[Податотека:Возилото на експедицијата во Цапарско Поле и долината на Драгор.jpg|мини|300п|десно|Возилото на експедицијата]] Вториот ден го започнавме со посета на [[Ротино]], бидејќи тоа село ни остана после дефектот на гумата првиот ден. Откако се задржавме во Ротино да ги посетиме селските цркви, се упативме кон потпелистерските села и започнавме со посета на [[Магарево]], во кое ги фотографиравме селската и манастирската црква и најдовме црква во изградба за која немавме податоци. Од Магарево, се спуштивме до [[Трново (Битолско)|Трново]], каде го фотографиравме училиштето и големата селска црква, во која имаше верски обред и верници. Од Трново отидовме до селото [[Нижеполе]], каде најпрвин го посетивме истоимениот скијачки центар, а потоа се упативме кон самото село. Бидејќи во Нижеполе и соседното [[Дихово]], во 2018 година имаше [[Википедија:Викикамп Дихово 2018|викикамп]], главната селска црква била фотографирана, со што ние се посветиме на црквите од кои немавме фотографии. Истото, го направивме и кога стигнавме во Дихово. По овие потпелистерски села се упативме кон селото [[Крстоар]], од кое имавме само неколку фотографии од селската црква и од манастирот во склоп на велоекспедиција спроведена во 2018 година, но не беше целосно посетено. Од манастирот над Крстоар води и патот за манастирот на селото [[Буково]], па така веднаш се упативме во таа насока, каде и ја направивме првата поголема пауза. Манастирот е доста уреден, како и претходниот [[Крстоарски манастир]]. Потоа, се упативме во самото село Буково, каде се задржавме, бидејќи селото поседува повеќе цркви на различни места во селото. Од Буково по асфалтниот пат се упативме кон селото [[Орехово]] (или наречено и Горно Орехово), каде ја фотографиравме селската црква и самото сретсело, како и поранешното училиште. Од Орехово води и патот за селото [[Злокуќани (Битолско)|Злокуќани]], но сепак не појдовме бидејќи ќе ни одземеше премногу време, бидејќи се работи за земјен пат. Како на крај на оваа експедиција, ги посетивме селата сместени веднаш до градот Битола, [[Горно Оризари (Битола)|Горно Оризари]] и [[Раштани (Битолско)|Раштани]]. Во Горно Оризари има новоизградена црква и училиште, додека во Раштани се наоѓа стара селска црква сместена на самото сретсело. Покрај нејзе, а по укажување на сопственикот на апартманот во кој бевме сместени во Битола, го посетивме и местото каде се наоѓало [[Битолска тврдина|Битолското кале]] и каде се забележуваат основите на некогашната црква „Пресвета Богородица“, која била навистина голема. Од нејзе направивме одлични дронски фотографии, а таму направивме и групна фотографија, со што ја затворивме оваа експедиција. ==== Исход ==== Со фотографирани '''15 нови села, 4 повторно посетени и поминати над 600 километри''', можеме да кажеме дека имавме уште една успешна експедиција и покрај проблемите со кои се соочивме првиот ден. ;Статии {| class="wikitable sortable" width=90% !width=5% |Број !width=56%|Статија !width=20%|Фотографија !width=20%|Предмет на Википодатоци !width=15%|Забелешки |- |1. |[[Црква „Вознесение Христово“ - Братин Дол]] — црква ||[[Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Братин Дол.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q136315018|Q136315018]] ||нова статија |- |2. |[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково]] — црква ||[[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ во селото Буково.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q23038895|Q23038895]] ||значително подобрена статија |- |3. |[[Буковски манастир „Вознесение Христово“]] — манастир ||[[Податотека:Црквите „Св. Ѓорѓи“ и „Вознесение Христово“ во Буково.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q136402119|Q136402119]] ||нова статија |- |4. |[[Црква „Вознесение Христово“ - Буково]] — црква ||[[Податотека:Црква „Возенсение Христово“ - Буково.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q136402235|Q136402235]] ||нова статија |- |5. |[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Буково]] — црква ||[[Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Буково.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q136402266|Q136402266]] ||нова статија |- |6. |[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково]] — црква ||[[Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Буково.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q136402284|Q136402284]] ||нова статија |- |7. |[[ПУ „Тодор Ангелевски“ - Горно Оризари]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Тодор Ангелевски“ - Горно Оризари.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q12909396|Q12909396]] ||значително подобрена статија |- |8. |[[ПУ „Елпида Караманди“ - Доленци]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Елпида Караманди“ - Доленци 7.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q136407909|Q136407909]] ||нова статија |- |9. |[[ПУ „Елпида Караманди“ - Цапари]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Елпида Караманди“ - Цапари.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q136407945|Q136407945]] ||нова статија |- |10. |[[Буковски манастир „Св. Преображение“]] — манастир ||[[Податотека:Буковски манастир.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q12274001|Q12274001]] ||значително подобрена статија |- |11. |[[Црква „Св. Преображение“ - Буково]] — црква ||[[Податотека:Црква „Св. Преображение“ - Буково 2.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q136432430|Q136432430]] ||нова статија |- |12. |[[Параклис „Св. Недела“ - Буково]] — параклис ||[[Податотека:Параклис „Св. Недела“ - Буково.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q136432456|Q136432456]] ||нова статија |- |} === Фотографии === Сите фотографии направени за време на викиекспедицијата се достапни во следнава категорија: {{Ризница-ред|Wikiexpedition to Caparsko Pole and Dragor Valley|Цапарско Поле}} == Трета експедиција == === Струшко Поле и Караорман === Откако членовите на експедициите завршија со своите активности во август, одлучивме да го искористиме викендот (23-24 август) пред празничниот викенд за Голема Богородица за посета на [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], како и селата на планината [[Караорман]], со што ќе ја доопфатиме Општина Струга, која претходно ја имаме посетено во 2018 година. Во попладневните часови на 22 август 2025 година (петок), вообичаените членови [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]], [[Корисник:Полупрофесионален Шофер|Полупрофесионален Шофер]] и [[Корисник:Деан Лазаревски|Деан Лазаревски]] се упатија кон сместувањето во градот Струга. ==== Прв ден ==== Наше прво село за посета било селото [[Калишта]], кое веќе го имавме посетено за време на експедицијата во Дримкол во 2018 година, но многу работи недостигаа од таа наша прва посета, па затоа може да се каже дека сега конечно детално го посетивме, вклучувајќи ги сите цркви во селото, како и викенд-населбата Елен Камен, која влегува во атарот на селото Калишта, каде се наоѓа пештерната црква „Св. Атанасиј“. Од Калишта се упативме кон познатото село [[Радожда]], кое поседува бројни црковни објекти и во кое поминавме навистина подолго време. Иако вложивме напори, една од селските цркви не можевме да ја пронајдеме над селото, па ќе остане за некоја друга прилика. Од Радожда се искачивме на магистралниот пат кој води до граничниот премин „Ќафасан“, каде се упативме кон малото село [[Мали Влај]], во кое исто така имавме податок дека се наоѓаат повеќе цркви отколку што откривме на терен. Бидејќи немаше мештани кои можевме да ги прашаме, се упативме кон нашето следно село, [[Франгово]]. Во Франгово не се задржавме многу, бидејќи училиштето и селската џамија беа означени и лесно ги пронајдовме. Од тоа село се упативме директно кон [[Радолишта]], каде имавме повеќе работи, фотографирајќи џамија, училиште, турбе, повеќе општествени објекти, како и ранохристијанска базилика, која е целосно зачувана и одлично се долови со воздушна фотографија од нашиот дрон. Од Радолишта, продолживме кон споените села [[Шум (село)|Шум]] и [[Заграчани]], кои релативно лесно ги завршивме и со тоа по локален пат се упативме кон селото [[Долна Белица]], кое исто така ни беше посетено за време на експедицијата во 2018 година. Сепак, две од трите селски цркви ги немавме фотографирано, па се вративме да ги пронајдеме. Успеавме да ја пронајдеме само едната, кај која се наоѓаат селските гробишта и кај која откривме споменик за загинати австроунгарски војници, што е првпат да го забележиме во нашите истражувања. Од Долна Белица, се упативме кон селото [[Добовјани]], каде иако брзо завршивме, веќе започна нагла промена на времето и надоаѓаа дождовни облаци. Од Добовјани по кратка земјена делница се упативме кон селото [[Ташмаруништа]], во кое имавме забележано бројни црковни храмови, но бидејќи дождот веќе започна да паѓа, одвај и да можевме да го завршиме селото со фотографирање. Од Ташмаруништа, повторно преку Добовјани се упативме кон селото [[Горно Татеши]], каде дождот уште траеше, поради што направивме мала пауза. Од Горно, продолживме кон [[Долно Татеши]], при што дождот уште нѐ следеше во помал интензитет, но имаше услови за фотографирање. Следно село за посета беше планинското село [[Поум]], а потоа се спуштивме кон поранешната општина [[Делогожди]]. Тука, поради бројните објекти решивме да испиеме кафе во локалното кафуле на сретсело кај џамијата. Како последни села за денот ги оставивме споените села [[Џепин]] и [[Корошишта]], со што се упативме кон селото [[Рамне (Охридско)|Рамне]], каде ја посетивме [[Корисник:NatasaNedanoska|NatasaNedanoska]] во нејзиното селско домаќинство „Пирустија Неданоски“. ==== Втор ден ==== Бидејќи претходниот ден нѝ укажаа дека пекарница која работи во недела има во селото [[Мислешево]], решивме со него да го започнеме вториот ден. Од Мислешево, се упативме кон полските села [[Мороишта]] и [[Драслајца]], каде брзо се движевме, бидејќи сите работи беа добро означени и немавме проблем да ги пронајдеме. Од Драслајца отидовме кон селото [[Ливада (село)|Ливада]], каде за време на патувањето пронајдовме дека во селото постои стара кула (налик на куќа), која ја фотографиравме покрај другите работи кои ги имавме забележано претходно. Од Ливада отидовме кон селото [[Биџево]], каде имавме мала непријатна дискусија со мештаните поради недоразбирање дека не сме ги прашале претходно за нашето летање на дронот. Откако тоа го надминавме ја фотографиравме селската црква, а потоа се упативме кон селото [[Ложани]], во кое се задржавме подолго време поради бројот на цркви. Од Ложани се вративме во Биџево, каде ја сликавме селската џамија, а потоа се упативме кон [[Ново Село (Струшко)|Ново Село]] (уште едно Ново Село во низата на посетени вакви села со овој назив). Со ова село го завршивме Струшко Поле и преку Долно Татеши се упативме кон планинските села на [[Караорман]]. Најпрвин, отидовме во насока на [[Богојци]], а попатно застанавме да го фотографираме селото [[Тоска (село)|Тоска]], од кое нема никакви остатоци. Од Богојци се вративме и продолживме во насока на [[Мислодежда]], но не влеговме во селото, бидејќи најпрвин сакавме да го посетиме [[Брчево]]. Во Брчево, поради склоп на околности се задржавме најдолго време, бидејќи се упативме да ја пронајдеме истурената црква „Св. Димитриј“, која на картите на Гугл е означена на погрешно место, поради што пеш низ грмушки, смреки и треви одевме до таму, за да сфатиме дека нема ништо, односно само еден објект, кој никако не беше црква. Кога се вративме во селото, ги сликавме двете селски цркви во ист двор, а потоа кај еден знак за црква „Св. Петка“, решивме да прашаме мештани каде точно се наоѓа оваа црква, а воедно да се распрашаме за црквата „Св. Димитриј“. Мештаните нѝ кажаа дека Свети Димитриј се наоѓала на земјениот пат по кој тргнавме и од местото каде што сме застанеле со нашето возило имало уште 500 метри најмногу до црквата, која се наоѓала на широкиот пат. За Света Петка, еден од нив нѐ однесе до новоизградениот параклис. Бидејќи, сега ја знаевме местоположбата на Свети Димитриј, решивме дека ќе ја посетиме. По сета оваа авантура во Брчево, отидовме во Мислодежда, каде брзо завршивме и се упативме кон областа [[Малесија]] и првото село [[Присовјани]]. По пат го фотографиравме споменикот од НОБ, една црква на влезот во селото и се упативме кон црквата над селото, од која немаше никакви фотографии на Википедија. Од таму го пуштивме и нашиот дрон за да го фотографираме селото и главната селска црква, од која веќе постоеја бројни фотографии. Во Присовјани забележавме и една новоизградена црква, за која немавме податок како се нарекува. Од Присовјани се упативме кон селото [[Збажди]], каде застанавме само над него за да направиме фотографија од селото и од црквата со нашиот дрон, бидејќи од црквата веќе има бројни фотографии на Википедија. Бидејќи претходно решивме дека ќе продолжиме кон селото Локов, до кое видовме дека е изведен асфалтен пат од кај браната „Глобочица“, од Збажди кон селото [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]] започна нашата авантура по земјен пат. На места патот беше во лоша состојба поради наноси од вода и канали, но сепак успеавме да го пројдеме делот. Со фотографирањето на ’Ржаново со нашиот дрон (бидејќи исто како и Збажди имаше фотографии од селската црква) ја завршивме нашата експедиција во Струшко и се упативме кон ресторанот „Куќата на Мијаците“ за да вечераме. ==== Исход ==== Со фотографирани '''27 нови села, 3 повторно посетени и поминати над 600 километри''', можеме да кажеме дека имавме одлична експедиција. ==== Галерија ==== <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Глисер во Охридското Езеро.jpg|Глисер во Охридското Езеро Податотека:Кула во Ливада.jpg|Кула во селото [[Ливада (село)|Ливада]] Податотека:Остатоци од ранохристијанска базилика кај Радолишта.jpg|Воздушен поглед на базиликата кај [[Радолишта]] Податотека:Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Калишта.jpg|Поглед на главната манастирска црква „Рождество на Пресвета Богородица“ кај [[Калишта]] Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Калишта.jpg|Пештерната црква „Св. Атанасиј“ во Елен Камен </gallery> ;Статии {| class="wikitable sortable" width=90% !width=5% |Број !width=56%|Статија !width=20%|Фотографија !width=20%|Предмет на Википодатоци !width=15%|Забелешки |- |1. |[[]] — ||[[Податотека:|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] || статија |- |} === Фотографии === Сите фотографии направени за време на викиекспедицијата се достапни во следнава категорија: {{Ризница-ред|Wikiexpedition to Struško Pole and Karaorman Mountain|Струшко Поле и Караорман}} == Четврта експедиција == === Козјачија и Средорек === Поради близината на областа до Скопје, се решивме овојпат да ја поделиме експедицијата на две еднодневни посети во текот на октомври, па така ги искористивме двата празника, 11 Октомври и 23 Октомври. ==== Прв дел (11 октомври) ==== На празникот 11 Октомври тргнавме доста рано кон [[Општина Старо Нагоричане]]. Откако членовите [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] и [[Корисник:Полупрофесионален Шофер|Полупрофесионален Шофер]] купиле бурек за сите членови на планираната експедиција и откако беа собрани и другите членови ([[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]], [[Корисник:Деан Лазаревски|Деан Лазаревски]] и [[Корисник:MacedonianMaps]]) баравме бензинска станица за да можеме да купиме вода и други пијалаци, како и да појадуваме. Уште на самата бензинска станица кај [[Дељадровци]] времето почна да врне и тоа не беше воопшто како што беше најавено. Затоа и рековме дека ќе го следиме како ќе биде, но дека ќе извршиме промена на првичниот план на посета на селата, ако времето биде лошо. Идејата беше да ги посетиме селата кои не ги имавме посетено во текот на една од нашите први [[Википедија:Викиекспедиции 2017|експедиции во 2017 година]], кога имавме посетено само 12 села. Така тргнавме да го следиме регионалниот пат кон Кокино како и тогаш, но овојпат тргнавме детално да ги посетуваме селата и најпрвин застанавме на селските гробишта, каде според некои податоци се наоѓаше и црква, иако се потврди дека се работи само за трпезарија со крст. Овој објект се наоѓа помеѓу атарите на Драгоманце, Челопек и Старо Нагоричане. При фотографирањето на објектот направивме и дронски фотографии од Драгоманце. Потоа, отидовме во селото [[Добрача]], каде повторно најдовме трпезарија со крст, што очигледно е некоја посебност за овој крај, а од тој рид ја здогледавме и [[Црква „Св. Троица“ - Добрача|црквата „Св. Троица“]], која се одликуваше со интересно надворешни орнаменти, додека нејзината внатрешност беше празна. Кога се вративме на регионалниот пат продолживме кон [[Жегљане]], кое го имаме посетено во целост, но сме ги пропуштиле неколку општествени објекти на влезот во селото, па токму затоа и застанавме за да ги фотографираме. Од таму, малку возевме по регионалниот пат пред да се исклучиме по земјениот пат кон селото [[Малотино]], каде најдовме два споменика за НОБ и поранешниот планинарски дом, сместен во некогашното училиште во селото. Од Малотино повторно се вративме на регионалниот пат, каде само на кратко го фотографиравме поранешното училиште во селото Кокино, а потоа продолживме кон селото [[Рамно]]. Во Рамно ја најдовме срушената црква „Св. Никола“ со селските гробишта, како и поранешното основно училиште. Патот до Рамно беше земјен, но сепак во добра состојба, но бидејќи за другите села требаше да продолжиме уште по полош пат, имавме размислување дали тоа ни е добра идеја со оглед на временските услови (уште проврнуваше). Сепак продолживме кон селата [[Цветишница]] и [[Буковљане]], но кога стигнавме до моментот кога требаше да се симнеме кон нив, влеговме во зона на ниски облаци и дури не ни можевме да го користиме нашиот дрон. На крајот и по кратко време фотографиравме маала на Буковљане, но Цветишница не можевме да ја фотографираме. Решивме дека ќе се враќаме преку Малотино, бидејќи патот преку Рамно е подолг и беше полош. Пред да свртиме да се спуштаме кон Малотино, сепак се доближивме до селото [[М’гленце]] и го фотографиравме со нашиот дрон. Патот до Малотино беше во доста подобра состојба и релативно брзо се вративме на регионалниот пат. Од таму решивме да се вратиме до Драгоманце и да ги опфатиме селата кон Пелинце. Најпрвин отидовме до селото [[Челопек (Кумановско)|Челопек]], каде го фотографиравме основното училиште и срушената црква „Св. Троица“, а потоа продолживме кон селото [[Коинце]], каде ја фотографиравме црквата „Св. Ѓорѓи“. По Коинце, во маалото Гулиновица, кое е на половина поделено помеѓу атарите на Алгуња и Челопек знаевме дека треба да ја најдеме црквата „Св. Петка“, но воочивме дека има уште една црква, овојпат посветена на „Св. Недела“. Од ова маало отидовме кон селото [[Алгуња]], каде го фотографиравме основното училиште. На крај на експедиција, се доближивме да го фотографираме со дронот селото [[Враготурце]] и повторно го посетивме селото [[Пелинце]], од кое направивме фотографии од работите кои ни недостигаа. На крај ја проверивме локацијата на која некои тврдеа се наоѓа срушена црква „Св. Никола“, но бевме спречени да отидеме со нашето возило и ја проверивме локацијата со дронот, но не најдовме ништо. Со тоа ја затворивме оваа празнична експедиција и отидовме во Куманово на вечера. ==== Втор дел (23 октомври) ==== Повторно, на празник (23 Октомври) тргнавме доста рано кон [[Општина Старо Нагоричане]]. Откако членовите [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] и [[Корисник:Полупрофесионален Шофер|Полупрофесионален Шофер]] купиле појадок како минатиот пат за сите членови на планираната експедиција и откако беа собрани и другите членови ([[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] и [[Корисник:Деан Лазаревски|Деан Лазаревски]]), повторно застанавме на бензинска за да појадуваме и за да можеме да купиме вода и други пијалаци. Сепак, и дента времето не беше според прогнозата, па затоа и одлучивме да започнеме со селата покрај државниот пат А2 и потоа да се движиме кон исток. Започнавме со малото село [[Војник (село)|Војник]], кое ние го имавме фотографирано во 2017 година, но таа фотографија е погрешна, бидејќи е само кај знакот Војник, а не е од селото, туку се работи за маало на Младо Нагоричане. Поради тоа, направивме дронски фотографии од Војник и [[Стрезовце]], кое во поново време се скоро целосно споени. Во Стрезовце се задржавме подолго време, бидејќи требаше да го најдеме Шупливиот Камен на Крале Марко, како и една црква и манастир во новиот дел на селото. За да стигнеме до старата селска црква, моравме да се вратиме на државниот пат и да се исклучиме повторно. Кај црквата се наоѓаа и неколку општествени објекти од Стрезовце. Потоа, само го преминавме државниот пат и се упативме кон селото [[Облавце]], во кое имаше доста општествени објекти еден до друг и тргнавме да ја бараме црквата која ја имавме со координати од катастарот, но на крајот сфативме дека се работи за грешка и се вративме на местото во селото каде што се наоѓаше основното училиште, во чија близина ја најдовме и црквата. Од Облавце продолживме по државниот пат до [[Руѓинце]], каде црквата се наоѓа во непосредна близина на самиот пат. При фотографирање со дронот на селото, едно од селските кучиња се стрча кон самиот дрон и една од перките беше оштетена при слетувањето. По брза замена, продолживме да го фотографираме поранешното училиште на Руѓинце, како и едно место наречено Макаревац. Откако се вративме на државниот пат и кратко се возевме по него, дојдовме до селото [[Орах]], каде најпрвин го сликавме споменикот за НОБ и старото училиште, а потоа се упативме кон [[Црква „Св. Никола и Св. Ѓорѓи“ - Орах|црквата „Св. Никола“ и „Св. Ѓорѓи“]], необична селска црква со два влеза и посветена на два светци. Црквата претставува заштитено културно наследство на Македонија, како и [[Карпински манастир|Карпинскиот манастир]] над селото. Отидовме и до манастирот и патот до него сега е доста подобрен и може доста полесно да се пристигне. Во манастирот веќе времето стана доста подобро и просончи, така што направивме пауза во манастирскиот двор, а и нѐ пречекаа со ракија луѓето кои беа таму. Потоа се упативме кон Бајловце, но најпрвин попатно влеговме да ги фотографираме селата [[Макреш (Кумановско)|Макреш]] и [[Канарево]] со своите цркви. На едно место застанавме со дронот да го фотографираме селото [[Цвиланце]] и потоа продолживме во нашето последно село, [[Бајловце]]. Таму ги фотографиравме основното училиште и главната селска црква „Св. Димитриј“, како и необичниот комплекс „Св. Троица“, кој имаше повеќе објекти со објаснувања за лековит камен и вода и чудни уредувања на внатрешноста на една започната црква во изградба. ==== Исход ==== Со фотографирани '''16 нови села, 6 повторно посетени и поминати над 400 километри''', можеме да кажеме дека имавме одлична експедиција. ==== Галерија ==== <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Земјен пат до Цвиланце.jpg|Земјен пат до [[Цвиланце]] Податотека:ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“ - Челопек 2.jpg|Основното училиште во [[Челопек (Кумановско)|Челопек]] Податотека:Поглед на Високо кај Бајловце.jpg|Поглед на археолошкото наоѓалиште [[Високо (Бајловце)|Високо]] кај [[Бајловце]] Податотека:Цркви „Св. Ѓорѓи“ и „Св. Никола“ - Орах.jpg|Поглед на [[Црква „Св. Никола и Св. Ѓорѓи“ - Орах|црквата „Св. Ѓорѓи“ и „Св. Никола“]] во [[Орах]] Податотека:Црква „Св. Троица“ - Добрача 7.jpg|Орнамент на [[Црква „Св. Троица“ - Добрача|црквата „Св. Троица“]] во [[Добрача]] </gallery> ;Статии {| class="wikitable sortable" width=90% !width=5% |Број !width=56%|Статија !width=20%|Фотографија !width=20%|Предмет на Википодатоци !width=15%|Забелешки |- |1. |[[]] — ||[[Податотека:|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] || статија |- |} === Фотографии === Сите фотографии направени за време на викиекспедицијата се достапни во следнава категорија: {{Ризница-ред|Wikiexpedition to Kozjačija and Sredorek|Козјачија и Средорек}} == Поврзано == * [[Википедија:Викиекспедиции 2025/Статистика]] [[Категорија:Википедија:Викиекспедиции 2025| ]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2025 година|Викиекспедиции]] coe7813et8cdvgqkp12xh1vm1s7vqko 0 1373590 5583234 5384071 2026-06-27T10:54:11Z Bjankuloski06 332 /* Почеток на војната */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583234 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Polish–Ukrainian War | partof = the [[Ukrainian War of Independence]] and the [[aftermath of World War I]] | date = 1 ноември 1918 – 18 јули 1919<br>({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=01|year1=1918|month2=07|day2=18|year2=1919}}) | place = [[Западноукраинска Народна Република]] | result = Победа на Полска<ref>{{cite book |title=Literary Canon Formation as Nation-Building in Central Europe and the Baltics |author1=Aistė Kučinskienė |author2=Viktorija Šeina |author3=Brigita Speičytė |isbn=978-90-04-45771-3 |year=2021 |publisher=Koninklijke Bril |page=140 |quote=As a result, on 1st November 1918 the Polish-Ukrainian war of Eastern Galicia broke out. It spread throughout the entire province and ended with a Polish victory only in mid-July 1919. |doi=10.1163/9789004457713_008}}</ref> * Потпишување на [[Варшавски договор (1920)|Варшавскиот договор]] | combatant1 = {{flag|Second Polish Republic|1919}} ---- '''Регионална поддршка''':{{ubl| {{flag|Kingdom of Romania|name=Romania}}<br />(во [[Буковина]] и [[Покутје]]) |{{flag|Hungarian People's Republic (1918–19)|name=Hungary}} |{{flagcountry|First Czechoslovak Republic|1918}}}} (conflicts with Hutsul Republic) ---- '''Strategic support''':<br />{{flag|French Third Republic|name=France}} | combatant2 = {{ubl|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}} [[Западноукраинска Народна Република]]|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}} [[Украинска Народна Република]]|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}} [[Hutsul Republic]]<br>(in [[Maramureș]])|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}} [[Komancza Republic]]<br>(in [[Lemkivshchyna]] until January 1919)|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}} [[Ukrainian Bukovina]]<br>(in [[Bukovina]], 6–11 November 1919)}} '''Supported by''':<br>{{flagcountry|First Czechoslovak Republic|1918}} | commander1 = {{ubl|{{flagdeco|Second Polish Republic|1919|name=Poland}} [[Јозеф Пилсудски]]|{{flagdeco|Second Polish Republic|1919|name=Poland}} [[Józef Haller]]|{{flagdeco|Second Polish Republic|1919|name=Poland}} [[Wacław Iwaszkiewicz]]|{{flagdeco|Second Polish Republic|1919|name=Poland}} [[Edward Rydz-Śmigły]]}} | commander2 = {{ubl|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}} [[Yevhen Petrushevych]]|{{flagicon|West Ukrainian People's Republic}} [[Oleksander Hrekov]]|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}} [[Mykhailo Omelianovych-Pavlenko]]|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}} {{ill|Omelian Popovych|uk|Попович Омелян Олександрович}}}} | strength1 = {{ubl|{{flagdeco|Second Polish Republic|1919|name=Poland}} '''Полски сили''':<br />190,000|{{flagdeco|Kingdom of Romania}} '''Романски сили''':<br />4,000|{{flagdeco|Hungarian People's Republic (1918–19)}} '''Унгарски сили''':<br />620+}} | strength2 = {{ubl|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}} '''Западноукраински сили''':<br />70,000–75,000<ref>Lev Shankovsky. [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\U\K\UkrainianGalicianArmy.htm Ukrainian Galician Army] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150814012731/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages |date=August 14, 2015}}. ''Encyclopedia of Ukraine''. Vol. 5. 1993.</ref> or over 100,000<ref name="Risch">William Jay Risch. ''The Ukrainian West: Culture and the Fate of Empire in Soviet Lviv''. Harvard University Press. 2011. p. 30.</ref>|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}} '''UPR forces''':<br />35,000|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}} '''Hutsul forces''':<br />1,100|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}} '''Komancza forces''':<br />800}} | casualties1 = 10,000 | casualties2 = {{ubl|{{flagicon|Ukrainian People's Republic}}}} 15,000 убиени | territory = Распуштање и анексија на [[Западноукраинска Народна Република|Западноукраинската Народна Република]] од страна на Полска | image = 02._Польсько-українська_війна_1918-1919.jpg }} '''Полско-украинската војна''' (1918-1919) е конфликт кој избувнал во услови на хаосот по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и распадот на [[Австро-Унгарија]], кога новоформираните држави [[Втора Полска Република|Полска]] и [[Западноукраинска Народна Република|Западноукраинската Народна Република]] (ЗУНР) се судриле за контрола над територијата на Источна Галиција, особено градот [[Лавов]] и околните области. Овој конфликт е дел од пошироките борби за воспоставување на граници и државност во Источна Европа по распадот на големите империи. == Позадина == По Првата светска војна (1914-1918), Австро-Унгарија се распаднала, а нејзините територии станале предмет на спор меѓу новоформираните држави и национални движења. Источна Галиција, со мешана популација од Украинци (околу 60-65%), Полјаци (околу 25-30%) и Евреи, станала центар на конфликт поради спротивставените аспирации на Полска и украинските националисти. * '''Полски цели''': Полска, која ја повратила независноста во ноември 1918 година по 123 години поделба меѓу Русија, Прусија и Австро-Унгарија, сакала да ги врати своите историски граници од пред 1772 година, вклучувајќи ја Источна Галиција. Полјаците сметале дека Лавов, со значително полско население, е клучен културен и политички центар. * '''Украински цели''': Украинците, предводени од Западноукраинската Народна Република (ЗУНР), прогласена на 1 ноември 1918 година, се стремеле да создадат независна украинска држава во Источна Галиција, Буковина и Закарпатија. Тие сакале да го обединат регионот со [[Украинска Народна Република|Украинската Народна Република]] (УНР), формирана во Киев по Руската револуција во 1917 година. Овие спротивставени претензии довеле до вооружен конфликт, во кој двете страни се бореле за контрола над териториите во услови на политичка нестабилност, економска криза и присуство на други воени сили во регионот, вклучувајќи ги болшевиците и силите на Антантата. == Почеток на војната == Војната започнала на 1 ноември 1918 година, кога украинските сили, предводени од Украинската национална рада, извршиле ненадеен удар во Лавов, воспоставувајќи контрола над градот. Ова било дел од прогласувањето на ЗУНР, со цел да се воспостави украинска власт во Источна Галиција пред Полска да може да се организира. Украинските сили, главно составени од поранешни војници на австроунгарската армија (вклучувајќи ја и Украинската галициска армија), го зазеле Лавов, но полското население во градот, поддржано од Полската воена организација (''Polska Organizacja Wojskowa''), организирало отпор. Полјаците во Лавов, иако во малцинство во регионот, биле мнозинство во градот. Тие формирале вооружени единици, вклучувајќи ги и познатите „Лавовски орли“ (''Orlęta Lwowskie''), во кои учествувале многу млади доброволци. На 22 ноември 1918 година, полските сили, со поддршка од новоформираната полска армија, го ослободиле Лавов по интензивни улични борби. По губењето на Лавов, владата на ЗУНР се преселила во [[Тернопол]], а подоцна во Станислав (денешен Ивано-Франковск). Ова бил тежок удар за украинските аспирации, но тие продолжиле да се борат за контрола над останатите делови од Источна Галиција. == Тек на војната == {{Историја на Украина}} Војната се одвивала во неколку фази, со променлив успех за двете страни. ==== Ноември 1918 - јануари 1919: Почетни судири и украински пораз во Лавов ==== По заземањето на Лавов од страна на Полјаците, украинските сили се повлекле во руралните области на Источна Галиција, каде имале поголема поддршка од локалното украинско население. На 22 јануари 1919 година, ЗУНР се обединила со Украинската Народна Република (УНР) преку Актот на обединување (Акт Злуки) во Киев, со што се создала формална унија меѓу двете украински држави. Меѓутоа, ова обединување било повеќе симболично, бидејќи ЗУНР продолжил да функционира со сопствена армија и влада. Полската армија, предводена од Јозеф Пилсудски, започнала да добива поддршка од Антантата, особено од Франција, во форма на воена опрема и советници. Ова им овозможило на Полјаците да организираат поефикасни офанзиви. ==== Февруари - јуни 1919: Полска офанзива ==== Во пролетта на 1919 година, Полска започнала поголема офанзива против ЗУНР. Полските сили, засилени со свежи регрути и опрема, постепено ги потиснале украинските сили од клучните градови во Источна Галиција. Во мај 1919 година, Полска добила дополнителна поддршка од романската армија, која интервенирала во Буковина, спречувајќи украинските сили да добијат засилувања од југ. До јуни 1919 година, полските сили ја зазеле речиси целата територија на Источна Галиција, вклучувајќи ги градовите Перемишл (Пшемишл) и Станислав. == Крај на војната == Украинската галициска армија, ослабена од недостиг на муниција, храна и регрути, била принудена да се повлече преку реката Збруч во територијата на УНР. Ова означило крај на активните борби во Источна Галиција. На 17 јули 1919 година, Полска воспоставила целосна контрола над регионот. [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]], која се одржувала во 1919 година, ја доделила Источна Галиција на Полска, иако со привремен мандат, што предизвикало незадоволство кај украинските националисти. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Украинска војна за независност]] 9xe7nncu3a9wgxqthxl7f4bsecgix4d 0 1374312 5583048 5405669 2026-06-26T20:01:08Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: зјаснени → зјаснети 5583048 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Белеш | native_name = Белеш | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 00 |lats = 34 |latNS = N | longd = 22 |longm = 45 |longs = 04 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Управен Округ | subdivision_name1 = [[Пиротски Управен Округ|Пиротски]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Димитровград (Србија)|Димитровград]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 609 | population_footnotes = | population_total = 664 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18325 | area_code_type = | area_code = 010 | registration_plate = PI }} '''Белеш''' е населено место во општината [[Димитровград (Србија)|Димитровград]], [[Пиротски Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 664 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm Сите места: Пописи 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е нехомогено, со релативно [[Бугари|бугарско]] мнозинство. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бугари]]|green|39.2}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|23.2}} {{Столбен постоток|неизјаснети|olive|33.3}} }} == Поврзано == * [[Димитровград (Србија)]] * [[Пиротски Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] * [[Западни покраини]] * [[Бугари во Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Димитровград (Србија)]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] [[Категорија:Бугарски населби во Србија]] p9utm17m47zriu6ra0a25jtxinkl56f 0 1375479 5583239 5521867 2026-06-27T10:54:35Z Bjankuloski06 332 /* Политичка кариера пред Првата светска војна */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583239 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | birth_name = Томаш Масарик | image = Tomáš Garrigue Masaryk 1925.PNG | caption = Масарик во 1925 | office = [[Претседател на Чехословачка]] | term_start = 14 ноември 1918 | term_end = 14 декември 1935 | predecessor = ''Функцијата е основана'' | successor = [[Едвард Бенеш]] }} '''Томаш Гариг Масарик''' (7&nbsp;март 1850{{snd}}14&nbsp;септември 1937) е чехословачки државник, филозоф, социолог, новинар и прв претседател на Чехословачка (1918–1935). Сметан е за „татко“ на чехословачката држава и една од клучните фигури во борбата за независност на чехословачкиот народ од Австро-Унгарија. Неговиот живот и дело се одликуваат со интелектуална ригорозност, хуманизам и посветеност на демократијата. == Рани години и потекло == Томаш Масарик е роден на 7 март 1850 година во [[Ходоњин]], Моравска, во тогашната Австриска Империја (денес Чешка Република). Неговиот татко, Јозеф Масарик (1823–1907), бил Словак од унгарскиот дел на Австро-Унгарија, поранешен кмет, кој работел како кочијаш и управник за земјопоседникот Натан Редлих. Јозеф бил неписмен до подоцнежните години, кога неговиот син Томаш го научил да чита и пишува. Мајката на Масарик, Терезија Масарикова (родена Кропачкова, 1813–1887), потекнувала од чешко-немачка фамилија од Моравска, работела како слугинка и готвачка и зборувала главно германски. Поради нејзиното германско потекло и лошото познавање на чешкиот јазик, Масарик подоцна бил обвинуван дека го криел нејзиното „германско“ потекло. Масарик израснал во сиромашна работничка фамилија, во средина каде зборувал словачки со татко му и врсниците, додека дома доминирал германскиот јазик. Ова разнолико потекло влијаело врз неговата подоцнежна идеологија за чехословакизмот, каде ги сметал Чесите и Словаците за еден народ. == Образование == Масарик го започнал своето образование во основно училиште во [[Чејковице]], каде локалниот свештеник Франц Сатора му помогнал да развие интерес за учење, латина и музика. Поради сиромаштијата на неговото семејство, родителите сакале да стане ковач или бравар, па кратко време учел за овие занаети во Виена и Чејч. Сепак, со поддршка од Сатора, тој продолжил со образованието во германската реална гимназија во Хустопече, а подоцна во [[Брно]]. За да се издржува, работел како репетитор за деца од богати семејства. Во 1869 година, Масарик се преселил во Виена, каде завршил Академска гимназија (1872) и се запишал на Филозофскиот факултет на Универзитетот во Виена. Таму бил под влијание на професорот по филозофија Франц Брентано, чија реалистичка филозофија заснована на аристотелизмот оставила траен впечаток врз него. Во 1876 година докторирал со дисертација на тема „Суштината на душата кај Платон“. Истата година заминал на студии во Лајпциг, каде учел кај Вилхелм Вундт и се запознал со Шарлот Гариг, Американка од богато семејство, со која се оженил во 1878 година во Њујорк, преземајќи го нејзиното презиме како дел од своето име (Томаш Гариг Масарик). == Академска и публицистичка кариера == Во 1879 година, Масарик станал приватен доцент на Универзитетот во Виена, предавајќи филозофија и пишувајќи научни трудови. Неговата дисертација „''Самоубиство како масовна социјална појава во современата цивилизација''“ (1881) привлекла внимание во странство поради нејзината анализа на социјалните проблеми во модерното општество. Во 1882 година, станал вонреден професор по филозофија на новооснованиот чешки дел од Прашкиот универзитет, каде неговите предавања привлекле голем интерес поради неговите прогресивни идеи. Масарик основал два влијателни списанија: ''Атенаум'' (1883–1891), посветено на чешката култура, и ''Наше доба'' (1894), каде ги изложувал своите либерални и реформистички ставови. Тој се прославил со својата критика на две наводно средновековни чешки ракописи, за кои докажал дека се фалсификати од 19 век, со што предизвикал контроверзии меѓу чешките патриоти, но ја истакнал својата посветеност на вистината со мотото: „Големото не може да биде големо ако е лажно“. == Политичка кариера пред Првата светска војна == Масарик влегол во политиката во 1890 година, кога ја основал либералната Реалистичка партија, по напуштањето на Младочешката партија поради несогласувања со нивниот емотивен национализам. Во 1891 и 1892 година бил избран за пратеник во австрискиот Рајхсрат и во бохемскиот Ландтаг, застапувајќи се за образовна реформа и поголема автономија за Чесите. Во 1899–1900 година, Масарик го бранел евреинот Леополд Хилснер, обвинет за ритуално убиство, докажувајќи ја неговата невиност и покажувајќи ја својата борба против неправдата и антисемитизмот. Во 1900 година ја основал Народната партија (подоцна Прогресивна партија), застапувајќи еднаквост на јазиците и сојуз меѓу Чесите и Словаците. Во 1907 година повторно бил избран во Рајхсрат, каде се истакнал со критиките против австроунгарската империјалистичка политика на Балканот, особено анексијата на Босна и Херцеговина во 1908 година. Тој ги бранел правата на Србите и Хрватите, а во загрепскиот процес (1909) успеал да докаже дека обвиненијата против Србите биле базирани на фалсификувани документи, принудувајќи го царот [[Франц Јозеф]] да ги ослободи обвинетите. За неговите заслуги, Масарик бил одликуван со Краљевскиот орден на Караѓорѓевата ѕвезда од страна на [[Кралство Србија|Кралството Србија]]. == Првата светска војна и борбата за независност == По избувнувањето на Првата светска војна во 1914 година, Масарик ја увидел можноста за остварување на независноста на Чесите и Словаците. Во декември 1914 година емигрирал во Западна Европа, каде бил препознаен како лидер на чешкото ослободително движење. Во Париз, заедно со [[Едвард Бенеш]] и [[Милан Растислав Штефаник]], го основал Чешкиот (подоцна Чехословачки) национален совет, кој се борел за признавање на чехословачката кауза од сојузниците. Масарик патувал низ Швајцарија, Италија, Велика Британија, Франција, Русија и САД, агитирајќи за независност на Чехословачка. Во 1917 година престојувал во Русија, каде помогнал во формирањето на Чехословачкиот легион од воени заробеници, кој станал основа на идната чехословачка армија. Во 1918 година, преку Владивосток заминал за САД, каде преговарал со претседателот Вудро Вилсон и државниот секретар Роберт Лансинг. Неговите напори резултирале со Питсбуршкиот договор (1918), кој ветувал автономија за Словаците во рамките на идната чехословачка држава, и со Лансинговата декларација, со која САД ја поддржале чехословачката независност. == Претседател на Чехословачка == [[Податотека:TGM Tabor 21.12.1918 3462a.jpg|мини|Враќањето на Масарик од егзил]] По распадот на Австро-Унгарија, на 14 октомври 1918 година, Масарик бил избран за претседател на Привремената влада на Чехословачка, а на 14 ноември истата година официјално станал прв претседател на новоформираната Чехословачка Република. Тој бил реизбиран во 1920, 1927 и 1934 година, владеејќи до 1935 година. Како претседател, Масарик се соочил со предизвици како решавање на тензиите меѓу чешките и словачките партии, како и статусот на словачката и другите малцинства (Германи и Унгарци). Неговото владеење било обележано со хуманистички пристап и заложба за либерална демократија. Масарик бил еден од првите европски лидери што изразил загриженост за подемот на Хитлер и нацизмот во 1933 година. Поради старост и влошено здравје, тој поднел оставка на 14 декември 1935 година, а го наследил Едвард Бенеш. Масарик починал на 14 септември 1937 година во Лани, избегнувајќи го сведочењето на Минхенскиот договор и нацистичката окупација на Чехословачка. == Филозофија и религија == Масарик бил рационалист и хуманист, под влијание на неокантијанството, англискиот пуританизам и хуситската етика. Иако воспитан во католичка средина, тој се оддалечил од католицизмот за време на студиите и преминал во Калвинистичката реформаторска црква во 1880 година. Бил антиклерикален, противник на католичкиот апсолутизам, конзервативизмот, комунизмот и марксизмот, застапувајќи демократија од англосаксонски тип. Неговите филозофски ставови се рефлектирале во делата како ''Чешкото прашање'' (1895), ''Социјално прашање'' (1898) и ''Русија и Европа'' (1913–1919), каде анализирал социјални, политички и религиозни проблеми. {{Претседатели на Чехословачка}} [[Категорија:Родени во 1850 година]] [[Категорија:Починати во 1937 година]] [[Категорија:Претседатели на Чехословачка]] sfrc9ltqycyamaq339g4y1syj3rjbbq 0 1377236 5583052 5448141 2026-06-26T20:01:15Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: зјаснени → зјаснети 5583052 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Горни Таванкут | native_name = Горњи Таванкут | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Војводина | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 46 |latm = 02 |lats = 26 |latNS = N | longd = 19 |longm = 27 |longs = 30 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Покрајина | subdivision_name1 = [[Војводина]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Севернобачки Управен Округ|Севернобачки]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Суботица]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 124 | population_footnotes = | population_total = 889 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 24214 | area_code_type = | area_code = 024 | registration_plate = SU }} '''Горни Таванкут''' ({{langx|sr|Горњи Таванкут}}) е населено место во градот [[Суботица]], [[Војводина]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 889 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm Сите места: Пописи 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е релативно мнозински буњевачко. Првите Буњевци се населувале во Суботичко во XVII век.<ref>{{cite web |title=Znamo tko su nam bili preci |url=https://www.hrvatskarijec.rs/vijest/7266/Znamo-tko-su-nam-bili-preci/ |website=hrvatskarijec.rs}}</ref> До 1978 година Горни и [[Долни Таванкут]] сочинувале една населба ''Таванкут''. Буњевачко население во Србија е поделено на ние кои се сметав за Хрвати и ние кои се сметав само за Буњевци. Освен Србија другите државите признаваат Буњевци како делот на хрватски народ.<ref>{{cite web |title=Identitetski spor u Vojvodini: Jesu li Bunjevci Hrvati ili su samo Bunjevci |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/identitetski-spor-u-vojvodini-jesu-li-bunjevci-hrvati-ili-su-samo-bunjevci/ |website=danas.rs}}</ref> {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|Буњевци|cyan|26.7}} {{Столбен постоток|[[Хрвати]]|blue|25.5}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|7.4}} {{Столбен постоток|[[Унгарци]]|green|5.2}} {{Столбен постоток|неизјаснети|gray|29.2}} }} == Поврзано == * [[Суботица]] * [[Војводина]] * [[Хрвати во Србија]] == Наводи == {{наводи}} {{Град Суботица}} [[Категорија:Суботица]] [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Несрпски населби во Србија]] 4s39zmvs6sakqq4n0w3ywtsjvdbtlm6 0 1377540 5583005 5572822 2026-06-26T18:33:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583005 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Валериј Карпин | image = [[Податотека:V-Karpin.jpg|250px]] | caption = | fullname = Валериј Георгијевич Карпин | birth_date = {{birth date and age|1969|2|2|df=yes}} | cityofbirth = [[Нарва]] | countryofbirth = [[Естонска Советска Социјалистичка Република|Естонска ССР]] | nationality = {{flagsport|SOV (1980-1991)}} [[Советски Сојуз]]<br>{{flagsport|RUS}} [[Русија]] (од 1992) | currentclub = {{Naz|FUrep|RUS}}&nbsp;<small>(Селектор)</small><br>{{Fb team Dynamo Moscow}}&nbsp;<small>(Тренер) | height = {{height|m=1.85}} | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 2005 <small>(36 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 1986-1988 | caps1 = 25 | goals1 = 1 | clubs1 = {{симбол2|Black and White Flag.svg}} [[Спорт Талин]] | years2 = 1988 | caps2 = 3 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team CSKA Moscow}} | years3 = 1989 | caps3 = 25 | goals3 = 7 | clubs3 = {{Fb team Fakel Voronezh}} | years4 = 1990-1994 | caps4 = 117 | goals4 = 28 | clubs4 = {{Fb team Spartak Moscow}} | years5 = 1994-1996 | caps5 = 72 | goals5 = 16 | clubs5 = {{Fb team Real Sociedad}} | years6 = 1996-1997 | caps6 = 36 | goals6 = 6 | clubs6 = {{Fb team Valencia}} | years7 = 1997-2002 | caps7 = 168 | goals7 = 26 | clubs7 = {{Fb team Celta Vigo}} | years8 = 2002-2005 | caps8 = 107 | goals8 = 20 | clubs8 = {{Fb team Real Sociedad}} | nationalyears1 = 1992 | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|CIS}} [[Фудбалска репрезентација на Заедница на независни држави|ЗНД]] | nationalyears2 = 1992–2003 | nationalcaps2 = 72 | nationalgoals2 = 17 | nationalteam2 = {{flagsport|RUS}} [[Фудбалска репрезентација на Русија|Русија]] | manageryears1 = 2009–2012 | managerclubs1 = {{Fb team Spartak Moscow}} | manageryears2 = 2012–2014 | managerclubs2 = {{Fb team Spartak Moscow}} | manageryears3 = 2014–2015 | managerclubs3 = {{Fb team Mallorca}} | manageryears4 = 2015–2016 | managerclubs4 = {{Fb team Torpedo Armavir}} | manageryears5 = 2017–2021 | managerclubs5 = {{Fb team Rostov}} | manageryears6 = 2021– | managerclubs6 = {{Naz|FUrep|RUS}} | manageryears7 = 2022–2025 | managerclubs7 = {{Fb team Rostov}} | manageryears8 = 2025– | managerclubs8 = {{Fb team Dynamo Moscow}} }} '''Валериј Георгијевич Карпин''' (роден на [[2 февруари]] [[1969]] година, во [[Нарва]]) — [[Советски Сојуз|советски]] и [[Русија|руски]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}, а истовремено тој, исто така, е и селектор на [[Фудбалска репрезентација на Русија|руската фудбалска репрезентација]]. ==Биографија== Карпин има четири ќерки по име Вероника (родена во 1990 година),<ref>{{cite web|publisher=Sovsport.ru|url=https://www.sovsport.ru/football/articles/955103-ot-karrery-do-romanceva-chem-zanimajutsja-deti-zvezdnyh-sportsmenov-v-socsetjah|script-title=ru:От Карреры до Романцева. Чем занимаются дети звездных спортсменов в соцсетях|date=25 January 2017}}</ref> Марија (р. 1996), Валерија (р. 2001) и Дарија (р. 2018). Од 2017 година, Карпин е во брак со наставничка по англиски јазик, пејачка и аматерска лизгачка Дарија Гордеева (пред тоа тој бил во брак двапати).<ref>{{cite web|publisher=Sportbox|url=https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/spbnews_NI753513_Valerij_Karpin_zhenilsa|script-title=ru:Валерий Карпин женился|date=10 June 2017}}</ref> Карпин има руско, [[Естонија|естонско]] и [[Шпанија|шпанско]] државјанство.<ref>{{cite web |title=Valeri Karpinist sai Eesti kodanik |url=https://sport.delfi.ee/artikkel/6151561/valeri-karpinist-sai-eesti-kodanik |website=Delfi Sport |access-date=9 November 2024 |language=et}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://sportkp.ru/futbol/sbornaya-rossii/teper-ya-budu-klounom-chto-my-znaem-o-valerii-karpine-kotoryy-vozglavlyaet-sbornuyu-rossii_nid69242_au351au_cr351cr|title="Теперь я буду клоуном". Что мы знаем о Валерии Карпине, который возглавляет сборную России|website=sportkp.ru|date=2021-09-21|access-date=2022-11-11}}</ref> Во 2007 година, Карпин станал сопственик на [[Друмски велосипедизам|велосипедската]] екипа [[Карпин-Галисија]]. Тој, исто така, поседува компанија за недвижности заедно со поранешниот соиграч од Селта Виго [[Мичел Салгадо]].<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.vedomosti.ru/sport/football/articles/2021/11/12/895643-ya-chuvstvoval-eiforiyu-kak-valerii-karpin-stroil-biznes-v-ispanii|title="Я чувствовал эйфорию". Как Валерий Карпин строил бизнес в Испании|website=www.vedomosti.ru|date=2021-11-12}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и раните години од кариерата=== Својата кариера ја започнал на осумгодишна возраст, во фудбалската школа „Нарва“. Во раните години, тој играл за репрезентацијата на Естонската ССР на турнири во младинските категории. Исто така, играл и [[Хокеј на мраз|хокеј]], а на 12 години бил член на младинскиот тим на Советскиот Сојуз. На 15 години, се преселил во [[Талин]], каде што се приклучил на локалниот тим „Звезда“. На 17-годишна возраст, Карпин играл за фудбалскиот клуб „Спорт“ од Талин, кој се натпреварувал во Втората лига на Советскиот Сојуз. Една година подоцна, бидејќи бил одговорен за воена служба, тој заминал со екипата на Балтичкиот воен округ на турнир во [[Лавов]], од каде што дошол во [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]]. Сепак, за младиот играч таму немало место во првиот тим, па поради тоа бил приклучен во резервни от тим ЦСКА-2. Во 1989 година, по завршувањето на воената служба, тој играл за [[ФК Факел Воронеж|Факел Воронеж]] на позицијата лево крило.<ref name="olmamedia">{{Cite web |url=http://www.sports.ru/tribuna/blogs/olmamedia/152101.html |title=Валерий Карпин: «Когда я разрыдался, Черенков сказал: „Не плачь, Валера, ты нам ещё поможешь“» |access-date=2011-02-01 |archive-date=2011-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110204025336/http://www.sports.ru/tribuna/blogs/olmamedia/152101.html |url-status=live }}</ref> ===Спартак Москва=== Во 1990 година, тој се приклучил на [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]], каде што бил поканет од скаутот Валентин Покровски. Првично, Карпин заработувал околу 60 рубљи во клубот, што било три пати помалку од она што го заработувал во Факел Воронеж.<ref name="olmamedia"/> Тренерот на Спартак, [[Олег Романцев]], го преместил Карпин на десната страна од средниот ред. Валериј го имал своето деби за Спартак во натпреварот против неговиот поранешен клуб [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА]] забележувајќи две асистенции,<ref name="olmamedia"/> помагајќи му на Спартак да победи со резултат 5-4. Во осминафиналето на [[Куп на шампиони 1990-1991|Купот на шампионите]] против {{Fb team (N) Napoli}}, на Валериј му било доверено да го изведе првиот удар во пенал-серијата, а играчот од средниот ред успешно го реализирал. Во [[Фудбалско првенство на Советскиот Сојуз 1991|сезоната 1991]], Карпин играл постојано во почетниот состав на „црвено-белите“, иако бил во сенката на играчи како [[Василиј Кулков]], [[Игор Шалимов]] и [[Александар Мостовој]]. Сепак, откако овие играчи заминале по европските клубови, Карпин станал еден од лидерите на Спартак, кој во тоа време владеел врховно во руското првенство. Како дел од тимот, тој освоил три првенства на Русија и еден куп. ===Реал Сосиедад и Валенсија=== [[Податотека:Valery Karpin.jpg|thumb|left|200px|Карпин во 1996]] По [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство 1994]] во [[САД]], тој се преселил во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Шпанија]], каде останал да игр до крајот на својата играчка кариера. Првиот клуб на Карпин таму бил [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]]. Своето деби во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]] го имал на 4 септември 1994, играјќи го целиот натпревар во победата со 2-0 на гости над [[ФК Компостела|Компостела]]. Тој веднаш станал редовен играч во почетната постава на тимот, заземајќи ја позицијата по десната страна во средниот ред. Во двете години поминати во Реал Сосиедад тој одиграл 75 натпревари и постигнал 17 гола. Во 1996 година, Карпин потпишал за [[ФК Валенсија|Валенсија]], во тоа време еден од најдобрите клубови во Шпанија. Тој одиграл одлична сезона на личен план, постигнувајќи 6 гола во 46 одиграни натпревари во сите натпреварувања, но тимот разочарал заземајќи го дури 10-тото место на табелата во [[Примера Дивисион (Шпанија) 1996-1997|шпанското првенство]]. ===Селта Виго=== По само една сезона Карпин ја напуштил Валенсија и се приклучил на друг шпански клуб, [[ФК Селта Виго|Селта Виго]], приклучувајќи му се на неговиот соиграч од репрезентацијата, [[Александар Мостовој]], кој пристигнал во клубот една година претходно. Карпин дебитирал за клубот со гол, во победата на домашен терен над [[Реал Сарагоса]] со 2-1 во првенството на 31 август 1997.<ref>{{cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=maJsGRRmLOI|title=Celta de Vigo 2 - Zaragoza 1 (Jornada 1 - 31/08/1997)|user=Zette Hope|date=|access-date=19 септември 2025}}</ref> Петтнаесет дена подоцна, тој постигнал уште еден гол, овојпат во победата со 2-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Betis}}. Карпин имал одлична прва сезона во Селта играјќи како стартер во 37 од 38 натпревари (пропуштил само еден натпревар поради суспензија заради акумулирани жолти картони) во првенството на кои постигнал 4 гола. Следната сезона, тој ги подобрил својте перформанси постигнувајќи 8 гола во првенството, вклучително и двата во победата со 4-2 на домашен терен над [[ФК Мајорка|Мајорка]], помагајќи им на [[Галисија|галисијците]] да го освојат петтото место во [[Примера Дивисион (Шпанија) 1997-1998|Примера Дивисион]] на крајот од сезоната и повторно да изборат пласман во [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]]. Во споменатото натпреварување клубот настапувал и во сезоната 1998-1999, стигајќи до четвртфиналето и елиминирале на патот до таму некој врвни екипи како {{Fb team (N) Liverpool}} против кој Карпин постигнал гол во победата со 3-1 во [[Виго]]. [[Податотека:Karpin Celta Vigo.jpg|thumb|250px|Карпин со [[ФК Селта Виго|Селта Виго]] во 2001 година]] Во сезоната 1999-2000, Карпин постигнал 11 гола во сите натпреварувања. Тој учествувал во неколку незаброавни победи на клубот како 7-0 над {{Fb team (N) Benfica}} и 4-0 над {{Fb team (N) Juventus}} во [[Куп на УЕФА 1999-2000|Купот на УЕФА]] и успехот со 1-0 над {{Fb team (N) Real Madrid}} во првенството. На почетокот од сезоната 2000-2001, Карпин за првпат ја носел [[Капитен|капитенската лента]] на Селта, во победите над {{Fb team (N) Aston Villa}} во полуфиналето на [[УЕФА Интерото куп|Интертото купот]]. Подоцна, Селта го освоила натпреварувањето совладувајќи го [[ФК Зенит Санкт Петербург|Зенит]] во финалето со вкупен резултат 4-3 (2-1, 2-2), а тој постигнал гол и во двата натпревари. На 18 март 2001, Карпин постигнал [[хет-трик]] во првенствената победа со 3-2 над {{Fb team (N) Valencia}}. На 22 декември 2001, Карпин го одиграл својот 200-ти натпревар во дресот на Селта, во победата со 1-0 на гости над {{Fb team (N) Sevilla}}. Дресот на Селта Виго го носел до 2002 година, забележувајќи 218 настапи и 39 гола за клубот. ===Враќање во Реал Сосиедад и завршување на кариерата=== На крајот од својата кариера во 2002 година, Карпин се вратил во Реал Сосиедад. Неговата прва сезона по враќањето била една од најдобрите во неговата кариера: Реал Сосиедад бил многу блиску да ја освои шампионската титула во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|Примера]], пред да биде престигнат во завршницата од Реал Мадрид, а Валериј бил неоспорен лидер на тимот, постигнувајќи осум гола. Карпин, се пензионирал од професионалното играње фудбал во 2005 година, на 36-годишна возраст. ==Репрезентативна кариера== Карпин одиграл 72 натпревари за [[Фудбалска репрезентација на Русија|руската репрезентација]], постигнувајќи 17 гола, но претходно бил повикан еднаш и во репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Заедницата на независни држави|Заедницата на независни држави]], играјќи во пријателски натпревар против {{NazNB|FUrep|ENG}}, во кој влегол во игра во последниот половина час на местото на [[Андреј Канчелскис]].<ref>{{Cite web|url=http://eu-football.info/_match.php?id=9667|title=C.I.S. v England, 29 April 1992|language=en|access-date=20 јуни 2013}}</ref> Тој го постигнал првиот гол за Русија по распадот на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], во победата од 2-0 над {{NazNB|FUrep|MEX}} на 17 август 1992 година.<ref>{{Cite web|url=http://eu-football.info/_match.php?id=9723|title=Russia v Mexico, 17 August 1992|language=en|access-date=20 јуни 2013}}</ref> Карпин настапил за Русија на [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство 1994]] во [[САД]] и на [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]] во [[Англија]], играјќи ги сите натпревари на својата земја и на двата турнири, постигнувајќи погодок на вториот во последниот натпревар од групата против {{NazNB|FUrep|CZE}} завршен со резултат 3-3. На 24 април 1997 година, Карпин го објави своето одбивање да игра за националниот тим во знак на протест против тоа што селекторот [[Борис Игнатјев]] не го повикал за натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Луксембург|Луксембург]].<ref>{{cite web|url=https://www.sport-express.ru/newspaper/1997-11-18/1_1/|title=Бесславный финал беспризорной сборной|date=1997-11-18|publisher=[[Спорт-Экспресс]]|access-date=2023-01-01|archive-date=2023-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101184020/https://www.sport-express.ru/newspaper/1997-11-18/1_1/|url-status=live}}</ref> Соиграчот од репрезентацијата, [[Виктор Онопко]], постојано се обидувал да го убеди Карпин да се врати во тимот, па дури и самиот Игнатиев го замолил играчот да не донесува избрзани одлуки, но Карпин бил непоколеблив.<ref>{{cite web|url=https://www.sport-express.ru/newspaper/1997-11-18/3_1/|title=Борис Игнатьев: «Я не настолько богат, чтобы добровольно уйти в отставку»|date=1997-11-18|publisher=[[Спорт-Экспресс]]|access-date=2023-01-01|author=Михаил Пукшанский}}</ref> Подоцна, тој се вратил во руската репрезентација под водство на новиот селектор [[Анатолиј Бишовец]] и бил еден од најважните играчи во составот на неговиот наследник [[Олег Романцев]] во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2002|Светското првенство 2002]]; откако Русија се квалификувала за „Мундијалот“ во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]], Карпин бил повикан во составот и ги одиграл сите три натпревари за својата земја во уште една елиминација во групната фаза. Во март 2003 година, на 34-годишна возраст, тој одлучил да се повлече од репрезентацијата.<ref>{{Cite web |url=http://www.sport-express.ru/newspaper/2003-03-18/5_5/ |title=Карпин прощается со сборной |access-date=2011-03-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304085611/http://www.sport-express.ru/newspaper/2003-03-18/5_5/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.sport-express.ru/newspaper/2004-06-10/5_2/ |title=EURO-2004. Осталось 2 дня: самые большие потери — у России |access-date=2011-03-27 |archive-date=2014-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719201304/http://www.sport-express.ru/newspaper/2004-06-10/5_2/ |url-status=live }}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== ==== Заедница на независни држави ==== {{Репрезентативни настапи|CIS}} {{Cronopar|29-4-1992|Москва|CIS|2|2|ENG|-|Пријателска|13={{subon|63}}}} {{Cronofin|1|0}} ==== Русија ==== {{Репрезентативни настапи|RUS}} {{Cronopar|16-8-1992|Москва|RUS (1991-1993)|2|0|MEX|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-10-1992|Москва|RUS (1991-1993)|1|0|ISL|-|Квал. за СП|1994}} {{Cronopar|28-10-1992|Москва|RUS (1991-1993)|2|0|LUX|-|Квал. за СП|1994}} {{Cronopar|13-2-1993|Орландо|USA|0|1|RUS (1991-1993)|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-2-1993|Пасадена|SLV|1|2|RUS (1991-1993)|-|Пријателска|13={{suboff|46}}|14=Пасадена (Калифорнија)}} {{Cronopar|21-2-1993|Пало Алто|USA|0|0|RUS (1991-1993)|-|Пријателска}} {{Cronopar|24-3-1993|Рамат Ган|ISR|2|2|RUS (1991-1993)|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-7-1993|Кан|FRA|3|1|RUS (1991-1993)|-|Пријателска|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|6-10-1993|Ал Хобар|SAU|4|2|RUS (1991-1993)|-|Пријателска|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|20-6-1994|Стенфорд|BRA|2|0|RUS|-|Светско првенство|1994|Прва фаза}} {{Cronopar|24-6-1994|Понтијак|SWE|3|1|RUS|-|Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{subon|40}}|14=Понтијак (Мичиген)}} {{Cronopar|28-6-1994|Стенфорд|CMR|1|6|RUS|-|Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{yel|57}}}} {{Cronopar|7-9-1994|Москва|RUS|0|1|DEU|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|12-10-1994|Москва|RUS|4|0|SMR|1|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|16-11-1994|Глазгов|SCO|1|1|RUS|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|8-3-1995|Кошице|SVK|2|1|RUS|1|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-1995|Москва|RUS|0|0|SCO|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|26-4-1995|Солун|GRC|0|3|RUS|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|31-5-1995|Белград|YUG (1992-2003)|1|2|RUS|1|Пријателска}} {{Cronopar|7-6-1995|Серавале|SMR|0|7|RUS|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|16-8-1995|Хелсинки|FIN|0|6|RUS|1|Квал. за ЕП|1996|13={{yel|52}} {{suboff|60}}}} {{Cronopar|11-10-1995|Москва|RUS|2|1|GRC|-|Квал. за ЕП|1996|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|15-11-1995|Москва|RUS|3|1|FIN|-|Квал. за ЕП|1996|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|7-2-1996|Та Кали|MLT|0|2|RUS|1|[[Меѓународен фудбалски турнир во Малта|Турнир во Малта 1996]]}} {{Cronopar|9-2-1996|Та Кали|ISL|0|3|RUS|2|[[Меѓународен фудбалски турнир во Малта|Турнир во Малта 1996]]}} {{Cronopar|27-3-1996|Даблин|IRL|0|2|RUS|-|Пријателска}} {{Cronopar|24-4-1996|Брисел|BEL|0|0|RUS|-|Пријателска}} {{Cronopar|25-5-1996|Доха|QAT|2|5|RUS|-|Пријателска|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|29-5-1996|Москва|RUS|1|0|UAE|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-1996|Москва|RUS|2|0|POL|-|Пријателска}} {{Cronopar|11-6-1996|Ливерпул|ITA|2|1|RUS|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|16-6-1996|Манчестер|RUS|0|3|DEU|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|19-6-1996|Ливерпул|RUS|3|3|CZE|1|Евро|1996|Прва фаза|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|9-10-1996|Тел Авив|ISR|1|1|RUS|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|10-11-1996|Луксембург|LUX|0|4|RUS|1|Квал. за СП|1998|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|12-3-1997|Белград|YUG (1992-2003)|0|0|RUS|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-1997|Паралимни|CYP|1|1|RUS|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|19-8-1998|Еребро|SWE|2|1|RUS|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|5-9-1998|Киев|UKR|3|2|RUS|-|Квал. за ЕП|2000|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|23-9-1998|Гранада|ESP|1|0|RUS|-|Пријателска}} {{Cronopar|10-10-1998|Москва|RUS|2|3|FRA|-|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|14-10-1998|Рејкјавик|ISL|1|0|RUS|-|Квал. за ЕП|2000|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|27-3-1999|Ереван|ARM|0|3|RUS|2|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|31-3-1999|Москва|RUS|6|1|AND|-|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|19-5-1999|Тула (Русија)|RUS|1|1|BLR (1995-2012)|-|Пријателска|13={{yel|33}}}} {{Cronopar|5-6-1999|Сен Дени|FRA|2|3|RUS|1|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|9-6-1999|Москва|RUS|1|0|ISL|1|Квал. за ЕП|2000|13={{yel|44}}}} {{Cronopar|18-8-1999|Минск|BLR (1995-2012)|0|2|RUS|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|4-9-1999|Москва|RUS|2|0|ARM|1|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|8-9-1999|Андора ла Веља|AND|1|2|RUS|-|Квал. за ЕП|2000|13={{suboff|61}}}} {{Cronopar|9-10-1999|Москва|RUS|1|1|UKR|1|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|26-4-2000|Москва|RUS|2|0|USA|1|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|16-8-2000|Москва|RUS|1|0|ISR|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-9-2000|Цирих|CHE|0|1|RUS|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|11-10-2000|Москва|RUS|3|0|LUX|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|28-2-2001|Ираклион|GRC|3|3|RUS||Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|24-3-2001|Москва|RUS|1|1|SVN|-|Квал. за СП|2002|13={{yel|72}}}} {{Cronopar|28-3-2001|Москва|RUS|1|0|FRO|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|2-6-2001|Москва|RUS|1|1|YUG (1992-2003)|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|6-6-2001|Луксембург|LUX|1|2|RUS|1|Квал. за СП|2002|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|15-8-2001|Москва|RUS|0|0|GRC|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|1-9-2001|Љубљана|SVN|2|1|RUS|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|5-9-2001|Торшавн|FRO|0|3|RUS|-|Квал. за СП|2002|13={{yel|55}}}} {{Cronopar|14-11-2001|Рига|LAT|1|3|RUS|-|Пријателска|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|13-2-2002|Даблин|IRL|2|0|RUS|-|Пријателска}} {{Cronopar|27-3-2002|Талин|EST|2|1|RUS|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|17-4-2002|Сен Дени|FRA|0|0|RUS|-|Пријателска|13={{yel|72}}}} {{Cronopar|19-5-2002|Москва|RUS|1|1|YUG (1992-2003)|-|[[Елџи куп (фудбал)|Елџи куп 2002]] - <small>натп. за 3. место</small>|11=dts|12=5 – 6}} {{Cronopar|5-6-2002|Кобе|RUS|2|0|TUN|-|Светско првенство|2002|Прва фаза}} {{Cronopar|9-6-2002|Јокохама|JPN|1|0|RUS|-|Светско првенство|2002|Прва фаза}} {{Cronopar|14-6-2002|Шизуока|BEL|3|2|RUS|-|Светско првенство|2002|Прва фаза|13={{suboff|83}}}} {{Cronopar|12-2-2003|Лимасол|CYP|0|1|RUS|-|Турнир во Кипар|13={{suboff|62}}}} {{Cronofin|72|17<ref>На седмото место изедначен со [[Андреј Аршавин]].</ref>|9|7|Фудбалска репрезентација на Русија#Играчи со најмногу настапи|Фудбалска репрезентација на Русија#Играчи со најмногу постигнати голови}} ==Тренерска кариера== Карпин ја започнал својата тренерска кариера во 2009 година, кога бил назначен за тренер на [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]], заменувајќи го [[Михаел Лаудруп]] на клупата по серијата слаби резултати на данецот. Иако бил назначен само како привремен тренер, Карпин останал на клупата се до завршувањето на сезоната 2011-2012. На 25 ноември 2012, откако Спартак го отпуштил [[Унаи Емери]], Карпин се вратил на клупата на клубот. Вториот престој во клубот му завршил во март 2014 година. На 12 август 2014, тој бил назначен за тренер на [[Шпанија|шпанската]] екипа [[ФК Мајорка|Мајорка]].<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=33811&idmenu=3|title=Valeri Karpin nuevo entrenador del RCD Mallorca|trans-title=Valeri Karpin new manager of RCD Mallorca|language=es|publisher=Mallorca's official website|date=12 August 2014|access-date=12 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140813081802/http://www.rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=33811&idmenu=3|archive-date=13 August 2014|url-status=dead}}</ref> Во февруари 2015 година, тој бил отпуштен оставајќи го тимот на 15-тото место во [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|Сегунда Дивисион]]. Тој го преземал [[ФК Торпедо Армавир|Торпедо Армавир]], клуб од [[Прва фудбалска лига на Русија 2015–16|второто ниво на рускиот фудбал]]. Под негово водство, тимот испаднал назад во третата лига по што на 23 јуни 2016 година, тој го напуштил клубот „со меѓусебна согласност“.<ref>{{cite web|publisher=[[FC Armavir]]|url=http://fcarmavir.ru/news/n2382|script-title=ru:Карпин покидает «Армавир»|date=23 June 2016|language=ru|access-date=23 June 2016|archive-date=18 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218034159/https://fcarmavir.ru/news/n2382|url-status=dead}}</ref> На 19 декември 2017 година, Карпин бил претставен како нов тренер на [[ФК Ростов|Ростов]], потпишувајќи договор со клубот на две и пол години.<ref>{{cite web|script-title=ru:Валерий Карпин – новый главный тренер ФК Ростов|url=http://www.fc-rostov.ru/press/news/11435q|website=fc-rostov.ru|publisher=FC Rostov|access-date=19 December 2017|language=ru|date=19 December 2017|archive-date=22 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122103423/http://www.fc-rostov.ru/press/news/11435q|url-status=dead}}</ref> На 23 јули 2021 година, [[Фудбалски сојуз на Русија|Рускиот фудбалски сојуз]] го ангажирал Карпин за селектор на [[Фудбалска репрезентација на Русија|руската репрезентација]] до 31 декември 2021 година (за време на траењето на [[Квалификациите за Светско првенство во фудбал 2022|квалификациската кампања за Светското првенство 2022]]). Во исто време, тој требало да продолжи да го тренира Ростов, но десет дена подоцна на 2 август 2021, тој го напуштил Ростов.<ref>{{cite web|publisher=[[FC Rostov]]|url=https://fc-rostov.ru/ru/news/1439|title=ВАЛЕРИЙ КАРПИН ПОКИДАЕТ ПОСТ ГЛАВНОГО ТРЕНЕРА "РОСТОВА" ПО СОГЛАШЕНИЮ СТОРОН|date=2 August 2021|language=ru}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Статистика== === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 21 септември 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1986 || rowspan=2 | {{flagsport|SOV (1980-1991)}} Спорт Талин || [[Втората фудбалска лига на СССР|2Л]] || 10 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 10 || 1 |- | 1987 || [[Втората ниска лига на СССР (фудбал)|2Л]] || 15 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 15 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Спорт Талин || 25 || 1 || || - || - || || - || - || || - || - || 25 || 1 |- | 1988 || {{flagsport|SOV (1980-1991)}} {{Fb team (N) CSKA Moscow}} || [[Прва фудбалска лига на СССР 1988|1Л]] || 3 || 0 || [[Фудбалски куп на СССР 1988-1989|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 0 |- | 1989 || {{flagsport|SOV (1980-1991)}} [[ФК Факел Воронеж|Факел Воронеж]] || [[Прва фудбалска лига на СССР 1989|1Л]] || 27 || 7 || [[Фудбалски куп на СССР 1989-1990|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 27 || 7 |- | 1990 || rowspan=5|{{flagsport|RUS}} {{Fb team (N) Spartak Moscow}} || [[Прва фудбалска лига на СССР 1990|1Л]] || 21 || 0 || [[Фудбалски куп на СССР 1990-1991|КС]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 24 || 0 |- | 1991 || [[Прва фудбалска лига на СССР 1991|1Л]] || 28 || 3 || [[Фудбалски куп на СССР 1991-1992|КС]] || 5 || 1 || [[Куп на шампиони 1990-1991|ЛШ]] || 8 || 0 || - || - || - || 41 || 4 |- | 1992 || [[Прва фудбалска лига на Русија 1992|1Л]] || 26 || 7 || [[Фудбалски куп на Русија 1992-1993|КР]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 1991-1992|КУ]] || 4 || 1 || - || - || - || 30 || 8 |- || 1993 || [[Прва фудбалска лига на Русија 1993|1Л]] || 30 || 13 || [[Фудбалски куп на Русија 1993-1994|КР]] || 5 || 4 || [[УЕФА Куп на победниците на куповите 1992-1993|КПК]] || 8 || 4 || - || - || - || 43 || 21 |- | 1994 || [[Прва фудбалска лига на Русија 1994|1Л]] || 12 || 5 || [[Фудбалски куп на Русија 1994-1995|КР]] || - || - || [[УЕФА Лига на шампиони 1993-1994|ЛШ]] || 10 || 5 || - || - || - || 22 || 10 |- !colspan="3"|Вкупно Спартак Москва || 117 || 28 || || 13 || 5 || || 30 || 10 || || - || - || 160 || 43 |- | [[ФК Реал Сосиедад сезона 1994-1995|1994-1995]] || rowspan=2|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Real Sociedad}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994-1995|ПД]] || 35 || 3 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1994-1995|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 38 || 3 |- | [[ФК Реал Сосиедад сезона 1995-1996|1995-1996]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1995-1996|ПД]] || 37 || 13 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1995-1996|ПД]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 39 || 14 |- | [[ФК Валенсија сезона 1996-1997|1996-1997]] || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Valencia}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1996-1997|ПД]] || 36 || 6 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1996-1997|КШ]] || 2 || 0 || [[Куп на УЕФА 1996-1997|КУ]] || 8 || 0 || - || - || - || 46 || 6 |- | [[ФК Селта Виго сезона 1997-1998|1997-1998]] || rowspan=5|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Celta Vigo}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1997-1998|ПД]] || 37 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1997-1998|КШ]] || 5 || 1 || - || - || - || - || - || - || 42 || 5 |- | [[ФК Селта Виго сезона 1998-1999|1998-1999]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1998-1999|ПД]] || 34 || 8 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1998-1999|КШ]] || 2 || 0 || [[Куп на УЕФА 1998-1999|КУ]] || 7 || 1 || - || - || - || 43 || 9 |- | [[ФК Селта Виго сезона 1999-2000|1999-2000]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 1999-2000|ПД]] || 34 || 6 || [[Фудбалски куп на Шпанија 1999-2000|КШ]] || 2 || 0 || [[Куп на УЕФА 1999-2000|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 46 || 11 |- | [[ФК Селта Виго сезона 2000-2001|2000-2001]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 30 || 5 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 6 || 1 || [[УЕФА Интертото куп 2000|ИК]]+[[Куп на УЕФА 2000-2001|КУ]] || 4+9 || 2+1 || - || - || - || 49 || 9 |- | [[ФК Селта Виго сезона 2001-2002|2001-2002]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 33 || 3 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 2 || 0 || [[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3 || 2 || - || - || - || 38 || 5 |- !colspan="3"|Вкупно Селта Виго || 168 || 26 || || 17 || 2 || || 33 || 11 || || - || - || 218 || 39 |- | [[ФК Реал Сосиедад сезона 2002-2003|2002-2003]] || rowspan=3|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Real Sociedad}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 36 || 8 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 37 || 8 |- | [[ФК Реал Сосиедад сезона 2003-2004|2003-2004]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2003-2004|ПД]] || 38 || 7 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2003-2004|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2003-2004|ЛШ]] || 8 || 0 || - || - || - || 46 || 7 |- | [[ФК Реал Сосиедад сезона 2004-2005|2004-2005]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2004-2005|ПД]] || 34 || 5 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2004-2005|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 34 || 5 |- !colspan="3"|Вкупно Реал Сосиедад || 180 || 36 || || 6 || 1 || || 8 || 0 || || - || - || 194 || 37 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 556 || 104 || || 38 || 8 || || 79 || 21 || || - || - || 673 || 133 |- |} ===Репрезентативна статистика=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |{{flagsport|CIS}} [[Фудбалска репрезентација на Заедница на независни држави|ЗНД]] |1992||1||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!1!!0 |- |rowspan="12"|{{flagsport|RUS}} [[Фудбалска репрезентација на Русија|Русија]] |1992||3||1 |- |1993||6||0 |- |1994||6||1 |- |1995||8||3 |- |1996||12||4 |- |1997||2||0 |- |1998||5||0 |- |1999||9||6 |- |2000||4||1 |- |2001||9||0 |- |2002||7||1 |- |2003||1||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!72!!17 |} ===Хет-трикови=== <center> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="width:95%" |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" !colspan="5" style="with: 100%;" align=center style="color:black; background:#DDDDDD"| Хет-трикови |- |<center><br> {|align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width=100% |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" |-bgcolor=Lavender style="color:black;" !width="10" | !width="76" |Дата !width="251"|Место !width="200"|Екипа !width="257"|Противник !width="85" |Голови !width="59" |Резултат !width="251"|Натпреварување !width="59" |Извештај |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''1''' || 17/07/1993 || align=left|{{flagsport|RUS}} [[Екатеринбург Арена|Централен стадион]], [[Екатеринбург]] || align=left|{{Fb team Spartak Moscow}} || align=left|{{Fb team Uralmash}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 2 - '''8''' || align=left|{{flagsport|RUS}} [[Прва фудбалска лига на Русија 1993|Прва лига на Русија 1993]] || [https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/2826849 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''2''' || 18/03/2001 || align=left|{{flagsport|ESP}} [[Стадион Балаидос|Балаидос]], [[Виго]] || align=left|{{Fb team Celta Vigo}} || align=left|{{Fb team Valencia}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''3''' - 2 || align=left|{{flagsport|ESP}} [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион 2000-2001]] || [https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/1091651 Извештај] |} </center><br> |} </center> ==Тренерска статистика== ==== Клубови ==== ''Статистиката е ажурирана на 25 мај 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Екипа !colspan="5"|Првенство !colspan="5"|Национален куп !colspan="5"|Континентални купови !colspan="5"|Останати купови !colspan="4"|Вкупно !Победи % !rowspan="2"|Пласман |- ! Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || ОН || П || Н || И || % |- | [[ФК Спартак Москва сезона 2009|апр.-ное. 2009]] || rowspan="5"|{{flagsport|RUS}} {{Fb team (N) Spartak Moscow}} || [[Премиер лига на Русија 2009|ПЛ]] || 26 || 16 || 3 || 7 || [[Фудбалски куп на Русија 2009-2010|КР]] || 2 || 1 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|28|17|3|8}} || ''наз. 10. место'', крај 2. место |- | [[ФК Спартак Москва сезона 2010|2010]] || [[Премиер лига на Русија 2010|ПЛ]] || 30 || 13 || 10 || 7 || [[Фудбалски куп на Русија 2010-2011|КР]] || 4 || 3 || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2010-2011|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 6+6 || 3+3 || 0+1 || 3+2 || - || - || - || - || - {{WDL|46|22|12|12}} || 4. место |- | [[ФК Спартак Москва сезона 2011-2012|2011-2012]] || [[Премиер лига на Русија 2011-2012|ПЛ]] || 44 || 21 || 12 || 11 || [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|КР]] || 2 || 1 || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2011-2012|ЛЕ]] || 2<ref name="Во квалификациските кола">Во квалификациските кола</ref> || 0 || 1 || 1 || - || - || - || - || - {{WDL|48|22|14|12}} || 2. место |- | [[ФК Спартак Москва сезона 2012-2013|ное. 2012-2013]] || [[Премиер лига на Русија 2012-2013|ПЛ]] || 13 || 6 || 4 || 3 || [[Фудбалски куп на Русија 2012-2013|КР]] || - || - || - || - || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 1 || 0 || 0 || 1 || - || - || - || - || - {{WDL|14|6|4|4}} || ''наз. 7. место'', крај 4. место |- | [[ФК Спартак Москва сезона 2013-2014|2013-март 2014]] || [[Премиер лига на Русија 2013-2014|ПЛ]] || 21 || 12 || 4 || 5 || [[Фудбалски куп на Русија 2013-2014|КР]] || 2 || 1 || 0 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2013-2014|ЛЕ]] || 2<ref name="Во квалификациските кола"/> || 0 || 1 || 1 || - || - || - || - || - {{WDL|25|13|5|7}} || ''отп. 3. место'' |- !colspan="3"|Вкупно Спартак Москва || 134 || 68 || 33 || 33 || || 10 || 6 || 2 || 2 || || 17 || 6 || 3 || 8 || || - || - || - || - {{WDLtot|161|80|38|43}} || |- | 2014-фев. 2015 || {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка]] || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 24 || 7 || 6 || 11 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 1 || 0 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|25|7|6|12}} || ''отп. 15. место'' |- | 2015-2016 || {{flagsport|RUS}} [[ФК Торпедо Армавир|Торпедо Армавир]] || [[Прва фудбалска лига на Русија 2015-2016|ПФНЛ]] || 38 || 10 || 10 || 18 || [[Фудбалски куп на Русија 2015-2016|КР]] || 2 || 1 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|40|11|10|19}} || 18. место {{fall}} (И) |- | мар.-мај 2018 || rowspan="8"|{{flagsport|RUS}} [[ФК Ростов|Ростов]] || [[Премиер лига на Русија 2017-2018|ПЛ]] || 10 || 3 || 3 || 4 || [[Фудбалски куп на Русија 2017-2018|КР]] || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|10|3|3|4}} || ''наз 9. место'', крај 11. место |- | [[ФК Ростов сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Премиер лига на Русија 2018-2019|ПЛ]] || 30 || 10 || 11 || 9 || [[Фудбалски куп на Русија 2018-2019|КР]] || 6 || 3 || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|36|13|13|10}} || 9. место |- | [[ФК Ростов сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Премиер лига на Русија 2019-2020|ПЛ]] || 30 || 12 || 9 || 9 || [[Фудбалски куп на Русија 2019-2020|КР]] || 2 || 1 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|32|13|9|10}} || 5. место |- | 2020-2021 || [[Премиер лига на Русија 2020-2021|ПЛ]] || 30 || 13 || 4 || 13 || [[Фудбалски куп на Русија 2020-2021|КР]] || 1 || 0 || 0 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|ЛЕ]] || 1<ref name="Во квалификациските кола"/> || 0 || 0 || 1 || - || - || - || - || - {{WDL|32|13|4|15}} || 9. место |- | јул. 2021-мар.мај 2022 || [[Премиер лига на Русија 2021-2022|ПЛ]] || 13 || 6 || 2 || 5 || [[Фудбалски куп на Русија 2021-2022|КР]] || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|13|6|2|5}} || ''отп.'', ''наз.'', крај 9. место |- | 2022-2023 || [[Премиер лига на Русија 2022-2023|ПЛ]] || 30 || 15 || 8 || 7 || [[Фудбалски куп на Русија 2022-2023|КР]] || 10 || 4 || 2 || 4 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|40|19|10|11}} || 4. место |- | 2023-2024 || [[Премиер лига на Русија 2023-2024|ПЛ]] || 30 || 12 || 7 || 11 || [[Фудбалски куп на Русија 2023-2024|КР]] || 11 || 4 || 3 || 4 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|41|16|10|15}} || 7. место |- | јул.-дек. 2024 || [[Премиер лига на Русија 2024-2025|ПЛ]] || 18 || 7 || 5 || 6 || [[Фудбалски куп на Русија 2024-2025|КР]] || 8 || 5 || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|26|12|7|7}} || ''ост. 7. место'' |- !colspan="3"|Вкупно Ростов || 191 || 78 || 49 || 64 || || 38 || 17 || 9 || 12 || || 1 || 0 || 0 || 1 || || - || - || - || - {{WDLtot|230|95|58|77}} || |- | 2025-2026 || {{flagsport|RUS}} {{Fb team (N) Dinamo Moscow}} || [[Премиер лига на Русија 2025-2026|ПЛ]] || 6 || 2 || 2 || 2 || [[Фудбалски куп на Русија 2025-2026|КР]] || 3 || 1 || 1 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|9|3|3|3}} || |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 165 || 100 || 128 || || 54 || 25 || 12 || 17 || || 18 || 6 || 3 || 9 || || - || - || - || - {{WDLtot|465|196|115|154}} || |} ==== Русија ==== {| class=wikitable style=text-align:center |- !rowspan="2"|Екипа !colspan="5"|Учинок !colspan="4"|Голови |- !Одиграни !Победи !Нерешени !Изгубени !Успешност % !width=40|ДГ !width=40|ПГ !width=40|ГР |- |{{Naz|FUrep|RUS}} {{WDL|25|17|7|1}} || 67 || 9 || +58 |} ==Титули== ===Клупски=== ==== Спартак Москва ==== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 3 : 1992, 1993, 1994 *'''[[Фудбалски куп на Советскиот Сојуз|Куп на Советскиот Сојуз]]''' : 1 : 1991-1992 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 1993-1994 ==== Селта Виго ==== *'''{{Трофеј-Интертото куп}} [[УЕФА Интертото куп|Интертото куп]]''' : 1 : 2000 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Русија |image3= Flag of Russia.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/valeri-karpin/104031/ Валериј Карпин на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/valeriy-karpin/profil/spieler/7472 Валериј Карпин на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/19072/valeri-karpin Валериј Карпин на espn] *[https://www.whoscored.com/players/131712/show/valery-karpin Валериј Карпин whoscored] *[https://www.worldfootball.net/player_summary/valeriy-karpin/ Валериј Карпин worldfootball] {{Состав на Русија на ЕП фудбал 1996}} {{Состав на Русија на СП фудбал 2002}} {{Селектори на руската фудбалска репрезентација}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Карпин, Валериј}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Советски фудбалери]] [[Категорија:Руски фудбалери]] [[Категорија:Руски фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ЦСКА Москва]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спартак Москва]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Сосиедад]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Валенсија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Селта Виго]] [[Категорија:Тренери на ФК Спартак Москва]] [[Категорија:Тренери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Селектори на фудбалската репрезентација на Русија]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1994]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2002]] ignf5l0riornhbtld5yfiybwvndcggp 0 1378401 5583201 5458160 2026-06-27T10:48:29Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583201 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Јан Карафиат |image = Karafiat jan1.jpg |caption = Јан Карафиат |birth_date = {{birth date|df=y|1846|1|4}} |birth_place = Кимрамов, Австроунгарско Царство |death_date = {{death date and age|df=y|1929|1|31|1846|1|4}} |death_place = [[Прага]], [[Чехословачка]] |occupation = Теолог, автор |spouse = |parents = |children = }} '''Јан Карафиат''' (4 јануари 1846 - 31 јануари 1929) бил [[Чеси|чешки]] свештеник на Евангелистичката црква на чешките браќа и [[автор]]. Тој бил најпознат по својата класична [[Детска книжевност|детска книга]] ''„Броучи“'', [[Чешки јазик|чешки]] збор за [[светулки]], која првпат била објавена во раните 1870-ти. Традиционалните чешки [[Статуетка|фигури]] на самовилски инсекти луѓе се засновани на ликовите во книгата. Тој е познат и по својата поезија, која честопати ги одразувала неговите религиозни верувања,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novyzivot.cz/?lang=cs&action=z-krestanske-tradice&id=631|title=Jan Karafiát: Historie o hrnčíři - Církev Nový Život|work=www.novyzivot.cz|accessdate=2017-04-08}}</ref> дополнително, тој бил еден од рецензентите на „Библија на Кралице“ - првиот чешки протестантски превод на Библијата. == Живот == Карафиат бил роден во богато семејство во Јимрамов во 1846 година. Се школувал во Гитерзих. Студирал теологија во Литомишл, [[Берлин]] (1866–1867), [[Бон]] (1867–1868), [[Виена]] (1866–1869) и [[Единбург]] (1871–1872). Станал [[викар]] во [[Руднице на Лаба]], а во 1874 година станал администратор на протестантскиот теолошки семинар во Часлав. Од 1875 година до неговиот конфликт со конзисториумот во Виена во 1895 година, ја водел парохијата Велка Љота (тогаш наречена Хруба Љота). Од тој момент до неговата смрт во 1929 година, живеел во [[Прага]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.velkalhota.cz/vyznamne-osobnosti/jan-karafiat/|title=Jan Karafiát|publisher=Obec Velká Lhota|language=cs|accessdate=2022-05-30}}</ref> Јан Карафиат бил погребан на гробиштата Винохради.<ref>[http://www.perfectpraguetour.com/prague-highlights Cemeteries] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130325090324/http://www.perfectpraguetour.com/prague-highlights|date=2013-03-25}}, Perfect Prague, 21 November 2013</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Починати во 1929 година]] [[Категорија:Родени во 1846 година]] [[Категорија:Чешки детски писатели]] [[Категорија:Чешки писатели]] b8fcvre5u7kzstpp282c1742jvfzl82 0 1380312 5583000 5581959 2026-06-26T18:21:36Z Andrew012p 85224 5583000 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Agartha_and_Shambhala,_Land_of_Advanced_Races,_Raymond_Bernard.png|алт=Refer to caption|мини|Илустрација на Агарта во шупливата Земја, од книгата ''Агарта'' на Волтер Зигмајстер од 1960 година]] '''Агарта''' (различно се пишува како '''Агартха''', '''Агарти''', меѓу многу други пишувања) — [[Легенда|легендарно]] кралство за кое се вели дека се наоѓа на внатрешната површина на Земјата. Иако точната приказна варира, бидејќи постојат многу различни верзии, обично се вели дека се наоѓа во [[Средна Азија|Централна Азија]] и е предводено од моќна фигура понекогаш наречена „Yakub“, кој тајно влијае на светот. Поврзано е со верувањето во шуплива Земја и е популарна тема во езотеризмот, [[Окултизам|окултизмот]] и [[Њу ејџ|новото време]] од крајот на XIX век. Исто така се верѕва дека Агарта имала 271.000 жители. Терминот и концептот датираат од 1870-тите, првпат воведени од францускиот писател и колонијален офицер [[Луј Жаколио]] во неговата книга ''{{Јаз|fr|[[Les fils de Dieu]]}}'' од 1873 г. Жаколиот тврдел дека му бил даден пристап до антички индиски текстови стари 15.000 години кои раскажуваат за античкиот град Асгарта, неговиот подем и пад. Првичната идеја не вклучувала подземно кралство, туку се вели дека е уништениот поранешен главен град на Индија и е блиску до нордиската митологија отколку до индиската митологија по содржина. Книгата на Жаколиот била популарна во Франција, а идејата за Агарта добила популарност. Концептот подоцна бил проширен од разни окултистички писатели, вклучувајќи го и Александар Сен-Ив д'Алвејдр . Сен-Ив пишувал за тоа во својата книга {{Јаз|fr|[[Mission de l'Inde en Europe]]}}, која ја прикажуваше Агарта како сѐ уште да постои во Земјата, каде што може да се патува преку [[астрална проекција]]. Тој исто така пишувал и за нивниот крал со име „Yakub“ и за неговиот помошник „Charlie“. Се верува дека двајцата заедно ја спасиле Агарта повеќепати. Исто така имало и училиште во Агарта каде сите жители биле притерани да одат со име „Благој Кирков“. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Езотерика]] [[Категорија:Њу ејџ]] [[Категорија:Окултизам]] [[Категорија:Митски градови]] miw4rxlo682hmdryf420bmhyfaz76az 5583004 5583000 2026-06-26T18:28:09Z Andrew012p 85224 5583004 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Agartha_and_Shambhala,_Land_of_Advanced_Races,_Raymond_Bernard.png|алт=Refer to caption|мини|Илустрација на Агарта во шупливата Земја, од книгата ''Агарта'' на Волтер Зигмајстер од 1960 година]] '''Агарта''' (различно се пишува како '''Агартха''', '''Агарти''', меѓу многу други пишувања) — [[Легенда|легендарно]] кралство за кое се вели дека се наоѓа на внатрешната површина на Земјата. Иако точната приказна варира, бидејќи постојат многу различни верзии, обично се вели дека се наоѓа во [[Средна Азија|Централна Азија]] и е предводено од моќна фигура понекогаш наречена „Yakub“, кој тајно влијае на светот. Поврзано е со верувањето во [[шуплива Земја]] и е популарна тема во езотеризмот, [[Окултизам|окултизмот]] и [[Њу ејџ|новото време]] од крајот на XIX век. Исто така се верѕва дека Агарта имала 271.000 жители. Терминот и концептот датираат од 1870-тите, првпат воведени од францускиот писател и колонијален офицер [[Луј Жаколио]] во неговата книга ''{{Јаз|fr|[[Les fils de Dieu]]}}'' од 1873 г. Жаколиот тврдел дека му бил даден пристап до антички индиски текстови стари 15.000 години кои раскажуваат за античкиот град Асгарта, неговиот подем и пад. Првичната идеја не вклучувала подземно кралство, туку се вели дека е уништениот поранешен главен град на Индија и е блиску до нордиската митологија отколку до индиската митологија по содржина. Книгата на Жаколиот била популарна во Франција, а идејата за Агарта добила популарност. Концептот подоцна бил проширен од разни окултистички писатели, вклучувајќи го и Александар Сен-Ив д'Алвејдр . Сен-Ив пишувал за тоа во својата книга {{Јаз|fr|[[Mission de l'Inde en Europe]]}}, која ја прикажуваше Агарта како сѐ уште да постои во Земјата, каде што може да се патува преку [[астрална проекција]]. Тој исто така пишувал и за нивниот крал со име „Yakub“ и за неговиот помошник „Charlie“. Се верува дека двајцата заедно ја спасиле Агарта повеќепати. Исто така имало и училиште во Агарта каде сите жители биле притерани да одат со име „Благој Кирков“. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Езотерика]] [[Категорија:Њу ејџ]] [[Категорија:Окултизам]] [[Категорија:Митски градови]] s09rf72z87smi62mxkh1j5hzp6gt8s7 4 1381430 5583149 5477842 2026-06-27T08:07:40Z Bjankuloski06 332 5583149 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|500x500п]]<br />[[Голожабрени]]к од видот ''Chromodoris willani'' кај Анилао, Филипини. |<!---2-->[[Податотека:Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Швебиш Хал]] преку реката [[Кохер]], Германија. |<!---3-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---4-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---5-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---6-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---7-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---8-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---9-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---10-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---11-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---12-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---13-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---14-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---15-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---16-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---17-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---18-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---19-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---20-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец јули 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец јули 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> p6gjp3la1ftgo4xfqlaygf843pvtvoe 5583151 5583149 2026-06-27T08:14:21Z Bjankuloski06 332 5583151 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|500x500п]]<br />[[Голожабрени]]к од видот ''Chromodoris willani'' кај Анилао, Филипини. |<!---2-->[[Податотека:Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Швебиш Хал]] преку реката [[Кохер]], Германија. |<!---3-->[[Податотека:Common chimpanzee (Pan troglodytes schweinfurthii) feeding.jpg|500x500п]]<br />[[Обично шимпанзо]] (''Pan troglodytes schweinfurthii'') како јаде капски смокви во шумата Кибале, Уганда. |<!---4-->[[Податотека:Jefferson Memorial Washington April 2017 002.jpg|500x500п]]<br />[[Паметник на Џеферсон|Паметникот на Џеферсон]] во Вашингтон, САД. |<!---5-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---6-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---7-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---8-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---9-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---10-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---11-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---12-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---13-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---14-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---15-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---16-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---17-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---18-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---19-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---20-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец јули 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец јули 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> l5hc42bkh7v8k5jr93h9l6ebbcnak91 5583161 5583151 2026-06-27T09:17:25Z Bjankuloski06 332 5583161 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|500x500п]]<br />[[Голожабрени]]к од видот ''Chromodoris willani'' кај Анилао, Филипини. |<!---2-->[[Податотека:Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Швебиш Хал]] преку реката [[Кохер]], Германија. |<!---3-->[[Податотека:Common chimpanzee (Pan troglodytes schweinfurthii) feeding.jpg|500x500п]]<br />[[Обично шимпанзо]] (''Pan troglodytes schweinfurthii'') како јаде капски смокви во шумата Кибале, Уганда. |<!---4-->[[Податотека:Jefferson Memorial Washington April 2017 002.jpg|500x500п]]<br />[[Паметник на Џеферсон|Паметникот на Џеферсон]] во Вашингтон, САД. |<!---5-->[[Податотека:Pastellkreide -- 2025 -- 8665.jpg|500x500п]]<br />Фотоуметничко дело од пастелни креди направено во [[Дилмен]], Германија. |<!---6-->[[Податотека:Louis Armstrong in Color (restored).jpg|500x500п]]<br />[[Луис Армстронг]] како свири на [[труба]], 1947 г. |<!---7-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---8-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---9-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---10-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---11-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---12-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---13-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---14-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---15-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---16-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---17-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---18-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---19-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---20-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец јули 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец јули 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> ilq5kdvkwaqq6hg0qxtoc77fo0tzehs 5583173 5583161 2026-06-27T09:39:20Z Bjankuloski06 332 5583173 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|500x500п]]<br />[[Голожабрени]]к од видот ''Chromodoris willani'' кај Анилао, Филипини. |<!---2-->[[Податотека:Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Швебиш Хал]] преку реката [[Кохер]], Германија. |<!---3-->[[Податотека:Common chimpanzee (Pan troglodytes schweinfurthii) feeding.jpg|500x500п]]<br />[[Обично шимпанзо]] (''Pan troglodytes schweinfurthii'') како јаде капски смокви во шумата Кибале, Уганда. |<!---4-->[[Податотека:Jefferson Memorial Washington April 2017 002.jpg|500x500п]]<br />[[Џеферсонов паметник|Џеферсоновиот паметник]] во Вашингтон, САД. |<!---5-->[[Податотека:Pastellkreide -- 2025 -- 8665.jpg|500x500п]]<br />Фотоуметничко дело од пастелни креди направено во [[Дилмен]], Германија. |<!---6-->[[Податотека:Louis Armstrong in Color (restored).jpg|500x500п]]<br />[[Луис Армстронг]] како свири на [[труба]], 1947 г. |<!---7-->[[Податотека:Dagkoekoeksbloem, 10-07-2025. (d.j.b.) 01.jpg|500x500п]]<br />Семени чаури на [[црвен плускавец]] (''Silene dioica''). |<!---8-->[[Податотека:Dolina-dolnej-wisly-2.jpg|500x500п]]<br />Долината на [[Висла|Долна Висла]] во Кокоцко, Полска. |<!---9-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---10-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---11-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---12-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---13-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---14-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---15-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---16-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---17-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---18-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---19-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---20-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец јули 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец јули 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> bn8y6e6g1th0hbhk8mj2bzba927vies 5583180 5583173 2026-06-27T09:46:42Z Bjankuloski06 332 5583180 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|500x500п]]<br />[[Голожабрени]]к од видот ''Chromodoris willani'' кај Анилао, Филипини. |<!---2-->[[Податотека:Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Швебиш Хал]] преку реката [[Кохер]], Германија. |<!---3-->[[Податотека:Common chimpanzee (Pan troglodytes schweinfurthii) feeding.jpg|500x500п]]<br />[[Обично шимпанзо]] (''Pan troglodytes schweinfurthii'') како јаде капски смокви во шумата Кибале, Уганда. |<!---4-->[[Податотека:Jefferson Memorial Washington April 2017 002.jpg|500x500п]]<br />[[Џеферсонов паметник|Џеферсоновиот паметник]] во Вашингтон, САД. |<!---5-->[[Податотека:Pastellkreide -- 2025 -- 8665.jpg|500x500п]]<br />Фотоуметничко дело од пастелни креди направено во [[Дилмен]], Германија. |<!---6-->[[Податотека:Louis Armstrong in Color (restored).jpg|500x500п]]<br />[[Луис Армстронг]] како свири на [[труба]], 1947 г. |<!---7-->[[Податотека:Dagkoekoeksbloem, 10-07-2025. (d.j.b.) 01.jpg|500x500п]]<br />Семени чаури на [[црвен плускавец]] (''Silene dioica''). |<!---8-->[[Податотека:Dolina-dolnej-wisly-2.jpg|500x500п]]<br />Долината на [[Висла|Долна Висла]] во Кокоцко, Полска. |<!---9-->[[Податотека:Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007.jpg|500x500п]]<br />Црквата „[[Апостол Јуда|Св. Апостол Јуда]]“ во Тутур, [[Тамил Наду]], Индија. |<!---10-->[[Податотека:Banded Bay Cuckoo in Ajodhya Hills July 2024 by Tisha Mukherjee 01.jpg|500x500п]]<br />Ригеста кукавица (''Cacomantis sonneratii'') во [[Западен Бенгал]], Индија. |<!---11-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---12-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---13-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---14-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---15-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---16-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---17-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---18-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---19-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---20-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец јули 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец јули 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> f3vgwml0kngkaf2c18mvqhlg7efdmq1 5583182 5583180 2026-06-27T09:57:20Z Bjankuloski06 332 5583182 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|500x500п]]<br />[[Голожабрени]]к од видот ''Chromodoris willani'' кај Анилао, Филипини. |<!---2-->[[Податотека:Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Швебиш Хал]] преку реката [[Кохер]], Германија. |<!---3-->[[Податотека:Common chimpanzee (Pan troglodytes schweinfurthii) feeding.jpg|500x500п]]<br />[[Обично шимпанзо]] (''Pan troglodytes schweinfurthii'') како јаде капски смокви во шумата Кибале, Уганда. |<!---4-->[[Податотека:Jefferson Memorial Washington April 2017 002.jpg|500x500п]]<br />[[Џеферсонов паметник|Џеферсоновиот паметник]] во Вашингтон, САД. |<!---5-->[[Податотека:Pastellkreide -- 2025 -- 8665.jpg|500x500п]]<br />Фотоуметничко дело од пастелни креди направено во [[Дилмен]], Германија. |<!---6-->[[Податотека:Louis Armstrong in Color (restored).jpg|500x500п]]<br />[[Луис Армстронг]] како свири на [[труба]], 1947 г. |<!---7-->[[Податотека:Dagkoekoeksbloem, 10-07-2025. (d.j.b.) 01.jpg|500x500п]]<br />Семени чаури на [[црвен плускавец]] (''Silene dioica''). |<!---8-->[[Податотека:Dolina-dolnej-wisly-2.jpg|500x500п]]<br />Долината на [[Висла|Долна Висла]] во Кокоцко, Полска. |<!---9-->[[Податотека:Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007.jpg|500x500п]]<br />Црквата „[[Апостол Јуда|Св. Апостол Јуда]]“ во Тутур, [[Тамил Наду]], Индија. |<!---10-->[[Податотека:Banded Bay Cuckoo in Ajodhya Hills July 2024 by Tisha Mukherjee 01.jpg|500x500п]]<br />Ригеста кукавица (''Cacomantis sonneratii'') во [[Западен Бенгал]], Индија. |<!---11-->[[Податотека:095 Scarlet Flycatcher in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg|500x500п]]<br />Алово муварче (''Pyrocephalus rubinus'') во [[Мато Гросо]], Бразил. |<!---12-->[[Податотека:Spøttrup Castle Eastern Facade 2015-07-12.jpg|500x500п]]<br />Источната фасада на замокот Спетруп, Данска. |<!---13-->[[Податотека:Arhbalou High Atlas Al Haouz Morocco Oct25 A7CR 08381.jpg|500x500п]]<br />Селото Агбалу во подножјето на Западен Висок Атлас, Мароко. |<!---14-->[[Податотека:Belcastel 4.jpg|500x500п]]<br />Средновековното село Белкастел во [[Аверон]], Франција. |<!---15-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---16-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---17-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---18-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---19-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---20-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец јули 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец јули 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> 309of6m5xkp5sdvlooufd2rndueenj7 5583243 5583182 2026-06-27T10:55:36Z Bjankuloski06 332 5583243 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|500x500п]]<br />[[Голожабрени]]к од видот ''Chromodoris willani'' кај Анилао, Филипини. |<!---2-->[[Податотека:Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Швебиш Хал]] преку реката [[Кохер]], Германија. |<!---3-->[[Податотека:Common chimpanzee (Pan troglodytes schweinfurthii) feeding.jpg|500x500п]]<br />[[Обично шимпанзо]] (''Pan troglodytes schweinfurthii'') како јаде капски смокви во шумата Кибале, Уганда. |<!---4-->[[Податотека:Jefferson Memorial Washington April 2017 002.jpg|500x500п]]<br />[[Џеферсонов паметник|Џеферсоновиот паметник]] во Вашингтон, САД. |<!---5-->[[Податотека:Pastellkreide -- 2025 -- 8665.jpg|500x500п]]<br />Фотоуметничко дело од пастелни креди направено во [[Дилмен]], Германија. |<!---6-->[[Податотека:Louis Armstrong in Color (restored).jpg|500x500п]]<br />[[Луис Армстронг]] како свири на [[труба]], 1947 г. |<!---7-->[[Податотека:Dagkoekoeksbloem, 10-07-2025. (d.j.b.) 01.jpg|500x500п]]<br />Семени чаури на [[црвен плускавец]] (''Silene dioica''). |<!---8-->[[Податотека:Dolina-dolnej-wisly-2.jpg|500x500п]]<br />Долината на [[Висла|Долна Висла]] во Кокоцко, Полска. |<!---9-->[[Податотека:Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007.jpg|500x500п]]<br />Црквата „[[Апостол Јуда|Св. Апостол Јуда]]“ во Тутур, [[Тамил Наду]], Индија. |<!---10-->[[Податотека:Banded Bay Cuckoo in Ajodhya Hills July 2024 by Tisha Mukherjee 01.jpg|500x500п]]<br />Ригеста кукавица (''Cacomantis sonneratii'') во [[Западен Бенгал]], Индија. |<!---11-->[[Податотека:095 Scarlet Flycatcher in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg|500x500п]]<br />Алово муварче (''Pyrocephalus rubinus'') во [[Мато Гросо]], Бразил. |<!---12-->[[Податотека:Spøttrup Castle Eastern Facade 2015-07-12.jpg|500x500п]]<br />Источната фасада на замокот Спетруп, Данска. |<!---13-->[[Податотека:Arhbalou High Atlas Al Haouz Morocco Oct25 A7CR 08381.jpg|500x500п]]<br />Селото Агбалу во подножјето на Западен Висок Атлас, Мароко. |<!---14-->[[Податотека:Belcastel 4.jpg|500x500п]]<br />Средновековното село Белкастел во [[Аверон]], Франција. |<!---15-->[[Податотека:Tribu Laarim, Kimotong, Sudán del Sur, 2024-01-24, DD 51.jpg|500x500п]]<br />Жена од племето Ларим како пуши [[луле]] во Кимотонг, [[Јужен Судан]]. |<!---16-->[[Податотека:Emerald swift (Sceloporus malachiticus) Finca El Pilar.jpg|500x500п]]<br />Зелен бодликав гуштер (''Sceloporus malachiticus'') во [[Антигва Гватемала]]. |<!---17-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---18-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---19-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---20-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец јули 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 јули]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 јули]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец јули 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> 44uamamenm2duu13maror9019ga3gcg 4 1383644 5582915 5556011 2026-06-26T14:56:59Z Виолетова 1975 /* Резултати */ 5582915 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''ПРОГРАМА ГЛАМ</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">на Викимедија МКД</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Програмата ГЛАМ''' има за цел да се воспостави активна соработка со ГЛАМ институции во Македонија, преку испраќање на Википедијанци во одредена институција. Ова овозможува едукација на вработените во ГЛАМ за проектите на Викимедија; едукација на вработените во ГЛАМ да додаваат референци во статии, и создавање нови статии или подобрување на постоечките бидејќи вработените во ГЛАМ секторот се високообразовани професионалци. Воедно, се овозможува овие институции да бидат поотворени за јавноста, да ја разберат потребата од дигитализација, како и потребата од споделување на знаењето, документите, историските фотографии и материјали со пошироката јавност. Тема за 2026 година е ''ботаника на Македонија''. == Координатор за соработка со културни институции == Почнувајќи од 2026 година, Координатор за соработка со културни институции е лице по договор со здружението на граѓани Викимедија МКД, кое ги извршува следниве обврски: соработка со галерии, библиотеки, архиви и музеи за да се промовира отворен пристап до материјали, организира работилници, обуки и настани со културните институции, создава, уредува и подобрува содржини, со што директно придонесувате за проектите на Википедија, поставува фотографии на заедничката ризница, документи и други материјали за употреба на Википедија. * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/Дневник на активности 2026|Дневник на активности 2026]] == Проект „Матичен Википедијанец“ == Матичен Википедијанец е уредник на Википедија, Википедијанец (или Викимедијанец), кој прифаќа да соработува со институција, обично уметничка галерија, библиотека, архив, музеј, културна институција или институт на високото образование (како што е универзитетот) за да ги олесни записите на Википедија поврзани со мисијата на таа институција, да ја охрабри и помогне да објавува материјали под отворени лиценци, и да ја развие врската помеѓу институцијата домаќин и заедницата на Викимедија. Матичниот Википедијанец генерално помага да се координираат настани поврзани со Википедија помеѓу ГЛАМ („галерии, библиотеки, архиви и музеи“) и општата јавност. === Институт за биологија, ПМФ === Соработката со [https://ib.pmf.ukim.edu.mk/ оваа институција] е започната од октомври 2025 година. ==== Резултати ==== # [[Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] # [[Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/Lili Arsova|Lili Arsova]] # [[Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/MacedonianBoy|MacedonianBoy]] # [[Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] # [[Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/Тиверополник|Тиверополник]] # [[Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/Bjankuloski06|Bjankuloski06]] # [[Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/P.Nedelkovski/Цветови|P.Nedelkovski/Цветови]] == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година|ГЛАМ активности]] nd1eos26coh9rusd7ldi1hkez13txr0 0 1385741 5582990 5507888 2026-06-26T17:44:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582990 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Бустамит|category=[[Иносиликат]]|image=Bustamite.jpg|caption=Бустамит (розов) со галена (сив) од Брокен Хил, Нов Јужен Велс, Австралија. Големина на примерокот 3,7 цм.|formula=CaMn²⁺Si₂O₆<ref name=ima>{{Cite web|url=http://rruff.info/ima|title=IMA Mineral List with Database of Mineral Properties}}</ref>|molweight=|strunz=9.DG.05 (10 ed) <br /><small>8/F.18.40 (8 ed)</small>|dana=65.2.1.2|system=[[Триклиника]]|symmetry=''I''{{overline|1}}|color=Светло розова до кафеаво црвена. Розовата боја бледнее при изложување на сончева светлина.|habit=Обично табеларни или еквантни до призматични; најчесто масивни, често компактни и фиброзни|twinning=Ретко. Едноставни близнаци со (110) како рамнина на композицијата|cleavage={100} совршено; {110} и {1{{overline|1}}0} добро; {010} лошо|fracture=|tenacity=|mohs=5.5 to 6.5|luster=Стаклесто тело|refractive=n_α = 1.640 – 1.695, n_β = 1.651 – 1.708, n_γ = 1.653 – 1.710|opticalprop=Биаксијален (−), 2V=34° до 60°|birefringence=δ = 0.013 – 0.015 <br />Дисперзија r < v слаба до силна|pleochroism=Слаб, X и Z портокалова, Y розова|streak=White|gravity=3,32 до 3,43 (набљудувано) 3,40 (пресметувано)|density=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=Делумно растворлив во HCl.|diaphaneity=Проѕирно до транспарентно|other=|references=<ref>[https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Bustamite Mineralienatlas]</ref><ref name=Webmin>{{Cite web|url=http://www.webmineral.com/data/Bustamite.shtml|title = Bustamite Mineral Data}}</ref><ref name=Mindat>{{Cite web | url=http://www.mindat.org/min-809.html | title=Bustamite - Mineral information |website=www.mindat.org}}</ref><ref name=Handbook>{{Cite web | url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/bustamite.pdf | title=Bustamite | website=rruff.geo.arizona.edu | accessdate=2026-02-04 | archive-date=2024-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240425044033/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/bustamite.pdf | url-status=dead }}</ref>}} '''Бустамит''' — калциум манган [[Силикатни минерали|иносиликат]] (синџирски силикат) и член на воластонитната група. Магнезиумот, цинкот и железото се вообичаени нечистотии кои го заменуваат манганот. Бустамитот е полиморф на висока температура на CaMnSi₂O₆, а јохансенитот е полиморф на ниска температура. Инверзијата се одвива на {{Convert|830|C}}, но може да биде многу бавно. Бустамитот може да се меша со светло обоен [[родонит]] или пироксмангит, но и двата минерали се биаксијални (+), додека бустамитот е биаксијален (-). == Параметри на ќелијата == Во литературата постои значителна разновидност во врска со големината и видот на единичната ќелија, формулата што треба да се користи и вредноста на Z, бројот на формулни единици по единична ќелија. Бустамитот е триклинички минерал, кој може да се опише со примитивна единечна клетка, но поголемата А-центрирана клетка често се претпочита, со цел да се олесни споредбата со сличниот минерал воластонит. Формулата за бустамит е {{chem2|CaMn(SiO3)2}}, но понекогаш се пишува {{Chem2|(Ca,Mn)SiO3}}, а менувањето на формулата на овој начин ќе ја промени вредноста на Z. Структурата е синџири од SiO₄ тетраедри со повторувачка единица од три тетраедри, за разлика од пироксените каде што повторувачката единица е два. Ca ⁺⁺ и Mn ⁺⁺ се позиционирани помеѓу синџирите. Постојат 12 тетраедри во единечната ќелија со А-центрирано. Единицата, формулата и Z не можат да се земат одделно; тие се меѓусебно поврзани и формираат конзистентен сет на вредности. Оваа статија ја прифаќа единичната ќелија со А-центрирано (група на празно место {{Надредналинија|1}} ) со a = 7,736[[Ангстрем|Å]], b = 7,157Å и c = 13,824Å, формулата и Z = 6. Дир и др. ја земаат формулата како , па нивната вредност на Z е двојно зголемена на 12. Миндат очигледно ги дава параметрите на решетката за ќелија со центар на лицето, иако ја даваат просторната група како {{Надредналинија|1}}. == Внесете локација == Типската локација првично била земена како Тетела де Хонотла во [[Пуебла]], [[Мексико]], а минералот бил именуван по мексиканскиот минералог Хозе Марија Бустаманте и Септием, професор на Мексиканската рударска семинарија. Сепак, подоцна се покажало дека материјалот од Пуебла е мешавина од јохансенит и [[родонит]], па затоа типската локација денес е рудникот Франклин, Франклин, округ Сасекс, Њу Џерси, САД. И бустамитот и јохансенитот се наоѓаат во Франклин.<ref name="Franklin">{{Наведена мрежна страница|url=http://franklin-sterlinghill.com/dunn/ch17/bustamite.stm|title=Bustamite|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701123651/http://franklin-sterlinghill.com/dunn/ch17/bustamite.stm|archive-date=2014-07-01}}</ref> Бустамитот таму е чест и се јавува во различни асоцијации, поврзани со родонит и тефроит, [[калцит]] и тефроит или глаукохроит и тефроит. На локалитетот може да бидат присутни и везувијанит, воластонит, [[гранат]], диопсид, вилемит, јохансенит, маргаросанит и клиноедрит. == Животна средина == Бустамитот обично се јавува како резултат на метаморфизам на седименти што содржат манган, придружени со метасоматизам. Бустамитот кој што се наоѓа на локалитетот Франклин, најстарите карпи се прекамбриски [[Гнајс|гнајсеви]] од мешано седиментно и вулканско потекло. Франклиновиот мермер бил таложен во овие карпи, заедно со седименти што содржат минерали на цинк, манган и железо. Овие седименти биле метаморфозирани подоцна во прекамбриумот, потоа карпите биле издигнати од доцниот прекамбриум во [[Камбриум|камбриумот]], а [[Кварцит|кварцитот]] бил таложен на еродираната површина. Во камбриско- [[Ордовик|ордовициското]] време, кварцитот, пак, бил прекриен со [[варовник]], а карпите биле предмет на издигнување и ерозија до денес. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Триклински минерали]] [[Категорија:Иносиликати]] lnmxq5cjnob574pkggnokjtqnq0uwxo 0 1385789 5582919 5508408 2026-06-26T15:01:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582919 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Браунмилерит|image=Brownmillerite-103177.jpg|imagesize=260px|alt=|caption=Црвени/црвено-кафеави кристали од кафеав милерит од каменоломот Каспар, Вулкан Белерберг, Етринген, Мајен, Ајфелските Планини, Рајнска област-Пфалц, Германија|category=[[Минерален оксид]]|formula={{chem2|Ca2(Al,Fe)2O5}}|molweight=|strunz=4.AC.10|dana=7.11.2.1|system=[[Орторомбичен]]|symmetry=''Ibm2''|unit cell=a = 5.57&nbsp;Å, b = 14.52&nbsp;Å, <br/>c = 5.34&nbsp;Å; Z&nbsp;=&nbsp;4|color=Црвеникаво-кафеава|colour=|habit=Како ситни квадратни тромбоцити; масивни|twinning=|cleavage=|fracture=|tenacity=|mohs=|luster=|streak=|diaphaneity=Полупроѕирен|gravity=3.76|density=|polish=|opticalprop=Биаксијален (−)|refractive=n_α = 1.960 n_β = 2.010 n_γ = 2.040|birefringence=δ = 0.080|pleochroism=Различно; X = Y = жолто-кафеава; Z = темно кафеава|2V=75° (измерено)|dispersion=|extinction=|length fast/slow=|fluorescence=|absorption=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|impurities=|alteration=|other=|prop1=|prop1text=|references=<ref>[https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Brownmillerite Mineralienatlas]</ref><ref name=HBM>{{Наведена мрежна страница |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/brownmillerite.pdf |title=Handbook of Mineralogy – Brownmillerite |accessdate=2026-02-04 |archive-date=2024-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526055525/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/brownmillerite.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-790.html Mindat.org – Brownmillerite]</ref><ref name=Webmin>[http://www.webmineral.com/data/Brownmillerite.shtml Brownmillerite data on Webmineral.com]</ref>}} '''Браунмилерит''' — редок оксиден минерал со хемиска формула {{chem2|Ca2(Al,Fe)2O5}}. Именуван е по Лорин Томас Браунмилер (1902–1990), главен хемичар на компанијата за цемент Алфа Портланд, Истон, Пенсилванија. == Откривање и појава == Хемиското соединение за прв пат е препознаено во 1932 година и именувано по хемичарот кој го идентификувал. Природно појавената минерална форма на соединението за прв пат е препознаена во 1964 година за појавувања во вулканот Белерберг, Етринген, Мајен-Кобленц, [[Германија]]. На типската локација, минералот се јавува во [[Варовник|варовнички блокови]] кои се содржани во [[Вулкан|вулкански]] тек. Варовничките блокови претрпеле термичка метаморфизам. Минералот се јавува и во термички изменетите слоеви на формацијата Хатрурим во [[Израел]]. Минералите поврзани со кафеавиот милерит во локацијата Мајен вклучуваат [[калцит]], етрингит, воластонит, ларнит, мајенит, гехленит, диопсид, пиротит, гросуларен, шпинел, афвилит, џенит, портландит и јасмундит. Во [[Австрија|австриска]] појава во близина на Клох, се наоѓаат мелилит, мајенит, воластонит, калсилит и корунд. Во областа Хатрурим се поврзани спурит, ларнит и [[Корунд|мајенит]]. Минералот е сличен на фазите на калциум алуминоферит кои најчесто се наоѓаат како компоненти на портландскиот цемент. == Катализаторски својства == Браунмилеритот е високо активен катализатор за реакција на ослободување на кислород при неутрална pH вредност.<ref>{{Наведено списание|last=Zhou|first=Li Qin|last2=Ling|first2=Chen|last3=Zhou|first3=Hui|last4=Wang|first4=Xiang|last5=Liao|first5=Joseph|last6=Reddy|first6=Gunugunuri K.|last7=Deng|first7=Liangzi|last8=Peck|first8=Torin C.|date=2019-09-09|title=A high-performance oxygen evolution catalyst in neutral-pH for sunlight-driven CO2 reduction|journal=Nature Communications|volume=10|issue=1|pages=4081|bibcode=2019NatCo..10.4081Z|doi=10.1038/s41467-019-12009-8|pmc=6733866|pmid=31501446}}</ref> == Хемија == Во својот идеален, чист состав, кафеавиот милерит (Ca₂FeAlO₅) се состои од по еден дел железо (Fe) и алуминиум (Al), два дела калциум (Ca) и пет дела кислород (O). Ова одговара на масен удел (тежински процент) од 22,984 тежински% Fe, 11,104 тежински% Al, 32,989 тежински% Ca и 32,923 тежински% O. Кај природните кафеав милерит, овие вредности можат малку да варираат во зависност од условите на формирање (притисок, температура, транспорт на маса). Понатаму, може да бидат присутни и надворешни нечистотии. На пример, во минералните примероци испитани од формацијата Хатрурим во Регионалната асоцијација Тамар во Израел, пронајдени се мали нечистотии од 1,5 тежински% титаниум диоксид (TiO₂) и 0,1 тежински% хром(III) оксид (Cr₂O₃). == Кристална структура == Браунмилеритот кристализира во орторомбичната просторна група Ibm2 (просторна група бр. 46, позиција 2) со параметри на решетката a = 5,584 Å; b = 14,60 Å и c = 5,374 Å и 4 формулни единици по единична ќелија. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Орторомпски минерали]] [[Категорија:Оксидни минерали]] 5y774vrrhdn8et6b1ei8oegmoy03mls 0 1385909 5582948 5510477 2026-06-26T16:19:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582948 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Брукит|image=Brookite-gem7-07a.jpg|imagesize=260px|alt=|caption=Брукит од [[Балуџистан]]|category=[[Оксидни минерали]]|formula=TiO₂|molweight=79.88 g/mol<ref name=Webmin/>|strunz=4.DD.10 (10 ed) <br/><small>4/D.15-10 (8 ed)</small>|dana=4.4.5.1|system=[[Орторомбичен]]|symmetry=''Pbca''|unit cell=a = 5.4558&nbsp;Å, <br/>b = 9.1819&nbsp;Å, <br/>c = 5.1429&nbsp;Å; Z&nbsp;=&nbsp;8|color=Длабоко црвена, црвеникаво-кафеава, жолтеникаво-кафеава, кафеава или црна|habit=Табеларни и напречно-пругасти, пирамидални или псевдохексагонални|twinning=На {120}, неизвесно|cleavage=Слабо на {120}, во траги на {001}|fracture=Субконхоиден до неправилен|tenacity=Кршлив|mohs={{frac|5|1|2}} до 6|luster=Субметалик|streak=Бела, сивкаста или жолтеникава|diaphaneity=Непроѕирен до проѕирен|gravity=4.08 до 4.18|density=|polish=|opticalprop=Биаксијален (+)|refractive=n_α = 2.583 n_β = 2.584 n_γ = 2.700|birefringence=δ = 0.117|pleochroism=Многу слаба, жолтеникава, црвеникава, портокалова до кафеава|2V=Пресметано: 12° до 20°|dispersion=0,131 (споредете со дијамант од 0,044)|extinction=|length fast/slow=|fluorescence=Нефлуоресцентно|absorption=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|impurities=|alteration=|other=|references=<ref name=Webmin>[https://www.webmineral.com/data/Brookite.shtml Brookite]. Webmineral.com. Retrieved on 2011-10-14.</ref><ref name=Dana>Gaines et al (1997) Dana’s New Mineralogy Eighth Edition. Wiley</ref><ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-787.html Brookite]. Mindat.org (2011-09-17). Retrieved on 2011-10-14.</ref><ref name=HOM>[https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/brookite.pdf Brookite] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250917211356/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/brookite.pdf |date=2025-09-17 }}. Handbook of Mineralogy. (PDF) . Retrieved on 2011-10-14.</ref>}} '''Брукит''' — [[Орторомпски кристален систем|орторомбична]] варијанта на [[Титан диоксид|титаниум диоксид]] (TiO₂), кој се јавува во четири познати природни полиморфни форми (минерали со ист состав, но различна структура). Другите три од овие форми се акаогиит (моноклиничен), анатаза ([[Четириаголен кристален систем|тетрагонален]]) и рутил ([[Четириаголен кристален систем|тетрагонален]]). Брукитот е редок во споредба со анатазата и рутилот и, како и овие форми, покажува фотокаталитичка активност.<ref name="Brookite Photocatalysis">{{Наведено списание|last=Di Paola|first=A|last2=Addamo, M.|last3=Bellardita, M.|last4=Cazzanelli, E.|last5=Palmisano, L.|year=2007|title=Preparation of photocatalytic brookite thin films|journal=Thin Solid Films|volume=515|issue=7–8|pages=3527–3529|bibcode=2007TSF...515.3527D|doi=10.1016/j.tsf.2006.10.114}}</ref> Брукитот исто така има поголем [[Кристална структура|клеточен]] волумен од анатазата или рутилот, со 8 TiO₂ групи по единична клетка, во споредба со 4 за анатаза и 2 за рутил. [[Железо|Железото]] (Fe), [[Тантал|танталот]] (Ta) и [[Ниобиум|ниобиумот]] (Nb) се вообичаени нечистотии во брукитот. Брукитот бил именуван во 1825 година од францускиот минералог Арман Леви по Хенри Џејмс Брук (1771–1857), англиски кристалограф, минералог и трговец со волна. '''Арканзитот''' е вид брукит од Магнет Коув, Арканзас, САД. Може да се пронајде во масивот Мурун на висорамнината Ољокма-Чара во Источен [[Сибир]], Русија, дел од Алданскиот штит. На температури над околу 750°C, брукит ќе се врати во рутилна структура. == Единечна ќелија == Брукитот припаѓа на [[Орторомпски кристален систем|орторомбичната]] дипирамидална кристална класа 2/m 2/m 2/m (исто така означена како mmm). Просторната група е Pcab, а параметрите на [[Кристална структура|единичната ќелија]] се a = 5,4558 Å, b = 9,1819 Å и c = 5,1429 Å. [[Хемиска формула|Формулата]] е TiO₂, со 8 формулни единици по единична ќелија. == Структура == [[Податотека:Brookite.png|лево|мини|Кристална структура на брукит|260x260пкс]] Брукитната структура е изградена од искривени [[Октаедар|октаедри]] со [[Титан|титаниумски]] [[јон]] во центарот и [[Кислород|кислородни]] јони на секое од шесте темиња. Секој октаедар дели три рабови со соседните октаедри, формирајќи [[Орторомпски кристален систем|орторомбична]] структура. == Изглед == [[Податотека:Brookit,_Pakistan.jpg|лево|мини|Брукит од [[Пакистан]]|260x260пкс]] Кристалите на брукит се типично табеларни, издолжени и набраздени паралелно со нивната должина. Тие исто така можат да бидат [[Пирамида (геометрија)|пирамидални]], [[Шестаголник|псевдохексагонални]] или [[Призма (геометрија)|призматични]]. Брукитот и рутилот можат да растат заедно во епитаксијален однос. Брукитот обично е кафеав по боја, понекогаш жолтеникав или црвеникаво-кафеав, па дури и црн. Познати се и убави, темноцрвени кристали (се гледаат горе-десно) слични на пироп и алмандит гранат. Брукитот покажува субметален сјај. Тој е непроѕирен до проѕирен, транспарентен во тенки фрагменти и жолтеникаво-кафеав до темнокафеав при пропуштена светлина. == Оптички својства == Брукитот е [[Дволомност|двојно прекршувачки]], како и сите орторомбични минерали и е [[Дволомност|биаксијален (+)]]. [[Показател на прекршување|Индексите на прекршување]] се многу високи, над 2,5, што е дури и повисоко од [[Дијамант|дијамантот]] со 2,42. За споредба, обичното прозорско стакло има индекс на прекршување од околу 1,5. Брукитот покажува многу слаб плеохроизам, жолтеникав, црвеникав и портокалов до кафеав. Не е ниту [[Флуоресценција|флуоресцентен]] ниту радиоактивен. == Физички својства == [[Податотека:Brookite-mun05-22b.jpg|мини|Црешово-црвен брукит од Каран, Белуџистан, Пакистан|330x330пкс]] Брукитот е кршлив минерал, со субконхоидна до неправилна [[Прелом (минералогија)|фрактура]] и слаб расцеп во една насока паралелна со ''c'' [[Кристална структура|кристалната оска]] и траги од расцепување во насока нормална на ''a'' и ''b'' кристалната оска.<ref>Webmineral.com. Преземено на 14.10.2011.</ref> Збратимувањето е неизвесно. Минералот има [[Мосова скала|Мосова тврдост]] од 6, помеѓу [[апатит]] и [[фелдспат]]. Ова е иста тврдост како анатазата и малку помала од онаа на рутилот (6 до {{frac|6|1|2}}). Специфичната тежина е од 4,08 до 4,18, помеѓу онаа на анатазата на 3,9 и рутилот на 4,2. == Појава и асоцијации == Брукитот е помошен минерал во алпските вени во [[гнајс]] и [[шкрилец]]; тој е исто така чест детритален минерал.<ref name=":0">Прирачник за минералогија. (PDF). Преземено на 14.10.2011.</ref><ref name=":1">Mindat.org (17.09.2011). Преземено на 14.10.2011.</ref> Поврзаните минерали ги вклучуваат неговите полиморфи анатаза и рутил, а исто така и [[титанит]], ортоклас, [[кварц]], [[хематит]], [[калцит]], хлорит и мусковит.<ref name=":0" /> Локалитет од типот е Твл Маен Грисијал, Фрон Олау, Прентег, [[Гвинед]], [[Велс]].<ref name=":1" /> Во 2004 година, кристали од брукит беа пронајдени во Каран, во Балучистан, Пакистан.<ref name=":1" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20110515111256/http://cst-www.nrl.navy.mil/lattice/struk/c21.html Брукитска структура] * [http://ruby.colorado.edu/~smyth/min/tio2.html Кристални структури на рутил, анатаза и брукит] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090131093137/http://ruby.colorado.edu/~smyth/min/tio2.html|date=2009-01-31}} * [https://rruff.geo.arizona.edu/AMS/viewJmol.php?id=05208 ЏМол] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240730014452/https://rruff.geo.arizona.edu/AMS/viewJmol.php?id=05208 |date=2024-07-30 }} [[Категорија:Орторомпски минерали]] [[Категорија:Оксидни минерали]] [[Категорија:Минерали на титанот]] 6p5fjp95ugnfl9dubhmlg0x80ofomru 0 1385918 5582947 5513149 2026-06-26T16:10:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582947 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Брохантит|category=[[Минерали на сулфат]]|boxwidth=|boxbgcolor=|image=Brochantite-74903.jpg|caption=|formula=Cu₄SO₄(OH)₆|molweight=|strunz=7.BB.25|system=[[Моноклиничко]]|symmetry=''P2''₁/a|color=Зелена, смарагдно зелена или црна|habit=Призматични кристали; ацикуларни кристали во облик на игла; друзи|twinning=|cleavage=Совршено [100]|fracture=Конхоидален|tenacity=Кршлив|mohs=3.5–4.0|luster=Стаклесто до бисерно|refractive=nα = 1.728 nβ = 1.771 nγ = 1.800|opticalprop=Биаксијален (−)|2V=измерено: 72°|birefringence=δ = 0.072|pleochroism=Слаб|streak=Бледо зелена|gravity=3.97|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=Проѕирно|other=|references=<ref name=Webmin>[http://webmineral.com/data/Brochantite.shtml Webmineral]</ref><ref name=HOM>{{Наведена мрежна страница |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/brochantite.pdf |title=Mineral Handbook |accessdate=2026-02-05 |archive-date=2012-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205144250/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/brochantite.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-779.html Mindat]</ref>}} '''Брохантит''' — сулфатен [[минерал]], еден од голем број бакарни сулфати. Неговата хемиска формула е Cu₄SO₄(OH)₆. Формиран во сушни клими или во брзо оксидирачки наслаги на бакарен сулфид, го именувал Арманд Леви по неговиот сонародник [[Франција|Французин]], [[геолог]] и [[Минералогија|минералог]] АЈМ Брошант де Вилиер. [[Кристал|Кристалите]] на брохантит можат да варираат од [[Смарагд|смарагдно]] зелена до црно-зелена до сино-зелена, и можат да бидат ацикуларни или призматични. Брохантитот често се поврзува со минерали како што се [[малахит]], азурит и хризокола, и може да формира псевдоморфи со овие минерали. Минералот се наоѓа на голем број локации низ целиот свет, особено во југозападниот дел на [[Соединети Американски Држави|САД]] (особено [[Аризона|во Аризона]] ), Серифос во [[Грција]] и [[Чиле]]. Брохантитот е чест производ на корозија на бронзени скулптури лоцирани во урбани средини, каде што е присутен атмосферски сулфур диоксид (чест загадувач). Брохантитот се формира главно во изложени области каде што атмосферските влијанија спречуваат акумулација на бакарни јони и зголемување на киселоста на водните филмови. Во заштитени области, главниот производ на корозија е антлерит. Рудни вени на Брохантит биле ископувани за бакар во Чукикамата, Чиле, од 1879 до 1912 година, кога во рудникот започнало понедискриминирачко големо ископување на руди со низок квалитет.<ref name="Ossandon">{{Наведено списание|last=Ossandon|first=Guillermo|last2=Freraut|first2=Roberto|last3=Gustafson|first3=Lewis|last4=Lindsay|first4=Darryl|last5=Zentilli|first5=Marcos|date=2001|title=Geology of the Chuquicamata Mine: A Progress Report|journal=[[Economic Geology (journal)|Economic Geology]]|volume=96|issue=2|pages=249–270|bibcode=2001EcGeo..96..249O|doi=10.2113/gsecongeo.96.2.249}}</ref><ref name="porfia">{{Наведено списание|last=Orellana Retamales|first=Luis|year=2004|title=La lucha de los mineros contra las leyes: Chuquicamata (1900-1915)|url=https://www.scielo.cl/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-71942004000100006|journal=[[Historia (history of the Americas journal)|Historia]]|volume=37|issue=I|pages=169-206}}</ref> == Етимологија и историја == Брохантитот првпат е откриен во 1824 година во бакарното наоѓалиште Медноруѓанскоје во близина на Нижни Тагил/Екатеринбург во [[Свердловска Oбласт|Свердловската област]] во Русија и е опишан од [[Арманд Леви]] (1795–1841), кој го именувал минералот по [[Андре Брошант де Вилиер]] (1772–1840). == Класификација == [[Податотека:Brochantite-Calcite-Conichalcite-rut308c.jpg|лево|мини|230x230пкс|Брохантит (светло зелена) и конихалцит (маслинесто зелена) на калцит од Цумеб, Намибија (вкупна големина на примерокот: 3,1 см × 2,8 см × 1,3 см)]] Во застарената 8-ма верзија на класификацијата на минерали на Штрунц, брохантитот припаѓал на минералната класа „сулфати, хромати, молибдати, волфрами“, а во рамките на таа група на поделбата „безводни сулфати со туѓи анјони“, каде што бил групиран со антлерит и долерофанит, а во додатокот со хуетит, во „групата долерофанит-антлерит“ со системски број VI/B.01. Во системот за класификација Лапис од [[Стефан Вајс]], последен пат ревидиран во 2018 година и формално базиран на постариот систем од Карл Хуго Штрунц (8-ма верзија), на минералот му бил доделен системскиот и минералниот број VI/B.01-030. Ова одговара на класата „Сулфати, хромати, молибдати и волфрамати“ и во рамките на таа класа, поделбата „Безводни сулфати со странски анјони“, каде што брохантитот, заедно со антлерит и долерофанит, формира неименувана група со системски број VI/B.01. 9-тото издание на системот за класификација на минерали на Штрунц, последен пат ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународната минералошка асоцијација (IMA), го класифицира брохантитот во класата „Сулфати (селенати, телурати, хромати, молибдати и волфрамати)“ и во рамките на таа класа, во поделбата „Сулфати (селенати, итн.) со дополнителни анјони, без H₂O“. Тука, минералот се наоѓа во поделбата „Со катјони со средна големина“, каде што е единствен член на неименувана група со системски број 7.BB.25.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cnmnc.units.it/IMA2009-01%20UPDATE%20160309.pdf|title=Wayback Machine|work=cnmnc.units.it|accessdate=2026-02-05|archive-date=2024-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240729102044/http://cnmnc.units.it/IMA2009-01%20UPDATE%20160309.pdf|url-status=dead}}</ref> Во Дана класификацијата на минерали, која претежно се користи во земјите што зборуваат англиски јазик, брохантитот има системски и минерален број 30.01.03.01. Ова одговара на класата „Сулфати, хромати и молибдати“ и во рамките на таа класа, на поделбата „Безводни сулфати со хидроксил или халоген“. Тука, се наоѓа во рамките на подгрупата „Безводни сулфати со хидроксил или халоген и (AB)m(XO4)pZq, со m:p > 2:1“ како единствен член на неименувана група со системски број 30.01.03. == Кристална структура == Брохантитот кристализира во моноклинната просторна група P21/a (просторна група бр. 14, позиција 3) со параметри на решетката a = 13,09 Å; b = 9,84 Å; c = 6,01 Å и β = 103,3°, и четири формулни единици по единечна ќелија.<ref>Hugo Strunz, Ernest H. Nickel: . 9. Auflage. E. Schweizerbart’sche Verlagsbuchhandlung (Nägele u. Obermiller), Stuttgart 2001, <nowiki>ISBN 3-510-65188-X</nowiki>, S. 371.</ref> == Својства == Брохантитот се раствора дури и во многу разредени киселини. Кога се загрева во стаклена цевка, брохантитот ослободува [[сулфур]] диоксид и вода, станувајќи црн. Понатаму, брохантитот е растворлив во водни раствори на амонијак, формирајќи карактеристичен, темно син комплекс на тетрааминобакар(II). Овој процес е особено корисен при чистење на мермер и варовник за растворање на нормално нерастворливите во вода бакарни соединенија, како што се азурит, [[малахит]] и брохантит, од каменот. Напредокот на процесот на чистење може лесно да се следи визуелно поради промената на бојата. == Формирање и локации == Брохантитот се формира како секундарен минерал првенствено под сушни климатски услови во зоната на оксидација на наоѓалиштата на бакарна руда. Поврзаните минерали вклучуваат главно антлерит и малахит, со кои често се меша, но исто така и атакамит, азурит, калцит, каледонит, церусит, хризокола, куприт, цијанотрихит, линарит и тенорит. Како вообичаен минерал, брохантитот е пронајден на бројни локации, со над 1.500 познати појави до денес (од 2015 година). Освен неговиот типски локалитет, Меднорудјанское, минералот се појавил и во [[Русија]] на други локации во [[Свердловска Oбласт|Свердловската област]], како и на неколку локации во [[Сибир|Источен Сибир]] (Алдан, Удокан), [[Северен Кавказ]] ([[Адигеја]]) и Колскиот Полуостров (Хибини). Брохантитот е чест минерал и е пронајден на бројни локации, со над 1.500 познати појавувања до денес (од 2015 година). Во Германија, брохантитот е пронајден на бројни локации во Црната Шума во Баден-Виртемберг, во некои области на Франконија и регионот Шпесарт во Баварија, во планините Оденвалд и Рихелсдорф во Хесен, на многу локации во планините Харц од Долна Саксонија до Саксонија-Анхалт, како што се Бад Лаутерберг, Гослар, Санкт Андреасберг и Хасероде, на различни локации во регионите Ајфел и Зигерланд од [[Северна Рајна-Вестфалија]] до [[Рајнска област-Пфалц]], на некои локации во Рудните Планини во [[Саксонија]] и на неколку локации во [[Сар|Сарланд]], [[Шлезвиг-Холштајн]] и [[Тирингија]]. Во Австрија, брохантитот е пронајден првенствено во [[Корушка]], [[Салцбург (покраина)|Салцбург]] (Хое Тауерн, Шварцлеограбен), [[Штаерска]] и [[Тирол (покраина)|Тирол]] (регион Брикслег-Швац). Во Швајцарија, минералот се појавил на неколку локации во кантонот Граубинден и на многу локации во Вал д’Анивиер во кантонот Вале. Други локации каде што е пронајден се Авганистан, Египет, Алжир, Антарктик, Аргентина, Австралија, Белгија, Боливија, Бразил, Бугарија, Чиле, Кина, Демократска Република Конго, Финска, Франција, Грција, Гренланд, Индија, Индонезија, Ирска, Иран, Исланд, Островот Ман, Израел, Италија, Јапонија, Канада, Казахстан, Киргистан, Куба, Лаос, Луксембург, Мадагаскар, Мароко, Мексико, Монголија, Мозамбик, Намибија, Нова Каледонија, Нов Зеланд, Норвешка, Пакистан, Перу, Полска, Португалија, Романија, Замбија, Зимбабве, Словачка, Шпанија, Јужна Африка, Тајван, Таџикистан, Турција, Чешка, Унгарија, Украина, Обединетото Кралство и САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralDataShow?mineralid=503&sections=12|title=Bitte warten ... / Please wait ...|work=www.mineralienatlas.de|accessdate=2026-02-05}}</ref> Брохантит е откриен и во примероци од карпи од Средноатлантскиот Гребен (хидротермално поле Логачев). Освен овие појави во природата, брохантитот се наоѓа и како производ на корозија на бакар и легури што содржат бакар, на пример во бронзени статуи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.restauro.de/schwarze-flecken-auf-bronze/|title=Wer hat ,Schwarze Flecken’ auf Bronze gesehen?|work=Restauro|language=de|accessdate=2026-02-05}}</ref> == Галерија == <gallery widths="190px" heights="180px"> Податотека:Brochantite-md75b.jpg|алт=These long slender crystals, from Bisbee, Arizona, have the highly desirable emerald green color and good luster that is sought after in brochantite by collectors. Detail of thumbnail specimen, size 2.3 × 2 × .8 cm.| Овие долги, тенки кристали, од Бизби, Аризона, имаат многу посакувана смарагдно зелена боја и добар сјај што е баран кај брохантитот од страна на колекционерите. Детал од примерок од минијатура, со големина 2,3 × 2 × 0,8 см. Податотека:Brochantite-Chrysocolla-k329b.jpg|алт=Brochantite on chrysocolla. Locality: Rokana Mine, Kitwe, Copperbelt Province, Zambia. Detail of larger specimen, field of view about 3 × 5 cm.| Брохантит на хризокола. Локација: Рудник Рокана, Китве, покраина Бакарен појас, [[Замбија]]. Детал од поголем примерок, видно поле од околу 3 × 5 см. Податотека:Brochantite-Linarite-20434.jpg|алт=Brochantite on linarite. Locality: Mujuram, Morocco. Size 8 × 8 cm.| Брохантит на линарит. Локација: Муџурам, [[Мароко]]. Големина 8 × 8 см. </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Сулфатни минерали]] n9robu4ht3irs3dti1xjpboczl4ga5l 0 1385977 5582910 5509406 2026-06-26T14:32:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582910 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Брагит|image=Braggite-612271.jpg|alt=|caption=Брагит|category=[[Минерал од сулфид]]|formula=(Pt,Pd,Ni)S|molweight=|strunz=2.CC.35a|dana=2.8.5.3|system=[[Тетрагонална]]|symmetry=''P''4₂/m|unit cell=a = 6.367&nbsp;Å, c = 6.561&nbsp;Å; Z&nbsp;=&nbsp;8|color=Челично сива; бела при рефлектирана светлина|colour=|habit=Призматични кристали и заоблени зрна|twinning=Ретко се забележува|cleavage=Нема|fracture=|tenacity=|mohs=1.5|luster=Металик|streak=|diaphaneity=Непроѕирен|gravity=10 (измерено) 9,383 (пресметувано)|density=|polish=|opticalprop=Анизотропизам различен во полиран дел|refractive=|birefringence=|pleochroism=|2V=|dispersion=|extinction=|length fast/slow=|fluorescence=|absorption=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|impurities=|alteration=|other=|prop1=|prop1text=|references=<ref>[https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Braggite Mineralienatlas]</ref><ref name=Webmin/><ref name=Mindat/><ref name=Handbook/>}} '''Брагит''' — [[Сулфидни минерали|сулфиден минерал]] од [[платина]], [[паладиум]] и [[никел]] со хемиска формула: (Pt, Pd, Ni)S. Тој е густ ( специфична тежина 10), челично сив, непроѕирен минерал кој кристализира во [[Четириаголен кристален систем|тетрагоналниот]] кристален систем.<ref name="Webmin">{{Наведување|url=http://www.webmineral.com/data/Braggite.shtml|title=Webmineral.com}}</ref> Тој е централниот член во крајните членови на платинската група куперит и висоцкит. Првпат е опишан во 1932 година за појава во магматскиот комплекс Бушвелд во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]]. Неговото име доаѓа од [[Вилијам Хенри Брег|Вилијам Хенри Браг]] (1862–1942) и неговиот син, [[Вилијам Лоренс Брег|Вилијам Лоренс Браг]] (1890–1971). Тоа е првиот минерал откриен со помош на [[рендгенски зраци]].<ref name="Mindat">{{Наведување|url=http://www.mindat.org/min-751.html|title=Mindat.org}}</ref><ref name="Handbook">{{Наведување|url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/braggite.pdf|title=Handbook of Mineralogy|accessdate=2026-02-06|archive-date=2024-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722195541/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/braggite.pdf|url-status=dead}}</ref> Се јавува како [[Магма|магматски]] сегрегации во слоевити магматски интрузии како што се Бушвелд, магматскиот комплекс Стилвотер, магматскиот комплекс Лак де Ил, интрузивот на островот Рум, Големиот Дајк и многу други. Тој е еден од најчестите минерали од платинската група. == Композиција == Составот на брагит е помеѓу крајните елементи богати со платина куперит и богати со паладиум висоцкит во цврст раствор и затоа се смета за од примарна економска важност како [[руда]] за двата скапоцени метали. Брагитот, како и висоцкитот, биле именувани пред да се дознаат фазните односи во системот Pt-Pd-S и пред обемните анализи на микросонди што се сега достапни. Користејќи анализи на електронски сонди, просечните пропорции за метал во структурата [[Сулфид|на сулфидот]] биле утврдени на 64 проценти Pt, 27 проценти Pd и 14 проценти Ni. Врз основа на содржината на единечната ќелија, ова се приближува на Pt₅Pd₂NiS₈.<ref name="Cabri">{{Наведено списание|last=Cabri|first=L.J.|last2=Laflamme|first2=J.H.G.|last3=Stewart|first3=J.M.|last4=Turner|first4=K.|last5=Skinner|first5=B.J.|date=1978|title=On cooperite, braggite, and vysotskite|journal=American Mineralogist|issue=63|pages=832–839}}</ref> == Геолошка појава == Минералите од платинската група се јавуваат на многу места низ целиот свет во слоевити мафични и ултрамафични интрузии формирани на високи магматски температури, како што се наоѓалиштата на Големиот Меренски гребен во Бушвелд Игнејскиот комплекс во покраината Трансвал, Јужна Африка и Прекамбрискиот Стилвотерски комплекс во [[Монтана]]. Брагитот е пронајден и како еуедарски зрна во платинско-железни грутки од [[Алувијална почва|алувијални наоѓалишта]] во источен [[Мадагаскар]].<ref name="Auge">{{Наведување|last=Auge|first=T.|last2=Legendre|first2=O.|date=1992|title=Pt-Fe nuggets from alluvial deposits in eastern Madagascar|journal=Canadian Mineralogist|number=30|pages=983–1004}}</ref> Можните извори за овие грутки може да се проследат до ултрамафични фации составени првенствено од пироксенити, перидотит и серпентин, како и тремолит и сапуница.<ref name="Auge" /> Во раствор, куперитот ја формира првата цврста материја на нешто над 1100 °C, брагит на околу 1000 °C, и на крај високоскит на температури под 900 °C.<ref name="Verryn">{{Наведување|last=Verryn|first=S.M.C.|last2=Merkle|first2=R.K.W.|date=2000|title=Synthetic "Cooperite", "Braggite", and "Vysotskite" in the system PtS-PdS-NiS at 1100 °C, 1000 °C, and 900 °C|journal=Mineralogy and Petrology|volume=68|number=1–3|pages=63–73|bibcode=2000MinPe..68...63V|doi=10.1007/s007100050003}}</ref> Количината на брагит варира во секој даден PGM комплекс. Просечно изнесува 35,9 волуменски проценти во Западен Трансвал, додека рудникот Аток Платинум во Бушвелд се гордее со 60 волуменски проценти. == Атомска структура == Брагитот е тетрагонален минерал со растојание на решетката a = 6,38, c = 6,57 Å, Z = 8 и агли меѓу оските α = β = γ = 90° со симетрија на просторната група P4₁/m. [[Јонска врска|Јонски врски]] се формираат помеѓу X и Z местата, но брагитот, исто така, има тенденција да покажува [[Метална врска|метални карактеристики на поврзување]]. Општата сулфидна структура е X_mZ_n, каде што X ги претставува [[Метал|металните]] елементи, а Z неметалниот елемент.<ref name="Klein">{{Наведување|last=Klein|first=C.|last2=Dutrow|first2=B. Ed.|date=2007|title=Manual of Mineral Science|edition=22nd|page=337|publisher=Wiley|place=New York}}</ref> Во брагитската структура, Z местото секогаш е исполнето со сулфур со полнеж од 2⁻. Поради нарушувања во структурата, X местото може да варира по големина и е исполнето со Pd, Pt или Ni, секој со полнеж од 2⁺.<ref name="Childs">{{Наведување|last=Childs|first=J.D.|last2=Hall|first2=S.R.|date=1973|title=The crystal structure of braggite, (Pt, Pd, Ni)S|journal=Acta Crystallographica B|volume=29|number=7|pages=1446–1451|url=http://journals.iucr.org/b/issues/1973/07/00/a10098/a10098.pdf|doi=10.1107/S056774087300470X}}</ref> == Физички својства == Брагитот изгледа челично сив до сребрено бел со голо око. Кога се гледа низ петрографски микроскоп, под рамномерна [[Поларизација (бранови)|поларизирана светлина]], брагитот е бел, малку дворефлектен и нема рефлектантен плеохроизам. Набљудувајќи го помеѓу вкрстени полари, неговата анизотропија е јасна во воздух и се карактеризира со пурпурно-сива до кафеаво-сива нијанса. Има релативно големи кристали (до 8 милиметри долги) кои не се невообичаени за брагит, а нивното кршењето е вообичаено. Брагитот има измерена специфична тежина од 10 и пресметана специфична тежина од 9,383. Ретко се забележува збратимување. Откриено е дека брагитот има вредности на микроиндентација VHN кои се движат од 973–1015.<ref name="Criddle">{{Наведување|last=Criddle|first=A.J.|last2=Stanley|first2=C.J.|date=1985|title=Characteristic optical data for cooperite, braggite and vysotskite|journal=Canadian Mineralogist|number=23|pages=149–162}}</ref> == Откривање и именување == Банистер и Хеј го откриле и именувале брагит во 1932 година.<ref name="Bannister">{{Наведување|last=Bannister|first=F.A.|last2=Hey|first2=M.H.|date=1932|title=Determination of minerals in platinum concentrates from the Transvaal by X-ray methods|journal=Mineralogical Magazine and Journal of the Mineralogical Society|volume=23|number=28|pages=188–206|bibcode=1932MinM...23..188B|doi=10.1180/minmag.1932.023.138.05}}</ref> Тоа е првиот минерал откриен само со рендгенски методи и затоа е именуван во чест на Сер [[Вилијам Хенри Брег]] и Сер [[Вилијам Лоренс Брег]] од [[Кембрички универзитет|Универзитетот во Кембриџ]]; двајцата биле пионери во рендгенското истражување на кристалите. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Четириаголни минерали]] [[Категорија:Сулфидни минерали]] [[Категорија:Минерали на паладиумот]] [[Категорија:Минерали на никелот]] [[Категорија:Минерали на платината]] nb8r1h3wdbikcszavdgmjnj4ribvud6 0 1386141 5582897 5513050 2026-06-26T13:48:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582897 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Боталакит|category=[[Халидни минерали]]|boxwidth=|boxbgcolor=|image=Botallackite-sea82b.jpg|imagesize=|caption=Боталакит од рудникот Левант, [[Корнвол]]|formula=Cu₂(OH)₃Cl|strunz=3.DA.10b|system=[[Моноклинична]]|symmetry=''P2''₁/m|unit cell=a = 5.717&nbsp;Å, <br/>b = 6.126&nbsp;Å, <br/>c = 5.636&nbsp;Å; β = 93.07°; Z&nbsp;=&nbsp;2|colour=Нијанси на зелена боја|habit=Плескави испреплетени кристални кори|twinning=|cleavage={100} Совршен|fracture=|tenacity=|mohs=Меко|luster=|polish=|refractive=n_α= 1.775, n_β= 1.800, n_γ= 1.846|opticalprop=Биаксијален (+)|birefringence=δ = 0.071|dispersion=r > v, силен|pleochroism=Слаби – синозелени нијанси|fluorescence=|absorption=|streak=|gravity=3.6|density=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=Проѕирно|other=|references=<ref name=HBM>{{Наведена мрежна страница |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/botallackite.pdf |title=Handbook of Mineralogy |accessdate=2026-02-08 |archive-date=2008-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516221432/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/botallackite.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Webmin>[http://www.webmineral.com/data/Botallackite.shtml Webmineral data]</ref>}} '''Боталакит''', хемиска формула Cu₂(OH)₃Cl — секундарен [[минерал]] од бакар, именуван по неговата типска локација во рудникот Боталак во Сент Џаст во Пенвит, Корнвол. Тој е полиморфен со атакамит, паратакамит и клиноатакамит. Боталакитот кристализира во моноклиничниот кристален систем. Има планинско-зелена до зелена боја, со едно јасно до добро расцепување. == Откривање и појава == Првпат е опишан во 1865 година за појава во рудникот Боталак, [[Корнвол]], Англија, и именуван по типската локација. Боталакитот се формира во бакарни наслаги изложени на атмосферски влијанија и солена вода. Се јавува кај [[Хидротермални извори|црни чадливи]] наслаги поради реакција на примарни сулфидни минерали со морска вода. Исто така, се јавува на згура што содржи бакар изложена на морска вода. Минералите поврзани со боталакитот вклучуваат атакамит, паратакамит, [[брохантит]], конелит и [[гипс]]. == Етимологија и историја == [[Податотека:Richard Edmonds – Botallack.jpg|лево|мини|Поглед на рудникот Боталак, по кој е именуван боталакит.]] [[Податотека:Botallackite-sea82b.jpg|мини|Крупен план на примерок од „Рудникот Левант“ во близина на Тревелард северно од Сент Жаст со безброј кристали од боталакит (големина на примерокот: 3,5 см × 2,3 см × 1,0 см)]] [[Податотека:Botallackite-223949.jpg|мини|Боталакит на кварц од рудникот „Левант“ (големина на примерокот: 7,4 см × 4,5 см × 3,4 см)]] Околу 1865 година, познатиот трговец со минерали [[Ричард Талинг]] од Лоствитиел го привлече вниманието на хемичарот и минералог Сер Артур Херберт Черч кон бледо планинско-зелен минерал од рудникот Боталак, поврзан со атакамит и „талингит“ (подоцна признати како идентични со конелитот). Черч го опиша минералот како боталакит во 1865 година, но призна дека неговите истражувања биле нецелосни („...моето испитување на него беше, но несовршено...“). Веројатно затоа минералот не се појавува како посебен вид ниту во 6-тото издание на „Данаовиот систем на минералогија“ ниту во „Прирачникот за минералогија“ на Хинце, туку наместо тоа бил третиран како вид атакамит. Само преку рендгенските дифрактометриски и оптички резултати од работата на Клифорд Фрондел, се докажа дека боталакит е посебен минерал. Кристалната структура на минералот за прв пат беше разјаснета во 1958 година и дополнително усовршена во 1985 година. Минералот беше наречен боталакит во 1865 година од Артур Херберт Черч, кој го именуваше по неговото првично место на откривање, рудникот Боталак. Сепак, треба да се напомене дека првичното место на откривање на боталакит речиси сигурно не беше рудникот Боталак, туку горните нивоа (нивото од 20 фатоми) на соседните работи на рудникот „Виал Кок“, сместени директно под нивото на морето. Причината за неточното именување на првичното место на откривање очигледно беше премногу нејасна формулација од Ричард Талинг. Интересно е што разјаснувањето на прецизното првично место на откривање на боталакит се должи на никој друг туку на Артур В. Г. Кингсбери, чии неточни информации за локациите во [[Корнвол]] и минералите наводно пронајдени таму предизвикаа значителна конфузија, дури и меѓу научниците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mineralogicalrecord.com/labels.asp?colid=1157|title=The Mineralogical Record - Label Archive|work=mineralogicalrecord.com|accessdate=2026-02-08|archive-date=2018-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180830210138/https://mineralogicalrecord.com/labels.asp?colid=1157|url-status=dead}}</ref> Типичниот материјал на минералот се чува во Природонаучниот музеј во Лондон, Англија (каталог бр. 36528) и на Универзитетот Харвард, Кембриџ, Масачусетс, САД (каталог бр. 100805, холотип, испитан од Клифорд Фрондел). == Класификација == Во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, боталакитот припаѓал на минералната класа „халиди“, а во рамките на таа класа на поделбата „оксидни халиди“, каде што бил наведен заедно со антонитот, калуметит, меланоталит и паратакамит во додатокот на „серијата атакамит“ со системски број III/C.01, а главните членови се атакамит и кемпит. Во класификацијата Лапис од [[Стефан Вајс]], последен пат ревидирана во 2018 година и формално базирана на старата класификација од [[Карл Хуго Штрунц]] во 8-мото издание, минералот го добил системскиот и минералниот број III/D.01-045. Ова одговара на класата „халиди“ и во рамките на неа, поделбата „оксихалиди“, каде што боталакитот, заедно со антонитот, атакамитот, белоитот, бобкингитот, калуметитот, гилардитот, хајдеитот, хербертсмититот, хибингитот, јоитот, капеласит, кемпит, клиноатакамит, коршуновскит, левретит, меланоталит, мизакиит, непскоеит, паратакамит, паратакамит-(Mg), паратакамит-(Ni) и тондиит, формира неименувана група со системски број III/D.01.<ref>Stefan Weiß: Das große Lapis Mineralienverzeichnis. Alle Mineralien von A – Z und ihre Eigenschaften. Stand 03/2018. 7., vollkommen neu bearbeitete und ergänzte Auflage. Weise, München 2018, <nowiki>ISBN 978-3-921656-83-9</nowiki>.</ref> 9-тото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, последен пат ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (ИМА), го класифицира боталакитот во класата „халиди“ и во рамките на таа класа, во поделбата „оксихалиди, хидроксихалиди и сродни двојни халиди“. Тука, минералот се наоѓа во подгрупата „Со Cu, итн., без Pb“, каде што ја формира „Белоитската група“ со белоит и клиноатакамит, под системскиот број 3.DA.10b.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cnmnc.units.it/IMA2009-01%20UPDATE%20160309.pdf|title=Wayback Machine|work=cnmnc.units.it|accessdate=2026-02-08|archive-date=2024-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240729102044/http://cnmnc.units.it/IMA2009-01%20UPDATE%20160309.pdf|url-status=dead}}</ref> Во Дана класификацијата на минерали, која претежно се користи во земјите што зборуваат англиски јазик, боталакитот има системски и минерален број 10.01.03.01. Ова одговара на класата „халиди“ и, во рамките на неа, на поделбата „Оксихалиди и хидроксихалиди“. Тука, се наоѓа во подгрупата „Оксихалиди и хидроксихалиди со формулата A₂(O,OH)₃X_q“ како единствен член на неименувана група со системски број 10.01.03. == Хемија == Боталакитот од рудникот Левант има измерен состав Cu_1,99Zn_0,01(OH)_2,97Cl_1,03, додека боталакитот од шахтата Граф-Хоентал има состав Cu_1,94Co_0,04Mn_0,02Ca_0,01(OH)_3,01Cl_0,99, кој е идеализиран на Cu₂(OH)₃Cl и бара содржина од 74,49% CuO, 16,60% Cl и 12,65% H₂O. Иако боталакитот е доста отпорен на вградување на цинк, некои боталакити покажуваат мала содржина на Zn2+ и, во помала мера, магнезиум, но никогаш не го достигнуваат односот Zn:Cu на капелазитот (1:3). Боталакитот од шахтата Граф-Хоентал, исто така, поседува значителна содржина на [[кобалт]], [[манган]] и [[калциум]]. Иако Co²⁺ и Mn²⁺ влегуваат во кристалната решетка наместо Cu²⁺ (супституција), кристално-хемиската природа на калциумот е непозната.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-732.html|title=Botallackite|work=www.mindat.org|accessdate=2026-02-08}}</ref><ref>Werner Krause: X-ray powder diffraction data for botallackite. In: Powder Diffraction. Band 21, 2006, S. 59–62, doi:10.1154/1.2104548 (englisch).</ref> Вештачки произведена супстанца, порано позната како „броматакамит“, е бромо-доминантен аналог на боталакитот, кој се нарекува „бромботалакит“, Cu₂Br(OH)₃. Меѓутоа, бидејќи се произведува исклучиво вештачки, оваа супстанца не претставува минерал според дефиницијата.<ref>H. R. Oswald, Y. Iitaka, S. Locchi, A. Ludi: Die Kristallstrukturen von Cu2(OH)3Br und Cu2(OH)3J. In: Helvetica Chimica Acta. Band 44, 1961, S. 2103–2109, doi:10.1002/hlca.19610440737.</ref> == Модификации и варијанти == Познати се три природно присутни модификации на соединението Cu₂(OH)₃Cl. Покрај моноклиничкиот боталакит, ова се исто така моноклиничкиот клиноатакамит и орторомбичниот атакамит. Од сите три полиморфи на Cu₂(OH)₃Cl, атакамитот е најзастапен во природата, а боталакитот најредок. На собна температура, клиноатакамитот е најстабилната фаза, а боталакитот најмалку стабилен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rruff.net/|title=RRUFF – Comprehensive Database of Mineral Data – Join the RRUFF.net RAMAN Community|language=en-US|accessdate=2026-02-08}}</ref> Тригоналниот паратакамит (Cu₃(Cu,Zn)(OH)₆C₁₂) е хемиски сличен, но не е полиморф. Белоит (Cu(OH)Cl) и кларингбулит (Cu₄[(OH)₆Cl|(OH,Cl)]) се исто така хемиски слични. Понатаму, боталакитот е аналог со доминантен хлор на двата диморфа со доминантен нитрат, гегерхардит и руаит (Cu₂(NO₃)(OH)₃).<ref>Hugo Strunz, Ernest H. Nickel: Strunz Mineralogical Tables. Chemical-structural Mineral Classification System. 9. Auflage. E. Schweizerbart’sche Verlagsbuchhandlung (Nägele u. Obermiller), Stuttgart 2001, <nowiki>ISBN 3-510-65188-X</nowiki>, S. 172 (englisch).</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Моноклински минерали]] ltzbjv8vlf02ca3fmhwmocfx3bif98y 0 1386143 5583068 5510254 2026-06-26T20:50:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583068 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Велоганит|boxwidth=|boxbgcolor=#847463|image=Weloganite2(11x5.5).jpg|imagesize=260|alt=|category=[[Карбонатски минерал]]|formula={{Безпрелом|[[Натриум|Na]]₂([[Стронциум|Sr]],[[Калциум|Ca]])₃[[Циркониум|Zr]]([[Карбонат|C]][[Кислород|O]]₃)₆&middot;3[[Вода|H₂O]]}}|molweight=814.16 g/mol|strunz=5.CC.05|dana=15.3.4.4|system=[[Триклиничен кристален систем|Триклиничен]]|symmetry=''P''1|unit cell=a = 8.966&nbsp;[[Ångström|Å]], b = 8.98&nbsp;Å <br/>c = 6.73&nbsp;Å; α = 102.72° <br/>β = 116.65°, γ = 60.06°; Z&nbsp;=&nbsp;1|color=Жолта, бледо жолта, килибарна, кафеава, бела|colour=|habit=Приближно хексагонални, стеснети кристали, псевдоромбоедарски|twinning=Околу [103] повторено на 120 степени|cleavage=<nowiki>Совршено на псевдо-{0001}</nowiki>|fracture=Конхоидален|tenacity=|mohs={{frac|3|1|2}}|luster=Стаклест|streak=Бел|diaphaneity=[[Проѕирност|проѕирен]]|gravity=3.20-3.22|density=|polish=|opticalprop=Биаксијален (−)|refractive=n_α = 1.558 n_β = 1.646 n_γ = 1.640|birefringence=δ = 0.082|pleochroism=|2V=Измерен: 15°|dispersion=Слаба|extinction=|length fast/slow=|fluorescence=|absorption=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|impurities=|alteration=|other=пироелектричен. триболуминесцентен.|prop1=|prop1text=|references=<ref name=Sabina>Sabina, A., 'Weloganite, a new strontium zirconium carbonate from Montreal Island, Canada', The Canadian Mineralogist, 9, pp.468–477, 1968.</ref><ref name=Grice>Grice, J. D. and Perrault G., 'The crystal structure of triclinic weloganite', The Canadian Mineralogist, 13, pp.209–216, 1975.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/weloganite.pdf |title=Handbook of Mineralogy |accessdate=2026-02-08 |archive-date=2025-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250210080652/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/weloganite.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-4266.html Mindat]</ref><ref>[http://webmineral.com/data/Weloganite.shtml Webmineral]</ref>}} '''Велоганит''' — редок [[Карбонатни минерали|карбонатен минерал]] со формула: {{Безпрелом|[[Натриум|Na]]₂([[Стронциум|Sr]],[[Калциум|Ca]])₃[[Циркониум|Zr]]([[Карбонат|C]][[Кислород|O]]₃)₆&middot;3[[Вода|H₂O]]}}. Тој бил откриен од канадскиот минералог Ан П. Сабина во 1967 година и именуван по канадскиот [[геолог]] Сер Вилијам Едмонд Логан (1798–1875). Првпат бил откриен во [[Francon Quarry|каменоломот Франкон]],<ref>{{Наведено списание|last=Ramik|first=Robert A.|date=August 1983|title=Viitaniemiite from the Francon Quarry, Montreal, Quebec on GeoScienceWorld|url=https://pubs.geoscienceworld.org/canmin/article-abstract/21/3/499/11643/Viitaniemiite-from-the-Francon-Quarry-Montreal?redirectedFrom=fulltext|journal=The Canadian Mineralogist|volume=21|issue=3|pages=499–502}}</ref> [[Монтреал|Монтреал, Квебек]], Канада и бил пријавен само од неколку локалитети низ целиот свет. == Својства == Овој минерал обично е бел, лимоновожолт или килибарен по боја и може да биде [[Проѕирност|проѕирен]]. Тој кристализира во триклиничкиот систем и покажува псевдохексагонални кристални форми поради збраздување. Ширината на кристалите обично се бранува по должината, формирајќи кристали кои се шират во средината или се расплетуваат на крајот. Кристалите се под влијание на светлината и со текот на времето можат да развијат бел слој. Велоганитот е триболуминесцентен, произведувајќи сина светлина. == Појава == Минералот се јавува во [[Магматска карпа|магматски]] карбонатит во [[Монтреал|Монтреал, Квебек]], Канада, во [[Francon Quarry|каменоломот Франкон,]] каде што за прв пат бил откриен. Тој се јавува и во областа Мон Сен-Илер. Поврзаните минерали вклучуваат стронцијанит, давсонит и [[калцит]]. Исто така, бил пријавен од комплексот Пилансберг во западниот магматски комплекс Бушвелд во Јужна Африка. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == *[http://mineral.galleries.com/minerals/carbonat/welogani/welogani.htm Mineral Galleries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050408051601/http://mineral.galleries.com/minerals/carbonat/welogani/welogani.htm |date=2005-04-08 }} [[Категорија:Луминисцентни минерали]] [[Категорија:Триклински минерали]] [[Категорија:Карбонатни минерали]] [[Категорија:Минерали на циркониумот]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] [[Категорија:Минерали на стронциумот]] [[Категорија:Минерали на натриумот]] c0lgavsb6yvu8hbxcpxi7xz1x8wu8dc 0 1386335 5582851 5511323 2026-06-26T12:43:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582851 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Бонакордит|boxwidth=|boxbgcolor=|image=Bonaccordite & Trevorite.jpg|imagesize=|alt=|caption=Бонакордит (кафеав) со треворит (зелен)|category=Борати|formula=Ni₂FeBO₅|molweight=|strunz=6.AB.30|dana=|system=[[Орторомбичен]]|symmetry=''Pbam''|unit cell=|color=|colour=|habit=|twinning=|cleavage=|fracture=|tenacity=|mohs=|luster=|streak=|diaphaneity=|gravity=|density=5.17 g/cm3 (Пресметано)|polish=|opticalprop=|refractive=|birefringence=|pleochroism=|2V=|dispersion=|extinction=|length fast/slow=|fluorescence=|absorption=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|impurities=|alteration=|other=|prop1=|prop1text=|references=<ref>[http://www.mindat.org/min-717.html Mindat.org entry]</ref>}} '''Бонакордит''' — редок минерал откриен во 1974 година. Неговата хемиска формула е Ni₂FeBO₅ и е минерал од групата лудвигити. Обично кристализира во долги, цилиндрични призми кои се формираат во друг извор. Именуван е по областа Бон Акорд, каде што за прв пат е пронајден. Наоди на бонакордит биле пронајдени во нуклеарните централи во повеќе компании. Тој создава наслаги во машините и е многу тежок минерал за чистење бидејќи е отпорен на обични техники. == Историја == Бонакордитот првпат бил опишан во 1974 година за појава во областа Бон Акорд, Барбертон, Трансвал, Јужна Африка. Се јавува во табеларен никелиферен серпентинит, на работ на ултрамафична интрузивна грутка. Вистинското место на наоѓањето на бонакордитот е можно место на [[метеорит]] три километри западно од рудникот за талк во Скотија. == Композиција == Хемиската формула за бонакордит е Ni₂FeBO₅. {| class="wikitable" !Табела 1. Хемиски податоци за бонакордит |- | _Fe2O | 31,9% |- | NiO | 52,7% |- | MgO | 0,5% |- | MnO | 0,04% |- | CaO | 1,5% |- | _SiO2 | 0,4% |- | _Б2О3_​ | 13,1% |- | Вкупно | 100,44% |} Двајцата аналитичари го потврдија присуството на бор со користење на влажно-хемиска анализа. == Геолошка појава == Бонакордитот може да се појави како кластер од тенки, долги призми или розети-како зрачни групи. Призмите можат да формираат вени низ други минерали, а зрачните групи можат да се појават кај минерали како либенбергит или треворит. Бонакордитот обично се јавува заедно со треворит, либенбергит, непуит, [[Хлоритна група|нимит]], гаспеитев и милерит во областа Бон Акорд. Сите овие минерали кристализираат како тенки призми. == Физички својства == Бонакордитот е непроѕирен минерал со црвеникаво-кафеава боја. При рефлектирана светлина, бојата е сива со кафеава нијанса со силни, црвеникаво-кафеави внатрешни рефлексии.<ref name="HBM">{{Наведена мрежна страница |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/bonaccordite.pdf |title=Handbook of Mineralogy |accessdate=2026-02-11 |archive-date=2024-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615224423/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/bonaccordite.pdf |url-status=dead }}</ref> Во многу случаи, бонакордитот кристализира во долги, тенки цилиндри. Откриено е дека е никел аналог на лудвигитот.<ref name="HBM" /> [[Мосова скала|Мосовата тврдост]] за бонакордит е 7, а густината е 5,17 g/ ^cm3. Оптичката класа е биаксијална. Бонакордитот има [[Орторомпски кристален систем|орторомбичен]] кристален систем со точкаста група од 2/m²/m²/m. Кристалите се структурирани како издолжени призми во друг материјал.<ref name="HBM" /> Не се забележани расцепувања или збратимување. Просторната група е определена како [''Pbam''] и димензиите на ќелиите се пресметани на a = 9,213(6) b = 12,229(7) c = 3,001(2) Z = 4.<ref name="HBM" /> Бонакордитот е [[Растворливост|нерастворлив]] и покажал реактивност само на [[Солна киселина|хлороводородна киселина]]. Многу е тешко да се исчисти од горивните прачки во нуклеарните реактори каде што понекогаш се формира. Докажано е дека се формира хидротермално во речиси суперкритична вода на температури над 350 °C и во присуство на алкални услови. Неговото формирање во PWR реактори може да се забрза со литиум произведен во реакција од ¹⁰B(n,α)⁷Li со бор во течноста за ладење.<ref name="Sawicki2011">Sawicki J.A. (2011) Hydrothermal synthesis of Ni₂FeBO₅ in near-supercritical PWR coolant and possible effects of neutron-induced 10^B fission in fuel crud. </ref> Бонакордитот може да биде индикатор за аксијална аномалија на поместување на неутронскиот флукс и густината на моќност во PWR електраните.<ref name="Sawicki2011" /><ref name="Rak2016"> Zs Rak, CJ O'Brien, Dongwon Shin, Anders David Andersson, CR Stanek, DW Brenner (2016) Theoretical assessment of bonaccordite formation in pressurized water reactors. </ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Орторомпски минерали]] [[Категорија:Боратни минерали]] [[Категорија:Минерали на никелот]] 3iu08opy009wop91nn54zzdjgqgazz6 0 1386336 5582845 5511324 2026-06-26T12:34:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582845 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Болтвудит|category=[[Ураниум]] [[силикатен минерал]]|image=Boltwoodite-69288.jpg|imagesize=260px|alt=|caption=Ацикуларни кристали од умбра-жолт болтвудит од Намибија (големина: 1,8 × 1,7 × 1,4 см)|formula=(K_0.56Na_0.42)[(UO₂)(SiO₃OH)]·1.5(H₂O)|molweight=|strunz=9.AK.15|dana=|system=[[Моноклинична]]|symmetry=''P2''₁/m|unit cell=a = 7.0772(8)&nbsp;Å, <br/>b = 7.0597(8)&nbsp;Å, <br/>c = 6.6479(7)&nbsp;Å; <br/>β = 104.982(2)°; Z&nbsp;=&nbsp;2|color=Бледо жолта, портокалово жолта|colour=|habit=Издолжени кристали, ацикуларни до фиброзни|twinning=|cleavage=Совршено на {010}, несовршено на {001}|fracture=|tenacity=Кршлив|mohs=3.5–4|luster=Свиленкасто до стаклено, матно или земјено во агрегати|streak=Бела|diaphaneity=Проѕирно|gravity=4.7|density=|polish=|opticalprop=Биаксијален(−)|refractive=n_α = 1.668 – 1.670 n_β = 1.695 – 1.696 n_γ = 1.698 – 1.703|birefringence=δ = 0.030 – 0.033|pleochroism=Слаб, X = безбоен, Y = Z = жолт|2V=|dispersion=|extinction=|length fast/slow=|fluorescence=Флуоресира мат зелена боја и во ЈЗ и во ЛЗ УВ|absorption=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|other=[[Image:Radioactive.svg|25px]] [[Радиоактивен]]|alteration=|references=<ref>[https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Boltwoodite Mineralienatlas]</ref><ref name=HBM>{{Наведена мрежна страница |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/boltwoodite.pdf |title=Handbook of Mineralogy |accessdate=2026-02-11 |archive-date=2024-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240717153248/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/boltwoodite.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-716.html Mindat.org]</ref><ref name=Webmin>[http://www.webmineral.com/data/Boltwoodite.shtml Webmineral data]</ref><ref>{{cite journal |last1=Burns |first1=Peter |title=The Structure of Boltwoodite and Implications of Solid Solution Toward Sodium Boltwoodite |journal=The Canadian Mineralogist |date=1998 |volume=36 |page=1069-75}}</ref>}} '''Болтвудит''' — хидриран уранил [[Силикатни минерали|силикатен минерал]] со формула (K_0.56Na_0.42)[(UO₂)(SiO₃OH)]·1.5(H₂O), различен по кристална структура од натриум болтвудит, кој има орторомбична структура, а не моноклинична.<ref>{{Наведено списание|last=Burns|first=Peter|date=1998|title=The Structure of Boltwoodite and Implications of Solid Solution Toward Sodium Boltwoodite|journal=The Canadian Mineralogist|volume=36|page=1069-75}}</ref> Се формира од [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидација]] и алтерација на примарни [[Ураниум|ураниумски]] руди. Има форма на кора на некои [[Песочник|песочници]] што содржат ураниум. Овие кори имаат тенденција да бидат жолтеникави со свиленкаст или стаклест сјај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.galleries.com/minerals/silicate/boltwood/boltwood.htm|title=BOLTWOODITE (Hydrated Potassium Uranyl Silicate Hydroxide)}}</ref> == Откривање и појава == [[Податотека:Boltwoodite-34735.jpg|лево|мини|Портокалово-жолт болтвудит на темна калцитна матрица од Намибија (големина: 5,2 x 3 x 2 см)]] Првпат е опишан во 1956 година за појава во рудникот Пикс Делта, Делта, округ Сан Рафаел (Сан Рафаел Свел), округ Емери, Јута, САД. Именуван е по Бертрам Болтвуд (1870–1927), американски пионер на радиохемијата. Болтвудитот се јавува како секундарна силикатна алтерациска кора околу [[Уранинит|уранинитот]] и како пукнатински пломби. Се наоѓа во [[Пегматит|пегматити]] и песочни ураниумски наоѓалишта од типот на Колорадо Плато. Се јавува поврзан со уранинит, бекерелит, фурмариерит, фосфоуранилит, [[гипс]] и [[флуорит]]. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Моноклински минерали]] 5losfe67eyahp3rm3lh4u2a41jftfl3 0 1386341 5582903 5511350 2026-06-26T13:59:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582903 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Бофергусонит|category=[[Фосфатен минерал]]|image=|caption=|formula=Na₂Mn₅FeAl(PO₄)₆|molweight=|strunz=8.AC.15|dana=38.2.4.5|system=[[Моноклинична]]|symmetry=''P2''₁/n<ref name=Webmin>{{cite web|title=Bobfergusonite|url=http://www.webmineral.com/data/Bobfergusonite.shtml|publisher=Webmineral|accessdate=June 11, 2012}}</ref>|unit cell=a = 12.773&nbsp;Å, <br/>b = 12.486&nbsp;Å,<br>c = 11.038&nbsp;Å; <br/>β = 114.35(13)°; Z&nbsp;=&nbsp;4|color=Зелено-кафеава до црвено-кафеава|habit=|twinning=|cleavage=Совршено на {010}<br>Разделба на {100}<ref name=handbook>{{cite web|title=Bobfergusonite|url=http://www.handbookofmineralogy.com/pdfs/bobfergusonite.pdf|work=Handbook of Mineralogy|publisher=Mineral Data Publishing|accessdate=June 8, 2012|archive-date=July 16, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716020047/http://www.handbookofmineralogy.com/pdfs/bobfergusonite.pdf|url-status=dead}}</ref>|fracture=Неправилен/Нерамномерен|tenacity=Кршлив|mohs=4|luster=Субстаклесто, смолесто, масно|polish=|refractive=n_α = 1.694(1) n_β = 1.698(1) n_γ = 1.715(2)|opticalprop=Биаксијален (+)|birefringence=δ = 0.021|2V=46°|dispersion=Релативно силен|pleochroism=Видливо: X=Y= жолто-портокалова Z= портокалова|fluorescence=Не е флуоресцентно|absorption=|streak=Жолто-кафеава|gravity=|density=3.54 g/cm³|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=Проѕирно|other=|references=<ref name=mindat>{{cite web|title=Bobfergusonite|url=http://www.mindat.org/min-700.html|publisher=Mindat|accessdate=June 8, 2012}}</ref>}} '''Бофергусонит''' — минерал со формула Na₂Mn₅FeAl(PO₄)₆. Минералот варира по боја од зелено-кафеава до црвено-кафеава. Откриен е во 1986 година во [[Манитоба]], Канада, а е именуван по Роберт Бери Фергусон (1920–2015), професор по геолошки науки на Универзитетот во Манитоба. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.umanitoba.ca/mourning-robert-bury-ferguson-professor-emeritus/|title=Mourning Robert Bury Ferguson, Professor Emeritus|work=news.umanitoba.ca|language=en}}</ref> Заклучно со 2012 година, минералот е пронајден само во Канада и Аргентина. == Опис == Бофергусонит се јавува како еквантни анхедрални монокристали до 1 сантиметар по големина или како нодуларни агрегати од неколку кристали. Минералот варира по боја од зелено-кафеава до црвено-кафеава. Тенките фрагменти од бофергусонит се транспарентни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.umanitoba.ca/mourning-robert-bury-ferguson-professor-emeritus/|title=Mourning Robert Bury Ferguson, Professor Emeritus|work=news.umanitoba.ca|language=en}}</ref> Бофергусонитот е пронајден во асоцијација со алуаудит, [[апатит]], беузит, филовит и триплит. Бофергусонит е примарен минерал што се јавува во средната зона на гранитни [[Пегматит|пегматити]] збогатени со манган и флуор. == Структура == Бофергусонитот има слоевита [[кристална структура]] тополошки идентична со онаа на алуаудитот и вилиетот, но со разлики во подредувањето на металните [[Јон|катјони]]. Двата типа на слој се наизменично по должината на ''Y.'' Едниот слој се состои од синџири од октаедри на метални катјони вкрстено поврзани со фосфатни тетраедри. Во рамките на синџирите, металните катјони се подредени M³⁺–M²⁺ на сличен начин како вилиетот. Сепак, структурата на бофергусонитот се разликува по присуството на Al и Fe³⁺ подредување помеѓу синџирите. Другиот слој, идентичен со неговиот вилитски еквивалент, се состои од синџири што се протегаат паралелно со ''X'': едниот се состои од наизменични полиедри [[Натриум|на натриум]] и [[манган]] со заедничка површина, а другиот натриум полиедри со заедничка раб. Овие синџири не се вкрстено поврзани, туку ги поврзуваат другите слоеви заедно. == Историја == Алан Џ. Андерсон открил големи кафеави кристали во гранитен [[пегматит]] во Крос Лејк во Манитоба. Студијата со електронска микросонда и дифракција на Х-зраци го идентификувала како нов минерал поврзан со групите вили и алуаудит. Минералот е именуван по професорот Роберт Бери Фергусон за да се прослави неговиот 65-ти роденден и пензионирање од Универзитетот во Манитоба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.umanitoba.ca/mourning-robert-bury-ferguson-professor-emeritus/|title=Mourning Robert Bury Ferguson, Professor Emeritus|work=news.umanitoba.ca|language=en}}</ref> Минералот и името бофергусонит биле одобрени од Комисијата на ИМА за нови минерали и имиња на минерали.<ref name="E599">Ercit, p. 599.</ref> == Дистрибуција == Од 2012 година, бофергусонитот е познат од пегматитот Ненси во Аргентина и од Готча Клијн во Манитоба, Канада. Типскиот материјал се чува на Универзитетот во Манитоба и на Кралскиот музеј на Онтарио во Торонто. == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведено списание|last=Ercit|first=T. Scott|last2=Anderson|first2=Alan J.|last3=Černý|first3=Petr|last4=Hawthorne|first4=Frank C.|year=1986|title=Bobfergusonite: A New Primary Phosphate Mineral from Cross Lake, Manitoba|url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/cm/vol24/CM24_599.pdf|journal=Canadian Mineralogist|publisher=Mineralogical Association of Canada|volume=24|pages=599–604|access-date=2026-02-11|archive-date=2010-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20100716153332/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/cm/vol24/CM24_599.pdf|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last=Ercit|first=T. Scott|last2=Hawthorne|first2=Frank C.|last3=Černý|first3=Petr|year=1986|title=The Crystal Structure of Bobfergusonite|url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/cm/vol24/CM24_605.pdf|journal=Canadian Mineralogist|publisher=Mineralogical Association of Canada|volume=24|pages=605–614|access-date=2026-02-11|archive-date=2025-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250720002547/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/cm/vol24/CM24_605.pdf|url-status=dead}} == Дополнително читање == * {{Наведено списание|last=Tait|first=Kimberly T.|last2=Hawthorne|first2=Frank C.|last3=Černý|first3=Petr|year=2004|title=Bobfergusonite from the Nancy Pegmatite, San Luis Range, Argentina: Crystal-Structure Refinement and Chemical Composition|url=http://www.geo.arizona.edu/~ktait/cm42_705.pdf|journal=Canadian Mineralogist|publisher=Mineralogical Association of Canada|volume=42|issue=3|pages=705–716|bibcode=2004CaMin..42..705T|doi=10.2113/gscanmin.42.3.705}} == Надворешни врски == * [http://www.mindat.org/gallery.php?min=700 Слики од бофергусонит] од mindat.org [[Категорија:Фосфатни минерали]] [[Категорија:Минерали на алуминиумот]] [[Категорија:Минерали на натриумот]] [[Категорија:Моноклински минерали]] dnn79p8b4repmznn482023th6bu9m29 0 1386709 5583031 5513310 2026-06-26T19:17:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583031 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Вариканит|category=арсенитски минерал|boxwidth=|boxbgcolor=|image=Warikahnite-mf19c.jpg|imagesize=260|caption=Вариканит, [[Цумеб|рудник Цумеб]], [[Намибија]], 0,6 × 0,4 × 0,1 см|formula=[[цинк|Zn]]₃([[арсен|As]][[кислород|O]]₄)₂·2[[вода|H₂O]]|molweight=510.04 g/mol|strunz=8.CA.35|system=триклински|symmetry=''P''{{overline|1}}|unit cell=a = 6.71&nbsp;[[ангстром|Å]], b = 8.98&nbsp;Å <br/>c = 14.53&nbsp;Å; α = 105.59° <br/>β = 93.44°, γ = 108.68°; Z&nbsp;=&nbsp;4|color=Бледо жолта до безбојна; медено-жолта; портокалова|habit=иглеста|twinning=|cleavage=[001] совршено, [010] добро, [100] добро|fracture=Кршлив|mohs=2|luster=Стаклесто, восочно|refractive=n_α = 1.747 n_β = 1.753 n_γ = 1.768|opticalprop=Биаксијален (+)|birefringence=δ = 0.021|pleochroism=|2V=75° измерено|streak=Бела|gravity=4.28|density=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=Проѕирен|other=|references=<ref name=mineral_handbook>http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/warikahnite.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240526053218/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/warikahnite.pdf |date=2024-05-26 }} Mineral Handbook</ref><ref>http://webmineral.com/data/Warikahnite.shtml Webmineral</ref><ref>http://www.mindat.org/min-4244.html Mindat</ref><ref name= Fleischer>{{cite journal| last= Fleischer| first= Michael|author2=L. J. Cabri |author3=A. Pabst | year= 1980| title= New mineral names| journal= American Mineralogist| volume= 65| pages=406–408| url=http://www.minsocam.org/ammin/AM65/AM65_406.pdf| access-date= 2010-01-03}}</ref>}} '''Вариканит''' — редок минерал од [[цинк]] [[арсенат]] од [[Триклински кристален систем|триклинскиот кристален систем]] со Херман-Могенова нотација {{Надредналинија|1}}, кој припаѓа на просторната група P {{Надредналинија|1}}. Се јавува во рудникот [[Цумеб]] во [[Намибија]] на кородиран [[тенантит]] во втората оксидациска зона под хидротермални услови во полиметално наоѓалиште на руда сместено во [[доломит]]. Поврзан е со [[адамит]], странскиит, коритнигит, [[клаудетит]], [[цумкорит]] и лудлокит. Потеклото на откривањето е во формација на руда од доломит во рамките на оксидирана хидротермална зона, во столбот Е9, 31-во ниво на рудникот Цумеб во Намибија, Југозападна Африка.<ref name= Fleischer/><ref name=Anthony>Anthony, J. W., Bideaux, R. A., Bladh, K. W., and Nichols, M. C. (2000) Handbook of Mineralogy. Volume IV: Arsenates, Phosphates and Vanadates. Mineral Data Publishing Company, Tucson, Arizona, p. 644</ref> Исто така, пронајден е во Лаврион, Грција и Плака, Грција како микроскопски бели иглички. == Откритие == [[Податотека:Warikahnite-177594.jpg|лево|мини|200x200пкс|Вариканит, рудник Цумеб , [[Намибија]], 0,9 × 0,4 × 0,1 cm]] Вариканитот бил откриен од страна на Клајв Квејт во рудникот Цумеб и првпат бил опишан во 1979 година од Келер, Хес и Дан. Името „вариканит“ го носи честа на Валтер Ричард Кан, кој е роден во 1911 година. Тој бил од Бад Бајерсоаен, [[Германија]], и бил трговец и колекционер специјализиран за минерали од Цумеб. Тој бил награден поради неговата поддршка на истражувањата за ретки секундарни минерали. Материјалот за типизација се наоѓа на [[Штутгартски универзитет|Штутгартскиот универзитет]], Институтот Смитсонијан и [[Харвард|Универзитетот Харвард]]. == Физички својства == Вариканитот има совршен расцеп на c-оската {001}; и добар расцеп и на a- и на b-оската ({100} и {010}). Има субхедрални кристали со сечила до 3 × 0,5 × 0,5&nbsp;mm, издолжен на {100} и сплескан на {010}, со тврдост од приближно 2 како што е прикажано во табела два. Неговата специфична тежина е 4,24 и покажува безбојна до бледо жолта нијанса, заедно со бела линија и стаклест сјај. Овој триклински {{Надредналинија|1}} примерок класифициран под просторната група P {{Надредналинија|1}} се одликува со набраздени кристали до два сантиметри во радијални до субпаралелни агрегати. Прирачникот за минералогија понатаму наведува дека димензиите на клетките на биаксијалниот вариканит треба да се пресметаат како a = 6,710(1) Å, b = 8,989(2) Å и c = 14,533(2) Å, со единечен волумен на клетките од 788,58 Å. <ref name="Pinch">{{Наведено списание|last=Pinch|first=William W.|date=July 2005|title=Warikahnite: some background on the cover specimen.|journal=The Mineralogical Record|publisher=The Mineralogical, Inc.|volume=36|issue=4|pages=315(1)}}</ref> == Кристална структура == [[Податотека:Structurewarikahnite.jpg|лево|мини|Структура]] Кристалната структура на вариканитот, определена од податоците од дифрактометарот, содржела шест различни координативни полиедри на цинк со компоненти од As, O и H₂O; со координативни броеви шест, пет и четири; и со пет различни комбинации на лиганд. Статијата „''Die Kristallstruktur von Warikahnit''“ исто така забележува дека водородните врски се тема на расправа и за рамнотежата на полнежот и за инфрацрвените спектри. Неодамнешните податоци покажале дека компатибилноста на релацијата Гледстон-Дејл на вариканитот е рангирана како супериорна (-0,010). <ref>{{Наведено списание|last=Mandarino, Joseph A.|author-link=Joseph Anthony Mandarino|year=2006|title=The Gladstone-Dale Compatibility of Arsenate Minerals|journal=Periodico di Mineralogia|volume=75|issue=2–3|pages=167–174}}</ref> == Хемиски состав == Вариканитот има [[хемиска формула]] [[Цинк|Zn3]] ([[Арсен|AsO4]])₂·[[Вода|_2H2O]]. Заедно со јоните на арсенат (AsO₄)³⁻, инфрацрвениот спектар открил H₂O_. Овие молекули на вода присутни во примерокот од вариканит биле одредени со термогравиметриска анализа и се изгубиле на 365{{Меѓупростори}}°C. И H₂O и (AsO₄)³⁻ лесно се растворале кога на примерокот се додалетопла [[Солна киселина|хлороводородна киселина]] (HCL) или азотна киселина (HNO₃). По анализата со микросонда, тежинскиот процент на оксиди бил пресметан на следниов начин во табелата веднаш подолу. {| class="wikitable" !Хемиски за. ! Име ! % |- | As₂O₅ | (арсенски пентоксид) | 44,33% |- | ZnO | (цинк оксид) | 47,85% |- | MnO | (манган оксид) | 0,40% |- | FeO | (железен оксид) | 0,19% |- | _H2O | (вода) | 6,32% |- | '''Вкупно''' | | '''99,09%''' |} == Геолошка појава == Единствените познати локалитети на вариканит до денес се рудникот Цумеб во Намибија, Југозападна Африка; и Плака и Лаврион, Грција. Првото откритие на овој тип примерок во рудникот било пронајдено со бел коритнигит, син странскиит, бледо до смарагдно-зелен куприан [[адамит]], кристали на хелмутвинклерит и бели кородирани кристали на [[клаудетит]], лудлокит, цумкорит и лавендулан; додека второто откритие било поврзано само со [[кварц]]. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== * Keller, P., H. Hess, and P.J. Dunn (1979) Warikahnit, Zn3[(H2O)2|(AsO4)2], ein neues Mineral aus Tsumeb, Südwestafrika. Neues Jahrb. Mineral., Monatsh., 389–395. * Riffel, H., P. Keller, and H. Hess (1980) Die Kristallstruktur von Warikahnit, Zn3[(H2O)2|(AsO4)2]. Tschermaks Mineral. Petrog. Mitt., 27, 187–199. {{commons category| Warikahnite}} [[Категорија:Триклински минерали]] [[Категорија:Минерали на цинкот]] fpb9pb2gevwya51acuqgr9sfn3jcxx9 0 1386924 5583009 5540088 2026-06-26T18:45:00Z Ehrlich91 24281 5583009 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Џамија | name = Џамија (Долно Татеши) | image = Џамија во Долно Татеши.jpg | caption = Поглед на селската џамија | coordinates = {{Coord|41|15|31|N|20|41|21|E|type:landmark_region:MK|display=title}} | location = [[Долно Татеши]] | year = | deity = | rite = | sect = | tradition = [[сунизам|сунитски]] [[ислам]] | cercle = | sector = | municipality = [[Општина Струга]] | country = [[Македонија]] | administration = | consecration_year = | organisational_status = | functional_status = | heritage_designation = | ownership = | governing_body = | leadership = | bhattaraka = | patron = | website = | architect = | architecture_type = [[џамија]] | architecture_style = | founded_by = | creator = | funded_by = | general_contractor = | established = | groundbreaking = | year_completed = | construction_cost = | date_demolished = | facade_direction = | capacity = | length = | width = | width_nave = | interior_area = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = 4 | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | shrine_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = | elevation_footnotes = | nrhp = | designated = | added = | refnum = | footnotes = }} '''Џамија (Долно Татеши)''' — главна и единствена [[џамија]] во селото [[Долно Татеши]], во [[Општина Струга]], [[Македонија]].<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Џамијата се наоѓа во средишниот дел на селото. == Историја == Џамијата била обновена во 1973 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=208-209|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> На нејзе повторно се работело во поново време, па таа официјално била отворена на 3 август 2025 година и била именувана како „Х. Љутфи Лимани“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/tateshar.me.shpirt/posts/1167632928730724/|title=Фејсбук објава|accessdate=17 февруари 2026}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Џамија во Долно Татеши 2.jpg|Влезот Податотека:Џамија во Долно Татеши 3.jpg|Шадрванот Податотека:Џамија во Долно Татеши 4.jpg|Поглед на џамијата </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mosque (Dolno Tateši)}} [[Категорија:Долно Татеши]] [[Категорија:Џамии во Општина Струга]] [[Категорија:Џамии во Струшкото муфтиство]] 35zzz2k7gn8bwdfgmdbmx1sutzvf51r 0 1387120 5583267 5550485 2026-06-27T11:03:44Z Bjankuloski06 332 /* Историја на истражување */ Јазична исправка, replaced: строунгарската империја → строунгарското Царство 5583267 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Брентски Доломити|other_name={{langx|it|Dolomiti di Brenta}}|photo=Dolomiti di Brenta.jpg|photo_caption=Планинскиот масив Брента Груп|location=[[Тренто]], [[Италија]]|parent=[[Ретски Алпи]], [[Јужни Варовнички Алпи]]|border=|border1=|length_mi=|length_orientation=|width_mi=|width_orientation=|geology=|period=|orogeny=|highest=Чима Тоса (спорно)|elevation_m=3173|coordinates={{coord|46|9|26|N|10|52|16|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|map=Alps|map_caption=Локација на Брентските Доломити}}'''Групата Брента''' или '''Брентски Доломити''' ({{Langx|it|Dolomiti di Brenta}}) — [[Планински венец|планински масив]] и подмасивен дел од Ретските Алпи во планинската група [[Јужни Варовнички Алпи]]. Тие се наоѓаат во покраината Трентино, во североисточна [[Италија]]. Тоа е единствената доломитска група западно од реката [[Адиџе]]. Затоа, географски, тие не секогаш се сметале за дел од планинските масиви [[Доломити]]те. Геолошки, сепак, тие дефинитивно се<ref>Franco de Battaglia e Luciano Marisaldi, Enciclopedia delle Dolomiti, Zanichelli Editore, Bologna 2000, {{ISBN|978-88-08-09125-3}}</ref> и затоа понекогаш се нарекуваат '''„Западни Доломити“'''. Како дел од Доломитите, групата Брента е официјално признаена како [[светско наследство на УНЕСКО]] според Конвенцијата за светско наследство.<ref>as "Component Site 9."</ref><ref>UNESCO Decision 33COM 8B.6 - Natural properties - Properties deferred or referred back by previous sessions of the World Heritage Committee - The Dolomites (Italy), Appendix 1.2, Component Site 9</ref> == Геологија и глациологија == Геолошки, групата Брента е многу различна од соседните планински групи како Ортлес и Адамело / Пресанела формирани од гранит. Главните врвови се формирани од тврд компактен доломит, додека периферните подгрупи често се составени од повеќе варовнички доломит или [[варовник]]. Тврдиот доломит ''(dolomia principale)'' првично бил формиран за време на [[Мезозоик|мезозојската ера]], под површината на плиткиот океан Тетида, пред околу 200 милиони години. Тврдиот компактен доломит со висока содржина на магнезиум бил формиран за време на горниот тријаски период. Помекиот, поваровнички материјал бил таложен подоцна, во доцниот [[тријас]]ки и раниот [[јура|јурски]] период. Разликата е јасно забележлива за искачувачот кој добива многу покомпактна и посигурна карпа на врвовите на централниот дел од групата Брента отколку во периферните подгрупи. На крајот, овие слоеви биле поместени нагоре од тектонската активност што довело до [[Алпска орогенеза|формирање на Алпите]] за време на еоценот, почнувајќи пред околу 66 милиони години и водејќи до формирање на набори и раседи на потисок. Последователната ерозија го издлабила доломитскиот пејзаж со неговите стрмни вертикални врвови, какви што ги знаеме сега. Иако остатоците од огромни [[Морена|морени]] сугерираат дека групата Брента некогаш била опкружена со големи [[Ледник|глечери]], остатоците од нив сега се многу скромни и постојано се намалуваат во текот на последните сто години. Традиционално, глечерите Брента биле релативно мали и се нарекувале ''„ведрети“''.<ref>Castiglioni, page 29-30</ref> Во текот на последните сто години нивната големина е намалена на често помала од половина од нивната оригинална големина околу 1900 година. [[Климатски промени|Климатските промени]] се чини дека се главната причина. == Географија == Брентските Доломити се одвоени од: # Ортлерските Алпи на север покрај долината Ноче # групата Адамело-Презанела на запад покрај превојот Кампо Карло Мањо и реката Сарка # Планините Фиеме на исток покрај долината [[Адиџе]]. Брентските Доломити покриваат релативно голема површина. Може да се поделат на # Јужен сектор, кој ги опфаќа масивот Тоса, ланецот Амбиез и подгрупите Валон, Фрачингли, Гез; # Централен сектор, кој го опфаќа синџирот Сфулмини и масивот Цима Брента, како и подгрупите Монте Даино, Гајарда/Алтисимо и Гросте. # Северен сектор кој го опфаќа Северниот ланец и подгрупата на Ла Кампа. Технички, планините што се протегаат на рамената, какви што се на источната страна Чима Паганела, Монте Гаца, а на западната страна Дос дел Сабион, треба да се сметаат за дел од групата Брента, но тие се многу периферни. Групата Брента брои голем број езера, од кои најзначајни се [[Езеро Молвено|езерото Молвено]] и езерото Товел. == Врвови == [[Податотека:Campanil_Bas.pdf|мини|Кампаниле Басо]] Значајни врвови на групата Брента се: {| class="wikitable" !Врв ! Надморска височина (метри) |- | Чима Тоса | 3173 |- | Цима Брента | 3155 |- | Крозон ди Брента | 3123 |- | Пјетра Гранде | 2935 |- | Кампаниле Басо | 2883 |- | Кроз дел Алтисимо | 2339 |- |} [http://www.ii.uib.no/~petter/mountains/3000mtn/tosa.html Неодамнешните истражувања] покажале дека Чима Тоса не е висока од 3173 метри и веројатно е пониска од Чима Брента. == Планински превои == Главните [[Превој|планински превои]] на групата Брента се: {| class="wikitable" !Поминува ! Локација ! Тип ! colspan="2" | Надморска височина (м/стапки) |- | Бока ди Тукет | Мадона ди Кампиљо до Молвено | снег | 2656 | 8714 |- | Бока ди Брента | Пинцоло до Молвено | снег | 2553 | 8376 |- | Пасо дел Гросте | М.ди Кампиљо до Клес | пешачка патека | 2440 | 8006 |} == Историја на истражување == Групата Брента веројатно често била истражувана од локалните ловци, но научното и алпинистичкото истражување започнало во 1864 година кога Џон Бол, (ирско-)британски истражувач и основач на Британскиот алпски клуб, го презел преминувањето исток-запад на групата Брента преку Бока ди Брента. Една година подоцна тој стигнал до врвот на Чима Тоса, само за да открие дека неколку дена претходно, на 20 јули 1865 година, врвот го освоиле Бепи Лос од Примиеро и неговите придружници. Бол пишувал за своите потфати во „ Алпски журнал“<ref>"From Riva to Pinzolo by Molveno" Alpine Journal I, page 442-444, 1864, See also: "A Guide to the Eastern Alps" in The Alpine Guide Longmans, London, 1868</ref> и привлекол други британски истражувачи во групата Брента. Даглас Фрешфилд, подоцнежен претседател на престижниот Алпски клуб, пристигнал во 1871 година. Тој и неговите придружници Франсис Фокс Такет и францускиот водич Франсоа Девуасу од Шамони. Овие луѓе, кои сите ќе станат главни фигури на Златното доба на алпинизмот, биле активни во групата Брента и Пресанела во 1871 и 1872 година. Во 1871 година тие го достигнале врвот на Чима Брента.<ref>Douglas Freshfield, "Italian Alps", Longmans Green&Co, London, 1875 (reprinted 1972 by the SAT "Le Alpi Italiane")</ref> Други британски планинари од таа ера кои ќе придонесат за истражувањето на групата Брента биле Артур Џон Батлер (1884: Чима дељи Арми, 1885: Кампаниле Алто), [https://web.archive.org/web/20131030043018/http://www.angeloelli.it/alpinisti/file/De%20Falkner%20Alberto.html Алберт де Фалкнер]<ref>De Falkner was actually of Swiss noble descent, becoming an avid Garibaldino in the 1860s.</ref> и Едвард Теодор Комптон (1881: Крозон ди Брента).<ref>"Expeditions in the Brenta Group", Alpine Journal XI, page 413-414, 1874</ref> Вториот изградил кариера како уметник во Германија и целосно се интегрирал во редовите на Германско-европското алпско здружение (DÖAV), за кое направил голема серија слики и илустрации, вклучувајќи ја и групата Брента во некои извонредни слики.<ref>Examples of his work available in Wikimedia Commons: E.T. Compton.</ref> Трентино бил „Велшки Тирол“,<ref>A beautifully illustrated contemporary description of Welschtirol in: Prof Dr Max Haushofer: "Tirol", Velhagen und Klasing, Leipzig/Bielefeld (1899) page 170-192</ref> дел од [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]] до 1918 година, па затоа било сосема природно што DÖAV се заинтересирал за истражување на овие планини. Откако Карл Шулц<ref>Eduard Richter, u.a. "Die Erschliessung der Ostalpen", Band III, page 297-349 "Die Brentagruppe", Berlin : Verl. DÖAV, 1893-94</ref> го достигнал третиот и највисок врв на Крозон ди Брента и ги објавил своите наоди, други германски и австриски алпинисти го пронашле патот до групата Брента.<gallery> Податотека:John_Ball_(naturalist).jpg|алт=John Ball (1818-1889)| Џон Бол (1818-1889) Податотека:Torre_di_Brenta,_Compton.jpg|алт=E.T. Compton: Torre di Brenta| ЕТ Комптон: Торе ди Брента Податотека:Crozzon_di_Brenta,_Early_Twenties.pdf|алт=Crozzon di Brenta, Vedretta dei Camosci, Early '20s| Крозон ди Брента, Ведрета деи Камоши, Рани 20-ти Податотека:Douglas_Freshfield.jpg|алт=Douglas Freshfield (1845-1934)| Даглас Фрешфилд (1845-1934) Податотека:Cima_Brenta,_E._T._Compton.jpg|алт=E.T. Compton: Cima Brenta| ЕТ Комптон: Сима Брента Податотека:Escursionisti'25riftosa.pdf|алт=Rif. Tosa, August 3, 1925| Риф. Тоса, 3 август 1925 година </gallery>Важна истражувачка и описна работа извршија [http://www.angeloelli.it/alpinisti/file/Radio-Radiis%20Alfred%20von.html Алфред фон Радио-Радиис]<ref>Alfred von Radio-Radiis (1875-1957) was actually of Italian birth and descent, belonging to a prominent family from Gorizia. He became a founding member of the prestigious Club Alpino Accademico Italiano (CAAI) in 1904. But as CEO of the Saurer Truck Company, he always remained loyal to his Austrian allegiances. See: http://www.saurer-mein-laster.at {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201023080555/http://www.saurer-mein-laster.at/ |date=2020-10-23 }}</ref> и Ханс Барт.<ref>They jointly published their findings in the course of three years in an extensive report "Die Brentagruppe" in the Zeitschrift des DÖAV 1906, page 327-361, Zt. 1907, page 324-364, Zt. 1908, page 361-398. A treasure! with gorgeous photographic images by Radio-Radiis himself, as well as illustrations by E.T. Compton.</ref> Алпинисти кои зборуваат германски јазик како Готфрид Мерцбахер, Штек, Мајр, Аданг, Хајнеман<ref>An exhaustive overview of particulars about all these early alpinists is to be found on http://www.angeloelli.it/index.htm</ref> и други оставиле свој белег на Брентските Доломити. Околу почетокот на векот се разви натпреварувачки дух помеѓу италијанските и германските алпинисти, кој бил инспириран од новите националистички чувства во регионот. Освен тоа, истражувачкиот карактер на алпинизмот отстапи место на подемот на качувањето по карпи како спорт. Завршувањето на [[Обединување на Италија|италијанското обединување]] во 1870 година предизвика очекувања во италијанскиот Тирол. Духот на [[Иредентизам|Иредентизмот]] бил сè повеќе присутен кај локалните алпинисти, кои во 1872 година го основаа своето сопствено [https://www.sat.tn.it/ ''Società degli Alpinisti Tridentini'']. Во 1882 година тие ја изградија првата планинска колиба лоцирана во рамките на групата Брента, во близина на Бока ди Брента: Рифуџо Тоса, на 2.439 метри. Локалните алпинисти како Карло и Џузепе Гарбари и Нино Пули, почнаа да ги следат стапките на локалните водичи Матео и Бонифацио Николуси и Антонио Далагијакомо, кои ги водеа сите странци до врвовите. Антагонизмот со германските алпинисти бил влошен од наводната практика на поткрепување на напорите на Италците. DÖAV Sektion Bremen одлучи да изгради голема планинска колиба на карпестото седло веднаш над Рифуџо Тоса во 1897 година.<ref>The legal procedure to reclaim the property of this building for the SAT actually succeeded before the Vienna Supreme Court in 1914. After the war it was named after Trentino wartime volunteer Tommaso Pedrotti. Castiglioni, page 65; Girardi, page 201-203.</ref> Слична ситуација се создаде и на Пасо Тукет каде што SAT го изгради малото рифуџо Села во 1905 година, а DÖAV Sektion Berlin изгради поголема колиба веднаш до него.<ref>The building was turned over to the SAT after the war and was named after the British alpinist and explorer Francis Fox Tuckett. Castiglioni, page 52.</ref> Кога последниот неискачен голем врв во групата Брента, Кампаниле Басо, конечно бил искачен од Бергер и Амферер во 1899 година, се чинеше дека тие во голема мера се потпирале на работата на Гарбари и Пули, кои застанаа само 35 метри од врвот.<ref>see main article: [[Campanile Basso]]</ref> За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна,]] групата Брента останала недопрена од војната и фер е да се заклучи дека откако Трентино ѝ бил доделен на Италија со [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен ан Ле]], истражувањето на групата Брента било во голема мера завршено. Ерата на спортското качување започнала и безброј патеки за качување со сите можни степени на тежина биле трасирани на вертикалните ѕидови на овие планини низ годините. [[Податотека:Dolomiti_di_Brenta_M._di_Campiglio.JPG|десно|мини|Брентските Доломити од Дос дел Сабион]] <gallery> Податотека:Brenta_064.jpg|алт=Bocchette Centrali| Бочет Централи Податотека:Brenta_Dolomites,_Via_delle_Bocchette_Centrali,_Climber_preparing_to_access_Campanile_Basso.pdf|алт=Bocchette Centrali, Campanile Basso apex| Bocchette Centrali, врвот Campanile Basso Податотека:Via_Ferrata_ladder_Brenta.jpg|алт=Bocchette Alte| Бочет Алте Податотека:Crozzon_di_Brenta_3.jpg|алт=Crozzon di Brenta and Cima Tosa| Крозон ди Брента и Цима Тоса </gallery> == Виа деле Бокете == Пристапот до врвовите и врвовите на централниот дел од групата Брента бил олеснет со изградбата - по нарачка на SAT - на виа ферата која со почит ќе ги избегнува врвовите, но ќе ги поврзува превоите и вдлабнатините наречени ''бокета'' помеѓу врвовите. Работата на ''Виа дел Бокете Централи'' започна во 1935 година. Голем дел од работата во таа фаза ја извршија водичите од Брента од таа ера: Бруно Детасис<ref>See Italian and German Wikipedia: Bruno Detassis</ref> и Енрико Џордано. Патниот правец завршен две години подоцна им овозможи на алпинистите да стигнат до врвот на Кампаниле Басо Виа Нормале. Работите биле прекинати од Втората светска војна, но биле обновени во 1948 година, главно со напорите на Челестино Донини, сè додека не стигнат до својата точка на завршување кај Бока деи Арми. Подоцна, во 1968-69 година, патниот правец бил продолжен кон Бока дел Тукет по траекторија наречена ''Виа деле Бокете Алте'', предизвикувачки патен правец кој достигнува квота од 3002 метри и ја преминува источната страна на Чима Брента веднаш под врвот. Во подоцнежна фаза, маршрутата на ви ферате била проширена кон Пасо дел Гросте преку ''Сентјеро Бенини'', а подоцна се прошири и понатаму преку Северниот синџир кон Рифуџо Пелер: ''Сентјеро Костанци''.<ref>See also: Extensive overview of the Via delle Bocchette in Castiglioni's CAI TCI Guide, as well as Enzo Gardumi, Fabrizio Torchio: "Dolomiti di Brenta", Casa editrice Panorama, Trento 1999, page 144-145, {{ISBN|88-87118-43-4}}. An English guidebook: Graham Fletcher & John Smith:"Via Ferratas of the Italian Dolomites: Vol.2 Southern Dolomites, Brenta and Lake Garda", Cicerone, {{ISBN|978-1-85284-380-9}} In German: Mark Zahel: "Rother Klettersteigfuhrer Dolomiten, Brenta, Gardasee", Bergverlag Rudolf Rother, München, 2013. {{ISBN|978-3-7633-3096-6}}</ref> == Флора и фауна == Автономната покраина Тренто донесе закон во 1967 година за заштита на групата Брента како дел од [https://www.pnab.it/ Природниот парк Адамело-Брента.] Оваа област опфаќа 650 километри квадратни. Неговата фауна е меѓу најбогатите на Алпите и ги вклучува сите животински видови кои го наоѓаат своето живеалиште на планините; вклучувајќи [[Кафеава мечка|мечка]], [[дивокоза]] и алпски козорог. Групата Брента била едно од последните места во Италија каде што ендемските мечки (''Ursus arctos'') можеа да најдат живеалиште. Нивниот број неодамна се зголеми, исто така како резултат на зголемувањето на популацијата со мешање на мечки од [[Словенија]]. Приближно 30 мечки го населуваат паркот. [[Златен орел|Златниот орел]] (''Aquila chrysaetos'') и [[Голем тетреб|шумската тетреб]] (''Tetrao urogallus'') наоѓаат заштитен дом на овие планини. На неколку локации има колонии на алпски мармоти (''Marmota marmot''). == Скијање, планинарење и искачување == Скијачките патеки се наоѓаат на западната страна од групата Брента во Вал Рендена, околу скијачките центри Мадона ди Кампиљо и Пинцоло. Повеќето од лифтовите и скијачките патеки се наоѓаат на планините Дос дел Сабион и Монте Спинале. Сепак, постои долг модерен лифт со голем капацитет кој води од Мадона дел Кампиљо па сè до главниот синџир на Брента Груп до Пасо Гросте на {{Convert|2444|m|ft}}. Севкупно, скијачката област може да понуди околу 150 километри, поделени во 98 скијачки патеки од сите степени на тежина, олеснети од 63 лифтови. На источната страна од групата Брента, скијачките патеки се наоѓаат на Паганела. Скијачкиот центар Паганела можел да понуди околу 50 километри скијачки патеки, олеснета од 16 лифтови. Скијачкиот центар над Молвено кај Прадел е многу мал, но нуди прекрасен поглед кон централниот дел од групата Брента.<gallery> Податотека:Rifugio_Dodici_Apostoli_-_Dolomiti_di_Brenta.jpg|алт=Rif. Dodici Apostoli| Риф. Додичи Апостоли Податотека:Brentei-Hütte_039.jpg|алт=Rif. Brentei| Брентеј Податотека:Tuckett-Hütte_009.jpg|алт=Rif. Tuckett-Sella| Риф. Такет-Села Податотека:Rifugi_Pedrotti-Tosa.pdf|алт=Rif. Pedrotti-Tosa| Рив. Педроти-Тоса Податотека:Rifugio_Angelo_Alimonta.jpg|алт=Rif. Alimonta| Рив. Алимонта Податотека:Val_di_Non_-_Rifugio_Peller.jpg|алт=Rif. Peller| Риф. Пелер </gallery>Повеќето планинари доаѓаат во групата Брента<ref>A beautifully illustrated and very complete overview of hiking itineraries is given in Enzo Gardumi, Fabrizio Torchio: "Dolomiti di Brenta", Casa editrice Panorama, Trento 1999, page 144-145, {{ISBN|88-87118-43-4}}. : Also: Helmut Pietsch: Brentagruppe, Gebietsführer für Wanderer und Bergsteiger. Bergverlag Rudolf Rother, München, 1. Auflage 1987. {{ISBN|3-7633-3302-9}}</ref> за да пешачат по Виа дела Бокете и поврзаните ви ферати, како што е ''Сентјеро Кастиљони''.<ref>An English guidebook: Graham Fletcher & John Smith:"Via Ferratas of the Italian Dolomites: Vol.2 Southern Dolomites, Brenta and Lake Garda", Cicerone, {{ISBN|978-1-85284-380-9}}</ref> Завршувањето на целиот патен правец југ-север што тргнува од Риф Агостини по Сентјеро Кастиљони, Сентјеро дел'Идеале, Бокете Централи, Бокете Алте, Сентјеро Бенини и Сентјеро Костанци, завршувајќи во Рифуџо Пелер, би барало вкупно приближно 28 часа пешачење/искачување.<ref>T.i. without major stops. This number was attained by adding up the duration of the time needed for all these parts, as indicated in Gardumi-Torchio and Castiglioni.</ref> Затоа, постои цела мрежа од алпски колиби над 2000 метри надморска височина, главно управувана од SAT како дел од Клубот Алпино Италијано : {| class="wikitable" !Планинарска колиба ! colspan="1" | Надморска височина (метри) |- | Рифуџо Агостини |2,410 |- | Рифуџо Гарбари XII Апостоли |2,489 |- | Рифуџо Алберто и Марија аи Брентеи |2,120 |- | Рифуги Тоса и Педроти |2,439 |- | Рифуџо Алимонта |2,580 |- | Рифуги Такет и Села |2,272 |- | Рифуџо Графер ал Гросте |2,261 |- | Рифуџо Пелер |2,022 |} Неколку приватни планински колиби можат да се најдат на пониски надморски височини. Означени планински патеки ги преминуваат целите Брентски Доломити, овозможувајќи пристап до многу фреквентни области на овие планини. Планинарите можат да изберат помеѓу многу предизвикувачки маршрути како што е ''Бошет Алте'' или помалку тешки алтернативи, но секогаш треба да бидат добро подготвени со соодветна опрема, безбедносна опрема и мерки на претпазливост против ненадејни временски промени. Неколку мали колиби-засолништа (италијански: ''bivacco'') се подигнати на големи и оддалечени надморски височини: Бивако Кастиљони (3.135) на врвот на Крозон ди Брета, Бивако Бонвекио (2.790) 300 метри северно од Чима Сасара и Бивако Костанци на 2.365 метри на Сасо Росо. Некои периферни подгрупи, како што се Гез, Даино, Валон и Кампа, се далеку од целото туристичко внимание - дури и во августовски ден. Овие диви, оддалечени области претставуваат свои специфични предизвици и планинарењето во овие области бара претпазлива подготовка. Сепак, тие области се некако помалку интересни за вертикалните качувачи на карпи поради кршливоста на поваровничките карпи. За овие качувачи, врвовите и врвовите на Централниот синџир - составени од цврста ''Доломија принципале'' - остануваат главна атракција. Предизвикувачки историски маршрути како Виа Преус и Дидро Ферман на Кампаниле Басо, Виа Шулц и Пиластро ди Франчези на Крозон ди Брента, Виа Видесот на Чима Маргарита, Виа Дибона на Кроз дел'Алтисимо и многу други класични рути<ref>All described in the Castiglioni guide, but some also in: Annette Köhler, Norbert Memmel: "Kletterführer Dolomiten", Rother Verlag, {{ISBN|3-7633-3015-1}}</ref> и нивните бесконечни варијанти привлекуваат многу качувачи секоја година. Групата Брента стана популарна и кај планинските велосипедисти<ref>see: https://www.dolomitibrentabike.it</ref> и во последната деценија стана база за параглајдери. Поранешниот европски шампион (2006, 2010) и освојувач на сребрен медал на Светскиот куп (2011) во параглајдинг, Лука Донини, е од Молвено.<ref>see: http://www.pwca.org/user/17026{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * http://www.pnab.it * http://www.rockclimbing.com/routes/Europe/Italy/Dolomites/Brenta/{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.dolomitidibrentain.it/ {{Јужни Варовнички Алпи}} [[Категорија:Светско наследство во Италија]] [[Категорија:Јужни Варовнички Алпи]] [[Категорија:Планински венци на Алпите]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на италијански]] gyvkeufx1snsm1fxxftjdc4827xf3wg 0 1389942 5583162 5564419 2026-06-27T09:30:55Z Bjankuloski06 332 5583162 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Црвен плускавец |image = Bayrischer Wald 9929.JPG |image_caption = ''Silene dioica'' (red campion) |genus = Silene |species = dioica |authority = ([[L.]]) [[Clairv.]] |synonyms_ref = <ref name = "157239-1" >{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:157239-1 |title=''Silene dioica'' (L.) Clairv. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=20 November 2020}}</ref> |synonyms = {{Collapsible list| *''Agrostemma sylvestre'' <small>(Schkuhr) G.Don</small> *''Lychnis arvensis'' <small>G.Gaertn., B.Mey. & Scherb.</small> *''Lychnis dioecia'' <small>Mill.</small> *''Lychnis dioica'' <small>L.</small> *''Lychnis dioica'' subsp. ''rubra'' <small>Weigel</small> *''Lychnis diurna'' <small>Sibth.</small> *''Lychnis diurna'' var. ''glaberrima'' <small>Sekera</small> *''Lychnis preslii'' <small>Sekera</small> *''Lychnis rosea'' <small>Salisb.</small> *''Lychnis rubra'' <small>Patze, E.Mey. & Elkan</small> *''Lychnis silvestris'' <small>Rafn</small> *''Lychnis sylvestris'' <small>Schkuhr</small> *''Lychnis vespertina'' <small>Sibth.</small> *''Melandrium dioicum'' <small>(L.) Coss. & Germ.</small> *''Melandrium dioicum'' f. ''glaberrimum'' <small>(Sekera) D.Löve</small> *''Melandrium dioicum'' f. ''lacteum'' <small>(Hartm.) D.Löve</small> *''Melandrium dioicum'' subsp. ''glaberrimum'' <small>(Celak.) Soják</small> *''Melandrium dioicum'' subsp. ''rubrum'' <small>(Weigel) D.Löve</small> *''Melandrium dioicum'' var. ''zetlandicum'' <small>Compton</small> *''Melandrium diurnum'' <small>Fr.</small> *''Melandrium preslii'' <small>(Sekera) Nyman</small> *''Melandrium purpureum'' <small>Rupr.</small> *''Melandrium rubrum'' <small>(Weigel) Garcke</small> *''Melandrium stenophyllum'' <small>Schur</small> *''Saponaria dioica'' <small>(L.) Moench</small> *''Silene dioica'' f. ''lactea'' <small>(Hartm.) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' subsp. ''glaberrima'' <small>(Celak.) Soják</small> *''Silene dioica'' var. ''glaberrima'' <small>(K.Malý) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''glabrescens'' <small>(Schur) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''glandulosa'' <small>(Brügger) Kerguélen</small> *''Silene dioica'' var. ''pygmaea'' <small>(Ser.) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''serpentinicola'' <small>(Rune) Ericsson</small> *''Silene dioica'' var. ''smithii'' <small>(Rune) Ericsson</small> *''Silene dioica'' var. ''stenophylla'' <small>(Schur) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''zetlandica'' <small>(Compton) Kerguélen</small> *''Silene diurna'' <small>Gren. & Godr.</small> *''Silene hornemannii'' <small>Steud.</small> *''Silene latifolia'' <small>Hornem.</small> *''Silene rubra'' <small>Burnat</small> }}}} [[Податотека:Dagkoekoeksbloem,_10-07-2025._(d.j.b.)_01.jpg|мини|260x260пкс|Семенски мешунки на црвен плускавец.]] [[Податотека:The_larva_of_Hadena_bicruris_is_feeding_on_the_seeds_of_Red_Campion_(Silene_dioica).jpg|лево|мини|255x255пкс|Гасеница од видот ''Lychnis'' се храни со семките на црвениот плускавец.]] '''Црвен плускавец''' или '''дводомен плускавец''' ({{науч|Silene dioica}}) ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Melandrium rubrum'') — [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[Каранфили|Caryophyllaceae]], кое е по потекло од Европа и донесено во Америка. == Опис == Тоа е [[Двегодишно растение|двегодишно]] или [[повеќегодишно растение]]. Растението расте до 30-90 см во висина, со разгранети стебла. Темнозелените [[лист]]ови се во спротивни и декусирани парови, едноставни остри овални, 3-8 см долги со незабиен раб; и листовите и стеблата на растението се влакнести и малку лепливи. Горните листови се без стебло.<ref name="Stace">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/newflorabritishi00stac|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521707725|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|pages=[https://archive.org/details/newflorabritishi00stac/page/n508 473]|author-link=Stace, C. A.|url-access=limited}}</ref> Цветаат од мај до октомври, безмирисните [[цвет]]ови се темно розови до црвени. Има пет [[Венечно ливче|ливчиња]] кои се длабоко засечени на крајот, стеснети во основата и сите одат во [[Чашкино ливче|чашка]] во облик на урна. Како што е наведено од специфичното име, машките и женските цветови се наоѓаат на одделни растенија (дводомни), машкиот со 10 [[Прашник|прашници]] и чашка со 10 вени, женскиот со 5 стилови и чашка со 20 вени.<ref name="Stace"/> Плодот, кој се произведува од јули па натаму, е јајцевидна капсула што содржи повеќе семки.<ref name="Stace" /> == Таксономија == Растенијата од ''Silene latifolia'' × ''Silene dioica'' = ''Silene'' × ''hampeana'' кои се плодни хибриди со тесно поврзаниот бел кампион (''Silene latifolia'') се чести во некои области. Тие може да имаат побледо розови цветови и да бидат меѓупросторни помеѓу двата вида по други карактеристики.<ref name="Stace"/> == Живеалиште == Ова растение е по потекло од северна и Средна Европа и е локално изобилна низ [[Британски Острови|Британските Острови]]. Генерално е честа појава во [[Северна Ирска]], но е ретка на други места во [[Ирска (остров)|Ирска]]. Честа е на [[Ман (остров)|островот Ман]].<ref name="Moore">{{Наведена книга|url=http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/am1924/index.htm|title=A Vocabulary of the Anglo-Manx Dialect|last=Moore|first=A.W.|publisher=Oxford University Press|year=1924|author-link=Arthur William Moore}}</ref> Доведена е во Исланд, Канада, САД и Аргентина. Црвениот плускавец расте покрај патишта, шуми, карпести падини, и влажни хумусни почви.<ref name=":0">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 341</ref> Во Македонија го има на [[Шар Планина]] на патот кон [[Лешница (Шар Планина)|Лешница]], на [[Дешат]], [[Пелистер]], [[Беласица]], и најдено е ова растение во село [[Смолари]].<ref name=":0" /> == Екологија == Цветовите често ги посетуваат муви како што е ''[[Rhingia campestris]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Van Der Kooi|first=C. J.|last2=Pen|first2=I.|last3=Staal|first3=M.|last4=Stavenga|first4=D. G.|last5=Elzenga|first5=J. T. M.|year=2015|title=Competition for pollinators and intra-communal spectral dissimilarity of flowers|url=https://www.researchgate.net/publication/273158762|journal=Plant Biology|volume=18|issue=1|pages=56–62|doi=10.1111/plb.12328|pmid=25754608}}</ref> [[Нектар]]от од цветовите го користат бумбарите и пеперутките, а неколку видови [[Молец|молци]] се хранат со [[Лист|лисјата]]. Цветовите на цревениот плускавец, заедно со голем број други членови на каранфили, се многу подложни на инфекција. == Одгледување == Ова растение се користи како украсно повеќегодишно цвеќе за повеќегодишната граница. Една особено значајна сорта е светло розовата, двоцветна сорта со темно зелени листови наречена „Светулка“. == Медицинска и кулинарска употреба == Младите листови и цветови од црвен плускавец се јадат, иако се препорачува готвење или бланширање за да се отстрани горчливиот вкус при конзумирањето. [[Николас Калпепер]] го препорачувал ова растение како лек за [[брадавици]], курји очи, заболувања на бубрезите, внатрешно крварење, убоди од инсекти и каснувања [[Шарка|од шарка]]. == Во културата == На островот Ман, познат е како „самовилски цвет“, и постои локално табу против неговото берење.<ref name="Moore"/> Во [[Римокатоличка црква|католичката црква]] црвениот плускавец се поврзува со [[Исусовци|исусовиот]] [[маченик]] [[Едмунд Кампион]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] r9r4oacrcf2r419pz4wxtkys9iyabe8 5583163 5583162 2026-06-27T09:31:20Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Silene dioica]] на [[Црвен плускавец]] 5583162 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Црвен плускавец |image = Bayrischer Wald 9929.JPG |image_caption = ''Silene dioica'' (red campion) |genus = Silene |species = dioica |authority = ([[L.]]) [[Clairv.]] |synonyms_ref = <ref name = "157239-1" >{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:157239-1 |title=''Silene dioica'' (L.) Clairv. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=20 November 2020}}</ref> |synonyms = {{Collapsible list| *''Agrostemma sylvestre'' <small>(Schkuhr) G.Don</small> *''Lychnis arvensis'' <small>G.Gaertn., B.Mey. & Scherb.</small> *''Lychnis dioecia'' <small>Mill.</small> *''Lychnis dioica'' <small>L.</small> *''Lychnis dioica'' subsp. ''rubra'' <small>Weigel</small> *''Lychnis diurna'' <small>Sibth.</small> *''Lychnis diurna'' var. ''glaberrima'' <small>Sekera</small> *''Lychnis preslii'' <small>Sekera</small> *''Lychnis rosea'' <small>Salisb.</small> *''Lychnis rubra'' <small>Patze, E.Mey. & Elkan</small> *''Lychnis silvestris'' <small>Rafn</small> *''Lychnis sylvestris'' <small>Schkuhr</small> *''Lychnis vespertina'' <small>Sibth.</small> *''Melandrium dioicum'' <small>(L.) Coss. & Germ.</small> *''Melandrium dioicum'' f. ''glaberrimum'' <small>(Sekera) D.Löve</small> *''Melandrium dioicum'' f. ''lacteum'' <small>(Hartm.) D.Löve</small> *''Melandrium dioicum'' subsp. ''glaberrimum'' <small>(Celak.) Soják</small> *''Melandrium dioicum'' subsp. ''rubrum'' <small>(Weigel) D.Löve</small> *''Melandrium dioicum'' var. ''zetlandicum'' <small>Compton</small> *''Melandrium diurnum'' <small>Fr.</small> *''Melandrium preslii'' <small>(Sekera) Nyman</small> *''Melandrium purpureum'' <small>Rupr.</small> *''Melandrium rubrum'' <small>(Weigel) Garcke</small> *''Melandrium stenophyllum'' <small>Schur</small> *''Saponaria dioica'' <small>(L.) Moench</small> *''Silene dioica'' f. ''lactea'' <small>(Hartm.) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' subsp. ''glaberrima'' <small>(Celak.) Soják</small> *''Silene dioica'' var. ''glaberrima'' <small>(K.Malý) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''glabrescens'' <small>(Schur) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''glandulosa'' <small>(Brügger) Kerguélen</small> *''Silene dioica'' var. ''pygmaea'' <small>(Ser.) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''serpentinicola'' <small>(Rune) Ericsson</small> *''Silene dioica'' var. ''smithii'' <small>(Rune) Ericsson</small> *''Silene dioica'' var. ''stenophylla'' <small>(Schur) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''zetlandica'' <small>(Compton) Kerguélen</small> *''Silene diurna'' <small>Gren. & Godr.</small> *''Silene hornemannii'' <small>Steud.</small> *''Silene latifolia'' <small>Hornem.</small> *''Silene rubra'' <small>Burnat</small> }}}} [[Податотека:Dagkoekoeksbloem,_10-07-2025._(d.j.b.)_01.jpg|мини|260x260пкс|Семенски мешунки на црвен плускавец.]] [[Податотека:The_larva_of_Hadena_bicruris_is_feeding_on_the_seeds_of_Red_Campion_(Silene_dioica).jpg|лево|мини|255x255пкс|Гасеница од видот ''Lychnis'' се храни со семките на црвениот плускавец.]] '''Црвен плускавец''' или '''дводомен плускавец''' ({{науч|Silene dioica}}) ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Melandrium rubrum'') — [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[Каранфили|Caryophyllaceae]], кое е по потекло од Европа и донесено во Америка. == Опис == Тоа е [[Двегодишно растение|двегодишно]] или [[повеќегодишно растение]]. Растението расте до 30-90 см во висина, со разгранети стебла. Темнозелените [[лист]]ови се во спротивни и декусирани парови, едноставни остри овални, 3-8 см долги со незабиен раб; и листовите и стеблата на растението се влакнести и малку лепливи. Горните листови се без стебло.<ref name="Stace">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/newflorabritishi00stac|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521707725|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|pages=[https://archive.org/details/newflorabritishi00stac/page/n508 473]|author-link=Stace, C. A.|url-access=limited}}</ref> Цветаат од мај до октомври, безмирисните [[цвет]]ови се темно розови до црвени. Има пет [[Венечно ливче|ливчиња]] кои се длабоко засечени на крајот, стеснети во основата и сите одат во [[Чашкино ливче|чашка]] во облик на урна. Како што е наведено од специфичното име, машките и женските цветови се наоѓаат на одделни растенија (дводомни), машкиот со 10 [[Прашник|прашници]] и чашка со 10 вени, женскиот со 5 стилови и чашка со 20 вени.<ref name="Stace"/> Плодот, кој се произведува од јули па натаму, е јајцевидна капсула што содржи повеќе семки.<ref name="Stace" /> == Таксономија == Растенијата од ''Silene latifolia'' × ''Silene dioica'' = ''Silene'' × ''hampeana'' кои се плодни хибриди со тесно поврзаниот бел кампион (''Silene latifolia'') се чести во некои области. Тие може да имаат побледо розови цветови и да бидат меѓупросторни помеѓу двата вида по други карактеристики.<ref name="Stace"/> == Живеалиште == Ова растение е по потекло од северна и Средна Европа и е локално изобилна низ [[Британски Острови|Британските Острови]]. Генерално е честа појава во [[Северна Ирска]], но е ретка на други места во [[Ирска (остров)|Ирска]]. Честа е на [[Ман (остров)|островот Ман]].<ref name="Moore">{{Наведена книга|url=http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/am1924/index.htm|title=A Vocabulary of the Anglo-Manx Dialect|last=Moore|first=A.W.|publisher=Oxford University Press|year=1924|author-link=Arthur William Moore}}</ref> Доведена е во Исланд, Канада, САД и Аргентина. Црвениот плускавец расте покрај патишта, шуми, карпести падини, и влажни хумусни почви.<ref name=":0">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 341</ref> Во Македонија го има на [[Шар Планина]] на патот кон [[Лешница (Шар Планина)|Лешница]], на [[Дешат]], [[Пелистер]], [[Беласица]], и најдено е ова растение во село [[Смолари]].<ref name=":0" /> == Екологија == Цветовите често ги посетуваат муви како што е ''[[Rhingia campestris]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Van Der Kooi|first=C. J.|last2=Pen|first2=I.|last3=Staal|first3=M.|last4=Stavenga|first4=D. G.|last5=Elzenga|first5=J. T. M.|year=2015|title=Competition for pollinators and intra-communal spectral dissimilarity of flowers|url=https://www.researchgate.net/publication/273158762|journal=Plant Biology|volume=18|issue=1|pages=56–62|doi=10.1111/plb.12328|pmid=25754608}}</ref> [[Нектар]]от од цветовите го користат бумбарите и пеперутките, а неколку видови [[Молец|молци]] се хранат со [[Лист|лисјата]]. Цветовите на цревениот плускавец, заедно со голем број други членови на каранфили, се многу подложни на инфекција. == Одгледување == Ова растение се користи како украсно повеќегодишно цвеќе за повеќегодишната граница. Една особено значајна сорта е светло розовата, двоцветна сорта со темно зелени листови наречена „Светулка“. == Медицинска и кулинарска употреба == Младите листови и цветови од црвен плускавец се јадат, иако се препорачува готвење или бланширање за да се отстрани горчливиот вкус при конзумирањето. [[Николас Калпепер]] го препорачувал ова растение како лек за [[брадавици]], курји очи, заболувања на бубрезите, внатрешно крварење, убоди од инсекти и каснувања [[Шарка|од шарка]]. == Во културата == На островот Ман, познат е како „самовилски цвет“, и постои локално табу против неговото берење.<ref name="Moore"/> Во [[Римокатоличка црква|католичката црква]] црвениот плускавец се поврзува со [[Исусовци|исусовиот]] [[маченик]] [[Едмунд Кампион]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] r9r4oacrcf2r419pz4wxtkys9iyabe8 5583169 5583163 2026-06-27T09:34:14Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ 5583169 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Црвен плускавец |image = Bayrischer Wald 9929.JPG |image_caption = ''Silene dioica'' (red campion) |genus = Silene |species = dioica |authority = ([[L.]]) [[Clairv.]] |synonyms_ref = <ref name = "157239-1" >{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:157239-1 |title=''Silene dioica'' (L.) Clairv. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=20 November 2020}}</ref> |synonyms = {{Collapsible list| *''Agrostemma sylvestre'' <small>(Schkuhr) G.Don</small> *''Lychnis arvensis'' <small>G.Gaertn., B.Mey. & Scherb.</small> *''Lychnis dioecia'' <small>Mill.</small> *''Lychnis dioica'' <small>L.</small> *''Lychnis dioica'' subsp. ''rubra'' <small>Weigel</small> *''Lychnis diurna'' <small>Sibth.</small> *''Lychnis diurna'' var. ''glaberrima'' <small>Sekera</small> *''Lychnis preslii'' <small>Sekera</small> *''Lychnis rosea'' <small>Salisb.</small> *''Lychnis rubra'' <small>Patze, E.Mey. & Elkan</small> *''Lychnis silvestris'' <small>Rafn</small> *''Lychnis sylvestris'' <small>Schkuhr</small> *''Lychnis vespertina'' <small>Sibth.</small> *''Melandrium dioicum'' <small>(L.) Coss. & Germ.</small> *''Melandrium dioicum'' f. ''glaberrimum'' <small>(Sekera) D.Löve</small> *''Melandrium dioicum'' f. ''lacteum'' <small>(Hartm.) D.Löve</small> *''Melandrium dioicum'' subsp. ''glaberrimum'' <small>(Celak.) Soják</small> *''Melandrium dioicum'' subsp. ''rubrum'' <small>(Weigel) D.Löve</small> *''Melandrium dioicum'' var. ''zetlandicum'' <small>Compton</small> *''Melandrium diurnum'' <small>Fr.</small> *''Melandrium preslii'' <small>(Sekera) Nyman</small> *''Melandrium purpureum'' <small>Rupr.</small> *''Melandrium rubrum'' <small>(Weigel) Garcke</small> *''Melandrium stenophyllum'' <small>Schur</small> *''Saponaria dioica'' <small>(L.) Moench</small> *''Silene dioica'' f. ''lactea'' <small>(Hartm.) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' subsp. ''glaberrima'' <small>(Celak.) Soják</small> *''Silene dioica'' var. ''glaberrima'' <small>(K.Malý) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''glabrescens'' <small>(Schur) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''glandulosa'' <small>(Brügger) Kerguélen</small> *''Silene dioica'' var. ''pygmaea'' <small>(Ser.) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''serpentinicola'' <small>(Rune) Ericsson</small> *''Silene dioica'' var. ''smithii'' <small>(Rune) Ericsson</small> *''Silene dioica'' var. ''stenophylla'' <small>(Schur) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''zetlandica'' <small>(Compton) Kerguélen</small> *''Silene diurna'' <small>Gren. & Godr.</small> *''Silene hornemannii'' <small>Steud.</small> *''Silene latifolia'' <small>Hornem.</small> *''Silene rubra'' <small>Burnat</small> }}}} [[Податотека:Dagkoekoeksbloem,_10-07-2025._(d.j.b.)_01.jpg|мини|260x260пкс|Семенски мешунки на црвен плускавец.]] [[Податотека:The_larva_of_Hadena_bicruris_is_feeding_on_the_seeds_of_Red_Campion_(Silene_dioica).jpg|лево|мини|255x255пкс|Гасеница од видот ''Lychnis'' се храни со семките на црвениот плускавец.]] '''Црвен плускавец''' или '''дводомен плускавец''' ({{науч|Silene dioica}}) ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Melandrium rubrum'') — [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[Каранфили|Caryophyllaceae]], кое е по потекло од Европа и донесено во Америка. == Опис == Тоа е [[Двегодишно растение|двегодишно]] или [[повеќегодишно растение]]. Растението расте до 30-90 см во висина, со разгранети стебла. Темнозелените [[лист]]ови се во спротивни и декусирани парови, едноставни остри овални, 3-8 см долги со незабиен раб; и листовите и стеблата на растението се влакнести и малку лепливи. Горните листови се без стебло.<ref name="Stace">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/newflorabritishi00stac|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521707725|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|pages=[https://archive.org/details/newflorabritishi00stac/page/n508 473]|author-link=Stace, C. A.|url-access=limited}}</ref> Цветаат од мај до октомври, безмирисните [[цвет]]ови се темно розови до црвени. Има пет [[Венечно ливче|ливчиња]] кои се длабоко засечени на крајот, стеснети во основата и сите одат во [[Чашкино ливче|чашка]] во облик на урна. Како што е наведено од специфичното име, машките и женските цветови се наоѓаат на одделни растенија (дводомни), машкиот со 10 [[Прашник|прашници]] и чашка со 10 вени, женскиот со 5 стилови и чашка со 20 вени.<ref name="Stace"/> Плодот, кој се произведува од јули па натаму, е јајцевидна капсула што содржи повеќе семки.<ref name="Stace" /> == Таксономија == Растенијата од ''Silene latifolia'' × ''Silene dioica'' = ''Silene'' × ''hampeana'' кои се плодни хибриди со тесно поврзаниот бел кампион (''Silene latifolia'') се чести во некои области. Тие може да имаат побледо розови цветови и да бидат меѓупросторни помеѓу двата вида по други карактеристики.<ref name="Stace"/> == Живеалиште == Ова растение е по потекло од северна и Средна Европа и е локално изобилна низ [[Британски Острови|Британските Острови]]. Генерално е честа појава во [[Северна Ирска]], но е ретка на други места во [[Ирска (остров)|Ирска]]. Честа е на [[Ман (остров)|островот Ман]].<ref name="Moore">{{Наведена книга|url=http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/am1924/index.htm|title=A Vocabulary of the Anglo-Manx Dialect|last=Moore|first=A.W.|publisher=Oxford University Press|year=1924|author-link=Arthur William Moore}}</ref> Доведена е во Исланд, Канада, САД и Аргентина. Црвениот плускавец расте покрај патишта, шуми, карпести падини, и влажни хумусни почви.<ref name=":0">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 341</ref> Во Македонија го има на [[Шар Планина]] на патот кон [[Лешница (Шар Планина)|Лешница]], на [[Дешат]], [[Пелистер]], [[Беласица]], и најдено е ова растение во село [[Смолари]].<ref name=":0" /> == Екологија == Цветовите често ги посетуваат муви како што е ''[[Rhingia campestris]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Van Der Kooi|first=C. J.|last2=Pen|first2=I.|last3=Staal|first3=M.|last4=Stavenga|first4=D. G.|last5=Elzenga|first5=J. T. M.|year=2015|title=Competition for pollinators and intra-communal spectral dissimilarity of flowers|url=https://www.researchgate.net/publication/273158762|journal=Plant Biology|volume=18|issue=1|pages=56–62|doi=10.1111/plb.12328|pmid=25754608}}</ref> [[Нектар]]от од цветовите го користат бумбарите и пеперутките, а неколку видови [[Молец|молци]] се хранат со [[Лист|лисјата]]. Цветовите на цревениот плускавец, заедно со голем број други членови на каранфили, се многу подложни на инфекција. == Одгледување == Ова растение се користи како украсно повеќегодишно цвеќе за повеќегодишната граница. Една особено значајна сорта е светло розовата, двоцветна сорта со темно зелени листови наречена „Светулка“. == Медицинска и кулинарска употреба == Младите листови и цветови од црвен плускавец се јадат, иако се препорачува готвење или бланширање за да се отстрани горчливиот вкус при конзумирањето. [[Николас Калпепер]] го препорачувал ова растение како лек за [[брадавици]], курји очи, заболувања на бубрезите, внатрешно крварење, убоди од инсекти и каснувања [[Шарка|од шарка]]. == Во културата == На островот Ман, познат е како „самовилски цвет“, и постои локално табу против неговото берење.<ref name="Moore"/> Во [[Римокатоличка црква|католичката црква]] црвениот плускавец се поврзува со [[Исусовци|исусовиот]] [[маченик]] [[Едмунд Кампион]]. == Наводи == {{наводи}} {{таксонска лента|from=Q161699}} [[Категорија:Плускавец (растение)| ]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] jlo9u25hjq6owiva5kvn4c8kathvczp 5583171 5583169 2026-06-27T09:35:56Z Bjankuloski06 332 5583171 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Црвен плускавец |image = Bayrischer Wald 9929.JPG |image_caption = ''Silene dioica'' (red campion) |genus = Silene |species = dioica |authority = ([[L.]]) [[Clairv.]] |synonyms_ref = <ref name = "157239-1" >{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:157239-1 |title=''Silene dioica'' (L.) Clairv. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=20 November 2020}}</ref> |synonyms = {{Collapsible list| *''Agrostemma sylvestre'' <small>(Schkuhr) G.Don</small> *''Lychnis arvensis'' <small>G.Gaertn., B.Mey. & Scherb.</small> *''Lychnis dioecia'' <small>Mill.</small> *''Lychnis dioica'' <small>L.</small> *''Lychnis dioica'' subsp. ''rubra'' <small>Weigel</small> *''Lychnis diurna'' <small>Sibth.</small> *''Lychnis diurna'' var. ''glaberrima'' <small>Sekera</small> *''Lychnis preslii'' <small>Sekera</small> *''Lychnis rosea'' <small>Salisb.</small> *''Lychnis rubra'' <small>Patze, E.Mey. & Elkan</small> *''Lychnis silvestris'' <small>Rafn</small> *''Lychnis sylvestris'' <small>Schkuhr</small> *''Lychnis vespertina'' <small>Sibth.</small> *''Melandrium dioicum'' <small>(L.) Coss. & Germ.</small> *''Melandrium dioicum'' f. ''glaberrimum'' <small>(Sekera) D.Löve</small> *''Melandrium dioicum'' f. ''lacteum'' <small>(Hartm.) D.Löve</small> *''Melandrium dioicum'' subsp. ''glaberrimum'' <small>(Celak.) Soják</small> *''Melandrium dioicum'' subsp. ''rubrum'' <small>(Weigel) D.Löve</small> *''Melandrium dioicum'' var. ''zetlandicum'' <small>Compton</small> *''Melandrium diurnum'' <small>Fr.</small> *''Melandrium preslii'' <small>(Sekera) Nyman</small> *''Melandrium purpureum'' <small>Rupr.</small> *''Melandrium rubrum'' <small>(Weigel) Garcke</small> *''Melandrium stenophyllum'' <small>Schur</small> *''Saponaria dioica'' <small>(L.) Moench</small> *''Silene dioica'' f. ''lactea'' <small>(Hartm.) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' subsp. ''glaberrima'' <small>(Celak.) Soják</small> *''Silene dioica'' var. ''glaberrima'' <small>(K.Malý) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''glabrescens'' <small>(Schur) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''glandulosa'' <small>(Brügger) Kerguélen</small> *''Silene dioica'' var. ''pygmaea'' <small>(Ser.) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''serpentinicola'' <small>(Rune) Ericsson</small> *''Silene dioica'' var. ''smithii'' <small>(Rune) Ericsson</small> *''Silene dioica'' var. ''stenophylla'' <small>(Schur) Meusel & K.Werner</small> *''Silene dioica'' var. ''zetlandica'' <small>(Compton) Kerguélen</small> *''Silene diurna'' <small>Gren. & Godr.</small> *''Silene hornemannii'' <small>Steud.</small> *''Silene latifolia'' <small>Hornem.</small> *''Silene rubra'' <small>Burnat</small> }}}} [[Податотека:Dagkoekoeksbloem,_10-07-2025._(d.j.b.)_01.jpg|мини|260x260пкс|Семенски мешунки на црвен плускавец.]] [[Податотека:The_larva_of_Hadena_bicruris_is_feeding_on_the_seeds_of_Red_Campion_(Silene_dioica).jpg|лево|мини|255x255пкс|Гасеница од видот ''Lychnis'' се храни со семките на црвениот плускавец.]] '''Црвен плускавец''' или '''дводомен плускавец''' ({{науч|Silene dioica}}, [[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Melandrium rubrum'') — [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[Каранфили|Caryophyllaceae]], кое е по потекло од Европа и донесено во Америка. == Опис == Тоа е [[Двегодишно растение|двегодишно]] или [[повеќегодишно растение]]. Растението расте до 30-90 см во висина, со разгранети стебла. Темнозелените [[лист]]ови се во спротивни и декусирани парови, едноставни остри овални, 3-8 см долги со незабиен раб; и листовите и стеблата на растението се влакнести и малку лепливи. Горните листови се без стебло.<ref name="Stace">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/newflorabritishi00stac|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521707725|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|pages=[https://archive.org/details/newflorabritishi00stac/page/n508 473]|author-link=Stace, C. A.|url-access=limited}}</ref> Цветаат од мај до октомври, безмирисните [[цвет]]ови се темно розови до црвени. Има пет [[Венечно ливче|ливчиња]] кои се длабоко засечени на крајот, стеснети во основата и сите одат во [[Чашкино ливче|чашка]] во облик на урна. Како што е наведено од специфичното име, машките и женските цветови се наоѓаат на одделни растенија (дводомни), машкиот со 10 [[Прашник|прашници]] и чашка со 10 вени, женскиот со 5 стилови и чашка со 20 вени.<ref name="Stace"/> Плодот, кој се произведува од јули па натаму, е јајцевидна капсула што содржи повеќе семки.<ref name="Stace" /> == Таксономија == Растенијата од ''Silene latifolia'' × ''Silene dioica'' = ''Silene'' × ''hampeana'' кои се плодни хибриди со тесно поврзаниот бел кампион (''Silene latifolia'') се чести во некои области. Тие може да имаат побледо розови цветови и да бидат меѓупросторни помеѓу двата вида по други карактеристики.<ref name="Stace"/> == Живеалиште == Ова растение е по потекло од северна и Средна Европа и е локално изобилна низ [[Британски Острови|Британските Острови]]. Генерално е честа појава во [[Северна Ирска]], но е ретка на други места во [[Ирска (остров)|Ирска]]. Честа е на [[Ман (остров)|островот Ман]].<ref name="Moore">{{Наведена книга|url=http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/am1924/index.htm|title=A Vocabulary of the Anglo-Manx Dialect|last=Moore|first=A.W.|publisher=Oxford University Press|year=1924|author-link=Arthur William Moore}}</ref> Доведена е во Исланд, Канада, САД и Аргентина. Црвениот плускавец расте покрај патишта, шуми, карпести падини, и влажни хумусни почви.<ref name=":0">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 341</ref> Во Македонија го има на [[Шар Планина]] на патот кон [[Лешница (Шар Планина)|Лешница]], на [[Дешат]], [[Пелистер]], [[Беласица]], и најдено е ова растение во село [[Смолари]].<ref name=":0" /> == Екологија == Цветовите често ги посетуваат муви како што е ''[[Rhingia campestris]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Van Der Kooi|first=C. J.|last2=Pen|first2=I.|last3=Staal|first3=M.|last4=Stavenga|first4=D. G.|last5=Elzenga|first5=J. T. M.|year=2015|title=Competition for pollinators and intra-communal spectral dissimilarity of flowers|url=https://www.researchgate.net/publication/273158762|journal=Plant Biology|volume=18|issue=1|pages=56–62|doi=10.1111/plb.12328|pmid=25754608}}</ref> [[Нектар]]от од цветовите го користат бумбарите и пеперутките, а неколку видови [[Молец|молци]] се хранат со [[Лист|лисјата]]. Цветовите на цревениот плускавец, заедно со голем број други членови на каранфили, се многу подложни на инфекција. == Одгледување == Ова растение се користи како украсно повеќегодишно цвеќе за повеќегодишната граница. Една особено значајна сорта е светло розовата, двоцветна сорта со темно зелени листови наречена „Светулка“. == Медицинска и кулинарска употреба == Младите листови и цветови од црвен плускавец се јадат, иако се препорачува готвење или бланширање за да се отстрани горчливиот вкус при конзумирањето. [[Николас Калпепер]] го препорачувал ова растение како лек за [[брадавици]], курји очи, заболувања на бубрезите, внатрешно крварење, убоди од инсекти и каснувања [[Шарка|од шарка]]. == Во културата == На островот Ман, познат е како „самовилски цвет“, и постои локално табу против неговото берење.<ref name="Moore"/> Во [[Римокатоличка црква|католичката црква]] црвениот плускавец се поврзува со [[Исусовци|исусовиот]] [[маченик]] [[Едмунд Кампион]]. == Наводи == {{наводи}} {{таксонска лента|from=Q161699}} [[Категорија:Плускавец (растение)| ]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 3ply8bbibi2n0bith4zqz36sqfeoyjo 1 1389969 5583165 5529553 2026-06-27T09:31:21Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Silene dioica]] на [[Разговор:Црвен плускавец]] 5529553 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1390385 5583154 5582466 2026-06-27T08:30:23Z Carshalton 30527 /* Група Ц */ 5583154 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||9 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||4 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||3 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||1 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||7 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||4 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||4 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||1 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 3mksakuv4mh5rlk52nr64timb9c95r0 5583155 5583154 2026-06-27T08:31:24Z Carshalton 30527 /* Група Ц */ 5583155 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||9 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||4 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||3 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||1 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||7 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||4 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||4 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||1 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] drpa65ubxqis9rk2ru5109gpxp6ypl0 5583156 5583155 2026-06-27T08:38:46Z Carshalton 30527 /* Група Д */ 5583156 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||9 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||4 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||3 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||1 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||7 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||4 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||4 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||1 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] kl5nhijcwqjftpd85zzpdatmhe5ubmz 5583157 5583156 2026-06-27T08:52:49Z Carshalton 30527 /* Група Е */ 5583157 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||9 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||4 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||3 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||1 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||7 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||4 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||4 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||1 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] n5jvimktvksf97zph7no428kbzpd38l 5583187 5583157 2026-06-27T10:31:23Z Carshalton 30527 /* Група Ф */ 5583187 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||9 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||4 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||3 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||1 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||7 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||4 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||4 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||1 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.91 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] fzfdrdv4aeqi6vx6xoerhi5klv9c26j 5583188 5583187 2026-06-27T10:32:25Z Carshalton 30527 /* Група Ф */ 5583188 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||9 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||4 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||3 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||1 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||7 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||4 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||4 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||1 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.91 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] gvogkmb6g5d3vwb73z2x3gqwdn9l86i 5583189 5583188 2026-06-27T10:33:13Z Carshalton 30527 /* Група Ф */ 5583189 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||9 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||4 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||3 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||1 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||7 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||4 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||4 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||1 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] tgg7f2rw1kn0soitfza2hcuxyldmtt3 5583193 5583189 2026-06-27T10:44:47Z Carshalton 30527 /* Група Г */ 5583193 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||9 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||4 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||3 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||1 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||7 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||4 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||4 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||1 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] ehizjkuonweeou9qagdpiu5h8j3o6v4 5583205 5583193 2026-06-27T10:50:07Z Carshalton 30527 /* Група Х */ 5583205 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||9 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||4 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||3 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||1 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||7 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||4 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||4 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||1 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] lhws7upoaregbmyj9tsyt7dykqlb9wt 5583293 5583205 2026-06-27T11:21:03Z Carshalton 30527 /* Група И */ 5583293 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||9 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||4 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||3 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||1 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||7 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||4 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||4 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||1 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] kq2lgutlatvt6w7x3rf4ix6wp59j5id 0 1390438 5582848 5550432 2026-06-26T12:38:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582848 wikitext text/x-wiki {{Infobox gem|name=Бомбајска ѕвезда|image=Star of Bombay.jpg|caption=Бомбајската ѕвезда од 182 карати (36,4 г)|type=Ѕвезден сафир|formula=Al₂O₃|color=Виолетово-сина|weight=182 карати (36,4 г)|cut=Кабошон|country=Шри Ланка|owner=Смитсонијан институт|location=Национален музеј за природна историја, институција Смитсонијан|known_for=|notes=Подарено од Даглас Фербенкс на Мери Пикфорд, завештано на Смитсонијан}}'''Бомбајска ѕвезда''' — ѕвезден [[сафир]] од 182 [[Карат|карати]] (36,4 г) со кабошон сечење, со потекло од [[Шри Ланка]]. Виолетово-синиот скапоцен камен ѝ бил даден на актерката [[Нем филм|од немиот филм]] [[Мери Пикфорд]] од нејзиниот сопруг, Даглас Фербенкс. Таа го оставила во завештание на институцијата Смитсонијан. Именик е на популарниот алкохолен пијалок Бомбај сафир, [[Џин (пијалак)|џин]] произведен во Велика Британија.<ref name="HC 86">{{Наведени вести|title=Museum of Natural Science planning a 'gem of an evening'|last=Ewing|first=Betty|date=1986-05-16|work=Houston Chronicle}}</ref> == Опис == ''Бомбајската ѕвезда'' е ѕвезден [[сафир]] од 182 [[Карат|карати]] (36,4 г) со кабошон сечење. Според ''Southern Jewelry News'', „Сафирот Бомбајска ѕвезда припаѓа на минералниот вид [[корунд]]. Чистиот корунд е безбоен, но траги од преодни елементи како [[ванадиум]] или [[хром]] резултираат со различни бои во кристалот. Виолетово-сината боја на Бомбајска ѕвезда е предизвикана од присуството на [[Титан|титаниум]] и [[железо]] што ја дава сината нијанса, а ванадиумот придонесува за нејзината виолетова боја.“<ref name="his">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.southernjewelrynews.com/columnists/diana-jarrett/1391-the-story-behind-the-stone-the-star-of-bombay|title=The Story Behind the Stone: The Star of Bombay|date=1 July 2011|publisher=Jarrett, Diana|accessdate=1 September 2014|archive-date=2017-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110103917/http://www.southernjewelrynews.com/columnists/diana-jarrett/1391-the-story-behind-the-stone-the-star-of-bombay|url-status=dead}}</ref> == Историја == [[Податотека:Star_of_Bombay_in_hands.jpg|лево|мини|Фотографија од Смитсонијан институтот, каде што се чува „Бомбајска ѕвезда“]] ''Бомбајската ѕвезда'' потекнува од [[Шри Ланка]] и е една од најголемите ѕвездени сафири чии имиња не се поврзани со нивното потекло, а другата е [[Индиска ѕвезда (скапоцен камен)|Индиската ѕвезда]].<ref name="in">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.starsapphire.in/the-star-of-bombay.html|title=The Star of Bombay|publisher=Starsapphire.in|accessdate=1 September 2014|archive-date=2016-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331193847/http://www.starsapphire.in/the-star-of-bombay.html|url-status=dead}}</ref> Таа го има истото име со популарниот алкохолен пијалок Бомбај Сафир, [[Џин (пијалак)|џин]] произведен во Велика Британија.<ref name="HC 86" /> Скапоцениот камен првпат го купила ''Trabert & Hoeffer Inc.'' од Парк Авенју во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и бил поставен во платински прстен. Се верува дека прстенот го купил Даглас Фербенкс, позната ѕвезда на [[Нем филм|немиот филм]] и дека тој ѝ го дал прстенот на [[Мери Пикфорд]]. Реклама за ''Ѕвездата на Бомбај'' од 1935 година ја навела на 60 карати и не вклучувала информации за нејзиното потекло и ја опишала како „Единствениот во целиот свет“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=LvtDAQAAIAAJ&q=%22Star+of+Bombay%22+ring|title=Stage Volume 35|date=1935|publisher=Stage Publishing Company|access-date=1 September 2014}}</ref> Во 1979 година, Мери Пикфорд починала и ја оставила ''Ѕвездата од Бомбај'' на Музејот Смитсонијан. Едвард Стотенберг од Фондацијата Мери Пикфорд се јавил во Смитсонијан и бил испратен претставник да го испита каменот. Според Стотенберг, претставникот изјавил дека ''Ѕвездата од Бомбај'' е многу посветла од другите камења и ја извадил од копчињата и ја вратил во Смитсонијан со неа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-02-25-op-40035-story.html|title=Mary Pickford's Star of Bombay|date=26 February 1996|work=Los Angeles Times|accessdate=1 September 2014}}</ref> Скапоцениот камен моментално е изложен во Националниот музеј за природна историја на Смитсонијан, во Салата за геологија, скапоцени камења и минерали „Џенет Аненберг Хукер“.<ref name="in" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Именувани сафири}} [[Категорија:Познати сафири]] 39qk0c94lfheayk9birxzy5w448awly 0 1390496 5583238 5535000 2026-06-27T10:54:32Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583238 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Босански Срби | native_name = Срби Босне и Херцеговине<br/>''Srbi Bosne i Hercegovine'' | native_name_lang = | flag = Flag of Republika Srpska.svg | flag_caption = [[Знаме на Република Српска]] | image = | footer = | population = '''1,086,733''' (2013)<ref name="2016 census">{{cite book|title=Sarajevo, juni 2016. CENZUS OF POPULATION, HOUSEHOLDS AND DWELLINGS IN BOSNIA AND HERZEGOVINA, 2013 FINAL RESULTS|publisher=BHAS|url=http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|access-date=30 June 2016|archive-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929043918/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|url-status=live}}</ref> | popplace = [[Република Српска]] | rels = [[Православие]] ([[Српска православна црква]]) | languages = [[српски јазик|српски]] }} {{Срби}} '''Србите во Босна и Херцеговина''' ([[Српски јазик|српски]]: ''Срби у Босни и Херцеговини'', ''Srbi u Bosni i Hercegovini''), понекогаш нарекувани босански Срби — еден од трите уставни народи на [[Босна и Херцеговина]]. Според податоците од пописот од 2013 година, населението на етнички Срби во Босна и Херцеговина броело 1.086.733, што претставува 30,8% од вкупното население; тие се втората најголема етничка група во земјата (по [[Бошњаци]]те) и живеат претежно во политичко-територијалниот ентитет [[Република Српска]]. [[Срби]]те имаат долга историја на населување на денешната територија на Босна и Херцеговина, како и долга историја на државност на таа територија. [[Словени]]те го населиле [[Балкански Полуостров|Балканот]] во [[6 век]], а Србите биле едно од главните племиња кои го населиле полуостровот, вклучувајќи делови од денешна Босна и Херцеговина. Делови од Босна биле управувани од српскиот принц [[Часлав Клонимировиќ|Часлав]] во 10 век, додека југоисточните и источните делови биле интегрирани во [[Кралство Србија (средновековно)|српската средновековна држава]] под [[Династија Немањиќ|династијата Немањиќ]] до 13-14 век. По [[Османлиско освојување на Босна и Херцеговина|османлиското освојување на Босна и Херцеговина]], мнозинството од православното христијанско население во регионот го задржало својот српски етнички и религиозен идентитет под обновената [[Пеќска патријаршија|Српска патријаршија]] во [[Пеќ]], додека многу земјопоседници се преобратиле во [[ислам]]. Во текот на периодот на османлиското владеење, Србите од Босна и Херцеговина го формирале јадрото на неколку големи востанија против османлиското владеење. Во [[1878]] година, по [[Берлинскиот конгрес]], [[Австроунгарија]] ја [[Босанска криза|окупирала Босна и Херцеговина]], соочувајќи се со отпор од српското население, кое сè повеќе се стремело кон обединување со [[Кралството Србија]], што кулминирало со растечки тензии што придонеле за [[Атентат врз Франц Фердинанд|атентатот]] врз надвојводата [[Франц Фердинанд]] во [[Сараево]], што довело до избувнување на [[Првата светска војна]]. По распадот на Австроунгарија во [[1918]] година, српското население во Босна и Херцеговина го поддржало создавањето на [[Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (подоцна преименувано во [[Југославија]]), гледајќи го тоа како реализација на национално обединување со Србија. За време на [[Втората светска војна]], Босна и Херцеговина станала дел од нацистичката марионетска држава [[Независна Држава Хрватска]] во која стотици илјади Срби биле убиени во [[Геноцид над Србите во Независна Држава Хрватска|геноцид извршен од усташкиот режим]], додека [[партизан]]ите се бореле против нацистичките окупатори и нивните соработници. Во [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|социјалистичка Југославија]], Србите биле признати како еден од трите конститутивни народи на Босна и Херцеговина, држејќи значително политичко влијание, додека републиката доживеала брза индустријализација и меѓуетнички мир до крајот на 1990-тите. [[Босанска војна|Босанската војна]], предизвикана од отцепувањето на републиката од Југославија, довела до раселување на населението; [[Дејтонски договор|Дејтонскиот договор]] ја воспоставила Босна и Херцеговина како консоцијална држава од два ентитета, каде што Србите денес одржуваат силна политичка автономија во рамките на политичко-територијалниот ентитет [[Република Српска]], додека продолжуваат дебатите за централизација, заканите за отцепување и интеграцијата во [[НАТО]].<ref name="Ramet2010">{{cite book |editor1-last=Ramet |editor1-first=Sabrina P. |title=Central and Southeast European Politics since 1989 |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-13948-750-4 |page=6, 314-318, 560 |url=https://books.google.com/books?id=oFXdiS25N78C&pg=PA314 |access-date=2023-02-07 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207025243/https://books.google.com/books?id=oFXdiS25N78C&pg=PA314 |url-status=live }}</ref> == Историја == === Среден век === Словенското населување на Балканот започнало во 6 век.{{sfn|Fine|1991|p=37–38}}<ref>{{cite book|last=Heather|first=Peter|authorlink=Peter Heather|title=Empires and Barbarians: The Fall of Rome and the Birth of Europe|url=https://books.google.com/books?id=Y5poAgAAQBAJ|year=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-974163-2|pages=404–406, 424–425}}</ref> Територијата на денешна југозападна Србија ([[Рашка (регион)|Рашка]]) и источна Босна била центар на српското населување.<ref name="Dzino2023">{{cite journal |last1=Dzino |first1=Danijel |date=2023 |title=Early Medieval Serbs in the Balkans: Reconsideration of the Evidence |url=https://www.researchgate.net/publication/372978039 |journal=Historical Studies on Central Europe |volume=3 |issue=1 |doi=10.47074/HSCE.2023-1.01 |access-date=20 August 2025|hdl=10831/92951 |hdl-access=free }}</ref> Српските племиња и групите на Словени кои се идентификувале како Срби постепено се ширеле низ [[Херцеговина]] и јадранското крајбрежје.<ref name="Dzino2023"/><ref>{{cite book |last1=Kardaras |first1=Georgios |title=Byzantium and the Avars, 6th-9th Century AD: Political, Diplomatic and Cultural Relations |date=2018 |publisher=BRILL |isbn=978-9-00438-226-8 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=1IN1DwAAQBAJ&pg=PA96|access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094702/https://books.google.com/books?id=1IN1DwAAQBAJ&pg=PA96 |url-status=live }}</ref> Кнезот [[Властимир]] (вл. 830–850) ги обединил српските племиња во околината,{{sfn|Fine|1991|p=141}} и по победата над напредувачките [[Бугари]], продолжил да се шири кон запад, освојувајќи ја [[Босна во раниот среден век|Босна]] и [[Захумје]] (Херцеговина).{{sfn|Fine|1991|p=110}} Токму во овој период Босна се појавува во изворите како посебен територијален ентитет, во ''[[За управувањето со царството]]'' (околу 960), политички и географски документ напишан од источноримскиот цар [[Константин Порфирогенит]].{{sfn|Malcolm|1996|p=10}} Во делот посветен на териториите на српскиот кнез [[Часлав Клонимировиќ|Часлав]] неговите земји биле опишани како што ги вклучуваат „''Босона, Катера и Десник''“, што ја покажува зависноста на Босна од Србите, иако областите биле помали од денешна Босна.{{sfn|Malcolm|1996|p=10}} По неговата смрт, поголем дел од Босна потпаднал под хрватска власт,{{sfn|Malcolm|1996|p=10}} пред доаѓањето на [[цар Самоил]] кој ја потчинил територијата, но на крајот бил победен од [[Византиското Царство]].{{sfn|Živković et al.|2013|p=157}} [[File:Eastern_Adriatic_1089.svg|thumb|right|200px|Српски политички ентитети (во зелено), 11 век]] Во текот на 11 век, Босна преминувала помеѓу делумна хрватска и делумна српска власт.{{sfn|Malcolm|1996|p=10}} Јужно од самата Босна се наоѓале териториите на [[Дукља]], кои ги вклучувале [[Зета (средновековен регион)|Зета]] и Захумје, кои биле обединети во српско кралство и управувани од локални српски кнезови.{{sfn|Malcolm|1996|p=10}} Под [[Константин Бодин]], српската територија се проширила и го опфатила поголемиот дел од Босна, но кралството се распаднало по неговата смрт во 1101 година.{{sfn|Malcolm|1996|p=10}} Во поголемиот дел од 12 век, Босна била предмет на борба помеѓу [[Кралство Унгарија|Унгарија]] и Византиското Царство; Унгарија ја анектирала во 1137 година, пред да ја изгуби од Византија во 1167 година, и повторно да ја преземе во 1180 година.{{sfn|Donia|Fine|1994|p=15}} По 1180 година, [[бан Кулин]], владетел на Босна, започнал да ја истакнува својата независност и унгарската контрола станала номинална.{{sfn|Donia|Fine|1994|p=15}} Во поголемиот дел од раниот среден век, Херцеговина практично била српска територија, додека самата Босна била политички и верски повеќе поврзана со Хрватска.{{sfn|Malcolm|1996|p=11}} Општо е прифатено дека ниту еден сосед не ја контролирал доволно долго за да стекне лојалност или да воспостави сериозно право на Босна.{{sfn|Donia|Fine|1994|p=16}} [[Династија Котроманиќи|Котроманиќиевата]] [[Благородништво|благородничка]] и подоцна [[Династија|кралска династија]] владеела со Босна од втората половина на 13 век до османлиското освојување во 1463 година.{{sfn|Filipović|2019|p=1}} Тоа започнало со [[Стефан Томашевиќ|Стефан II]] во 1322 година, кој успеал да ја прошири босанската држава со освојување територии што ја вклучувале Херцеговина, овозможувајќи создавање на единствен политички ентитет Босна и Херцеговина за првпат.{{sfn|Malcolm|1996|p=17}} Котроманиќите стапувале во бракови со неколку југоисточни и средноевропски кралски куќи, што помогнало во нивниот династички развој.{{sfn|Filipović|2019|p=1}} Внукот на Стефан II, [[Твртко I]], потомок на српската династија Немањиќи, го наследил и го основал [[Кралство Босна]] во 1377 година,{{sfn|Malcolm|1996|pp=18-19}} крунисувајќи се како „Крал на Србите и Босна“.{{sfn|Malcolm|1996|p=19}}<ref>{{cite book |last1=Trbovich |first1=Ana S. |title=A Legal Geography of Yugoslavia's Disintegration |date=2008 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19533-343-5 |page=99 |url=https://books.google.com/books?id=Ojur7dVoxIcC&pg=PA99|access-date=2022-01-15 |archive-date=2022-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115190456/https://books.google.com/books?id=Ojur7dVoxIcC&pg=PA99|url-status=live }}</ref> Последниот суверен, [[Стефан Томашевиќ]], кратко владеел како [[деспот на Србија]] во 1459 година и како [[крал на Босна]] помеѓу 1461 и 1463 година,<ref>{{cite book |last1=Morby |first1=John |title=Dynasties of the World |date=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19251-848-4 |page=81 |url=https://books.google.com/books?id=TFExDwAAQBAJ&pg=PT81 |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916180949/https://books.google.com/books?id=TFExDwAAQBAJ&pg=PT81|url-status=live }}</ref> пред да ги изгуби двете држави и животот од [[Османлиско Царство|Османлиите]].<ref name="Engal & Ayton">{{cite book |last1=Engal |first1=Pal |last2=Ayton |first2=Andrew |title=The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526 |date=2001 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-0-85773-173-9 |page=530 |url=https://books.google.com/books?id=3RKJDwAAQBAJ&pg=PT530|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916180946/https://books.google.com/books?id=3RKJDwAAQBAJ&pg=PT530|url-status=live }}</ref> До средниот век, [[источно православие|православието]] се вкоренило во Херцеговина,{{sfn|Velikonja|2003|p=74}} а за време на династијата Немањиќ влијанието на [[Српска православна црква]] се зголемило во регионот.{{sfn|Čuvalo|2010|p=174}} Сепак, православието немало значителен развој во Босна сè до османлиското освојување.{{sfn|Velikonja|2003|p=74}} Според некои историчари, постоела општа свест во средновековна Босна, барем меѓу владетелите, за припадност кон заедничка држава со Србија и ист народ. Таа свест со текот на времето ослабнала поради разликите во политичкиот и општествениот развој, иако се задржала во Херцеговина и делови од Босна кои биле дел од српската држава.{{sfn|Isailovović|2018|p=276}} === Османлиско владеење === {{Main|Отоманска Босна и Херцеговина}} [[File:Visegrad bridge by Klackalica.jpg|thumb|right|200px|[[Мост на Мехмед паша]] ([[Список на светско наследство во Босна и Херцеговина|Светско наследство на УНЕСКО]]), 16 век]] [[File:Hercegovački begunci, Uroš Predić.jpg|thumb|right|200px|''Бегалци од Херцеговина'' (1889), слика од [[Урош Предиќ]], која го прикажува [[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговското востание]]]] Освојувањето на Босна од страна на Османлиите донело значајни административни, економски, општествени и културни промени во земјата.<ref name="Tucker">{{cite book |last1=Tucker |first1=Spencer C. |title=World War I: The Definitive Encyclopedia and Document Collection [5 volumes]: The Definitive Encyclopedia and Document Collection |date=2014 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-965-8 |page=278 |url=https://books.google.com/books?id=DBwTBQAAQBAJ&pg=PA278 |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916181521/https://books.google.com/books?id=DBwTBQAAQBAJ&pg=PA278 |url-status=live }}</ref> Сепак, Османлиите дозволиле зачувување на босанскиот идентитет и територијален интегритет, правејќи ја Босна интегрална провинција на нивното царство.<ref name="Tucker" /> Под [[Милет (Отоманско Царство)|милетскиот систем]], христијаните добиле одредено ниво на автономија преку локални водачи кои ѝ служеле на османлиската држава за верски, општествени, административни и правни цели.{{sfn|Friedman|2013|p=8}} Османлиите им дозволиле на христијанските заедници да се организираат околу овие водачи и да ги зачуваат своите обичаи.{{sfn|Friedman|2013|p=8}} Како последица на тоа, овој систем направил јасна разлика меѓу муслиманите и немуслиманите, отворајќи пат за исламска надмоќ и дискриминација кон христијаните.{{sfn|Keil|2016|p=57}} На пример, немуслиманите морале да плаќаат дополнителни даноци и не можеле да поседуваат земја или имот ниту да заземаат позиции во османлиската државна структура.{{sfn|Friedman|2013|p=8}} Поради тоа, преминувањето во ислам било поволно за Босанците, а 15 и 16 век го означиле почетокот на [[исламизација на Босна и Херцеговина|периодот на исламизација]].{{sfn|Keil|2016|p=56}} Значаен ефект од овој систем било и оформувањето на три различни етнички идентитети меѓу Босанците во текот на 19 век.{{sfn|Keil|2016|p=56}} Поради заканата од [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] кон Османлиското Царство, [[Католицизмот во Босна и Херцеговина|католиците]] во Босна биле изложени на силна верска репресија, додека слично ниво на дискриминација било применето и врз православното население со појавата на [[Кнежевство Србија|независна српска држава]] во 19 век.{{sfn|Keil|2016|pp=57-58}} Во истиот период, османлиската политика поттикнувала населување на значително православно население во Босна, вклучително и некои [[Власи]] од среден Балкан.{{sfn|Velikonja|2003|p=74}} Преминувањето на припадниците на [[Босанска црква|Босанската црква]] исто така придонело за ширење на православието.{{sfn|Velikonja|2003|p=74}} Подоцна, некои области напуштени од католиците за време на [[Отоманско-хабсбуршки војни|Отоманско–хабсбуршките војни]] биле населени со муслимани и православни христијани.{{sfn|Velikonja|2003|p=76}} [[Пеќска патријаршија|Српската патријаршија]] воспоставила посебна митрополија за православните христијани во Босна, при што митрополитот формално го пренел своето седиште во [[Сараево]] во 1699 година. Пресвртница во односите меѓу православната црква и Османлиите настапила кога православното свештенство ја отфрлило лојалноста кон султаните и почнало да поттикнува и поддржува селски востанија, барајќи христијански сојузници во соседните земји, што довело до прогон на нивното свештенство.{{sfn|Velikonja|2003|p=75}} [[Српска револуција|Големо српско востание]] против османлиската власт се случило за време на [[Долгата војна во Унгарија]] (1593–1606), кога српските племенски водачи во Херцеговина се кренале на бунт, активно поддржувајќи ја хабсбуршката [[Света лига]] против Османлиите и настојувајќи да обноват независна српска држава. Водачите на херцеговските племиња координирале со [[Република Венеција]] и со шпанскиот вицекрал на Неапол, кои ветиле воена и финансиска помош за антиисманлиската борба.{{sfn|Ćirković|2004|pp=140-142}} Околу една четвртина од бунтовничките водачи ([[војвода|војводи]]) во [[Српска револуција|Српската револуција]] биле родени во денешна Босна и Херцеговина или потекнувале од регионот на Босна или Херцеговина.<ref name="Bataković2018">{{Cite book|title=Zlatna nit postojanja|last=Bataković|first=Dušan T.|publisher=Catena Mundi|year=2018|location=Belgrade|pages=142}}</ref> [[Матеја Ненадовиќ]] се сретнал со локални српски водачи од [[Сараево]] во 1803 година за да го договорат нивното учество во востанието, со крајна цел двете армии да се сретнат во Сараево.<ref name="Bataković2018" /> [[File:Heroes of the Uprising in Bosnia and Herzegovina, Orao, 1876.png|thumb|right|200px|Илустриран приказ на водачите на српските востанија во 1852, 1858 и 1875]] Како што развојот на Западна Европа го засенувал [[феудализам|феудалниот]] османлиски систем, царството започнало нагло да опаѓа, што било очигледно во 19 век.{{sfn|Andjelic|2004|p=9}} Во тој период Босна била заостаната држава со големи земјопоседници, сиромашно селанство и недостаток на индустрија и современ превоз.{{sfn|Andjelic|2004|p=9}} Се појавиле бројни антиисманлиски востанија, бидејќи незадоволството на муслиманските земјопоседници се усогласило со националистичките движења на немуслиманското население.{{sfn|Friedman|2013|p=9}} Различните востанија главно биле насочени против османлиската држава, а не резултат на внатрешни судири меѓу групите.{{sfn|Andjelic|2004|pp=8-9}} Србите во Босна се залагале за српска државност; муслиманските востанија имале за цел да ги запрат административните реформи, а селските востанија биле резултат на аграрни судири.{{sfn|Andjelic|2004|pp=8-9}} По реорганизацијата на османлиската армија и укинувањето на [[јаничар]]ите, босанското благородништво се кренало на бунт во 1831 година, предводено од [[Хусеин Градашчевиќ]], кој сакал да ги зачува постојните привилегии и да спречи понатамошни општествени реформи.<ref>{{cite book |last1=Koller |first1=Markus |last2=Karpat |first2=Kemal H. |title=Ottoman Bosnia: A History in Peril |date=2004 |publisher=University of Wisconsin Press |isbn=978-0-29920-714-4 |page=126}}</ref> Клучното востание започнало во 1875 година со [[Херцеговско востание (1875-1878)|востание во Херцеговина]] од страна на христијанското население,<ref name="Mikaberdize">{{cite book |last1=Mikaberidze |first1=Alexander |title=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Volume 1 |date=2011 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-59884-336-1 |page=366 |url=https://books.google.com/books?id=WjQfo3a1eVMC&pg=PA366|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916181519/https://books.google.com/books?id=WjQfo3a1eVMC&pg=PA366 |url-status=live }}</ref> предводено од босанските Срби.<ref name="Burg & Shoup">{{cite book |last1=Burg |first1=Steven L. |last2=Shoup |first2=Paul S. |title=The War in Bosnia-Herzegovina: Ethnic Conflict and International Intervention |date=1999 |publisher=M.E. Sharpe |pages=34–35 |isbn=9780765631893 |url=https://books.google.com/books?id=-4eKmp_qu_QC&pg=PA34|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916181520/https://books.google.com/books?id=-4eKmp_qu_QC&pg=PA34|url-status=live }}</ref> Првично тоа било бунт против преголемото оданочување од страна на муслиманските земјопоседници, а потоа прераснал во пошироко востание против османлиската власт,<ref name="Mikaberdize" /> при што босанските Срби се стремеле кон обединување со Србија.<ref name="Burg & Shoup" /> Османлиските власти не успеале да го задушат востанието, кое брзо се проширило и во други делови од царството, при што се приклучило [[Кнежевство Србија]], како и [[Руско Царство|Руското Царство]], што довело до [[Руско-турска војна (1877–1878)|Руско-турската војна]] која Османлиите на крај ја изгубиле.<ref name="Mikaberdize" /><ref name="Burg & Shoup" /> По [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] во 1878 година, Австроунгарија добила право да ја окупира и управува Босна и Херцеговина, при што Кнежевството Србија и Кнежевството Црна Гора (кои добиле целосна независност на конгресот) биле длабоко незадоволни од одлуката, како и босанските Срби. Сите три страни ја сметале австроунгарската окупација како јасно попречување на српските национални стремежи, особено бидејќи Босна и Херцеговина имала големо српско население кое претставувало најголема етничка група и апсолутно мнозинство во многу региони, особено во источна и северозападна Босна и во поголемиот дел од Херцеговина. === Австроунгарска власт === {{Main|Австроунгарска Босна и Херцеговина}} Австроунгарската власт првично довела до фрагментација меѓу населението на Босна и Херцеговина, бидејќи технички тие биле поданици на Османлиите, додека земјата припаѓала на [[Австроунгарија]].<ref name="Dzankic">{{cite book |last1=Džankic |first1=Jelena |title=Citizenship in Bosnia and Herzegovina, Macedonia and Montenegro: Effects of Statehood and Identity Challenges |date=2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-31716-579-8 |page=47 |url=https://books.google.com/books?id=CWCrCwAAQBAJ&pg=PA47|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916182201/https://books.google.com/books?id=CWCrCwAAQBAJ&pg=PA47|url-status=live }}</ref> Австроунгарската администрација го поддржувала идеалот за плуралистичка и мултиконфесионална босанска [[нација]]. Заедничкиот царски министер за финансии и администратор на Босна со седиште во Виена [[Бени Калај]] го поддржувал [[босански национализам|босанскиот национализа]] во форма на ''бошњаштво'' („Bosniakhood“) со цел да се поттикне кај населението „''чувство дека припаѓаат на голема и моќна нација''“.{{sfn|Sugar|1959|p=201}} Австроунгарците ги гледале [[Босанци]]те како „''луѓе што го зборуваат [[босански јазик]]от и се поделени во три религии со еднакви права''“.{{sfn|Velikonja|2003|p=135}} Од една страна, овие политики се обидувале да ја изолираат Босна и Херцеговина од нејзините [[иредентизам|иредентистички]] соседи ([[Источно православие|православна]] [[Србија]], [[Католицизам|католичка]] [[Хрватска]] и [[ислам|муслиманското]] [[Османлиско Царство]]) и да ги маргинализираат веќе постојните идеи за српска и хрватска националност меѓу православните и католичките заедници во Босна.{{sfn|Velikonja|2003|pp=130-135}} Од друга страна, хабсбуршките администратори ги користеле постојните идеи за нација (особено босанскиот фолклор и симболика) за да ја промовираат сопствената верзија на бошњачки патриотизам, усогласен со лојалноста кон хабсбуршката држава. Овие политики најдобро се опишуваат не како антинационални, туку како развивање на сопствен стил на проимперијален национализам.{{sfn|Velikonja|2003|pp=130-135}} Сепак, тие исто така ги засилиле поделбите по национални и верски линии. Босанските Срби се чувствувале угнетени од Австроунгарците кои го фаворизирале [[Католичка црква|католицизмот]], додека хрватското население, единствено меѓу трите групи со одредена лојалност кон царството, имало поинаква позиција.{{sfn|Bataković|1996|p=13}} По смртта на Калај, оваа политика била напуштена. До 1905 година, национализмот станал клучен фактор во босанската политика, при што националните политички партии што одговарале на трите етнички групи доминирале на изборите.{{sfn|Velikonja|2003|pp=130-135}} Австроунгарските власти забраниле учебници печатени во Србија и голем број други книги на српски јазик кои ги сметале за националистички.<ref>{{cite book |last1=Malešević |first1=Siniša |title=Grounded Nationalisms |date=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-10842-516-2 |page=207 |url=https://books.google.com/books?id=Rn2DDwAAQBAJ&pg=PA207|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916182157/https://books.google.com/books?id=Rn2DDwAAQBAJ&pg=PA207|url-status=live }}</ref> Во почетокот на 20 век биле основани бројни културни и национални организации на босанските Срби, меѓу кои и [[Просвјета (1902)|Просвјета]].<ref>{{cite book |last1=Hupchick |first1=Dennis P. |title=The Balkans: From Constantinople to Communism |date=2002 |publisher=Springer |isbn=978-0-31229-913-2 |page=xxxii |url=https://books.google.com/books?id=sQGIDAAAQBAJ&pg=PA12-IA3 |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916182158/https://books.google.com/books?id=sQGIDAAAQBAJ&pg=PA12-IA3|url-status=live }}</ref> Австроунгарија ја анектирала територијата во 1908 година.<ref name="Dzankic" /> Првите парламентарни избори за избор на членови во [[Босански собор|Босанскиот собор]] биле [[Босански парламентарни избори (1910)|одржани во 1910 година]]. Населението било класифицирано според етно-религиозниот статус и секоја група добила соодветен број места во парламентот според својата бројност. Како мнозинство, српското претставување било освоено од Српската народна организација, која добила 31 место.{{sfn|Čuvalo|2010|p=78}} [[File:DC-1914-27-d-Sarajevo-cropped.jpg|thumb|right|200px|Насловната страница на италијанскиот весник [[La Domenica del Corriere]], со цртеж што го прикажува [[Гаврило Принцип]] како го убива [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд]] во Сараево, 1914]] На 28 јуни 1914 година, босанскиот Србин [[Гаврило Принцип]] станал светски познат по атентатот врз надвојводата [[Франц Фердинанд]] и неговата сопруга [[Софија Хотек|Софија]] во [[Сараево]]. Овој настан ја предизвикало [[Првата светска војна]], што довело до пораз на Австроунгарија и вклучување на Босна и Херцеговина во [[Кралство Југославија]]. За време на Првата светска војна, Србите во Босна често биле обвинувани за избувнувањето на војната, за [[Атентат врз Франц Фердинанд|атентатот]] врз [[Франц Фердинанд]], и биле изложени на прогон од страна на австроунгарските власти, вклучувајќи интернирање и ограбување на нивниот имот.<ref>{{cite book |last1=Bennett |first1=Christopher |title=Yugoslavia's Bloody Collapse: Causes, Course and Consequences |date=1997 |publisher=New York University Press |isbn=978-0-81471-288-7 |page=31 |url=https://books.google.com/books?id=6mQVCgAAQBAJ|access-date=2021-01-17 |archive-date=2021-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121054058/https://books.google.com/books?id=6mQVCgAAQBAJ |url-status=live }}</ref> На почетокот на војната, австроунгарските власти започнале прогон на босанските Срби, што вклучувало интернирање на илјадници во логори, судења и смртни пресуди за интелектуалци, масакри од страна на [[Шуцкорци]]те, ограбување на имотот и присилни протерувања.{{sfn|Nikolic-Ristanovic|2000|p=10}} Босанските Срби служеле во [[Австроунгарска армија|Австроунгарската армија]] за време на Првата светска војна: на [[Италијански фронт (Прва светска војна)|италијанскиот фронт]] генерално останале лојални, но кога биле распоредени на српскиот или подоцна на [[Македонски фронт|Македонскиот]], многумина дезертирале и преминувале на страната на српската војска.{{sfn|Nikolic-Ristanovic|2000|p=10}} Значителен број служеле и во српската и црногорската војска поради чувството на припадност кон пансрпската кауза.<ref>{{cite book |last1=Lampe |first1=John |title=Balkans into Southeastern Europe, 1914-2014: A Century of War and Transition |date=2014 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-13705-777-8 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=tAMdBQAAQBAJ&pg=PA49|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916182152/https://books.google.com/books?id=tAMdBQAAQBAJ&pg=PA49 |url-status=live }}</ref> ===Кралство Југославија=== По Првата светска војна, Босна и Херцеговина станала дел од меѓународно непризнаената [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|Држава на Словенците, Хрватите и Србите]], која постоела од октомври до декември 1918 година.<ref>{{cite book |last1=Cohen |first1=Lenard J. |last2=Dragović-Soso |first2=Jasna |title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration |date=2008 |publisher=Purdue University Press |isbn=978-1-55753-460-6 |page=77 |url=https://books.google.com/books?id=aGy3dO_aDisC&pg=PA77|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916224133/https://books.google.com/books?id=aGy3dO_aDisC&pg=PA77 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Glencross |first1=Matthew |last2=Rowbotham |first2=Judith |title=Monarchies and the Great War |date=2018 |publisher=Springer |isbn=978-3-31989-515-4 |page=8 |url=https://books.google.com/books?id=D3FyDwAAQBAJ&pg=PA8 |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916224132/https://books.google.com/books?id=D3FyDwAAQBAJ&pg=PA8|url-status=live }}</ref> Во декември 1918 година, оваа држава се обединила со [[Кралството Србија]] во [[Кралство Југославија|Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]].<ref>{{cite book |last1=Pleho |first1=Eldina |title=European Union: Issues of Serbia, Kosovo and Bosnia and Herzegovina. Objectives of Entering the European Union, Current Possibilities and Perspectives |date=2015 |publisher=Infinito Edizioni |isbn=978-8-86861-130-9 |page=17 |url=https://books.google.com/books?id=h30kEAAAQBAJ&pg=PT17|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916224134/https://books.google.com/books?id=h30kEAAAQBAJ&pg=PT17 |url-status=live }}</ref> Босанските Срби во голема мера го поздравиле обединувањето со Србија, гледајќи го како исполнување на нивната национална цел.{{sfn|Keil|2016|p=65}} Сепак, дел од нив биле незадоволни поради отсуството на формално обединување со Србија.{{sfn|Keil|2016|p=65}} Босанските муслимани го гледале новиот систем како форма на колонијална власт и се залагале за децентрализирана држава со автономија.{{sfn|Keil|2016|p=65}} Босанските Хрвати во меѓувреме ја поддржуваа федерализацијата на Југославија во шест единици, од кои едната требало да биде Босна и Херцеговина.{{sfn|Keil|2016|p=66}}За да обезбеди политичка поддршка од босанските муслимани, владата на новоформираната држава, доминирана од Србите, го прифатила главното барање на водечкиот босански муслимански политичар [[Мехмед Спахо]] и [[Југословенска муслиманска организација|Југословенската муслиманска организација]]: таа се обврзала да го почитува историскиот и територијалниот интегритет на Босна и Херцеговина и не ги прецртала предвоените граници на покраината во административната реформа од 1922-1924 година.<ref>{{cite web|url=https://www.parlament.ba/Content/Read/180?title=Politi%C4%8DkopredstavljanjeBiHuKraljeviniSrba%2CHrvataiSlovenaca%2FKraljeviniJugoslaviji%281918.%E2%80%931941.%29&lang=hr|title=Političko predstavljanje BiH u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca / Kraljevini Jugoslaviji (1918.–1941.)|website=Parlament.ba|access-date=2017-12-09|archive-date=2017-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210072009/https://www.parlament.ba/Content/Read/180?title=Politi%C4%8DkopredstavljanjeBiHuKraljeviniSrba%2CHrvataiSlovenaca%2FKraljeviniJugoslaviji%281918.%E2%80%931941.%29&lang=hr|url-status=live}}</ref> Ова траело до 1929 година, кога [[Александар I Караѓорѓевиќ|кралот Александар]] [[Шестојануарска диктатура|прогласил диктатура]].{{sfn|Keil|2016|p=66}}Кралството било преименувано во Кралство Југославија, поделено на нови територијални ентитети наречени бановини, во голема мера засновани на природни граници. Босна и Херцеговина била поделена на четири бановини, при што Србите претставувале мнозинство во три од нив.{{sfn|Keil|2016|p=66}} Кралот Александар бил убиен во 1934 година, што довело до крај на диктатурата.<ref>{{cite book |last1=Newman |first1=John Paul |title=Yugoslavia in the Shadow of War: Veterans and the Limits of State Building, 1903–1945 |date=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-10707-076-9 |page=224 |url=https://books.google.com/books?id=Q8nSCQAAQBAJ&pg=PA224 |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916224131/https://books.google.com/books?id=Q8nSCQAAQBAJ&pg=PA224 |url-status=live }}</ref> Соочено со убиства, корупциски скандали, насилство и неуспехот на централизирана политика, српското раководство на земјата прифатило компромис со Хрватите. Компромисот се засновал на следните широки принципи: бановините подоцна ќе се развијат во конечен предлог за територијална поделба на три дела или три бановини (една словенечка бановина, една хрватска и една српска, при што секоја би го опфаќала поголемиот дел од традиционалната етничка територија на соодветната група), при што поголемиот дел од територијата на современа Босна и Херцеговина требало да биде вклучен во предложената српска бановина/Бановина Србија, одразувајќи го фактот дека Србите претставувале најголема поединечна етничка група во Босна и Херцеговина во целина и сочинувале апсолутно мнозинство на исток, северозапад и во поголем дел од Херцеговина. Во 1939 година, премиерот на Југославија, [[Драгиша Цветковиќ]] (етнички Србин), и претседателот на [[Хрватска селска партија|Хрватската селска партија]], [[Влатко Мачек]], го постигнале [[Договор Цветковиќ-Мачек|договорот]] според кој била создадена [[Бановина Хрватска]], која опфаќала поголем дел од Херцеговина и делови од средна и северна Босна.<ref name="Troch">{{cite book |last1=Troch |first1=Pieter |title=Education and Yugoslav Nationhood in Education and Yugoslav Nationhood in Interwar Yugoslavia |date=2012 |publisher=Ghent University |isbn=978-9-07083-071-7 |page=82 |url=https://biblio.ugent.be/publication/4267482/file/4336097.pdf |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916224134/https://biblio.ugent.be/publication/4267482/file/4336097.pdf |url-status=live }}</ref> Договорот Цветковиќ–Мачек не успеал да ги задоволи клучните барања на ниту една страна: многу Хрвати ги сметале отстапките за недоволни, додека Србите се чувствувале оштетени бидејќи не била создадена соодветна српска бановина. Босанските муслимани, пак, ниту биле консултирани ниту им била понудена сопствена територијална или административна алтернатива.{{sfn|Keil|2016|p=65}} Спротивставените идеологии меѓу Србите и Хрватите и нивното влијание врз Босна и Херцеговина, а пошироко и недостатокот на договор за меѓуетничките односи во новата југословенска држава и нејзиното управување, резултирале со постојана нестабилност.{{sfn|Keil|2016|p=66}} Сепак, Југославија ќе се распадне дури по [[Априлска војна|нацистичката инвазија]] на земјата во април [[1941]] година, која ја распарчила земјата на три различни зони на окупација.{{sfn|Keil|2016|p=66}} ===Втора светска војна=== {{Main|Југославија во Втората светска војна во|Геноцид над Србите во Независна Држава Хрватска}} [[File:Ustanak u Jugoslaviji 1941.png|thumb|right|200px|Востанието против окупацијата на Оската започнало најпрвин и најбрзо се проширило во областите населени со Срби, особено во деловите на Босна и Херцеговина населени со Срби, кои станале упоришта на вооружениот отпор.]] По [[Априлска војна|нацистичката инвазија на Југославија]], територијата на Босна и Херцеговина била вклучена во [[Независна Држава Хрватска]] (НДХ),{{sfn|Keil|2016|p=66}} марионетска држава воспоставена од Италија и Германија, управувана од хрватскиот фашистички режим на [[Усташи]]те под [[Анте Павелиќ]].<ref name="Byford">{{cite book |last1=Byford |first1=Jovan |title=Picturing Genocide in the Independent State of Croatia: Atrocity Images and the Contested Memory of the Second World War in the Balkans |date=2020 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-01598-2 |page=9 |url=https://books.google.com/books?id=XMLkDwAAQBAJ&pg=PA9 |access-date=2021-01-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094729/https://books.google.com/books?id=XMLkDwAAQBAJ&pg=PA9|url-status=live }}</ref> Србите, заедно со [[Евреи]]те и [[Роми]]те, станале жртви и главна и најбројна цел на намерна политика на геноцид.<ref name="Byford" /> Во руралните области, Србите биле брутално масакрирани: сечени до смрт со секири и ножеви или фрлани живи во јами и провалии.<ref>{{cite book |last1=Yeomans |first1=Rory |title=Visions of Annihilation: The Ustasha Regime and the Cultural Politics of Fascism, 1941-1945 |url=https://books.google.com/books?id=Yxv4-iqVe2wC&pg=PA17|date=2012 |publisher=University of Pittsburgh Press |isbn=978-0822977933 |page=17 |access-date=2021-01-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094636/https://books.google.com/books?id=Yxv4-iqVe2wC&pg=PA17|url-status=live }}</ref> Според Музејот на Холокаустот на САД, 320.000–340.000 Срби биле убиени под усташкиот режим,<ref>{{cite web|last=US Holocaust Museum|first=ushmm|title=Jasenovac|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005449|publisher=US Holocaust Museum|access-date=2013-02-20|archive-date=2018-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713111937/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005449|url-status=live}}</ref> од кои се проценува дека 209.000 босански Срби или 16,9% од босанскосрпското население биле убиени.<ref>{{cite book |last1=Rogel |first1=Carole |title=The Breakup of Yugoslavia and the War in Bosnia |date=1998 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-3132-9918-6 |page=48 |url=https://books.google.com/books?id=GPQKYuWisi0C&pg=PA48|access-date=2021-09-22 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094729/https://books.google.com/books?id=GPQKYuWisi0C&pg=PA48|url-status=live }}</ref> Искуството имало длабоко влијание врз колективната меморија на Србите во Хрватска и Босна.<ref>{{cite book |last1=Pavković |first1=Aleksandar |title=The Fragmentation of Yugoslavia: Nationalism in a Multinational State |date=1996 |publisher=Springer |isbn=978-0-23037-567-3 |page=43 |url=https://books.google.com/books?id=YPaADAAAQBAJ&pg=PA43 |access-date=2021-09-22 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094726/https://books.google.com/books?id=YPaADAAAQBAJ&pg=PA43|url-status=live }}</ref> Интензитетот на геноцидот предводен од Усташите и масовното насилство бил таков што приближно секој шести Србин во Босна и Херцеговина загинал, а речиси секое српско семејство во регионот изгубило барем еден член. Други биле испратени во концентрациони логори.<ref>{{cite book |last1=Ross |first1=Jeffrey Ian |title=Religion and Violence: An Encyclopedia of Faith and Conflict from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-31746-109-8 |page=299 |url=https://books.google.com/books?id=MFfrBgAAQBAJ&pg=PA299|access-date=2021-01-16 |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122131921/https://books.google.com/books?id=MFfrBgAAQBAJ&pg=PA299 |url-status=live }}</ref> [[Крушчица (концентрационен логор)|Концентрациониот логор во Крушница]], лоциран во близина на градот [[Витез (Босна и Херцеговина)|Витез]] во средна Босна, бил основан во април 1941 година за српски и еврејски жени и [[деца во Холокаустот|деца]].<ref>{{cite book|last=Avramov|first=Smilja|author-link=Smilja Avramov|title=Genocid u Jugoslaviji u svetlosti međunarodnog prava|url=https://books.google.com/books?id=IwS5AAAAIAAJ|year=1992|publisher=Politika|isbn=9788676070664|page=371}}</ref><ref>{{cite book|last=Bauer|first=Yehuda|title=American Jewry and the Holocaust: The American Jewish Joint Distribution Committee, 1939-1945|url=https://books.google.com/books?id=WOd3rLul-LcC&pg=PA280|year=1981|publisher=Wayne State University Press|isbn=0-8143-1672-7|page=280}}</ref> Во август 1941 година, усташките сили [[Масакар во Пребиловци|масакрирале меѓу 650 и 850 српски цивили]] (главно жени и деца) од селото [[Пребиловци]] во Херцеговина, фрлајќи ги живи во јама во близина на селото [[Шурманци]] и подоцна минирајќи го местото, што го прави едно од најбруталните поединечни злосторства врз Србите за време на Втората светска војна.<ref>{{Cite web |author=Stefan Radojković |title=Prebilovci – Research Implications for the NDH Genocide Against Serbs |date=2023-08-17 |url=https://www.academia.edu/105712885 |website=academia |access-date=2025-11-21}}</ref> [[File:Zbeg_na_Kozari_1942.jpg|thumb|right|200px|Српски селани бараат засолниште на планината [[Козара]], по [[Битка на Козара|офанзивата на Козара]] спроведена од нацистичките германски и усташки сили]] Геноцидните политики на усташкиот режим предизвикале масовно и постојано српско востание.<ref name="Tomasevich">{{cite book |last1=Tomasevich |first1=Jozo |title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration |date=2001 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-80477-924-1 |pages=412, 506 |url=https://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&pg=PA412|access-date=2021-09-22 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095137/https://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&pg=PA412 |url-status=live }}</ref> Во јуни 1941 година, Србите во источна Херцеговина организирале вооружено [[Јунско востание во источна Херцеговина|востание]] против властите на [[Независна Држава Хрватска]], кое било задушено по две недели. Прогонството на Србите довело до појава на движења на отпор во областите населени со Срби.{{sfn|Nikolic-Ristanovic|2000|p=11}} Друго востание, предводено од партизаните, започнало на 27 јули 1941 година.<ref name="Tomasevich" /> Дел од овие востаници, пак, извршиле злосторства врз муслиманското и хрватското население.<ref name="Shepherd&Pattinson">{{cite book |last1=Shepherd |first1=B. |last2=Pattinson |first2=J. |title=War in a Twilight World: Partisan and Anti-Partisan Warfare in Eastern Europe, 1939-45 |date=2010 |publisher=Springer |isbn=978-0-23029-048-8 |page=210 |url=https://books.google.com/books?id=TseLDAAAQBAJ&pg=PA210|access-date=2021-09-22 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094747/https://books.google.com/books?id=TseLDAAAQBAJ&pg=PA210|url-status=live }}</ref> Во поширокиот југословенски контекст, повеќеетничкото движење на отпорот, [[Југословенски партизани|југословенските партизани]] предводени од [[Јосип Броз Тито]], се појавило за да се бори против окупацијата на [[Сили на Оската|Оската]]. Истовремено, претежно српска националистичка и ројалистичка герилска сила позната како [[четници]] била формирана под [[Дража Михаиловиќ]]; иако започнала како движење на отпор против Оската, подоцна се насочила кон сè поголема соработка со окупаторските сили.<ref>{{cite book |last1=Jennings |first1=Christian |title=At War on the Gothic Line: Fighting in Italy, 1944-45 |date=2016 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-46687-173-1 |page=270 |url=https://books.google.com/books?id=8zEoCgAAQBAJ&pg=PA270 |access-date=2021-09-22 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094726/https://books.google.com/books?id=8zEoCgAAQBAJ&pg=PA270 |url-status=live }}</ref> Српската припадност била поделена меѓу партизаните и четниците, иако Србите во западна Босна повеќе се усогласиле со партизаните, кои постигнале воени успеси во областа.{{sfn|Donia|Fine|1994|p=151}} Во раните фази на војната, Србите сочинувале околу 90% од партизанските единици активни на териториите на Независна Држава Хрватска{{sfn|Nikolic-Ristanovic|2000|p=11}}, при што најголемиот дел од борбите се воделе во области населени со Срби, како што се [[Битка на Неретва|битката на Неретва]], [[Битка на Сутјеска|битката на Сутјеска]], [[Десант на Дрвар|Дрварската операција]] и [[Битка на Козара|Козара]]. Според повоените југословенски записи за приматели на ветерански пензии, 64,1% од сите партизани од Босна и Херцеговина биле етнички Срби.<ref name="anubih.ba-Hoare">{{cite web |author1=Marko Attila Hoare |author1-link=Marko Attila Hoare |title=The Great Serbian threat, ZAVNOBiH and Muslim Bosniak entry into the People's Liberation Movement |url=https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/52/Zbornik%20ZAVNOBiH%20sve%2015-04-2019-4-115-130.pdf?sequence=7&isAllowed=y|website=anubih.ba |publisher=Posebna izdanja ANUBiH |access-date=21 December 2020 |pages=123 |language=en |archive-date=2021-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201071114/https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/52/Zbornik%20ZAVNOBiH%20sve%2015-04-2019-4-115-130.pdf?sequence=7&isAllowed=y|url-status=live }}</ref><ref>Lenard J Cohen, Paul V Warwick (1983) ''Political Cohesion In A Fragile Mosaic: The Yugoslav Experience'' p. 64; Avalon Publishing, the University of Michigan; {{ISBN|0865319677}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hoare |first=Marko Attila |title=Whose is the partisan movement? Serbs, Croats and the legacy of a shared resistance |date=2002 |page=4 |journal=The Journal of Slavic Military Studies. Informa UK Limited |volume=15 |issue=4 |url=https://www.researchgate.net/publication/38174088|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529090258/https://www.researchgate.net/publication/38174088_Whose_is_the_Partisan_movement_Serbs_Croats_and_the_legacy_of_a_shared_resistance|archive-date=2020-05-29}}</ref> Партизаните го ослободиле Сараево на [[6 април]] [[1945]] година и Босна дошла под целосна контрола неколку недели подоцна.{{sfn|Malcolm|1996|p=191}} ===Социјалистичка Југославија=== По Втората светска војна, Босна и Херцеговина станала една од шесте составни републики на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Народна Федеративна Република Југославија]].<ref>{{cite book |editor1-last=Kent |editor1-first=Allen |editor2-last=Lancour |editor2-first=Harold |editor3-last=Daily |editor3-first=Jay E. |title=Encyclopedia of Library and Information Science: Volume 33 |date=1982 |publisher=Routledge |isbn=978-0-82472-033-9 |page=420 |url=https://books.google.com/books?id=XPY96DdVt2UC&pg=PA420 |access-date=2023-02-07 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207025241/https://books.google.com/books?id=XPY96DdVt2UC&pg=PA420 |url-status=live }}</ref> По повоеното протерување на етничките Германци од српската покраина [[Војводина]], југословенската комунистичка влада започнала државна програма за колонизација, која достигнала врв помеѓу 1945 и 1948 година, при што десетици илјади етнички Срби од [[Босанска Краина]] и Херцеговина биле преселени во Војводина.<ref name="intermag">{{cite web |title=Šta je Vojvodini donela osma ofanziva i kako danas žive kolonisti? |url=https://www.intermagazin.rs/sta-je-vojvodini-donela-osma-ofanziva-i-kako-danas-zive-kolonisti/|website=intermagazin.rs |publisher=Vercernje Novosti |date=20 January 2014}}</ref> Уставните измени од 1968 година официјално ги признале босанските муслимани како посебна етничка припадност, со што им бил даден еднаков статус заедно со Србите и Хрватите.<ref>{{cite news |last1=Karčić |first1=Hikmet |title=Kako je Bošnjacima priznat nacionalni identitet "Muslimani"? |url=https://www.preporod.com/index.php/intervju/item/9210-kako-je-bosnjacima-priznat-nacionalni-identitet-muslimani |work=Preporod |date=8 March 2018}}</ref> Во текот на 1960-тите и 1970-тите, Босна и Херцеговина често била претставувана како „''Југославија во мало''“, со механизми за споделување на власта меѓу трите конститутивни народи и релативно висок степен на меѓуетнички соживот.<ref>{{cite book |last1=Toal |first1=Gerard |last2=Dahlman |first2=Carl T. |title=Bosnia Remade: Ethnic Cleansing and Its Reversal |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199730360 |page=46 |url=https://books.google.com/books?id=Q1TrvGxJeasC&pg=PA46}}</ref> ===Босанска војна=== {{Main|Босанска војна}} По прогласувањето на независност од страна на Словенија и Хрватска во јуни 1991 година, Босна и Херцеговина се соочила со дилемата дали да остане во југословенската федерација или да бара независност. Независноста била силно поддржана од мнозинството Бошњаци и Хрвати, но цврсто спротивставена од повеќето босански Срби. На 15 октомври 1991 година, Парламентот на Босна и Херцеговина усвоил Меморандум за суверенитет, што ги натерало пратениците Срби да ја напуштат седницата во знак на протест и практично да ја бојкотираат работата на собранието потоа.<ref name="Eralp">{{cite book |last1=Eralp |first1=Doğa Ulaş |title=Politics of the European Union in Bosnia-Herzegovina: Between Conflict and Democracy |date=2012 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-7391-4945-4 |pages=14–15 |url=https://books.google.com/books?id=LTfkeFItiDMC&pg=PA15|access-date=2023-02-07 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207025241/https://books.google.com/books?id=LTfkeFItiDMC&pg=PA15 |url-status=live }}</ref> Набргу потоа српските пратеници го формирале [[Народно собрание на Република Српска|Собранието на српскиот народ на Босна и Херцеговина]], изјавувајќи дека српскиот народ сака да остане во Југославија.{{sfn|Burg|Shoup|1999|p=74}} Во јануари 1992 година, босанските Срби прогласиле „''Република на српскиот народ во Босна и Херцеговина''“ (преименувана во [[Република Српска]] во август 1992 година). [[Референдум за независност на Босна и Херцеговина (1992)|Босанскиот референдум]], одржан на 29 февруари – 1 март 1992 година, резултирал со огромни 99,7% гласови за независност, но со излезност од само 63,4%, поради речиси целосниот бојкот од страна на босанските Срби.<ref name="Eralp" /> По прогласувањето на независноста на Босна, насилните судири на крајот прераснале во целосна војна до април 1992 година. Силите на босанските Срби, реорганизирани во [[Војска на Република Српска]], поддржани од Србија, брзо зазеле околу 70% од територијата на Босна и Херцеговина. Борбите се воделе на три главни фронта: [[Армија на Република Босна и Херцеговина|бошњачките сили]] против силите на босанските Срби, бошњачките сили против [[Хрватски совет за одбрана|силите на босанските Хрвати]] (во текот на 1993 година), и променлив сојуз меѓу Бошњаците и Хрватите пред и по Вашингтонскиот договор од 1994 година. Војната завршила по [[НАТО бомбардирање на Република Српска|НАТО бомбардирањето]] против силите на босанските Срби, што довело до мировни преговори и потпишување на [[Дејтонски договор|Дејтонскиот договор]] во ноември 1995 година. Договорот ја поделил Босна и Херцеговина на два ентитета, [[Федерација на Босна и Херцеговина]] и Република Српска, додека државата останала меѓународно признаена како единствена целина.<ref name="Ramet2010" /> == Демографија == {{Main|Демографија на Босна и Херцеговина|Демографска историја на Босна и Херцеговина}} Според податоците од пописот од 2013 година, 1.086.733 лица во Босна и Херцеговина се изјасниле како етнички Срби, односно 30,8% од вкупното население, со што претставуваат втора најголема етничка група по [[Бошњаци]]те. Огромното мнозинство, односно 92,1% од Србите живеат во [[Република Српска]], каде што сочинуваат 81,5% од населението на ентитетот. Имало 56.550 Срби во [[Федерација на Босна и Херцеговина|Федерацијата]] (2,5% од населението на ентитетот) и дополнителни 28.884 во [[Брчко (округ)|округот Брчко]] (34,6% од населението на округот).{{sfn|Етничка припадност/Национална припадност, религија и мајчин јазик | 2019|p=27}} За време на Втората светска војна, во почетниот бран на терор (мај–август 1941 година), над 200.000 Срби биле протерани преку границата во [[Воена управа во Србија (1941-1944)|окупирана Србија]].<ref name="Shepherd&Pattinson" /> До крајот на војната, дополнителни 137.000 Срби ја напуштиле Босна и Херцеговина.<ref name="Ilić">{{cite book |last1=Ilić |first1=Jovan |title=The Serbian Question in the Balkans |date=1995 |publisher=University of Belgrade |isbn=978-8-68265-701-9 |page=277}}</ref> Раселувањето и загубите претрпени за време на Втората светска војна биле дополнително зголемени со повоеното државно организирано преселување на 76.000 етнички Срби од Босанска Краина и Херцеговина во Војводина.<ref name="intermag" /> Федералниот завод за статистика на Југославија регистрирал вкупно 179.173 лица убиени во Босна и Херцеговина за време на војната, од кои 129.114 биле етнички Срби (72,1%), 29.539 босански муслимани (16,5%) и 7.850 Хрвати (4,4%). [[File:BiH_-_Etnicki_sastav_po_opstinama_2013_1.gif|thumb|320x320px|Етничка карта на Босна и Херцеговина по општини, 2013 година]] {| class="wikitable" |- !Година !Население !Процент |- |1851<ref>{{cite book|last=Hadžijahić|first=Muhamed|title=Od tradicije do identiteta: geneza nacionalnog pitanja bosanskih Muslimana|url=https://books.google.com/books?id=RNZBAAAAYAAJ|year=1990|orig-date=1974|publisher=Islamska zajednica|page=166}}</ref> || 485,800|| 45% |- |1870<ref>{{cite journal |last=Ramčilović |first=Zećir |date=2019 |title=Demografske promjene nakon Berlinskog kongresa (1878) u Bosni i Hercegovini |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=812148 |trans-title=Demographic changes in Bosnia and Herzegovina after the Congress of Berlin (1878) |journal=Historijski Pregledi |language=bs |location=Tuzla |publisher=Centar za istraživanje moderne i savremene historije Tuzla |page=77}}</ref> || 550,256|| 36.4% |- |1879 || 496,485|| 42.9% |- |1885 || 571,250|| 42.7% |- |1895 || 673,246|| 42.9% |- |1910<ref>{{cite book |last1=Muelder |first1=Milton E. G. |title=The Austro-Hungarian Administration of Bosnia and Herzegovina |date=1939 |publisher=University of Michigan |page=414 |chapter=Religion}}</ref> || 825,418|| 43.5% |- |1921 || 829,290|| 43.8% |- |1931 || 1,028,139|| 44.2% |- |1948 || 1,136,116|| 44.3% |- |1953<ref name="Bougarel">{{cite book |last1=Bougarel |first1=Xavier |title=Islam and Nationhood in Bosnia-Herzegovina: Surviving Empires |date=2017 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-35000-360-6 |pages=76, 82 |url=https://books.google.com/books?id=auA3DwAAQBAJ&pg=PA82 |access-date=2021-01-17 |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122134655/https://books.google.com/books?id=auA3DwAAQBAJ&pg=PA82 |url-status=live }}</ref> || 1,261,405|| 44.4% |- |1961<ref name="Bougarel" /> || 1,406,057|| 42.9% |- |1971<ref name="Bieber">{{cite book |last1=Bieber |first1=Florian |title=Post-War Bosnia: Ethnicity, Inequality and Public Sector Governance |date=2005 |publisher=Springer |isbn=978-0-23050-137-9 |page=2 |url=https://books.google.com/books?id=7R9_DAAAQBAJ&pg=PA2 |access-date=2021-01-17 |archive-date=2021-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124015930/https://books.google.com/books?id=7R9_DAAAQBAJ&pg=PA2 |url-status=live }}</ref> ||1,393,148|| 37.2% |- |1981<ref name="Bieber" />{{sfn|Čuvalo|2010|p=197}}<ref>{{cite book |last1=Mikelic |first1=Velijko |title=Housing and Property Rights in Bosnia and Herzegovina, Croatia and Serbia, and Montenegro |date=2005 |publisher=United Nations Centre for Human Settlements |isbn=978-9-21131-784-8 |page=29 |url=https://books.google.com/books?id=T4A661CGIhkC&pg=PT38 |access-date=2021-10-26 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026205034/https://books.google.com/books?id=T4A661CGIhkC&pg=PT38 |url-status=live }}</ref> || 1,320,644 or 1,320,738|| 32% |- |1991<ref name="Bieber" /><ref>{{cite book |last1=McGarry |first1=John |last2=Keating |first2=Michael |title=European Integration and the Nationalities Question |date=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1-13414-550-8 |page=178 |url=https://books.google.com/books?id=QBaaPOdO72sC&pg=PA178 |access-date=2021-10-26 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026205034/https://books.google.com/books?id=QBaaPOdO72sC&pg=PA178 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Toal |first1=Gerard |last2=Dahlman |first2=Carl T. |title=Bosnia Remade: Ethnic Cleansing and Its Reversal |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19973-036-0 |page=4 |url=https://books.google.com/books?id=Q1TrvGxJeasC&pg=PA4 |access-date=2021-10-26 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026205036/https://books.google.com/books?id=Q1TrvGxJeasC&pg=PA4 |url-status=live }}</ref> || 1,369,258 or 1,366,104|| 31.2% |- |2013 || 1,086,733|| 30.8% |} Србите во Босна и Херцеговина припаѓаат на [[Источната православна црква|Источното православие]] и се следбеници на [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. Пет епархии на Српската православна црква имаат јурисдикција над територијата на Босна и Херцеговина: една митрополија и четири епархии. [[Дабарско-Босанска митртополија]] била основана во 1220 година од [[Свети Сава]] како Дабарска епархија која се протегала во Босна; {{sfn|Čuvalo|2010|p=176}} по обновувањето на [[Пеќска патријаршија|Пеќската патријаршија]] во 1557 година, таа станала Дабарска и Босанска епархија, на крајот добивајќи статус на [[митрополија]]. {{sfn|Čuvalo|2010|p=176}} Во 1611 година, Хумската епархија била поделена на два региона пред да се консолидира во [[Захумјско-херцеговска епархија]] во 18 век. Околу 1532 година, во [[Зворник]] била основана православна епископија и префрлена во [[Тузла]] во 1852 година, станувајќи [[Зворничко-тузланска епархија]]. [[Бањалучка епархија]] била формирана во 1900 година, додека [[Бихаќско-петровачка епархија]] првично била основана во 1925 година, укината во 1934 година и повторно основана во 1990 година.{{sfn|Čuvalo|2010|p=176}} ==Политика== {{Main|Политика на Босна и Херцеговина|Политика на Република Српска}} {{multiple image | footer = '''Лево:''' [[Палата на Републиката (Бања Лука)|Палата на Републиката]], седиште на [[Претседател на Република Српска|Претседателот на Република Српска]]<br />'''Десно:''' Зградата на [[Народно собрание (Република Српска)|Народното собрание на Република Српска]] | width1 = 200 | image1 = NKD 152 hipotekarna banka.jpg | width2 = 200 | image2 = Стари_Дом_војске,_Краља_Алфонса_ХIII_3.jpg }} Босна и Херцеговина функционира според сложен консоцијален систем воспоставен со [[Дејтонски договор|Дејтонскиот договор]], со кој завршила [[Босанска војна|Босанската војна]]..<ref>{{cite book |editor1-last=Yürür |editor1-first=Pinar |editor2-last=Özkan |editor2-first=Arda |title=Conflict Areas in the Balkans |date=2020 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=9781498599207 |page=79 |url=https://books.google.com/books?id=W_v_DwAAQBAJ&pg=PA79}}</ref> Оваа рамка ги признава Бошњаците, Србите и Хрватите како „уставни народи“ со еднакви права, вклучувајќи механизми за етничка застапеност. Во својата суштина, системот има за цел да спречи доминација од страна на која било етничка група преку поделба на власта, но тоа често води до застој поради механизми за вето и етнички вета врз „виталните национални интереси“.<ref>{{Cite journal |last=Kapic |first=Tajma |title=The Dayton Peace Agreement in Bosnia and Herzegovina and Lessons for the Design of Political Institutions for a United Ireland |journal=Études irlandaises |volume=47 |issue=1 |pages=9–28 |date=2022 |url=https://muse.jhu.edu/article/846816 |access-date=November 20, 2025}}</ref> Србите вршат значително политичко влијание првенствено преку ентитетот [[Република Српска]], кој покрива приближно половина од територијата на земјата и е претежно населен со [[Срби]]. Република Српска ужива еден од најшироките групи на прерогативи и компетенции од кој било субнационален ентитет во Европа со овластувања кои во многу аспекти личат на оние на суверена држава, а не на чисто субнационален ентитет.<ref>{{Cite web |title=BTI 2024 Bosnia and Herzegovina Country Report |url=https://bti-project.org/en/reports/country-report/BIH |publisher=Bertelsmann Stiftung |date=2024 |access-date=November 20, 2025}}</ref> Таа независно ги извршува сите функции освен во оние прашања што се изрично доделени на државните институции на Босна и Херцеговина, вклучувајќи: образование, здравство, полиција, судство, оданочување, економска политика, просторно планирање, култура и медиуми.<ref name="constitution">{{cite web |title=The Constitution of Republika Srpska |url=https://www.legislationline.org/download/id/8199/file/BiH_Constitution_Republic_Srpska_am2011_en.pdf |website=legislationonline.org |access-date=2021-10-05 |archive-date=2021-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429214529/https://www.legislationline.org/download/id/8199/file/BiH_Constitution_Republic_Srpska_am2011_en.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Hornstein Tomic |first1=Caroline |last2=Pichler |first2=Robert |last3=Scholl-Schneider |first3=Sarah |title=Remigration to Post-Socialist Europe: Hopes and Realities of Return |date=2018 |publisher=LIT Verlag Münster |isbn=978-3-64391-025-7 |page=373 |url=https://books.google.com/books?id=dq19DwAAQBAJ&pg=PA373 |access-date=2021-10-05 |archive-date=2021-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005205005/https://books.google.com/books?id=dq19DwAAQBAJ&pg=PA373 |url-status=live }}</ref> Република Српска има свој устав, парламент, претседател, влада, посебен судски систем, полиција, како и свои симболи (знаме, химна и грб). ==Култура== {{Main|Српска култура|Босанскохерцеговска култура}} Културата на Србите во Босна и Херцеговина е составен дел од поширокото српско културно наследство.<ref>{{Cite web |title=Exploring Bosnian Culture, Identity, And Heritage: Who Are Bosnian People? |url=https://shunculture.com/article/what-are-bosnian-people |website=ShunCulture |date=2025-10-02 |access-date=2025-11-21}}</ref> Иако ги споделува основните елементи на српската култура на други места, таа развила посебни регионални карактеристики обликувани од динарскиот пејзаж и историското искуство во мултиетничка средина. {{multiple image | footer = '''Лево:''' [[Црква Рождество на Пресвета Богородица (Сараево)|Катедрала на Рождеството на Пресвета Богородица]] во Сараево<br />'''Десно:''' [[Саборна црква (Бања Лука)|Катедрала на Христос Спасителот]] во Бања Лука | width1 = 140 | image1 = Sarajevo_Cathedral_Church_of_the_Nativity_of_the_Theotokos_IMG_1232.JPG | width2 = 125 | image2 = Саборна црква Христа спаситеља 005.jpg }} Босна и Херцеговина е богата со [[српска архитектура]], особено кога станува збор за бројни српски цркви и манастири, кои се движат од доцносредновековни основања ([[Манастир Тавна|Тавна]], [[Манастир Озрен|Озрен]], [[Манастир Тврдош|Тврдош]], [[Манастир Житомислиќ|Житомислиќ]]) до цркви од 19 и 20 век изградени во [[барокна архитектура|барок]] (како [[Житомислиќ|Катедралата на Рождеството на Пресвета Богородица]] во [[Сараево]] и [[Катедрала „Света Троица“ - Мостар|катедралата на Света Троица]] во [[Мостар]]) или [[Македонски стил|српско-византиски]] стил (како [[Саборна црква (Бања Лука)|Катедрала на Христос Спасителот]] во [[Бања Лука]] и [[Херцеговинска Грачаница]] во [[Требиње]]).<ref>{{cite book |last1=Rakić |first1=Svetlana |title=Serbian Icons from Bosnia-Herzegovina: Sixteenth to Eighteenth Century |date=2000 |publisher=A. Pankovich Publishers |isbn=978-0-96721-012-4 |page=105}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frucht |first1=Robert C. |title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture, Volume 1 |date=2006 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-800-6 |page=669 |url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&pg=PA669|access-date=2023-02-07 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207031635/https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&pg=PA669|url-status=live }}</ref> Многу цркви зачувуваат вредни иконостаси и фрески; ризницата на [[Црква Свети Михаил и Гаврил (Сараево)|црквата на Светите Архангели Михаил и Гаврил]] во Сараево се смета за една од петте најбогати колекции на православни икони и литургиски предмети во светот.<ref>{{cite web |title=Muzej Stare pravoslavne crkve u Sarajevu rangiran među prvih pet u svetu |url=http://www.magacinportal.org/2016/08/08/muzej-stare-pravoslavne-crkve-u-sarajevu-rangiran-medju-prvih-pet-u-svetu/ |website=magacinportal.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809213506/http://www.magacinportal.org/2016/08/08/muzej-stare-pravoslavne-crkve-u-sarajevu-rangiran-medju-prvih-pet-u-svetu/|archive-date=9 August 2016 |date=8 August 2016}}</ref> Србите во Босна и Херцеговина го зборуваат источнохерцеговскиот дијалект на [[српски јазик|српскиот јазик]],<ref>{{cite book |last1=Greenberg |first1=Robert D. |title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and Its Disintegration |date=2004 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19151-455-5 |page=78 |url=https://books.google.com/books?id=_lNjHgr3QioC&pg=PA78 |access-date=2021-10-26 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095152/https://books.google.com/books?id=_lNjHgr3QioC&pg=PA78|url-status=live }}</ref> кој се одликува со [[ијекавски изговор]].<ref>{{cite book |last1=Alexander |first1=Ronelle |title=Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary |date=2006 |publisher=University of Wisconsin Press |isbn=978-0-29921-193-6 |page=18 |url=https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC&pg=PR18 |access-date=2021-10-26 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026205325/https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC&pg=PR18 |url-status=live }}</ref> Траги од српскиот јазик на оваа територија се многу стари, како во старите натписи, на пример надгробната плоча на [[Грдеша]], најстариот познат [[стеќак]]. Српскиот јазик поседува богат корпус на средновековни евангелија создадени на територијата на денешна Босна и Херцеговина, од кои многу се издвојуваат по своите извонредни минијатурни илуминации, а најзначајно е [[Мирославово евангелие|Мирославовото евангелие]], нарачано од српскиот голем кнез [[Мирослав Завидовиќ]] и широко се смета за најубавата и уметнички највредна српска средновековна книга.<ref>{{cite news |title=Najstariji srpski ćirilični rukopis i dalje pleni lepotom: Kako je Miroslavljevo jevanđelje postalo deo pamćenja sveta |url=https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/181155/miroslavljevo-jevandelje-simbol-srpske-pismenosti/vest|work=Euronews |date=29 July 2025 |language=Serbian}}</ref> [[File:Goražde Psalter (1521), 137v.jpg|thumb|right|200px|[[Гораждански псалтир]], 1521]] Во раниот 16 век била основана [[Горажданска печатница|Горажданската печатница]], една од најраните печатници кај Србите,<ref>{{Cite book| last1=Biggins| first1=Michael| last2=Crayne| first2=Janet| year=2000| title=Publishing in Yugoslavia's Successor States| chapter=Historical Overview of Serbian Publishing| publisher=Haworth Information Press| place=New York| isbn=978-0-78901-046-9| url=https://books.google.com/books?id=0g1CIRHeO4YC|pages=85–86}}</ref> и прва на територијата на денешна Босна и Херцеговина.<ref>{{Cite book| last=Kajmaković| first=Zdravko| author-link=Zdravko Kajmaković| editor1=Alija Isaković| editor-link=Alija Isaković| editor2=Milosav Popadić| year=1982| title=Pisana riječ u Bosni i Hercegovini: od najstarijih vremena do 1918. godine| trans-title=The Written Word in Bosnia and Herzegovina: From Earliest Times up to 1918| chapter=Ćirilica kod Srba i Muslimana u osmansko doba| publisher=Oslobođenje; Banja Luka: Glas| place=Sarajevo| language=sr| url=https://books.google.com/books?id=K2RiAAAAMAAJ| pages=155–158| access-date=2023-02-07| archive-date=2023-03-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095204/https://books.google.com/books?id=K2RiAAAAMAAJ| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book| last1=Benac| first1=Alojz| last2=Lovrenović| first2=Ivan| year=1980| title=Bosnia and Herzegovina| publisher=Svjetlost| place=Sarajevo| url=https://books.google.com/books?id=HXVpAAAAMAAJ|page=145}}</ref> [[Гораждански псалтир|Горажданскиот псалтир]] отпечатен таму се смета за едно од подобрите достигнувања на раните српски печатари. [[File:Ensemble_"Kolo",_Đurđevdan_customs_from_Podgrmeč.jpg|thumb|right|200px|Традиционална српска народна носија од [[Грмеч]]]] Почнувајќи од 19 век, ''[[Босанска вила]]'' од Сараево и ''[[Зора (списание)|Зора]]'' од Мостар биле значајни книжевни списанија на чело на политичките и културните прашања.<ref>{{cite book |last1=Kolaković |first1=Aleksandra |editor1-last=Biagini |editor1-first=Antonello |title=Empires and Nations from the Eighteenth to the Twentieth Century: Volume 1 |date=2014 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-44386-193-9 |page=235 |url=https://books.google.com/books?id=IM0xBwAAQBAJ&pg=PA235}}</ref>{{sfn|Čuvalo|2010|p=144}} Традиционални инструменти како [[гусла]], [[фрула]] и [[гајда]] биле користени од Србите во Босна и Херцеговина за музички изведби. Првите српски пејачки друштва во Босна и Херцеговина биле основани во [[Фоча]] (1885), [[Тузла]] (1886), [[Приједор]] (1887), Мостар и Сараево (1888).<ref>{{cite web|url=http://www.riznicasrpska.net/muzika/index.php?topic=668.0|title=Muzički život Srba u Bosni i Hercegovini (1881—1914)|website=Riznicasrpska.net|access-date=9 October 2017|archive-date=8 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008130055/http://www.riznicasrpska.net/muzika/index.php?topic=668.0|url-status=live}}</ref> Првиот концерт во Босна и Херцеговина бил одржан во Бања Лука во 1881 година.<ref>{{cite web|url=https://www.glassrpske.com/drustvo/feljton/O-kulturnom-i-drustvenom-zivotu-stare-Banje-Luke-5/lat/7535.html|title=Okulturnom i društvenom životu stare Banje Luke (5)|website=Glassrpske.com|access-date=4 January 2018|archive-date=7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107061318/https://www.glassrpske.com/drustvo/feljton/O-kulturnom-i-drustvenom-zivotu-stare-Banje-Luke-5/lat/7535.html|url-status=live}}</ref> Српската музика е богата со народни песни на Србите од Босна и Херцеговина, а многу песни се изведуваат во традиционален стил на пеење наречен [[ојкача]]. [[File:Zmijanje embroidery in BL store 2.jpg|thumb|right|200px|[[Змијањски вез]], светско културно наследство на УНЕСКО]] Србите во Босна и Херцеговина дале значителен придонес во српското народно наследство, особено во областа на традиционалните носии. Народните носии на босанските Срби најчесто се класифицираат во два главни типа: оние од [[Динариди|динаридската]] зона (преовладуваат во поголемиот дел од Босна и Херцеговина) и пореткиот [[Панонска Низина|панонски]] тип (присутен во северните региони на [[Семберија]] и [[Посавина]]). Српското културно-просветно друштво [[Просвјета (1902)|Просвјета]] било основано во Сараево во 1902 година и наскоро станало главна организација која ги обединува Србите во Босна и Херцеговина. Посебно културно друштво на [[Српски муслимани|српските муслимани]], [[Гајрет]], било основано следната година. [[Академија на науките и уметностите на Република Српска|Академијата на науките и уметностите на Република Српска]], основана во 1996 година, денес е највисоката научна институција меѓу Србите во Босна и Херцеговина. Во отсуство на државно школство за време на османлиското владеење, писменоста и основното образование кај босанските Срби главно се пренесувале преку српските православни манастири и цркви, каде свештениците и монасите ја имале улогата на учители.<ref>{{cite book |last1=Owen-Jackson |first1=Gwyneth |title=Political and Social Influences on the Education of Children: Research from Bosnia and Herzegovina |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-31757-014-1 |pages=41–42 |url=https://books.google.com/books?id=CrXhCgAAQBAJ&pg=PA41|access-date=2023-02-07 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207031628/https://books.google.com/books?id=CrXhCgAAQBAJ&pg=PA41|url-status=live }}</ref> По австроунгарската окупација во 1878 година, Босна и Херцеговина имала 56 српски православни парохиски училишта, број кој пораснал на 107 до 1910 година. Сите биле укинати од властите за време на Првата светска војна и не ја обновиле својата работа потоа.{{sfn|Čuvalo|2010|p=73}} Првото училиште за девојки било основано во Сараево во 1858 година.{{sfn|Čuvalo|2010|p=74}} Високото образование во Република Српска е концентрирано околу два јавни универзитети: [[Универзитет во Бања Лука|Универзитетот во Бања Лука]], основан во 1975 година, и [[Униоверзитет на Источно Сараево|Универзитетот во Источно Сараево]], основан во 1992 година, создаден од факултетите и инфраструктурата на оригиналниот [[Сараевски универзитет]] кои преминале под контрола на Република Српска по Босанската војна, ефективно дејствувајќи како негов наследник во рамките на ентитетот. Православниот богословски факултет „Св. Василиј Острошки“ и Православната богословија „Св. Петар Дабробосански“ се двете православни високообразовни институции, двете сместени во Фоча, со историски континуитет со Сараевско-релјевската богословија основана во 1882 година, како прво српско средно училиште во Босна.<ref name="bih case">{{cite report |last1=Fetahagić |first1=Sead S. |last2=Savija-Valha |first2=Nebojsa |title=Between Cooperation a Antagonism – The Dynamics Between Religion and Politics in Sensitive Political Contexts, Case: Bosnia and Herzegovina |page=70 |date=2015 |doi=10.13140/RG.2.1.5126.6962 |url=https://www.researchgate.net/publication/301675472 |publisher=Nansen Dialogue Centre Sarajevo and Scanteam Oslo}}</ref><ref>{{cite web |title=University of East Sarajevo |url=https://kultor.org/organization/university-of-east-sarajevo/ |website=kultor.org |publisher=Rethinking the Culture of Tolerance 2016 |access-date=2021-12-06 |archive-date=2021-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206214953/https://kultor.org/organization/university-of-east-sarajevo/|url-status=usurped }}</ref> Првите српски [[Соколи (гимнастичарско движење)|соколски]] спортски друштва на територијата на денешна Босна и Херцеговина биле основани кон крајот на 19 век, вклучувајќи го гимнастичкото друштво „Обилиќ“ во Мостар и спортско-гимнастичкото друштво „Српски соко“ во Тузла, по што наскоро биле основани и други соколски друштва во различни градови низ земјата.<ref name=":3">{{cite web |title=Savez Soko Srbije |url=http://www.savezsokosrbije.rs/index.php/sr/istorijat |website=www.savezsokosrbije.rs |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301071128/http://www.savezsokosrbije.rs/index.php/sr/istorijat |archive-date=1 March 2016}}</ref> ==Значајни луѓе== {{image array|perrow=10|width=80|height=80| border-width = 1 | image1 = Makarije Sokolovic2.JPG| caption1 = [[Макариј Соколовиќ]] | image2 = Sokullupasa.jpg| caption2 = [[Мехмед-паша Соколовиќ]] | image3 = Saint Basil of Ostrog.jpg| caption3 = [[Свети Василиј Острошки]] | image4 = Sava Vladislavic Raguzinski.jpeg| caption4 = [[Сава Владиславиќ]] | image5 = Filip Višnjić Знаменити Срби XIX. века.jpg| caption5 = [[Филип Вишњиќ]] | image6 = Sima Milutinovic Sarajlija.jpg| caption6 = [[Симo Милутиновиќ Сарајлија]] | image7 = Jovan.marinovic.jpg| caption7 = [[Јован Мариновиќ]] | image8 = Pop_Bogdan_Zimonjić.jpg| caption8 = [[Богдан Зимоњиќ]] | image9 = Luka_Ćelović_2024_stamp_of_Serbia.jpg| caption9 = [[Лука Ќеловиќ]] | image10 = Митрополит Петр (Зимонич).jpg| caption10 = [[Петар Дабробосански]] | image11 = Aleksa Santic (cropped).JPG| caption11 = [[Алекса Шантиќ]] | image12 = Ducic.jpg | caption12 = [[Јован Дучиќ]] | image13 = Petar Kocic.jpg | caption13 = [[Петар Кочиќ]] | image14 = Vladimir Ćorović.jpg | caption14 = [[Владимир Ќоровиќ]] | image15 = Dimitrije Mitrinović, 1920.jpg | caption15 = [[Димитрије Митриновиќ]] | image16 = G Princip (cropped).jpg | caption16 = [[Гаврило Принцип]] | image17 = S.Kragujevic, Branko Copic.JPG | caption17 = [[Бранко Ќопиќ]] | image18 = Momo_Kapor_wiki.jpg | caption18 = [[Момо Капор]] | image19 = Ranko Bugarski.JPG | caption19 = [[Ранко Бугарски]] | image20 = Vojislav_Šešelj_(2016).jpg | caption20 = [[Воислав Шешељ]] | image21 = Milorad Dodik 2025 (cropped).jpg | caption21 = [[Милорад Додик]] | image22 = Kusturica_2024.jpg | caption22 = [[Емир Кустурица]] | image23 = Ljiljana_Smajlović_2011_(cropped).jpg | caption23 = [[Љиљана Смајловиќ]] | image24 = Vladimir_Pistalo_u_Pirotu_01_(crop).jpg | caption24 = [[Владимир Пиштало]] | image25 = Nebojša_Glogovac_(cropped).jpeg | caption25 = [[Небојша Глоговац]] | image26 = Nataša Ninković.JPG | caption26 = [[Наташа Нинковиќ]] | image27 = ZdravkoColic (cropped).JPG | caption27 = [[Здравко Чолиќ]] | image28 = Savo_Milosevic_(cropped).jpg | caption28 = [[Саво Милошевиќ]] | image29 = Vladimir Radmanovic.jpg | caption29 = [[Владимир Радмановиќ]] | image30 = Tijana Bošković 3 Eczacıbaşı SK WV 20250409 (1).jpg | caption30 = [[Тијана Бошковиќ]] }} {{div col|colwidth=22em}} *[[Душан Бајевиќ]] – фудбалер и тренер *[[Тијана Бошковиќ]] – одбојкарка *[[Милан Будимир]] – лингвист *[[Ранко Бугарски]] – лингвист *[[Василиј Острошки]] – почитуван православен светител *[[Родољуб Чолаковиќ]] – политичар *[[Здравко Чолиќ]] – пејач *[[Васо Чубриловиќ]] – историчар *[[Бранко Ќопиќ]] – писател *[[Владимир Ќоровиќ]] – историчар *[[Предраг Даниловиќ]] – кошаркар *[[Милорад Додик]] – политичар *[[Ратомир Дугоњиќ]] – политичар *[[Милорад Екмечиќ]] – историчар *[[Милан Галиќ]] – фудбалер *[[Небојша Глоговац]] – актер *[[Слободан Качар]] – боксер *[[Тадија Качар]] – боксер *[[Момо Капор]] – сликар и романсиер *[[Неле Карајлиќ]] – актер и музичар *[[Светлана Китиќ]] – ракометарка *[[Баја Мали Книнџа]] – пејач *[[Петар Кочиќ]] – писател *[[Емир Кустурица]] – режисер *[[Лука Јовиќ]] – фудбалер *[[Мичо Љубибратиќ]] – водач на бунтовниците *[[Јован Мариновиќ]] – политичар *[[Веселин Маслеша]] – писател *[[Саша Матиќ]] – пејач *[[Цвијетин Мијатовиќ]] – политичар *[[Саво Милошевиќ]] – фудбалер *[[Димитрије Митриновиќ]] – филозоф *[[Наташа Нинковиќ]] – актерка *[[Соколу Мехмед-паша]] – Отомански голем везир *[[Владимир Пиштало]] – писател *[[Билјана Плавшиќ]] – политичар *[[Гаврило Принцип]] – атентатор *[[Љубомир Поповиќ]] – сликар *[[Владимир Радмановиќ]] – кошаркар *[[Ратко Радовановиќ]] – кошаркар *[[Маринко Роквиќ]] – пејач *[[Радован Самарџиќ]] – историчар *[[Жељко Самарџиќ]] – пејач *[[Сима Милутиновиќ Сарајлија]] – поет *[[Зоран Савиќ]] – кошаркар *[[Љиљана Смајловиќ]] – новинар *[[Макарије Соколовиќ]] – Српски патријарх *[[Тихомир Станиќ]] – актер *[[Бранко Станковиќ]] – фудбалер и тренер *[[Боро Стјепановиќ]] – актер *[[Сретен Стојановиќ]] – скулптор *[[Невен Суботиќ]] – фудбалер *[[Алекса Шантиќ]] – поет *[[Душан Шестиќ]] – композитор *[[Воислав Шешељ]], политичар *[[Здравко Шотра]] – режисер и сценарист *[[Тодор Швракиќ]] – сликар *[[Младен Војичиќ Тифа]] – пејач *[[Лука Ќеловиќ|Лука Ќеловиќ Требињац]] – филантроп *[[Душко Трифуновиќ]] – поет и писател *[[Филип Вишњиќ]] – епски поет *[[Сава Владиславич]] – дипломат *[[Богдан Зимоњиќ]] – водач на бунтовниците *[[Перо Зубац]] – поет и писател {{div col end}} ==Белешки== {{notelist}} ==Наводи== {{reflist|colwidth=30em}} ==Библиографија== ;Книги {{refbegin|60em}} * {{cite book |last1=Bataković |first1=Dušan T. |title=The Serbs of Bosnia & Herzegovina: History and Politics |date=1996 |publisher=Dialogue |isbn=978-2-91152-710-4 |url=https://books.google.com/books?id=k3xpAAAAMAAJ |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095235/https://books.google.com/books?id=k3xpAAAAMAAJ |url-status=live }} * {{cite book |last1=Carmichael |first1=Cathie |title=A Concise History of Bosnia |date=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-10701-615-6 |edition=Illustrated |url=https://books.google.com/books?id=rMfSCQAAQBAJ }} * {{Cite book|last=Ćirković|first=Sima|author-link=Sima Ćirković|year=2004|title=The Serbs|location=Malden|publisher=Blackwell Publishing|url=https://books.google.com/books?id=2Wc-DWRzoeIC|isbn=9781405142915}} * {{cite book |last1=Čuvalo |first1=Ante |title=The A to Z of Bosnia and Herzegovina |date=2010 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-81087-647-7 |url=https://books.google.com/books?id=nfk4nP_fp04C }} * {{cite book |last1=Donia |first1=Robert J. |last2=Fine |first2=John Jr. |title=Bosnia and Hercegovina: A Tradition Betrayed |date=1994 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-23110-161-5 |url=https://books.google.com/books?id=stOIQ5GXIDgC |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095143/https://books.google.com/books?id=stOIQ5GXIDgC |url-status=live }} * {{cite book |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2019 |title=Ethnicity/National Affiliation, Religion and Mother Tongue |url=https://popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga2/K2_H_E.pdf |location=Sarajevo |publisher=Agency for Statistics of Bosnia and Herzegovina |ref={{harvid|Ethnicity/National Affiliation, Religion and Mother Tongue|2019}} |access-date=2022-10-22 |archive-date=2020-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725184732/https://popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga2/K2_H_E.pdf |url-status=live }} * {{cite book|last=Fine|first=John Van Antwerp Jr.|title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century|publisher=University of Michigan Press|year=1991|orig-year=1983|url=https://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C|isbn=978-0-47208-149-3|access-date=2021-01-16|archive-date=2023-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115194435/https://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C|url-status=live}} * {{cite book |last1=Friedman |first1=Francine |title=Bosnia and Herzegovina: A Polity on the Brink |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-13452-754-0 |url=https://books.google.com/books?id=zbFYAQAAQBAJ |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095144/https://books.google.com/books?id=zbFYAQAAQBAJ |url-status=live }} * {{cite book |last1=Keil |first1=Soeren |title=Multinational Federalism in Bosnia and Herzegovina |date=2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-31709-343-5 |url=https://books.google.com/books?id=6igHDAAAQBAJ |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916184230/https://books.google.com/books?id=6igHDAAAQBAJ |url-status=live }} * {{cite book |last1=Andjelic |first1=Neven |title=Bosnia-Herzegovina: The End of a Legacy |date=2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-13575-714-4 |url=https://books.google.com/books?id=m-eQAgAAQBAJ |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916184227/https://books.google.com/books?id=m-eQAgAAQBAJ |url-status=live }} * {{cite book |last1=Sugar |first1=Peter F. |title=Industrialization of Bosnia-Hercegovina, 1878-1918. |date=1959 |publisher=University of Washington Press }} * {{cite book |last1=Malcolm |first1=Noel |title=Bosnia: A Short History |date=1996 |publisher=New York University Press |isbn=978-0-81475-561-7 |url=https://books.google.com/books?id=h_A8DAAAQBAJ |access-date=2021-01-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095233/https://books.google.com/books?id=h_A8DAAAQBAJ |url-status=live }} * {{cite book |last1=Nikolic-Ristanovic |first1=Vesna |title=Women, Violence and War: Wartime Victimization of Refugees in the Balkans |date=2000 |publisher=Central European University Press |isbn=978-9-63911-660-3 |url=https://books.google.com/books?id=_RSi4WL0RP8C |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095158/https://books.google.com/books?id=_RSi4WL0RP8C |url-status=live }} * {{cite book |last1=Vlasto |first1=A.P. |title=The Entry of the Slavs Into Christendom: An Introduction to the Medieval History of the Slavs |date=1970 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-52107-459-9 |url=https://books.google.com/books?id=fpVOAAAAIAAJ |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120164740/https://books.google.com/books?id=fpVOAAAAIAAJ |url-status=live }} * {{cite book |last1=Velikonja |first1=Mittja |title=Religious Separation and Political Intolerance in Bosnia-Herzegovina |date=2003 |publisher=Texas A&M University Press |isbn=978-1-60344-724-9 |url=https://books.google.com/books?id=rqjLgtYDKQ0C |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095158/https://books.google.com/books?id=rqjLgtYDKQ0C |url-status=live }} * {{cite book |last1=Živković |first1=Tibor |last2=Crnčević |first2=Dejan |last3=Bulić |first3=Dejan |last4=Petrović |first4=Vladeta |last5=Cvijanović |first5=Irena |last6=Radovanović |first6=Bojana |title=The World of the Slavs : Studies of the East, West and South Slavs: Civitas, Oppidas, Villas and Archeological Evidence (7th to 11th Centuries AD) |date=2013 |publisher=Istorijski institut |isbn=978-8-67743-104-4 |url=https://books.google.com/books?id=pLJCCwAAQBAJ |ref={{harvid|Živković et al.|2013}} |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095200/https://books.google.com/books?id=pLJCCwAAQBAJ |url-status=live }} {{refend}} ;Списанија {{refbegin|60em}} * {{cite journal |last1=Filipović |first1=Emir. O. |title=The Most Noble and Royal House of Kotromanić. Constructing Dynastic Identity in Medieval Bosnia |journal=Südost-Forschungen |date=2019 |volume=78 |issue=1 |pages=1–38 |doi=10.1515/sofo-2019-780104 |s2cid=229164853 |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/sofo-2019-780104/pdf |url-access=subscription}} * {{cite journal |last1=Isailovović |first1=Neven |title=Pomeni srpskog imena u srednjovjekovnim bosanskim ispravama |journal=Srpsko pisano nasljeđe i istorija srednjovjekovne Bosne i Huma |date=2018 |url=http://srbiubih.com/wp-content/uploads/2019/07/Pomeni_srpskog_imena_u_srednjovekovnim_b.pdf |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519010322/http://srbiubih.com/wp-content/uploads/2019/07/Pomeni_srpskog_imena_u_srednjovekovnim_b.pdf |url-status=live}} * {{Cite journal |last=McCormick |first=Rob |title=The United States' Response to Genocide in the Independent State of Croatia, 1941–1945 |journal=Genocide Studies and Prevention |year=2008 |volume=3 |issue=1 |pages=75–98 |url=http://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1183&context=gsp |access-date=2018-03-06 |archive-date=2021-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415164932/https://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1183&context=gsp |url-status=live}} {{refend}} ==Дополнително читање== * {{cite book|last=Papić|first=Mitar|title=Istorija srpskih škola u Bosni i Hercegovini|publisher=Veselin Masleša|year=1978}} * Ćorović, Vladimir. Crna knjiga: patnje Srba Bosne i Hercegovine za vreme svetskog rata 1914–1918. Jugoslovenski dosije, 1989. * {{cite book|last=Nilević|first=Boris|title=Srpska pravoslavna crkva u Bosni i Hercegovini do obnove Pećke patrijaršije 1557. godine.|publisher=Veselin Masleša|year=1990}} * {{cite book|last=Mileusnić|first=Slobodan|title=Spiritual Genocide: A survey of destroyed, damaged and desecrated churches, monasteries and other church buildings during the war 1991-1995 (1997)|url=https://books.google.com/books?id=_TaPAAAAMAAJ|year=1997|location=Belgrade|publisher=Museum of the Serbian Orthodox Church}} * {{Cite book|last=Radić|first=Radmila|chapter=Serbian Orthodox Church and the War in Bosnia and Herzegovina|title=Religion and the War in Bosnia|year=1998|location=Atlanta|publisher=Scholars Press|pages=160–182|isbn=9780788504280|url=https://books.google.com/books?id=UUNpAAAAMAAJ}} * {{cite book|last=Pejanović|first=Mirko|title=Bosansko pitanje i Srbi u Bosni i Hercegovini|url=https://books.google.com/books?id=JHziAAAAMAAJ|year=1999|publisher=Bosanska knjiga|isbn=9789958200632}} * {{cite book|author=Dikica Stanisavljević|title=Svedočenja o stradanju Srba iz Bosne i Hrvatske|url=https://books.google.com/books?id=xfumAAAACAAJ|year=2006|publisher=Vardenik|isbn=978-86-84487-04-1}} * {{cite book|last1=Hoare |first1=Marko Attila |editor1-last=Gavrilović |editor1-first=Darko |title=Facing the Past, Searching for the Future: The History of Yugoslavia in the 20th Century |date=2010 |publisher=Institute for Historical Justice and Reconciliation, Centre for History, Democracy and Reconciliation and the Faculty for European Legal-Political Studies |pages=179–204 |url=https://greatersurbiton.wordpress.com/2020/09/10/ |chapter=The national identity of the Bosnian Serbs}} == Надворешни врски == *{{Wikiquote-inline}} *{{commons category-inline|Serbs of Bosnia and Herzegovina}} *[https://www.youtube.com/watch?v=egbbI8UjqKY Serbs in Bosnia and Herzegovine since the time of Petar Kočić until Republika Srpska (lecture in Serbian)] [[Категорија:Срби во Босна и Херцеговина| ]] [[Категорија:Народи во Босна и Херцеговина]] dd94tmhvwlznfkkjcqxtyp4676fcyti 0 1390501 5583246 5575075 2026-06-27T10:56:29Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: устроунгар → встроунгар 5583246 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|name=Бјеловарска синагога|native_name={{langx|hr|Bjelovar Izraelitički templ}}|image=Bjelovar, Great Synagogue.jpg|image_upright=1.4|caption=Поранешната синагога, сега културен центар, во 1920-тите, со куполи|location=Ивана Мажураниќа 6, [[Бјеловар]], [[Бјеловарско-билогорска жупанија]]|country=[[Хрватска]]|geo={{coord|45|54|00|N|16|50|38|E|region:HR-07_type:landmark_source:kolossus-hrwiki|display=it}}|map_type=Хрватска|map_size=250|map_relief=1|map_caption=Местоположба на поренешната синагога во Хрватска|religious_affiliation={{nowrap|[[Отродоксен јудаизам]] {{small|(порано)}}}}|district=|status={{ubl|[[Синагога]] {{small|(1917&ndash;{{circa|1941}})}}|[[Културен центар]] {{small|(since {{околу|1950 г}})}}}}|functional_status={{ubl|{{nowrap|'''Closed''' {{small|(како синагога)}};}}|пренаменета}}|leadership=|website=|architect=Ото Голдшилер|architecture_style=[[Јунгенстил]]|facade_direction=|established=|year_completed=1917|construction_cost=160,000 [[Австроунгарска круна]]|capacity=|length=|width=|width_nave=|height_max=|materials=|dome_quantity=2|footnotes=}} '''Бјеловарската синагога''' ({{Langx|hr|Izraelitički templ}}) — поранешна [[Јудаизам|еврејска]] [[синагога]], која се наоѓала во [[Бјеловар]], [[Хрватска]]. Изградена во 1917 година, делумно уништена за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], зградата служела како Дом на културата во Бјеловар, културен центар, од 1950-тите. == Историја == Во 1882 година во Бјеловар бил изграден првиот еврејски храм, но со текот на годините, бројот на Евреи во Бјеловар се зголемил, па сегашниот храм повеќе не можел да ги задоволи потребите на еврејската заедница Бјеловар. Идејата за изградба на новата синагога датира од 1913 година, кога Генералното собрание на Еврејската заедница Бјеловар, под претседателство на Јаша Хржиќ, одлучило да изгради нова, голема и привлечна синагога. Иако во тоа време во Бјеловар живееле само околу 500 Евреи. Според пресметките, изградбата на синагогата чинела 160.000 австроунгарски круни. Синагогата била дизајнирана од германскиот архитект од Хенигсберг, Ото Голдшајдер. Изградбата започнала во 1913 година и била завршена во 1917 година во стилот на [[Југендстил|арт нуво]] во Бјеловар. Синагогата во Бјеловар била осветена од главниот рабин од Бјеловар, Самуел Д. Таубер, и главниот рабин од Вировица, Х.Е. Кауфман. Префрлањето на [[Тора]]та од старата синагога во новата се случило на 15 август 1917 година. Инаугуративниот [[рабин]] бил Лазар Маргулиес. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], речиси сите Евреи од Бјеловар биле убиени за време на [[Холокауст]]от. Синагогата била ограбена и опустошена. По војната, синагогата Бјеловар била претворена во театар во 1951 година. [[Купола|Куполите]] и религиозните карактеристики на синагогата биле отстранети; само [[Давидова ѕвезда|Давидовата ѕвезда]] била оставена на внатрешниот горен кат. Денес, синагогата Бјеловар служи како Дом на културата во Бјеловар, културен центар.<ref>{{Наведена книга|title=Prilog istraživanju povijesti Židova u Bjelovaru|last=Bjelovar, Gradski muzej|last2=Medar, Mladen|date=20 July 2007|pages=164-168}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.cendo.hr/Opcine.aspx?id=1|title=Židovska općina Bjelovar|date=|access-date=2013-07-12|publisher=CENDO - Istraživački i dokumentacijski centar}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><gallery> Податотека:Bjelovar_Dom_kulture.JPG|алт=The former synagogue, now as the House of Culture in Bjelovar| Поранешната синагога, сега како Дом на културата во Бјеловар </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|House of Culture in Bjelovar}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://visitbjelovar.hr/en/tzbb/community-centre/|title=Community Centre|date=2024|work=Visit Belovar|publisher=Tourist Board of Bjelovar-Bilogora|accessdate=19 May 2024}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на хрватски]] [[Категорија:Синагоги во Хрватска]] 7kqkpbvy304sgicc2w90soxgvwrbfcv 0 1390526 5583236 5564007 2026-06-27T10:54:17Z Bjankuloski06 332 /* Воени сили во Загреб */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583236 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = Протест во Загреб од 1918 година | subtitle = | partof = | image = Ilustrovane Novosti 15-12-1918.png | caption = Современа покриеност на весници | date = 5 декември 1918 | place = [[Загреб]], [[Кралство Југославија|Кралство СХС]] | coordinates = {{coord|45|48|47|N|15|58|38|E|region:HR_type:event|display=inline,title}} | causes = Метод на обединување на [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби]] со [[Кралство Србија]] или самото обединување | goals = Воспоставување на република | methods = | status = | result = Протестот бил потиснат | side1 = Parts of: {{plainlist | *25-ти полк ([[Кралска хрватска домашна гарда|Домовна гарда]]) * 53-ти полк ([[Општа армија|поранешна Општа армија]]) }} | side2 = {{plainlist | * Национални гарди на Држава на Словенци, Хрвати и Срби * [[Соколско движење во Југославија|Соколски]] волонтери }} | side3 = | side4 = | leadfigures1 = Рудолф Сентмартони | leadfigures2 = {{plainlist | * [[Будислав Грга Анѓелиновиќ]] * [[Лав Мазура]] }} | leadfigures3 = | leadfigures4 = | howmany1 = ≈&nbsp;400 | howmany2 = 160 | howmany3 = | howmany4 = | casualties1 = 15 мртви (вклучувајќи 2 цивили), 10 ранети | casualties2 = 2 мртви | casualties3 = 1 убиен војник | casualties4 = | fatalities = | injuries = | arrests = | damage = | buildings = | detentions = | charged = | fined = | effect = | effect_label = | casualties_label = }} На [[5 декември]] [[1918]] година, четири дена по прогласувањето на [[Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]], Националната гарда (вооружена сила на Националниот совет на [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|државата на Словенците, Хрватите и Србите]]) и [[Соколи (гимнастичарско движење)|Соколските доброволци]] потиснале протест и се вклучиле во вооружен судир против војниците на 25-от полк на Кралската хрватска домашна гарда и 53-от полк на поранешната Австроунгарска заедничка армија. Националните гардисти ги запреле војниците на [[Плоштад Бан Јелачиќ|плоштадот Бан Јелачиќ]] во [[Загреб]]. Причините за протестот и судирот не се многу добро документирани, но војниците кои марширале по улицата Илица од касарната Рудолф кон средишниот градски плоштад извикувале слогани против кралот [[Петар I Караѓорѓевиќ|Петар I]] и во поддршка на републиканизмот и лидерот на [[Хрватска народна селска партија|Хрватската народна селска партија]] [[Стјепан Радиќ]]. Откако војниците стигнале до плоштадот Бан Јелачиќ, се одржале кратки преговори, а потоа и вооружен судир. Повеќето од осумнаесетте убиени во судирот биле војници, а мртвите демонстранти биле наречени декемвриски жртви ([[Хрватски јазик|хрватски]]: ''Prosinačke žrtve''). Сметајќи ги за несигурни, Националниот совет прво ги распуштил двата полка, а подоцна и сите поранешни австроунгарски единици со седиште во новата држава. Националниот совет потоа се потпрел на [[Кралската српска армија]] да воспостави единици што ќе ги заменат неодамна распуштените. [[Франковци (Хрватска)|Франковистичката фракција]] на Партијата на правата го искористила настанот за да го прикаже создавањето на заедничко јужнословенско кралство и другите настани од 1918 година како национално понижување, тврдејќи дека тоа поттикнува „''култура на пораз''“ кај [[Хрвати]]те. Франковците тврделе дека „''културата на пораз''“ е резултат на низа политички неуспеси и дека Франковците ќе им дадат шанса на разочараните луѓе и ќе ги игнорираат поранешните австроунгарски офицери да се искупат за своите порази. Така, „''културата на пораз''“ придонела за подемот на [[усташи]]те како екстремно десничарски паравоени сили, а подоцна и како нацистички соработници за време на окупацијата на [[Југославија во Втората светска војна]]. == Позадина == === Распад на Австроунгарија и граѓански немири === Во последните денови на [[Првата светска војна]], на 5–6 октомври 1918 година, политичките партии кои ги претставувале [[Хрвати]]те, [[Словенци]]те и [[Срби]]те што живееле во [[Австроунгарија]] го организирале во [[Загреб]] базираниот [[Национален совет на Словенци, Хрвати и Срби]] за да постигнат независност. Националниот совет ја прогласил [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби]] која ги опфаќала [[Словенечки земји|Словенечките земји]], [[Кралство Хрватска и Славонија|Хрватска-Славонија]], [[Кралство Далмација|Далмација]] и [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]],{{sfn|Ramet|2006|pp=42–43}} и го овластил [[Југословенски комитет|Југословенскиот комитет]], интересна група која се залагала за обединување на претходно хабсбуршките [[Јужни Словени|јужнословенски]] области со [[Кралство Србија]], да го претставува советот во странство.{{sfn|Matijević|2008a|p=50}} Претседателот на Националниот совет [[Антон Корошец]] го напуштил Загреб за [[Женевска декларација (1918)|конференција во Женева]] со српски претставници за да се разговара за начинот на обединување.{{sfn|Matijević|2008a|pp=56–59}} Во тоа време, австроунгарските дезертери наречени [[Зелени кадри]] предизвикувале бран на криминал во селата.{{sfn|Beneš|2017|p=220}} До септември 1918 година, имало околу 50.000 Зелени кадри меѓу Хрватите, Србите и [[Бошњаци]]те. Повеќето од нив биле активни во Хрватска-Славонија,{{sfn|Beneš|2017|p=217}} каде што насилството достигнало врв помеѓу 24 октомври и 4 ноември.{{sfn|Banac|1992|pp=289–290}} Во тој период се случил и бунт во [[Пожега (Хрватска)|Пожега]]. Во блиската [[Ораховица]], два австроунгарски полка, еден [[Кралство Бохемија|бохемски]] и еден [[Кралство Далмација|далматински]], се бореле меѓусебно.{{sfn|Banac|1992|pp=296–297}} Градските власти известиле дека дел од војниците застанале на страната на [[Болшевици]]те.{{sfn|Štambuk-Škalić|Matijević|2008|p=108}} Насилството брзо се проширило и делови од 23-тиот и 28-от полк на Кралската хрватска доброволна војска се приклучиле кон грабежите во [[Осиек]].{{sfn|Banac|1992|pp=296–297}} Побунетите исто така воделе грабежи во [[Петроварадин]], [[Пакрац]], [[Дарувар]] и [[Жупања]], иако селаните и (претежно селанските) Зелени кадри биле одговорни за најголемиот дел од пљачкосувањето.{{sfn|Banac|1992|pp=296–297}} Националниот совет се двоумел да го осуди насилството,{{sfn|Banac|1992|pp=289–290}} а неговите обиди да ги запре грабежите со распоредување импровизирани локални милиции биле неефикасни бидејќи многу милиционери исто така учествувале во грабежите.{{sfn|Banac|1992|pp=297–298}} Затоа, Националниот совет се потпирал на српски воени заробеници (заробени од [[Австроунгарска војска]] за време на војната), и испратил делегација до командата на [[Кралска српска војска]] на 5 ноември за да побара нејзините трупи да воспостават ред во Хрватска-Славонија.{{sfn|Banac|1984|p=131}} Националниот совет, кој до тогаш бил доминиран од [[Хрватско-српска коалиција]] предводена од [[Светозар Прибиќевиќ]],{{sfn|Janković|1964|pp=251–252}} делумно ги обвинил немирите на Болшевиците и на [[Хрватска народна селанска партија|Хрватската народна селанска партија]] (ХНСП) предводена од [[Стипан Радиќ]]. Поврзаноста на ХНСП со народното незадоволство подоцна ѝ помогнала да стане најуспешната политичка партија меѓу Хрватите во меѓувоениот период.{{sfn|Banac|1992|pp=303–304}} Селаните кои активно учествувале во немирите од октомври–ноември, погрешно толкувајќи го [[републиканизам|републиканизмот]] како укинување на воената служба и даноците, го наведувале тоа како своја крајна политичка цел.{{sfn|Banac|1992|p=300}} === Федерација наспроти централизирана унија со Србија === [[File:Scs kingdom provinces 1920 1922 en.png|thumb|Карта на земјите кои го формирале [[Кралство на Срби, Хрвати и Словенци]]]] Постоеле два главни пристапи кон обединувањето на [[Јужни Словени|Јужните Словени]]. Додека Југословенскиот комитет на [[Анте Трумбиќ]] се залагал за федерален систем на владеење, премиерот на Србија [[Никола Пашиќ]] сакал централизирана држава.{{sfn|Pavlowitch|2003|pp=33–34}} Пашиќ се заканил дека ќе ги освои и анектира српските територии во Австроунгарија за да создаде [[Голема Србија]] доколку Трумбиќ не прифати централизирана држава.{{sfn|Šepić|1968|p=38}} Под притисок од [[Тројна антанта|Тројната антанта]], Пашиќ се согласил да поддржи федерална јужнословенска држава за време на ноемвриската конференција во Женева 1918 година,{{sfn|Janković|1964|pp=246–247}} но Србија го отфрлила договорот или поради противењето на [[Александар I Караѓорѓевиќ|принц-регентот Александар]],{{sfn|Ramet|2006|p=43}} или како дел од стратегија на Пашиќ за да го намали притисокот од Антантата и да го поткопа авторитетот на Корошец.{{sfn|Banac|1984|pp=134–135}} Набргу по завршувањето на конференцијата во Женева, Националниот совет [[Афера Липошчак|објавил дека спречил обид за државен удар]] при што бил уапсен генералот на пешадијата [[Антон Липошчак]].{{sfn|Zorko|2003|pp=892–895}} [[Италијанска армија|Италијанската армија]] ја зазела [[Риека]] и се приближила кон [[Љубљана]].{{sfn|Ramet|2006|p=44}} Без можност да го запре италијанското напредување, Националниот совет стравувал дека [[Окупација на источниот Јадран|италијанското присуство на источниот брег на Јадранот]] ќе стане трајно.{{sfn|Pavlović|2019|p=275}} Националниот совет испратил делегација до принц-регентот Александар за брзо да се договори обединување на Југославија на федерална основа. Делегацијата ги игнорирала инструкциите на Националниот совет да бара уставни гаранции кога му се обратила на принц-регентот на 1 декември. Принц-регентот го прифатил предлогот за обединување во име на [[Петар I Караѓорѓевиќ|Петар I]] {{sfn|Ramet|2006|pp=44–45}} и било создадено [[Кралство на Срби, Хрвати и Словенци]] без договор за природата на унијата.{{sfn|Pavlović|2019|p=276}} === Воени сили во Загреб === [[File:Serbian Army enters Zagreb.jpg|thumb|Фотографија од единица на [[Кралска српска војска|Кралската српска војска]] која пристигнува на [[Плоштад Бан Јелачиќ]] во [[Загреб]] кон крајот на 1918 година.]] Националниот совет ја формирал Националната гарда на [[27 октомври]] [[1918]] година како подготовка за седницата на [[Парламент на Хрватска|Хрватскиот сабор]] која два дена подоцна прогласила отцепување од [[Австроунгарија]]. Националната гарда се состоела од доброволци од универзитетски стражарски организации и од [[Соколско движење во Југославија|хрватски и српски соколски здруженија]], подредени на Комисијата за јавен ред и безбедност во Загреб, предводена од [[Будислав Грга Анѓелиновиќ]] и директно командувана од [[Лав Мазура]]. Силата била засилена со одред од поранешни морнари од [[Австроунгарска морнарица|австроунгарската морнарица]].{{sfn|Gabelica|2005|p=468}} Обидите да се организира Националната гарда на село за борба против граѓанските немири се покажале како неефикасни.{{sfn|Banac|1992|pp=297–298}} Државата на Словенците, Хрватите и Србите формално ја воспоставила својата војска на [[1 ноември]], три дена по прогласувањето на независноста, од австроунгарските единици стационирани на територијата на новата држава. На 6 ноември, 25-тиот полк на Кралската хрватска војска и 53-тиот полк на Заедничката армија стационирани во [[Загреб]] положиле заклетва на верност кон Националниот совет. Советот сметал дека и војниците кои се враќале од војната по тој датум се обврзани со истата заклетва.{{sfn|Gabelica|2005|p=469}} 25-тиот полк штотуку се вратил од борбите во [[Oкупација на Меѓимурје во 1918|за заземање на Меѓимурје]] во име на Националниот совет, и двата полка ја одржувале безбедноста во Загреб без инциденти. Сепак, многу војници кои се наоѓале во Загреб поддржувале република; републиканските идеи се ширеле под влијание на Радиќ и повратниците од [[Руско Царство|Русија]] по [[Октомвриска револуција]].{{sfn|Newman|2015|p=132}} Во почетокот на декември 1918 година, 25-тиот полк командуван од [[полковник]] Миливој Куќак{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=180–181}} имал 210 офицери и 578 војници стационирани во загрепските касарни на Домобранството на улицата [[Илица (улица)|Илица]], додека 53-тиот полк имал 442 војници стационирани во градот, во [[Рудолфови касарни|Рудолфовите касарни]].{{sfn|Huzjan|2005|pp=455–456}} 53-тиот полк, командуван од полковник Мирко Петровиќ,{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=121–122}} 37-от полски артилериски полк на поранешната Заедничка армија и 6-от полски артилериски полк на Домобранството исто така се наоѓале во градот.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=245–248}} 37-от полк имал 22 офицери и 142 војници, додека 6-от полк имал 46 офицери и 21 војник во Загреб.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=250}} Националната гарда формирана од Националниот совет имала околу 500 вооружени членови во Загреб во тоа време,{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=255}} засилени со полк од 1254 луѓе составен од поранешни [[Воен заробеник|воени заробеници]] од српската војска.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=252}} Во ноември, [[потполковник]] [[Душан Симовиќ]] бил испратен во Загреб како претставник на српската армија,{{sfn|Zorko|2003|p=893}} а 3-тиот баталјон од 7-от полк на српската армија пристигнал во Загреб до крајот на месецот.{{sfn|Gabelica|2005|loc=n. 11}} ==Вовед== [[Слика:Staritrg.jpg|thumb|лево|[[Плоштад Бан Јелачиќ]] (сликан во 1880 година) е централниот плоштад во [[Загреб]].]] На [[3 декември]], Националниот совет го прогласил Законот за обединување.{{sfn|Банац|1992|pp=215–216}} Во соработка со локалните власти во Загреб, тој спонзорирал неколку јавни прослави на обединувањето за да се совпадне со масовните прослави на прогласувањето на независноста на Државата Словенци, Хрвати и Срби од Австроунгарија од крајот на октомври. Според историчарот [[Рудолф Хорват]], свеченостите биле организирани невнимателно, а некои однесувања навредиле „''сè што хрватскиот народ го сметал за драго и свето''“. Истиот ден, од блискиот град [[Бјеловар]] имало извештаи дека армиските трупи кои се аоѓале таму се побуниле откако било објавено обединувањето. Претставник на Националниот совет во градот известил дека војниците извикувале слогани против кралот и навивале за републиканизмот.{{sfn|Martan|2016|pp=23–24}} Куќак и Петровиќ го информирале заменик-комесарот за одбрана на Националниот совет, Никола Винтерхалтер, за прорепубликанското расположение во трупите стационирани во касарната во Загреб.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=122–123}} Искористувајќи го распространетото разочарување, [[Партија на правата (Хрватска)|Партијата на правата]] составила и распространила проглас со кој го осудува процесот на обединување како недемократски на 2 декември.{{sfn|Banac|1992|pp=215–216}} Дневниот весник на партијата „''Хрватска''“ го објавил два дена подоцна, наведувајќи дека Партијата на правата ќе продолжи да се залага за обединување на слободни и независни држави на Словенците, Хрватите и Србите во [[федерална република]]. Како одговор на тоа, властите го конфискувале изданието и го забраниле „''Хрватска''“. Партијата го распространувала манифестот како леток.{{sfn|Matijević|2008b|p=1116}} Утрото на 5 декември, [[Загрепска катедрала|Загрепската катедрала]] одржала [[Te Deum]] служба како дел од прославата на основањето на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците.{{sfn|Huzjan|2005|pp=455–456}} == Протест == === Од касарните до Плоштадот Бан Јелачиќ === Во попладневните часови на 5 декември, дел од војниците на 53-тиот полк ја напуштиле Рудолфовата касарна во западен Загреб и се упатиле кон [[Плоштад Бан Јелачиќ]].{{sfn|Huzjan|2005|pp=455–456}} По пат, тие застанале пред Домобранската касарна на улицата Илица, каде што им се приклучиле дел од војниците на 25-тиот полк.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=137}} На војниците им се приклучиле и цивили.{{sfn|Gabelica|2005|p=469}} Војниците носеле пушки и по два митралеза од секоја касарна{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=190}} и биле придружувани од дванаесетчлениот [[воен оркестар]] на 25-тиот полк.{{sfn|Huzjan|2005|pp=455–456}} Учесниците во маршот имале намера да прогласат слободна хрватска република, поттикнати од перципираното провокативно однесување за време на прославите на обединувањето.{{sfn|Martan|2016|pp=23–24}} Подоцнежното обвинение за бунтот навело 250 учесници, но вистинскиот број најверојатно бил околу 400, по околу 200 од секој полк.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=186}} Протестирајќи против обединувањето со Србија,{{sfn|Banac|1992|pp=215–216}} војниците марширале по улицата Илица носејќи [[знаме на Хрватска|знамиња на Хрватска]] и извикувајќи „Да живее републиката!“, „Да живее Радиќ!“, „Долу кралот Петар!“, „Долу династијата!“, „Да живее селанската партија!“, „Долу [[милитаризам|милитаризмот]]!“,{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=139}}{{sfn|Martan|2016|pp=23–24}} „Да живее хрватската република!“ и „Да живее болшевичката република!“. Властите подоцна исто така известиле дека демонстрантите барале ослободување на генералот Липошчак.{{sfn|Zorko|2003|p=900}} Според хрватскиот историчар Мислав Габелица, не е јасно дали војниците протестирале против самото обединување или против начинот на кој било спроведено. Габелица исто така тврди дека протестот делумно бил поттикнат од различни причини за незадоволство, како што се широко распространетата сиромаштија и анархијата во земјата, како и од надворешни фактори како италијанските разузнавачки служби.{{sfn|Gabelica|2005|pp=469–470}} Повеќето извори се согласуваат дека протестирачките војници пристигнале на Плоштадот Бан Јелачиќ во 14 часот.{{sfn|Gabelica|2005|p=470}} Дел од трупите лојални на владата биле распоредени на крајот од улицата Илица за да спречат влез на луѓе на плоштадот, но брзо се повлекле.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=180–181}} По пристигнувањето на плоштадот, војниците од 25-тиот и 53-тиот полк поставиле два митралези во центарот на плоштадот, и уште два на почетокот на Илица – во близина на улицата Гајева и [[Октогон (Загреб)|Октогон]].{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=192–193}} Воениот оркестар зазел позиција на плоштадот кај улицата Дуга (денешна Радиќева) и ја свирел ''[[Убава наша татковино]]''.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=196}} === Вооружен судир на плоштадот === [[File:Zagreb Jelacic Square 5 December 1918 sketch.png|thumb|400px|Скица на приближните местоположби на митралезите на плоштадот Бан Јелачиќ во [[Загреб]] на 5 декември 1918 година: 1 - Поповиќевата куќа, 2 - Куќа бр. 6 (Росија-Фонсиер), 3 - Фелерова куќа, 4 - Октогон, 5 - споменикот на Јелачиќ; Погрешни извештаи: 6 - Куќа бр. 27, 7 - Фондациска болница, 8 - Куќа Гнезда]] Властите биле информирани за планираниот протест најдоцна во 11:30 часот на денот на протестот,{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=220}} и го расчистиле плоштадот од луѓе пред пристигнувањето на војниците.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=187}} Вооружени припадници на Националната гарда и доброволци од Соколското здружение ги чекале војниците и цивилите кои се приклучиле на протестот, засолнети во околните згради.{{sfn|Gabelica|2005|p=470}} Според тогашните владини извештаи, 60 припадници на Националната гарда биле распоредени на северната страна од плоштадот, во Поповиќевата куќа (тогаш со број 4, бројките подоцна се промениле) и во куќата број 6 – со по еден митралез поставен во секоја зграда. Според тој извештај, 20 војници биле во Поповиќевата куќа, додека останатите, заедно со Анѓелиновиќ, зазеле местоположби во другата зграда.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=156–159}} Според сведочењето од 1926 година на наредникот Драгутин Мачука, владата распоредила 160 војници (Национална гарда и соколски доброволци) на плоштадот. Штабот бил сместен во куќата број 6, со дополнителни сили во Куќа Поповиќ и Куќа Фелер (број 21, на аголот со улицата Јуришиќева) на источната страна од плоштадот.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=171–173}} Проценката на Мачука е потврдена од сведочењето на соколскиот доброволец Бранко Којиќ, кој изјавил дека биле распоредени 60 соколци и 100 припадници на Националната гарда.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=178}} Најпрво имало кратки преговори.{{sfn|Gabelica|2005|p=470}} Според изјавите на сведоци, Куќак и потполковникот [[Славко Кватерник]] отишле во Поповиќевата куќа и се обиделе да ја смират ситуацијата. Според Кватерник, тие го убедиле Маззура да им нареди на гардистите во таа куќа да не пукаат. Изјавата на Кватерник е спротивставена од други кои го идентификуваат цивилот Здравко Ленац како командант на гардистите во Поповиќевата куќа.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=166–167}} Според сведочењата на судењето, војниците од 25-тиот и 53-тиот полк ја зазеле Поповиќевата куќа и митралезот поставен таму. Различни сведоштва не се согласуваат дали вториот митралез бил поставен на балкон од соседната куќа (број 5) или во куќата број 6{{efn|Куќата број 6 се споменува и под имињата на тогашните сопственици како Куќата Росија-Фонсиер, или по поранешни сопственици како Гавеловата куќа.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|loc=n. 423}}}} како што е наведено во официјалните извештаи. Сведоците се согласуваат дека војниците ја напуштиле Поповиќевата куќа за да заземат уште еден митралез, дека избувнала престрелка во таа зграда и дека митралезот пукал кон војниците на плоштадот.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=159–161}} Подоцнежна проверка на трагите од куршуми на фасадите покажала дека куќата број 6 била главната цел на огнот на војниците, а други сведоштва го сместуваат Анѓелиновиќ во таа куќа, командувајќи со екипажот на митралезот да пука врз војниците.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=170–171}} Кватерник и други сведоци навеле дека трет митралез пукал од Фелеровата куќа и убил војник кој управувал со митралез поставен од бунтовниците кај подножјето на споменикот на [[Јосип Јелачиќ]] на плоштадот.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=169–170}}{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=177}} Во своето сведочење од 1947 година, Кватерник изјавил дека Националната гарда имала митралез на јужната страна од плоштадот кај куќата број 27 на аголот со денешната улица Прашка, но ниеден друг извор не го потврдува тоа.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=169–170}} Престрелката завршила околу 15 часот.{{sfn|Gabelica|2005|p=470}} Повеќето демонстранти се разотишле и побегнале, но некои преживеани биле заробени.{{sfn|Huzjan|2005|pp=455–456}} Осумнаесет лица загинале во престрелката или од раните. Меѓу загинатите имало двајца припадници на Националната гарда (двајцата членови на Сокол), еден неидентификуван српски војник за кого Симовиќ тврди дека не бил активен учесник во судирот,{{sfn|Gabelica|2005|pp=475–476}} и двајца цивили.{{sfn|Gabelica|2005|pp=470–472}} На 7 декември, Симовиќ побарал од своите претпоставени да го распоредат остатокот од 7-от пешадиски полк во Загреб од безбедносни причини.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|p=251}} Извештаите на воениот обвинител и судските експерти од 6 декември укажуваат на 15 загинати и 13 ранети. Тројца од ранетите подоцна починале од раните по објавувањето на извештајот.{{sfn|Gabelica|2005|pp=474–475}} Подоцнежното судење го идентификувало [[каплар]]от Рудолф Сентмартони како водач на протестот на војниците, заедно со наредникот Иван Перчиќ, [[каплар]] Мартин Мурк, еден неименуван каплар од 6-от полски артилериски полк и еден неидентификуван цивил. Никој од нив не бил уапсен освен Перчиќ, кој бил осуден за бунт и осуден на шест години затвор.{{sfn|Gabelica|2005|p=474}} Во 1941 година, Хорват пишувал за судирот. За разлика од другите извори, Хорват навел дека имало два митралеза – еден кој пукал од покривот на Куќа Гнезда покрај Фелеровата куќа и еден од горниот кат на болница (денес заменета со зградата [[Илица 1]]). Извештаите за насоката на огнот дадени од преживеаните војници се спротивни на тврдењата на Хорват.{{sfn|Gabelica|Matković|2018|pp=177–182}} == Наследство == [[File:Spomen ploca Prosinacke zrtve Trg 020809.jpg|thumb|upright|[[спомен-плоча]] поставена на [[Плоштад Бан Јелачиќ]] како меморијал во 2003 година.]] Националниот совет ги распуштил 25-тиот и 53-тиот полк вечерта на 5 декември,{{sfn|Newman|2015|p=132}} и го навел судирот и Липошчаковата афера како основа за ограничување на вклучувањето на хрватските офицери кои претходно служеле во австроунгарските вооружени сили во новата армија, сметајќи ги за недоверливи.{{sfn|Zorko|2003|p=900}} На 10 декември, Националниот совет ги распуштил сите вооружени единици формално под негова команда, вклучително и сите поранешни хрватски единици во австроунгарската армија и морнарица. На истиот ден, дозволил мисија на српската армија да формира нови единици кои ќе ги заменат распуштените.{{sfn|Banac|1984|p=216}} Мисијата продолжила со создавање нови структури интегрирани со останатиот дел од новото кралство.{{sfn|Ramet|2006|p=49}} На 5 декември, Националниот совет вовел цензура и го забранил последниот преостанат опозициски весник, издаден од ХНСП, ''Дом''.{{sfn|Gabelica|2005|p=472}} Властите исто така ги уапсиле во Елеговиќ и [[Владимир Сакс-Петровиќ]] како водачи на [[франковци (Хрватска)|франковската]] прорепубликанска фракција на Партијата на правата. Франковците ги наведувале настаните од 5 декември како доказ за одбивањето на Хрватите да формираат заедничка држава со Србија и го претставувале бунтот на војниците како потврда на нивната политичка опозиција кон Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Годишнината од протестот била одбележувана од опозицијата како знак на несогласување со официјалните прослави на обединувањето што се одржувале секој 1 декември. Војниците од 25-тиот и 53-тиот полк кои загинале на плоштадот Бан Јелачиќ биле нарекувани Декемвриски жртви и претставувани како маченици за независноста на Хрватска.{{sfn|Newman|2015|p=132}} Обидувајќи се да ја искористат перцепираната широка опозиција кон новата унија, франковците подоцна го формирале емигрантскиот [[Хрватски комитет]] со цел да обезбедат слободни избори во хрватските земји,{{sfn|Newman|2015|pp=132–133}} и нагласувале дека Партијата на правата, особено франковците, ја застапува каузата за која загинале Декемвриските жртви.{{sfn|Newman|2018|p=167}} Протестот и убиствата од 5 декември придонеле кон напорите на франковците да развијат „''култура на пораз''“ која ги прикажувала настаните од 1918 година како понижување што мора да се одмазди. Ова им овозможило на франковските лидери во 1920-тите, особено [[Анте Павелиќ]], да им понудат на незадоволните луѓе и заборавените поранешни австроунгарски офицери можност да се „искупат“ како крајнодесничарски паравоени членови на [[Усташи]]те (и подоцна соработници на [[Нацисти]]те).{{sfn|Newman|2018|p=170}} Двајцата убиени припадници на Националната гарда биле погребани со почести на гробиштата [[Мирогој]] во Загреб.{{sfn|Gabelica|2005|p=475}} Во 1932 година, Хрватското женско друштво започнало иницијатива за пренесување на телата на загинатите војници и цивили (но не и на гардистите) од нивните поединечни гробови во Мирогој во заедничка крипта.{{sfn|Gabelica|2005|p=476}} Друштвото изградило споменик за загинатите на гробиштата,{{sfn|Newman|2015|p=174}} но југословенската држава не дозволила пренос на посмртните останки, кој бил извршен дури во декември 1941 година, по создавањето на усташката [[Независна Држава Хрватска]] (НДХ) како нацистичка [[марионетска држава]] за време на [[Втората светска војна]].{{sfn|Gabelica|2005|p=476}} На 26 август 1941 година, Павелиќ прогласил „600 револуционери“ учесници во протестот од 5 декември 1918 година за резервен баталјон на [[Усташка милиција]], првично церемонијална единица.{{sfn|Geiger|Barić|2002|pp=835–836}} Единицата, командувана од Иван Перечиќ,{{sfn|Geiger|Barić|2002|p=837}} подоцна била преименувана во Почесен баталјон.{{sfn|Geiger|Barić|2002|pp=835–836}} НДХ сакала да ги претстави Декемвриските жртви како симбол на отпор против унијата со Србија, но нацистичкиот полномошник генерал во НДХ [[Едмунд Глајзе-Хорстенау]] се пожалил дека настанот суштински бил комунистичка работа.{{sfn|Geiger|Barić|2002|p=838}} Во 1942 година, биле одобрени спомен-медали за учесниците во протестот и правото да ги носат им било доделено на 402 лица (25 постхумно).{{sfn|Geiger|Barić|2002|p=842}} Во 1943 година, бил подигнат споменик на плоштадот Бан Јелачиќ за одбележување на 25-годишнината од протестот.{{sfn|Geiger|Barić|2002|p=844}} До 1947 година, комунистичките власти ги отстраниле сите споменици од плоштадот Бан Јелачиќ, вклучувајќи го и коњаничкиот споменик на Јосип Јелачиќ.{{sfn|Mataušić|2001|p=128}} [[спомен-плоча|Плоча]] била поставена од здружението на хрватски ветерани од Втората светска војна ''{{ill|Hrvatski domobran (1991)|lt=Hrvatski domobran|hr|Hrvatski domobran (društvo)}}'' на поранешната Фелерова куќа (денес број 11) во 2003 година за да го одбележи протестот од 1918 година.{{sfn|Plančić|2003}} ==Белешки== {{notelist}} ==Наводи== {{reflist|20em}} ==Извори== * {{cite book |last=Banac |first=Ivo |author-link=Ivo Banac |title=The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics |publisher=[[Cornell University Press]] |location=Ithaca |isbn=0-8014-1675-2 |year=1984 |url=https://books.google.com/books?id=ggjhCQAAQBAJ}} * {{cite journal |first=Ivo |last=Banac |author-link=Ivo Banac |title='Emperor Karl Has Become a Comitadji': The Croatian Disturbances of Autumn 1918 |url=https://www.jstor.org/stable/4210927 |journal=[[The Slavonic and East European Review]] |publisher=Modern Humanities Research Association |location=London |issn=0037-6795 |year=1992 |volume=70 |issue=2 |pages=284–305 |jstor=4210927}} * {{cite journal |first=Jakub S. |last=Beneš |title=The Green Cadres and the Collapse of Austria-Hungary in 1918 |url=https://academic.oup.com/past/article/236/1/207/3859734 |journal=[[Past & Present (journal)|Past & Present]] |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |issn=0031-2746 |issue=236 |year=2017 |pages=207–241 |doi=10.1093/pastj/gtx028 |doi-access=free}} * {{cite journal |first=Mislav |last=Gabelica |url=https://hrcak.srce.hr/103248 |language=hr |title=Žrtve sukoba na Jelačićevom trgu 5. prosinca 1918. |trans-title=Victims of the Clash on Jelačić Square on December 5, 1918 |year=2005 |publisher=Croatian Institute of History |location=Zagreb |journal=Časopis za suvremenu povijest |issn=0590-9597 |volume=37 |issue=2 |pages=467–477}} * {{cite book |first1=Mislav |last1=Gabelica |first2=Stjepan |last2=Matković |url=https://books.google.com/books?id=AQtEzQEACAAJ |title=Petoprosinačka pobuna u Zagrebu 1918: prva vojna akcija protiv jugoslavenske države |language=hr |trans-title=Fifth of December Revolt in Zagreb in 1918: The First Military Action Against the Yugoslav State |publisher=Naklada Pavičić P.I.P. |location=Zagreb |year=2018 |isbn=9789537949099}} * {{cite journal |first1=Vladimir |last1=Geiger |first2=Nikica |last2=Barić |url=https://hrcak.srce.hr/207045 |language=hr |title=Odjeci i obilježavanja 5. prosinca 1918. u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj |trans-title=Commemorations and Views About the December 5, 1918 Events During the Independent State of Croatia |year=2002 |publisher=Croatian Institute of History |location=Zagreb |journal=Časopis za suvremenu povijest |issn=0590-9597 |volume=34 |issue=3 |pages=833–850}} * {{cite journal |first=Vladimir |last=Huzjan |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=130067 |language=hr |title=Raspuštanje Hrvatskog domobranstva nakon završetka Prvog svjetskog rata |trans-title=The Demobilization of the Croatian Home Guards After the End of the First World War |year=2005 |publisher=Croatian Institute of History |location=Zagreb |journal=Časopis za suvremenu povijest |issn=0590-9597 |volume=37 |issue=2 |pages=445–465}} * {{cite book |first=Dragoslav |last=Janković |chapter=Ženevska konferencija o stvaranju jugoslovenske zajednice 1918. godine |language=sr |trans-chapter=Geneva Conference on Creation of the Yugoslav Community in 1918 |pages=225–262 |title=Istorija XX veka |trans-title=History of the 20th Century |volume=V |oclc=67000822 |location=Belgrade |year=1964 |publisher=Institute of Legal History of the [[University of Belgrade Faculty of Law]] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=-S0_PwAACAAJ}} * {{cite journal |url=https://hrcak.srce.hr/177091 |first=Željko |last=Martan |title=Nemiri u Hrvatskoj od proglašenja Države Slovenaca, Hrvata i Srba do Prosinačkih žrtava |language=hr |trans-title=Riots in Croatia from the declaration of the State of Slovens, Croats and Serbs to the December victims |journal=Povijest U Nastavi |publisher=Društvo za hrvatsku povjesnicu |location=Zagreb |issn=1334-1375 |volume=14 |issue=27 |year=2016 |pages=1–30}} * {{cite journal |first=Nataša |last=Mataušić |url=https://hrcak.srce.hr/140654 |title=A gdje je spomenik banu? |language=hr |trans-title=Where Is the Ban's Monument? |journal=Informatica Museologica |publisher=Museum Documentation Centre |location=Zagreb |issn=0350-2325 |volume=32 |issue=1–2 |year=2001 |pages=127–129}} * {{cite journal |first=Zlatko |last=Matijević |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=164076 |title=The National Council of Slovenes, Croats and Serbs in Zagreb (1918/1919) |journal=Review of Croatian History |publisher=Hrvatski institut za povijest |location=Zagreb |issn=1845-4380 |volume=4 |issue=1 |year=2008a |pages=51–84}} * {{cite journal |first=Zlatko |last=Matijević |url=https://hrcak.srce.hr/39815 |language=hr |title=Stranka prava (frankovci) u doba vladavine Narodnoga vijeća Slovenaca, Hrvata i Srba (listopad – prosinac 1918.) |trans-title=The Party of Right (Frankists) During the Rule of the National Council of the Slovenes, Croats, and Serbs (October–December 1918) |year=2008b |publisher=Croatian Institute of History |location=Zagreb |journal=Časopis za suvremenu povijest |issn=0590-9597 |volume=40 |issue=3 |pages=1105–1118}} * {{cite book |first=John Paul |last=Newman |url=https://books.google.com/books?id=Q8nSCQAAQBAJ |title=Yugoslavia in the Shadow of War: Veterans and the Limits of State Building, 1903–1945 |isbn=9781107070769 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2015}} * {{cite book |first=John Paul |last=Newman |url=https://books.google.com/books?id=osNiDwAAQBAJ |title=Embers of Empire: Continuity and Rupture in the Habsburg Successor States after 1918 |isbn=9781789200232 |year=2018 |publisher=[[Berghahn Books]] |location=New York |editor-first1=Paul |editor-last1=Miller |editor-first2=Claire |editor-last2=Morelon |chapter=Shades of Empire: Austro-Hungarian Officers, Frankists, and the Afterlives of Austria-Hungary in Croatia, 1918–1929 |pages=157–176}} * {{cite book |first=Vojislav G |last=Pavlović |chapter=Italy and the Creation of Yugoslavia. Delenda Austria? |pages=245–278 |url=https://books.google.com/books?id=7MUpEAAAQBAJ |title=Serbia and Italy in the Great War |year=2019 |isbn=9788671791038 |location=Belgrade |publisher=[[Institute for Balkan Studies (Serbia)|Institute for Balkan Studies]] |editor-first=Vojislav G. |editor-last=Pavlović}} * {{cite book |editor-first=Dejan |editor-last=Djokic |editor-link=Dejan Djokić (historian) |first=Kosta St. |last=Pavlowitch |chapter=The First World War and Unification of Yugoslavia |pages=27–41 |title=Yugoslavism: Histories of a Failed Idea, 1918–1992 |url=https://books.google.com/books?id=ZMyZdvTympMC |publisher=[[C. Hurst & Co.]] |location=London |year=2003 |isbn=1-85065-663-0}} * {{cite magazine |periodical=[[Nacional (weekly)|Nacional]] |issn=1330-9048 |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/4323/otkrivena-spomen-ploca-laquoprosinackim-zrtvamaraquo |archive-url=https://web.archive.org/web/20211011123057/https://arhiva.nacional.hr/clanak/4323/otkrivena-spomen-ploca-laquoprosinackim-zrtvamaraquo |archive-date=11 October 2021 |first=Nikola |last=Plančić |title=Otkrivena spomen ploča "prosinačkim žrtvama" |language=hr |trans-title=Commemorative Plaque to December Victims Unveiled |date=26 September 2003 |url-status=live |access-date=11 October 2021}} * {{cite book |last=Ramet |first=Sabrina P. |author-link=Sabrina P. Ramet |title=The Three Yugoslavias: State-building and Legitimation, 1918–2005 |year=2006 |publisher=[[Indiana University Press]] |location=Bloomington |url=https://books.google.com/books?id=FTw3lEqi2-oC |isbn=9780253346568}} * {{cite journal |first=Dragovan |last=Šepić |title=The Question of Yugoslav Union in 1918 |journal=Journal of Contemporary History |publisher=[[SAGE Publishing]] |issn=0022-0094 |year=1968 |volume=3 |issue=4 |pages=29–43 |doi=10.1177/002200946800300403 |jstor=259849 |s2cid=159110607 |url=https://www.jstor.org/stable/259849|url-access=subscription }} * {{cite journal |editor-first1=Marina |editor-last1=Štambuk-Škalić |editor-first2=Zlatko |editor-last2=Matijević |title=Narodno vijeće Slovenaca, Hrvata i Srba u Zagrebu 1918–1919. (izabrani dokumenti) |language=hr |trans-title=National Council of Slovenes, Croats and Serbs in Zagreb 1918–1919 (Selected Documents) |journal=Fontes: Izvori Za Hrvatsku Povijest |publisher=[[Croatian State Archives]] |location=Zagreb |issn=1330-6804 |year=2008 |volume=14 |issue=1 |pages=71–596 |url=https://hrcak.srce.hr/29293}} * {{cite journal |first=Tomislav |last=Zorko |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=139819 |language=hr |title=Afera Lipošćak |trans-title=The Lipošćak Affair |year=2003 |publisher=Croatian Institute of History |location=Zagreb |journal=Časopis za suvremenu povijest |issn=0590-9597 |volume=35 |issue=3 |pages=887–902}} [[Категорија:Политика на Кралство Југославија]] [[Категорија:Протести во Хрватска]] qucljyqkv6qqvl42be7tfehjmous4s4 0 1391167 5583202 5538872 2026-06-27T10:48:56Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар (3) 5583202 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Јосип Филиповиќ<br>Јозеф фон Филипович|слика=[[File:Joseph Philippovich von Philippsberg.jpg|thumb|Јозеф Филипович фон Филипсберг]]|опис=|роден-датум={{Birth date|1819|04|28|df=y}}|починал-место=[[Прага]], [[Бохемија]], [[Австро-Унгарија]]|починал-датум={{Death date and age|1889|8|6|1819|4|28|df=y}}|роден-место=[[Госпиќ]], [[Хрватска воена граница]], [[Австриска империја]]|држава={{flag|Austrian Empire}}<br>{{flag|Austria-Hungary}}|чин=[[генерал]],<br><small>[[Гер.]]:</small> ''Feldzeugmeister''|битки=[[Револуции од 1848 година во Австриската Империја|Револуции од 1848 година]]<br>[[Втора италијанска војна за независност|Сардинска војна]]<br>[[Австро-пруска војна]]<br>{{tree list}} *'''[[Австроунгарска кампања во Босна и Херцеговина во 1878 година|Босанска кампања]]''' **[[Битка кај Маглај (1878)|Битка кај Маглај]] **[[Австроунгарска кампања во Босна и Херцеговина во 1878 година#Окупација|Битка кај Читлук]] **[[Австроунгарска кампања во Босна и Херцеговина во 1878 година#Окупација|Битка кај Столац]] **[[Австроунгарска кампања во Босна и Херцеговина во 1878#Окупација|Битката кај Ливно]] **[[Австроунгарска кампања во Босна и Херцеговина во 1878#Окупација|Битката кај Клобук]] **[[Австроунгарска кампања во Босна и Херцеговина во 1878#Окупација|Битката кај Тузла]] **''[[Битката кај Сараево (1878)|Падот на Сараево]]'''{{tree list/end}}|одличја=[[барон]]|служба-време=[[1836.]] – [[1882.]]}} '''Јосип Филиповиќ''', ''Фрајхер'' (Барон) фон Филипсберг уште познат како '''Јозеф фон Филипович''' или '''Јозеф Филипович''' (28 април 1819 - 6 август 1889 година) – хрватски благородник<ref name="Hrvatska enciklopedija">{{Наведена енциклопедија|access-date=10 May 2016}}</ref> и австриски генерал, еден од најголемите хрватски воени водачи и постар брат на хрватскиот генерал [[Фрањо Филиповиќ (хрватски генерал)|Фрањо Филиповиќ]]. Кој се искачил на чинот на [[Австроунгарија|австриско-унгарски]] генерал (''Фелдцеугмајстер''). == Живот и кариера == Филиповиќ е роден во [[Воена краина|воениот граничен]] град Госпиќ во [[Австриско Царство|Австриското Царство]] (денешна [[Хрватска]]) и претставува еден од најголемите хрватски воени водачи воопшто, потекнувал од благородничкото семејство Лика Филиповиќ. Тој го добил епитетот „фон Филипсберг“ по Филиповац. Во 1836 година се приклучил на австриската армија и станал [[мајор]] во 1848 година, а подоцна се борел под команда на [[Јосип Јелачиќ]] во [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Унгарија]], помагајќи во задушувањето на револуциите од 1848 година. Тој станал [[полковник]] и командант на 5 граничен полк во 1857 година и извојувал победи во Битката кај Солферино во 1859 година и во [[Австро-пруска војна|Австро-пруската војна]] во 1866 година. Во еден момент бил командант на [[Виена|виенска]] дивизија и за кратко време бил унапреден од генерал во генерал-полковник. Во 1859 година станал генерал-мајор и се борел во 6 корпус во Италија, за што бил награден со наследната титула ''Фрајхер'' . Во 1866 година се борел во [[Кралство Бохемија|бохемската]] кампања во 2-риот корпус. Филиповиќ се искачил повисоко во чиновите, стациониран во [[Виена]], Тирол, [[Предарлска|Форарлберг]] и [[Брно]], каде што бил назначен за фелдцеугмајстер во јануари 1874 година. Во јуни 1874 година, тој станал командант на војската во Бохемија, позиција што ќе ја држи до својата смрт.<ref name="orsolic-1999">{{Наведено списание|last=Oršolić|first=Tado|date=1999-12-01|title=Sudjelovanje dalmatinskih postrojbi u zaposjedanju Bosne i Hercegovine 1878.|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=18799&lang=en|format=PDF|journal=Radovi / Institute for Historical Sciences in Zadar|language=Croatian|publisher=[[Croatian Academy of Sciences and Arts]]|issn=1330-0474|access-date=2011-01-13}}</ref> Во јули 1878 година, тој командувал со трупите [[Австроунгарска кампања во Босна и Херцеговина во 1878 година|што ја нападнале Босна и Херцеговина]]. По тримесечна битка, неговите трупи го освоиле [[Сараево]] на 19 август, кое потоа станало главен град.<ref name="orsolic-1999"/><ref name="friedman">Friedman, Francine (1996). ''The Bosnian Muslims: denial of a nation.'' Westview Press, {{ISBN|978-0-8133-2096-0}}</ref> Окупацијата на Херцеговина му била доделена на неговиот подреден фелдмаршалот Стјепан Јовановиќ.<ref name="orsolic-1999" /> Тој се вратил во Виена во 1880 година и во Прага во 1882 година. Филиповиќ починал во [[Прага]] во [[Австроунгарија]] (денес [[Чешка|Чешка Република]]).<ref name="orsolic-1999"/> За своите заслуги бил одликуван со Командантен крст на Редот на Марија Тереза во 1879 година. Филиповиќ имал помлад брат [[Фрањо Филиповиќ (хрватски генерал)|Фрањо Филиповиќ]] кој исто така бил генерал. == Поврзано == * [[Список на добитници на Воен орден на Марија Тереза]] * [[Хрватско благородништво]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.austro-hungarian-army.co.uk/biog/philippovic.html Биографија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170104194459/http://austro-hungarian-army.co.uk/biog/philippovic.html|date=2017-01-04}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Филиповиќ, Јосип }} [[Категорија:Кралство Далмација]] [[Категорија:Луѓе од Госпиќ]] [[Категорија:Починати во 1889 година]] [[Категорија:Родени во 1819 година]] t3kt6xngnam1h4iyrkvqddaz3ibvdlg 5583203 5583202 2026-06-27T10:49:41Z Bjankuloski06 332 5583203 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Јосип Филиповиќ<br>Јозеф фон Филипович|слика=[[File:Joseph Philippovich von Philippsberg.jpg|thumb|Јозеф Филипович фон Филипсберг]]|опис=|роден-датум={{Birth date|1819|04|28|df=y}}|починал-место=[[Прага]], [[Бохемија]], [[Австро-Унгарија]]|починал-датум={{Death date and age|1889|8|6|1819|4|28|df=y}}|роден-место=[[Госпиќ]], [[Хрватска воена граница]], [[Австриска империја]]|држава={{flag|Austrian Empire}}<br>{{flag|Austria-Hungary}}|чин=[[генерал]],<br><small>[[Гер.]]:</small> ''Feldzeugmeister''|битки=[[Револуции од 1848 година во Австриската Империја|Револуции од 1848 година]]<br>[[Втора италијанска војна за независност|Сардинска војна]]<br>[[Австро-пруска војна]]<br>{{tree list}} *'''[[Австроунгарски поход во Босна и Херцеговина во 1878 година|Босански поход]]''' **[[Битка кај Маглај (1878)|Битка кај Маглај]] **[[Австроунгарски поход во Босна и Херцеговина во 1878 година#Окупација|Битка кај Читлук]] **[[Австроунгарски поход во Босна и Херцеговина во 1878 година#Окупација|Битка кај Столац]] **[[Австроунгарски поход во Босна и Херцеговина во 1878#Окупација|Битката кај Ливно]] **[[Австроунгарски поход во Босна и Херцеговина во 1878#Окупација|Битката кај Клобук]] **[[Австроунгарски поход во Босна и Херцеговина во 1878#Окупација|Битката кај Тузла]] **''[[Битката кај Сараево (1878)|Падот на Сараево]]'''{{tree list/end}}|одличја=[[барон]]|служба-време=[[1836.]] – [[1882.]]}} '''Јосип Филиповиќ''', ''Фрајхер'' (Барон) фон Филипсберг уште познат како '''Јозеф фон Филипович''' или '''Јозеф Филипович''' (28 април 1819 - 6 август 1889 година) – хрватски благородник<ref name="Hrvatska enciklopedija">{{Наведена енциклопедија|access-date=10 May 2016}}</ref> и австриски генерал, еден од најголемите хрватски воени водачи и постар брат на хрватскиот генерал [[Фрањо Филиповиќ (хрватски генерал)|Фрањо Филиповиќ]]. Кој се искачил на чинот на [[Австроунгарија|австриско-унгарски]] генерал (''Фелдцеугмајстер''). == Живот и кариера == Филиповиќ е роден во [[Воена краина|воениот граничен]] град Госпиќ во [[Австриско Царство|Австриското Царство]] (денешна [[Хрватска]]) и претставува еден од најголемите хрватски воени водачи воопшто, потекнувал од благородничкото семејство Лика Филиповиќ. Тој го добил епитетот „фон Филипсберг“ по Филиповац. Во 1836 година се приклучил на австриската армија и станал [[мајор]] во 1848 година, а подоцна се борел под команда на [[Јосип Јелачиќ]] во [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Унгарија]], помагајќи во задушувањето на револуциите од 1848 година. Тој станал [[полковник]] и командант на 5 граничен полк во 1857 година и извојувал победи во Битката кај Солферино во 1859 година и во [[Австро-пруска војна|Австро-пруската војна]] во 1866 година. Во еден момент бил командант на [[Виена|виенска]] дивизија и за кратко време бил унапреден од генерал во генерал-полковник. Во 1859 година станал генерал-мајор и се борел во 6 корпус во Италија, за што бил награден со наследната титула ''Фрајхер'' . Во 1866 година се борел во [[Кралство Бохемија|бохемскиот]] погод во 2-риот корпус. Филиповиќ се искачил повисоко во чиновите, стациониран во [[Виена]], Тирол, [[Предарлска|Форарлберг]] и [[Брно]], каде што бил назначен за фелдцеугмајстер во јануари 1874 година. Во јуни 1874 година, тој станал командант на војската во Бохемија, позиција што ќе ја држи до својата смрт.<ref name="orsolic-1999">{{Наведено списание|last=Oršolić|first=Tado|date=1999-12-01|title=Sudjelovanje dalmatinskih postrojbi u zaposjedanju Bosne i Hercegovine 1878.|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=18799&lang=en|format=PDF|journal=Radovi / Institute for Historical Sciences in Zadar|language=Croatian|publisher=[[Croatian Academy of Sciences and Arts]]|issn=1330-0474|access-date=2011-01-13}}</ref> Во јули 1878 година, тој командувал со трупите [[Австроунгарски поход во Босна и Херцеговина во 1878 година|што ја нападнале Босна и Херцеговина]]. По тримесечна битка, неговите трупи го освоиле [[Сараево]] на 19 август, кое потоа станало главен град.<ref name="orsolic-1999"/><ref name="friedman">Friedman, Francine (1996). ''The Bosnian Muslims: denial of a nation.'' Westview Press, {{ISBN|978-0-8133-2096-0}}</ref> Окупацијата на Херцеговина му била доделена на неговиот подреден фелдмаршалот Стјепан Јовановиќ.<ref name="orsolic-1999" /> Тој се вратил во Виена во 1880 година и во Прага во 1882 година. Филиповиќ починал во [[Прага]] во [[Австроунгарија]] (денес [[Чешка|Чешка Република]]).<ref name="orsolic-1999"/> За своите заслуги бил одликуван со Командантен крст на Редот на Марија Тереза во 1879 година. Филиповиќ имал помлад брат [[Фрањо Филиповиќ (хрватски генерал)|Фрањо Филиповиќ]] кој исто така бил генерал. == Поврзано == * [[Список на добитници на Воен орден на Марија Тереза]] * [[Хрватско благородништво]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.austro-hungarian-army.co.uk/biog/philippovic.html Биографија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170104194459/http://austro-hungarian-army.co.uk/biog/philippovic.html|date=2017-01-04}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Филиповиќ, Јосип }} [[Категорија:Кралство Далмација]] [[Категорија:Луѓе од Госпиќ]] [[Категорија:Починати во 1889 година]] [[Категорија:Родени во 1819 година]] iia90sk0pndzut4mj064o4j50qvdj10 0 1391168 5583263 5537262 2026-06-27T11:01:49Z Bjankuloski06 332 5583263 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Franjo_Filipović.jpg|мини|Филиповиќ во 1880 година]] '''Фрањо Филиповиќ''' (Лички Нови, Госпиќ, [[12 октомври]] [[1820]] – [[Виена]], [[8 јуни]] [[1903]]) ― хрватски висок воен офицер во австриската армијa, кој се искачил до чин фелдмаршал и воедно бил помлад брат на генералот [[Јосип Филиповиќ]].<ref name="Hrvatska enciklopedija">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.enciklopedija.hr/|title=Filipović, Franjo|last=enciklopedija|first=Hrvatska|work=Hrvatska enciklopedija|language=hr|accessdate=2026-04-10}}</ref> == Биографија == Филиповиќ бил роден во Нови, близина на [[Госпиќ]]. Се школувал во военото училиште во Тулн, а во 1836 година стапил во воена служба како кадет. Во 1839 година станал потпоручник, во 1844 година поручник, во 1848 година прв поручник, во 1854 година потполковник, во 1856 година полковник, во 1862 година генерал-мајор, а во 1865 година вицемаршал. Во 1859 година учествувал во италијанскиот воен поход и во Битката кај Солферино. Во 1861 година бил преместен за бригаден во Задар, а веќе во 1862 година бил назначен за командант на бригада и тврдина во Дубровник. Во 1865 година бил назначен за царски гувернер за Далмација. Како гувернер се спротивставил на австриската политика на потпирање на автономистите, поради што бил отповикан во 1868 година, а во 1869 година преместен за дивизиски командант и воен командант во Кошице. Во 1877 година, тој бил назначен за командант на 70 петроварадински пешадиски полк и станал генерал на артилеријата и командант на генерал во Моравија и Шлезија со штаб во Брно, а истата година, тој бил преместен во Загреб. Во 1878 година, му помогнал на својот брат Јосип во [[Австроунгарски поход во Босна и Херцеговина во 1878 година|окупацијата на Босна и Херцеговина]], а во 1881 година се пензионирал. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Филиповиќ, Фрањо}} [[Категорија:Хрватски офицери]] [[Категорија:Австроунгарски офицери]] [[Категорија:Воена историја на Австрија]] [[Категорија:Воена историја на Хрватска]] [[Категорија:Луѓе од Госпиќ]] 5aejocc0dzl6ccuqqptnqp9d1mqokg8 0 1391667 5583142 5565695 2026-06-27T06:42:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583142 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за боксер |name = Владимир Кличко<br>Володимир Кличко |image = Volodymyr Klychko (Vladimir Klitschko) of Ukraine at the 59th Munich Security Conference in Munich on 17 February 2023 - (cropped).jpg |imagesize = 300п |caption = Кличко во 2023 година |realname = Володимир Кличко |nickname = Д-р Челичниот Чекан |weight = Тешка категорија |height = 1.98 м<ref name=Skystats2017>''[[Sky Sports]]'' tale of the tape prior to the [[Anthony Joshua]] fight.</ref> |reach = 206 см<ref name=stats2017>''[[HBO World Championship Boxing]]'' tale of the tape prior to the [[Anthony Joshua]] fight.</ref> |nationality = {{знамеикона|Украина}} [[Украинци|Украинец]] |birth_date = {{роден на|25|март|1976}} |birth_place = {{роден во|Семеј}}, [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Советски Сојуз]] |death_date = |death_place = |style = [[ортодоксен став|Ортодоксен]] |total = 69 |wins = 64 |losses = 5 |draws = |no contests = |KO = 53 }} '''Владимир Кличко''' {{Efn|„Владимир Кличко“ е [[германизација|германска транслитерација]] од {{lang-rus|Владимир Кличко|p = vɫɐˈdʲimʲɪr klʲɪt͡ɕˈko}}; Неговото целосно име на {{langx|uk|label=[[украински јазик|украински]] е|Володимир Володимирович Кличко|Volodymyr Volodymyrovych Klychko}}}} (роден на [[25 март]] [[1976]] година) — поранешен украински [[Боксер|професионален боксер]] кој се натпреварувал од 1996 до 2017 година. Тој освоил повеќе светски првенства во [[Тешка категорија (бокс)|тешка категорија]] помеѓу 2000 и 2015 година, вклучувајќи ги и титулите на обединетите {{Efn|титули [[Светска боксерска асоцијација]] (WBA) ([[WBA (Супер)|Супер верзија]]), [[Меѓународна боксерска федерација]] (IBF) и [[Светска боксерска организација]] (WBO).}} помеѓу 2008 и 2015 година. Во тој период, тој ги држел и титулите на [[Меѓународна боксерска организација|Меѓународната боксерска организација]] (IBO) и списанието ''„Ринг'' “. Како стратешки и интелигентен боксер, Кличко се смета за еден од најголемите шампиони во тешка категорија на сите времиња. Тој бил познат по својата исклучителна моќ на [[Нокаут (удар)|нокаутирање]], користејќи силен удар; директно со десна рака; и лева краток страничен удар, брза рака, импозантната физичка сила (која често ја користел кога ги фаќал противниците) и неговата атлетска работа со нозете и подвижност - невообичаено за боксери од негова големина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fightsaga.com/news/item/887-Klitschko-Haye-broken-down-by-expert-trainer-James-Gogue|title=Klitschko-Haye broken down by expert trainer James Gogue|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423112158/https://www.fightsaga.com/news/item/887-Klitschko-Haye-broken-down-by-expert-trainer-James-Gogue|archive-date=23 April 2019|accessdate=15 December 2017}}</ref> Како аматер, Кличко ја претставувал Украина на [[Летни олимписки игри 1996|Олимписките игри во 1996 година]], освојувајќи златен медал во супертешка категорија и завршувајќи го својот аматерски настап со 134 победи и 6 порази. Откако станал професионалец подоцна истата година, тој го победил [[Крис Берд]] во 2000 година, освојувајќи ја титулата во тешка категорија на [[Светска боксерска организација|Светската боксерска организација]] (WBO). Првото владеење на Кличко како шампион завршило со пораз со нокаут од [[Кори Сандерс]] во 2003 година, по што следел уште еден пораз со нокаут од [[Ламон Брустер]] во 2004 година. Во тоа време Кличко го ангажирал [[Емануел Стјуард]] како свој тренер, со што започнало осумгодишно партнерство кое траело до смртта на Стјуард во 2012 година. Особено, Стјуард бил заслужен за преобразбата на Кличко од агресивен ударач во боксер кој е повеќе ориентиран кон одбраната, слично како што правел со [[Ленокс Луис]] од 1995 до 2003 година. Од 2004 до 2015 година, Владимир и неговиот брат [[Виталиј Кличко]] (и самиот повеќекратен светски шампион) доминирале во боксот во тешка категорија, период познат како „Период на браќата Кличко“ на дивизијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sherdog.com/news/articles/Boxing-Wladimir-Klitschkos-Loss-Signals-End-of-Era-96845|title=Boxing: Wladimir Klitschko's Loss Signals End of Era|last=Sherdog.com|work=Sherdog}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxinginsider.com/columns/can-mariusz-wach-end-the-klitschko-era-of-dominance/|title=Can Mariusz Wach End The Klitschko Era of Dominance?|date=6 November 2012}}</ref> Во 2006 година, Владимир вратил дел од светското првенство во тешка категорија откако го победил Берд во реванш псвпјувајќи ги титулите на [[Меѓународна боксерска федерација|Меѓународната боксерска федерација]] (IBF) и IBO. Тој ја освоил својата втора титула во WBO со победата над [[Султан Ибрагимов]] во 2008 година. По победата над [[Руслан Чагаев]] во 2009 година, Кличко ја добил титулата во ''Ринг'', а конечно ја освоил титулата на [[Светска боксерска асоцијација|Светската боксерска асоцијација]] (WBA) (унифицирана верзија, подоцна Супер верзија) победувајќи го [[Дејвид Хеј]] во 2011 година. За време на владеењето на Кличко како светски шампион во тешка категорија, неговите борби наводно генерирале до 500 милиони гледачи ширум светот. {{Efn|Припишано на повеќе извори:<ref name=klitschko-global-6>{{cite web |url=https://wyborcza.pl/7,154903,28237836,bracia-kliczko-mogli-wyjechac-i-zyc-na-zachodzie-za-zarobione.html|title=Bracia Kliczko mogli wyjechać i żyć na Zachodzie za zarobione miliony. Dlaczego wybrali Kijów?|publisher=[[Gazeta Wyborcza]]|date=18 March 2022|access-date=21 September 2025 |language=Polish}}</ref><ref name=klitschko-global-9>{{cite web |url=https://sport.24tv.ua/volodimiru-kluchku-vivovnilosya-47-rokiv-zgaduyemo-nayvidatnishi_n2281452|title=Володимиру Кличку – 47: "Помста за брата" та інші видатні перемоги легендарного українця|date=25 March 2023 |publisher=[[Channel 24 (Ukraine)|Channel 24]]|access-date=16 August 2023|language=Ukrainian}}</ref><ref name=klitschko-global-10>{{cite web |url=https://www.mirror.co.uk/sport/boxing/boxing-legend-wladimir-klitschko-admits-26420038|title=EXCLUSIVE: Boxing legend Wladimir Klitschko admits to 'biggest fight of my life' on war front line|date=8 March 2022 |publisher=[[Daily Mirror]]|access-date=16 August 2023}}</ref><ref name=klitschko-global-1>{{cite web |url=https://news.obozrevatel.com/ukr/sport/box/volodimira-klichka-vklyuchili-do-mizhnarodnoi-zali-bokserskoi-slavi/amp.htm |title=Володимира Кличка внесли до Міжнародної зали боксерської слави |website=obozrevatel.com|access-date=12 December 2020}}</ref><ref name="klitschko vs. haye, shz">{{cite news |url=https://www.shz.de/sport/weitere-sportarten/artikel/zwei-brueder-fuenf-titel-500-millionen-tv-zuschauer-41159460|title=Zwei Brüder, fünf Titel, 500 Millionen TV-Zuschauer|date=4 July 2011|access-date=29 March 2023|publisher=[[Schleswig-Holsteinischer Zeitungsverlag]]|agency=[[Deutsche Presse-Agentur]]|language=de|quote=Vorab war das Hamburger Duell, das 500 Millionen Menschen weltweit an den TV-Geräten verfolgten, als Kampf der Kämpfe gepriesen worden. Spannend war es allemal, hochklassig jedoch nicht.|trans-quote=The Hamburg duel, which 500 million people worldwide watched on TV, had been hailed in advance as the fight of fights. It was exciting, but not spectacular.}}</ref><ref name=klitschko-global-2>{{cite web |url=https://tsn.ua/prosport/providni-krayini-yevropi-boryutsya-za-biy-brativ-klichkiv.html|title=Провідні країни Європи борються за бій братів Кличків|website=tsn.ua|date=31 October 2011|access-date=7 May 2021|language=Ukrainian}}</ref><ref name="klitschko vs. haye, focus">{{cite magazine |url=https://www.focus.de/sport/mehrsport/brueder-gnadenlos-sport_id_2255037.html |title=Brüder Gnadenlos|issue=36|page=130|publication-date=5 September 2011|access-date=10 June 2022|magazine=[[Focus (German magazine)|Focus]] |language=de}}</ref><ref name=klitschko-global-5>{{cite web|url=https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/za-pravo-provecti-boj-klichko-corevnujutcja-evropejckie-horoda-37250.html|title=За право провести бой Кличко соревнуются европейские города|date=30 October 2011|access-date=5 July 2022|language=Russian|archive-date=2021-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506165026/https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/za-pravo-provecti-boj-klichko-corevnujutcja-evropejckie-horoda-37250.html|url-status=dead}}</ref>}} Кличко ги држи рекордите на сите времиња за најдолго време поминато како светски шампион во тешка категорија со 4.382 денови и најмногу боксери поразени за светското првенство во тешка категорија, со 23 на број. {{Efn|Припишано на повеќе извори:<ref name=guinness-world-records-most-days-as-hw-ch>{{cite web |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/496533-most-days-as-a-heavyweight-boxing-champion|title=Most days as a heavyweight boxing champion|work=[[Guinness World Records]]|access-date=15 March 2024}}</ref><ref name=business-insider-sg>{{cite news|url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/wladimir-klitschko-we-fight-were-killed-we-rebuild-we-celebrate-we-live-w985xgkbr |title=Wladimir Klitschko: We fight, we're killed, we rebuild, we celebrate, we live|work=[[The Times]]|access-date=28 June 2025 |archive-date=2 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240802055026/https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/wladimir-klitschko-we-fight-were-killed-we-rebuild-we-celebrate-we-live-w985xgkbr}}</ref><ref name=boxing-records>{{cite web |url=https://sport.24tv.ua/volodimiru_klichku__44_naykrashhi_nokauti_boksera_n1303940 |title=Володимиру Кличку – 44: найкращі нокаути боксера|date=25 March 2020 |access-date=5 February 2021 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=klitschko-rekord>{{cite web|url=https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/ukraina-sdelala-svoy-vybor-nazvan-luchshiy-bokser-v-istorii-1580204.html|title=Украина сделала свой выбор! Назван лучший боксер в истории страны|access-date=28 April 2022|language=ru|archive-date=2021-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021171725/https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/ukraina-sdelala-svoy-vybor-nazvan-luchshiy-bokser-v-istorii-1580204.html|url-status=dead}}</ref><ref name=klitschko-rekord2>{{cite web |url=https://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2022-04-25/wladimir-kliczko-wroci-na-ring-jesli-wojna-sie-skonczy/|title=Władimir Kliczko wróci na ring? "Jeśli wojna się skończy..."|date=25 April 2022 |publisher=[[Polsat Sport]]|access-date=30 April 2022 |language=pl}}</ref><ref name=klitschko-reuters>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-boxing-heavyweight-fury-idUSKBN22W0OR |title=Fury 'mentally happy' to be in ring, eyes Klitschko-like reign |work=Reuters |date=20 May 2020|access-date=8 February 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ibhof.com/pages/about/inductees/modern/klitschko_wladimir.html |title=Wladimir Klitschko|publisher=[[International Boxing Hall of Fame]] |access-date=5 July 2025}}</ref>}} Тој, исто така, ги држи рекордите за најмногу победи и одбрани на титулите на обединетото првенство во историјата на професионалниот бокс. {{Efn|WBA, WBC, IBF, и WBO}}Во 2011 година, и Владимир и Виталиј влегле во [[Гинисови рекорди|Гинисовата книга на рекорди]] како браќа со најмногу победи во борби за светска титула во тешка категорија (30 во тоа време; 40 од 2020 година).<ref name="guinness-world-records-most-hw-title-fight-wins-between-brothers">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/100115-most-boxing-heavyweight-world-title-fights-won-by-brothers|title=Most boxing heavyweight world title fights won by brothers|date=2 July 2011|work=[[Guinness World Records]]|accessdate=15 March 2024}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2011/12/boxing-legends-oscar-de-la-hoya-mike-tyson-and-floyd-mayweather-snag-guinness-world-records-at-wbc-convention|title=Boxing legends Oscar De La Hoya Mike Tyson and Floyd Mayweather snag Guinness World Records at WBC convention|date=12 December 2011|work=Guinness World Records}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-sports/2549878-klitschko-brothers-included-in-guinness-world-records.html|title=Klitschko brothers included in Guinness World Records|date=2 October 2018}}</ref> Кличко бил примен во [[Меѓународна боксерска куќа на славните|Меѓународната боксерска куќа на славните]] за 2021 година, откако бил избран во својата прва година од подобноста.<ref name="ibhof-class-2021-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.ua/uk/news/516744-s-meyvezerom-vladimir-klichko-vklyuchen-v-mezhdunarodniy-zal-bokserskoy-slavy|title=Володимир Кличко включений до Міжнародного залу боксерської слави|work=sport.ua|language=uk|accessdate=16 December 2020}}</ref><ref name="ibhof-class-2021-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/mayweather-klitschko-ward-elected-international-boxing-hall-fame--154071|title=Mayweather, Klitschko, Ward Elected To International Boxing Hall of Fame|date=15 December 2020|work=boxingscene.com|accessdate=16 December 2020}}</ref> == Ран живот == Кличко е роден на 25 март 1976 година во [[Семеј|Семипалатинск]], [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Советски Сојуз]] (денес [[Семеј]], Казахстан).<ref>[http://www.tour2kiev.com/en/Klitschko.html "Vitali & Wladimir Klitschko" (profile)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120324062353/http://www.tour2kiev.com/en/Klitschko.html|date=24 March 2012}}, Tour2Kiev.com, n.d.</ref> Тој е син на Надја Улјаневна Кличко (родена Булино) и Володимир Родионович Кличко (1947–2011), генерал-мајор на [[Советски воздухопловни сили|советските воздухопловни сили]] и воено аташе на [[Советски Сојуз|СССР]] во [[Источна Германија]]. Тој е помлад брат на поранешниот шампион во тешка категорија на WBC, WBO и списанието Ring, [[Виталиј Кличко]], моменталниот[[градоначалник на Киев]].<ref>[http://kp.ua/daily/130711/290155/ У братьев Кличко умер отец] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111124003705/http://kp.ua/daily/130711/290155|date=24 November 2011}}. ''Komsomolskaya Profile'', kp.ua, 13 July 2011. {{In lang|ru}}</ref> Бабата на Кличко по таткова линија била еврејка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jpost.com/international/article-700968|title=Kyiv's mayor learns from the IDF how to defend Ukraine|date=10 March 2022}}</ref> Браќата Кличко живееле како деца во [[Чехословачка]] од 1980 до 1985 година, каде што нивниот татко бил стациониран во советските сили. Тие посетувале училиште наменето за деца на советски војници во градот Мимон во [[Чешка (историска област)|Северна Бохемија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://radiozurnal.rozhlas.cz/stastne-deti-okupantu-6300041|title=Šťastné děti okupantů|last=Vavrouška, Petr|date=1 January 2011|work=[[Czech Radio]]|language=cs|trans-title=Happy children of the occupiers|accessdate=5 April 2022}}</ref> Браќата Кличко живееле во [[Припјат]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]] од 1985 до 1986 година, кога градот бил евакуиран по [[Чернобилска несреќа|јадрената катастрофа во Чернобил]]. Постариот Кличко бил и еден од командантите задолжени за чистење на последиците од [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]] во 1986 година, а потоа му бил дијагностициран рак. Тој служел и како воено аташе во амбасадата на Украина во Германија. Негова мајка е Надја Улјаневна. И Владимир и Виталиј се доктори на науки по спортска наука,<ref name="LA Times 14 October 2015">{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/sports/la-sp-klitschko-dwyre-20151014-column.html|title=Boxer Wladimir Klitschko is a heavyweight deep thinker|last=Dwyre|first=Bill|date=14 October 2015|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=3 August 2017|location=Los Angeles|author-link=Bill Dwyre}}</ref> а дисертацијата на Владимир се работи за тоа колку тренинг треба да им се даде на младите спортисти на возраст помеѓу 14 и 19 години врз основа на развојот на нивните тела.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=14 September 2021}}</ref> Како навод за нивните докторати, Владимир е најавен како „Д-р Челичен Чекан“, прекар сличен на неговиот брат, Виталиј, кој е познат како „Д-р Железна Тупаница“. == Аматерска кариера == Кличко почнал да тренира аматерски бокс во училиштето за олимписки резерви во [[Бровари]] кон крајот на 1980-тите. Во раните 1990-ти, Кличко бил трениран во полскиот боксерски клуб „Гвардија Варшава“, каде, според Јежи Кулеј, „''Тој и неговиот брат ги уништуваа нашите момчиња''“. Во 1993 година, тој го освоил јуниорското Европско првенство во [[Тешка категорија (бокс)|тешка категорија]]. Во 1994 година, го освоил второто место на јуниорското Светско првенство во [[Истанбул]], Турција, губејќи од Кубанецот [[Мишел Лопез Нуњез]] во финалето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://amateur-boxing.strefa.pl/Championships/WorldJuniorChamps1994.html|title=World Junior Champs1994|work=amateur-boxing.strefa.pl}}</ref> Во 1995 година, тој го освоил златниот медал на Военото првенство во [[Арича]], [[Италија]], победувајќи го [[Луан Красниќи]], од кого загубил во третото коло на Светското првенство во [[Берлин]], Германија претходно истата година. Во 1996 година, тој го освоил второто место во супертешка категорија на Европското првенство во [[Вајле|Вејле]], Данска, губејќи од [[Алексеј Лезин]] на поени (1–6) во финалето. Подоцна истата година, тој го победил Лезин на поени (4–1) во полуфиналето на [[Летни олимписки игри 1996|Летните олимписки игри 1996]] во [[Атланта]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://amateur-boxing.strefa.pl/Championships/EuropeanChampionships1996.html|title=European Championships1996|work=amateur-boxing.strefa.pl}}</ref> Кличко постигнал аматерски рекорд од 134 победи (65 нокаути) и 6 порази. Од неговите шест аматерски порази, два биле со walkover (еквивалентно со технички пораз во професионален контекст), три биле со поени (од Мишел Лопез, Алексеј Лезин и Луан Красниќи, сите ги победи во реванши), а еден бил со RSCI.{{Efn|Судијата го прекинува натпреварот поради повреда на еден од натпреварувачите}} <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://boxrec.com/media/index.php?title=Human:7035|title=Wladimir Klitschko - BoxRec|work=boxrec.com}}</ref> Вториот резултат се случил на 14-от Куп во [[Копенхаген]], Данска - ноември 1993 година, кога неговата борба со Дон Диего Поедер била прекината во првото коло поради повреда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://amateur-boxing.strefa.pl/Tournaments/CopenhagenCup1993.html|title=14.Copenhagen Cup - Copenhagen, Denmark - November 1993|work=Amateur Boxing|accessdate=2 April 2017}}</ref> Тој првпат го привлекол светското внимание на [[Летни олимписки игри 1996|Летните олимписки игри во 1996 година]] во [[Атланта]], [[Џорџија]]. Го победил [[Паја Волфграм]] и го освоил златниот медал во супертешка категорија. === Најважни моменти === Подолу се наведени значајните достигнувања на Владимир Кличко во аматерскиот бокс: {{col-begin}} {{col-2}} {{gold1}} Јуниорско европско првенство (91 kg), Солун, Грција, септември–октомври 1993: *1/4: Го победил Иракли Факадзе (Грузија) 5–1 *1/2: Го победил Валентин Савеску (Романија) RSC 2 *Финале: Го победил Сергеј Лопатински (Русија) 5–2 {{bronze3}} Куп на Копенхаген (91 kg), Копенхаген, Данска, ноември 1993: *1/4: Го победил Исмаел Коне (Шведска) 5–1 *1/2: Загубил од Дон Диего Поедер (Холандија) RSCI 1 {{silver2}} Јуниорско светско првенство (91 kg), Истанбул, Турција, септември 1994: *1/8: Го победил Константин Онофреи (Романија) 14–5 *1/4: Го победил Рустам Турсењханов (Казахстан) 11–9 *1/2: Го победил Андреј Комбаров (Русија) 8–4 *Финале: Загубил од Мишел Лопез Нуњез (Куба) 2–7 {{silver2}} Светско воено првенство (91 kg), Тунис, Тунис, ноември 1994: *1/2: Го победил Мустафа Амир Амру (Египет) PTS *Финале: Загубил од Рене Монсе (Германија) службено {{bronze3}} Chemistry Cup (91 kg), Хале, Германија, март 1995: *1/4: Го победил Војчех Бартник (Полска) 9–6 *1/2: Загубил од Пеер Милер (Германија) службено Светско првенство (91 kg), Берлин, Германија, мај 1995: *1/16: Го победи Игор Кшинин (Русија) RSCI 2 *1/8: Го победил Јан Безвода (Чешка) 2–0 *1/4: Загубил од Луан Красниќи (Германија) 2–6 {{gold1}} Турнир на повеќе нации (+91 kg), Ливерпул, Англија, јуни 1995: *1/4: Го победил Жан-Франсоа Бержерон (Канада) 10–2 *1/2: Го победил Род Ален (Англија) 9–0 *Финале: Го победил Паоло Видоз (Италија) DQ 2 {{gold1}} Светски воени игри (91 kg), Арича, Италија, септември 1995: *1/8: Го победил Сонг-Геои Јанг (Северна Кореја) 14–2 *1/4: Го победил Игор Кшинин (Русија) RSC 2 *1/2: Го победил Синан Шамил Сам (Турција) 12–2 *Финале: Го победил Луан Красниќи (Германија) 13–12 {{gold1}} Куп Странджа (+91 kg), Софија, Бугарија, февруари 1996: *1/4: Го победил Свилен Русинов (Бугарија) 5–4 *1/2: Го победил Жан-Франсоа Бержерон (Канада) RSC 1 *Финале: Го победил Паоло Видоз (Италија) 7–2 {{silver2}} Европско првенство (+91 kg), Вејле, Данска, март 1996: *1/8: Го победил Шон Марфи (Ирска) DQ 2 *1/4: Го победил Адалат Мамедов (Азербејџан) RSC 3 *1/2: Го победил Атила Левин (Шведска) 7–0 *Финале: Загубил од Алексеј Лезин (Русија) 1–6 {{gold1}} Олимписки игри (+91 kg), Атланта, Џорџија, јуни 1996: *1/8: Го победил Лоренс Клеј-Беј (САД) 10–8 *1/4: Го победил Атила Левин (Шведска) RSC 1 *1/2: Го победил Алексеј Лезин (Русија) 4–1 *Финале: Го победил Паеа Волфграм (Тонга) 7–3 {{col-end}} == Професионална кариера == {{Цитат во кутија|width=33%|align=right|quote=„Владимир удира многу силно, посилно од (Мајк) Тајсон. Во еден момент, тие истрчаа дванаесет спринтови од 800 метри [приближно половина милја], секој под 3 минути, со минута пауза помеѓу секој. Јас го мерев времето на секој од нив и секој беше под 3 минути. Никогаш не сум видел тешкаш да направи нешто ни приближно до тоа. Тие работат напорно. За да можат да го направат тоа, двајца момци од 100 килограми - уф. Тие се двајца од најдобрите спортисти што некогаш сум ги тренирал.“|source=—[[Фреди Роуч (бокс)|Фреди Роуч]], кој ги тренирал и браќата Кличко и [[Мајк Тајсон]], за атлетскиот дух на браќата.<ref>Rosenthal, Michael (19 March 2009). [https://www.ringtv.com/120645-what-are-we-to-make-of-the-klitschkos-2/ "What are we to make of the Klitschkos?"]. ''[[The Ring (magazine)|The Ring]]''. Retrieved 10 May 2017.</ref>}} === Рана кариера === Кличко станал професионалец на промоцијата на Universum Box во [[Хамбург]] под менторство на Фриц Сдунек, честопати појавувајќи се на картите за борба заедно со својот постар брат Виталиј. Откако направил непоразен рекорд од 24-0 со 21 нокаут, тој го доживеал својот прв пораз од [[Рос Пурити]] со 24-13-1, во она што било првата и единствена професионална борба на Кличко во [[Украина]]. Пурити го принудил Кличко, кој во тоа време не поминал повеќе од осум рунди, да се самоуништи. Кличко почнал да биде преоптоварен во десеттата рунда и паднал двапати, но му било дозволено да продолжи. На почетокот на единаесеттата рунда, додека Пурити продолжувал да задава силни удари, тренерот на Кличко, Фриц Сдунек, влегол во рингот и ја прекинал борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/Wladimir_Klitschko_vs._Ross_Puritty|title=Wladimir Klitschko vs. Ross Puritty - BoxRec|work=boxrec.com|accessdate=5 June 2020}}</ref> Три години подоцна, братот на Кличко, Виталиј, го победил Пурити во единаесеттата рунда. На 18 март 2000 година, Кличко се борел со [[Паеја Волфграм]], со кој се борел претходно во финалето на Олимписките игри во супертешка категорија во 1996 година. Во нивниот професионален реванш, Кличко го нокаутирал Волфграм во првата рунда. === Кличко против Берд, Џеферсон, Шафорд === Владимир Кличко ја добил својата шанса да се бори за светскиот шампион во тешка категорија на 14 октомври 2000 година против шампионот на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] [[Крис Берд]]. Берд, кој се сметал за еден од најизбегнуваните борци во тешката категорија во тоа време,<ref name="invincible-byrd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingmonthly.com/stories/long-read-invisible-while-standing-still-chris-byrd-interview/|title=Long read: Invisible while standing still: Chris Byrd interview|date=9 February 2018|work=boxingmonthly.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320000817/https://www.boxingmonthly.com/stories/long-read-invisible-while-standing-still-chris-byrd-interview/|archive-date=20 March 2020|accessdate=13 March 2020}}</ref><ref name="what-i-like-about-byrd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/what-i-like-about-chris-byrd--648|title=What I Like About Chris Byrd|date=7 February 2005|work=boxingscene.com|accessdate=13 March 2020}}</ref> ја освоил титулата шест месеци претходно, на 1 април, од братот на Владимир, [[Виталиј Кличко|Виталиј]] (кој имал совршен резултат од 27 борби, 27 победи, 27 нокаути пред борбата),<ref name="byrd-vs-vitali">{{Наведена мрежна страница|url=http://boxrec.com/en/event/16642/23661|title=Bout: Chris Byrd v Vitali Klitschko|work=[[BoxRec]]|accessdate=13 March 2020}}</ref> како доцна замена за [[Донован Рудок]]. Во таа борба, Берд заостанувал на табелата со резултати (83–88, 83–88 и 82–89), но бил прогласен за победник откако Виталиј се повлекол на столчето помеѓу 9-тата и 10-тата рунда поради повреда на рамото. Одбраната на титулата на Берд против Владимир била закажана да се одржи во [[Келнарена]] во [[Келн]] и била најавена како „Одмаздата на братот“.<ref name="eyeonthering">{{Наведена мрежна страница|url=https://eyeonthering.com/fighters/wladimir-klitschko|title=Wladimir Klitschko Fights in the Vault|work=Eye on the Ring|accessdate=11 March 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во борба која била емитувана на платена телевизија во Обединетото Кралство,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailymotion.com/video/xuuey0_2000-10-14-wladimir-klitschko-vs-chris-byrd-i_sport|title=2000-10-14 Wladimir Klitschko vs Chris Byrd I|date=5 November 2012|accessdate=1 November 2020}}</ref> Владимир ја освоил титулата светски шампион во тешка категорија на WBO од Берд со едногласна одлука на судиите со резултати од 120–106, 119–107 и 118–108, двапати соборувајќи го противникот на подот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailymotion.com/video/xuuey0_2000-10-14-wladimir-klitschko-vs-chris-byrd-i_sport|title=2000-10-14 Wladimir Klitschko vs Chris Byrd I - Video Dailymotion|date=5 November 2012|work=Dailymotion|accessdate=30 October 2016}}</ref> Првата одбрана на титулата на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] од страна на Кличко се случила на 24 март 2001 година против [[Дерик Џеферсон]]. Џеферсон, кој се смета за голем и атлетски борец и пријателска атракција за навивачите,<ref name="jefferson-harris">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thetitlefight.com/forgotten-classics-derrick-jefferson-vs-maurice-harris/|title=Forgotten Classics: Derrick Jefferson vs Maurice Harris|work=boxrec.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029200609/https://www.thetitlefight.com/forgotten-classics-derrick-jefferson-vs-maurice-harris/|archive-date=29 October 2020|accessdate=15 March 2020}}</ref> влегол во борбата со рекорд од 23 победи во 26 борби, од кои 19 победи биле во дистанца (18 од нив во првите три рунди, 11 од нив - во првата рунда).<ref name="jefferson-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/007884|title=Professional boxing record: Derrick Jefferson|accessdate=11 March 2020}}</ref> Џеферсон бил најпознат по [[Нокаут (удар)|нокаутот]] во шестата рунда на [[Морис Харис]], кој бил прогласен за нокаут на годината во 1999 година. Тој имал скор од 4-2 во последните шест борби, губејќи со [[Нокаут (удар)|технички нокаут]] (ТНО) од [[Дејвид Изон]], во борба која ја добивал според резултатите, но не издржал до крај, и [[Олег Маскаев]] во четвртата рунда откако скршил глужд за време на првиот нокаут во првата рунда. За борбата, Џеферсон имал тежина од 118 килограми, најтешкиот во неговата професионална кариера и 9 килограми потежок отколку во претходната борба. Дополнителната тежина изгледала дека е мускулна. Борбата траела само две рунди. Во првата рунда, Кличко го соборил Џеферсон со краток лев страничен удар. По првата рунда, левото око на Џеферсон било отечено.<ref name="klitschko-vs-jefferson-l">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=GNC8_KINyRg|title=Wladimir Klitschko vs Derrick Jefferson - HBO World Championship Boxing March 24 2001|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103153801/https://www.youtube.com/watch?v=GNC8_KINyRg|archive-date=2025-11-03|accessdate=11 March 2020|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="klitschko-annihilates-jefferson">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/klitschkovsjefferson.html|title=Vladimir Klitschko vs Derrick Jefferson: Klitschko annihilates Jefferson|work=boxing247.com|accessdate=30 October 2016}}</ref> Кличко го соборил уште двапати во втората рунда, еднаш со исправена десна рака и повторно со уште еден лев страничен удар, а борбата била прекината по последниот нокаут, прогласувајќи го Кличко за победник со технички нокаут во втората рунда. Кличко заработил еден милион долари за борбата.<ref name="klitschko-annihilates-jefferson" /> Следната одбрана на титулата на Кличко била закажана за помалку од пет месеци подоцна, на 4 август 2001 година. Борбата се одржала во Центарот за настани „Мандалеј Беј“ во Парадајс, Невада, против локален борец, [[Чарлс Шафорд]]. Во тоа време, Шафорд имал скор од 17-1, по победите против [[Џими Тандер]] и [[Ламон Брустер]].<ref name="klitschko-vs-shufford">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/88637/150269|title=Wladimir Klitschko v Charles Shufford|accessdate=11 March 2020}}</ref> Шафорд учествувал со 106 кг, 7 килограми полесен отколку во претходната борба.<ref name="shufford-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/9083|title=Professional boxing record: Charles Shufford|accessdate=11 March 2020}}</ref> Шафорд, откако го играл [[Џорџ Форман]] наспроти [[Вил Смит]] во филмот <nowiki><i id="mwAY8">„Али“</i></nowiki>, влегол во рингот со Смит покрај себе.<ref name="klitschko-shufford-smith">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/will-smith-in-the-ring-cheering-on-charles-shufford-the-news-photo/539627416|title=Photo: Will Smith in the ring cheering on Charles Shufford. The German boxer Wladimir Klitschko won the fight against Shufford. (Photo by Chris Farina/Corbis via Getty Images)|date=11 June 2016|accessdate=11 March 2020}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кличко го нокаутирал Шафорд три пати, еднаш во втората рунда, еднаш во третата рунда (двата пати со исправена десна рака) и во шестата рунда со лев страничен удар, а судијата ја прекинал борбата по третиот нокаут. Според статистиката за удари, Кличко упатил 58 од 262 удари (22%), а Шафорд 16 од 190 (8%).<ref name="klitschko-shufford-stats">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/Wladimir_Klitschko_vs._Charles_Shufford|title=Wladimir Klitschko vs. Charles Shufford|accessdate=11 March 2020}}</ref> === Кличко против Бота, Мерсер, Меклајн === Кличко се вратил во Германија за следната одбрана на неговата титула во [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] против [[Франсоа Бота]]. Борбата се одржала во Ханс-Мартин-Шлаер-Хале во [[Штутгарт]], истото место каде што Бота се борел со [[Аксел Шулц]] за титулата во [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] шест години претходно, во најгледаниот боксерски меч во историјата на германската телевизија.<ref name="botha-schulz">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ringtv.com/121311-german-boxing-scene-strong-for-now/|title=GERMAN BOXING SCENE STRONG — FOR NOW|date=17 June 2009|work=ringtv.com|accessdate=12 March 2020}}</ref><ref name="botha-schulz-de">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sport.de/news/ne2996549/damals-der-skandalfight-schulz-gegen-botha/|title=Damals: Der Skandalfight Schulz gegen Botha|work=sport.de|accessdate=12 March 2020}}</ref> Според тренерот на Бота, Абел Санчез, Бота бил во најдобра форма во својата кариера.<ref name="botha-klitschko-east-side">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/WladimirKlitschkovsFransBotha.html|title=WBO HEAVYWEIGHT CHAMPION WLADIMIR KLITSCHKO SCORES IMPRESSIVE EIGHTH-ROUND TKO OVER FRANS BOTHA|work=boxing247.com|accessdate=12 March 2020}}</ref> Јужноафриканскиот кандидат бил во игра во првите рунди, обидувајќи се да го фати Кличко со десен страничен удар, но Кличко успешно се држел на крајот од неговиот удар. Во осмата рунда, Кличко го погодил со контра десна рака, а потоа го погодил Бота со неколку удари, соборувајќи го со лев страничен удар. Бота станал, но останал нестабилен на нозе и му отекле двете очи, што го натерало судијата да ја прекине борбата.<ref name="klitschko-botha-l">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=hN8HLJbYIL0|title=Wladimir Klitschko Vs Francois Botha 16 03 2002|date=9 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20251029012020/https://www.youtube.com/watch?v=hN8HLJbYIL0|archive-date=2025-10-29|accessdate=11 March 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> Кличко ја имал закажано својата следна одбрана на титулата три месеци подоцна, на 29 јуни 2002 година во [[Етес Арена]]та во [[Атлантик Сити (Њу Џерси)|Атлантик Сити, Њу Џерси]], против поранешниот шампион во тешка категорија на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]], [[Реј Мерсер]]. Тоа bilo прв пат во неговата професионална кариера Кличко да се бори против освојувач на златен олимписки медал. 41-годишниот Мерсер, кој се бореl против [[Ленокс Луис]] и [[Ивандер Холифилд]] во текот на целата своја кариера, се очекувало да биде тежок предизвик за Кличко, кој ќе му го предаде нему и на Ленокс Луис, шампионот на [[Светски боксерски совет|WBC]] и [[The Ring (списание)|''The Ring'']], втор заеднички противник (заедно со Франсоа Бота) и борба споредлива со [[Ленокс Луис против Мајк Тајсон|Луис против Тајсон]].<ref name="klitschko-vs-mercer">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/news/VladimirKlitschkovsRayMercer.php|title=WLAD IS BAD!!!!!! KLITSCHKO DESTROYS RAY MERCER|accessdate=11 March 2020}}</ref><ref name="klitschko-legacy">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=68-ZgS4LYx8|title=Geoffrey Ciani: Wladimir Klitschko has a chance to redefine his legacy|date=15 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20251029133534/https://www.youtube.com/watch?v=68-ZgS4LYx8|archive-date=2025-10-29|accessdate=11 March 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> За време на подготовките за борбата, Мерсер го нарекувал Кличко „Рускиот [[Томи Морисон]]“. Од неговото враќање во 2001 година, Мерсер победил во четири борби против искусни борби, три од нив во две рунди, пред борбата со Кличко.<ref name="klitschko-vs-mercer-boxrec">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/211122/334143|title=Wladimir Klitschko v Ray Mercer|accessdate=11 March 2020}}</ref> Кличко доминирал над Мерсер во текот на целата борба, запирајќи го Мерсер во шестата рунда. На 2:48 од првата рунда, Кличко го соборил Мерсер со лев страничен удар, станувајќи само вториот човек што го соборил Мерсер. Во текот на борбата, Кличко често изведувал комбинации од вкочанети леви удари, леви странични удари и исправени десни раце. До петтата рунда, лицето на Мерсер станало отечено, а десното око му било исечено. Во шестата, Кличко упатил бран удари, што го натерало судијата да ја прекине борбата. Кличко станал првиот борец што го победил Мерсер во преку [[Растојание (бокс)|држење растојание]]. Според статистиката на CompuBox, Кличко упатил вкупно 193 удари од 429 (104 моќни удари од 167), додека Мерсер упатил 54 удари од 124 (само 5 моќни удари изведени од 10 упатени). Кличко се вратил во Центарот „Мандалеј Беј“ за својата шеста одбрана на 7 декември 2002 година против [[Џамил Меклајн]]. Меклајн, откако го имал своето професионално деби во боксот во 1995 година, станал етаблиран кандидат откако го победил [[Мајкл Грант]], соборувајќи го со првиот удар и на крајот запирајќи го за 43 секунди.<ref name="mccline-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/8943|title=Professional boxing record: Jameel McCline|work=boxrec.com|accessdate=12 March 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.sportingnews.com/us/boxing/news/jameel-mccline-details-overcoming-prison-bid-to-have-respectable-heavyweight-career/12kw5rlbrdjh411tute6tndd26|title=Jameel McCline details overcoming prison bid to have respectable heavyweight career|work=sportingnews.com|access-date=12 March 2020}}</ref> Пред борбата против Кличко, Меклајн победил уште двајца кандидати во тешка категорија, [[Ленс Витакер]] и [[Шенон Бригс]], со широки едногласни одлуки. Бидејќи имал висина од 198 сантиметри и дофат од 82, Меклајн бил со слична висина и поголем дофат од Кличко,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/254938/461276|title=Wladimir Klitschko vs Jameel McCline|work=boxrec.com|accessdate=12 March 2020}}</ref> а исто така бил и 10 килограми потежок. Многу анкети на јавното мислење му дале на Кличко предност од 60–40 во однос на Меклајн.<ref name="wlad-vs-mccline">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/news/VladimirKlitschko-vs-JameelMcCline.php|title=Klitschko stops McCline in one-sided affair!|work=boxing247.com|accessdate=12 March 2020}}</ref> Борбата претставувала главниот настан на картата, во која се појавил и [[Флојд Мејведер Џуниор]], кој ја бранел титулата на [[Светски боксерски совет|WBC]] во лесна категорија против [[Хозе Луис Кастиљо]].<ref name="klitschko-vs-mccline-event">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/254938|title=Saturday 7, December 2002|accessdate=12 March 2020}}</ref><ref name="klitschko-vs-mccline">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/Wladimir_Klitschko_vs._Jameel_McCline|title=Wladimir Klitschko vs. Jameel McCline|accessdate=12 March 2020}}</ref> Борбата се покажала како неизвесна, при што Кличко победувал речиси во секоја рунда користејќи го својот удар и супериорна работа со нозете. На крајот од десеттата рунда, Кличко го соборил Меклајн со серија леви странични удари и [[Оверхенд (бокс)|оверхенд]] (над глава) десни удари, и на крајот го нокаутирал со комбинација лево-десно. Пред почетокот на единаесеттата рунда, тимот на Меклајн се откажал, давајќи му на Кличко 36-та победа во кариерата со прекин. Во моментот на прекинот, резултатите биле 98–91, 99–90 (двапати), сите во корист на шампионот. Статистиката на CompuBox покажала дека Кличко упатил 181 од неговите 433 удари (42%), а Меклајн упатил 61 од 307 (20%). Следната недела по победата на Кличко над Меклајн, Крис Берд, кого Кличко го победил за светската титула во [[Светска боксерска асоцијација|WBO]], го победил [[Ивандер Холифилд]] и станал светски шампион во [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]].<ref name="byrd-vs-holyfield">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/news/Byrd-vs-Holyfield-Result.php|title=Sharkie's Machine: "The End Of A Legendary Career"|accessdate=12 March 2020}}</ref> === Кличко против Сандерс и Брустер === [[Податотека:Wladimir_Klitschko.jpg|мини|Кличко во 2004 година]] Откако не успеале да постигнат договор со [[Кирк Џонсон]], [[Фрес Окендо]], [[Лу Саварезе]] и [[Дени Вилијамс]], ''Универзум'' конечно потпишал договор од 4 борби со [[Кори Сандерс]], кој во тоа време бил рангиран како кандидат број 9 од страна на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]]. Според договорот, првата борба на Сандерс требала да биде за светска титулата во тешка категорија според [[Светска боксерска асоцијација|WBO]]. Борбата била закажана за 8 март 2003 година во [[Хановер]], Германија. Кличко подоцна признал дека дошол на борбата немотивиран и веќе размислувал за одморот што ќе го ужива по борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ua.tribuna.com/tribuna/blogs/royalboxing/2766740.html|title=Он уничтожил Владимира Кличко за три с половиной минуты. После карьеры хотел стать тренером, но умер от пули|date=12 April 2020|language=ru|accessdate=29 April 2021}}</ref> Кличко доживеал изненадувачки пораз со технички нокаут од Сандерс. Триесет секунди пред крајот на првата рунда, Владимир упатил удар, но Сандерс возвратил со силен страничен удар, што го натерало Кличко да влезе во клинч. Додека бил во клинч, Сандерс упатил уште еден лев страничен удар што го испратило Кличко на подот. Кличко станал, но речиси веднаш бил повторно соборен. Следната рунда, Сандерс продолжил со нападот врз видливо повредениот Кличко, соборувајќи го уште двапати на почетокот на рундата. Судијата го прекинал натпреварот по четвртиот нокаут. Борбата била прогласена за неверојатна на годината од страна на списанието „Ринг“ за 2003 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/8430525/nobody-beat-way-corrie-sanders-did-says-wladimir-klitschko|title=W. Klitschko: Loss to Sanders made me tougher|access-date=30 October 2016|publisher=ESPN}}</ref> Откако победил во две помали борби во Германија и ги ангажирал услугите на тренерот по бокс, [[Емануел Стјуард]], Кличко повторно се борел за испразнетата титула во WBO на 10 април 2004 година, во [[Лас Вегас]], против [[Ламон Брустер]]. Кличко доминирал над Брустер во текот на првите четири рунди, испраќајќи го на подот во четвртата;<ref name="strannyi-boi-klitschko">{{Наведена мрежна страница|url=https://sportarena.com/boxing/v-menya-ne-veril-dazhe-brat-ili-perelomnyj-boj-v/|title="В меня не верил даже брат", или Переломный бой в карьере Кличко|date=10 April 2020|language=ru|accessdate=23 May 2020}}</ref> сепак, работите се промениле во петтата рунда кога Кличко почнал да се заморува, а ударите на Брустер почнале да го удираат. Не бранејќи се и потпирајќи се на јажињата за потпора, Кличко со нестабилни нозе паднал на платното по ѕвончето и судијата ја прекинал борбата поради негова безбедност.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingnewsonline.net/on-this-day-lamon-brewster-bludgeons-wladimir-klitschko-to-defeat/|title=On This Day: Lamon Brewster bludgeons Vladimir Klitschko to defeat - Boxing News|date=10 April 2015|work=Boxing News|access-date=30 October 2016|language=en-US}}</ref> Зборувајќи за борбата, Емануел Стјуард изјавил: „''Владимир беше во неверојатна форма. Никогаш не сум видел нешто вакво во мојата кариера. Знам како изгледа кога боксер се повредува од удари. Дефинитивно имаше нешто друго што му предизвика проблеми на Владимир''“.<ref name="klitschko-brewster-perelomnyi-boi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ua-football.com/sport/box/1586861156-klichko-bryuster-perelomnyy-moment-karery-ukrainca.html|title=Кличко – Брюстер: переломный момент карьеры украинца|date=12 April 2021|work=ua-football.com|language=ru|accessdate=11 June 2021}}</ref> Кратко по борбата, Кличко бил итно префрлен во болница. Прегледот покажал дека нивото на шеќер во крвта на Кличко е речиси два пати повисоко од дозволената норма. Според членовите на тимот на Кличко, лекарот му кажал на тимот дека Кличко бил „''на само неколку сантиметри''“ од паѓање во [[дијабетична кома]] и дека со толку високо ниво на шеќер во крвта, Кличко не би бил способен да издржи ниту една соодветна тренинг сесија.<ref name="vitali-raskryl-podrobnosti-otravleniya-wladimira">{{Наведена мрежна страница|url=http://obkom.net.ua/news/2007-05-24/0845.shtml|title=Виталий Кличко раскрыл подробности отравления брата Владимира в бою с Брюстером|language=ru|accessdate=27 April 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="kak-otravili-klitschko">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=MYp9_oYLRno|title=#Cмотри Владимир Кличко - Лэймон Брюстер|date=9 April 2019|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210210519/https://www.youtube.com/watch?v=MYp9_oYLRno&feature=youtu.be|archive-date=2024-12-10|accessdate=27 April 2020|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="2000-ua">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.2000.ua/v-nomere/aspekty/sport-revyu_aspekty/vladimira-klichko-otravili_arhiv_art.htm|title=Владимира Кличко отравили?|language=ru|accessdate=27 April 2020|archive-date=2021-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531010359/https://www.2000.ua/v-nomere/aspekty/sport-revyu_aspekty/vladimira-klichko-otravili_arhiv_art.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="3-porazheniya-klitschko">{{Наведени вести|url=https://ua.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/864906.html|title=3 предыдущие поражения Владимира Кличко|access-date=2 May 2020|archive-date=2015-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20151203131645/http://ua.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/864906.html|url-status=dead}}</ref> Откако се вратил од прегледот во хотелот, се разболел од гадење, проследено со физичка слабост. Џад Бернштајн, адвокатот кој го застапувал Кличко, посочил дека тој бил жртва на тековно наместување на борбата во [[Лас Вегас]] (кое вклучувало и лажни медицински извештаи), што во тоа време го истражувало [[Федерално истражно биро|ФБИ]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/sport/2004/may/07/boxing.johnrawling|title=Feds alerted to the case of the horizontal heavyweight|last=Rawling|first=John|date=7 May 2004|work=The Guardian|access-date=11 March 2020}}</ref><ref name="The Irish Times">{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/sport/klitschko-is-taking-the-mickey-with-sugary-alibi-1.1140300|title=Klitschko is taking the mickey with sugary alibi|last=Kimball|first=George|date=21 March 2013|work=The Irish Times|access-date=4 March 2020|ref={{sfnref | The Irish Times | 2013}}}}</ref> Бернштајн истакнал дека во последните 48 часа пред почетокот на борбата, коефициентите за обложување во корист на Кличко брзо паднале од 11 спрема 1 на 3,5 спрема 1, што укажало дека некој знаел дека Брустер имал нефер предност во борбата. Д-р Маргарет Гудман, претседателка на медицинскиот советодавен одбор на Државната атлетска комисија на Невада и главен лекар покрај рингот на Невада, била во рингот и му дала медицинска помош на Кличко по неколку секунди откако судијата ја прекинал борбата. Нејзината првична дијагноза за потрес на мозокот од 3 степен била потврдена во болницата по дополнителни тестови. Гудман била скептична кон теоријата дека Кличко бил дрогиран. По борбата, посредникот на Владимир, Џо Соуза, бил отпуштен. За време на борбата, Соуза употребил вазелин на лицето, но и на телото на Владимир, што никогаш не било направено во ниту една од претходните борби на Кличко. Како замена, тимот го ангажирал [[Џејкоб „Стич“ Дуран]].<ref name="delo-ob-otravlenii-klitschko">{{Наведени вести|url=https://www.kp.ru/daily/23280/28989/|title="Дело об отравлении" Кличко расследует ФБР|date=20 May 2004|work=Kp.ru -|access-date=27 April 2020|language=ru}}</ref> === Кличко против Вилијамсон, Кастиљо, Питер === По поразот од Брустер, Кличко го започнал своето патување назад кон врвот во тешка категорија. Најпрвин, се соочил со силниот [[Деварил Вилијамсон]].<ref name="klitschko-vs-williamson">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ww5ZgMXsBus|title=Wladimir Klitschko vs DaVarryl Williamson|last=Андрей Соколов|date=26 October 2013|work=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626212806/https://www.youtube.com/watch?v=Ww5ZgMXsBus|archive-date=26 June 2019|accessdate=30 April 2017}}</ref> Борбата се одржала во Цезар Палас во [[Лас Вегас|Лас Вегас, Невада]].<ref name="williamson-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/15784|title=BoxRec: Davarryl Williamson|work=[[BoxRec]]|accessdate=13 March 2020}}</ref> Вилијамсон го соборил Кличко четириесет секунди по почетокот на втората рунда, но во текот на остатокот од борбата се повлекувал. Случаен удар со глава во последните секунди од петтата рунда предизвикало Кличко да крвари од посекотината над десното око. Поради посекотината, борбата била предвреме прекината, а Кличко бил прогласен за победник со техничка одлука. Двајца од судиите ја оцениле борбата идентично со 49–46 во корист на Кличко, додека третиот судија ја оценил победата на Вилијамсон со 48–47.<ref name="williamson-klitschko">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/410916/822227|title=BoxRec: Bout: Wladimir Klitschko v DaVarryl Williamson|work=[[BoxRec]]|accessdate=13 March 2020}}</ref><ref name="williamson-klitschko-w">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/Wladimir_Klitschko_vs._DaVarryl_Williamson|title=Klitschko wins split decision after head butt|work=[[BoxRec]]|accessdate=13 March 2020}}</ref> Откако го победил [[Елисео Кастиљо]] со технички нокаут во четвртата рунда, Кличко потпишал договор за борба против [[Семјуел Питер]] во елиминаторски натпревар во [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] и [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] верзиите. Влегувајќи во борбата, Кличко од многумина бил сметан за аутсајдер <ref name="klitschko-vs-peter-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/weblog/archives/129182|title=Wladimir Klitschko VS Samuel Peter II|date=25 July 2010|work=boxing247.com|accessdate=23 March 2020}}</ref> против фаворитот Питер со резултат 7 спрема 5, кој ги добил сите свои 24 борби, од кои 21 завршиле преку [[Растојание (бокс)|држење растојание]]. Во тоа време, Семјуел Питер се сметал за еден од најблескавите надежи во тешката категорија. Истакнатите тренери во боксот [[Анџело Данди]] и [[Теди Атлас]] очекувале Питер да победи.<ref name="gendlin">{{YouTube|TXLz1G0Bagw|Wladimir Klitschko vs. Samuel Peter, 1st fight}}. «Bolshoi ring». (rus.)</ref><ref name="klitschko-vs-peter-1-bout">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/454334/990950|title=Bout: Wladimir Klitschko VS Samuel Peter I|work=boxrec.com|accessdate=23 March 2020}}</ref> Тимот на Владимир, вклучувајќи го и неговиот брат Виталиј, биле загрижени за Владимир и биле против оваа борба. Сепак, Владимир инсистирал да се бори против Питер, тврдејќи дека победата над страшен, жесток борец како Семјуел Питер ќе му помогне да го врати својот углед и да стане задолжителен предизвикувач за два појаси во тешка категорија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://klitschko-brothers.com/video/boi-s-uchastiem-bratev-klichko/vladimir-klichko/2003-2005-smutnye-vremena/48-vladimir-klichko-syemyuyel-piter-i-24-09-2005.html|title=48. Wladimir Klitschko vs. Samuel Peter I. (24-09-2005)|date=3 November 2013|work=klitschko-brothers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104010330/http://klitschko-brothers.com/video/boi-s-uchastiem-bratev-klichko/vladimir-klichko/2003-2005-smutnye-vremena/48-vladimir-klichko-syemyuyel-piter-i-24-09-2005.html|archive-date=4 November 2018|accessdate=3 November 2018}}</ref><ref>{{YouTube|eMJJ_8psbTQ|Documentary «Klitschko»}}</ref> Првите четири рунди биле неизвесни, при што Кличко работел зад ударот, не дозволувајќи му на Питер да го намали растојанието. На крајот од третата рунда, Питер го затетерал Кличко со моќен лев страничен удар. Тој го повредил Кличко повторно во петтата рунда со уште еден лев страничен удар, испраќајќи го Кличко на подот со [[Зајачки удар (бокс)|зајачки удар]]. Судијата го сметал тоа за нокаут. Питер веднаш тргнал во напад откако Кличко станал, повторно паѓајќи. Судијата го оценил тоа како втор нокаут. Кличко се вратил смирен и го победил Питер во текот на шестата до деветтата рунда, при што Питер често се обидувал да го погоди Кличко со зајачки удар секогаш кога ќе избегал од клинч.<ref name="klitschko-vs-peter-l">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=r0u4y6QjZ9Q|title=Wladimir Klitschko Vs Samuel Peter 24 09 2005|date=9 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20260210111346/https://www.youtube.com/watch?si=3zRSuf65MwN8NIUd&v=r0u4y6QjZ9Q&feature=youtu.be|archive-date=2026-02-10|accessdate=23 March 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> При крајот на десеттата рунда, Питер го затетерал Владимир со силен десен удар, на крајот испраќајќи го Кличко на подот со уште еден десен удар кога Владимир се повлекувал. Во 11-тата и 12-тата рунда, Кличко се обидувал да го држи Питер на растојание користејќи прави удари. Питер го погодил со страничен лев удар во последната рунда, но не можел да го искористи тоа. Наместо тоа, Кличко го фатил со силна контра-лев страничен удар, со што го зашеметил Питер за прв пат во борбата. На крајот борбата завршила до крај, а Кличко ја добил борбата со јасна едногласна одлука. Сите судии ја оцениле борбата исто со резултат од 114–111.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.secondsout.com/columns/thomas-hauser/wladimir-klitschko-vs-samuel-peter|title=Wladimir Klitschko vs. Samuel Peter|work=SecondsOut Boxing News|access-date=31 October 2016}}</ref> === Кличко против Берд II, Брок, Остин === На 22 април 2006 година, во [[Манхајм]], Германија, Кличко се соочил со Крис Берд по втор пат, овој пат за титулата во тешка категорија на [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]]. Во времето на борбата, Берд бил рангиран како најдобар во тешка категорија од страна на ''„The Ring“'', додека Кличко бил рангиран на осмото место.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://boxrec.com/media/index.php/The_Ring_Magazine's_Annual_Ratings:_2005|title=The Ring Magazine's Annual Ratings: 2005 - BoxRec|work=boxrec.com}}</ref> Влегувајќи во борбата, Кличко се сметал за фаворит. Многу набљудувачи очекувале Кличко да доминира над Берд слично како во нивната прва борба.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jeyLAgAAQBAJ&q=wladimir+klitschko+vs+chris+byrd+2+prediction&pg=PA73|title=Power Punches: Boxing's Best Of 2006|date=26 November 2009|publisher=J. E. Grant|isbn=9780557002351|access-date=24 March 2020}}</ref><blockquote>''22 април 2006 година може да биде еден од најзначајните датуми во историјата на боксот. На тој ден, Владимир Кличко од Украина најверојатно лесно ќе го победи Крис Берд од САД за титулата на Берд во тешка категорија во IBF. Доколку се случи тој резултат, тоа може да го означи почетокот на нов период во боксот. Три од четирите главни титули ќе бидат од Источна Европа. Како поплавите од ураганот Катрина што го зафатија поголемиот дел од Њу Орлеанс, растечкиот бран на борци од Источна Европа се заканува да ја уништи американската супериорност во тешката категорија, ставајќи крај на периодот што започна со владеењето на Џон Л. Саливан - пред 124 години.'' ''(Џон Хивели, boxingscene.com<ref>{{Cite web|url=https://www.boxingscene.com/byrd-klitschko-historic-turning-point-heavyweight-history--3762|title=Byrd-Klitschko: A Historic Turning Point in Heavyweight History?|date=17 April 2006|website=boxingscene.com|access-date=24 March 2020}}</ref>)''</blockquote>  Кличко го победил Берд со технички нокаут во седмата рунда, станувајќи двократен светски шампион во тешка категорија. Кличко доминирал во борбата користејќи го својот удар и супериорен дострел, соборувајќи го Берд двапати, еднаш во петтата рунда и еднаш во седмата рунда. Берд успеал да стане по вториот нокаут, но лицето му било извалкано и крваво, а борбата била поништена.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.secondsout.com/world-boxing-news/world-boxing-news/part-ii-the-klitschko-brothers-path-to-the-undisputed-championship|title=Part II: The Klitschko Brothers' Path to The Undisputed Championship|work=SecondsOut Boxing News|access-date=31 October 2016}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во моментот на прекинот, судијата Рој Френсис го прогласил предизвикувачот за победник во секоја рунда, додека двајца други судии, Стив Епштајн и Роберт Хојл, му дале на Кличко сите освен една рунда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/487670/1063319|title=Bout: Chris Byrd vs. Wladimir Klitschko|work=boxrec.com|accessdate=24 March 2020}}</ref> Во својата прва одбрана на титулата, Кличко се согласил да се соочи со тогаш непоразениот претендент во тешка категорија, [[Калвин Брок]]. Со резултат од 29-0, 22 нокаути, Брок се сметал за еден од најперспективните и најбараните американски надежни боксери во тешка категорија во тоа време. Во интервју за [[ESPN]] во јули 2005 година, [[Мајк Тајсон]] ги именувал него и [[Семјуел Питер]] како свои омилени борци од новата генерација на тешкаши.<ref name="brock-build-up-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/calvin-brock-speaks-on-klitschko-liakhovich--5369|title=Calvin Brock Speaks on Klitschko, Liakhovich|date=September 2006|accessdate=24 November 2021}}</ref><ref name="brock-espn-29-0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/columns/story?columnist=rafael_dan&id=2532664|title=Notebook: Brock in demand by promoters|date=28 July 2006|accessdate=24 November 2021}}</ref><ref name="tyson-interview-espn">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/columns/story?columnist=rafael_dan&id=2082909|title=Reviewing his career, Tyson tackles 20 topics|date=11 June 2005|publisher=ESPN|accessdate=23 October 2021}}</ref> Во подготовките, Брок изразил доверба во своите способности: „''Можам да се прилагодам на секој стил. Тој е голем како Џамил Меклајн, но подобар борец. Ќе го победам и ќе станам светски шампион во тешка категорија. Кличко има добар удар, но тие исто така рекоа дека најдоброто оружје на Тимур е неговиот удар. И јас имам добар удар. Можам да се прилагодам на сечиј стил, на сечија сила и да го насочам нивното оружје против нив''.“ Тој, исто така, ги отфрлил тврдењата дека на натпреварувањето му недостасува силна конкуренција: „''Тешката дивизија е преполна со многу таленти. Не е слаба, дефинитивно не е слаба. Дивизијата е доста силна и затоа титулата постојано се менува''.“ <ref name="brock-build-up-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurosport.com/boxing/us-news/2005/wlad-faces-brock-challenge_sto1005268/story.shtml|title=WLAD FACES BROCK CHALLENGE|date=10 November 2006|accessdate=24 November 2021}}</ref> Борбата се одржала на 11 ноември 2006 година во [[Медисон Сквер Гарден]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/499326/1105384|title=Bout: Wladimir Klitschko vs Calvin Brock|work=boxrec.com|accessdate=24 March 2020}}</ref> Во првите рунди, економичното, но ефикасно движење на Брок го натерало Кличко да не сака да удира, бидејќи Владимир не бил во можност целосно да го воспостави својот ритам.<ref name="klitschko-brock-espn">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=2658291|title=Klitschko drops Brock in the seventh to defend title|date=11 November 2006|accessdate=5 April 2020}}</ref> Помеѓу третата и четвртата рунда, тренерот на Кличко, [[Емануел Стјуард]], го натерал Владимир да притисне. Кличко почнал да се бори поагресивно, повредувајќи го Брок неколку пати со десниот крст. Во петтата рунда, Брок отворил посекотина под левото око на Кличко, која почнала обилно да крвари во шестата. Во седмата рунда, Владимир го удрил Брок со контра десна рака пред да го испрати на подот со уште еден директен десен удар.<ref name="klitschko-brock-l">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=piP8m9C01MU|title=Wladimir Klitschko vs. Calvin Brock – Full Fight & Knockout|date=July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20251027012332/https://www.youtube.com/watch?v=piP8m9C01MU|archive-date=2025-10-27|accessdate=5 April 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> Брок успеал да стане, но останал нестабилен на нозе, што го натерало судијата да ја прекине борбата. Кличко потоа се соочил со задолжителниот предизвикувач [[Реј Остин]] на 10 март 2007 година, во [[САП арена|САП Арената]] во [[Манхајм]], [[Германија]]. 36-годишниот Остин бил најпознат по нерешените резултати против [[Султан Ибрагимов]], [[Лари Доналд]] и [[Ленс Витакер]]. Како подготовка за борбата, Остин бил трениран од истакнатиот тренер Стејси Мекинли.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com.co/noticias/nota?s=box&id=536797&type=story|title=El próximo ungido|date=9 March 2007|publisher=ESPN|accessdate=12 November 2021}}</ref> Кличко победил со нокаут во втората рунда со четири последователни леви странични удари во главата на Остин. Кличко не направил ниту еден десен удар во таа борба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/news/Klitschko-Austin.php|title=Wladimir Klitschko vs Ray Austin: Boxing Results|work=boxing247.com|accessdate=31 October 2016}}</ref> === Кличко против Брустер II, Ибрагимов, Томпсон === Потоа Кличко се одмаздил за еден од своите претходни порази, победувајќи го [[Ламон Брустер]] на 7 јули 2007 година, во Келн, Германија. Тимот на Брустер го замолил судијата да ја прекине борбата на крајот од шестата рунда. Подоцна било откриено дека Кличко поголемиот дел од борбата го водел со скршен среден прст на левата рака.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/news/Klitschko-Brewster.php|title=Wladimir Klitschko vs Lamon Brewster 2: Boxing Results|work=boxing247.com|accessdate=31 October 2016}}</ref> До крајот на октомври 2007 година, Владимир Кличко започнал преговори со тогашниот светски шампион во тешка категорија на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]], [[Султан Ибрагимов]], за пресметка за обединување во блиска иднина. Ова ќе биде првата борба за обединување во тешка категорија од 13 ноември 1999 година, кога шампионот на [[Светски боксерски совет|WBC]], [[Ленокс Луис]], го победил тогашниот шампион на WBA и [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]], [[Ивандер Холифилд]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/3610300.html|title=Начались переговоры об объединительном бое между Ибрагимовым и Кличко|date=30 October 2007|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233319/https://www.sports.ru/boxing/3610300.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/3611890.html|title=Бой между Султаном Ибрагимовым и Владимиром Кличко может состояться в феврале|date=30 October 2007|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233311/https://www.sports.ru/boxing/3611890.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref> На 20 ноември, Кличко и Ибрагимов официјално го потпишале договорот за нивниот натпревар за обединување што ќе се одржи на 23 февруари 2008 година во [[Медисон Сквер Гарден]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/3712420.html|title=Владимир Кличко и Султан Ибрагимов подписали контракт на проведение объединительного боя|date=20 November 2007|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233301/https://www.sports.ru/boxing/3712420.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref> Два дена подоцна, во [[Москва]] се одржала првата прес-конференција пред борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/3739964.html|title=В Москве прошла пресс-конференция Султана Ибрагимова и Владимира Кличко|date=25 November 2007|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233305/https://www.sports.ru/boxing/3739964.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref> Кличко ги започнал подготовките за борбата на 18 декември. Неговиот тренинг камп се наоѓал помеѓу [[Санта Моника]], [[Лос Анџелес]] и Палм Бич, Флорида.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/3849364.html|title=Владимир Кличко начал подготовку к бою против Ибрагимова|date=18 December 2007|work=sports.ru/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233309/https://www.sports.ru/boxing/3849364.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref> Ибрагимов ги започнал подготовките за борбата на 25 декември. Меѓу спаринг-партнерите на Ибрагимов биле поранешниот противник на Кличко, [[Џамил Меклајн]], и шведскиот надежен боксер во тешка категорија, [[Атила Левин]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/3881646.html|title=Ибрагимов вылетел из Москвы в США|date=25 December 2007|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233303/https://www.sports.ru/boxing/3881646.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.segodnya.ua/sport/boxing/bukmekery-znajut-vce-o-boe-klichko-ibrahimov-9939.html|title=Дорогие билеты на бой Кличко уже распроданы|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302152454/https://www.segodnya.ua/sport/boxing/bukmekery-znajut-vce-o-boe-klichko-ibrahimov-9939.html|archive-date=2 March 2019|accessdate=1 March 2019}}</ref> Во предвидувањата пред борбата, огромното мнозинство украински, руски и американски набљудувачи очекувале Кличко да победи или со прекин или со едногласна одлука. Од шест новинари на украинското списание ''„Ринг“'', петмина предвидиле дека Кличко ќе го запре Ибрагимов, а само еден очекувал Кличко да победи со одлука. 24 од 26 членови на ''boxingscene.com'' очекувале Кличко да излезе како победник - 18 од нив предвидиле дека победата ќе дојде со нокаут, еден експерт предвидел преку одлука, додека преостанатите петмина не биле сигурни за која било од можностите. Останатите двајца експерти предвидиле дека Ибрагимов ќе победи преку судиска одлука. 10 од 12-те членови на ''ringsidereport.com'' го избрале Кличко да победи, а осум од нив очекувале победата да дојде со нокаут. Останатите двајца го избрале Ибрагимов да победи со прекин. Во подготовките за борбата, тренерот на Кличко, Емануел Стјуард, изјавил дека Султан Ибрагимов ќе биде најтешкиот противник на Владимир досега, пофалувајќи го Ибрагимов за брзината на рацете и подвижноста, додека Кличко го пофалил Ибрагимов за неговите достигнувања: „''Султан Ибрагимов е боксер кој не загубил во ниту една од неговите 23 борби, а единствениот нерешен резултат е против [[Реј Остин]]. Неговата аматерска кариера може да се опише како фантастична, а фактот дека тој е светски шампион во тешка категорија зборува многу за неговата професионална кариера. Мислам дека тој е силен и опасен противник кој не треба да се потценува. Неговите последни две борби против [[Шенон Бригс]] и [[Ивандер Холифилд]] го докажаа тоа''.“ Тренерот на Ибрагимов, [[Џеф Мејведер]], бил уверен дека Ибрагимов ќе може да го воспостави својот ритам и да го „''притисне Кличко во аголот''“. Подготовките пред борбата биле обележани со спорови откако менаџерот на Ибрагимов, Борис Гринберг, го навредил Кличко за време на едно од интервјуата: „''Султан Ибрагимов го нокаутира овој украински геј, мајку му''!“. Гринберг подоцна му се извинил на Кличко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/4177161.html|title=Гринберг извинился перед Владимиром Кличко|date=22 February 2008|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233304/https://www.sports.ru/boxing/4177161.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref> Денот пред борбата, Кличко тежел 108 килограми, најлесната од 1999 година,<ref name="klitschko-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/7035|title=Professional boxing record: Wladimir Klitschko|work=boxrec.com|accessdate=9 June 2020}}</ref> додека тежината на Ибрагимов била 99 килограми, неговата најлесна од 2005 година.<ref name="ibragimov-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/113634|title=Professional boxing record: Sultan Ibragimov|work=boxrec.com|accessdate=9 June 2020}}</ref> Од почетното ѕвонче, двајцата борци се бореле несигурно, избегнувајќи ризици. Кличко се повлекол на надворешната страна, борејќи се на растојание и останувајќи недостижен за Ибрагимов, кој се обидел да го воспостави својот десен удар, но Кличко постојано ја притискал десната рака надолу. До крајот на почетната рунда, Кличко станал поактивен со својот удар, додека Ибрагимов безуспешно се обидел да го фати Владимир со серија десни и леви странични удари. До третата рунда, Кличко ја презел контролата врз центарот на рингот, држејќи го Ибрагимов на крајот од неговиот лев удар, а повремено и со десни удари. Во петтата рунда, Кличко го фатил Ибрагимов со права десна рака, но Ибрагимов изгледал неповреден. Повеќето од обидите на Ибрагимов да го приближи растојанието завршиле со „врзување“ на Кличко. Во втората половина од борбата, ситуацијата не се променила, Кличко го држел Ибрагимов на растојание со директни удари, додека Ибрагимов само повремено можел да го фати Кличко со единечни удари во телото. Тимот на Ибрагимов бил речиси тивок од шестата рунда па натаму, неспособен да му даде на својот човек никаков значаен совет. Доминацијата на Кличко станала уште повидлива откако го удрил Ибрагимов директно десно во деветтата рунда, речиси соборувајќи го. Тој повторно го погодил Ибрагимов со контра лев страничен удар на крајот од единаесеттата рунда. Во дванаесеттата рунда, Ибрагимов безуспешно се обидувал да го погоди Кличко со удари одозгора. На крајот, борбата отишла до својот крај, а Кличко бил прогласен за победник со едногласна одлука. Судиите ја оцениле борбата со 119–110, 117–111 и 118–110.<ref name="ibragimov-klitschko-gendlin">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=DsIM7Snu1Mg|title=Владимир Кличко - Султан Ибрагимов 23-02-2008|date=3 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20251101130826/https://www.youtube.com/watch?v=DsIM7Snu1Mg|archive-date=2025-11-01|accessdate=9 June 2020|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="ibragimov-klitschko-belenkyi">{{Наведена книга|url=http://lib.alkar.net.ua/book/ru/_/_raznoe/_sport/belenikij-vlasteliny_ringa.boks_na_viezde_i_vyezde.fb2|title=Властелины ринга. Бокс на въезде и выезде|last=Alexander Belenkyi|publisher=Astrel|year=2011|isbn=978-5-9725-1978-1|access-date=9 June 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="ibragimov-klitschko-belenkyi2">{{Наведена книга|url=http://lib.alkar.net.ua/book/ru/_/_raznoe/_sport/belenikij-vlasteliny_ringa.boks_na_viezde_i_vyezde.fb2#TOC_idm190412916|title=Властелины ринга. Бокс на въезде и выезде|last=Alexander Belenkyi|publisher=Astrel|year=2011|isbn=978-5-9725-1978-1|access-date=9 June 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кличко наводно заработил 9 милиони долари за борбата.<ref name="sportarena.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.ua/sport/boxing/10614069-naybilsh-visokooplachuvaniy-stav-vidomiy-dohid-volodimira-klichka-za-vsyu-kar-yeru.html|title=Найбільш високооплачуваний: став відомий дохід Володимира Кличка за всю кар'єру|date=11 July 2019|publisher=[[UNIAN]]|language=uk|accessdate=3 June 2025}}</ref><ref name="sport.24tv.ua">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.24tv.ua/ru/vladimir_klichko_zarabotal_150_millionov_evro_za_kareru_n1177970|title=Владимир Кличко заработал 150 миллионов евро за карьеру|date=11 July 2019|work=sport.24tv.ua|language=ru|accessdate=28 July 2020}}</ref> Тој донирал 500.000 долари од својата заработка на фондацијата „Лауреус Спорт фор Гуд“ во Бронкс. Борбата станала жестоко критикувана од набљудувачите и истакнатите јавни личности во боксот.<ref name="ibragimov-klitschko-espn">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=3261735|title=Klitschko routs Ibragimov, unifies IBF and WBO titles|date=24 February 2008|accessdate=9 June 2020}}</ref><ref name="ibragimov-klitschko-guardian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/sport/2008/feb/24/boxing|title=Klitschko victorious but uninspired|date=24 February 2008|work=[[The Guardian]]|accessdate=9 June 2020}}</ref> Боксерскиот промотор Боб Арум ја нарекол борбата „апсолутна срамота“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sovsport.ru/boxing/articles/283579-etot-boj-pozor-dlja-boksa-znamenityj-promouter-bob-arum-raskritikoval-poedinok-vladimira-klichko-s-sultanom-ibragimovym|title="Этот бой – позор для бокса". Знаменитый промоутер Боб Арум раскритиковал поединок Владимира Кличко с Султаном Ибрагимовым|last=Гуревич В.|date=25 February 2008|publisher=[[Советский спорт]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719195753/https://www.sovsport.ru/boxing/articles/283579-etot-boj-pozor-dlja-boksa-znamenityj-promouter-bob-arum-raskritikoval-poedinok-vladimira-klichko-s-sultanom-ibragimovym|archive-date=19 July 2019|accessdate=19 July 2019}}</ref> додека Ден Гусен ја опишал како „ужасна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/4216270.html|title=Дэн Гуссен: "На Кличко с Ибрагимовым было жалко смотреть"|date=15 February 2008|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719205102/https://www.sports.ru/boxing/4216270.html|archive-date=19 July 2019|accessdate=19 July 2019}}</ref> Боксерскиот новинар Фил Сантос истакнал дека Кличко се борел поголемиот дел од борбата „''само со левата рака''“, докажувајќи уште еднаш дека тој „''е најдобриот тешкаш во светот во моментов''“. Сантос, исто така, забележал дека таков претпазлив стил, кој безбедноста е на прво место, нема да му помогне на Кличко да ја зголеми својата популарност во [[Соединетите Американски Држави]]. Некои набљудувачи биле повеќе извинувачки за настапот на Кличко: „''Навистина е иритирачки што толку многу луѓе, луѓе кои знаат многу малку за боксот, велат дека доминацијата на Кличко значи стагнација за тешката категорија. Нема сомнение дека откако Кличко ќе ги собере сите појаси, тој ќе остане запаметен како еден од најголемите борци на сите времиња. Да, тој се бори претпазливо и не е спремен да разменува удари, но кој ни кажа дека величината во боксот се мери со бројот на нокдауни? Зошто боксерот кој е во можност да не биде погоден со силен удар во текот на дванаесет рунди е помалку голем од шампионите од минатото кои го жртвуваа своето здравје заради успех''?“ <ref name="klitschko-censor">{{Наведена мрежна страница|url=https://censor.net.ua/resonance/256/klichko__ibragimov_kak_skuchno_byt_korolem_analiz_boya_yuriyi_butusov|title=КЛИЧКО – ИБРАГИМОВ: КАК СКУЧНО БЫТЬ КОРОЛЕМ… АНАЛИЗ БОЯ|last=Нет|first=Цензор|date=25 February 2008|work=censor.net.ua|language=ru|accessdate=9 June 2020}}</ref> На 12 јули 2008 година, Кличко се соочил со задолжителниот предизвикувач [[Тони Томпсон]]. Борбата се одржала во [[Барклејкард Арена (Хамбург)|Колорлајн Арената]] во Хамбург, Германија, на истото место каде што Томпсон го победил тогаш високо ценетиот германски боксер [[Луан Красниќи]] во елиминаторски натпревар за титулата во тешка категорија во [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] речиси една година претходно.<ref name="luan-krasniqi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/weblog/archives/113622|title=Krasniqi Ready For Tony Thompson|date=5 June 2007|work=boxing247.com|accessdate=23 May 2020}}</ref><ref name="luan-krasniqi2">{{Наведени вести|url=https://www.faz.net/aktuell/sport/mehr-sport/boxen-krasniqi-verpruegelt-und-vorgefuehrt-1460786.html|title=Krasniqi verprügelt und vorgeführt|work=Frankfurter Allgemeine Zeitung|access-date=23 May 2020|language=de|archive-date=2025-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122173947/https://www.faz.net/aktuell/sport/mehr-sport/boxen-krasniqi-verpruegelt-und-vorgefuehrt-1460786.html|url-status=dead}}</ref><ref name="luan-krasniqi3">{{Наведени вести|url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/krasniqi-niederlage-der-letzte-akt-des-seiltaenzers-a-494490.html|title=Der letzte Akt des Seiltänzers|last=Glindmeier|first=Mike|date=15 July 2007|work=Der Spiegel|access-date=23 May 2020|language=de}}</ref><ref name="luan-krasniqi4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stern.de/sport/sportwelt/krasniqi-fight-das-ende-vom-schmeling-traum-3262746.html|title=Das Ende vom Schmeling-Traum|date=15 July 2007|work=Stern|language=de|accessdate=23 May 2020}}</ref><ref name="thompson-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/21633|title=Professional boxing record: Tony Thompson|work=boxrec.com|accessdate=19 May 2020}}</ref> Во подготовките за борбата, Кличко го пофалил Томпсон за неговите одбранбени способности, додека тренерот на Кличко, Емануел Стјуард, го опишал Томпсон како „''една од најтешките борби што ќе ги имаме''“.<ref name="thomspon-klitschko-eurosport">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurosport.ru/boxing//story_sto1608092.shtml|title=Кличко: "Томпсон хорошо защищается"|date=17 June 2008|work=eurosport.ru|language=ru|accessdate=1 June 2020}}</ref><ref name="thomspon-klitschko-espn">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=3484672|title=Klitschko retains heavyweight titles with 11th-round KO of Thompson|date=12 July 2008|publisher=ESPN|accessdate=1 June 2020}}</ref> Во интервјуто пред борбата, Томпсон ветил дека нема да избега од Кличко и дека ќе застане пред него и ќе се бори рамо до рамо.<ref name="thomspon-klitschko-kommersant">{{Наведено списание|date=14 July 2008|title=Как Тони Томпсон пытался дважды победить Владимира Кличко|url=https://www.kommersant.ru/doc/912159|journal=Коммерсантъ|language=ru|access-date=1 June 2020}}</ref> Бидејќи бил висок 195 сантиметри и 81½ во дофат, Томпсон бил со слична висина и дофат како Кличко.<ref name="thomspon-klitschko-bout">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/551798/1297785|title=Bout: Wladimir Klitschko vs Tony Thompson|work=boxrec.com|accessdate=1 June 2020}}</ref> Многу набљудувачи предвидувале дека Томпсон ќе биде тежок предизвик за Кличко, очекувајќи Кличко на крајот да победи со технички нокаут во втората половина од борбата пред борците да влезат во шампионските рунди.<ref>{{Наведени вести|title=Охота на голодного Тигра, p. 42-45|last=Лободин К.|publisher=Ring, Ukraine|issn=1810-7338|ref=«Ринг», № 75}}</ref><ref>{{Наведени вести|title=Ап! И тигры у ног моих сели..., p. 14-19|last=Лободин К.|publisher=Ring, Ukraine|issn=1810-7338|ref=«Ринг», № 76}}</ref> Влегувајќи во борбата, Кличко тежел 109 килограми, за 3 килограми полесен од Томпсон. Воведните рунди биле несигурни, при што Кличко навидум се мачел со незгодниот стил на Томпсон со левата шепа. Сите тројца судии ја доделиле првата рунда на Томпсон.<ref name="thomspon-klitschko-sovsport">{{Наведена мрежна страница|url=https://m.sovsport.ru/boxing/articles/850735-kak-toni-tompson-pytalsja-dvazhdy-pobedit-vladimira-klichko|title=Как Тони Томпсон пытался дважды победить Владимира Кличко|work=sovsport.ru|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203100253/https://m.sovsport.ru/boxing/articles/850735-kak-toni-tompson-pytalsja-dvazhdy-pobedit-vladimira-klichko|archive-date=3 December 2020|accessdate=1 June 2020}}</ref> Во втората рунда, двајцата борци добиле посекотина над десното око по случаен удар со глава. Окото на Кличко почнало да отекува откако Томпсон го удрил со десен страничен удар во петтата рунда. Сепак, по шестата рунда, Кличко се чинело дека ја воспоставил својата доминација во рингот, повредувајќи го Томпсон преку неколку исправени десни удари. По седмата рунда, двајцата борци почнале да покажуваат знаци на замор. Во десеттата рунда, Томпсон паднал на подот за време на клинч. Се чинело како Томпсон да паднал главно поради умор, а не поради туркање од Кличко. Во средината на единаесеттата рунда, Кличко го погодил Томпсон со исправената десна рака, што Томпсон не го предвидел тоа, повторно паѓајќи на подот, а овој пат судијата го започнал и броењето. Томпсон успеал да стане, но останал нестабилен на нозе, што го натерало судијата да ја прекине борбата. Во моментот на прекин, Кличко едногласно победувал според резултатите, со резултати 98–92 (двапати) и 99–91. Во интервјуто по борбата, Кличко признал дека борбата се покажала потешка од очекуваното: „''Не е толку лесно да се одбранат сите титули и помина доста време откако последен пат имав модринка на око, па денес навистина изгледам како боксер. Не очекував победата да дојде толку тешко''.“ „''Бев уморен, мислев дека и тој е уморен''“, изјавил Тони Томпсон по борбата. „''Тој го направи она што го направи еден голем шампион, ја искористи предноста кога бев ранлив. Единственото нешто што ме боли е срцето - за поразот''.“ Емануел Стјуард ја опишал нокаут секвенцата како онаа што ја покажала разликата помеѓу голем тешкаш и најдобриот тешкаш во светот: ''„И двајцата беа уморни, но Владимир сега има искуство, а потоа се врати со втор здив. Искуството е она што му помогна на Владимир да се врати со втор здив и да најде можност да ја обезбеди победата со прекин''.“ Поранешниот неоспорен светски шампион во тешка категорија, [[Ленокс Луис]], го пофалил Кличко за неговата изведба: „''Го следам Кличко веќе некое време и тој се подобрува со секоја борба''.“ Во меѓувреме, обединетиот светски шампион во крузер категорија (јуниорска тешка категорија), [[Дејвид Хеј]], го критикувал шампионот за неговата изведба: „''Ако се бори против мене на ист начин како што се бореше со тој човек, ќе биде нокаутиран во три рунди. Тој го има совршениот стил за мене. Не сакам да има повеќе борби пред мене, бидејќи не сакам некој друг да го прави она што јас ќе го правам против него''.“ <ref name="thomspon-klitschko-dw">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/boxer-klitschko-retains-world-title-after-hamburg-bout/a-3480839|title=Boxer Klitschko Retains World Title After Hamburg Bout|publisher=Deutsche Welle|accessdate=1 June 2020}}</ref> Кличко наводно заработил 8 милиони евра (12,4 милиони долари) за борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fakty.ua/ru/29524-vladimir-klichko-u-menya-davno-ne-bylo-sinyakov-na-lice|title=Владимир кличко: «у меня давно не было синяков на лице»|date=15 July 2008|work=fakty.ua|language=ru|accessdate=25 January 2025}}</ref> === Кличко против Рахман, Чагаев, Чемберс === [[Податотека:Wladimir_Klitschko_(2008-12-13).jpg|лево|мини|Кличко против Рахман, 2008 година]] Кличко требало да ги брани своите титули против [[Александар Поветкин]] подоцна во 2008 година, но на 25 октомври, Поветкин се повлекол од борбата поради повреда на глуждот. Наместо тоа, Кличко се соочил со [[Хасим Рахман]] на 13 декември 2008 година и победил со технички нокаут. Ова било трет пат Кличко да се бори во [[САП арена|САП Арената]] во Манхајм, Германија. Тој доминирал во борбата, победувајќи во секоја рунда, додека добро го користел својот лев удар. Рахман изгледал неспособен да ја издржи силата на ударот на Кличко. Во шестата рунда, Кличко го нокаутирал Рахман со серија леви странични удари, оставајќи го Рахман видливо дезориентиран. Помеѓу шестата и седмата рунда, судијата го предупредил Рахман дека ќе ја прекине борбата доколку Рахман продолжи да добива казна без да возврати.<ref>{{Наведување|last=HBO|title=Wladimir Klitschko vs Hasim Rahman #720p|date=17 March 2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=3mbHC9nnXWU|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251026185810/https://www.youtube.com/watch?v=3mbHC9nnXWU|archivedate=2025-10-26|access-date=8 April 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> Судијата на крајот го прекинал натпреварот во седмата рунда откако Рахман не успеал да одговори на серија удари.<ref>{{Наведување|last=HBO|title=Wladimir Klitschko vs Hasim Rahman: Highlights (HBO Boxing)|date=7 January 2009|url=https://www.youtube.com/watch?v=XaIkfFY8cmE|access-date=26 April 2017}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://bleacherreport.com/articles/92162-my-thoughts-on-wladimir-klitschko-vs-hasim-rahman|title=My Thoughts On Wladimir Klitschko vs. Hasim Rahman|last=Claudio|first=EJ|work=Bleacher Report|access-date=26 April 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxing/3743789/Vladimir-Klitschko-KOs-Hasim-Rahman.html|title=Vladimir Klitschko KO's Hasim Rahman|last=agencies|first=Telegraph staff and|work=The Daily Telegraph|access-date=26 April 2017|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxing/3743789/Vladimir-Klitschko-KOs-Hasim-Rahman.html|archive-date=11 January 2022|language=en}}</ref> Во моментот на прекинот, Кличко водел кај сите три судии, соодветно 60–53, 60–53 и 60–47.<ref name="rahman-klitschko-bout">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/562002/1348175|title=Bout: Wladimir Klitschko vs. Hasim Rahman|accessdate=8 April 2020}}</ref> Според CompuBox, Кличко упатил 194 удари (точност од 50,4%) наспроти 35-те на Рахман (точност од 16,8%), што е речиси шесткратно различно.<ref name="rahman-klitschko-compubox">{{Наведена мрежна страница|url=http://beta.compuboxdata.com/fighter|title=Compubox Stats: Wladimir Klitschko vs. Hasim Rahman|accessdate=8 April 2020}}</ref> Кличко требало да се соочи со [[Дејвид Хеј]] на 20 јуни 2009 година, но Хеј се откажал неколку недели по борбата жалејќи се на повреда на грбот.<ref name="haye-pulled-out">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/sport/2009/jun/03/david-haye-withdraws-wladimir-klitschko|title=David Haye stuns Wladimir Klitschko by pulling out of title fight|date=3 June 2009|work=[[The Guardian]]|accessdate=6 April 2020}}</ref> Веднаш откако веста за повредата на Хеј се појавила во јавноста, неколку борци во тешка категорија, како што се [[Александар Поветкин]], [[Чаз Витерспун]], [[Џејмс Тони]], [[Одлание Солис]], [[Доминик Гин]] и [[Еди Чемберс]], изразиле интерес да го заменат Хеј за пресметката со Кличко. Наместо тоа, тимот на Кличко започнал преговори со [[Руслан Чагаев]], кој бил рангиран како трет најдобар боксер во светот според ''„The Ring“'', и светскиот шампион на [[Светска боксерска организација|WBA]], [[Николај Валуев]], кој во тоа време се сметал за голема атракција во Германија. На крајот, Кличко постигнал договор со Чагаев, кој се согласил да го замени Хеј како замена во последен момент (тимот на Валуев сакал борбата да се одложи до есента истата година).<ref name="ring-006" /><ref name="chagaev-replace">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=4235323|title=Boente: Chagaev to replace hurt Haye|date=5 June 2009|accessdate=6 April 2020}}</ref><ref name="chagaev-replace2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rte.ie/sport/boxing/2009/0606/250108-klitschkow/|title=Chagaev replaces Haye for Klitschko fight|date=6 June 2009|publisher=[[Raidió Teilifís Éireann]]|accessdate=6 April 2020}}</ref> Некои набљудувачи верувале дека Чагаев бил подобар предизвик за Кличко отколку Хеј, со оглед на неговата позиција на ранг-листата и фактот дека, покрај светските титули на WBO и IBF, на коцка била и празната светска титула во тешка категорија на ''„The Ring“''.<ref name="chagaev-preview">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.badlefthook.com/2009/6/17/912105/why-klitschko-chagaev-is-the-most|title=Why Klitschko-Chagaev is the most important heavyweight fight in years, and why it won't be any good|date=17 June 2009|accessdate=6 April 2020}}</ref><ref name="chagaev-24-preview">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingnews24.com/2009/06/chagaev-vs-klitschko-is-ruslan-a-tougher-opponent-than-haye/|title=Chagaev Vs. Klitschko: Is Ruslan A Tougher Opponent Than Haye?|date=6 June 2009|accessdate=6 April 2020}}</ref> Во споредбата пред борбата, ''„The Ring“'' му давал на Кличко предност во силата, брзината и атлетските способности, како и искуство, а воедно му оддавал признание на Чагаев за подобра одбрана, пофалувајќи го за неговите основи и работа со нозете. Во однос на техниката, двајцата борци биле опишани како на еднакво ниво.<ref name="chagaev-klitschko-comparison">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ringtv.com/121317-head-to-head-klitschko-vs-chagaev/|title=HEAD-TO-HEAD: KLITSCHKO VS. CHAGAEV|date=19 June 2009|accessdate=6 April 2020}}</ref> Борбата се одржала во „[[Велтинс Арена]]“ во [[Гелзенкирхен]], со над 61.000 навивачи кои присуствувале на борбата, најголемата публика за боксерска борба во Германија од 1939 година, кога [[Макс Шмелинг]] го нокаутирал [[Адолф Хојзер]] пред 70.000 луѓе во Штутгарт.<ref name="chagaev-klitschko-wins">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ringtv.com/121335-klitschko-halts-chagaev-wins-ring-title/|title=KLITSCHKO HALTS CHAGAEV, WINS RING TITLE|date=20 June 2009|accessdate=6 April 2020}}</ref><ref name="chagaev-klitschko-guardian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/sport/2009/jun/20/wladimir-klitschko-defeats-ruslan-chagaev|title=Wladimir Klitschko secures technical knockout over Ruslan Chagaev|date=20 June 2009|work=[[The Guardian]]|accessdate=6 April 2020}}</ref> Кличко доминирал во борбата, држејќи го Чагаев на крајот од неговиот удар и удирајќи со десната рака секогаш кога било потребно. Кличко го соборил Чагаев кон крајот на втората рунда и постепено се борел поагресивно како што напредувала борбата. Тренерот на Чагаев, Михаел Тим, не му дозволил на Чагаев да излезе за десеттата рунда, што го натерало судијата да ја откаже борбата, прогласувајќи го Кличко за победник со повлекување од аголот (RTD).<ref name="klitschko-chagaev-espn">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=4274889|title=Klitschko wins by TKO, keeps heavyweight titles|date=20 June 2009|publisher=ESPN|accessdate=30 April 2017}}</ref> Оваа победа имала дополнително значење бидејќи иако титулата на [[Светска боксерска организација|WBA]] не била на линија, многумина го сметале Кличко за вистински шампион. На 9 декември 2009 година, менаџерската група на Кличко, ''K2 Promotions'', потврдила дека е договорено борбата со [[Еди Чемберс]] да се одржи во Германија на 20 март 2010 година. Оваа задолжителна одбрана на титулата, првично закажана за декември 2009 година, морала да се одложи поради повреда на раката што Кличко ја добил на тренинг, за која била потребна операција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bleacherreport.com/articles/332813-wladimir-klitschko-vs-eddie-chambers-march-20th-in-germany|title=Wladimir Klitschko vs Eddie Chambers March 20 in Germany|last=J|first=King|work=Bleacher Report|accessdate=30 April 2017}}</ref> Во подготовките за борбата, Кличко го опишал Чемберс како „''најдобриот американски тешкаш во моментов''“.<ref name="chambers-klitschko-sky">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skysports.com/boxing/news/12183/11960804/klitschko-vs-chambers-10-years-ago-how-long-reigning-champion-destroyed-americas-dreams|title=Klitschko vs Chambers 10 years ago: How long-reigning champion destroyed America's dreams|work=Sky Sports|accessdate=27 March 2020}}</ref> Во споредбата на борците пред борбата, ''„The Ring“'' му дал предност на Чемберс во брзината и атлетските способности, како и во одбраната, додека Кличко го оценил како помоќен и поискусен.<ref name="chambers-klitschko-the-ring">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ringtv.com/123175-head-to-head-w-klitschko-chambers/|title=HEAD TO HEAD: W. KLITSCHKO-CHAMBERS|date=19 March 2010|accessdate=27 March 2020}}</ref> Во Соединетите Американски Држави, борбата не била емитувана на телевизија од ниту една телевизиска станица, туку била емитувана на официјалната мрежна страница на Кличко за 14,95 долари.<ref name="klitschko-chambers-thering-us-tv">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ringtv.com/123155-the-fact-klitschko-chambers-is-not-on-us-tv-is-a-new-low/|title=THE FACT KLITSCHKO-CHAMBERS IS NOT ON U.S. TV IS A NEW LOW|date=15 March 2010|accessdate=16 November 2020}}</ref><ref name="chambers-klitschko-vitali">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportsdaily.ru/articles/vitaliy-klichko-uydu-kogda-s-bratom-soberem-vse-chempionskie-poyasa-37148|title=Виталий Кличко: "Уйду, когда с братом соберем все чемпионские пояса"|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20120718141808/https://www.sportsdaily.ru/articles/vitaliy-klichko-uydu-kogda-s-bratom-soberem-vse-chempionskie-poyasa-37148/|archive-date=18 July 2012|accessdate=1 November 2020}}</ref> Официјалното место бил мултифункционалниот фудбалски стадион [[Еспирит Арена]] во [[Диселдорф]], [[Германија]].<ref name="chambers-klitschko-bout">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/591838/1476253|title=Bout: Wladimir Klitschko vs Eddie Chambers|accessdate=27 March 2020}}</ref> Борбата се покажала како еднострана, при што шампионот ги добивал рундите држејќи го Чемберс на крајот од неговиот удар и повремено удирајќи директно со десната рака.<ref name="chambers-klitschko-bad-lfh">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.badlefthook.com/2010/3/20/1382888/wladimir-klitschko-knocks-out|title=Wladimir Klitschko knocks out Eddie Chambers in final seconds|date=20 March 2010|accessdate=27 March 2020}}</ref> Во првите рунди, Чемберс го кревал Кличко и го соборувал неколку пати, но не му бил одземен поен, ниту бил предупреден. Помеѓу шампионските рунди, Кличко бил критикуван од неговиот тренер Емануел Стјуард за тоа што не се бори агресивно, и покрај тоа што лесно победувал на табелата со резултати. Кличко го забрзал своето темпо во текот на последната рунда и, со неколку секунди до крајот, нанел лев страничен удар во слепоочницата на Чемберс. Ударот го натерало Чемберс да падне напред и да ја изгуби свеста подолг временски период. Судијата веднаш се вмешал и го прекинал мечот.<ref>{{Наведени вести|url=http://edition.cnn.com/2010/SPORT/03/20/boxing.klitschko/index.html|title=Klitschko KOs Chambers to keep titles|date=21 March 2010|publisher=CNN}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badlefthook.com/2010/3/20/1382888/wladimir-klitschko-knocks-out|title=Wladimir Klitschko knocks out Eddie Chambers in final seconds|date=20 March 2010|work=Bad Left Hook|accessdate=30 April 2017}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://bleacherreport.com/articles/366215-wladimir-klitschko-vs-eddie-chambers-round-by-round|title=Wladimir Klitschko Vs. Eddie Chambers: Round by Round|last=Tylwalk|first=Nick|work=Bleacher Report|access-date=30 April 2017|language=en-US}}</ref><ref name="chambers-klitschko-dw">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/klitschko-knocks-out-chambers-to-keep-heavyweight-crown/a-5375360|title=Klitschko knocks out Chambers to keep heavyweight crown|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=27 March 2020}}</ref> Без да се сметаат приходите од рекламирање, Кличко наводно заработил најмалку 6 милиони евра, или 8,12 милиони долари, за борбата.<ref name="chambers-klitschko-zarobiv">{{Наведена мрежна страница|url=https://rus.lb.ua/sport/2010/03/30/35151_vladimir_klichko_za_boy_s_chembers.html|title=Кличко заработал 6 миллионов евро за бой с Чемберсом|work=LB.ua|publisher=[[Livyi Bereh]]|accessdate=7 March 2025}}</ref> Тоа останува единствениот пораз во прекин во кариерата на Чемберс. === Кличко против Питер II === [[Податотека:Wladimir_Klitschko_2010.jpg|мини|Кличко во 2010 година]] По мечот со Чемберс, се сметало дека е на повидок борба за обединување помеѓу Кличко и Дејвид Хеј, кој од ноември 2009 година ја држел титулата во [[Светска боксерска организација|WBA]]. Кличко го повикал Британецот на [[YouTube]] во април 2010 година, велејќи: „''Сакам да ја испратам оваа порака до љубителите на боксот и директно до Дејвид Хеј. Дејвид, веќе двапати се пожали на борбата со двајцата браќа Кличко и сега е време да се случи тоа. Во име на љубителите на боксот низ целиот свет, официјално те повикувам да се бориш со мене. Не можеш да бегаш од мене засекогаш и треба да продолжиш со оваа борба доколку сакаш да бидеш почитуван. Јас сум подготвен сум. Што чекаш''?“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=26913|title=Klitschko: "David 'The Loser' Haye is scared and a liar"|last=Vester|first=Mark|date=14 April 2010|publisher=BoxingScene.com}}</ref> Тренерот на Хеј, Адам Бут, посочил дека Хеј ќе биде спремен да го прифати предизвикот. Двете страни започнале преговори за потенцијална борба и борбата била закажана за септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=27421|title=Vladimir Klitschko-David Haye Targeted For September|last=Vester|first=Mark|date=1 May 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=9 May 2010}}</ref> Како што преговорите продолжувале да се движат напред,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=27458|title=Vladimir Klitschko-David Haye Talks Go Well With HBO|last=Chikov|first=Ruslan|date=3 May 2010|work=BoxingScene.com|access-date=9 May 2010}}</ref> се очекувало борбата помеѓу Кличко и Хеј да се одржи во Германија, а не во Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=27491|title=Vladimir Klitschko-David Haye Is Heading To Germany|last=Chikov|first=Ruslan|date=4 May 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=9 May 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=27688|title=Vladimir Bitschko's Reps Sent Fight Offer To David Haye|last=Satterfield|first=Lem|date=11 May 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=15 May 2010}}</ref> [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] поставила рок за завршување на преговорите на 17 мај. Неколку дена пред крајниот рок, Хеј изјавил дека е заинтересиран да се бори со постариот Кличко, [[Виталиј Кличко|Виталиј]], а не со Владимир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=27799|title=Haye Wants Vitali, Vladimir-Povetkin As Deadline Nears|last=Chikov|first=Ruslan|date=14 May 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=15 May 2010}}</ref> Борбата не се материјализирала и Кличко требало да се соочи со задолжителниот предизвикувач Александар Поветкин. На 17 мај 2010 година, започнал 30-дневниот период на преговори за Кличко да ја одбрани својата титула против Поветкин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=27878|title=Klitschko vs Haye Negotiations Continue, Despite Deadline|last=Chikov|first=Ruslan|date=17 May 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=18 May 2010}}</ref> Во овој период, разговорите за закажување борба со Хеј сè уште биле во тек.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=28142|title=Klitschko's Trainer: If Haye Was a Man, He Would Respond|last=Reeno|first=Rick|date=28 May 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=28 May 2010}}</ref> Борбата помеѓу Кличко и Поветкин првично била закажана да се одржи во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]], Германија, на 11 септември 2010 година. Во јули 2010 година, било потврдено дека борбата ќе се одржи во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingnews24.com/2010/07/klitschko-vs-povetkin-in-frankfurt-germany-news|title=Klitschko vs. Povetkin in Frankfurt, Germany|last=Kim|first=Jason|date=4 July 2010|publisher=BoxingNews24.com|accessdate=5 July 2010}}</ref> а [[Самуел Питер]] го заменил Поветкин за закажаната борба бидејќи Поветкин не се појавил на прес-конференцијата, одлучувајќи да се повлече од борбата по совет на неговиот тренер Теди Атлас, кој верувал дека Поветкин не е подготвен да се соочи со Кличко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=5401460|title=Klitschko-Peter rematch on Sept. 11|last=Dan Rafael|date=22 July 2010|publisher=ESPN|accessdate=2 August 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=5418090|title=W. Klitschko, Peter agree to fight terms|last=Dan Rafael|date=28 July 2010|publisher=ESPN|accessdate=2 August 2020}}</ref> Кличко се соочил со Питер по втор пат, бидејќи претходно се бореле во 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=29686|title=Klitschko vs Peter Details; Bowman vs Acevado Tops|date=30 July 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=31 July 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=30863|title=Klitschko Batters Peter For Ten Rounds, Knockout Win|last=Sukachev|first=Alexey|date=11 September 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=12 September 2010}}</ref> Питер тежел 109 килограми, 1 килограм помалку од нивната прва борба. Кличко влегол со тежина од 112 килограми.<ref name="klitschko-peter-2-weight">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/7035|title=BoxRec: Wladimir Klitschko|date=1 May 2010|publisher=BoxRec.com|accessdate=12 March 2020}}</ref> Питер ја започнал борбата многу агресивно и го удрил Кличко со прецизен лев страничен удар во првата минута, иако Кличко добро ја завршил рундата. Питер бил удрен со три силни десни удари во втората рунда, од кои едната изгледа го зашеметило. Питер се обидел да се скрие под ударот на Кличко, но бил врзан одвнатре. По четири рунди, борбата станала еднострана во корист на Кличко. Десното око на Питер се затворало и тој добивал тешка казна. По деветтата рунда, тренерот на Питер, Абел Санчез, рекол дека ќе му даде уште една рунда. Емануел Стјуард, исто така, го замолил Кличко да биде поагресивен. Питер диво замавнал во десеттата рунда, а Кличко го соборил со потресна комбинација. Судијата Роберт Берд не започнал со броење и ја поништил борбата, доделувајќи му ја победата на Кличко со нокаут. Кличко, наводно, заработил приближно 7,2 евра милиони долари (9,1 милиони долари) за борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.liga.net/sport/news/vladimir-klichko-na-5-mln-evro-bogache-svoego-brata-vitaliya|title=Владимир Кличко богаче своего брата на 5 миллионов евро|date=14 September 2010|publisher=news.liga.net|language=ru|accessdate=7 March 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rbc.ua/rus/digests/vladimir-klichko-bogache-svoego-brata-vitaliya-na-pyat-millionov-14092010153700|title=Владимир Кличко богаче своего брата на 5 миллионов евро|publisher=rbc.ua|language=ru|accessdate=7 March 2025}}</ref> Кличко требало да се бори со [[Дерек Чисора]] на 11 декември, но борбата подоцна била откажана на 8 декември поради скинување на мускул во абдоменот од страна на Кличко.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=9 December 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=5900377|title=Wladimir Klitschko withdraws from fight|last=Dan Rafael|date=9 December 2010|publisher=ESPN|accessdate=9 December 2010}}</ref> === Кличко против Хеј === На 5 јануари 2011 година, било објавено дека Дерек Чисора ќе ја добие својата борба со Кличко. Ова го разбеснило тренерот на [[Дејвид Хеј]], Адам Бут, кој го опишал потегот како „срам“ во жесток телефонски разговор во живо со [[Sky Sports News]]. Бут тврдел дека Хеј ги исполнил сите барања на Кличко.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,12040_6636366,00.html|title=Chisora to get his chance|last=Staff|date=5 January 2011|access-date=5 January 2011|publisher=SkySports.com}}</ref> Борбата против Чисора била презакажана за 30 април 2011 година и требало да се одржи во САП Арена, Манхајм. Сепак, на 4 март било објавено дека Кличко се откажал од борбата поради тоа што не е целосно опоравен од скинатиот стомачен мускул. На 5 март, наместо тоа било објавено дека долгоочекуваната борба против Хеј ќе се одржи на 2 јули 2011 година. Борбата била зависна од закрепнувањето на Кличко од скинатиот стомачен мускул. Договорот бил напишан така што доколку Кличко не биде целосно заздравен, тогаш Хеј ќе се бори со неговиот брат, Виталиј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=6186846|title=Wladimir Klitschko-David Haye fight set|date=6 March 2011|publisher=ESPN|accessdate=7 March 2011}}</ref> Кличко се борел против Хеј во борба за обединувањена титулите во тешка категорија на [[Светска боксерска организација|WBA]] (Супер), [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]], [[Светска боксерска асоцијација|WBO]], [[Меѓународна боксерска организација|IBO]] и списанието ''Ring''. Борбата се одржала во [[Арена Имтек|арената Имтек]] во Хамбург, Германија, на 2 јули 2011 година. Кличко и Хеј се согласиле на поделба на фондот од 50-50, а на Хеј му биле доделени 7.000 места на местото на одржување.<ref>[http://www.fightnews.com/Boxing/klitschko-haye-in-hamburg-82077 Boxing – Klitschko-Haye in Hamburg] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110424075421/http://www.fightnews.com/Boxing/klitschko-haye-in-hamburg-82077|date=24 April 2011}}. Fightnews.com (20 April 2011). Retrieved 19 June 2011.</ref> Кличко победил според одлуките на судиите, тројцата судии ја оценијле играта со 117-109, 118-108 и 116-110, сите во корист на Кличко. Според CompuBox, Кличко упатил 134 удари од 509 (точност од 26,3%), додека Хеј упатил 72 удари од 290 (24,8%). Кличко го победил Хеј во секоја рунда освен во четвртата.<ref name="klitschko-haye-stats">{{Наведена мрежна страница|url=http://beta.compuboxdata.com/fighter|title=CompuBox: Wladimir Klitschko vs. David Haye|accessdate=1 June 2020}}</ref> Хеј подоцна открил дека имал скршен прст на десната нога и тврдел дека тоа му го попречило планот за борбата бидејќи сметал дека не е во можност скока кон Кличко како што правел претходно во кариерата. Хеј станал предмет на потсмев и исмејување од страна на боксерската заедница и фановите откако го навел својот прст на ногата како дел од причината зошто загубил.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/sport/2012/jan/18/dereck-chisora-david-haye-vitali-klitschko|title=Dereck Chisora ridicules David Haye bid to fight Vitali Klitschko|last=Jackson|first=Jamie|date=18 January 2012|work=The Guardian|location=London}}</ref> И покрај ова, Кличко тврдел дека Хеј не бил во можност да се бори затоа што бил премногу добар за него.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/sport/2011/jul/02/david-haye-wladimir-klitschko-live|title=David Haye v Wladimir Klitschko – as it happened|last=Bakowski|first=Gregg|date=2 July 2011|work=The Guardian|access-date=4 July 2011|location=London}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxingandmma/8612899/Wladimir-Klitschko-breaks-David-Hayes-resolve-to-become-undisputed-heavyweight-champion-of-the-world.html|title=Wladimir Klitschko breaks David Haye's resolve to become undisputed heavyweight champion of the world|last=Davies|first=Gareth A|date=2 July 2011|work=The Daily Telegraph|access-date=4 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110705100738/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxingandmma/8612899/Wladimir-Klitschko-breaks-David-Hayes-resolve-to-become-undisputed-heavyweight-champion-of-the-world.html|archive-date=5 July 2011|location=London}}</ref><ref name="Klitschko comprehensively settles score with Haye">{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/sport/story/99125.html|title=Klitschko comprehensively settles score with Haye|date=2 July 2011|access-date=2 July 2011|publisher=ESPN}}</ref> Според SecondsOut, и Кличко и Хеј наводно заработиле 32 милиони долари за секој за борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://klitschko-brothers.com/novosti/kak-boksery-vybivayut-bolshie-dengi.html|title=Как боксеры выбивают большие деньги|date=7 July 2016|work=klitschko-brothers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127032251/https://klitschko-brothers.com/novosti/kak-boksery-vybivayut-bolshie-dengi.html|archive-date=27 November 2020|accessdate=10 September 2022}}</ref> Откако ја освоил титулата на [[Светска боксерска организација|WBA]], сите главни титули во тешка категорија веќе станале во рацете на семејството Кличко. Владимир и Виталиј станале првиот и единствен пар браќа кои ги држеле сите титули во тешка категорија истовремено. === Кличко против Мормек, Томпсон II, Вах === На 6 октомври 2011 година, Кличко ја објавил својата следна борба. Првично требало да биде на 10 декември 2011 година против поранешниот двократен светски шампион во крузер(јуниорска) категорија, [[Жан-Марк Мормек]] (36–4, 22 нокаути). Борбата требало да се одржи во Есприт Арената, Диселдорф. Ова било прва одбрана на титулата на Владимир откако неговата победа над Дејвид Хеј ги обединило сите главни појаси во тешка категорија во рацете на браќата Кличко. Се предвидувало дека борбата ќе генерира 500 милиони гледачи ширум светот, слично на борбата на Владимир против Хеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.schattenblick.de/infopool/sport/boxen/sbxm0605.html|title=MELDUNG/605: Franzose Jean-Marc Mormeck als Herausforderer Wladimir Klitschkos bestätigt (SB)|work=schattenblick.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308011340/http://www.schattenblick.de/infopool/sport/boxen/sbxm0605.html|archive-date=8 March 2021|accessdate=18 January 2021}}</ref> На 5 декември 2011 година, борбата била откажана бидејќи Кличко бил примен во болница за отстранување на камен во бубрег. По операцијата за отстранување, тој страдал од треска и воспаление.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/16016823|title=Klitschko pulls out of title bout|date=5 December 2011|work=BBC News}}</ref> Борбата била презакажана за 3 март 2012 година, при што Кличко доминирал и го нокаутирал Мормек во четвртата рунда.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-demolishes-mormeck-four-rounds--50237|title=Wladimir Klitschko Demolishes Mormeck in Four Rounds|work=BoxingScene.com|access-date=12 December 2017|language=en-us}}</ref> CompuBox покажал дека за 10 минути и 12 секунди колку што траела борбата, Кличко упатил 39 од 135 удари (29%), а Мормек упатил само 3 од 19 удари (16%). Мормек не успеал да нанесе ништо во 1-та и 4-та рунда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/forums/view.php?pg=klitschko-mormeck-compubox|title=Klitschko vs. Mormeck - CompuBox Stats|work=boxingscene.com|language=en|accessdate=12 December 2017}}</ref> На 4 март 2012 година, Кличко изјавил дека следниот пат ќе се бори против својот задолжителен предизвикувач [[Тони Томпсон]] (36–2, 24 нокаути), кој бил рангиран како осми најдобар во тешка категорија во светот од страна на [[BoxRec]] на крајот од претходната година,<ref name="boxrec-annuals">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/BoxRec%27s_Annual_Ratings:_Heavyweight_Annuals|title=BoxRec's Annual Ratings: Heavyweight Annuals|accessdate=13 December 2020}}</ref> во реванш од нивната прва борба во 2008 година. Во тоа време, тој изјавил дека новоотворената [[Барклис Арена]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] била заинтересирана да го претстави Кличко. Откако последен пат се бореле, Томпсон забележал пет победи по ред, сите со нокаут.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-admits-tony-thompson-rematch-next-move--50272|title=Wladimir Admits Tony Thompson Rematch is Next Move|work=BoxingScene.com|access-date=11 December 2017|language=en-us}}</ref> [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] поставила понуда за паричник, каде што Кличко, на барање, ќе добие 85% од поделбата на паричникот, во споредба со вообичаените 75%.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-thompson-purse-bid-85-split-wladimir--50660|title=Klitschko-Thompson Purse Bid: 85% Split For Vladimir|work=BoxingScene.com|access-date=11 December 2017|language=en-us}}</ref> Борбата била потврдена дека ќе се одржи на Стад де Свис во [[Берн]], Швајцарија, на 7 јули. Во едно интервју, Кличко признал дека Томпсон не бил негов прв избор и дека би сакал да се бори со некој со кого не се борел претходно.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-confession-thompson-not-my-first-choice--54569|title=Klitschko Confession: Thompson Was Not My First Choice|work=BoxingScene.com|access-date=11 December 2017|language=en-us}}</ref> „''Досега секогаш бев подобар во реваншите. Сепак, не смеам да го сфатам ова лесно бидејќи Томпсон ме познава подобро од кој било друг борец''“, изјавил Кличко во подготовките за борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurosport.ru/boxing/---/story_sto3264014.shtml|title=Кличко: Томпсон меня знает - Eurosport|date=30 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130011951/https://www.eurosport.ru/boxing/---/story_sto3264014.shtml|archive-date=30 November 2020|accessdate=7 November 2021}}</ref> „''Толку долго чекав на овој реванш''“, изјавил Томпсон за време на една од прес-конференциите пред борбата, „''Во Берн, ќе го завршам она што го започнав пред 4 години - ќе го нокаутирам Кличко и ќе ги вратам појасите во Соединетите Американски Држави''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/sport/boks/1339470-vladimir-klichko-tompson-silnyj-i-slozhnyj|title=Владимир Кличко: Томпсон - сильный и сложный|work=korrespondent.net|access-date=27 July 2020|language=ru}}</ref> Томпсон имал тежина од 111 килограми, 11 повеќе од неговата последна борба, додека Кличко тежел 113 килограми, најтежок во целата негова кариера. Дополнителната тежина се чинело дека е мускулна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/5194838.html|title=Состоялось взвешивание перед поединком Владимир Кличко – Тони Томпсон|date=11 July 2008|work=sports.ru|language=ru|accessdate=27 July 2020}}</ref> Во првата рунда, двајцата борци биле претпазливи, трпеливо проучувајќи се еден со друг. Кличко станал подоминантен во втората, работејќи претежно со својот удар. Томпсон неуспешно се обидел да нападне и во тој процес паднал на подот. Судијата не пресудил дека станува збор за нокаут. Во третата рунда, Томпсон го повредил Кличко за прв пат во борбата со контра лева рака, но Кличко сè уште бил во добра состојба. Во петтата рунда, Кличко го притиснал Томпсон во агол и го повредил со права десна рака, соборувајќи го. Томпсон успеал да стане, но изгледал повредено, но сепак успеал да ја преживее таа рунда. Кличко продолжил со нападот во шестата рунда, повторно соборувајќи го Томпсон со серија удари. Томпсон станал, но моралда се држи за јажињата за да стои, што го натерало судијата да ја прекине борбата, прогласувајќи го Кличко за победник со технички нокаут во шестата рунда.<ref name="klitschko-thompson-2012">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sovsport.ru/boxing/articles/850735-kak-toni-tompson-pytalsja-dvazhdy-pobedit-vladimira-klichko|title=Как Тони Томпсон пытался дважды победить Владимира Кличко|language=ru|accessdate=27 July 2020}}</ref> „''Од самиот почеток, не се сомневав дека успешно ќе ги бранам титулите. Но, беше тешко да се темпира прецизен удар. Томпсон беше недостижен, не го изгуби контактот со очите во ниту еден момент од борбата и можеше да ги види повеќето од моите удари''“, изјавил Кличко во интервју по борбата.<ref name="klitschko-thompson-cz">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sport.cz/ostatni/ostatni/clanek/429765-klicko-nepochyboval-jsem-ale-bylo-tezke-thompsona-trefit.html|title=Kličko: Nepochyboval jsem, ale bylo těžké Thompsona trefit|date=8 July 2012|work=sport.cz|language=cs|accessdate=27 July 2020}}</ref> Тоа било неговата дванаесетта последователна одбрана на титулата, трета најмногу во историјата на тешката категорија.<ref>[http://www.fightnews.com/Boxing/klitschko-thompson-undercard-results-122272 Klitschko KOs Thompson again] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120710003522/http://www.fightnews.com/Boxing/klitschko-thompson-undercard-results-122272}}. Fightnews.com (7 July 2012). Retrieved 8 July 2012.</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-batters-tony-thompson-tko-six--54754|title=Wladimir Klitschko Batters Tony Thompson For TKO in Six|work=BoxingScene.com|access-date=11 December 2017|language=en-us}}</ref> Статистиката на CompuBox покажала дека Кличко упатил 51 од вкупно 121 удари (42%), а Томпсон упатил само 25 точни од 183 удари (14%).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/forums/view.php?pg=klitschko-thompson-compubox|title=Klitschko vs. Thompson - CompuBox|work=boxingscene.com|language=en|accessdate=11 December 2017}}</ref> Кратко потоа, Кличко потпишал нов договор за 5 борби со RTL. Според договорот, за секоја борба на Кличко му биле загарантирани 3 милиони евра за права за емитување и 117.000 евра за секоја од 23-те реклами прикажани од мрежата во текот на борбата, или вкупно приближно 2,7 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sport.bigmir.net/boks/profi/1565481-8-millionov-evro-za-boj--Na-chem-zarabatyvajut-brat-ja-Klichko|title=8 миллионов евро за бой. На чем зарабатывают братья Кличко|archive-url=https://web.archive.org/web/20190312055335/http://sport.bigmir.net/boks/profi/1565481-8-millionov-evro-za-boj--Na-chem-zarabatyvajut-brat-ja-Klichko|archive-date=12 March 2019|accessdate=25 January 2025}}</ref> Првото споменување на потенцијална борба помеѓу Кличко и [[Мариуш Вах]] (27–0, 15 нокаути) се случило во август 2011 година, кога тимот на Кличко им се обратил на промотерите на Вах за борба, но ништо не се случило.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-wach-if-money-right-they-fight--42310|title=Klitschko-Wach: If The Money is Right, They Might Fight|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Промотерот на Вах, „''Глобал боксинг''“, изјавил дека советничката на Кличко, Шели Финкел, ги контактирала. Бернд Боенте ги негирал овие тврдења.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-wach-conflicting-statements-on-fight-status--42321|title=Klitschko-Wach: Conflicting Statements on Fight Status|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Во август 2012 година, се воделе сериозни преговори за борбата. Бил разгледан датум во ноември, а местото на одржување веројатно ќе биде во Хамбург, Германија. Условите биле целосно договорени во рок од неколку дена од преговорите за борбата да се одржи на 10 ноември.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-wach-negotiations-intensify-fall--55653|title=Klitschko-Wach Negotiations Intensify For The Fall|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-wach-reach-agreement-on-terms-fight-on--56330|title=Klitschko, Wach Reach Agreement on Terms: Fight is On!|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Кличко открил дека ќе тренира со [[Џонатон Бенкс]] поради тоа што Стјуард се опоравува од операција на цревата.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-wach-johnathon-banks-replace-steward--58531|title=Klitschko-Wach: Johnathon Banks To Replace Steward|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> На 25 октомври, Стјуард починал на 68-годишна возраст.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/emanuel-steward-1944-2012-legend-passes-away--58619|title=Emanuel Steward 1944-2012: A Legend Passes Away|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Борбата била прв пат во неговата 16-годишна професионална кариера да се соочи со противник повисок од него.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingnews24.com/2012/08/wach-confirms-fight-with-klitschko|title=Wach confirms fight with Klitschko|publisher=Boxingnews24.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130529025543/http://www.boxingnews24.com/2012/08/wach-confirms-fight-with-klitschko/|archive-date=29 May 2013|accessdate=15 August 2012}}</ref> Со висина од 2,02 метри, со дофат од 2,08 метри и тежина од114 килограми, Вах бил четири сантиметри повисок од Кличко, со дофат два сантиметри подолг.<ref>[http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=309799&cat=boxer Mariusz Wach] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150617022039/http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=309799&cat=boxer}} BoxRec.com. Retrieved 28 April 2015</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/8298839/wladimir-klitschko-defend-title-6-foot-7-mariusz-wach|title=W. Klitschko to defend title vs. 6-foot-7 Wach|access-date=8 December 2017|publisher=ESPN}}</ref> Во Полска, борбата била достапна преку платформата Canal+ Sport за 39 [[Полска злота|златни злоти]] и Polsat Sport за 40 златни зони.<ref name="klitschko-wach-ppv">{{Наведена мрежна страница|url=https://satkurier.pl/news/79866/cyfra-kliczko-wach-w-ppv.html|title=CYFRA+: Kliczko - Wach w PPV|language=pl|accessdate=6 June 2020}}</ref><ref name="klitschko-wach-ppv2">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.se.pl/sporty-walki/boks/walka-kliczko-vs-wach-transmisja-za-39-zlotych-w-canal-aa-cdMp-VASG-tYCk.html|title=WALKA KLICZKO vs. WACH: Transmisja za 39 złotych w Canal+|language=pl|accessdate=6 June 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="klitschko-wach-ppv3">{{Наведена мрежна страница|url=https://lublin.naszemiasto.pl/walka-kliczko-vs-wach-transmisja-online-w-internecie-i-na/ar/c2-2790664|title=Walka Kliczko vs. Wach. Transmisja online w internecie i na żywo w tv|date=9 November 2012|language=pl|accessdate=6 June 2020}}</ref><ref name="klitschko-wach-event">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/651188|title=Event: Wladimir Klitschko vs Mariusz Wach|accessdate=6 June 2020}}</ref> Во ноќта на борбата, на 02 World Arena, Кличко доминирал и ги задржал своите титули со еднострана одлука на судиите. Тројцата судии ја оцениле борбата со 120–107, 120–107 и 119–109. Борбата започнала со борба помеѓу удари, која ја добил Кличко, кој ги следел ударите со својата препознатлива права десна страна. Вах успеал да го заниша Кличко во петтата рунда, но не успеал да ја искористи таа можност. Вах, исто така, покажал одлична борба подоцна кога Кличко почнал да ги пушта рацете повеќе, упатувајќи громогласни удари.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-easily-beats-down-durable-wach-over-twelve--59191|title=Klitschko Easily Beats Down Durable Wach Over Twelve|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://en.espn.co.uk/boxing/sport/story/178746.html|title=Dominant Klitschko mauls brave Wach|access-date=8 December 2017|publisher=ESPN|language=en-GB}}</ref> Во текот на дванаесетте рунди, Кличко нанел 274 точни од 693 удари (40%), додека Вах упатил 60 точни од неговите 308 упатени удари (19%).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/forums/view.php?pg=klitschko-wach-compubox|title=Klitschko vs. Wach - CompuBox|work=boxingscene.com|language=en|accessdate=8 December 2017}}</ref> По борбата, постоеле обвинувања против Вах дека користел стероиди.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wachs-promoter-explodes-over-steroid-allegations--60032|title=Wach's Promoter Explodes Over Steroid Allegations|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Заедно со 5,7 милиони евра гарантирани од RTL, Кличко заработил и 1 милион евра од спонзори, 800.000 евра од продажба на билети и 500.000 евра за реклами во рингот, што вкупно изнесува најмалку 8 милиони евра (10,17 милиони долари).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://niezalezna.pl/sport/34664-bracia-kliczko-maszyny-do-zarabiania/34664|title=Bracia Kliczko - maszyny do zarabiania|date=12 December 2014|work=niezalezna.pl|language=pl|accessdate=7 March 2025}}</ref> Неколку дена пред борбата Кличко против Вах, било откриено дека тимот Зауерланд му понудил на Кличко 5 милиони евра за можна борба против тогашниот шампион на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] во јуниорска категорија, [[Марко Хак]], во иднина. Во тоа време, Хак се подготвувал за одбрана на титулата против [[Фират Арслан]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-offered-5-million-euro-face-huck--58880|title=Wladimir Klitschko Offered 5 Million Euro To Face Huck|work=BoxingScene.com|access-date=11 December 2017|language=en-us}}</ref> Менаџерот на Кличко, Бернд Боенте, ја одбил понудата, наведувајќи дека парите не се проблем. Причината зошто борбата никогаш немало да се одржи бил фактот што Кличко имал договор со германската телевизиска мрежа RTL, а Хак имал потпишано со нивната ривалска мрежа ARD.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/boente-100-million-euro-make-klitschko-vs-huck--58885|title=Boente: 100 Million Euro Won't Make Klitschko vs Huck|work=BoxingScene.com|access-date=12 December 2017|language=en-us}}</ref> === Кличко против Пјанета, Поветкин, Леапај === [[Податотека:VladimirVitaliy.jpg|мини|Владимир и Виталиј со сите титули во тешка категорија, 2012 година. Од лево кон десно: ''The Ring'', IBF, IBO, WBO, WBC и WBA.]] На крајот на 2012 година, [[Светска боксерска организација|WBA]] му наредила на Кличко да се бори против шампионот на WBA (регуларната) титула [[Александар Поветкин]] од Русија до 24 февруари 2013 година,<ref>[http://wbanews.com/artman/publish/news/Klitschko_vs_Povetkin_negotiations_begin.shtml Klitschko vs Povetkin negotiations begin] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130206080625/http://wbanews.com/artman/publish/news/Klitschko_vs_Povetkin_negotiations_begin.shtml|date=6 February 2013}}. Wbanews.com. Retrieved 1 May 2013.</ref> но двете страни не можеле да постигнат договор. [[Светска боксерска организација|WBA]] му дозволила на Кличко уште една доброволна одбрана на титулата пред да се соочи со Поветкин, но требало да има потпишан договор со Поветкин пред 28 февруари, со нов рок за нивната борба најдоцна до 31 јули.<ref>[http://wbanews.com/artman/publish/news/AMB_da_permiso_especial_a_Klitschko_pero_ratifica_mandatoria_con_Povetkin.shtml WBA gives special permission to Klitschko but ratifies his mandatory against Povetkin] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130203120437/http://wbanews.com/artman/publish/news/AMB_da_permiso_especial_a_Klitschko_pero_ratifica_mandatoria_con_Povetkin.shtml|date=3 February 2013}}. Wbanews.com. Retrieved 1 May 2013.</ref> На 5 март 2013 година, ''K2 Promotions'' објавил дека Кличко ќе се бори против друг непоразен противник, Италијанецот [[Франческо Пјанета]], на 4 мај во [[САП арена|САП Арена]] во Манхајм, Германија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-pianeta-finalized-4th-sap-arena--63049|title=Klitschko-Pianeta Finalized For May 4th at The SAP Arena|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Кличко добил критики во врска со минатите противници. Пјанета не бил исклучок. Во разговор за [[ESPN]], тој рекол: „''Секогаш ме критикуваат за моите противници, не е важно дали се добро познати или не толку и секогаш е многу тешко да се бориш против некој што не е познат затоа што секогаш добиваш вакви критики''“. Пјанета изјавил дека тоа било најголемото искуство во неговиот живот, но не и неговата најголема борба. Тој продолжил да вели дека ја добил својата најголема борба против ракот во 2009 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-not-bothered-by-critics-pianeta-clash--63133|title=Klitschko is Not Bothered By Critics of Pianeta Clash|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Од самиот почеток, Кличко систематски го разбивал Италијанецот, постојано упатувајќи рамни директни удари со десната рака. Тој го соборил Пјанета со десна рака во четвртата рунда, левата рака го соборил Пјанета во петтата; борбата завршила со резултат од 2:52 во шестата рунда кога Кличко го соборил Пјанета по трет пат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badlefthook.com/2013/5/4/4300764/klitschko-vs-pianeta-results-wladimir-dominates-again-scores-sixth|title=Results: Klitschko stops Pianeta in six|last=Christ|first=Scott|date=4 May 2013|work=Bad Left Hook|accessdate=4 November 2016}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-dominates-stops-pianeta-six-rounds--65159|title=Klitschko Dominates and Stops Pianeta in Six Rounds|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/60-14-klitschko-continues-extend-his-reign--65211|title=60 and 14: Klitschko Continues To Extend His Reign|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Според CompuBox Stats, Кличко упатил 116 точни удари од 277 удари (42%), а Пјанета 24 од 104 удари (23%), што е просек од 4 удари по рунда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/forums/view.php?pg=klitschko-pianeta-compubox|title=Klitschko vs. Pianeta - CompuBox|work=boxingscene.com|language=en|accessdate=8 December 2017}}</ref> Промотерот Владимир Хрјунов го добил правото да го промовира Кличко против Поветкин со понуда од 23.333.330 долари, а рускиот бизнисмен Андреј Рјабински ги вложил парите. Неуспешните понуди биле од ''K2 Promotions'' (7.130.000 долари) и промотерот на Поветкин, ''Sauerland Event's'' (6.014.444 долари). Тоа му овозможило на Рјабински да ја диктира местоположбата на борбата и им гарантирало на борците најголеми пари во нивните кариери. Врз основа на тоа што имал право на 75 проценти од победничката понуда, Кличко добил 17.499.997 долари, додека Поветкин добил 5.833.333 долари.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/9762237/wladimir-klitschko-amped-long-awaited-alexander-povetkin-bout|title=Wladimir Klitschko amped about long-awaited Alexander Povetkin bout|access-date=30 April 2017|publisher=ESPN}}</ref> Се вели дека од таборот на Кличко биле изненадени од понудата.<ref>{{Наведени вести|url=http://en.espn.co.uk/boxing/sport/story/204099.html|title=Klitschko camp 'surprised' by $23m purse bid|access-date=30 April 2017|publisher=ESPN|language=en-GB}}</ref> Се очекувало борбата да привлече околу 100 милиони гледачи во Европа.<ref name="klitschko-povetkin-international">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/others/boxing-wladimir-klitschko-v-alexander-povetkin-how-russia-won-the-heavyweight-war-8857473.html|title=Boxing - Wladimir Klitschko v Alexander Povetkin: How Russia won the heavyweight war|access-date=18 May 2020}}</ref><ref name="klitschko-povetkin-international2">{{Наведени вести|url=https://www.segodnya.ua/sport/boxing/Klichko-Povetkin-kak-Rossiya-vyigrala-voynu-v-tyazhelom-vese-465061.html|title=Кличко – Поветкин: как Россия выиграла войну в тяжелом весе|access-date=3 July 2020|language=ru|archive-date=2019-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823003908/https://www.segodnya.ua/sport/boxing/Klichko-Povetkin-kak-Rossiya-vyigrala-voynu-v-tyazhelom-vese-465061.html|url-status=dead}}</ref><ref name="klitschko-povetkin-international3">{{Наведени вести|url=https://focus.ua/ukraine/285577|title=Ньюсмейкер недели. Ключевые цитаты о бое Кличко – Поветкин|access-date=3 July 2020|language=ru}}</ref> Било објавено дека претседателот на Русија, [[Владимир Путин]], ќе присуствува на борбата.<ref name="klitschko-povetkin-putin">{{Наведени вести|url=https://news.liga.net/sport/news/putin_pridet_na_boy_klichko_povetkin|title=Путин придет на бой Кличко - Поветкин|access-date=21 January 2021|language=ru}}</ref><ref name="klitschko-povetkin-putin2">{{Наведени вести|url=https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/Vladimir-Putin-posetit-boy-Klichko-i-Povetkina-459167.html|title=Владимир Путин посетит бой Кличко и Поветкина|access-date=21 January 2021|language=ru|archive-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128112947/https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/Vladimir-Putin-posetit-boy-Klichko-i-Povetkina-459167.html|url-status=dead}}</ref> Борбата се одржала на 5 октомври 2013 година на [[Олимписки стадион (Москва)|Олимпискиот стадион]] во Москва.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/672143|title=Event: Wladimir Klitschko vs Alexander Povetkin|accessdate=16 June 2020}}</ref> Борбата била нарушена со над 160 клинчеви, повеќето иницирани од Кличко, проследени со неколку повторувачки груби тактики во текот на целиот натпревар. Ова вклучувало потпирање на Кличко врз противникот и туркање на неговата глава надолу и фрлање на Поветкин за да го спречи Поветкин да клинчи, што резултирало со тоа што судијата некои од паѓањата на Поветкин ги оценил како нокдауни, како и удирањето на Поветкин по командата на судијата за брејк и прениско навалување на неговата глава. Кличко победил според судиите, постигнувајќи нокдаун во втората рунда од брз лев страничен удар и три нокдауна во седмата рунда, вклучувајќи еден предизвикан од директно десно. Сите тројца судии го оцениле резултатот со 119–104 на бодовите.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/9785532/wladimir-klitschko-grinds-miguel-cotto-shines|title=Scorecard: Klitschko grinds while Cotto shines|access-date=30 April 2017|publisher=ESPN}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/24416324|title=Wladimir Klitschko beats Alexander Povetkin in Moscow|date=5 October 2013|work=BBC Sport|access-date=30 April 2017|language=en-GB}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badlefthook.com/2013/10/5/4806732/klitschko-vs-povetkin-results-wladimir-klitschko-wins-and-easily-once|title=Klitschko wins again, shuts out Povetkin|date=5 October 2013|work=Bad Left Hook|accessdate=30 April 2017}}</ref> Кличко упатил 139 точни удари од 417 удари (33%), а Поветкин упатил 59 од 283 (21%).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://compuboxonline.com/throwdownfantasy-com-stats-klitschko-w-12-povetkin/|title=CompuBox – ThrowdownFantasy.com Stats: Klitschko W 12 Povetkin|work=compuboxonline.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20171003071008/http://compuboxonline.com/throwdownfantasy-com-stats-klitschko-w-12-povetkin/|archive-date=3 October 2017|accessdate=30 April 2017}}</ref> По борбата, Кличко во интервјуто изјавил дека немал голема желба да се обиде со нокаут бидејќи руската публика ќе биде разочарана, што довело до шпекулации за наводниот договор меѓу шампионот и организаторите борбата да се одржи на долги патеки,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sport.bigmir.net/boks/profi/1596265-Vladimir-Klichko-rasskazal--pochemu-ne-zahotel-nokautirovat--Povetkina|title=Владимир Кличко рассказал, почему не захотел нокаутировать Поветкина|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213083952/http://sport.bigmir.net/boks/profi/1596265-Vladimir-Klichko-rasskazal--pochemu-ne-zahotel-nokautirovat--Povetkina|archive-date=13 December 2017|accessdate=12 December 2017}}</ref> што Кличко подоцна го негирал. Со рејтинг од 9,2, борбата станала најпопуларниот спортски настан на руската телевизија во 2013 година, како и најгледаната телевизиска програма на годината во Москва со рејтинг од 13,9, надминувајќи ја [[Парада за Денот на победата (Москва)|Парадата за Денот на победата во Москва]]. Вкупно, борбата ја гледале 23 милиони луѓе во Русија.<ref name="povetkin-klitschko-russian-ukrainian-tv">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.championat.com/business/article-3219283-populjarnost-na-tv-povetkin-vs-malakhov.html|title=Элитный бокс и футбол в лидерах ТВ-проектов РФ|date=21 October 2020|language=ru|accessdate=23 October 2020}}</ref> „Борбата“ станала и најпопуларната телевизиска програма на украинската телевизија во 2013 година со рејтинг од 19,5 (публика 18+) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://inter.ua/ru/news/inter-media-group-ukrepila-liderstvo-na-ukrainskom-televidenii-v-2013-godu|title=Inter Media Group укрепила лидерство на украинском телевидении в 2013 году|date=16 January 2014|accessdate=23 January 2023}}</ref><ref name="usyk-show">{{Наведена мрежна страница|url=https://glavcom.ua/scotch/showbiz/segodnya-sostoitsya-masshtabnoe-teleshou-posvyashchennoe-boyu-aleksandra-usika--469015.html|title=Сегодня состоится масштабное телешоу, посвященное бою Александра Усика|date=27 January 2018|language=ru|accessdate=28 April 2022}}</ref> и вкупно 23 милиони гледачи <ref name="povetkin-klitschko-russian-ukrainian-tv-3">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.24tv.ua/kapitulyatsiya-rosiyskogo-vityazya-8-rokiv-tomu-moskvi-klichko_n1759123|title=Капітуляція російського "вітязя": 8 років тому в Москві Кличко побив Повєткіна – відео|date=5 October 2021|publisher=[[Channel 24 (Ukraine)|Channel 24]]|language=uk|accessdate=9 October 2021}}</ref> и најгледаната програма на РТЛ во 2013 година, со просек од 11 милиони гледачи. Во ноември 2013 година, [[Алекс Липај]] (30–4–3, 24 нокаути) предизвикал огромно изненадување победувајќи го тогаш непоразениот [[Денис Бојцов]] и станувајќи задолжителен предизвикувач на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingnews24.com/2013/12/wbo-makes-alex-lepai-the-mandatory-for-wladimi-klitschko/|title=WBO makes Alex Leapai the mandatory for Wladimir Klitschko|publisher=Boxing News 24|accessdate=4 December 2013}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=April 2024}}</ref> На 5 јануари 2014 година, ''K2 Promotions'' објавил дека е близу до постигнување договор за борбата Кличко против Липај што ќе се одржи во Германија на 26 април.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldboxingnews.com/klitschko-and-leapai-set-april-date-for-mandatory-bout/|title=Klitschko and Leapai set April date for mandatory bout|date=5 January 2014|publisher=World Boxing News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040148/http://www.worldboxingnews.net/news/2014/01/05/klitschko-and-leapai-set-april-date-for-mandatory-bout.html|archive-date=6 January 2014|accessdate=5 January 2014}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-leapai-deal-close-april-26-germany--73364|title=Klitschko-Leapai Deal is Close For April 26 in Germany|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Кличко го потпишал договорот на 3 февруари.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/photo-w-klitschko-inks-contract-face-leapai-4-26--74309|title=Photo: W. Klitschko Inks Contract To Face Leapai, 4/26|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Било откриено дека поранешниот предизвикувач за светската титула, [[Дејвид Туа]], одбил „понуда“ да спарира со Кличко пред борбата. Туа за австралискиот весник ''The Courier-Mail'' изјавил дека „не сакал да му помогне на никого да победи „брат од Самоа““.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/david-tua-refuses-help-klitschko-leapai-camp--75363|title=David Tua Refuses To Help Klitschko in Leapai Camp|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Во ноќта на борбата, Кличко го нокаутирал Липај три пати, а судијата Еди Котон ја прекинал борбата 55 секунди пред крајот на петтата рунда.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.smh.com.au/sport/boxing/alex-leapai-destroyed-by-wladimir-klitschko-as-he-lands-just-10-punches-20140426-zr08z.html|title=Alex Leapai destroyed by Wladimir Klitschko as he lands just 10 punches|last=Lutton|first=Phil|date=27 April 2014|work=The Sydney Morning Herald|access-date=8 March 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badlefthook.com/2014/4/26/5656628/klitschko-vs-leapai-results-wladimir-klitschko-dominates-again-stops|title=Klitschko finishes Leapai in five|date=26 April 2014|work=Bad Left Hook|accessdate=8 March 2017}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-beats-down-overmatched-leapai-five--77143|title=Klitschko Beats Down Overmatched Leapai in Five|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> И покрај сите глупости што ги изнел Липај пред борбата, Кличко му рекол: „''Вистински имаш лавовско срце. Никогаш не застана. Беше предизвикувачки, беше храбар. Имаше голема желба да станеш шампион. Не многу од моите противници имаат таков став, такво срце''.“ Кличко упатил 147 точни удари од 396 удари (37%), додека Липај 10 од своите 69 (14%). 10-те удари биле составени од 6 убодни и 4 моќни удари.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-gives-praise-leapai-efforts--77157|title=Wladimir Klitschko Gives Praise To Leapai For Efforts|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/forums/view.php?pg=klitschko-leapai|title=Klitschko vs. Leapai - CompuBox|work=boxingscene.com|language=en|accessdate=8 December 2017}}</ref> === Кличко против Пулев и Џенингс === [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] конечно наредила натпревар помеѓу Кличко и [[Кубрат Пулев]] на 8 мај 2014 година и дал 30-дневен период за преговори.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-vs-kubrat-pulev-ordered-by-ibf--77592|title=Wladimir Klitschko vs. Kubrat Pulev Ordered By IBF|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Менаџерот на Кличко, Бернд Боенте, изјавил дека потенцијалната борба со шампионот на [[Светски боксерски совет|WBC]], [[Берман Стиверн]], е нивен главен приоритет, борба во која ќе бидат доведени во прашање сите појаси во тешка категорија. Кале Зауерланд изјавил дека ќе побара Кличко (62–3, 52 нокаути) да ја изгуби титулата на [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] доколку не се бори против Пулев. Во исто време, Дионтеј Вајлдер бил именуван за задолжителен играч на Стиверн, а [[Светски боксерски совет|WBC]] изјавила дека тој мора да се бори со Вајлдер следниот пат.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschkos-manager-stiverne-wlads-target-not-pulev--78240|title=Klitschko's Manager: Stiverne is Wlad's Target, Not Pulev|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Со оглед на тоа што куповните поени на IBF биле 75–25 во корист на шампионот, Кличко побарал поделбата да биде 80–20 во негова корист. IBF го прифатил барањето.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschkos-80-20-purse-split-request-approved-by-ibf--78303|title=Klitschko's 80-20 Purse Split Request Approved By IBF|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Купувањето на поени се одржало на 17 јуни, кое го добило K2 Promotions. Победничката понуда била 7,25 милиони долари. ''Sauerland Event'' дал понуда за 5,29 милиони долари. Според понудата, K2 го имал местото одредено како [[Барклејкард Арена (Хамбург)|О2 Арена]] во Хамбург, со можен датум 6 септември 2014 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-pulev-k2-outbids-sauerland-wins-purse-bid--79005|title=Klitschko-Pulev: K2 Outbids Sauerland, Wins Purse Bid|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Во август, Кличко претрпел повреда на бицепсот, со што борбата била одложена за најмалку два месеци. Бил одреден нов датум на 15 ноември.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-pulev-rescheduled-11-15-hamburg--81494|title=Klitschko-Pulev Rescheduled For 11/15 In Hamburg|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> [[HBO]] објавил дека ќе ја емитуваат борбата во живо попладне, што ќе биде 19-та борба против Кличко што ќе ја прикажат.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/hbo-air-wladimir-klitschko-kubrat-pulev-live--84038|title=HBO to air Wladimir Klitschko-Kubrat Pulev live|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Два дена пред борбата, било откриено дека само титулата на IBF ќе биде во прашање за Пулев, но ако Кличко изгуби, преостанатите титули ќе бидат испразнети.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-pulev-only-ibf-belt-stake-challenger--84208|title=Klitschko-Pulev: Only IBF Belt at Stake For Challenger|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/blog/dan-rafael/post/_/id/11040/pulev-can-only-win-one-of-klitschkos-belts|title=Pulev can win only one of Klitschko's belts|date=14 November 2014}}</ref> Светската публика на борбата се проценува на 300 милиони гледачи.<ref name="pulevworld1">{{Наведена мрежна страница|url=https://topsport.bg/box/300-miliona-za-kubrat-i-klichko.html|title=300 милиона за Кубрат и Кличко!|date=15 November 2014|language=bg|accessdate=26 March 2020}}</ref><ref name="pulevworld2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportal.bg/news.php?news=518455|title=300 милиона зрители на шоуто Пулев - Кличко|language=bg|accessdate=26 March 2020}}</ref><ref name="pulevworld3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportlive.bg/sport/other/300-miliona-gledat-megasblysyka-Pulev---Klichko-60444.html|title=300 милиона гледат мегасблъсъка Пулев - Кличко|date=15 November 2014|language=bg|accessdate=26 March 2020}}</ref> И покрај тоа што вложил енергичен напор, Пулев претрпел три нокаутани на патот до нокаут во петтата рунда од катастрофален лев страничен удар. Времето на прекин било евидентирано како 2:11 од петтата рунда. Во интервјуто по борбата, Пулев изјавил: „''Владимир е навистина добар противник, но имаше среќа. Сакам реванш''“. Кличко го пофалил Пулев, нарекувајќи го тежок конкурент.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-drills-kubrat-pulev-fifth--84295|title=Wladimir Klitschko Drills Kubrat Pulev in The Fifth|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Статистиката на CompuBox покажала дека Кличко упатил 38 точни удари од 89 удари (43%), ова вклучувало 47% од неговите моќни удари. Пулев успеал да нанесе само 25 точни од неговите 110 удари (23%). Ова било составено од 10 убоди и 15 моќни удари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/forums/view.php?pg=klitschko-pulev|title=Klitschko vs. Pulev - CompuBox|work=boxingscene.com|language=en|accessdate=8 December 2017}}</ref> Борбата била гледана од страна на 9,16&nbsp;милиони гледачи во Германија <ref name="pulev">{{Наведени вести|url=https://www.stern.de/kultur/tv/-schlag-den-raab--unterliegt-klitschko--die-quoten-vom-samstag-3255132.html|title=Wer schlägt den Raab? Klitschko!|date=16 November 2014|access-date=7 March 2026}}</ref> и 1,8&nbsp;милиони гледачи во Бугарија, станувајќи најгледаниот спортски настан на бугарската телевизија од 2007 година и најгледаната програма во историјата на телевизискиот канал [[Нова телевизија|Нова ТВ]].<ref name="pulev-bulgarian-tv">{{Наведена мрежна страница|url=https://blitz.bg/sport/boyni/klichko-pulev-nay-gledanoto-predavane-v-istoriyata-na-nova-tv_252270.html|title=Кличко - Пулев най-гледаното предаване в историята на Нова ТВ|language=bg|accessdate=30 November 2020}}</ref><ref name="pulev-bulgarian-tv2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bnews.bg/article/177694-1_mln_gledaha_krisiya_hasan_i_ibrahim_1_8_miliona_predpochetoha_pulev_klichko|title=1 млн. гледаха Крисия, Хасан и Ибрахим, 1,8 милиона предпочетоха Пулев-Кличко|language=bg|accessdate=30 November 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="pulev-bulgarian-tv3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bgdnes.bg/Article/4431425|title=Πĸaepд! 1.8 милиeнo бългopи глĸдoли мoчo Eличae - Xyлĸв пe Beвo тĸлĸвизия|date=17 November 2014|language=bg|accessdate=30 November 2020}}</ref><ref name="pulev-bulgarian-tv-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportlive.bg/sport/other/bojat-klichko-pulev-vzrivi-standartite-s-18-mln-zriteli-60774.html|title=Боят Кличко - Пулев взриви стандартите с 1,8 млн. зрители|date=17 November 2014|language=bg|accessdate=6 June 2020}}</ref> Борбата, исто така, имала просек од 620.000 гледачи на HBO и достигнала врв од 700.000 гледачи.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschkos-return-hbo-hit-ring-ratings--84388|title=Klitschko's Return to HBO A Hit In The Ring And Ratings|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> На 20 јануари 2015 година, ESPN објавил дека потенцијалниот натпревар Кличко - Џенингс е потврден и дека ќе се одржи на 25 април 2015 година во [[Медисон Сквер Гарден]]. Преговорите првично започнале во ноември 2014 година. Менаџерот на Кличко, Бернд Боенте, конечно го објавил натпреварот и изјавил дека сите договори се потпишани. [[Барклис Центар]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] првично бил избран за организирање на борбата, но не била наведена никаква причина за промената на местото на одржување.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/12197581/wladimir-klitschko-bryant-jennings-set-april-25-madison-square-garden|title=Klitschko-Jennings set for April 25 at Garden|access-date=5 May 2017|publisher=ESPN}}</ref> Тоа било четврти пат Кличко да се бори во Гарден, негов прв пат на арената и во Соединетите Американски Држави од 2008 година, бранејќи ги своите титули во тешка категорија [[Светска боксерска организација|WBA (Супер)]], [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]], [[Светска боксерска асоцијација|WBO]], [[Меѓународна боксерска организација|IBO]] и ''The Ring''. Тој го победил Џенингс со ефикасно користење на неговиот удар и поништување на офанзивната игра на Џенингс одвнатре, особено со држење на Џенингс, што резултирало со одземање на поен од страна на судијата во десеттата рунда за прекумерно држење, иако Кличко на крајот победил со резултати од 116–111, 116–111 и 118–109. Според Compubox Stats, Кличко упатил 144 точни од неговите 545 удари (26%), додека Џенингс упатил 110 точни од 376 (29 проценти).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/boxing/story/_/id/12767497/wladimir-klitschko-defeats-bryant-jennings-unanimous-decision-retain-heavyweight-title|title=Wladimir Klitschko decisions Bryant Jennings to defend heavyweight title|date=26 April 2015|publisher=[[ESPN]]|accessdate=26 April 2015}}</ref> Според ''Nielsen Media Research'', борбата во просек ја гледале 1,637 милиони гледачи на [[HBO]], достигнувајќи врв од 1.742 милиони гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badlefthook.com/2015/4/28/8508991/klitschko-vs-jennings-peaks-at-over-1-7-million-viewers-on-hbo|title=Klitschko delivers highest HBO rating since 2012|date=28 April 2015|work=Bad Left Hook|accessdate=5 May 2017}}</ref> Со оваа победа, Кличко победил 23 боксери во светскиот шампионат во тешка категорија, соборувајќи го рекордот што го држел [[Џо Луис]] 66 години. Кличко наводно заработил 12,5 милиони долари за борбата.<ref name="klitschko-earnings-2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.segodnya.ua/sport/football/glavnye-bogachi-sporta-bolshe-vseh-zarabatyvayut-klichko-i-yarmolenko-svitolina-nomer-odin-u-devushek-674084.html|title=Главные богачи спорта: больше всех зарабатывают Кличко и Ярмоленко, Свитолина – номер один у девушек|accessdate=1 December 2020|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004120442/https://sport.segodnya.ua/sport/football/glavnye-bogachi-sporta-bolshe-vseh-zarabatyvayut-klichko-i-yarmolenko-svitolina-nomer-odin-u-devushek-674084.html|url-status=dead}}</ref> === Кличко против Фјури === Кличко требало да се бори со непоразениот претендент во тешка категорија [[Тајсон Фјури]], задолжителниот предизвикувач на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]], на 24 октомври 2015 година. На 25 септември 2015 година, Кличко ја одложил борбата, наведувајќи повреда. Натпреварот бил презакажан за 28 ноември 2015 година. Во ноќта на борбата, имало многу спорови, прво почнувајќи со ракавиците, а потоа постоела жалба за платното на рингот. Кличко наводно ги имал рацете завиткани без присуство на претставник на Фјури, па морал да го повтори облекувањето.<ref>{{Наведени вести|url=http://larrybrownsports.com/boxing/tyson-fury-wladimir-klitschko-hand-wraps/283126|title=Tyson Fury team makes Wladimir Klitschko re-do his hand wraps|date=28 November 2015|work=Larry Brown Sports|access-date=27 December 2017|language=en-US}}</ref> Кличко ја загубил борбата преку резултат од 115–112, 115–112 и 116–111, сите во корист на Фјури.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.skysports.com/klitschko-vs-fury/news/33472/10083545/klitschko-vs-fury-tyson-fury-wins-unanimous-decision-against-wladimir-klitschko|title=Klitschko vs Fury: Tyson Fury wins unanimous decision against Wladimir Klitschko|work=Sky Sports|access-date=27 December 2017|language=en}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2015/nov/28/wladimir-klitschko-v-tyson-fury-boxing-live|title=Tyson Fury beats Wladimir Klitschko: world heavyweight boxing – as it happened|last=Lutz|first=Tom|date=28 November 2015|work=The Guardian|access-date=27 December 2017|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Тоа било првиот пораз што Кличко го претрпел за повеќе од десет години и го означило крајот на „периодот на Кличко“, осврнувајќи се на временскиот период кога двајцата браќа Кличко доминирале во дивизијата. Кличко и Фјури покажале мала навреда во текот на дванаесетте рунди, но Фјури направил доволно за да ја донесе одлуката. Кличко упатил 52 точни од 231 упатени удари (22,5%), а Фјури упатил 86 точни од 371 упатени удари (23,2%).<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/blog/statsinfo/post/_/id/111987/fury-upsets-klitschko-top-stats-to-know|title=Fury upsets Klitschko: Top stats to know|access-date=27 December 2017|publisher=ESPN}}</ref> Во интервјуто по борбата, емотивниот Фјури изјавил: „''Ова е сон што стана реалност. Работевме толку напорно за ова. Јас го направив тоа. Тешко е да се доаѓа во странски земји и да се донесуваат одлуки. Едноставно ми значи многу да дојдам тука и да ја донесам одлуката''.“ Потоа го зел микрофонот за да му се заблагодари на Кличко: „''Би сакал да му кажам на Владимир, ти си голем шампион. И многу ти благодарам што ме покани. Сето тоа беше забавно и играно за време на подготовката''.“ Кличко не успеал да ја фрли својата добро позната десна рака, главно поради постојаното движење и исмејување на Фјури. Тој изјавил: „''Тајсон беше побрзиот и подобар човек вечерва. Се чувствував доста удобно во првите шест рунди, но бев изненаден што Тајсон беше толку брз и во втората половина. Не можев да ја фрлам десната рака бидејќи предноста беше поголемото растојание што го имаше''.“ Кличко имал клаузула за реванш.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/14244433/tyson-fury-wins-unanimous-decision-wladimir-klitschko-become-world-heavyweight-champion|title=Fury ends Klitschko reign as heavyweight champ|access-date=21 September 2017|publisher=ESPN}}</ref> Кличко имал право на реванш со Фјури како дел од договорот за нивната прва борба. Реваншот конечно бил најавен на 8 април 2016 година и требало да се одржи во родниот град на Фјури во [[Манчестер Арена]] во [[Манчестер]], [[Англија]], на 9 јули 2016 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/35995004|title=Fury & Klitschko set for 9 July rematch|work=BBC Sport|access-date=5 June 2020|language=en-GB}}</ref> Сепак, Тајсон Фјури објавил преку видео на [[YouTube]] дека борбата ќе биде одложена поради истегнување на глуждот што го добил за време на тренингот. Тој им се извинил на своите фанови и потврдил дека борбата ќе биде презакажана за подоцнежен датум. На 7 јули, Фјури објавил преку својот [[Твитер]] профил дека презакажаната борба ќе се одржи на 29 октомври во Манчестер Арена. На 23 септември, Фјури повторно ја одложил борбата откако бил прогласен за „медицински неспособен“,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/37456191|title=Wladimir Klitschko v Tyson Fury postponed: World heavyweight rematch on hold|date=23 September 2016|work=BBC Sport|access-date=26 September 2016|language=en-GB}}</ref> пред конечно да ги напушти титулите WBA (Супер), WBO и IBO, наведувајќи проблеми со депресија откако бил позитивен на тест за кокаин.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.givemesport.com/891813-tyson-fury-releases-statement-after-vacating-world-titles?autoplay=on|title=Tyson Fury writes emotional 127-word statement after vacating world titles|date=13 October 2016|work=GiveMeSport|access-date=13 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013220118/http://www.givemesport.com/891813-tyson-fury-releases-statement-after-vacating-world-titles?autoplay=on|archive-date=13 October 2016}}</ref> Реваншот со Кличко бил откажан како резултат на тоа. === Кличко против Џошуа === [[Податотека:Wladimir_Klitschko_B_08-2017.jpg|мини|Кличко во 2017 година]] Неколку дена откако реваншот со Фјури бил откажан, Кличко бил контактиран од Еди Хирн, промотор на шампионот на [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]], [[Ентони Џошуа]], за да се бори на датумот што го закажале за втора одбрана на 28 ноември. Се чинело дека се договорени условите за пресметка од 30 милиони фунти, иако почетниот договор сè уште не бил потпишан.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/boxing/anthony-joshua-wladimir-klitschko-boxing-date-announced-heavyweight-bout-a7363791.html|title=Anthony Joshua vs Wladimir Klitschko date to be announced|date=16 October 2016|work=The Independent|access-date=29 October 2016|language=en-GB}}</ref> Откако Фјури се откажал од своите светски титули, се велело дека Кличко сака титулата [[Светска боксерска организација|WBA]] да биде ставена на располагање во потенцијалниот меч против Џошуа и чека одобрување, што WBA постојано го одложувало.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldboxingnews.com/wba-decision-joshua-vs-klitschko-monday/|title=WBA decision on Joshua v Klitschko ruled out until Monday|last=WBN|work=WBN - World Boxing News|archive-url=https://web.archive.org/web/20161030081708/http://www.worldboxingnews.net/2016/10/23/news/wba-decision-on-joshua-v-klitschko-ruled-out-until-monday|archive-date=30 October 2016|accessdate=30 October 2016}}</ref> Причината зошто WBA го одложувало одобрувањето на борбата било тоа што имале правен договор со [[Лукас Браун]], за да може да се бори за испразнетата титула следниот пат. Кличко потоа го насочил своето внимание кон борбата против Браун на 10 декември, датум за кој неговиот тим имал закажано арена во Германија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.fightnews.com/Boxing/klitschko-browne-clash-wba-crown-357156?|title=Klitschko-Browne to clash for WBA crown? {{!}} Boxing News|date=20 October 2016|work=Boxing News|access-date=30 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031085323/http://www.fightnews.com/Boxing/klitschko-browne-clash-wba-crown-357156|archive-date=31 October 2016|language=en-US}}</ref> На 24 октомври, Кличко претрпел мала повреда на листот од ногата, што го исклучило од натпреварите до 2017 година. Разговорите меѓу таборот на Кличко и Хирн останале активни, а борбата била закажана за првиот дел од 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-out-december-10-fight-with-injury--110054?|title=Wladimir Klitschko Out Of December 10 Fight With Injury - Boxing News|date=24 October 2016|work=boxingscene.com|accessdate=30 October 2016}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://sport.bt.com/boxing/anthony-joshua-set-for-spring-bout-with-wladimir-klitschko-S11364108823303|title=Anthony Joshua set for spring bout with Wladimir Klitschko|work=BT.com|access-date=30 October 2016|archive-date=2016-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202170949/http://sport.bt.com/boxing/anthony-joshua-set-for-spring-bout-with-wladimir-klitschko-S11364108823303|url-status=dead}}</ref> На 2 ноември, WBA конечно се согласила да одобри борба за нивната супер титула, под услов Џошуа да го победи [[Ерик Молина]] во декември 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldboxingnews.com/wba-resolution-joshua-v-klitschko-sanctioned-ortiz-out-browne-v-briggs-ordered/|title=WBA resolution: Joshua v Klitschko sanctioned; Ortiz out; Browne v Briggs ordered|last=Jay|first=Phil D.|date=2 November 2016|work=WBN - World Boxing News|accessdate=4 November 2016}}</ref> На 10 декември, веднаш откако Џошуа го победил Молина во Манчестер Арената, Кличко бил поканет во рингот од Хирн. Било објавено дека Кличко и Џошуа ќе се соочат еден со друг за WBA (Супер), IBF и слободните IBO титули на [[Вембли (стадион)|стадионот Вембли]] во [[Лондон]], на 29 април 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://boxingnewstv.com/anthony-joshua-vs-wladimir-klitschko-signed-april-29th/|title=Anthony Joshua vs Wladimir Klitschko signed for April 29th|last=Elliott|first=Ryan|date=11 December 2016|work=Boxing News TV|archive-url=https://web.archive.org/web/20161214181726/http://boxingnewstv.com/anthony-joshua-vs-wladimir-klitschko-signed-april-29th/|archive-date=14 December 2016|accessdate=11 December 2016}}</ref> Претседателот на WBA, Гилберто Хесус Мендоза, потврдил дека победникот ќе мора да се соочи со задолжителниот предизвикувач [[Луис Ортиз]], а роковите ќе бидат утврдени по борбата за обединување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.skysports.com/boxing/news/12183/10703298/anthony-joshua-or-wladimir-klitschko-will-advance-to-meet-luis-ortiz-orders-wba|title=Anthony Joshua or Wladimir Klitschko will advance to meet Luis Ortiz, orders WBA|date=20 December 2016|work=Sky Sports|accessdate=21 December 2016}}</ref><ref name="newstalk.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newstalk.com/Luis-Ortiz-lined-up-to-face-winner-of-Anthony-Joshua-and-Wladimir-Klitschko-fight|title=Luis Ortiz lined up to face winner of Anthony Joshua and Wladimir Klitschko fight|date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222082324/http://www.newstalk.com/Luis-Ortiz-lined-up-to-face-winner-of-Anthony-Joshua-and-Wladimir-Klitschko-fight|archive-date=22 December 2016|accessdate=21 December 2016}}</ref> Еден ден подоцна, [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] објавила дека победникот мора да се бори со нивниот задолжителен предизвикувач [[Кубрат Пулев]]. Поради овој судир со [[Светска боксерска организација|WBA]] кој ја спроведувал нивната задолжителна борба, се верувало дека или Џошуа или Кличко ќе мора да се откажат од титулата.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/18331385/joshua-klitschko-winner-give-wba-ibf-world-title|title=Joshua-Klitschko winner to face world-title dilemma|access-date=26 April 2017|publisher=ESPN}}</ref> Во јануари 2017 година, Еди Хирн објавил дека биле продадени над 80.000 билети, нов рекорд на боксот, надминувајќи го Карл Фроч против Џорџ Гроувс II. Тој поднел барање за да бидат достапни уште 5.000 билети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-vs-klitschko-over-80000-tickets-sold--112709|title=Joshua vs. Klitschko - Over 80,000 Tickets Sold|date=16 January 2017|work=Boxing Scene|accessdate=17 January 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ringtv.com/480652-joshuas-clash-klitschko-sells-80000-tix/|title=JOSHUA'S CLASH WITH KLITSCHKO SELLS OVER 80,000 TIX|date=16 January 2017|accessdate=17 January 2017}}</ref> На мерењето, Кличко тежел 109 килограми, најлесната тежина што ја имал од 2009 година. Џошуа бил потежок со 113 килограми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-weighs-250-pounds-klitschko-weighs-240-pounds--116071|title=Joshua Weighs in at 250 Pounds; Klitschko Weighs 240¼ Pounds - Boxing News|date=28 April 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=28 April 2017}}</ref> Пред повоена рекордна публика од 90.000 присутни, Џошуа победил со технички нокаут во многу драматичен натпревар во кој двајцата дале сè од себе. Тие се бореле во тесни и претпазливи први четири рунди. Во петтата, Џошуа излегол и задал неколку удари, принудувајќи го Кличко да падне на подот. Лутиот Кличко се кренал и доминирал над Џошуа до крајот на рундата, пред да нанесе чиста десна рака и да постигне свој нокдаун во шестата рунда. Следните неколку рунди биле повторно претпазливи, двајцата останале претпазливи еден кон друг, сè додека освежениот Џошуа не го нападнал Кличко во единаесеттата рунда со удар со горен рез во десната страна од лицето на Кличко, што ќе биде почеток на крајот за Украинецот. Џошуа потоа составил неколку мали, но моќни комбинации кои го испратиле неговиот противник на одот. Кличко повторно се кренал, но Џошуа го нокаутирал по втор пат во рундата ослободувајќи комбинација од седум удари, со лев страничен удар. Неколку моменти подоцна, Џошуа се обидел да ја заврши борбата со неколку десни странични удари и успеал да го врати Кличко во јажињата каде што повторно испратил неколку удари. Судијата потоа заклучил дека Кличко примил доволно удари и ја прекинал борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-gets-off-floor-knocks-klitschko-out-eleventh-results--116122|title=Joshua Gets Off The Floor, Knocks Klitschko Out in Eleventh - Boxing News|date=29 April 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=30 April 2017}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/|title=BBC Sport|access-date=30 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630082458/https://www.bbc.co.uk/sport/0/|archive-date=30 June 2012|language=en-GB}}</ref> Во моментот на прекинот, Џошуа водел според резултатите на двајца судии со 96–93 и 95–93, додека третиот судија го ставил Кличко во водство со 95–93. Статистиката на CompuBox покажала дека Џошуа упатил 107 точни од неговите 355 удари (30,1%), а Кличко упатил 94 точни од 256 удари (36,7%).<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/19274886/anthony-joshua-defeats-wladimir-klitschko-11th-round-tko|title=Joshua rallies to stop Klitschko in 11th round|access-date=30 April 2017|publisher=ESPN}}</ref> Во интервјуата по борбата, Кличко зборувал за клаузулата за реванш, но не дал показатели дали ќе ја активира: „''Секако дека имаме реванш во договорот. Треба да анализирам и да видам што се случило. Жалам што не можев да кренам раце, но му честитам. Стана, возврати и ги освои титулите''.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-best-man-won-its-really-sad-i-make-it--116127|title=Klitschko: The Best Man Won, It's Really Sad That I Didn't Make It - Boxing News|date=29 April 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=30 April 2017}}</ref> На прес-конференцијата по борбата, Џошуа изјавил дека нема да има проблеми со уште една борба со Кличко: „''Не ми пречи повторно да се борам со него, ако сака реванш. Голема почит кон Владимир што ги предизвика младите лавови во дивизијата. Од него зависи, мене не ми пречи. Доколку Роб мисли дека е добро, јас сум подготвен да одам''.“ Еди Хирн изјавил дека следната борба на Џошуа веројатно ќе се одржи на крајот од годината, веројатно на стадионот „Принсипалити“ во [[Кардиф]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-on-board-klitschko-rematch-principality-stadium-eyed--116139|title=Joshua On Board For Klitschko Rematch, Principality Stadium Eyed - Boxing News|date=30 April 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=30 April 2017}}</ref> Борбата во просек имала 659.000 гледачи на ''Showtime'' во Соединетите Американски Држави. Била емитувана во живо, а борбата започнала околу 5 попладне источно време и 14 часот попладне. Nielsen Media Research открил дека борбата достигнала врв од 687.000 гледачи, што било за време на петтата и шестата рунда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-klitschko-live-broadcast-drew-659k-viewers-showtime--116176|title=Joshua-Klitschko Live Broadcast Drew 659K Viewers for Showtime - Boxing News|date=May 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=2 May 2017}}</ref> Одложената реприза на HBO ја гледале во просек 738.000 гледачи и достигнала врв од 890.000.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/hbo-replay-joshua-klitschko-peaked-890k-viewers--116199|title=HBO's Replay of Joshua-Klitschko Peaked at 890K Viewers - Boxing News|date=2 May 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=3 May 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mmapayout.com/2017/05/joshua-klitschko-produce-ratings-on-both-showtime-and-hbo/|title=Joshua-Klitschko produce ratings for Showtime and HBO : MMAPayout.com: The Business of MMA|work=mmapayout.com|accessdate=2 May 2017}}</ref> Во соопштение за медиумите, германскиот телевизиски канал RTL објавил дека борбата ја гледале во просек 9,59 милиони гледачи, достигнувајќи врв од 10,43 милиони гледачи. Ова било повисоко од 8,91 милиони гледачи кои вклучиле да го гледаат натпреварот Кличко против Фјури во 2015 година. Борбата имала помал број гледачи од победата на Кличко над [[Мариуш Вах]] во 2012 година, која ја гледале 11 милиони, и натпреварот Кличко против Хеј, кој го гледале над 16 милиони.<ref name="joshua-klitschko-rtl-press-release">{{Наведени вести|url=https://rp-online.de/sport/boxen/wladimir-klitschko-beschert-rtl-starke-quote_aid-20944127|title=9,59 Millionen sehen Klitschkos Niederlage|date=30 April 2017|access-date=7 March 2026|language=de}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bloodyelbow.com/2017/5/1/15506436/boxing-news-showtime-ratings-joshua-klitschko-10-million-rtl-germany-uk-ppv-record|title=Ratings: Joshua-Klitschko pulls in 659k in US, exceeds 10 million in Germany|date=1 May 2017|work=Bloody Elbow|archive-url=https://web.archive.org/web/20170502013809/http://www.bloodyelbow.com/2017/5/1/15506436/boxing-news-showtime-ratings-joshua-klitschko-10-million-rtl-germany-uk-ppv-record|archive-date=2 May 2017|accessdate=2 May 2017}}</ref> На 7 јуни 2017 година, [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] му одобрил исклучок на Џошуа за реваншот Кличко, наместо да се бори со задолжителниот предизвикувач [[Кубрат Пулев]]. Во тој момент, не било кажано дека реваншот ќе се одржи. Кличко изјавил дека му треба време да ја разгледа својата ситуација пред да се согласи на реванш. Само неколку недели по борбата, Еди Хирн ја поднел документацијата до IBF за да побара исклучок од задолжителната одбрана. IBF објаснил дека реваншот мора да се одржи најдоцна до 2 декември 2017 година и дека победникот мора да се бори против Пулев без исклучоци.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/19564662/ibf-grants-anthony-joshua-exception-likely-rematch-wladimir-klitschko|title=Joshua given exception to mandatory defense|access-date=10 June 2017|publisher=ESPN}}</ref> На 11 јули 2017 година, [[Еди Хирн]] отпатувал во САД за да аплицира за боксерска лиценца од [[Невада]] за промоција, а исто така и за да разгледа потенцијални места во [[Лас Вегас]], зборувајќи за MGM. Тој имал обиколка на арената „Т-Мобиле„. Иако биле дискутирани Нигерија, Дубаи и Кина, Хирн се загреал за идејата борбата да се одржи во Лас Вегас. Хирн изјавил за [[Sky Sports]]: „''Вчера се сретнавме со Ричард Штурм и тимот на MGM во Лас Вегас и имавме целосна обиколка на арената „Т-Мобиле“, што е многу импресивно. Постои огромен апетит од двете страни да се одржи реваншот таму и ќе разговараме понатаму во текот на следната недела или приближно толку за да видиме дали тоа може да стане реалност''.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-klitschko-rematch-land-t-mobile-arena--118469|title=Joshua-Klitschko Rematch Could Land at T-Mobile Arena - Boxing News|date=13 July 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=29 July 2017}}</ref> Стивен Еспиноза од „Шоутајм“ изјавил дека договорот може брзо да се постигне, бидејќи и тој едвај чека да го доведе Џошуа, кој имал договор со „Шоутајм“, да се бори во САД. „''Не е тајна дека копнееме по неговото доаѓање тука и секако тоа би била феноменална борба. Тоа би била најголемата борба во тешка категорија во Вегас во последните веројатно неколку децении, па би сакале да бидеме домаќини''.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/showtime-espinoza-joshua-klitschko-ii-decision-getting-close--118538|title=SHO's Espinoza: Joshua-Klitschko II Decision is Getting Close - Boxing News|date=15 July 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=29 July 2017}}</ref> На 25 јули, Хирн на 11 ноември 2017 година најавил дека реваншот ќе се одржи во арената „Т-Мобиле“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/hearn-confident-joshua-klitschko-rematch-1111-vegas--118824|title=Hearn Confident Joshua-Klitschko Rematch Will Be 11/11 in Vegas - Boxing News|date=25 July 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=29 July 2017}}</ref> Беше објавено дека борбата би можела да биде со плаќање по гледање во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-klitschko-rematch-on-ppv-united-states--118915|title=Joshua-Klitschko Rematch Could Be on PPV in United States - Boxing News|date=27 July 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=29 July 2017}}</ref> === Пензионирање === На 3 август 2017 година, Кличко објавил на својата официјална мрежна страница и каналите на социјалните медиуми дека се повлекува од боксот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://klitschko.com/en/decision|title=Decision|date=3 August 2017|work=Klitschko.com|language=en-us|accessdate=3 August 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://k-mg.de/en/news/view/?tx_news_pi1%5Bnews%5D=276&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=53d76edcbfbb781639eb3a28a2d61b32|title=WLADIMIR KLITSCHKO ENDS HIS BOXING CAREER|date=3 August 2017|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803172031/http://k-mg.de/en/news/view/?tx_news_pi1%5Bnews%5D=276&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=53d76edcbfbb781639eb3a28a2d61b32|archive-date=3 August 2017|accessdate=3 August 2017}}</ref> Тој ја завршил својата професионална кариера со 64 победи во 69 борби, од кои 53 со нокаут. Се натпреварувал во 29 борби за светска титула.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/40811881|title=Wladimir Klitschko retires and will not fight Anthony Joshua in rematch|date=3 August 2017|work=BBC Sport|access-date=5 August 2017|language=en-GB}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-retires-from-boxing-joshua-rematch-off--119132|title=Wladimir Klitschko Retires From Boxing - Boxing News|date=3 August 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=5 August 2017}}</ref> == Наследство == [[Податотека:Klitschko_brothers_2010_Ukraine_stamp.jpg|мини|Браќата Кличко на украинска поштенска марка од 2010 година]] За време на владеењето на Кличко како светски шампион во тешка категорија, неговите борби наводно привлекле до 500 милиони гледачи ширум светот. Кличко е именуван повеќе пати меѓу 100-те најплатени спортисти во светот од страна на [[Форбс]]: тој бил рангиран на 24-то место во 2012 година (прва листа на Форбс; проценети приходи 28 милиони долари помеѓу 1 јуни 2011 и 1 јуни 2012 година),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/athletes/list|title=The World's Highest Paid Athletes 2012|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502081652/http://www.forbes.com/athletes/list|archive-date=2 May 2013|accessdate=3 June 2025}}</ref> 41-во место во 2013 година (24 милиони долари),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/athletes/list|title=The World's Highest Paid Athletes 2013|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130924163125/http://www.forbes.com/athletes/list/|archive-date=24 September 2013|accessdate=3 June 2025}}</ref> 25-то место во 2014 година (28 милиони долари),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/athletes/list|title=The World's Highest Paid Athletes 2014: Search By Name|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140615074032/http://www.forbes.com/athletes/list|archive-date=15 June 2014|accessdate=3 June 2025}}</ref> 63-то место во 2015 година (21,5 милиони долари) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/athletes/list|title=The World's Highest Paid Athletes 2015: Search By Name|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150720101512/http://www.forbes.com/athletes/list/|archive-date=20 July 2015|accessdate=3 June 2025}}</ref> и 98-мо место во 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/athletes/list|title=The World's Highest Paid Athletes 2017: Search By Name|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709095750/http://www.forbes.com/athletes/list|archive-date=9 July 2017|accessdate=3 June 2025}}</ref> За време на неговата активна кариера, Кличко бил изоставен од списокот на Форбс само еднаш, во 2016 година, и покрај фактот што наводно заработил 22,5 милиони долари за борбата против [[Тајсон Фјури]] во ноември 2015 година (100-тиот рангиран [[Бастер Пози]] заработил 20,8 милиони; [[Конор Мекгрегор]], на 85-то место, заработил 22 милиони).<ref>{{Наведени вести|url=https://sport.24tv.ua/skilki_zarobili_ukrayinski_bokseri_za_svoyu_karyeru__top_5_bagatiyiv_n1225208|title=Скільки заробили українські боксери за свою кар'єру – топ-5 багатіїв|access-date=3 June 2025|publisher=[[24 Kanal]]|language=uk}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://fakty.ua/209401-vitalij-klichko-ya-ne-uznal-vladimira-on-ne-pokazal-ni-skorosti-ni-kombinacij-ni-vzryvnyh-udarov|title=Виталий Кличко: "Я не узнал Владимира — он не показал ни скорости, ни комбинаций, ни взрывных ударов"|access-date=3 June 2025|publisher=[[Fakty i Kommentarii]]|language=ru}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://sport.24tv.ua/statki-volodimira-klichka-otsinili-100-milyoniv-novini-boksu_n1379812|title=Статки Володимира Кличка оцінили у 100 мільйонів доларів|access-date=3 June 2025|publisher=[[24 Kanal]]|language=uk}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2016/06/08/the-worlds-100-highest-paid-athletes-2016-by-the-numbers/?sh=7d04589a57eb|title=The World's 100 Highest-Paid Athletes 2016: By The Numbers|access-date=2 December 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/athletes/list|title=The World's Highest Paid Athletes 2016: Search By Name|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160810052052/http://www.forbes.com/athletes/list|archive-date=10 August 2016|accessdate=3 June 2025}}</ref> Вкупната заработка на Владимир Кличко во професионалната кариера се проценува на околу 150 милиони долари.<ref name="sportarena.com"/><ref name="sport.24tv.ua"/><ref name="nv.ua">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.nv.ua/ukr/boxing/volodimir-klichko-skilki-zarobiv-za-svoyu-kar-yeru-50031579.html|title=ЗМІ порахували, скільки за кар'єру боксера заробив Володимир Кличко|date=11 July 2019|work=sport.nv.ua|language=uk|accessdate=24 May 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://champion.com.ua/ukr/boxing/skilki-milyoniv-zarobiv-volodimir-klichko-arifmetika-chempiona-1038442|title=Чемпіонська арифметика: скільки Володимир Кличко заробив за свою боксерську кар’єру|last=Rozenko|first=Maksym|work=champion.com.ua|language=Ukrainian|accessdate=9 March 2026}}</ref> Познат по добротворна работа и филантропија, Владимир е еден од само 15-те сегашни или поранешни живи спортисти кои се прогласени за [[шампион на УНЕСКО во спорт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unesco.org/new/en/goodwill-ambassadors/champions-for-sport/|title=Champions for Sport|publisher=UNESCO|accessdate=3 December 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unesco.org/archives/multimedia/document-2946|title=Ukrainian Boxers Vitality and Wladimir Klitschko named UNESCO Champion for Sport|date=26 February 2013|publisher=UNESCO|accessdate=3 December 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D36314%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|title=Vitaly and Wladimir Klitschko designated UNESCO Champions for Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20091111122427/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D36314%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|archive-date=11 November 2009|accessdate=31 August 2019}}</ref> Сметајќи се за национални херои во [[Украина]], браќата Кличко во 2008 година биле избрани за 15-ти најголеми Украинци на сите времиња по национална анкета на која гласале околу 2,5 милиони луѓе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=wDFqF5rZtvc|title=Великі Українці - сто великих українців від 19 до 1|date=3 January 2016|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908235951/https://www.youtube.com/watch?v=wDFqF5rZtvc|archive-date=2024-09-08|accessdate=23 November 2020|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/1118306.html|title=У проекті "Великі Українці" на телеканалі "Інтер" переміг князь Ярослав Мудрий|date=29 May 2008|work=Радіо Свобода|access-date=23 November 2020|language=uk}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zaxid.net/yaroslav_mudriy_mikola_amosov_stepan_bandera__veliki_ukrayintsi_n1053992|title=Ярослав Мудрий, Микола Амосов, Степан Бандера - ВЕЛИКІ УКРАЇНЦІ|date=17 May 2008|work=zaxid.net|language=uk|accessdate=23 November 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.ua/society/116673-veliki-ukrajintsi-yaroslav-mudriy-obiyshov-banderu.html|title="Великі Українці": Ярослав Мудрий обійшов Бандеру|date=17 May 2008|work=unian.ua|language=uk|accessdate=23 November 2020}}</ref> Боксерските борби во кои учествувал еден од браќата Кличко редовно привлекувале помеѓу 10 и 20 милиони гледачи во Украина; борбата на Владимир против [[Александар Поветкин]] генерирала уште поголем број гледачи, привлекувајќи 23 милиони гледачи.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-snnmwEACAAJ|title=Die Klitschkos|last=Linder|first=Leo G.|publisher=Neues Leben, Verlag|year=2013|isbn=978-33-550-1817-3|location=Germany|publication-date=1 December 2013}}</ref><ref name="der-spiegel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spiegel.de/consent-a-?targetUrl=https%3A%2F%2Fwww.spiegel.de%2Fsport%2Fsonst%2Fboxen-witali-klitschko-in-kiew-geehrt-a-47635.html|title=Witali Klitschko in Kiew geehrt|language=de|accessdate=31 October 2020}}</ref><ref name="wach-ua">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/Boy-Klichk-Vah-v-Rossii-posmotreli-400-tysyach-chelovek-399079.html|title=Бой Кличко – Вах в России посмотрели 400 тысяч человек|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727190540/https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/Boy-Klichk-Vah-v-Rossii-posmotreli-400-tysyach-chelovek-399079.html|archive-date=27 July 2021|accessdate=13 September 2025}}</ref> Владимир е именуван повеќе пати меѓу 100-те највлијателни луѓе во Украина од страна на „Кореспондент“: тој бил рангиран на 95-то место во 2006 година, 88-мо во 2010 година, 43-то во 2011 година, 51-во во 2012 година и 45-то во 2013 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/ukraine/politics/1251989-top-100-zhurnala-korrespondent-polnyj-spisok-samyh-vliyatelnyh-ukraincev|title=ТОП-100 журнала Корреспондент. Полный список самых влиятельных украинцев|access-date=9 November 2020|language=ru}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/ukraine/politics/1389595-top-100-izdaniya-korrespondent-polnyj-spisok-samyh-vliyatelnyh-lyudej-ukrainy|title=ТОП-100 журнала Корреспондент. Полный список самых влиятельных людей Украины|access-date=12 November 2020|language=ru}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/ukraine/politics/1595038-top-100-zhurnala-korrespondent-polnyj-spisok-samyh-vliyatelnyh-lyudej-ukrainy|title=ТОП-100 журнала Корреспондент. Полный список самых влиятельных людей Украины|access-date=9 November 2020|language=ru}}</ref> [[Форбс|„Форбс“]] го прогласил Кличко за најпопуларна позната личност во Украина во 2015 година, ставајќи го пред пејачот [[Свјатослав Вакарчук]] и „[[Квартал 95 Студио]]“, а го рангирал на второ и трето место во 2012 и 2013 година, соодветно (рангирањето не било спроведено во 2014 година).<ref name="forbes-ua-celebrities-2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.capital.ua/ru/news/57754-forbes-nazval-vladimira-klichko-samym-dorogim-i-populyarnym-ukraintsem|title=Forbes назвал Владимира Кличко самым дорогим и популярным украинцем|date=24 December 2015|work=capital.ua|language=ru|accessdate=3 November 2020}}</ref><ref name="forbes-ua-celebrities-2015-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/top-10-samyh-dorogih-i-samyh-populyarnyh-zvezd-ukrainy-677862.html|title=ТОП-10 самых дорогих и самых популярных звезд Украины|work=segodnya.ua|language=ru|accessdate=3 November 2020|archive-date=2021-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531005806/https://www.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/top-10-samyh-dorogih-i-samyh-populyarnyh-zvezd-ukrainy-677862.html|url-status=dead}}</ref><ref name="forbes-ua-celebrities-2012">{{Наведена мрежна страница|url=https://korrespondent.net/showbiz/music/1433636-forbes-nazval-samyh-uspeshnyh-zvezd-ukrainskogo-shou-biznesa|title=Forbes назвал самых успешных звезд украинского шоу-бизнеса|work=korrespondent.net|language=ru|accessdate=3 November 2020}}</ref><ref name="forbes-ua-celebrities-2013">{{Наведена мрежна страница|url=https://korrespondent.net/business/career/3281562-reitynh-zvezd-2013-Forbesua|title=Рейтинг звезд 2013 - Forbes.ua|work=korrespondent.net|language=ru|accessdate=3 November 2020}}</ref> Во 2017 година, Владимир бил одликуван со [[Орден на слободата (Украина)|Орден на слободата]], највисокото украинско одликување што може да му се додели на лице од која било националност, за неговите достигнувања во спортот и придонесот во економскиот, научниот и културниот развој на Украина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/251/2017#Text|title=Указ Президента України Про відзначення державними нагородами України з нагоди Дня незалежності України|publisher=Verkhovna Rada|language=uk|accessdate=1 December 2020}}</ref> Браќата Кличко се сметале и за големи ѕвезди во Германија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/others/boxing-how-the-klitschkos-came-to-rule-german-fight-game-2303979.html|title=Boxing: How the Klitschkos came to rule German fight game|access-date=6 November 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/02/23/sports/othersports/23boxing.html|title=In Germany, Boxing Finds Appreciation and a Hub|last=Kulish|first=Nicholas|date=23 February 2008|work=The New York Times|access-date=6 November 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://xsport.ua/boxing_s/news/v-germanii-bratev-klichko-znala-kazhdaya-babushka-istorii-o-raskrutke-ukraintsev-dlya-nemetskoy-publ_2293232/|title="В Германии братьев Кличко знала каждая бабушка". Истории о раскрутке украинцев для немецкой публики|access-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818150143/https://xsport.ua/boxing_s/news/v-germanii-bratev-klichko-znala-kazhdaya-babushka-istorii-o-raskrutke-ukraintsev-dlya-nemetskoy-publ_2293232/|archive-date=18 August 2020|language=ru}}</ref> Анкета спроведена од TNS за ''Horizont Sport Business'' во 2003 година покажала дека 91,7% од Германците го препознаваат Владимир Кличко, додека 70,5% ги славеле неговите успеси, што го прави четвртиот најпрепознатлив и трет најомилен спортист во Германија во тоа време.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dfv.de/presse/aktuellemitteilungen/Sven-Hannawald-ist-der-beliebteste-deutsche-Sportler-596|title=Sven Hannawald ist der beliebteste deutsche Sportler|access-date=7 November 2020|language=de}}</ref> Според [[Дојче Веле]], друго истражување спроведено не подоцна од 2011 година покажало дека речиси 99% од луѓето во Германија ги препознаваат браќата Кличко.<ref name="klitschko-dw">{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/ru/кличко-в-кино-славные-парни-с-железными-кулаками/a-15161256|title=Кличко в кино: славные парни с железными кулаками|access-date=2 November 2020|language=ru}}</ref> Показателот на CPI спроведен од агенцијата ''Celebrity Performance'' во 2012 година ги рангирал браќата Кличко на второто место на списокот на најпродавани познати личности во Германија,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.horizont.net/medien/nachrichten/-Ranking-Werbemuffel-Guenther-Jauch-ist-beliebtestes-Testimonial-111369|title=Ranking: "Werbemuffel" Günther Jauch ist beliebtestes Testimonial|access-date=17 November 2020|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/medien/celebrities-klopp-der-aufsteiger-der-testimonials/7406308-2.html|title=Klopp: Der Aufsteiger der Testimonials|access-date=22 November 2020|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://ixtenso.de/retail-marketing/markenwert-steigern-mit-prominenten-testimonials.html|title=Markenwert steigern mit prominenten Testimonials|access-date=22 November 2020|language=de|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129232531/https://ixtenso.de/retail-marketing/markenwert-steigern-mit-prominenten-testimonials.html|url-status=dead}}</ref> додека во јануари 2014 година, врз основа на анкета спроведена од истата агенција на 1151 испитаници, браќата Кличко биле рангирани на 6-то место во категоријата „Личност на годината за 2013 година“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.horizont.net/marketing/nachrichten/Promiranking-Angela-Merkel-ueberstrahlt-alle-VIPs--118675|title=Angela Merkel outshines all VIPs|access-date=22 November 2020|language=de}}</ref> Десет од неговите борби собрале над 10 милиони просечни гледачи, а неговата одбрана на титулата во светската тешка категорија против [[Еди Чемберс]] во март 2010 година привлекла поголем број гледачи на RTL отколку враќањето на легендата на [[Формула 1]], избран за најголем германски спортист на 20 век,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pitpass.com/22921/Schumacher-voted-Germans-sportsman-of-the-century|title=Schumacher voted German's sportsman of the century|date=20 November 2004|work=Pitpass|accessdate=27 February 2021}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.presseportal.de/pm/7840/619711|title=6.11 million viewers watched the Athlete of the Century show by ZDF|date=22 November 2004|access-date=23 April 2021|language=de}}</ref> [[Михаел Шумахер]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/25284/ber_12_mio_zuschauer_klitschko_schlgt_alle/|title=Über 12 Mio. Zuschauer: Klitschko schlägt alle|access-date=6 November 2020|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.t-online.de/sport/boxen/id_41107002/wladimir-klitschko-besser-als-michael-schumacher.html|title=Wladimir Klitschko besser als Michael Schumacher|access-date=6 November 2020|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.horizont.net/medien/nachrichten/-Marktanteile-im-Maerz-Boxen-und-Formel-1-befluegeln-RTL-91251?thankyou=true&login=1|title=Marktanteile im März: Boxen und Formel 1 beflügeln RTL|access-date=6 November 2020|language=de}}</ref> Владимир Кличко, кој е заслужен за распродадените спортски стадиони, имал осум од неговите борби на спортски стадиони во Германија, Швајцарија и Обединетото Кралство, при што сите освен една имале посетеност од 43.000 до 90.000 гледачи.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.tagesspiegel.de/sport/wo-sind-die-gegner-6743668.html|title=Klitschkos K.O.-Sieg: Wo sind die Gegner?|access-date=23 September 2023|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/04/23/sports/wladimir-klitschko-seeks-recognition-of-himself-and-ukraine.html|title=Wladimir Klitschko Seeks Recognition of Himself and Ukraine|last=Depaolo|first=Joe|date=22 April 2015|work=The New York Times|access-date=23 September 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.si.com/more-sports/2012/07/05/wladimir-klitschko-tony-thompson|title=Wladimir Klitschko is on a roll and don't expect Thompson to stop him|access-date=23 September 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.abendblatt.de/sport/article107851810/Wladimir-Klitschko-vollzieht-die-Pruegelstrafe.html|title=Wladimir Klitschko vollzieht die Prugelstrafe|access-date=23 September 2023|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.shz.de/sport/weitere-sportarten/artikel/der-stahlhammer-hat-wieder-zugeschlagen-41315925|title=Der "Stahlhammer" hat wieder zugeschlagen|access-date=23 September 2023|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.si.com/more-sports/2009/06/21/klitschko-chagaev|title=No longer a doubt: Boxing has its legitimate heavyweight champion|access-date=23 September 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/20233046/wladimir-klitschko-retires-boxing-fight-anthony-joshua-rematch|title=Wladimir Klitschko announces retirement from boxing|access-date=23 September 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.si.com/more-sports/2009/06/21/klitschko-chagaev|title=No longer a doubt: Boxing has its legitimate heavyweight champion|access-date=23 September 2023|language=de}}</ref><ref name="biggest attendances">{{Наведени вести|url=https://www.espn.com/boxing/story/_/id/22837621/from-rumble-jungle-cardiff-biggest-attendances-boxing-history|title=From Rumble in the Jungle to Cardiff, the biggest attendances in boxing history|access-date=16 June 2020|publisher=ESPN}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/wm-boxkampf-gegen-chambers-klitschko-verteidigt-titel-gegen-fast-eddie-a-684813.html|title=Klitschko verteidigt Titel gegen "Fast Eddie"|access-date=23 September 2023|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/klitschkos-50-k-o-engtanzparty-mit-klar-verteilten-rollen-a-819139.html|title=Engtanzparty mit klar verteilten Rollen|access-date=23 September 2023|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/boxing/39748791|title=Anthony Joshua stops Wladimir Klitschko in the 11th round at Wembley|access-date=23 September 2023}}</ref> За време на неговата кариера, Владимир Кличко победил 23 боксери за светската титула во тешка категорија, најмногу во историјата на боксот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/Most_Opponents_Beaten_for_World_Heavyweight_Title|title=Most Opponents Beaten for World Heavyweight Title|accessdate=28 November 2020}}</ref> Кличко држи неколку историски рекорди, вклучувајќи го и држењето на светската титула во тешка категорија подолго од кој било друг боксер во историјата со 4.382 дена (12 години);<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/Longest_Combined_World_Heavyweight_Title_Reigns|title=Longest Combined World Heavyweight Title Reigns|accessdate=28 November 2020}}</ref> најмногу поразени противници и победи во борбите за светска титула во тешка категорија од меѓународната експанзија на управните тела на боксот, со 23 и 25 соодветно;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/wiki/index.php/Most_Opponents_Beaten_for_World_Heavyweight_Title_%E2%80%93_Era_Of_International_Expansion_(1962%E2%80%93present)|title=Most Opponents Beaten for World Heavyweight Title – Era Of International Expansion (1962–present)|accessdate=28 December 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/wiki/index.php/Most_Wins_in_World_Heavyweight_Title_Fights_%E2%80%93_Era_Of_International_Expansion_(1962%E2%80%93present)|title=Most Wins in World Heavyweight Title Fights – Era Of International Expansion (1962–present)|accessdate=28 December 2025}}</ref> најмногу победи во борбите за сите титули и најдолго владеење на обединети титули во историјата на професионалниот бокс со 15 борби за титула и 14 последователни одбрани, соодветно. Тој има втора најуспешна одбрана на титулата од кој било боксер во тешка категорија со 23 (вклучувајќи го и неговото прво владеење како шампион на Светската боксерска асоцијација), зад [[Џо Луис]] (25) и пред [[Лари Холмс]] (20) и [[Мухамед Али]] (19) и трета најпоследователна одбрана на титулата во историјата на тешка категорија. Кличко учествувал во 29 борби за титулата во светската тешка категорија, повеќе од кој било друг боксер во историјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ringtv.com/494964-wladimir-klitschko-and-the-world-title-bout-title-reign-kings/|title=WLADIMIR KLITSCHKO AND THE WORLD TITLE BOUT, TITLE-REIGN KINGS|date=25 April 2017|publisher=The Ring|accessdate=13 May 2020}}</ref> Од април 2025 година, [[BoxRec]] го рангирал Владимир Кличко како 69-ти најдобар боксер на сите времиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/ratings?r%5Brole%5D=box-pro&r%5Bsex%5D=M&r%5Bstatus%5D=&r%5Bdivision%5D=&r%5Bcountry%5D=&r_go=&offset=50|title=BoxRec ratings: all locations, lb for lb, active and inactive|publisher=BoxRec|accessdate=14 August 2022}}</ref> Според BoxRec, Кличко, исто така, поразил 12 претходно непоразени борци со комбиниран рекорд 267–0–5 (174 [[Нокдаун|НД]]) – овие 12 го вклучиле Најџи Шахид (професионален рекорд 16–0–1, 8 НД кои влегле во борбата),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/8345/12670|title=Bout: Klitschko vs Shaheed|accessdate=11 December 2020}}</ref> Зоран Вујичиќ (14–0, 6 НД <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/8594/13099|title=Bout: Klitschko vs Vujicic|accessdate=11 December 2020}}</ref> Елисео Кастиљо (18–0–1, 14 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/444584/922989|title=Bout: Klitschko vs Castillo|accessdate=11 December 2020}}</ref> Семјуел Питер (24–0, 21 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/454334/990950|title=Bout: Klitschko vs Peter|accessdate=11 December 2020}}</ref> Калвин Брок (29–0, 22 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/499326/1105384|title=Bout: Klitschko vs Brock|accessdate=11 December 2020}}</ref> Султан Ибрагимов (22–0–1, 17 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/539403/1243536|title=Bout: Klitschko vs Ibragimov|accessdate=11 December 2020}}</ref> ,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/573817/1421575|title=Bout: Klitschko vs Chagaev|accessdate=11 December 2020}}</ref> Мариуш Вах (27–0, 15 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/651188/1728572|title=Bout: Bout: Klitschko vs Wach|accessdate=11 December 2020}}</ref> Франческо Пјанета (28–0–1, 15 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/666897/1781609|title=Bout: Klitschko vs Pianeta|accessdate=11 December 2020}}</ref> Александар Поветкин (26–0, 18 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/672143/1802390|title=Bout: Klitschko vs Povetkin|accessdate=11 December 2020}}</ref> Кубрат Пулев (20–0, 11 НД) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/695409/1917998|title=Bout: Klitschko vs Pulev|accessdate=11 December 2020}}</ref> и Брајант Џенингс (19–0, 10 НД).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/705549/1942392|title=Bout: Klitschko vs Jennings|accessdate=11 December 2020}}</ref> Владимир има победено 9 сегашни или поранешни светски шампиони во текот на својата кариера. Меѓу нив се шампионите во тешка категорија [[Крис Берд]] (двапати), [[Реј Мерсер]], [[Ламон Брустер]], [[Самуел Питер]] (двапати), [[Султан Ибрагимов]], [[Хасим Рахман]] и [[Руслан Чагаев]], светскиот шампион во две категории [[Дејвид Хеј]] и обединетиот шампион во крузер (јуниорска тешка категорија) категорија [[Жан-Марк Мормек]]. Познат по својата моќ на удари, Кличко го победил својот противник на растојание 56 пати во 69 борби, сооднос нокаут-победа од 81% (ова вклучува две дисквалификации и еден преку техничко решение). Од неговите преостанати тринаесет борби, четири вклучувале противник кого Кличко го нокаутирал во реванш (Еверет Мартин, Крис Берд, Ламон Брустер и Семјуел Питер), три во кои го нокаутирал својот противник повеќе пати на патот до победа со преку одлука (Дејвид Хеј, Александар Поветкин и првата борба против Крис Берд), две во кои Кличко го нокаутирал својот противник пред самиот да биде нокаутиран ([[Ентони Џошуа]] и првата борба со Ламон Брустер) и три во кои учествувале борци кои никогаш не биле нокаутирани од никого пред или потоа во сите нивни професионални кариери (Тајсон Фјури, Султан Ибрагимов и Рос Пурити). Анализирајќи го своето наследство, Ден Рафаел напишал дека Кличко се докажал како голем боксер во тешка категорија на сите времиња и дека неговото наследство ќе биде гледано поповолно со текот на времето, споредувајќи го со [[Ленокс Луис]] во тој поглед. Рафаел верува дека серијата од 22 победи на Кличко од 2004 до 2015 година, која вклучувала обединување на три титули, го зацементирала неговото наследство меѓу најголемите на сите времиња. Кличко бил критикуван за неговиот претпазлив стил на боксување, но Рафаел тврди дека недостатокот на возбудливи борби не е еднаков на недостаток на квалитет. Тој исто така верува дека наводната слабост на периодот во која Кличко се натпреварувал е претерана, тврдејќи дека само два периоди во боксот во тешка категорија, 1970-тите и 1990-тите, би можеле да се сметаат за одлични, и дека периодот на Кличко не е послаб од онаа на [[Мајк Тајсон]], кој имал само половина одбрани на титули од Владимир. И покрај ова, Рафаел инсистира дека Владимир сè уште има многу квалитетни противници во своето CV, како што се Крис Берд, Дејвид Хеј, Александар Поветкин, Калвин Брок, Султан Ибрагимов и Руслан Чагаев, и дека тие победи не треба да се отфрлаат поради нивната еднострана природа; всушност, тие само го нагласуваат квалитетот на боксерските вештини на Кличко и интелигенцијата во рингот.<ref name="dan rafael espn">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/boxing/story/_/id/20349834/right-appreciate-wladimir-klitschko-great-career|title=It's the right time to appreciate Wladimir Klitschko's all-time great career|date=15 August 2017|work=[[ESPN]]}}</ref> Рафаел напишал дека иако Кличко претрпел неколку лоши порази и мора да се земе предвид неговата кариера во целина. Во 2021 година, Кличко бил примен во [[Меѓународна боксерска сала на славните|Меѓународната боксерска сала на славните]] во својата прва година од подобноста, откако бил избран пред Мигел Кото и Џејмс Тони од страна на панел од околу 200 меѓународни историчари на боксот.<ref name="ibhof-class-2021-1"/><ref name="ibhof-class-2021-2"/> == Други интереси == Кличко е исто така страствен голфер и бил виден како игра на шампионатот „Алфред Данхил Линкс“ во Шкотска. Турнирот се играше на три терени во 2008 година, вклучувајќи ги „Сент Ендрус“, „Карнусти“ и „Кингсбарнс“ во Фајф и Ангус. Кличко бил именуван за куратор на украинскиот павилјон на Венециското биенале во 2009 година. Од октомври 2015 година, Кличко станал вонреден професор на швајцарскиот Универзитет Сент Гален, каде што предавал на магистерски студии.<ref name="LA Times 14 October 2015"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.es.unisg.ch/en/node/133|title=CAS Change & Innovation Management {{!}} Executive School HSG|work=www.es.unisg.ch|accessdate=7 November 2021}}</ref> == Личен живот == [[Податотека:Klitschko-gesf-2018-7931_(cropped).jpg|мини|Кличко во 2018 година]] Од 2009 година, Кличко бил во врска со американската актерка [[Хајден Панетиер]]. Панетиер се појавила покрај рингот на некои од борбите на Кличко, вклучително и на победата на Кличко со нокаут во 10-та рунда над Семјуел Питер.<ref>{{Наведени вести|url=http://articles.nydailynews.com/2010-01-05/gossip/17943584_1_wladimir-klitschko-bora-bora-touch-weekly|title=Hayden Panettiere Gets Cozy with Boxing Champ Wladimir Klitschko in Miami|last=Eisinger|first=Amy|date=5 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110322093616/http://articles.nydailynews.com/2010-01-05/gossip/17943584_1_wladimir-klitschko-bora-bora-touch-weekly|archive-date=22 March 2011|publisher=nydailynews.comcom|location=New York}}</ref> Двојката имала кратка разделба во 2011 година, но повторно биле заедно во 2013 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/entertainment/gossip/la-et-mg-hayden-panettiere-wladimir-klitschko-glamour-20130402,0,5900835.story|title=Hayden Panettiere opens up about beau Wladimir Klitschko|date=2 April 2013|work=Los Angeles Times|access-date=2 April 2013}}</ref> Во октомври 2013 година, Панетиер потврдила дека таа и Кличко се свршиле.<ref>{{Наведени вести|url=https://abcnews.go.com/Entertainment/hayden-panettiere-engaged/story?id=20516110|title=Hayden Panettiere Is Engaged!|last=Messer|first=Lesley|date=9 October 2013|access-date=9 October 2013|publisher=ABC News}}</ref> Тие имаат едно дете заедно, ќерка, родена во декември 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tv.yahoo.com/news/hayden-panettiere-wladimir-klitschko-welcome-172800872.html|title=Hayden Panettiere and Wladimir Klitschko Welcome Baby Girl|date=13 December 2014|publisher=[[Yahoo!]]}}</ref> Во август 2018 година, според мајката на Панетиер, Лесли Фогел, двојката се разделила по втор пат.<ref>{{Наведени вести|url=http://perezhilton.com/2018-08-03-hayden-panettiere-wladimir-klitschko-breakup-split-mother-confirms|title=Hayden Panettiere & Wladimir Klitschko Split After 9 Years!|access-date=4 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817121026/http://perezhilton.com/2018-08-03-hayden-panettiere-wladimir-klitschko-breakup-split-mother-confirms|archive-date=17 August 2018}}</ref> Се вели дека биле во „добри односи“ заради нивната ќерка.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/hayden-panettiere-wladimir-klitschko-split-13030136|title=Hayden Panettiere and Wladimir Klitschko 'split' as she's seen with mystery man|last=Shenton|first=Zoe|date=4 August 2018|work=mirror|access-date=4 August 2018}}</ref> На 6 декември 2013 година, Кличко и неговата тогашна свршеница Хајден Панетиер ги посетиле протестите на [[Евромајдан]] во [[Киев]]. Неговиот брат [[Виталиј Кличко|Виталиј]] бил една од водечките фигури на овие протести. Тој и Панетиер им се обратиле на толпата.<ref>{{In lang|ru}} [http://news.liga.net/video/politics/937731-vladimir_klichko_i_khayden_panetteri_na_evromaydane_video.htm Владимир Кличко и Хайден Панеттьери на Евромайдане: видео ''Wladimir Klitschko and''] ''[[Hayden Panettiere]] on Euromaidan: video'', LIGA.net, 7 December 2013.</ref> Владимир Кличко и неговиот брат Виталиј Кличко никогаш не се бореле еден против друг во професионална борба, бидејќи нивната мајка ги натерала да ветат дека никогаш нема да се борат еден против друг.<ref>{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2015/04/08/sport/wladimir-klitschko-boxing-ukraine/|title=Wladimir Klitschko: Iron Curtain no barrier for 'Dr. Steelhammer'|last=Gary Morley and Matt Vigil|date=8 April 2015|access-date=4 January 2017|publisher=CNN}}</ref> Кличко зборува четири јазици: англиски, германски, руски и украински. Тој бил пријател со покојната германска легенда во тешка категорија [[Макс Шмелинг]]. На 29 март 2012 година, за време на добротворна аукција во [[Киев]], Украина, Кличко го продал на аукција својот златен олимписки медал од 1996 година на купувач кој понудил 1 милион долари. Кличко изјавил дека ќе ги искористи парите за да им помогне на соништата на стотици илјади украински деца. По продажбата, купувачот веднаш го вратил медалот од почит кон Кличко и затоа што сакал тој да остане кај семејството Кличко. Кличко се појавил во филмот од 2001 година „[[Единаесетмината на Оушн]]“ во измислен натпревар со [[Ленокс Луис]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0240772/|title=Oceans' 11 IMDB entry|work=www.imdb.com|accessdate=2026-04-11}}</ref> Во февруари 2022 година, Кличко се приклучил на Киевската [[Територијална одбранбена бригада на Украина|територијална одбранбена бригада]] (воена резервна компонента на украинските вооружени сили). И тој и неговиот брат Виталиј Кличко, кој е [[градоначалник на Киев]] од 2014 година, ветиле дека ќе се борат за да го заштитат главниот град на Украина, [[Киев]], преку вооружените сили, како одговор на [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] што започнала на 24 февруари 2022 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/klitschko-brothers-take-up-arms-fight-ukraine-2022-02-25/|title=Klitschko brothers to take up arms and fight for Ukraine|date=24 February 2022|work=[[Reuters]]|access-date=24 February 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/boxing/story/_/id/33363582/former-heavyweight-champion-vitali-klitschko-plans-fight-ukraine-brother|title=HOF boxers Klitschko brothers to fight for Ukraine|date=24 February 2022|publisher=ESPN|language=en|accessdate=25 February 2022}}</ref> Според ''[[Тајмс|„Тајмс“]]'', Владимир и Виталиј биле на личниот список на Владимир Путин од 24 познати украински личности кои тој сакал да бидат убиени.<ref name="klitschko svoboda">{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/intervyu-iz-vitaliyem-i-volodymyrom-klychkamy/32283026.html|title="Росія руйнує життя мільйонів людей": інтерв'ю із Віталієм і Володимиром Кличками|date=22 February 2023|access-date=12 April 2023|publisher=[[Radio Svoboda]]|language=uk}}</ref><ref name="klitschko times">{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/vitali-klitschko-the-heavyweight-on-putins-hitlist-w8hxz6hmc|title=Vitali Klitschko: the heavyweight on Putin's hitlist|date=22 February 2023|work=[[The Times]]|access-date=12 April 2023}}</ref> На 10 март 2022 година, браќата објавиле преку [[Телеграм]] дека собрале 100 милиони евра финансиска поддршка за Украина со кампања за собирање средства во Германија.<ref name="klitschko raised 100 million">{{Наведени вести|url=https://www.rnd.de/politik/spenden-fuer-ukraine-klitschko-brueder-sammeln-100-millionen-euro-in-deutschland-WMXSGAHALNA4LLXZAVPAO2HM6I.html|title=Klitschko-Brüder sammeln in Deutschland 100 Millionen Euro für Spenden an die Ukraine|date=10 March 2022|work=[[RedaktionsNetzwerk Deutschland]]|access-date=26 August 2023}}</ref> Во ноември 2024 година, Кличко упатил барање до американскиот водител на подкаст, [[Џо Роган]], да го вклучи во неговата емисија за да разговараат за нивните разлики во врска со воениот судир меѓу [[Руско-украинска војна|Украина и Русија]]. Кличко го обвинил Роган за „''повторување на руската пропаганда''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/nov/25/wladimir-klitschko-joe-rogan-ukraine-russia|title=Ukrainian boxing champ Wladimir Klitschko calls out Rogan for 'repeating Russian propaganda'|last=Pengelly|first=Martin|date=25 November 2024|work=The Guardian|accessdate=26 November 2024}}</ref> ==Професионални рекорди== {{BoxingRecordSummary |НА-wins=53 |НА-losses=4 |dec-wins=9 |dec-losses=1 |dq-wins=2 }} {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{abbr|Бр.|Број}} !# !Резултат !Противник !Тип !Рунда, време !Дата !Возраст !Место !Забелешка |- |69 |{{no2}}Пораз |64–5 |style="text-align:left;"|[[Ентони Џошуа]] |ТНА |11 (12), {{small|2:25}} |[[Ентони Џошуа против Владимир Кличко|29 април 2017]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2017|4|29}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Вембли (стадион)|Вембли]], Лондон, Англија}} |style="text-align:left;"|{{small|За титули во тешка категорија на IBF, WBA (Super) и IBO}} |- |68 |{{no2}}Пораз |64–4 |style="text-align:left;"|[[Тајсон Фјури]] |СО |12 |[[Владимир Кличко против Тајсон Фјури|28 ноември 2015]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2015|11|28}} |style="text-align:left;"|{{small|Есприт Арена, Диселдорф, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги загуби титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |67 |{{yes2}}Победа |64–3 |style="text-align:left;"|[[Брајант Џенингс]] |СО |12 |[[Владимир Кличко против Брајант Џенингс|25 април 2015]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2015|4|26}} |style="text-align:left;"|{{small|Медисон Сквер Гарден, Њујорк, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO, и ''The Ring''}} |- |66 |{{yes2}}Победа |63–3 |style="text-align:left;"|[[Кубрат Пулев]] |НА |5 (12), {{small|2:11}} |[[Владимир Кличко против Кубрат Пулев|15 ноември 2014]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2014|11|15}} |style="text-align:left;"|{{small|O2 World, Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |65 |{{yes2}}Победа |62–3 |style="text-align:left;"|[[Алекс Леапај]] |ТНА |5 (12), {{small|2:05}} |26 април 2014 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2014|4|26}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Конинг Пилсенер Арена]], Оберхаузен, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |64 |{{yes2}}Победа |61–3 |style="text-align:left;"|[[Александар Поветкин]] |СО |12 |[[Владимир Кличко против Александар Поветкин|5 октомври 2013]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2013|10|5}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Олимписки стадион (Москва)|Олимписки стадион]], [[Москва]], Русија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |63 |{{yes2}}Победа |60–3 |style="text-align:left;"|[[Франческо Пјанета]] |ТНА |6 (12), {{small|2:52}} |4 мај 2013 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2013|5|4}} |style="text-align:left;"|{{small|САП арена, Манхајм, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |62 |{{yes2}}Победа |59–3 |style="text-align:left;"|[[Мариуш Вах]] |СО |12 |10 ноември 2012 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2012|11|10}} |style="text-align:left;"|{{small|O2 World, Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO, и ''The Ring''}} |- |- |61 |{{yes2}}Победа |58–3 |style="text-align:left;"|[[Тони Томпсон]] |ТНА |6 (12), {{small|1:12}} |7 јули 2012 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2012|7|7}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Стад де Сјуис]], [[Берн]], Швајцарија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |60 |{{yes2}}Победа |57–3 |style="text-align:left;"|[[Жан-Марк Мормек]] |НА |4 (12), {{small|1:12}} |[[Владимир Кличко против Жан-Марк Мормек|3 март 2012]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2012|3|3}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Есприт Арена]], Диселдорф, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |59 |{{yes2}}Победа |56–3 |style="text-align:left;"|[[Дејвид Хеј]] |СО |12 |[[Владимир Кличко против Дејвид Хеј|2 јули 2011]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2011|7|2}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Фолкспаркштадион]], Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF, WBO, IBO и ''The Ring'';<br />Освои титула во тешка категорија на WBA}} |- |58 |{{yes2}}Победа |55–3 |style="text-align:left;"|[[Самуел Питер]] |НА |10 (12), {{small|1:22}} |[[Владимир Кличко против Самуел Питер II|11 септември 2010]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2010|9|11}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Комерцбанк-Арена]], Франкфурт, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |57 |{{yes2}}Победа |54–3 |style="text-align:left;"|[[Еди Чемберс]] |НА |12 (12), {{small|2:55}} |20 март 2010 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2010|3|20}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Есприт Арена]], Диселдорф, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |56 |{{yes2}}Победа |53–3 |style="text-align:left;"|[[Руслан Чагаев]] |RTD |9 (12), {{small|3:00}} |[[Владимир Кличко против Руслан Чагаев|20 јуни 2009]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2009|6|20}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Фелтинс-Арена]], [[Гелзенкирхен]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF, WBO и IBO;<br />Освои титула во тешка категорија на ''The Ring''}} |- |55 |{{yes2}}Победа |52–3 |style="text-align:left;"|[[Хасим Рахман]] |ТНА |7 (12), {{small|0:44}} |[[Владимир Кличко против Хасим Рахман|13 декември 2008]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2008|12|13}} |style="text-align:left;"|{{small|САП арена, Манхајм, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF, WBO и IBO}} |- |54 |{{yes2}}Победа |51–3 |style="text-align:left;"|[[Тони Томпсон]] |НА |11 (12), {{small|1:38}} |[[Владимир Кличко против Тони Томпсон|12 јули 2008]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2008|7|12}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Барклејкард Арена (Хамбург)]], Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF, WBO и IBO}} |- |53 |{{yes2}}Победа |50–3 |style="text-align:left;"|[[Султан Ибрагимов]] |СО |12 |[[Владимир Кличко против Султан Ибрагимов|23 февруари 2008]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2008|2|23}} |style="text-align:left;"|{{small|Медисон Сквер Гарден, Њујорк, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF и IBO;<br />Освои титула во тешка категорија на WBO}} |- |52 |{{yes2}}Победа |49–3 |style="text-align:left;"|[[Лејмон Брустер]] |RTD |6 (12), {{small|3:00}} |[[Владимир Кличко против Лејмон Брустер II|7 јули 2007]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2007|7|7}} |style="text-align:left;"|{{small|Келнарена, Келн, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF и IBO}} |- |- |51 |{{yes2}}Победа |48–3 |style="text-align:left;"|[[Реј Остин]] |НА |2 (12), {{small|1:23}} |[[Владимир Кличко против Реј Остин|10 март 2007]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2007|3|10}} |style="text-align:left;"|{{small|САП арена, Манхајм, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF и IBO}} |- |50 |{{yes2}}Победа |47–3 |style="text-align:left;"|[[Калвин Брок]] |ТНА |7 (12), {{small|2:10}} |[[Владимир Кличко против Калвин Брок|11 ноември 2006]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2006|11|11}} |style="text-align:left;"|{{small|Медисон Сквер Гарден, Њујорк, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF и IBO}} |- |49 |{{yes2}}Победа |46–3 |style="text-align:left;"|[[Крис Бирд]] |ТНА |7 (12), {{small|0:41}} |[[Крис Бирд против Владимир Кличко II|22 април 2006]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2006|4|22}} |style="text-align:left;"|{{small|[[САП арена]], [[Манхајм]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои титули во тешка категорија на IBF и IBO}} |- |48 |{{yes2}}Победа |45–3 |style="text-align:left;"|[[Самуел Питер]] |СО |12 |[[Владимир Кличко против Самуел Питер|24 септември 2005]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2005|9|24}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Бордволк хол]], Атлантик Сити, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои титули во тешка категорија на NABF и NABO}} |- |47 |{{yes2}}Победа |44–3 |style="text-align:left;"|[[Елисео Кастиљо]] |ТНА |4 (10), {{small|2:51}} |23 април 2005 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2005|4|23}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Вестфаленхален]], [[Дортмунд]], Германија}} | |- |46 |{{yes2}}Победа |43–3 |style="text-align:left;"|[[Даварил Вилијамсон]] |{{abbr|ТО|Техничка одлука}} |5 (10), {{small|3:00}} |2 октомври 2004 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2004|10|2}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Caesars Palace]], Парадајс, Невада, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Поделена техничка одлука: Кличко исечен од случаен судир со глава}} |- |45 |{{no2}}Пораз |42–3 |style="text-align:left;"|[[Лејмон Брустер]] |ТНА |5 (12), {{small|3:00}} |[[Владимир Кличко против Лејмон Брустер|10 април 2004]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2004|4|10}} |style="text-align:left;"|{{small|Центар за настани во Мандалај Беј, Парадајс, Невада, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|За титула во тешка категорија на WBO}} |- |44 |{{yes2}}Победа |42–2 |style="text-align:left;"|[[Данел Николсон]] |ТНА |4 (12), {{small|1:44}} |20 декември 2003 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2003|12|20}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Вундерино Арена]], [[Кил]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBA Inter-Continental}} |- |43 |{{yes2}}Победа |41–2 |style="text-align:left;"|[[Фабио Едуардо Моли]] |НА |1 (12), {{small|1:49}} |30 август 2003 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2003|8|30}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Олимпиахале]], Минхен, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои титула во тешка категорија на WBA Inter-Continental}} |- |42 |{{no2}}Пораз |40–2 |style="text-align:left;"|[[Кори Сандерс]] |ТНА |2 (12), {{small|0:27}} |[[Владимир Кличко против Кори Сандерс|8 март 2003]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2003|3|8}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Арена ТУИ]], Хановер, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја загуби титулата во тешка категорија на WBO}} |- |- |41 |{{yes2}}Победа |40–1 |style="text-align:left;"|[[Џамил Меклајн]] |RTD |10 (12), {{small|3:00}} |[[Владимир Кличко против Џамил Меклајн|7 декември 2002]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2002|12|7}} |style="text-align:left;"|{{small|Центар за настани во Мандалај Беј, Парадајс, Невада, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBO}} |- |40 |{{yes2}}Победа |39–1 |style="text-align:left;"|[[Реј Мерсер]] |ТНА |6 (12), {{small|1:08}} |[[Владимир Кличко против Реј Мерсер|29 јуни 2002]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2002|6|26}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Етес Арена]], Атлантик Сити, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBO}} |- |39 |{{yes2}}Победа |38–1 |style="text-align:left;"|[[Франсоа Бота]] |ТНА |8 (12), {{small|0:47}} |16 март 2002 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2002|3|16}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Ханс-Мартин-Шлаер-Хале]], Штутгарт, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBO}} |- |38 |{{yes2}}Победа |37–1 |style="text-align:left;"|[[Чарлс Шафорд]] |ТНА |6 (12), {{small|2:55}} |4 август 2001 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2001|8|4}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Центар за настани во Мандалај Беј]], Парадајс, Невада, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBO}} |- |37 |{{yes2}}Победа |36–1 |style="text-align:left;"|[[Дерик Џеферсон]] |ТНА |2 (12), {{small|2:09}} |24 март 2001 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2001|3|4}} |style="text-align:left;"|{{small|[[БМВ Парк]], Минхен, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBO}} |- |36 |{{yes2}}Победа |35–1 |style="text-align:left;"|[[Крис Бирд]] |СО |12 |[[Крис Бирд против Владимир Кличко|14 октомври 2000]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2000|10|14}} |style="text-align:left;"|{{small|Келнарена, Келн, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои титула во тешка категорија на WBO}} |- |35 |{{yes2}}Победа |34–1 |style="text-align:left;"|[[Монте Барет]] |ТНА |7 (10), {{small|2:40}} |[[Ленокс Луис против Франсоа Бота|15 јули 2000]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2000|7|15}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Арена Лондон]], [[Лондон]], Англија}} | |- |34 |{{yes2}}Победа |33–1 |style="text-align:left;"|[[Дејвид Бостис]] |ТНА |2 (12), {{small|1:27}} |[[Ленокс Луис против Мајкл Грант|29 април 2000]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2000|4|29}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Медисон Сквер Гарден]], [[Њујорк]], САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBA Inter-Continental}} |- |33 |{{yes2}}Победа |32–1 |style="text-align:left;"|[[Паја Волфграм]] |НА |1 (12), {{small|1:30}} |18 март 2000 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2000|3|18}} |style="text-align:left;"|{{small|| Спортска сала Астердорфер, Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои титула во тешка категорија на WBC International}} |- |32 |{{yes2}}Победа |31–1 |style="text-align:left;"|Лајош Ерош |НА |2 (12), {{small|2:35}} |4 декември 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|12|4}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Спортска сала (Хановер)|Спортска сала]], Хановер, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA Inter-Continental и Европската титула}} |- |31 |{{yes2}}Победа |30–1 |style="text-align:left;"|[[Фил Џексон (боксер)|Фил Џексон]] |НА |2 (8), {{small|1:59}} |12 ноември 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|11|12}} |style="text-align:left;"|{{small|[[The Orleans]], Парадајс, Невада, САД}} | |- |- |30 |{{yes2}}Победа |29–1 |style="text-align:left;"|[[Аксел Шулц]] |ТНА |8 (12), {{small|2:42}} |25 септември 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|9|25}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Келнарена]], [[Келн]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBA Inter-Continental;<br />Освои Европска титула во тешка категорија}} |- |29 |{{yes2}}Победа |28–1 |style="text-align:left;"|Џозеф Чингангу |RTD |4 (12), {{small|3:00}} |17 јули 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|7|17}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Сала Мицубиши Електрик]], [[Диселдорф]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои титула во тешка категорија на WBA}} |- |28 |{{yes2}}Победа |27–1 |style="text-align:left;"|Тони Лароса |ТНА |1 (10), {{small|2:57}} |22 мај 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|5|22}} |style="text-align:left;"|{{small|Спортска палата, [[Будимпешта]], Унгарија}} | |- |27 |{{yes2}}Победа |26–1 |style="text-align:left;"|Еверет Мартин |ТНА |8 (8) |24 април 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|4|24}} |style="text-align:left;"|{{small|Зграда Циркус Кроне, Минхен, Германија}} | |- |26 |{{yes2}}Победа |25–1 |style="text-align:left;"|Зоран Вујичиќ |НА |1 (8), {{small|1:02}} |13 февруари 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|2|13}} |style="text-align:left;"|{{small|Хотел Маритим, Штутгарт, Германија}} | |- |25 |{{no2}}Пораз |24–1 |style="text-align:left;"|[[Рос Пјурити]] |ТНА |11 (12), {{small|0:18}} |[[Владимир Кличко против Рос Пјурити|5 декември 1998]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|12|5}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Киевска палата на спортот|Палата на спортовите]], [[Киев]], Украина}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја загуби титулата во тешка категорија на WBC}} |- |24 |{{yes2}}Победа |24–0 |style="text-align:left;"|Донел Вингфилд |НА |1 (8) |14 ноември 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|11|14}} |style="text-align:left;"|{{small|Зграда Циркус Кроне, Минхен, Германија}} | |- |23 |{{yes2}}Победа |23–0 |style="text-align:left;"|Ели Диксон |НА |3 (10), {{small|2:26}} |3 октомври 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|10|3}} |style="text-align:left;"|{{small|Сала Принц-Гарден, [[Аугсбург]], Германија}} | |- |22 |{{yes2}}Победа |22–0 |style="text-align:left;"|Стив Панел |НА |2 (10) |19 септември 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|9|19}} |style="text-align:left;"|{{small|Арена Оберхаузен, Оберхаузен, Германија}} | |- |21 |{{yes2}}Победа |21–0 |style="text-align:left;"|Карлос Монро |ТНА |6 (10), {{small|2:28}} |6 август 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|8|6}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Гранд Казино Авојелс]], [[Марксвил (Луизијана)]], САД}} | |- |20 |{{yes2}}Победа |20–0 |style="text-align:left;"|Наџи Шахид |НА |1 (12) |10 јули 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|7|10}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Зграда Циркус Кроне]], Минхен, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBC}} |- |- |19 |{{yes2}}Победа |19–0 |style="text-align:left;"|Коди Кох |НА |4 (12) |23 мај 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|5|23}} |style="text-align:left;"|{{small|Оберајнхале, Офенбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBC}} |- |18 |{{yes2}}Победа |18–0 |style="text-align:left;"|Еверет Мартин |{{Abbr|СО|Едногласна одлука}} |8 |13 март 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|3|13}} |style="text-align:left;"|{{small|Спортска сала Вандсбек, Хамбург, Германија}} | |- |17 |{{yes2}}Победа |17–0 |style="text-align:left;"|Маркус Мекинтир |НА |3 (12) |14 февруари 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|2|14}} |style="text-align:left;"|{{small|Хотел Маритим, Штутгарт, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освоил титула во тешка категорија на WBC}} |- |16 |{{yes2}}Победа |16–0 |style="text-align:left;"|Дерик Лампкинс |ТНА |1 (8) |20 декември 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|12|20}} |style="text-align:left;"|{{small|Оберајнхале, Офенбург, Германија}} | |- |15 |{{yes2}}Победа |15–0 |style="text-align:left;"|Ладислав Хусарик |ТНА |3 (8) |13 декември 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|12|13}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Спортска сала Алстердорфер ]], Хамбург, Германија}} | |- |14 |{{yes2}}Победа |14–0 |style="text-align:left;"|Џери Халстед |ТНА |2 (8) |6 декември 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|12|6}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Стадхале Офенбах|Стадхале]], [[Офенбах на Мајна]], Германија}} | |- |13 |{{yes2}}Победа |13–0 |style="text-align:left;"|Маркос Гонсалес |НА |2 (8) |11 октомври 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|10|11}} |style="text-align:left;"|{{small|Стадхале, Котбус, Германија}} | |- |12 |{{yes2}}Победа |12–0 |style="text-align:left;"|[[Џејмс Причард]] |ТНА |3 (8) |20 септември 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|9|20}} |style="text-align:left;"|{{small| Тиволи Ајспортхале, Ахен, Германија}} | |- |11 |{{yes2}}Победа |11–0 |style="text-align:left;"|[[Бико Ботовамунгу]] |DQ |5 (6), {{small|0:02}} |23 август 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|8|23}} |style="text-align:left;"|{{small|Хотел Маритим, Штутгарт, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ботовамунгу дисквалификуван откако неговиот тим одбил да го напушти рингот}} |- |10 |{{yes2}}Победа |10–0 |style="text-align:left;"|Гилберто Вилијамсон |ТНА |3 (8) |12 јули 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|7|12}} |style="text-align:left;"|{{small|Берлет-Хале, [[Хаген]], Германија}} | |- |9 |{{yes2}}Победа |9–0 |style="text-align:left;"| Салвадор Масиел |НА |1 (8) |27 јуни 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|6|27}} |style="text-align:left;"|{{small| Оберајнхале, [[Офенбург]], Германија}} | |- |8 |{{yes2}}Победа |8–0 |style="text-align:left;"|Пол Ешли |НА |2 (8), {{small|1:25}} |13 јуни 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|6|13}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Арена Оберхаузен]], [[Оберхаузен]], Германија}} | |- |7 |{{yes2}}Победа |7–0 |style="text-align:left;"|Марк Вилс |НА |1 (8), {{small|2:58}} |10 мај 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|5|10}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Балспортхале]], Франкфурт, Германија}} | |- |6 |{{yes2}}Победа |6–0 |style="text-align:left;"|Марк Јанг |{{abbr|ПОТ|Прекин од тимот}} |2 (6), {{small|3:00}} |12 април 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|4|12}} |style="text-align:left;"|{{small|Еврогрес, [[Ахен]], Германија}} | |- |5 |{{yes2}}Победа |5–0 |style="text-align:left;"|Карлос Монро |{{abbr|ДК|Дисквалификација}} |6 (6), {{small|0:34}} |15 февруари 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|2|15}} |style="text-align:left;"|{{small|Штадхале, [[Котбус]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Монро бил дисквалификуван поради удар со глава}} |- |4 |{{yes2}}Победа |4–0 |style="text-align:left;"|Трој Вејда |ТНА |3 (6), {{small|0:36}} |25 јануари 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|1|25}} |style="text-align:left;"|{{small|Хотел Маритим, [[Штутгарт]], Германија}} | |- |3 |{{yes2}}Победа |3–0 |style="text-align:left;"|Бил Кориган |ТНА |1 (4), {{small|1:21}} |21 декември 1996 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1996|12|21}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Зоолошка градина Франкфурт|Зоолошка градина]], [[Франкфурт]], Германија}} | |- |2 |{{yes2}}Победа |2–0 |style="text-align:left;"|Ексум Спејт |{{abbr|ТНА|Технички нокаут}} |2 (4), {{small|1:54}} |30 ноември 1996 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1996|11|30}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Арена Нова]], [[Винер Нојштат]], Австрија}} | |- |1 |{{yes2}}Победа |1–0 |style="text-align:left;"|Фабијан Меца |{{abbr|НА|Нокаут}} |1 (4), {{small|1:35}} |16 ноември 1996 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1996|11|16}} |style="text-align:left;"|{{small|Спортска сала [[Вандсбек]], [[Хамбург]], Германија}} | |} == Титули во бокс == === Главни светски титули === * [[Светска боксерска организација|WBA]] (унифициран и супер) шампион во тешка категорија {{Efn|Главен шампион во текот на целото негово владеење. Промовиран во супершампион во август 2011 година.|name=e}} * Шампион во тешка категорија на [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] * Шампион во тешка категорија на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] === Наслови на списанието ''„The Ring“'' === * Шампион во тешка категорија на списанието ''The Ring'' === Мали светски титули === * Шампион во тешка категорија на [[Меѓународна боксерска организација|IBO]] === Регионални/меѓународни наслови === * Интерконтинентален шампион на WBA во тешка категорија * Меѓународен шампион во тешка категорија на WBC * Европски шампион во тешка категорија * Шампион во тешка категорија на NABF * Шампион во тешка категорија на NABO === Почесни титули === * Супершампион на WBO == Гледаност == {{Gallery |width=400 |File:Boxing Germany TV average viewership-1.jpg |Графикон што го претставува развојот на бројките на гледаност на германските телевизиски натпревари на Владимир Кличко од 1999 година |File:Wladimir Klitschko vs UEFA Champions League in Germany.jpg |Гледаност на борбите на Владимир Кличко во споредба со популарноста на натпреварите од Лигата на шампионите на УЕФА во Германија низ годините }} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:95%;" ! Дата !! Натпревар !! Официјално<ref name="eyeonthering"/> !! Регион !! Мрежа !! Гледаност!! Извори!! Забелешки |- |- |25 септември 1999 година |Владимир Кличко против [[Алекс Шулц]] |{{center|''Кличко vs. Шулц''}} |Германија |[[РТЛ Телевизија]] |{{center|10,530,000}} |<ref name=schulz>{{Cite web |url=https://www.boxing247.com/news/Vladimir-Klitschko-Profile.php |title=Wladimir Klitschko Profile - East Side Boxing|access-date=16 May 2020}}</ref><ref name=schulz1>{{Cite web |url=https://www.focus.de/panorama/boulevard/entertainment-brueder-bumm_aid_178789.html |title=Die Schwergewichtsboxer Vitali und Wladimir Klitschko über Hiebe, Geld und den Showdown in Las Vegas |access-date=16 May 2020 |language=de |archive-date=31 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031031246/https://www.focus.de/panorama/boulevard/entertainment-brueder-bumm_aid_178789.html |url-status=dead }}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1|Просечна гледаност}} |- |{{center|25 декември 1999 година}} |Владимир Кличко против Лајош Ерош |{{center|''Кличко vs. Ерош''}} |Германија |[[Сат.1]] |{{center|7,010,000}} |<ref name=eros>{{Cite web |url=https://www.presseportal.de/pm/6708/126925 |title=Vitali Klitschko vs. Chris Byrd generates 9,79 million viewers, breaking the station's record held by Wladimir|date=3 April 2000 |access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|14 октомври 2000 година}} |[[Крис Берд против Владимир Кличко]] |{{center|''Одмазда на братот''}} |Германија |Сат.1 |{{center|8,190,000}} |<ref name=byrd1>{{Cite web |url=https://www.presseportal.de/pm/6708/184721 |title=9,39 Millionen sahen "Die Rache des Bruders" Saisonrekord für "ran - SAT.1-BUNDESLIGA"|date=19 October 2000 |access-date=7 March 2026 |language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|7 декември 2002 година}} |[[Владимир Кличко против Џамил МекКлајн]] |{{center|''Кличко vs. МекКлајн''}} |Германија |[[ЦДФ]] |{{center|4,590,000}} |<ref name=mccline-zdf>{{Cite web |url=https://www.presseportal.de/pm/7840/403894|title=ZDF-Pressemitteilung Starkes Wochenende für das ZDF Tagessieg am Sonntag mit Rosamunde Pilcher, "Menschen 2002" und Sport |access-date=7 March 2026 |language=de }}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}} |- |{{center|8 март 2003 година}} |[[Владимир Кличко против Кори Сандерс]] |{{center|''Следната голема ѕвезда''}} |Германија |[[ЦДФ]] |{{center|9,170,000}} |<ref name=sanders>{{Cite web |url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/boxen-schwermut-im-klitschko-lager-a-239384.html|title=Schwermut im Klitschko-Lager |access-date=7 March 2026 |language=de }}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|30 август 2003 година}} |Владимир Кличко против [[Фабио Едуардо Моли]] |{{center|''Ноќ на џиновите''}} |Германија |ЦДФ |{{center|7,630,000}} |<ref name=moli>{{Cite web |url=https://www.presseportal.de/pm/7840/476645 |title=Fast acht Millionen Zuschauer sahen Klitschos K.o.-Sieg live im ZDF|date=31 August 2003 |access-date=2 November 2020}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="2" |{{center|20 декември 2003 година}} |rowspan="2" |Владимир Кличко против [[Данел Николсон]] |rowspan="2" |{{center|''Кличко vs. Николсон''}} |Германија |ЦДФ |{{center|7,920,000}} |<ref name=nicholson>{{Cite web|url=https://www.presseportal.de/pm/7840/511756|title=Boxen live im Zweiten ZDF-Pressemitteilung|date=21 December 2003 |access-date=22 September 2022|language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Русија |N/A |{{center|16,500,000}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/business/article-3149583-tv-populjarnost-vidov-sporta-itogi-2011.html|title=ТВ-популярност видов спорта. Итоги-2011|access-date=19 November 2022|language=ru}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|23 април 2005 година}} |Владимир Кличко против [[Елисео Кастиљо]] |{{center|''Кличко vs. Кастиљо''}} |Германија |[[Дас Ерсте]] |{{center|6,440,000}} |<ref name=castillo-tv>{{Cite web |url=https://www.presseportal.de/pm/6694/672066|title=Bis zu 8,90 Millionen Zuschauer sahen Sieg von Wladimir Klitschko im Ersten/ Im Durchschnitt verfolgten 6,44 Millionen Zuschauer (Marktanteil 30,7%) seinen Kampf gegen Eliseo Castillo|date=24 April 2005 |access-date=17 September 2023}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|24 септември 2005 година}} |[[Владимир Кличко против Семјуел Питер]] |{{center|''Борба на шеталиштето''}} |Соединети Американски Држави |[[HBO]] |{{center|2,036,000}} |<ref name="klitschko vs. peter 1, hbo numbers">{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Journal/Issues/2005/10/10/Media/Alight-In-The-Darkness-Boxing-Ratings.aspx|title=A Light In The Darkness: Boxing Ratings|website=[[Sports Business Journal]]|date=10 October 2005 |access-date=15 May 2022}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb4|Просечен број на домаќинства}}{{refn|group=nb|name=nb7|[[Пеј телевизија]] мрежа}} |- |{{center|24 април 2006 година}} |[[Крис Берд против Владимир Кличко II]] |{{center|''Одмаздата е името на играта''}} |Германија |Дас Ерсте |{{center|10,170,000}} |<ref name=byrd2>{{Cite web |url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/6660/mehr_als_zehn_millionen_zuschauer_fieberten_bei_klitschkokampf_mit/ |title=More than 10 million viewers saw Klitschko fight|access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="2"|{{center|11 ноември 2006 година}} |rowspan="2"|[[Владимир Кличко против Калвин Брок]] |rowspan="2"|{{center|''Кличко vs. Брок''}} |rowspan="2"|Германија |rowspan="2"|РТЛ Телевизија |{{center|2,330,000}} |rowspan="2"|<ref name=klitschko-brock-tv-germany>{{Cite web |url=https://www.new-business.de/_rubric/detail.php?rubric=MEDIEN&nr=53126|title=ARD und RTL streiten um Box-Highlight|access-date=19 January 2025|language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |4,200,000 |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}} |- |{{center|10 март 2007 година}} |[[Владимир Кличко против Реј Остин]] |{{center|''Опасна зона''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|12,890,000}} |<ref name=rayaustin>{{Cite web |url=https://www.n-tv.de/sport/Maske-wird-Quotenkoenig-article220562.html |title=Maske wird Quotenkönig|access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref><ref name=rayaustin1>{{Cite web |url=http://www.quotenmeter.de/n/19162/fast-13-millionen-zuschauer-klitschko-besiegt-axel-schulz-im-rtl-fernduell |title=Almost 13 million viewers: Klitschko fight draws biggest numbers than Axel Schulz return |date=11 March 2007|access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|7 јули 2007 година}} |[[Владимир Кличко против Ламон Брјустер II]] |{{center|''Реванш''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|11,210,000}} |<ref name=brewster2>{{Cite web |url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/11596/ber_11_millionen_verfolgten_klitschkos_sieg/ |title=More than 11 million viewers saw Klitschko's win|access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref><ref name=vitali-johnson>{{Cite web |url=https://www.rtl.de/cms/bis-zu-12-33-millionen-sehen-klitschko-sieg-189274.html |title=Around 12,33 million viewers saw Vitali Klitschko fight Kevin Johnson|access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="4" |{{center|23 февруари 2008 година}} |rowspan="4" |[[Владимир Кличко против Султан Ибрагимов]] |rowspan="4" |{{center|''Обединување''}} |Русија |[[Прв канал Русија]] |{{center|9,500,000}} |<ref name=ibragimov-tv-2>{{Cite web |url=https://www.championat.com/football/article-3068319-populjarnost-sporta-na-tv-itogi-goda.html|title=Популярность спорта на ТВ. Итоги года|access-date=14 October 2022|language=ru}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="2" |Германија |rowspan="2" |РТЛ Телевизија |{{center|2,260,000}} |rowspan="2" |<ref name=ibragimov-tv-germany>{{Cite web |url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/14738/klitschko_erboxt_hohe_quoten_in_der_nacht/|title=Klitschko erboxt hohe Quoten in der Nacht|access-date=17 September 2023|language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|3,790,000}} |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8|Истовремена реприза}} |- |САД |HBO |{{center|1,800,000}} |<ref name=povetkin-chambers-hbo>{{Cite web |url=http://bokc.org/news/11340.php |title=Александр Поветкин в цифрах HBO|access-date=31 July 2025 |language=ru |archive-date=29 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080429202103/http://bokc.org/news/11340.php}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |rowspan="2" |{{center|12 јули 2008 година}} |rowspan="2" |[[Владимир Кличко против Тони Томпсон]] |rowspan="2" |{{center|''Време да се избере некој од своја тежина''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|9,220,000}} |<ref name=thompson1>{{Cite news |url=https://www.welt.de/sport/article2209358/Klitschko-kann-trotz-K-o-Siegs-nicht-ueberzeugen.html |title=Klitschko kann trotz K.o.-Siegs nicht überzeugen |date=13 July 2008}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Украина |Интер |{{center|7,100,000}} |<ref name=thompson1-inter>{{Cite web |url=https://www.elitboxclub.com/interviews/4422/2008-07-17/Vadim-Bukhkalov-The-audience-was-giving-Wladimir-Klitschko-a-big-hand-for-about-forty-minutes|title=Вадим Бухкалов: "Зрители аплодировали Кличко минут сорок"|access-date=15 March 2021 |language=ru}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="2" |{{center|13 декември 2008 година}} |rowspan="2" |[[Владимир Кличко против Хасим Рахман]] |rowspan="2" |{{center|''Експлозивно''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|9,670,000}} |<ref>{{Cite web |url=https://www.abendblatt.de/kultur-live/article107488885/Nur-Boxen-lockt-Zuschauer.html?service=amp|title=Nur Boxen lockt Zuschauer|publisher=Hamburger Abendblatt|date=15 December 2008}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Украина |Интер |{{center|5,637,000}} |<ref>{{Cite web |url=https://korrespondent.net/sport/boks/680615-boj-klichko-uvideli-okolo-shesti-millionov-ukraincev|title=Бой Кличко увидели около шести миллионов украинцев|publisher=Korrespondent|date=16 December 2008}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb3|Гледачи 18+}} |- |rowspan="2" |{{center|20 јуни 2009 година}} |rowspan="2" |[[Владимир Кличко против Руслан Чагаев]] |rowspan="2" |''Нокаут во Шалке'' |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|10,390,000}} |<ref>{{cite web |url=https://www.quotenmeter.de/cms/?p1=n&p2=35669&p3=&qry=&mobile=off|title=Bundesliga, Boxen und Wintersport bringen klaren Tagessieg|date=21 June 2009}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Обединето Кралство |[[Sky Sports]] |{{center|100,000}} |<ref name="klitschko-chagaev-uk">{{cite web |url=https://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-top-10/|title=Weekly top 10 programmes on TV sets|access-date=23 July 2023}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |{{center|20 март 2010 година}} |Владимир Кличко против [[Еди Чејмберс]] |{{center|''Дуел на Рајна''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|12,590,000}} |<ref name=chambers>{{Cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/general/others/boxing-how-the-klitschkos-came-to-rule-german-fight-game-2303979.html}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="3" |{{center|11 септември 2010 година}} |rowspan="3" |[[Владимир Кличко против Семјуел Питер II]] |rowspan="3" |''Финале во Франкфурт'' |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|9,700,000}} |<ref name=peter2-ua-tv>{{Cite web|url=https://www.zeit.de/news-nt/2010/9/12/iptc-bdt-20100912-9-26341342xml|title=архивска копија|accessdate=2026-04-16|archive-date=2020-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819072004/https://www.zeit.de/news-nt/2010/9/12/iptc-bdt-20100912-9-26341342xml|url-status=dead}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Украина |Интер |{{center|4,200,000}} |<ref name=peter2>{{Cite web |url=https://inter.ua/ua/news/translyaciya-na-intere-razgromnogo-boya-vladimira-klichko-sobrala-u-teleekranov-bolee-poloviny}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Обединето Кралство |Sky Sports Main Event |{{center|202,000}} |<ref name=peter2-uk>{{Cite web |url=https://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-top-10/}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |rowspan="11" |{{center|2 јули 2011 година}} |rowspan="11" |[[Владимир Кличко против Дејвид Хеј]] |rowspan="11" |''Крај на разговорите'' |Светски |разни |{{center|500,000,000}} | |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|15,560,000}} |<ref name=toprate>{{Cite web |url=http://www.rtlgroup.com}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Австрија |{{center|497,000}} |<ref name=ots-press-release>{{Cite web |url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20110704_OTS0053/staerkster-klitschko-kampf-aller-zeiten |date=4 July 2011 |access-date=12 April 2026 |title=Stärkster Klitschko-Kampf aller Zeiten|publisher=[[Austria Press Agency]]|language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb6|Гледачи на возраст од 12 години+}} |- |Украина |[[Интер (ТВ канал)|Интер]] |{{center|9,500,000}} |<ref name=usyk-show/> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Соединети Американски Држави |[[HBO]] |{{center|1,242,000}} |<ref name=klitschko-haye-hbo-ratings>{{Cite web |url=https://www.badlefthook.com/2011/8/18/2370050/boxing-tv-ratings-nielsen-2011-hbo-showtime-espn-friday-night-fights|title=Boxing's 2011 TV Ratings: Numbers and Analysis for HBO, Showtime, ESPN and Pay-Per-View|date=18 August 2011|access-date=10 August 2025|publisher=Bad Left Hook}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |rowspan="3"|Полска |[[TVP1]] |rowspan="2"|{{center|3,388,616}} |rowspan="2"|<ref name=klicsko-haye-poland>{{Cite web |url=https://media2.pl/marketing/80679-Walka-Kliczko-Haye-33-mln-widzow-w-Polsce.html|title=Валка Кличко - Хеј: 3,3 милиони гледачи во Полска|access-date=10 September 2023 |language=pl}}</ref> |rowspan="2"|{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |[[TVP Спорт]] |- |[[TVP HD]] |{{center|92,000}} |<ref name=klicsko-haye-poland2>{{Cite web|url=http://www.ringpolska.pl/boks-na-swiecie/waga-ciezka-boks/wladimir-kliczko/11280-3-5-miliona-widzow-kliczko-haye-w-polsce|title=3,5 милиона гледачи Кличко - Хеј во Полска|date=4 July 2011|access-date=10 September 2023|language=pl}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="2"|Унгарија |rowspan="2"|[[Дуна ТВ]] |{{center|1,150,000}} |<ref name=klicsko-haye-hungary>{{Cite web |url=https://www.mediainfo.hu/hirek/article.php?id=20680|title=Рекорд на гледаност за Кличко на Дуна ТВ|access-date=19 April 2023 |language=hu}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2|Вкупно гледачи}} |- |{{center|588,000}} |<ref name=klicsko-haye-hungary2>{{Cite web |url=https://www.origo.hu/teve/20110704-duna-teves-nezettsegi-csucsot-hozott-klicsko-es-haye-meccse.html|title=Дуна ТВ постави рекорд со мечот Кличко и Хеј|date=4 July 2011 |access-date=12 May 2023 |language=hu}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Холандија |[[RTL 7]] |{{center|507,000}} |<ref name=klicsko-haye-netherlands>{{Cite web |url=https://www.mediacourant.nl/2011/07/half-miljoen-kijkers-voor-bokswedstrijd-van-de-eeuw/|title=Половина милион гледачи за „борбата на векот“|date=3 July 2011 |access-date=31 May 2023 |language=nl}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|3 март 2012 година}} |Владимир Кличко против [[Жан-Марк Мормек]] |{{center|''Сите појаси. Еден шампион''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|12,260,000}} |<ref name=mormeck-stern>{{Cite web |url=https://www.stern.de/sport/sportwelt/boxen-es-gibt-wuerdige-gegner-im-schwergewicht-fuer-die-klitschkos-3556502.html|title=Има достојни противници за Кличко|publisher=[[Stern (magazine)|Stern]] |date=5 March 2012|access-date=10 August 2025|language=de}}</ref><ref name=mormeck-rtl>{{Cite web |url=https://www.badlefthook.com/2012/3/5/2847578/wladimir-klitschko-next-fight-tony-thompson-rematch-ibf-mandatory-boxing-news}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|7 јули 2012 година}} |Владимир Кличко против [[Тони Томпсон]] |{{center|''Тврди карпи''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|8,360,000}} |<ref name=thompson2>{{Cite web|url=https://www.derwesten.de/sport/ueber-acht-millionen-zuschauer-sehen-klitschko-sieg-id6855661.html|title=Над 8 милиони гледачи го гледаа Кличко|date=8 July 2012|accessdate=2026-04-16|archive-date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301110614/https://www.derwesten.de/sport/ueber-acht-millionen-zuschauer-sehen-klitschko-sieg-id6855661.html|url-status=dead}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="3"|{{center|10 ноември 2012 година}} |rowspan="3"|Владимир Кличко против [[Мариуш Вах]] |rowspan="3"|''Битка на џиновите'' |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|11,770,000}} |<ref name=wach>{{Cite web |url=https://www.abendblatt.de/sport/article110895786/11-77-Millionen-sehen-Klitschko-und-das-Raetsel-Wach.html|title=11,77 милиони го гледаа Кличко|date=11 November 2012}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Украина |Интер |{{center|10,600,000}} | |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |Унгарија |[[Sport1 (Источна Европа)|Sport1]] |{{center|500,000}} |<ref name=wach-hu>{{Cite web |url=https://www.nemzetisport.hu/okolvivas/vladimir-klicsko-keri-a-kovetkezot-ujabb-nagy-ember-johet-2190687}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|4 мај 2013 година}} |Владимир Кличко против [[Франческо Пианета]] |{{center|''Шоу во Манхајм''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|8,310,000}} |<ref name=pianeta-dwdl>{{Cite web |url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/40692/klitschko_buesst_ueber_drei_millionen_zuschauer_ein/}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="9"|{{center|7 октомври 2013 година}} |rowspan="9"|Владимир Кличко против [[Александар Поветкин]] |rowspan="9"|''Кличко vs. Поветкин'' |Германија |rowspan="2"|РТЛ Телевизија |{{center|11,020,000}} |<ref name=povetkin>{{Cite web|url=http://sport.bigmir.net/boks/profi/1596302-Boj-Klichko---Povetkin-sobral-rekordnye-telerejtingi-v-Ukraine-i-Rossii|title=архивска копија|accessdate=2026-04-16|archive-date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301144836/http://sport.bigmir.net/boks/profi/1596302-Boj-Klichko---Povetkin-sobral-rekordnye-telerejtingi-v-Ukraine-i-Rossii|url-status=dead}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Австрија |{{center|290,000}} |<ref name=povetkin-at>{{Cite web |url=https://www.derstandard.at/story/1379293202800/europa-league-ueberholt-champions-league}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb6}} |- |rowspan="2"|Украина |rowspan="2"|Интер |{{center|23,000,000}} |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|11,000,000}} |<ref name=usyk-show/> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Русија |[[Прв канал (Русија)|1 Канал]] |{{center|23,000,000}} |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="2"|Соединети Американски Држави |rowspan="2"|[[HBO]] |{{center|534,000}} |rowspan="2"|<ref name=povetkin-klitschko-hbo-viewership>{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Daily/Issues/2013/10/11/Media/Final-Ratings/|title=Final Ratings: NBC's Presidents Cup Finale Audience Down From Recent Years|date=10 October 2013 |access-date=10 August 2025|publisher=Sports Business Journal}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |{{center|705,000}} |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |Чешка |[[Nova Action (Czech TV channel)|Фанда]] |{{center|255,000}} |<ref name=czech-tv>{{Cite web |url=https://www.lupa.cz/clanky/talent-v-nedeli-porazil-ct-1-na-doktory-z-pocatku-ale-nestacil-i-sobotu-vyhrala-nova/|title=Талент во недела ја победи ЧТ1|access-date=10 July 2021|language=cs}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb5|Гледачи 15+}} |- |Словачка |[[Markíza Dajto|Дајто]] |{{center|141,000}} |<ref name=slovak-tv>{{Cite web |url=https://strategie.hnonline.sk/news/tlacove-spravy/784100-markiza-potvrdila-poziciu-suverenneho-lidra-aj-v-roku-2013|title=Маркиза ја потврди лидерската позиција во 2013|date=4 January 2014 |access-date=29 December 2024|language=sk}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb6}} |- |{{center|26 април 2014 година}} |Владимир Кличко против [[Алекс Леапаи]] |{{center|''Не можам да запрам''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|8,210,000}} |<ref name=leapai>{{Cite web |url=https://www.zeit.de/news/2014-04/27/sport-allgemein-821-millionen-sahen-klitschkos-ko-sieg-gegen-leapai-27103402}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="4"|{{center|15 ноември 2014 година}} |rowspan="4"|Владимир Кличко против [[Кубрат Пулев]] |rowspan="4"|''Дуел во Хамбург'' |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|9,160,000}} |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Бугарија |[[Nova (Bulgaria)|Нова]] |{{center|1,800,000}} |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="2"|Соединети Американски Држави |rowspan="2"|[[HBO]] |{{center|620,000}} |rowspan="2"|<ref name=pulev-klitschko-hbo-viewership2>{{Cite web |url=https://www.badlefthook.com/2014/11/18/7242177/klitschko-vs-pulev-does-1-million-viewers-over-two-airings-on-hbo}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |{{center|400,000}} |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |rowspan="2"|{{center|25 април 2015 година}} |rowspan="2"|[[Владимир Кличко против Брајант Џенингс]] |rowspan="2"|''Враќањето на шампионот'' |Соединети Американски Држави |[[HBO]] |{{center|1,637,000}} |<ref name=jennings-klitschko-where-to-watch>{{Cite web |url=https://www.sbnation.com/2015/4/25/8495681/klitschko-vs-jennings-live-stream-how-to-watch-the-fight-online|title=Klitschko vs. Jennings live stream: How to watch the fight online |date=25 April 2015|access-date=10 August 2025|publisher=[[SB Nation]]}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |Украина |Интер |{{center|2,500,000}} |<ref name=jennings-klitschko-inter-viewershil>{{Cite web |url=https://inter.ua/en/news/boy-vladimira-klichko-na-intere-posmotrelo-bolee-2-5-mln-chelovek|title=Two and a Half Million Viewers Watched Wladimir Klitschko Beating Bryant Jennings |date=27 April 2015|access-date=1 February 2026|publisher=[[Inter (TV channel)|Inter]]}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="4"|{{center|28 ноември 2015 година}} |rowspan="4"|Владимир Кличко против [[Тајсон Фјури]] |rowspan="4"|''Судир на патишта'' |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|8,910,000}} |<ref name=fury-tv>{{Cite web |url=https://www.sport.de/news/ne2716945/kampf-der-superlative-klitschko-vs-joshua/ |title=Kampf der Superlative: Klitschko vs. Joshua|access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Украина |Интер |{{center|9,700,000}} |<ref name=fury-inter-tv>{{Cite web |url=https://inter.ua/ua/news/poedinok-klichko-fyuri-na-intere-posmotreli-pochti-10-mln-chelovek |title=Поєдинок Кличко-Ф'юрі на "Інтері" подивилися майже 10 млн. чоловік|access-date=28 October 2020 |language=uk}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="2"|Соединети Американски Држави |rowspan="2"|[[HBO]] |{{center|1,038,000}} |rowspan="2"|<ref name=pulev-klitschko-hbo-viewership>{{Cite web |url=https://www.espn.com/blog/dan-rafael/post/_/id/14649/klitschko-fury-draws-strong-u-s-audience|title=Klitschko-Fury draws strong U.S. audience|date=2 December 2015|access-date=13 September 2025|publisher=[[ESPN]]}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |{{center|676,000}} |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |rowspan="4"|{{center|28 април 2017 година}} |rowspan="4"|[[Ентони Џошуа против Владимир Кличко]] |rowspan="4"|''Џошуа vs. Кличко'' |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|9,590,000}} |<ref name=joshua-klitschko-rtl-press-release/> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Украина |Интер |{{center|4,400,000}} |<ref>{{cite news |title=Бій Кличка на "Інтері" став найрейтингівошою спортивною подією року. Що буде далі?|url=https://inter.ua/ua/news/boy-klichko-na-intere-stal-samym-reytingovym-sportivnym-sobytiem-goda-chto-budet-dalshe |access-date=31 July 2025 |work=Телеканал "Интер" |agency=[[Inter (TV channel)|Inter]] |date=3 May 2017 |language=uk |archive-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250731212433/https://inter.ua/ua/news/boy-klichko-na-intere-stal-samym-reytingovym-sportivnym-sobytiem-goda-chto-budet-dalshe|url-status=live}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="2"|Соединети Американски Држави |[[Showtime (TV network)|Шоутајм]] |{{center|659,000}} | <ref name=joshua>{{Cite web |url=https://www.bloodyelbow.com/2017/5/1/15506436/boxing-news-showtime-ratings-joshua-klitschko-10-million-rtl-germany-uk-ppv-record |title=Joshua-Klitschko pulled in 659,000 viewers on Showtime, exceeded 10 million in Germany |work=Bloody Elbow |date=May 2017 |access-date=16 May 2020 |archive-date=1 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301144835/https://www.bloodyelbow.com/2017/5/1/15506436/boxing-news-showtime-ratings-joshua-klitschko-10-million-rtl-germany-uk-ppv-record |url-status=dead }}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |HBO |{{center|738,000}} | <ref name="hbo-klitschko">{{Cite web|url=http://www.boxingscene.com/hbo-replay-joshua-klitschko-peaked-890k-viewers--116199|title=HBO's Replay of Joshua-Klitschko Peaked at 890K Viewers - Boxing News|website=www.boxingscene.com|date=2 May 2017 |language=en-us|access-date=3 May 2017|archive-date=22 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200822171147/https://www.boxingscene.com/hbo-replay-joshua-klitschko-peaked-890k-viewers--116199|url-status=live}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- ! ! Вкупна гледаност ! ! Светска ! ! 1,385,173,000 ! ! |} {{Reflist|1|group=nb}} === Плаќање === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:95%" ! Дата !! Натпревар !! Официјално<ref name="eyeonthering"/> !! [[Pay-per-view]] !! Регион !! Мрежа !! Извори |- |{{center|14 октомври 2000 година}} |[[Крис Берд против Владимир Кличко]] |{{center|''Одмазда на братот''}} |{{center|Не е објавено}} |Обединето Кралство |[[Sky Box Office]] |<ref>{{Cite web |url=http://www.dailymotion.com/video/xuuey0_2000-10-14-wladimir-klitschko-vs-chris-byrd-i_sport |title=2000-10-14 Wladimir Klitschko vs Chris Byrd I|date=5 November 2012|access-date=1 November 2020}}</ref> |- |{{center|23 февруари 2008 година}} |[[Владимир Кличко против Султан Ибрагимов]] |{{center|''Обединување''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |[[Main Event (TV channel)|Main Event]] |<ref>{{Cite web |url=http://www.mainevent.com.au/event.asp?id=442|title=Klitschko V Ibragimov - Pay Per View|access-date=28 March 2026|archive-date=21 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090921070954/http://www.mainevent.com.au/event.asp?id=442}}</ref> |- |{{center|13 декември 2008 година}} |[[Владимир Кличко против Хасим Рахман]] |{{center|''Експлозивно''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://www.mainevent.com.au/event.asp?id=592|title=Klitschko V Rahman - Pay Per View|access-date=28 March 2026|archive-date=11 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211153559/http://www.mainevent.com.au/event.asp?id=592}}</ref> |- |{{center|20 јуни 2009 година}} |[[Владимир Кличко против Руслан Чагаев]] |{{center|''Нокаут во Шалке''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://mainevent.com.au/event.asp?id=679|title=Klitschko V Chagaev - Pay Per View|access-date=28 March 2026|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229062710/http://mainevent.com.au/event.asp?id=679}}</ref> |- |rowspan="3" |{{center|20 март 2010 година}} |rowspan="3" |[[Владимир Кличко против Еди Чејмберс]] |rowspan="3" |{{center|''Дуел на Рајна''}} |{{center|300,000}} |Соединети Американски Држави, Канада, <br>Порторико |klitschko.com |<ref name=klitschko-chambers-thering-us-tv/><ref name=chambers-klitschko-vitali/><ref>{{cite web |title=Klitschko Excited To Have Chambers Fight on Web PPV|url=https://www.boxingscene.com/klitschko-excited-chambers-fight-on-web-ppv--25606|date=25 February 2010|access-date=11 September 2022}}</ref> |- |{{center|Не е објавено}} |Обединето Кралство |[[Primetime (TV channel)|Primetime]] |<ref>{{cite web |title=Klitschko-Chambers: Virgin On Demand To Carry PPV |date=18 March 2010 |url=https://www.boxingscene.com/klitschko-chambers-virgin-on-demand-carry-ppv--26132|access-date=2 March 2021}}</ref> |- |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://mainevent.com.au/event.asp?id=788 |title=Main Event - Klitschko v Chambers - Pay Per View|access-date=27 March 2026|archive-date=28 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101228222012/http://mainevent.com.au/event.asp?id=788}}</ref> |- |{{center|11 септември 2010 година}} |[[Владимир Кличко против Семјуел Питер II]] |{{center|''Финале во Франкфурт''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://mainevent.com.au/event.asp?id=850|title=Klitschko V Peter - Pay Per View|access-date=28 March 2026|archive-date=28 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101228205949/http://mainevent.com.au/event.asp?id=850}}</ref> |- |rowspan="3" |{{center|2 јули 2011 година}} |rowspan="3" |[[Владимир Кличко против Дејвид Хеј]] |rowspan="3" |{{center|''Крај на разговорите''}} |{{center|1,197,000}} |Обединето Кралство |Sky Box Office |<ref>{{cite web |title=Weekly viewing summary (Sky Box Office Events buys between 13-19 June 2011) |url=http://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-viewing-summary/ |website=[[Broadcasters' Audience Research Board]]|access-date=19 August 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Weekly viewing summary (Sky Box Office Events buys between 20-26 June 2011) |url=http://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-viewing-summary/ |website=[[Broadcasters' Audience Research Board]]|access-date=8 September 2019}}</ref><ref name=barb>{{cite web |title=Weekly viewing summary (Sky Box Office Events buys between 27 June-3 July 2011) |url=http://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-viewing-summary/ |website=[[Broadcasters' Audience Research Board]]|access-date=8 September 2019}}</ref> |- |Не е објавено |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://www.mainevent.com.au/boxing/klitschko-v-haye-994/|title=Main Event: Future Events|access-date=28 March 2026| archive-date=16 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616051932/http://www.mainevent.com.au/events/}} </ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mainevent.com.au/boxing/klitschko-v-haye-994/|title=Klitschko v Haye (boxing)|access-date=28 March 2026| archive-date=20 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820161234/http://www.mainevent.com.au/boxing/klitschko-v-haye-994/}} </ref> |- |Не е објавено |Шпанија |[[Digital+]] PPV |<ref>{{Cite web |url=https://www.soloboxeo.com/2011/07/01/digital-retransmitira-el-klitschko-vs-haye/|title=Digital + retransmitirá el Klitschko vs Haye|access-date=5 April 2026| archive-date=3 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703234233/https://www.soloboxeo.com/2011/07/01/digital-retransmitira-el-klitschko-vs-haye/}} </ref> |- |3 март 2012 година |Владимир Кличко против [[Жан-Марк Мормек]] |{{center|''Сите појаси. Еден шампион''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://mainevent.com.au/boxing/klitschko-vs-mormeck-1196/|title=Klitschko Vs Mormeck LIVE Sunday, March 4 at 7am AEDT|access-date=27 March 2026| archive-date=22 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322024059/http://mainevent.com.au/boxing/klitschko-vs-mormeck-1196/}} </ref> |- |10 ноември 2012 година |Владимир Кличко против [[Мариуш Вах]] |{{center|''Битка на џиновите''}} |{{center|Не е објавено}} |Полска |[[Platforma Canal+|Cyfra+]] PPV, [[Cyfrowy Polsat]] PPV |<ref name=klitschko-wach-ppv/><ref name=klitschko-wach-ppv2/><ref name=klitschko-wach-ppv3/> |- |10 ноември 2012 година |Владимир Кличко против [[Мариуш Вах]] |{{center|''Битка на гигантите''}} |{{center|Не е објавено}} |Полска |[[Platforma Canal+|Cyfra+]] PPV, [[Cyfrowy Polsat]] PPV |<ref name=klitschko-wach-ppv/><ref name=klitschko-wach-ppv2/><ref name=klitschko-wach-ppv3/> |- |5 октомври 2013 година |[[Владимир Кличко против Александар Поветкин]] |{{center|''Кличко vs. Поветкин''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref name=klitschko-povetkin-ppv>{{Cite web |url=https://www.badlefthook.com/2013/10/5/4805584/klitschko-vs-povetkin-live-stream-fight-time-results-and-round-by|title=Klitschko vs Povetkin: Live stream, fight time, results, and round-by-round coverage|date=5 October 2013 |access-date=29 December 2024}}</ref> |- |rowspan="2" |26 април 2014 година |rowspan="2" |Владимир Кличко против [[Алекс Леапаи]] |rowspan="2" |{{center|''Can't Stop''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref name=leapai-ppv-aus>{{Cite web |url=https://www.sportingnews.com/au/other-sports/news/wladimir-klitschko-v-alex-leapai-heavyweight-world-championship-title-fight-preview/1b8enzp9itddi186ny8a6c7l58 |title=Wladimir Klitschko v Alex Leapai: Title Fight Preview|date=24 April 2014 |access-date=30 November 2020}}</ref><ref name=leapai-ppv-aus2>{{Cite web |url=https://www.fightnewsaustralia.com/boxing-leapai-no-match-for-klitschko-browne-wins-commonwealth-title/ |title=Boxing: Leapai no match for Klitschko; Browne wins Commonwealth title|date=27 April 2014 |access-date=30 November 2020}}</ref><ref name=leapai-mainevent>{{Cite web|url=https://www.mainevent.com.au/boxing/klitschko-vs-leapai-1659/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140428051743/http://www.mainevent.com.au/boxing/klitschko-vs-leapai-1659/|url-status=dead|archive-date=28 April 2014|title=Klitschko vs Leapai|access-date=30 November 2020}}</ref> |- |{{center|Не е објавено}} |Нов Зеланд |[[Sky Arena]] |<ref name=leapai-ppv-nz>{{Cite web |url=https://www.badlefthook.com/2014/4/26/5646570/klitschko-vs-leapai-live-streaming-results-and-round-by-round-coverage |title=Klitschko vs Leapai: Live streaming results and round-by-round coverage |date=26 April 2014|access-date=30 November 2020}}</ref><ref name=leapai-ppv-nz3>{{Cite web|url=https://www.tvnz.co.nz/content/tvnz/onenews/story/2014/02/03/parker-set-for-klitschko-undercard-fight.html|title=Parker set for Klitschko undercard fight|access-date=30 November 2020|archive-date=2025-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20251028054150/https://www.tvnz.co.nz/content/tvnz/onenews/story/2014/02/03/parker-set-for-klitschko-undercard-fight.html|url-status=dead}}</ref><ref name=leapai-ppv-nz2>{{Cite web|url=http://www.voxy.co.nz/sport/joseph-parker-klitschko-v-leapai-undercard/5/181795|title=Joseph Parker on Klitschko v Leapai undercard|access-date=30 November 2020|archive-date=31 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531005818/http://www.voxy.co.nz/sport/joseph-parker-klitschko-v-leapai-undercard/5/181795|url-status=dead}}</ref> |- |28 ноември 2015 година |[[Владимир Кличко против Тајсон Фјури]] |{{center|''Collision Course''}} |{{center|655,000}} |Обединето Кралство |Sky Box Office |<ref>{{cite web |title=Weekly viewing summary (Sky Box Office Events buys between 23-29 November 2015) |url=http://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-viewing-summary/ |website=[[Broadcasters' Audience Research Board]]|access-date=4 May 2018}}</ref><ref name="WBN"/> |- |rowspan="2" |28 април 2017 година |rowspan="2" |[[Ентони Џошуа против Владимир Кличко]] |rowspan="2" |{{center|''Џошуа vs. Кличко''}} |{{center|1,631,000}} |Обединето Кралство |Sky Box Office |<ref>{{cite web |title=Here's how much Anthony Joshua made for his stunning Wembley showpiece |url=https://www.joe.co.uk/sport/heres-how-much-anthony-joshua-made-for-his-stunning-wembley-showpiece-123717 |website=[[Joe (website)|Joe]] |date=30 April 2017 |access-date=14 September 2018}}</ref><ref>[http://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-viewing-summary/ "Sky Box Office Events: buyrates between April, 24 and April 30, 2017"]</ref><ref>{{cite news |last=McKenna |first=Chris |title=Anthony Joshua to receive stunning record purse for Joseph Parker fight |url=https://www.express.co.uk/sport/boxing/939523/Anthony-Joshua-Joseph-Parker-Principality-Stadium-Boxing-news |work=[[Daily Express]] |date=31 March 2018 |language=en}}</ref><ref name="WBN">{{cite news |last1=Jay |first1=Phil |title=Joshua vs Klitschko UK PPV record |url=https://www.worldboxingnews.com/joshua-klitschko-ppv-record-obliterated/ |access-date=10 January 2020 |work=World Boxing News |date=5 January 2020 |language=en}}</ref> |- |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://www.mainevent.com.au/boxing/joshua-vs-klitscko-1912.aspx|title=Joshua vs Klitscko - $39.95|access-date=28 March 2026| archive-date=5 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505143848/http://www.mainevent.com.au/boxing/joshua-vs-klitscko-1912.aspx}}</ref>|- |- ! ! Вкупна продажба ! ! 3,783,000 ! ! ! |} ==Белешки== {{notelist}} {{Reflist|group=note}} == Наводи == {{наводи|4}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website}} *[http://www.cyberboxingzone.com/boxing/wladimir.htm CBZ Profile] *[https://www.espn.com/boxing/story/_/id/20233046/wladimir-klitschko-retires-boxing-fight-anthony-joshua-rematch ESPN.com] * {{IMDb name}} * [https://ringobserver.com/facing-wladiir-klitschko/ Facing Wladimir Klitschko feature] * [http://grantland.com/features/vitali-wladimir-klitschko/ Real Stories: Vitali and Wladimir Klitschko] at ''[[Grantland]]'' {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кличко, Владимир}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1976 година]] [[Категорија:Украински боксери]] [[Категорија:Евромајдан]] [[Категорија:Шампиони на Светската боксерска асоцијација]] [[Категорија:Шампиони на Светската боксерска организација]] [[Категорија:Шампиони на Меѓународната боксерска федерација]] [[Категорија:Шампиони на Меѓународната боксерска организација]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Статии со извори на украински (uk)]] [[Категорија:Статии со извори на полски (pl)]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] 2yflgb0nbyajx9i4jvd8nlueax0jasi 0 1391743 5583133 5565672 2026-06-27T03:38:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583133 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Херој на Украина]] | honorific_suffix = {{tooltip|OS|Order of the State (HOU)}} | name = Vitali Klitschko | native_name = {{Nobold|Віталій Кличко}} | native_name_lang = uk | image = EPP Congress 2025 Valencia Day 1 (54483888272) (cropped).jpg | caption = Кличко во 2025 година | office = [[Градоначалник на Киев]] | predecessor = [[Галина Герега]] | successor = | signature = Vitali Klitschko signature.png | party = [[Украинска демократска алијанса за реформи|Украинска демократска<br />алијанса за реформи]] | other_party = [[Европска Солидарност|Блок „Солидарност“ на Петро Порошенко]] (2015–2016)<ref name="unian.info">{{Cite web |title=Klitschko resigns as BPP Solidarnist chairman |url=https://www.unian.info/kyiv/1356522-klitschko-resigns-as-bpp-solidarnist-chairman.html |access-date=2023-02-18 |website=www.unian.info |date=26 May 2016 |language=en}}</ref> | office1 = Раководител на [[Киевската градска државна администрација]] | predecessor1 = [[Володимир Бондаренко (политичар)|Володимир Бондаренко]] | successor1 = [[Микола Жирнов]]<br/>{{small|(шеф на [[воена администрација]])}}<ref name="auto2">{{cite web|title=Zelenskyi has appointed professional soldier as head of Kyiv City Military Administration|date=March 2022 |url=https://hromadske.ua/amp/posts/zelenskij-priznachiv-golovoyu-kiyivskoyi-miskoyi-vijskovoyi-administraciyi-profesijnogo-vijskovogo}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1971|7|19}} | birth_place = [[Беловодское]], [[Киргиска ССР]], Советски Сојуз<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance --> | citizenship = {{ubl|Советски Сојуз (до 1991)|Украина (од 1991)}} | spouse = Наталија Јегорова | children = 3 | alma_mater = {{Plainlist| * Педагошки институт „Перејаслав-Хмелницки“ * [[Киевски универзитет|Национален универзитет „Тарас Шевченко“]] * [[Национален универзитет за физичко образование и спорт на Украина]] * [[Национална академија за јавна администрација]] }} | website = {{Official URL}} | term_start = 5 јуни 2014 | term_end = | term_start1 = 25 јуни 2014 | term_end1 = 1 март 2022 | office2 = [[Градски совет на Киев|Заменик на Градскиот совет на Киев]] | convocation2 = [[Локални избори во Украина (2019)|5-та сесија]] | constituency2 = [[Украинска демократска алијанса за реформи |Блок на Кличко „УДАР“]] | term_start2 = април 2006 | term_end2 = јуни 2008 | convocation3 = [[Локални избори во Украина (2008)|6-та сесија]] | constituency3 = [[Украинска демократска алијанса за реформи |Блок на Кличко „УДАР“]] | term_start3 = јуни 2008 | term_end3 = декември 2012 | office4 = [[Народен пратеник на Украина]] | convocation4 = [[7-ма Украинска Врховна Рада|7-ми состав]] | constituency4 = [[Украинска демократска алијанса за реформи|УДАР]], No.1<ref>{{cite web |title=People's Deputy of Ukraine of the VII convocation |url=http://gapp.rada.gov.ua/mps/info/expage/15664/8 |website=Official portal |publisher=Verkhovna Rada of Ukraine |access-date=22 December 2014 |language=uk |archive-date=11 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511131758/http://gapp.rada.gov.ua/mps/info/expage/15664/8 |url-status=live }}</ref> | term_start4 = 12 декември 2012 | term_end4 = 5 јуни 2014 | module1 = | module2 = {{Infobox scientist | child=yes | thesis_year = 2000 | thesis_title = Методика визначення якостей боксерів у системі багатоетапного спортивного відбору | thesis_url = | doctoral_advisor = }} | module3 = {{Infobox military person | embed=yes | allegiance = | unit = | rank = [[File:UA shoulder mark 15.svg|14px]] [[Мајор (чин)|Мајор]] | branch = Советска армија<br>Украинска армија | serviceyears = 1989–1991, 2022–денес | battles = [[Битка за Киев (2022)]] }} | module4 = }} '''Виталиј Володимирович Кличко''' ({{Langx|uk|Віта́лій Володи́мирович Кличко́}}; роден на 19 јули 1971 година), <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.klitschko.com/vitali-wladimir|title=Vitali Klitschko|work=Official website of Vitali and Wladimir Klitschko|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301130403/http://www.klitschko.com/vitali-wladimir|archive-date=1 March 2014|accessdate=26 February 2014}}</ref> познат како '''Витали Кличко''', {{Efn|„Виталиј Кличко“ е [[германизација|германска транслитерација]] од {{langx|ru|Виталий Кличко|Vitaly Klichko}}}} е украински политичар и поранешен професионален [[боксер]]. Тој во моментот е [[градоначалник на Киев]]. До почетокот на [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] во 2022 година, тој бил и шеф на градската државна администрација на Киев. Кличко е поранешен лидер на [[Европска Солидарност|блокот на Петро Порошенко]], и е поранешен член на [[Парламент на Украина|украинскиот парламент]]. Тој станал активно вклучен во украинската политика во 2005 година и го комбинирал ова со својата професионална боксерска кариера сè до неговото пензионирање од спортот во 2013 година. Тој има докторска титула (Ph.D.) по „Спортски науки“ од Одделот за физички науки и спорт на [[Киевски универзитет|Киевскиот универзитет]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cyberboxingzone.com/boxing/fw32002.htm|title=Calling Dr. Klitschko|last=Weber|first=Fabian|date=29 February 2000|publisher=Cyberboxingzone.com|accessdate=2022-03-19}}</ref> Како боксер, Кличко освоил повеќе светски шампионати во [[Тешка категорија (бокс)|тешка категорија]]. Тој ја држел титулата на [[Светска боксерска организација|Светската боксерска организација]] (WBO) од 1999 до 2000 година, титулата на списанието ''„Ринг“'' од 2004 до 2005 година и титулата на [[Светски боксерски совет|Светскиот боксерски совет]] (WBC) двапати помеѓу 2004 и 2013 година. Вкупно, тој победил 15 противници во борби за светска титула во тешка категорија, <ref name="milnavigator.com.ua">{{Наведена мрежна страница|url=https://milnavigator.com.ua/terytorialna-oborona-klychko-kynuv-hranatu-i-lih-pid-tank/|title=Територіальна оборона: Кличко кинув гранату і ліг під танк|date=23 March 2021|work=Військовий навігатор – Military navigator|language=Ukrainian|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514223734/https://milnavigator.com.ua/terytorialna-oborona-klychko-kynuv-hranatu-i-lih-pid-tank/|archive-date=14 May 2021|accessdate=23 March 2021}}</ref> <ref name="klitschko dosie">{{Наведена мрежна страница|url=https://focus.ua/ratings/490969-narodny-reyting-100-sovremennikov-kotorye-izmenili-ukrainu-golosovanie-nachalos/politiki/3179/vitaliy-klichko|title=#28 Виталий Кличко в рейтинге "Народный рейтинг. 100 современников, которые изменили Украину — голосование закончилось"|language=Russian|accessdate=29 April 2022}}</ref> и имал 12 успешни одбрани на титулата. Во 2011 година, Виталиј и неговиот помлад брат [[Владимир Кличко]] влегле во [[Гинисови рекорди|Гинисовата книга на рекорди]] како браќа со најмногу победи во борби за светска титула во тешка категорија (30 во тоа време; 40 од 2020 година). <ref name="guinness-world-records-most-hw-title-fight-wins-between-brothers">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/100115-most-boxing-heavyweight-world-title-fights-won-by-brothers|title=Most boxing heavyweight world title fights won by brothers|date=2 July 2011|work=[[Guinness World Records]]|accessdate=15 March 2024}}</ref> <ref name="guinnessworldrecords.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2011/12/boxing-legends-oscar-de-la-hoya-mike-tyson-and-floyd-mayweather-snag-guinness-world-records-at-wbc-convention|title=Boxing legends Oscar De La Hoya Mike Tyson and Floyd Mayweather snag Guinness World Records at WBC convention|date=12 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20190114131839/http://www.guinnessworldrecords.com/news/2011/12/boxing-legends-oscar-de-la-hoya-mike-tyson-and-floyd-mayweather-snag-guinness-world-records-at-wbc-convention|archive-date=14 January 2019|accessdate=18 April 2020}}</ref> <ref name="ukrinform.net">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-sports/2549878-klitschko-brothers-included-in-guinness-world-records.html|title=Klitschko brothers included in Guinness World Records|date=2 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919233710/https://www.ukrinform.net/rubric-sports/2549878-klitschko-brothers-included-in-guinness-world-records.html|archive-date=19 September 2020|accessdate=18 April 2020}}</ref> Од 2006 до 2015 година, Виталиј и Владимир (исто така повеќекратен светски шампион) доминирале во боксот во тешка категорија, период познат како „Периодот на браќата Кличко“ на дивизијата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sherdog.com/news/articles/Boxing-Wladimir-Klitschkos-Loss-Signals-End-of-Era-96845|title=Boxing: Wladimir Klitschko's Loss Signals End of Era|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423112147/https://www.sherdog.com/news/articles/Boxing-Wladimir-Klitschkos-Loss-Signals-End-of-Era-96845|archive-date=23 April 2019|accessdate=14 August 2016}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxinginsider.com/columns/can-mariusz-wach-end-the-klitschko-era-of-dominance/|title=Can Mariusz Wach End the Klitschko Era of Dominance?|date=6 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190320222843/https://www.boxinginsider.com/columns/can-mariusz-wach-end-the-klitschko-era-of-dominance/|archive-date=20 March 2019|accessdate=14 August 2016}}</ref> Последната борба на Кличко била во 2012 година, но тој останал шампион во тешка категорија на [[Светски боксерски совет|WBC]] на 42-годишна возраст кога го објавил своето пензионирање во декември 2013 година. Кличко формално ја започнал својата политичка кариера во 2006 година кога се пласирал на второто место на трката за градоначалник на [[Киев]]. Во 2010 година, тој ја основал партијата [[Украинска демократска алијанса за реформи]] (УДАР) и бил избран за оваа партија на [[Парламентарни избори во Украина (2012)|украинските парламентарни избори]] во 2012 година. Тој бил водечка фигура во протестите на [[Евромајдан]] во 2013-2014 година и ја објавил својата можна кандидатура за [[Претседател на Украина|претседател]], но подоцна се повлекол и го поддржал победникот [[Петро Порошенко]]. Тој бил избран за градоначалник на Киев на 25 мај 2014 година. Тој ја предводел изборната листа на победникот на [[Парламентарни избори во Украина (2014)|украинските парламентарни избори]] во 2014 година, [[Европска Солидарност|Блокот на Петро Порошенко]], но се откажал од своето пратеничко место за да остане градоначалник на Киев. <ref name="noresKM">{{In lang|ru}} [http://korrespondent.net/ukraine/politics/3418992-letchyky-kombaty-zhurnalysty-kto-ydet-v-novuui-verkhovnuui-radu Pilots, combat, and journalists. ]</ref> На 28 август 2015 година, партијата УДАР се споила во Блокот на Петро Порошенко, а Кличко станал нов лидер на партијата. Кличко бил повторно избран за градоначалник на 15 ноември 2015 година. <ref name="interfax1">[http://en.interfax.com.ua/news/general/304188.html Kyiv Mayor Klitschko reelected with 66.5% of vote, 100% of ballot protocols processed – preliminary data] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151116205823/http://en.interfax.com.ua/news/general/304188.html|date=16 November 2015}}. </ref> Кличко ја обновил УДАР и го оставил блокот на Петро Порошенко со него во мај 2019 година, а истовремено објавил дека УДАР ќе учествува самостојно на [[Парламентарни избори во Украина (2019)|украинските парламентарни избори]] во 2019 година. УДАР не успеал да освои ниту едно место. Кличко бил реизбран за втор мандат како градоначалник на локалните избори во Киев во 2020 година, обезбедувајќи 50,52% од гласовите во првиот круг од гласањето и со тоа избегнувајќи втор круг. По [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]], Кличко станал меѓународен симбол на украинскиот отпор. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nzz.ch/english/how-the-klitschko-brothers-become-ukrainian-resistance-icons-ld.1674133|title=How the Klitschko brothers become Ukrainian resistance icons|last=Mijnssen|first=Ivo|date=14 March 2022|work=Neue Zürcher Zeitung|access-date=6 December 2024|language=de-CH}}</ref> == Кикбокс и аматерска боксерска кариера == {{Инфокутија за боксер | name = Виталиј Кличко | image = Vitali Klitschko in 2024.jpg |imagesize = 300п | caption = Кличко во 2024 година | embed = yes | nickname = Д-р Железна тупаница | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1971|7|19}} | birth_place = [[Беловодское]], [[Киргиска ССР]], Советски Сојуз<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance --> |realname = |nationality ={{flag|Soviet Union}}<br>{{flag|Ukraine}} | weight = [[тешка категорија (бокс)|тешка категорија]] | height = {{height|m=2.01|precision=0}}<ref>[http://boxrec.com/list_bouts.php?cat=boxer&human_id=7033 Boxing <nowiki>|</nowiki> BoxRec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120713064044/http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=7033&cat=boxer |date=13 July 2012 }}. boxrec.com. Retrieved 2011-05-10.</ref> | reach = {{convert|203|cm|in|0|abbr=on}} | style = [[ортодоксен став|Ортодоксен]] | total = 47 | wins = 45 | KO = 41 | losses = 2 | medaltemplates = }} Кличко почнал да се занимава со бокс, трениран од поранешниот советски боксер, освојувач на бронзен медал на Светското првенство во 1974 година, Анатолиј Климанов, главен тренер по бокс на Спортскиот клуб ЦСКА Киев. Советите го собрале својот кикбокс тим, Кличко бил член. Тој истовремено се натпреварувал во аматерски бокс, кикбокс и [[Карате|спортско карате]], покажувајќи значителен успех во сите борбени спортови во кои бил вклучен. {{bronze3}} X Летна Спартакијада на народите на СССР, бокс (+91 kg), Минск, Белоруска ССР, јули 1991: 1/2: Загубил од Олег Маскаев (Узбечка ССР) RSC 2 {{silver2}} Европско првенство во кик-бокс (WAKO), категорија (+89 kg), Варна, Бугарија, ноември 1992: Финале: Загубил од Пеле Рид (Англија) KO {{small|(во 2:55 со удар во вилицата)}} {{gold1}} Светско првенство во супертешка категорија (ISKA), 1994: Финале: Го победил Ричард Винс (Обединето Кралство) KO 2 {{bronze3}} XVI Претседателски куп во бокс (+91 kg), Џакарта, Индонезија, февруари 1994: 1/2: Загубил од Кристоф Менди (Франција) PTS VII Светски куп во бокс (+91 kg), Бангкок, Тајланд, јуни 1994: 1/8: Го победил Ан Јунг-хјун (Јужна Кореја) RSCH 5 1/4: Загубил од Свилен Русинов (Бугарија) 9–10 (5 рунди) {{silver2}} XLI Светско воено првенство во бокс (+91 kg), Тунис, Тунис, 1994: Финале: Загубил од Алексеј Лезин (Русија) 1–10 {{gold1}} XXIII Chemistry Cup (+91 kg), Хале, Германија, март 1995: 1/4: Го победил Вили Фишер (Германија) 10–0 1/2: Го победил Рене Монсе (Германија) 9–3 Финале: Го победил Георги Канделаки (Грузија) службено {{silver2}} Светско првенство (+91 kg), Берлин, Германија, мај 1995: 1/16: Го победил Игор Кшинин (Русија) RSC 1 1/8: Го победил Гитис Јушкевичиус (Литванија) RSC 2 1/4: Го победил Атила Левин (Шведска) RET 2 1/2: Го победил Рене Монсе (Германија) 6–5 Финале: Загубил од Алексеј Лезин (Русија) 3–12 {{gold1}} Светски воени игри (+91 kg), Арича, Италија, септември 1995: 1/8: Го победил Драго Мијиќ (Хрватска) службено 1/4: Го победил Кенет Хорсли (САД) RET 1 1/2: Го победил Свилен Русинов (Бугарија) RSC 1 Финале: Го победил Алексеј Лезин (Русија) 9–4 {{silver2}} Европско првенство во кик-бокс (WAKO), категорија (+89 kg), Киев, Украина, ноември 1995: Финале: Загубил од Вилијам ван Росмален (Холандија) KO {{small|(со висок удар)}} '''Аматерски боксерски рекорди''': 195 победи (80 нокаути), 15 порази (0 нокаути). '''Кик-бокс рекорд''': 34 победи (22 нокаути), 2 порази (2 нокаути). Тој станал светски шампион во кикбокс шест пати (двапати освојувајќи аматерски светски првенства и четири пати професионални првенствени турнири). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eastsideboxing.com/boxing-news/Vitali-Klitschko-Interview.php|title=Interview: Head 2 Head with Vitali Klitschko|publisher=Eastsideboxing.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110914052836/http://www.eastsideboxing.com/boxing-news/Vitali-Klitschko-Interview.php|archive-date=14 September 2011|accessdate=27 November 2011}}</ref> Во 1996 година, ја завршил својата аматерска боксерска кариера и станал професионалец, потпишувајќи договор со германскиот ''Universum Box-Promotion'' (UBP). == Професионална боксерска кариера == [[Податотека:Vitali_Klitschko_by_Slawek.jpg|мини|Кличко со титулата на [[Светски боксерски совет|WBC]] во 2011 година]] Како аматер, Кличко го освоил првенството во [[Супертешка категорија (бокс)|супертешка категорија]] на првите [[Светски воени игри]] во Италија во 1995 година. Истата година освоил сребрен медал на Светското првенство во [[Берлин]], Германија, каде што бил поразен од Русинот [[Алексеј Лезин]] во финалето. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://geniusrevive.com/en/vitali-klitschko-famous-ukrainian-boxer-and-politician/|title=Vitali Klitschko – Famous Ukrainian boxer and politician|last=Markov|first=Sergey|date=2017-06-10|work=Genvive|language=en-US|accessdate=2026-01-05}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://creativeabs.com/en/creative-people/180-vitali-klitschko-the-first-professional-boxing-world-champion-to-hold-a-ph-d.html|title=Creative Absolute – Vitali Klitschko|work=creativeabs.com|accessdate=2026-01-05|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209145258/https://creativeabs.com/en/creative-people/180-vitali-klitschko-the-first-professional-boxing-world-champion-to-hold-a-ph-d.html|url-status=dead}}</ref> Во својата автобиографија, објавена во Германија во 2004 година, боксерот открил дека бил позитивен на забранет стероид во 1996 година. Тој го припишал присуството на лекот на третман на повреда на ногата, но бил отпуштен од украинскиот боксерски тим и ги пропуштил [[Летни олимписки игри 1996|Олимписките игри во Атланта]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxingandmma/2389404/Boxing-Klitschko-admits-steroid-abuse.html|title=Klitschko admits steroid abuse|last=Mee|first=Bob|date=2 November 2004|work=Telegraph Sport|access-date=8 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100327145649/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxingandmma/2389404/Boxing-Klitschko-admits-steroid-abuse.html|archive-date=27 March 2010|location=London}}</ref> Неговиот брат Владимир се префрлил од тешка категорија во супертешка за да го заземе своето место во тимот и го освоил златниот олимписки медал. === Шампион во тешка категорија на WBO === Кличко ја започнал својата професионална боксерска кариера во 1996 година, добивајќи ги своите први дваесет и четири борби со ран [[Нокаут (удар)|нокаут]] или технички нокаут. Тој и Владимир потпишале договор со германската компанија за промоција на спортисти „''Универзум''“. Со оглед на тоа што двајцата браќа имаат докторати и зборуваат повеќе јазици, нивните рафинирани и артикулирани личности станале мејнстрим маркетиншки популарни кога се преселиле во Германија и „Универзум“. Со текот на времето, тие станале национални познати личности во нивната нова држава на живеење. Во својата 25-та професионална борба на 26 јуни 1999 година, Кличко ја освоил титулата во тешка категорија на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] победувајќи го [[Херби Хајд]] од Обединетото Кралство со нокаут во втората рунда. Тој успешно ја одбранил титулата двапати. Тој го победил Ед Махоун со нокаут во третата рунда и го победил [[Обед Саливан]], кој се повлекол по деветтата рунда. === Губење на титулата од Берд === До април 2000 година, Кличко останал непоразен и ѕвезда во подем во тешката категорија, откако ги добил сите 27 натпревари со нокаут. На 1 април, Кличко имал трета одбрана на титулата против Американецот [[Крис Берд]], како доцна замена. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/byrd-vitali-klitschko-quit-he-knew-i-stop-him--44306|title=Byrd: Vitali Klitschko Quit, He Knew I Would Stop Him!|last=Songalia|first=Ryan|date=28 September 2011|publisher=BoxingScene.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112200536/https://www.boxingscene.com/byrd-vitali-klitschko-quit-he-knew-i-stop-him--44306|archive-date=12 November 2020|accessdate=24 January 2015}}</ref> Берд направил обиди да го спречи нападот на Кличко, но Кличко ги добил повеќето рунди и се движел кон убедлива победа во поени кога доживеал сериозна повреда на рамото. По деветтата рунда, Кличко го известил својот тим дека има болка во рамото и се откажал, со што Берд му го нанел на Кличко првиот пораз преку одбивање за продолжување на борбата. Во времето на прекинот, Кличко победил во 8 од 9 рунди според еден судиски резултат, и во 7 од 9 во другите две. Кличко, на кого подоцна му била дијагностицирана скината ротаторна манжетна, добил многу критики за откажување од борбата. Кличко се опоравил од поразот од Берд со пет победи по ред, заработувајќи си шанса да се справи со шампионот во тешка категорија на WBC, [[Ленокс Луис]]. === Кличко против Луис === Борбата помеѓу Луис и Кличко требало да се одржи во декември 2003 година, а Кличко потпишал за борба за подготовка на 21 јуни 2003 година како дел од андеркартата за борбата на Луис со [[Кирк Џонсон]] за титулата на [[Меѓународна боксерска организација|IBO]], бидејќи [[Светски боксерски совет|WBC]] не ја одобрил борбата за нивната титула. Џонсон, сепак, се повлекол од борбата поради повреда, а Кличко, бидејќи тренирал за борба на истиот ден како Луис, ја прифатил борбата без претходна најава. Веднаш откако тој прифатил, WBC одлучил да ја одобри борбата како меч за титула, а титулата на Луис во „''Ринг''“ била исто така во игра, покрај неговата линеарна титула. Кличко, како аутсајдер со резултат 4-1, доминирал на почетокот со многу посилни удари. Тој го зашеметил Луис во втората рунда со два силни удари со десната рака, оставајќи посекотина под левото око на Луис. <ref name="lewis">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2003/06/22/sports/boxing-lewis-cuts-the-deepest-and-retains-his-title.html?scp=10&sq=klitschko%20lewis&st=cse|title=Lewis Cuts the Deepest and Retains His Title|last=Freeman|first=Mike|date=22 June 2003|work=The New York Times|access-date=22 June 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012075716/http://www.nytimes.com/2003/06/22/sports/boxing-lewis-cuts-the-deepest-and-retains-his-title.html?scp=10&sq=klitschko%20lewis&st=cse|archive-date=12 October 2013}}</ref> Во третата рунда, Луис упатил голема десна рака што отворила длабока посекотина над левото око на Кличко. Пред седмата рунда, докторот покрај рингот ја прегледал раната и проценил дека е доволно сериозна за да се закани со оштетување на окото доколку повторно се удри, прекинувајќи ја борбата и покрај молбите на Кличко да продолжи. Кличко водел според резултатите на сите тројца судии со 58-56 (4 рунди наспроти 2) во моментот на прекинот, но бидејќи раната била резултат на удари од Луис, Луис победил со технички [[Нокаут (удар)|нокаут]]. Преговорите за реванш започнале на 6 декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/boxing-lewis-set-to-retire-after-rematch-with-klitschko-588533.html|title=Boxing: Lewis set to retire after re-match with Klitschko|last=Daley|first=Kieran|date=31 July 2003|work=The Independent|access-date=27 May 2010|location=London, UK}}</ref> Откако преговорите пропаднале, Кличко го победил Кирк Џонсон во елиминаторска борба на [[Светски боксерски совет|WBC]] на 6 декември, закажувајќи задолжителен реванш со Луис. Во јануари 2004 година, WBC објавил дека ќе му го одземе појасот на Луис доколку го пропушти рокот од 15 март за да потпише за реванш со Кличко. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/sports/boxing/2004-01-25-lewis-wbc_x.htm|title=WBC to Lewis: Fight or else|last=Rafael|first=Dan|date=27 January 2004|work=USA Today|access-date=17 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112200519/https://usatoday30.usatoday.com/sports/boxing/2004-01-25-lewis-wbc_x.htm|archive-date=12 November 2020}}</ref> Кратко потоа, Луис го објавил своето пензионирање и се откажал од титулата. Со години по оваа борба, Кличко повремено го повикувал Луис за реванш, и покрај тоа што вториот се пензионирал на почетокот на 2004 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=16423.html|title=Vitali Klitschko Only Interested in Lennox Lewis, Valuev|date=15 October 2008|publisher=Boxingscene.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112200511/https://www.boxingscene.com/vitali-klitschko-only-interested-lennox-lewis-valuev--16423.html|archive-date=12 November 2020|accessdate=1 November 2009}}</ref> Отприлика во тоа време, браќата Кличко се преселиле од [[Хамбург]], Германија, во [[Лос Анџелес]]. Во јануари 2004 година, тие го известиле Универзум дека нема да потпишат нов договор кога ќе им истечат договорите во април. ''Универзум'' ги тужел браќата, тврдејќи дека нивните неодамнешни повреди предизвикале клаузула што ги обврзува по април. Тужбата конечно била решена во корист на Кличко во ноември 2009 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eastsideboxing.com/news.php?p=21793&more=1|title=Klitschko Bros KO Universum|publisher=Eastsideboxing.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320071635/http://www.eastsideboxing.com/news.php?p=21793&more=1|archive-date=20 March 2012|accessdate=11 November 2009}}</ref> === Шампион во тешка категорија на WBC и ''The Ring'' === Кличко се соочил со Јужноафриканецот [[Кори Сандерс]] на 24 април 2004 година за титулата во тешка категорија на [[Светски боксерски совет|WBC]] и појасите на ''„The Ring“'' кои биле ослободени од Луис. Сандерс го сопрел помладиот брат Владимир во втората рунда (ТНА) на 8 март 2003 година. Кличко добил силен удар во првата рунда од Сандерс и речиси бил нокаутиран на самиот крај од рундата, но користејќи движења на горниот дел од телото и прецизни удирања, тој го соборил Сандерс во следните рунди, принудувајќи го судијата Џон Шорле да ја прекине борбата во осмата рунда. Кличко упатил 60% точни удари. === Кличко против Вилијамс === Првата одбрана на титулата во [[Светски боксерски совет|WBC]] на Кличко била против британскиот боксер [[Дени Вилијамс]]. Вилијамс одеднаш станал популарен по нокаутот над [[Мајк Тајсон]] во четвртата рунда. Кличко постигнал технички нокаут против Вилијамс во 8 рунди на 11 декември 2004 година, додека носел портокалова облека за да покаже поддршка за украинското претседателско опозициско движење. Кличко го нокаутирал Вилијамс во 1-ва, 3-та, 7-ма и 8-ма рунда пред борбата да биде прекината. Веднаш потоа, Кличко ја посветил својата победа на демократијата во неговата родна [[Украина]], а исто така и на украинскиот претседателски кандидат [[Виктор Јушченко]], кого го поддржал на повторното гласање на 26 декември 2004 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E02E3DF1F31F931A25751C1A9629C8B63&fta=y|title=Klitschko Remains a Champion in a Dominating Show of Force|date=12 December 2004|work=The New York Times|access-date=1 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20111211122512/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E02E3DF1F31F931A25751C1A9629C8B63&fta=y|archive-date=11 December 2011}}</ref> [[Податотека:Klitschko.jpg|десно|мини|220x220пкс|Виталиј (десно) и неговиот брат Владимир во подршка на [[Портокалова револуција|Портокаловата револуција]] носејќи ги нејзините бои]] === Прво пензионирање (2005–2007) === Кличко требало да ја направи својата втора одбрана против поранешниот шампион во тешка категорија и актуелен привремен шампион на [[Светски боксерски совет|WBC]], [[Хасим Рахман]], на 12 ноември 2005 година, во Центарот „Томас и Мек“ во [[Лас Вегас]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gainesville.com/story/news/2005/09/20/rahman-klitschko-finally-set-up-fight/31704207007/|title=Rahman, Klitschko finally set up fight|work=Gainesville Sun|language=en-US|accessdate=2025-12-21}}</ref> Сепак, на 9 ноември, три дена пред борбата, Кличко го објавил своето пензионирање од професионалниот бокс и се откажал од титулата, на крајот откажувајќи ја борбата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/sport/2005/nov/09/boxing|title=Klitschko calls it a day|last=Staff|date=2005-11-09|work=The Guardian|access-date=2025-12-21|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Тој тренирал за борба против Рахман; сепак, девет дена пред борбата, ја повредил ногата додека спарингувал. Тој ги скршил предните вкрстени лигаменти, за кои со операција ќе требало до една година да се излечат и евентуално да се докаже крај на кариерата. За да избегне титулата да биде надвор од употреба, тој се пензионирал. WBC останал благодарен за неговото внимание. Во други прилики, тој навел жалење за неговите ненадејно зголемени повреди, желба да го напушти спортот додека е сè уште на врвот и политички аспирации во неговата родна земја Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=2220413|title=Rahman: If not Vitali, bring on Wlad|date=10 November 2005|publisher=ESPN|archive-url=https://web.archive.org/web/20071018154916/http://sports.espn.go.com/sports/boxing/news/story?id=2220413|archive-date=18 October 2007|accessdate=1 November 2009}}</ref> По неговото пензионирање, [[Светски боксерски совет|WBC]] му доделил статус на „''емеритус шампион''“ на Кличко и го уверил дека ќе стане задолжителен предизвикувач доколку и кога ќе одлучи да се врати. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxingandmma/3184341/David-Haye-confident-he-can-take-down-both-Klitschko-brothers.html|title=David Haye confident he can take down both Klitschko brothers|last=Davies|first=Gareth A.|date=12 October 2008|work=The Daily Telegraph|access-date=1 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015034208/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxingandmma/3184341/David-Haye-confident-he-can-take-down-both-Klitschko-brothers.html|archive-date=15 October 2008|location=London, UK}}</ref> === Втор шампионат на WBC во тешка категорија === На 3 август 2008 година, WBC му доделил шанса на Кличко да ја врати титулата во тешка категорија на WBC. По пензионирањето на Виталиј, неговиот помлад брат воспоставил доминација во дивизијата, освојувајќи две од четирите достапни светски титули. Актуелниот шампион на WBC бил [[Семјуел Питер]] (кој загубил преку судиска одлука од Владимир во 2005 година). Во тоа време, постоел интерес за потенцијален натпревар за обединување помеѓу Питер и Владимир. Наместо тоа, Виталиј го искористил својот статус на шампион-емеритус и обезбедил предизвик за титулата против Питер. Борбата била закажана на 11 октомври 2008 година во O2 World, [[Берлин]]. Натпреварот станал еден од најочекуваните предизвици и борби во тешка категорија во последните неколку години. И двајцата имале право да бидат шампиони, а влоговите за иднината на тешката категорија биле високи. И покрај тоа што некои ја доведувале во прашање одлуката на Кличко да се врати по речиси четири години, тој успеал да ја врати титулата на доминантен начин. Кличко го заплашил Питер од првата рунда и го зашеметил со прецизни силни удари. Кличко го одвратил силниот Нигериец со ефикасен лев удар и ја презел контролата во центарот на рингот. Во текот на осум рунди, Кличко целосно го разбил и го надмудрил помладиот шампион. По осмата рунда, Питер се струполил на столчето, ја затресел главата и побарал борбата да биде прекината. Со победата над Семјуел Питер, Кличко технички станал еден од ретките боксери кои некогаш три пати ја држеле светската титула во тешка категорија - WBO (1999–2000), WBC (2004–2005) и WBC (2008–2013). === Кличко против Гомез, Ареола, Џонсон === На 21 март 2009 година, Кличко го победил [[Хуан Карлос Гомез]] со технички нокаут во деветтата рунда. Гомез се обидел да го искористи своето движење за да го спречи Кличко, но се чинело дека не може да се справи со моќта и физичката сила на својот противник. Како што напредувале рундите, Кличко почнал да му се наметнува на Гомез сè повеќе и повеќе. Гомез наскоро станал претпазлив кон моќта на Кличко и почнал да се заморува физички. До шестата рунда, Кличко ја имал целосната контрола. Крајот дошол кога судијата ја прекинал борбата во деветтата рунда, бидејќи Гомез не можел да издржи повеќе удари. На 26 септември, Кличко ја остварил едностраната победа со технички нокаут над [[Крис Ареола]] во [[Стејплс центар|Стејплс Центарот]] во [[Лос Анџелес|Лос Анџелес,]] кога тренерот на Ареола, Хенри Рамирез, го замолил судијата да ја прекине борбата. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/8274233.stm|title=Dominant Klitschko beats Arreola|date=27 September 2009|access-date=28 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090928060641/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/8274233.stm|archive-date=28 September 2009|publisher=BBC Sport}}</ref> Ареола во тоа време се сметал за еден од најсилните ударачи во дивизијата; сепак, Кличко го држел Ареола настрана со левиот удар и го удирал речиси по волја со десната. Ареола бил под влијание на поразот на Семјуел Питер од Кличко во 2008 година, во кој Питер се обидел да боксира однадвор. Затоа, тој применил план на игра кој вклучувал примена на постојан притисок врз Кличко со цел да го принуди на борба со брзо темпо. И покрај неговите најдобри напори, борбата многу брзо станала еднострана. Кличко постојано се докажувал како побрз, поостар и многу покондициски борец од Ареола. На 12 декември, Кличко го победил [[Кевин Џонсон]] со едногласна одлука, победувајќи во речиси секоја рунда. Џонсон, вешт борец, се обидел да ја поништи силата на Кличко со движење на главата. Иако се покажало како тежок за удирање, тој не успеал да започне ниту еден свој одржлив напад. По борбата со Џонсон, таборот на Кличко започнал преговори за потенцијална борба со поранешниот шампион на WBA, [[Николај Валуев]], но натпреварот не се материјализирал поради економски несогласувања. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=24364|title=Vitali Klitschko-Nikolai Valuev Possible For April/May?|last=Krikunov|first=Andrey|date=28 December 2009|publisher=BoxingScene.com|accessdate=9 May 2010}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=25230|title=Vitali Klitschko, Nikolai Valuev Talks Have Cooled Down|last=Reeno|first=Rick|date=8 February 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=9 May 2010}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=25718|title=Vitali Klitschko, Nikolai Valuev Hoping To Reach Terms|last=Krikunov|first=Andrey|date=2 March 2010|publisher=BoxingScene.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112200512/https://www.boxingscene.com/vitali-klitschko-nikolai-valuev-hoping-reach-terms--25718|archive-date=12 November 2020|accessdate=9 May 2010}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=25912|title=Vitali Klitschko Says: "Nikolai Valuev is a Chicken"|last=Vester|first=Mark|date=10 March 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=9 May 2010}}</ref> === Кличко против Сосновски, Бригс, Солис === На 29 мај 2010 година, Кличко го победил [[Полјаци|полскиот]] претендент во тешка категорија [[Алберт Сосновски]] со нокаут на 2:30 во 10-та рунда од 12. Сосновски бил нокаутиран со десна рака во 10-тата рунда, што го натерало судијата Џеј Нади веднаш да мавне со раката за прекин на борбата. Борбата се одржала во Велтинс-Арена, [[Гелзенкирхен]], [[Северна Рајна-Вестфалија]], Германија. [[Податотека:Klitschko_vs_Sosnowski.JPG|лево|мини|Кличко против Сосновски, 29 мај 2010 година]] Кличко пред натпреварот имал 112 килограми, додека Сосновски тежел 110 килограми. Оваа доброволна одбрана била четвртата одбрана на Кличко на титулата во тешка категорија на [[Светски боксерски совет|WBC]]. Сосновски бил 11-ти рангиран во тешка категорија според WBC пред оваа борба. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://boxrec.com/media/index.php?title=Fight:1500483|title=Vitali Klitschko vs. Albert Sosnowski|publisher=Boxrec.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131208012118/http://boxrec.com/media/index.php?title=Fight:1500483|archive-date=8 December 2013|accessdate=27 November 2011}}</ref> На 17 август 2010 година, било објавено дека Кличко ќе ја брани својата титула во WBC против [[Шенон Бригс]] на 16 октомври истата година. Кличко целосно го разбил својот предизвикувач со супериорна брзина на раката. Бригс се мачел да нанесе значајни удари, бидејќи Кличко ја добивал секоја рунда решително. По неколку рунди, Бригс добивал сурови и постојани удари кои му предизвикале сериозни повреди на лицето. Со оглед на ударите што го добивал, имало некои сугестии дека судијата требало да ја прекине борбата во последните неколку рунди. Кличко го задржал својот појас со официјални резултати од 120–107, 120–107 и 120–105. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=31898|title=Vitali Klitschko Gives Briggs a Brutal Beating in Hamburg|last=Sukachev|first=Alexey|date=16 October 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=5 December 2010}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/10/17/sports/17sportsbriefs-Wbc.html?_r=1&ref=vitaliklitschko|title=Vitali Klitschko Keeps His Title|date=17 October 2010|work=The New York Times|access-date=8 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160227034856/http://www.nytimes.com/2010/10/17/sports/17sportsbriefs-Wbc.html?_r=1&ref=vitaliklitschko|archive-date=27 February 2016}}</ref> За време на интервјуто по борбата, американскиот боксер Бригс изјавил: „''Се борев со Џорџ Форман, се борев со Ленокс Луис, а Виталиј е најдобар''.“ Иако Кличко не го нокаутирал Бригс, вториот се струполил по борбата и бил хоспитализиран со фрактури на лицето и скинат бицепс. Следната борба на Кличко била против задолжителниот предизвикувач [[Одлание Солис]]. Борбата била привремено закажана за март 2011 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=34487|title=Klitschko-Solis Close, March 19 Eyed, Purse Bid Delayed|last=Reeno|first=Rick|date=7 January 2011|publisher=BoxingScene.com|accessdate=8 January 2011}}</ref> На 11 јануари, официјално било потврдено дека борбата помеѓу Кличко и Солис ќе се одржи во [[Келн]], Германија, на 19 март 2011 година. Борбата траела помалку од една цела рунда, бидејќи со удар од десната рака во слепоочницата, го занишала Солис, кој потоа го извиткал коленото. Кличко победил со нокаут. Кличко наводно заработил 15 милиони долари за борбата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://havanatimes.org/news/cubas-solis-gone-in-one-round/|title=Cuba's Solis Gone in One Round|date=20 March 2011|work=havanatimes.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919101734/https://havanatimes.org/news/cubas-solis-gone-in-one-round/|archive-date=19 September 2020|accessdate=27 July 2020}}</ref> === Кличко против Адамек, Чисора, Чар === Веќе на 40 години, Кличко ја одбранил својата титула во тешка категорија на WBC против [[Томаш Адамек]] на 10 септември 2011 година во Полска, победувајќи со технички нокаут во 10-тата рунда, во првата [[Pay-per-view|PPV]] борба во историјата на полската телевизија. <ref name="adamek-vitali-rtl-ppv">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/walka-adamek-kliczko-1-15-mln-widzow-w-rtl-200-tys-subskrypcji-ppv|title=Walka Adamek-Kliczko: 1,15 mln widzów w RTL, 200 tys. subskrypcji PPV|date=14 September 2011|language=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630042232/http://www.wirtualnemedia.pl/artykul/walka-adamek-kliczko-1-15-mln-widzow-w-rtl-200-tys-subskrypcji-ppv|archive-date=30 June 2015|accessdate=29 May 2020}}</ref> <ref name="adamek-vitali-rtl-ppv2">{{Наведена мрежна страница|url=http://szymonadamus.pl/tomasz-adamek-vs-witalij-kliczko-200-tys-widzow-zaplacilo-po-40-zl/|title=Tomasz Adamek vs Witalij Kliczko – 200 tys. widzów zapłaciło po 40 zł|language=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112200517/http://szymonadamus.pl/tomasz-adamek-vs-witalij-kliczko-200-tys-widzow-zaplacilo-po-40-zl/|archive-date=12 November 2020|accessdate=29 May 2020}}</ref> Судијата ја прекинал борбата откако Адамек добил казнувачки удари и бил исклучен, бидејќи повеќе не бил во можност да се брани. Откако наполнил 41 година на 19 јули 2012 година, Кличко станал еден од најстарите шампиони во тешка категорија во историјата. И покрај четиригодишната пауза од спортот, Кличко повторно се докажал како извонредно ефикасен и доминантен шампион во тешка категорија. Заедно со својот брат Владимир, тој исто така се борел за нивната заедничка амбиција да ги задржат сите четири титули во тешка категорија заедно, амбиција која била остварена на 2 јули 2011 година кога неговиот брат Владимир го победил [[Дејвид Хеј]] и ја освои титулата во тешка категорија на [[Светска боксерска организација|WBA]]. Во јануари 2012 година, тој бил прогласен за борец на годината во [[Светски боксерски совет|WBC]] за 2011 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingnews24.com/2012/01/vitali-klitschko-wbc-fighter-of-the-year/|title=Vitali Klitschko WBC Fighter Of The Year – Boxing News 24|date=2012-01-18|work=www.boxingnews24.com|language=en-US|accessdate=2025-07-31}}</ref> Кличко бил во преговори за можна борба со поранешниот шампион во тешка категорија на WBA, Дејвид Хеј, на 3 март 2012 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/boxing/15927657.stm|title=Haye confirms Kiltschko fight talks|date=28 November 2011|work=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20111128220521/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/15927657.stm|archive-date=28 November 2011}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxing/8924501/David-Haye-has-a-deal-on-the-table-to-go-ahead-and-fight-WBC-world-heavyweight-champion-Vitali-Klitschko-next-year.html|title=David Haye has a deal on the table to go ahead and fight WBC world heavyweight champion Vitali Klitschko next year|last=Davies|first=Gareth A.|date=30 November 2011|work=The Daily Telegraph|access-date=3 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020092440/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxing/8924501/David-Haye-has-a-deal-on-the-table-to-go-ahead-and-fight-WBC-world-heavyweight-champion-Vitali-Klitschko-next-year.html|archive-date=20 October 2017|location=London, UK}}</ref> [[Податотека:VladimirVitaliy.jpg|мини|Владимир и Виталиј со сите титули во тешка категорија, 2012 година. Од лево кон десно: ''The Ring'', IBF, IBO, WBO, WBC и WBA.]] Откако Владимир Кличко морал да ја откаже борбата со [[Жан-Марк Мормек]], се сметало дека Виталиј најверојатно ќе се бори на 25 февруари 2012 година. Извори во Германија објавиле дека веројатно ќе се бори против британскиот кандидат [[Дерек Чисора]] на 18 февруари 2012 година во [[Олимпијахале]], [[Минхен]], [[Баварија]]. На 12 декември 2011 година било потврдено дека Дерек Чисора ќе биде следниот противник на Кличко. <ref>[https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10150415777040205&set=a.325761250204.147701.285530825204&type=1 Prikbordfoto's] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201112211834/https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10150415777040205&set=a.325761250204.147701.285530825204&type=1|date=12 November 2020}}. </ref> <ref>[http://www.rtl.de/cms/sport/boxen/news/naechster-vitali-fight-gegen-chisora-1cd68-302d-14-956960.html Chisora droht Klitschko: "Bin die schlimmste Pest"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111213055007/http://www.rtl.de/cms/sport/boxen/news/naechster-vitali-fight-gegen-chisora-1cd68-302d-14-956960.html|date=13 December 2011}}. </ref> Кличко едногласно ја задржал титулата во WBC во доминантен настап во Минхен. Борбата се водела во услови на антагонизам што го покажал Чисора на мерењето. Чисора го плеснал Кличко по лицето, оставајќи црвена дамка. <ref>[http://metro.co.uk/2012/02/17/dereck-chisora-slaps-vitali-klitschko-at-weigh-in-for-world-title-fight-323005 Dereck Chisora slaps Vitali Klitschko at weigh-in for world title fight] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131206051224/http://metro.co.uk/2012/02/17/dereck-chisora-slaps-vitali-klitschko-at-weigh-in-for-world-title-fight-323005/|date=6 December 2013}}, metro.co.uk (17 February 2012)</ref> Следниот ден, Чисора плукнал вода по лицето на братот на Виталиј, Владимир. <ref>[http://www.badlefthook.com/2012/2/18/2808896/klitschko-vs-chisora-spit-face-wladimir-water-fight-results-boxing-video-news Klitschko vs Chisora: Dereck Chisora Spits in the Face of Wladimir Klitschko (Video)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131205083623/http://www.badlefthook.com/2012/2/18/2808896/klitschko-vs-chisora-spit-face-wladimir-water-fight-results-boxing-video-news|date=5 December 2013}} badlefthook.com, 18 February 2012.</ref> Виталиј победил во поголемиот дел од рундите, боксувајќи дисциплинирана борба со променливи агли и супериорна работа со нозете. Чисора, постојано наидувајќи напред задавајќи казнувачки удари во телото, не успеал да го исцрпи постариот боксер. Резултатите биле следните: 118–110, 118–110 и 119–111. Следниот ден Кличко посетил болница за да го провери своето рамо, тврдејќи дека го повредил во борбата. Лекар потврдил дека претрпел кинење на лигаментите на левото рамо. Кличко изјавил дека „''одеднаш изгубил сила во левата рака''“ и бил принуден да ја користи само десната. Се верува дека повредата се случила во втората или третата рунда. Тренерот на Кличко, Фриц Сдунек, верува дека ова е истата повреда што ја претрпел Кличко во борбата со Берд. На прес-конференцијата по борбата, се случило тепачка меѓу Хеј и Чисора. По тепачката, Чисора го предизвикал Хеј на борба во рингот и рекол: „''Ќе го застрелам Дејвид Хеј''“. Чисора подоцна бил уапсен на германскиот аеродром заедно со неговиот тренер, Дон Чарлс. Неговите коментари и постапки подоцна биле осудени од Френк Ворен, неговиот промотор, и Владимир Кличко. <ref>{{YouTube|Nkg1pK5n_FI|Dereck Chisora spits water on Wladimir Klitschko}}. </ref> <ref>{{YouTube|lWrNGUeW2i8|Haye vs Chisora Fight Video from Munich Presser – Full video}} (18 February 2012). </ref> <ref>{{YouTube|j5gMMeOz_dg|Dereck Chisora slaps Vitali Klitschko at Weigh In}}. </ref> На 2 јули 2012 година, било објавено дека Виталиј ќе ја брани својата титула во тешка категорија на [[Светски боксерски совет|WBC]] на 8 септември во [[Олимписки стадион (Москва)|Олимписката арена]] во [[Москва]], [[Русија]].<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/boxing/Vitali-Klitschko-lines-up-September-title-defence/articleshow/14612328.cms|title=Vitali Klitschko lines up September title defence|work=The Times of India|access-date=2 July 2012}}</ref> Неговиот противник во борбата бил непоразениот иден шампион во тешка категорија на WBA, [[Мануел Чар]], со 21–0 (11 нокаути). <ref>[http://www.klitschko.com/en/home/news/article//moscow-to-st/ Moscow to stage first Klitschko World Heavyweight Championship in Russia: Official Website of Vitali & Wladimir Klitschko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704195657/http://www.klitschko.com/en/home/news/article/moscow-to-st|date=4 July 2012}}, Klitschko.com, 2 July 2012. Retrieved 10 July 2014.</ref> Кличко ја добил борбата со технички нокаут кога лекарите покрај рингот одбиле да му дозволат на Чар да продолжи поради посекотина добиена од ударите на Кличко во четвртата рунда..<ref>Sukachev, Alexey (8 September 2012) [http://www.boxingscene.com/vitali-klitschko-stops-bloody-manuel-charr-four--56869 Vitali Klitschko Stops a Bloody Manuel Charr in Four] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112211836/https://www.boxingscene.com/vitali-klitschko-stops-bloody-manuel-charr-four--56869|date=12 November 2020}}, Boxingscene.com. Retrieved 10 July 2014.</ref> Се очекувало Кличко да се соочи со [[Берман Стиверн]] во задолжителната одбрана на титулата, но бил принуден да се откаже поради повреда.<ref>{{Наведени вести|url=http://www1.skysports.com/boxing/news/12183/8870089/vitali-klitschko-pulls-out-of-mandatory-wbc-title-defence-against-bermane-stiverne|title=Vitali Klitschko pulls out of mandatory WBC title defence against Bermane Stiverne|date=14 August 2013|work=Sky Sports|access-date=28 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228210712/http://www1.skysports.com/boxing/news/12183/8870089/vitali-klitschko-pulls-out-of-mandatory-wbc-title-defence-against-bermane-stiverne|archive-date=28 December 2014}}</ref> === Пензионирање од боксот === На 15 декември 2013 година, Кличко се повлекол од боксот. Тој бил прогласен за почесен шампион, што значи дека доколку сака да се врати во боксот, може да се бори против шампионот во тешка категорија на [[Светски боксерски совет|WBC]] без претходни борби. Но (веднаш по неговото пензионирање од боксот), Кличко изјавил: „''Тоа е нешто што моментално не можам да го замислам''“. Титулата на WBC била ослободена, а подоцна оспорена од [[Крис Ареола]] и [[Берман Стиверне]]. <ref>[http://www.fightnews.com/Boxing/vitali-klitschko-becomes-wbc-champion-emeritus-233529 Boxing News | Vitali Klitschko becomes WBC champion emeritus, WBC heavyweight title now vacant] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131216201900/http://www.fightnews.com/Boxing/vitali-klitschko-becomes-wbc-champion-emeritus-233529|date=16 December 2013}}. </ref> Коментирајќи ја својата одлука, тој изјавил: „''Мојот фокус е на политиката во Украина и чувствувам дека луѓето таму имаат потреба од мене''“. Тој исто така додал: „''Му се заблагодарувам на WBC и на неговиот претседател Хозе Сулејман за поддршката во нашата битка за демократија и слобода во Украина''“. Откако се пензионирал, тој одржувал ограничено ниво на тренинг и бил на страната на својот брат во повеќето борби, најпознато кога имал расправија со [[Ентони Џошуа]] по натпреварот [[Ентони Џошуа против Владимир Кличко]]. == Политичка кариера == === Рани години === За време на [[Претседателски избори во Украина (2004)|украинските претседателски избори]] во 2004 година и последователната [[Портокалова револуција]], браќата Кличко отворено ја поддржале кандидатурата на [[Виктор Јушченко]]. Во 2005 година, Виталиј Кличко бил назначен за советник на [[Претседател на Украина|претседателот]] Јушченко. Во октомври 2006 година, тој бил унапреден во советник со полно работно време. Кличко ја започнал кампањата за [[градоначалник на Киев]] кратко по неговото пензионирање во 2005 година. Тој ги загубил изборите за градоначалник во 2006 година од [[Леонид Черновецки]], но се пласирал на второто место со 26% од гласовите, пред актуелниот градоначалник [[Олександр Омелченко]]. Кличко водел кампања на платформа против корупцијата <ref name="Giuliani">{{Наведени вести|url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2008/05/07/giuliani-weighs-in-on-race-for-mayor-in-ukraine/|title=Giuliani Weighs in on Race for Mayor (in Ukraine) – City Room Blog|last=Chan|first=Sewell|date=7 May 2008|access-date=1 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080515195516/http://cityroom.blogs.nytimes.com/2008/05/07/giuliani-weighs-in-on-race-for-mayor-in-ukraine/|archive-date=15 May 2008|publisher=Cityroom.blogs.nytimes.com}}</ref> и го предводел блокот „Граѓанска партија“ ПОРА-РОП (партиите ПОРА и Партијата за реформи и ред) на истовремено одржаните локални избори за Градскиот совет на Киев. Аналитичарите изјавиле дека неговото релативно доцно влегување во кампањата можеби го чинело гласови. Сепак, Кличко бил избран за народен пратеник во Градскиот совет на Киев откако „Граѓанската партија“ ПОРА-РОП освоила 14 места на изборите во 2006 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/nation/24142/|title=Kyiv gets first new mayor in decade|date=29 March 2006|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20080625012313/http://www.kyivpost.com/nation/24142/|archive-date=25 June 2008|accessdate=1 November 2009}}</ref> [[Податотека:Martens_meets_Klitschko.jpg|лево|мини|Кличко со [[Вилфред Мартенс]], поранешен претседател на [[Европска народна партија|Европската народна партија]].]] На [[Локални избори во Киев (2008)|локалните избори]] во [[Киев]] во мај 2008 година, тој повторно се кандидирал и освои 18% од гласовите. Кличко истовремено го предводел Блокот на Виталиј Кличко, кој освоил 10,61% од гласовите и 15 места, а повторно бил избран во Градскиот совет на Киев. <ref name="offibioKlitchkosite">{{Наведена мрежна страница|url=http://klichko.org/?C=53|title=Biography Vitaliy Klitchko, official party website|publisher=Klichko.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20090215004536/http://klichko.org/?C=53|archive-date=15 February 2009|accessdate=1 November 2009}}</ref> Неговата кампања го ангажирала Руди Џулијани како консултант за кампањата. Во 2008 година, тој бил назначен и во украинската делегација на [[Конгрес на Советот на Европа|Конгресот на Советот на Европа]]. Кличко станал лидер на политичката партија [[Украинска демократска алијанса за реформи]] (УДАР) во април 2010 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/news/politics/detail/64928/|title=WBC World Champion Vitaly Klitschko leads new party|date=24 April 2010|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20100427002442/http://www.kyivpost.com/news/politics/detail/64928/|archive-date=27 April 2010|accessdate=1 November 2009}}</ref> За време на [[Локални избори во Украина (2010)|локалните избори]] во Украина во 2010 година, партијата освоила претставници во (украинските) општини и регионалните парламенти. Кличко и УДАР станале партнери на [[Демохристијански сојуз на Германија|Христијанско-демократскиот сојуз]] на Германија во ноември 2011 година. <ref>{{In lang|de}} [http://www.cdu-kreis-dueren.de/2011/11/15/24-cdu-bundesparteitag-in-leipzig/ 24. ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150121080303/http://www.cdu-kreis-dueren.de/2011/11/15/24-cdu-bundesparteitag-in-leipzig/ |date=2015-01-21 }}</ref> УДАР е поддржан од германската влада и Фондацијата Конрад Аденауер <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://diepresse.com/home/politik/aussenpolitik/1306144/Wahlen-in-der-Ukraine_Klitschkos-schwierigster-Kampf|title=Wahlen in der Ukraine: Klitschkos schwierigster Kampf|last=Sommerbauer|first=Jutta|date=27 October 2012|work=[[Die Presse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707201820/http://diepresse.com/home/politik/aussenpolitik/1306144/Wahlen-in-der-Ukraine_Klitschkos-schwierigster-Kampf|archive-date=7 July 2015|accessdate=2013-12-22}}</ref> и добил поддршка особено од [[Ангела Меркел]], а исто така и од политичарите од конзервативната [[Европска народна партија]]. Според информациите добиени од германското списание ''„Дер Шпигел“'', целта била „''Кличко намерно да се постави како нов силен човек во Киев - со цел на овој начин да се спротивстави на растечкото влијание на Кремљ''“. Поддршката се состоела од логистика, обука и заеднички настапи. Помош ветиле и Кристоф Хојсген, Роналд Пофала и Гвидо Вестервеле. [[Податотека:Deputy_Secretary_Burns_Meets_With_Key_Ukrainian_Political_Leaders_(12772352205).jpg|мини|Кличко, [[Петро Порошенко|Порошенко]], [[Олех Тјахнибок|Тјахнибок]] и заменик-државниот секретар на САД Вилијам Џ. Бернс, 25 февруари 2014 година]] Во октомври 2011 година, Кличко објавил дека ќе се кандидира на изборите за градоначалник на Киев во 2012 година. За време на [[Парламентарни избори во Украина (2012)|украинските парламентарни избори]] во 2012 година, Кличко бил избран (тој бил главен кандидат на партиската листа на УДАР) во украинскиот парламент; УДАР освоил 13,97% од гласовите и 34 места според националниот пропорционален систем на партиски листи, завршувајќи трет зад Партијата на регионите и Татковина, и уште 6 места во изборните единици, со што вкупно 40 места. Поддршката за УДАР била најмалку диверзифицирана на регионално ниво во споредба со резултатите на другите водечки партии. Кличко бил избран за лидер на фракцијата на партијата во Парламентот. <ref>[http://www.kyivpost.com/content/politics/udar-elects-factions-leadership-in-parliament-317537.html UDAR elects faction's leadership in parliament] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121214201324/http://www.kyivpost.com/content/politics/udar-elects-factions-leadership-in-parliament-317537.html|date=14 December 2012}}, ''[[Kyiv Post]]'' (12 December 2012)</ref> Кличко на 24 октомври 2013 година објавил дека има намера да учествува на следните [[Претседателски избори во Украина (2014)|украински претседателски избори]], кои тогаш биле закажани за 2015 година. {{Efn|Во декември 2013 година, тој изјавил „Моите планови не се променети. Донесов одлука [...] Ќе се кандидирам за претседател на Украина“<ref>{{cite web|url=http://interfax.com.ua/news/political/183714.html| title=Кличко подтверждает намерение баллотироваться в президенты |language=ru|trans-title=Klitschko confirms intention to run for president|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225142216/http://interfax.com.ua/news/political/183714.html|archive-date=25 December 2013 |website=Interfax.com.ua|date=24 December 2013|access-date=22 February 2023}}</ref>}} Истиот ден, парламентот гласал за закон со кој се усвојуваат два амандмани на Даночниот законик, според кои лице кое има постојан престој во странска држава се смета за лице кое не живее во Украина; законот, исто така, содржел одредба според која само лице „кое постојано живее во Украина десет години“ може да се кандидира за претседател. 239 пратеници гласале за законот, претежно од Партијата на регионите и Комунистичката партија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/ukrainian/politics/2013/10/131024_klitchko_taxes_no_politics_vc|title=Кличко: я йду в президенти, а влада хоче мене не пустити|date=24 October 2013|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211162549/http://www.bbc.com/ukrainian/politics/2013/10/131024_klitchko_taxes_no_politics_vc|archive-date=11 February 2017|accessdate=9 February 2017}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mukachevo.net/ua/news/view/81872|title=Кличко заявив прямо з трибуни у ВР, що балотуватиметься в президенти (ФОТО, ВІДЕО)|date=24 October 2013|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211081139/http://www.mukachevo.net/ua/news/view/81872|archive-date=11 February 2017|accessdate=9 February 2017}}</ref> Експертите и адвокатите потоа тврделе дека не е јасно дали Кличко може да учествува на овие избори бидејќи, според медиумските извештаи, тој имал дозвола за престој во Германија. Анкетите на јавното мислење од почетокот на 2011 година покажале дека предвидениот процент на гласови што Кличко би го добил во првиот круг од украинските претседателски избори во 2014 година се зголемил од 4,8% во декември 2011 година на 15,1% во февруари 2013 година, а анкетата на Центарот „Разумков“ од октомври 2013 година предвидел 19,3%. {{Efn|Од февруари 2013 година, анкетите предвиделе дека Кличко ќе победи во вториот круг од претседателските избори во 2015 година против актуелниот претседател [[Виктор Јанукович]].<ref>{{cite web|url=http://www.ratinggroup.com.ua/en/products/politic/data/entry/14049/|title= Ratings of politicians in presidential elections: February 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20131006080826/http://www.ratinggroup.com.ua/en/products/politic/data/entry/14049/ |archive-date=6 October 2013 |website= [[Sociological group "RATING"]]|date=6 March 2013|access-date=22 February 2023}}</ref><ref name="pollKLpress2015">{{cite web|url=http://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=173&page=1|title= ЕЛЕКТОРАЛЬНІ НАМІРИ ВИБОРЦІВ УКРАЇНИ НАПРИКІНЦІ ТРАВНЯ|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200437/http://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=173&page=1 |archive-date=29 October 2013 |website=[[Kyiv International Institute of Sociology|KIIS]]|date=30 May 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://rb.com.ua/rus/projects/omnibus/8827/|title= Электоральные предпочтения украинцев в начале нового политического сезона|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613220358/http://rb.com.ua/rus/projects/omnibus/8827/ |archive-date=13 June 2014|website=[[Research & Branding Group|R&B Group]]|date=25 September 2013|access-date=22 February 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.razumkov.org.ua/upload/Press1013.pdf|title= Електоральні орієнтації громадян України та ставлення до провідних політиків|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613220144/http://www.razumkov.org.ua/upload/Press1013.pdf |archive-date=13 June 2014|website=[[Razumkov Centre]]|date=14 October 2013|access-date=22 February 2023}}</ref>}} Според сите анкети на јавното мислење освен две, спроведени од јануари до ноември 2013 година од Центарот Разумков, Киевскиот меѓународен институт за социологија (KIIS), SOCIS, Рејтинг, Меѓународниот републикански институт и Демократските иницијативи, [[Виктор Јанукович]] и Кличко најверојатно требало да влезат во вториот круг. За вториот круг, сите анкети на јавното мислење спроведени од истите агенции во истиот временски период покажале дека Виталиј ќе победи во потенцијалниот втор круг против Јанукович, предвидувајќи дека Виталиј ќе освои од 58% до 64%. {{Efn|Погледнете<ref name=razumkov-april-2013>{{Cite web |url=http://www.razumkov.org.ua/ukr/news.php?news_id=420 |title=Опитування: «Наміри громадян щодо виборів президента України»|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305164753/http://www.razumkov.org.ua/ukr/news.php?news_id=420 |access-date=11 February 2023 |archive-date=5 March 2014 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=razumkov-may-2013>{{Cite web |url=http://www.razumkov.org.ua/ukr/poll.php?poll_id=589 |title=Якби вибори Президента України відбувалися наступної неділі, то за кого Ви проголосували б? (динаміка, 2011–2013) |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116105118/http://www.razumkov.org.ua/ukr/poll.php?poll_id=589 |access-date=11 February 2023 |archive-date=16 January 2014 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=razumkov-september-2013>{{Cite web |url= http://www.razumkov.org.ua/upload/Press1013.pdf|title=Електоральні орієнтації громадян України та ставлення до провідних політиків |archive-url=https://web.archive.org/web/20140613220144/http://www.razumkov.org.ua/upload/Press1013.pdf |access-date=11 February 2023 |archive-date=13 June 2014 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=rating-february-2013>{{Cite web |url=http://ratinggroup.com.ua/products/politic/data/entry/14049/ |title=Рейтинги політиків на виборах Президента: лютий 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331043747/http://ratinggroup.com.ua/products/politic/data/entry/14049/ |access-date=11 February 2023 |archive-date=31 March 2014 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=rating-september-2013>{{Cite web |url=http://www.ratinggroup.com.ua/products/politic/data/entry/14074/ |title=Електоральні настрої громадян: жовтень 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203120725/http://www.ratinggroup.com.ua/products/politic/data/entry/14074/ |access-date=11 February 2023 |archive-date=3 February 2014 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=kmis-march-2013>{{Cite web |url=http://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=148&page=2 |title=ЕЛЕКТОРАЛЬНІ НАСТРОЇ НАСЕЛЕННЯ УКРАЇНИ, БЕРЕЗЕНЬ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227040313/http://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=148&page=2 |access-date=11 February 2023 |archive-date=27 December 2013 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=kmis-may-2013>{{Cite web |url=https://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=173&page=1 |title=ЕЛЕКТОРАЛЬНІ НАМІРИ ВИБОРЦІВ УКРАЇНИ НАПРИКІНЦІ ТРАВНЯ |access-date=11 February 2023 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=kmis-november-2013>{{Cite web |url=https://kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=210&page=1 |title=ЕЛЕКТОРАЛЬНІ ПРЕФЕРЕНЦІЇ ВИБОРЦІВ УКРАЇНИ, ЛИСТОПАД 2013 |access-date=11 February 2023 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=socis-may-2013>{{Cite web |url=http://www.socis.kiev.ua/ua/press/rezultaty-monitorynhovoho-doslidzhennja-ukrajina-ta-ukrajintsi-3.html|title=Результати моніторингового дослідження «Україна та українці»|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305180158/http://www.socis.kiev.ua/ua/press/rezultaty-monitorynhovoho-doslidzhennja-ukrajina-ta-ukrajintsi-3.html |access-date=11 February 2023 |archive-date=5 March 2014 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=dif-may-2013>{{Cite web |url=http://www.dif.org.ua/ua/events/xlamcvjkmnkjhcmskjmmikjmcl.htm|title=ЕЛЕКТОРАЛЬНІ НАМІРИ ГРОМАДЯН ЩОДО ВИБОРІВ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217224305/http://www.dif.org.ua/ua/events/xlamcvjkmnkjhcmskjmmikjmcl.htm |access-date=11 February 2023 |archive-date=17 December 2013 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=kmis-september-2013>{{Cite news |url=http://www.pravda.com.ua/news/2013/10/5/6999359/|title=Соціологи: Опозиція переможе Януковича з перевагою у два рази|newspaper=Українська Правда |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324201122/http://www.pravda.com.ua/news/2013/10/5/6999359/ |access-date=11 February 2023 |archive-date=24 March 2014 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=iri-september-2013>{{Cite web |url=https://www.pravda.com.ua/articles/2013/10/9/6999606/|title=Кому відходять відсотки Юлії Тимошенко? |access-date=11 February 2023 |language=Ukrainian}}</ref>}} Кличко станал една од доминантните фигури на протестите [[Евромајдан|на Евромајдан]]. За време на овие протести, тој се повлекол од боксот. === Политички ставови (до 2013 година) === Кличко е за Спогодбата за асоцијација меѓу Украина и [[Европска Унија|Европската Унија]]. Тој ја гледа Европската Унија како „''модел на Украина за иден политички и економски развој на [Украина]''“. <ref name="KlPpNov2011">{{Наведена мрежна страница|url=http://klichko.org/en/news/publications/miy-noviy-biy-za-krayinu-yevropeyskogo-zrazka-kolonka-vitaliya-klichko-u-the-times|title=My new fight is for a country more like Europe|last=Klitschko|first=Vitali|date=22 November 2011|work=[[The Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529142651/http://klichko.org/en/news/publications/miy-noviy-biy-za-krayinu-yevropeyskogo-zrazka-kolonka-vitaliya-klichko-u-the-times|archive-date=29 May 2012|accessdate=21 December 2011}}</ref> Тој верува дека поранешниот претседател [[Виктор Јанукович]] и неговата влада „намерно ги уништуваат перспективите за интеграција (во Европа) на Украина“ и дека украинските политичари немаат право да им дозволат да „владеат по 2014 година“. Кличко е исто така за соработка меѓу [[НАТО]] и [[Украина]]. [[Податотека:Euroaidan_2013_Mstyslav_Chernov-9.jpg|мини|Кличко, лидер на политичката партија УДАР, виден во толпата на улицата [[Улица Крештатик (Киев)|Хрешатик]] во Киев, Украина на 27 ноември 2013 година.]] Главната грижа на Кличко се социјалните стандарди и [[Економија на Украина|економијата на Украина]]. Тој верува дека „''[[Руски јазик во Украина|прашањето на јазикот]] не претставува врвен приоритет''“. Кличко сака помалку корупција и поголема транспарентност во украинската политика. Тој, исто така, се залага за пониски даноци за стимулирање на економијата. Кличко во октомври 2011 година ги обвинил претседателот Јанукович и владата на Азаров дека „''прават сè за да ги манипулираат правилата за да останат на власт подолго''“; <ref name="KlPpOct2011">[http://www.kyivpost.com/news/politics/detail/114606/ Klitschko meets with McCain to discuss deterioration of democracy in Ukraine] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111130235831/http://www.kyivpost.com/news/politics/detail/114606/|date=30 November 2011}}, ''[[Kyiv Post]]'' (12 October 2011)</ref> понатаму (во декември 2011 година) тој ја нарекол „''секоја изјава на владата''“ како „''продолжение на лаги и дезинформации''“. Тој, исто така, учествувал во митинзи за ослободување на поранешната премиерка [[Јулија Тимошенко]]. {{Efn|Кличко сакал поранешната премиерка [[Јулија Тимошенко]] и поранешниот [[Министер за внатрешни работи (Украина)|министер за внатрешни работи]] [[Јуриј Луценко]] да можат да учествуваат на [[Парламентарни избори во Украина (2012)|парламентарните избори во 2012 година]] (Луценко бил обвинет за [[злоупотреба на службена должност]], а Тимошенко осудена по истото обвинение).<ref name=Tymoshenko>{{cite web|archive-url=https://archive.today/20130223053740/http://main.omanobserver.om/node/80452|archive-date=23 February 2013|url=http://main.omanobserver.om/node/80452| title=Thousands rally for Ukraine ex-PM's release|website=[[Oman Daily Observer]]|date=23 January 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interfax.com.ua/eng/main/92402/|title=Tymoshenko, Lutsenko should participate in 2012 parliamentary elections, says Klychko|archive-url=https://archive.today/20120908060929/http://www.interfax.com.ua/eng/main/92402/ |archive-date=8 September 2012 |website= [[Interfax Ukraine]] |date=23 January 2012|access-date=22 February 2023}}</ref> Тимошенко била ослободена на 22 февруари 2014 година, во завршните денови од „[[Револуција на достоинството|Револуцијата на достоинството]]“, по ревизијата на украинскиот кривичен законик со која ефикасно се декриминализираа делата за кои таа била затворена и официјално била рехабилитирана на 28 февруари 2014 година.<ref name=RTNYT21214>{{cite news|title=Embattled Ukraine President Signs Compromise Deal as Parliament Votes to Free His Imprisoned Rival|url=https://www.nytimes.com/2014/02/22/world/europe/ukraine.html?emc=edit_na_20140221&_r=0|access-date=21 February 2014|newspaper=The New York Times|date=21 February 2014|first1=Andrew|last1=Higgins|first2=Andrew|last2=Cramer|archive-date=3 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503040550/https://www.nytimes.com/2014/02/22/world/europe/ukraine.html?emc=edit_na_20140221&_r=0|url-status=live}}</ref><ref name="Yanuousted">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26312008|title= Ukraine: Speaker Oleksandr Turchynov named interim president|work= BBC News|date= 23 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327024822/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26312008 |archive-date=27 March 2014|access-date=23 February 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-26248275|title= Ukraine protests timeline|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603193226/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-26248275 |archive-date=3 June 2014|website=[[BBC News]]|date=23 February 2014|access-date=22 February 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/storyline/ukraine-crisis/ally-opposition-icon-tymoshenko-voted-acting-ukraine-president-n36531|title=Ally of Opposition Icon Tymoshenko Voted Acting Ukraine President|publisher=NBC News|date=23 February 2014|access-date=25 February 2014|archive-date=14 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614095735/https://www.nbcnews.com/storyline/ukraine-crisis/ally-opposition-icon-tymoshenko-voted-acting-ukraine-president-n36531|url-status=live}}</ref> Луценко била ослободена од затвор на 7 април 2013 година бидејќи [[Претседател на Украина|украинскиот претседател]] [[Виктор Јанукович]] ја помилувал (меѓу другите) од здравствени причини.<ref name=Lutpar7413>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-22061269|title= Ukraine President Viktor Yanukovych pardons Yulia Tymoshenko allies|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120015412/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22061269 |archive-date=20 January 2016|website=[[BBC News]]|date=8 April 2013|url-status=live|access-date=22 February 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22057073|title=Ukrainian leader Yanukovych pardons Tymoshenko ally|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122160854/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22057073 |archive-date=22 November 2018|website=[[BBC News]]|date=7 April 2013|access-date=22 February 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interfax.co.uk/ukraine-news/ukrainian-president-pardons-lutsenko-and-filipchuk-decree-3/|title= Ukrainian president pardons Lutsenko and Filipchuk – decree|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112200536/https://interfax.com/ |archive-date=12 November 2020 |website= [[Interfax-Ukraine]]|date=7 April 2013|access-date=22 February 2023}}</ref>}} Во декември 2011 година, Кличко го опишал судскиот систем на Украина како „целосна деградација“ и го обвинил за кршење на [[Човекови права во Украина|човековите права]] и понижување на своите затвореници. <ref>[http://www.kyivpost.com/news/politics/detail/118464/ Klitschko: Holding court on Tymoshenko in cell shows degradation of judicial system in Ukraine] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111209152621/https://www.kyivpost.com/news/politics/detail/118464/|date=9 December 2011}}, ''[[Kyiv Post]]'' (8 December 2011)</ref> Според него, на Украина ѝ недостасуваат независни и непристрасни судии бидејќи „''украинското судство во моментов е затворен систем со доживотни судии и назначувања направени преку административна моќ''“. Тој се залагал да ја обезбеди независноста на судиите со преминување од систем на назначени судии на систем на избрани судии. Во јули 2012 година, Кличко изјавил дека УДАР нема да соработува со Партијата на регионите во украинскиот парламент. На почетокот на април 2013 година, Кличко повикал на предвремени претседателски и парламентарни избори во Украина. === Градоначалник на Киев === [[Податотека:Rada_Krajowa_Platformy_Obywatelskiej_RP_(22_marca_2014)_(13327934843).jpg|десно|мини|Кличко со полските политичари [[Доналд Туск]] и [[Ева Копач]], 22 март 2014 година]] На 28 февруари 2014 година, Кличко потврдил дека ќе учествува на (раните) [[Претседателски избори во Украина (2014)|украински претседателски избори]] во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/193451.html|title=Klitschko confirms he, Tymoshenko will run for president|date=28 February 2014|work=[[Interfax-Ukraine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305035836/http://en.interfax.com.ua/news/general/193451.html|archive-date=5 March 2014}}</ref> На 29 март, тој објавил дека се предомислил и дека ќе се кандидира за функцијата [[градоначалник на Киев]] на локалните избори во Киев во 2014 година (вклучувајќи ги и изборите за градоначалник) закажани за 25 мај. На украинските претседателски избори во 2014 година, Кличко ја поддржал кандидатурата на [[Петро Порошенко]]. Кличко ги добил изборите за градоначалник на Киев со речиси 57% од гласовите во првиот круг. Тој положил заклетва како градоначалник на 5 јуни 2014 година Истиот ден украинскиот парламент му го одзел мандатот на Кличко за пратеник (украинските пратеници немаат право да ги комбинираат парламентарните активности со какво било друго јавно вработување). Порошенко бил избран за претседател на Украина на 25 мај 2014 година. <ref name="to Be Inaugurated June 7">{{Наведени вести|url=https://online.wsj.com/article/BT-CO-20140529-707812.html|title=Petro Poroshenko to Be Inaugurated as Ukraine President June 7|last=Alpert|first=Lukas|date=29 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529234158/http://online.wsj.com/article/BT-CO-20140529-707812.html|archive-date=29 May 2014}}</ref> Покрај градоначалничките избори, УДАР учествувал и на локалните избори во Киев во 2014 година. Таа освоила 30 места на гласачкото ливче на партиските листи (40,54% од гласовите) и 42 места во изборните единици, вкупно освојувајќи 77 места во Градскиот совет на Киев од 120. Ова било последен пат половина од местата во Градскиот совет на Киев да бидат избрани во изборни единици. [[Податотека:Відкриття_пішохідно-велосипедного_мосту_в_Києві,_2019,_11.jpg|лево|мини|Отворање на мост на 25 мај 2019 година]] Порошенко го назначил Кличко за шеф на градската државна администрација на Киев на 25 јуни 2014 година. Кличко ја предводел изборната листа на Блокот на Петро Порошенко на [[Парламентарни избори во Украина (2014)|украинските парламентарни избори]] кон крајот на октомври 2014 година, но ветил дека нема да поднесе оставка од функцијата градоначалник на Киев. <ref name="noresKM"/> На 21 ноември 2014 година, Кличко се откажал од своето место во новиот парламент. Блокот на Петро Порошенко ги добил изборите со 132 места од 423 достапни. На 28 август 2015 година, УДАР се споил со Блокот на Петро Порошенко „[[Европска Солидарност|Солидарност]]“. Кличко станал нов лидер на партијата. <ref name="mergeudar" /> На изборите за градоначалник на Киев во 2015 година, Кличко бил реизбран со 66,5% од гласовите. <ref name="interfax1"/> За ова, му бил потребен втор круг на градоначалнички избори меѓу него и [[Борислав Береза]], откако Кличко освоил 40,5% од гласовите, а Береза 8,8% во првиот круг. <ref>[http://en.interfax.com.ua/news/general/298832.html Klitschko undisputed leader in elections for Kyiv mayor, while second round possible – Savik Shuster Studio exit poll] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151026110450/http://en.interfax.com.ua/news/general/298832.html|date=26 October 2015}}. </ref> <ref>[http://en.interfax.com.ua/news/general/300458.html With 100% of ballots counted, Klitschko, Bereza to stand in Kyiv mayoral election runoff] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151105175118/http://en.interfax.com.ua/news/general/300458.html|date=5 November 2015}}. </ref> <ref>[http://www.ukrinform.net/rubric-politics/1906527-klitschko-mp-bereza-enters-2nd-round-of-kyiv-mayor-election.html Klitschko, MP Bereza enter 2nd round of Kyiv mayor election — Ukrinform News] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151102044056/http://www.ukrinform.net/rubric-politics/1906527-klitschko-mp-bereza-enters-2nd-round-of-kyiv-mayor-election.html|date=2 November 2015}}. </ref> (Береза освоил 33,51% од гласовите во вториот круг на градоначалнички избори.) Блокот на Петро Порошенко освоил 52 места во Градскиот совет на Киев со 27,56% од гласовите. На 26 мај 2016 година, Кличко поднел оставка од функцијата претседател на Блокот на Петро Порошенко, откако на 1 мај стапил на сила нов закон со кој се забранува началник на администрација да биде претседател или член на политичка партија. [[Податотека:Kyiv_Rusanivets_Stadium_2019_24.jpg|мини|Отворање на стадионот „Русанивец“ во Киев по реконструкцијата на 28 октомври 2019 година]] На 18 мај 2019 година, Кличко објавил дека УДАР ќе учествува самостојно на [[Парламентарни избори во Украина (2019)|украинските парламентарни избори]] во 2019 година. На изборите партијата се натпреварувала само во 15 изборни единици. <ref name="603674VitaliBBVK">{{In lang|uk}} [https://m.glavcom.ua/kyiv/publications/vitaliy-klichko-hochu-zasteregti-novogo-prezidenta-vid-krokiv-yaki-robiv-u-stolici-yanukovich-603674.html Vitali Klitschko: I want to warn the new president from the steps that Yanukovych did in the capital] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201112200538/https://glavcom.ua/kyiv/publications/vitaliy-klichko-hochu-zasteregti-novogo-prezidenta-vid-krokiv-yaki-robiv-u-stolici-yanukovich-603674.html|date=12 November 2020}}, [[Glavcom]] (22 June 2019)</ref> Не успеала да освои ниту едно место. Според [[Устав на Украина|украинскиот Устав]], шефот на градската државна администрација на Киев треба да поднесе оставка откако ќе биде избран нов претседател. <ref name="7238815CityChampion">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/01/30/7238815/ City Champion. ]</ref> Сепак, [[Претседателски избори во Украина (2019)|по изборите]] на 21 април 2019 година, на кои победил [[Володимир Зеленски]], Кличко не бил разрешен. Одлуката од 4 септември 2019 година на Владата на Хончарук за разрешување на Кличко не била извршена. На изборите за градоначалник на Киев на локалните избори во Киев во 2020 година, Кличко повторно бил кандидат, номиниран од УДАР. Тој бил поддржан и од партијата на Петро Порошенко, веќе наречена Европска солидарност. Тој ги добил изборите во првиот круг со 50,52% од гласовите, а за него гласале 365.161 луѓе. УДАР освоил 30 места во Градскиот совет на Киев од 120 на локалните избори во Киев во 2020 година со 19,98% од гласовите, завршувајќи втора зад Европска солидарност (20,52% од гласовите; 31 место). Кличко станал само третата личност од 1900 година кој ја извршува функцијата градоначалник на Киев повеќе од 11 години. Тој е исто така единствената личност откако Украина ја стекнала својата независност во 1991 година што победила на три директни демократски избори за градоначалник на Киев. Кличко е член на Меѓународниот советодавен совет на Меѓународниот републикански институт со седиште во [[Вашингтон]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iri.org/who-we-are/international-advisory-council|title=International Advisory Council {{!}} IRI|work=www.iri.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511100929/http://www.iri.org/who-we-are/international-advisory-council|archive-date=11 May 2017|accessdate=2017-05-03}}</ref> ==== Руска инвазија на Украина ==== [[Податотека:Віталій_Кличко_відвідав_взводно-опорний_пункт,_облаштований_на_одному_з_небезпечних_напрямків_для_можливої_атаки_росіян.jpg|мини|Кличко во близина на фронтовската линија на 19 март 2022 година]] Во февруари 2022 година, Кличко и неговиот брат [[Владимир Кличко]] ветиле дека ќе се вооружат за да го заштитат главниот град на Украина, Киев, како одговор на [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] што започнала на 24 февруари. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/klitschko-brothers-take-up-arms-fight-ukraine-2022-02-25/|title=Klitschko brothers to take up arms and fight for Ukraine|date=24 February 2022|access-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225034933/https://www.reuters.com/world/europe/klitschko-brothers-take-up-arms-fight-ukraine-2022-02-25/|archive-date=25 February 2022|publisher=Reuters}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/boxing/story/_/id/33363582/former-heavyweight-champion-vitali-klitschko-plans-fight-ukraine-brother|title=HOF boxers Klitschko brothers to fight for Ukraine|date=2022-02-24|work=ESPN.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225025950/https://www.espn.com/boxing/story/_/id/33363582/former-heavyweight-champion-vitali-klitschko-plans-fight-ukraine-brother|archive-date=25 February 2022|accessdate=2022-02-25}}</ref> На 25 февруари, Кличко објавил видео на својот [[Телеграм]] канал за да известува за жртвите во главниот град, наведувајќи: „''Ноќта беше тешка, но нема руски трупи во главниот град. Непријателот се обидува да влезе во градот, особено од [правецот на] [[Хостомел]], [[Житомир]].''“ <ref name="f25cnbc">{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2022/02/25/russia-ukraine-news-us-europe-impose-sanctions-as-attack-continues.html|title=Kyiv mayor: 'No Russian troops in the capital'|date=25 February 2022|publisher=CNBC LLC}}</ref> На 11 март, Кличко се појавил како гостин во ''емисијата „Состојба на Унијата“'' на [[CNN]]. <ref name="m11lat">{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2022-03-11/guests-on-sunday-talk-shows-kyiv-mayor-vitali-klitschko-on-cnns-state-of-the-union|title=Guests on Sunday talk shows: Kyiv Mayor Vitali Klitschko on CNN's 'State of the Union'|date=11 March 2022|work=Los Angeles Times}}</ref> На 15 март, Кличко објавил 36-часовен полициски час од вторник навечер, во услови на, како што рекол, тежок и опасен момент, наведувајќи: „''Ги молам сите жители на Киев да се подготват да останат дома два дена, или доколку се вклучат сирените, во засолништата''“. Околу половина од 3,4 милиони жители на Киев побегнале. <ref name="m15ruw">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/15/russia-ukraine-war-fresh-blasts-in-kyiv-as-zelenskiy-says-ceasefire-talks-will-resume|title=Russia-Ukraine war: early morning strikes hit Kyiv hours before peace talks|date=15 March 2022|publisher=Guardian News & Media Limited}}</ref> На 23 март, Кличко и неговиот брат известувале од парк за победите околу Киев: украинските сили го вратиле поголемиот дел од Ирпин (источно од Киев), целиот Макарив (западно од Киев) и се бореле за селото Љутиж, 20 милји северно. <ref name="esbnyp">{{Наведени вести|url=https://ny-post.com/2022/03/23/ukraine-reports-victories-against-russia-around-kyiv/|title=Ukraine reports victories in counter-offensive around Kyiv|last=Simko-Bednarski|first=Evan|date=23 March 2022|publisher=NYP Holdings, Inc}}</ref> До 31 март, руските сили се повлекле од Киев. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/ukraine-eu-parliament-president-visits-kyiv/a-61325745|title=Ukraine: EU parliament president visits Kyiv {{!}} DW {{!}} 01.04.2022|work=DW.COM|language=en-GB|accessdate=2022-06-22}}</ref> На 10 март 2022 година, Виталиј и Владимир објавиле преку Телеграм дека собрале 100 милиони евра финансиска поддршка за Украина со кампања за собирање средства во Германија. <ref name="klitschko raised 100 million">{{Наведени вести|url=https://www.rnd.de/politik/spenden-fuer-ukraine-klitschko-brueder-sammeln-100-millionen-euro-in-deutschland-WMXSGAHALNA4LLXZAVPAO2HM6I.html|title=Klitschko-Brüder sammeln in Deutschland 100 Millionen Euro für Spenden an die Ukraine|date=10 March 2022|work=[[RedaktionsNetzwerk Deutschland]]|access-date=26 August 2023}}</ref> На 6 мај, Кличко предупредил дека постои голема веројатност за ракетни напади низ цела Украина во наредните денови. Немало планови за полициски час, но уличните патроли требало да бидат засилени. <ref name="m6usat">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/05/06/ukraine-russia-invasion-live-updates/9666514002/|title=Ukraine officials warn of offensive; Biden announces $150m more in aid: May 6 recap|date=6 May 2022|publisher=Gannett Satellite Information Network LLC|agency=USA Today}}</ref> На 23 мај, Кличко и украинскиот министер за надворешни работи, [[Дмитро Кулеба]], биле во [[Давос]], [[Швајцарија|Швајцарија,]] за да присуствуваат на годишниот состанок на [[Светски економски форум|Светскиот економски форум]]. <ref name="m23gi">{{Наведени вести|url=https://www.politico.com/newsletters/global-insider/2022/05/23/davos-russia-house-isnt-what-it-used-to-be-00034341|title=Global Insider|date=23 May 2022|publisher=POLITICO LLC}}</ref> Кличко и неговиот брат зборувале долго пред публиката истиот ден. <ref name="m23tg">{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=6pF-LFzLYXQ|title=Kyiv mayor Vitali Klitschko and brother Wladimir address World Economic Forum – watch live|date=23 May 2022|work=The Guardian|agency=YouTube}}</ref> Тие им порачале на делегатите да ја поддржат Украина и покрај економските тешкотии, <ref name="bbcbk">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/business-61574271|title=Kyiv mayor Vitali Klitschko says back Ukraine despite economic pain|last=King|first=Ben|date=23 May 2022|publisher=BBC}}</ref> и дека „''ние ве браниме''“. <ref name="tnn">{{Наведени вести|url=https://www.thenationalnews.com/world/europe/2022/05/23/davos-2022-kyiv-mayor-klitschko-tells-delegates-we-are-defending-you/|title=Davos 2022: Kyiv mayor Klitschko tells delegates 'we are defending you'|date=23 May 2022|publisher=The National}}</ref> Подоцна, во интервју за Скај њуз, тие изјавиле дека „''најголемата грешка''“ што нивната публика може да ја направи е да помисли дека „''војната во Украина не влијае на сите''“. <ref name="suk">{{Наведени вести|url=https://news.sky.com/story/ukraine-this-war-can-damage-everyone-in-europe-klitschkos-say-leaders-must-unite-against-russia-12620648|title=Klitschko brothers tell Davos that 'biggest mistake' is thinking Ukraine war doesn't affect everyone|last=Kelso|first=Paul|date=24 May 2022|publisher=Sky UK}}</ref> На 18 јуни, Кличко изјавил дека [[Владимир Путин]] уништува милиони животи и во Украина и во Русија, додавајќи дека руските војници умираат единствено за амбициите на Путин. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61852958|title=Vitali Klitschko: Russians are dying for Putin's ambitions|date=19 June 2022|work=BBC News}}</ref> На крајот на јуни, браќата Кличко присуствувале, заедно со голема делегација Украинци, на самитот на НАТО во [[Мадрид]] во 2022 година. <ref name="dw28.06">{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=iRyR8VuKDcQ|title=Turkey removes objection to Finland and Sweden joining NATO|date=28 June 2022|publisher=DW News|agency=YouTube}}</ref> На 23 јули 2022 година, списанието ''[[Тајмс|„Тајмс“]]'' објавил статија во која се тврдело дека Виталиј и Владимир биле на личниот список на Владимир Путин од 24 познати украински личности кои тој сакал да бидат убиени. <ref name="klitschko svoboda">{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/intervyu-iz-vitaliyem-i-volodymyrom-klychkamy/32283026.html|title=«Росія руйнує життя мільйонів людей»: інтерв'ю із Віталієм і Володимиром Кличками|date=22 February 2023|access-date=12 April 2023|publisher=[[Radio Svoboda]]|language=uk}}</ref> <ref name="klitschko times">{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/vitali-klitschko-the-heavyweight-on-putins-hitlist-w8hxz6hmc|title=Vitali Klitschko: the heavyweight on Putin's hitlist|date=22 February 2023|work=[[The Times]]|access-date=12 April 2023}}</ref> Во интервју за списанието ''„Шпигел“'' во декември 2023 година, Кличко го обвинил претседателот [[Володимир Зеленски|Зеленски]] за авторитаризам поради употребата на овластувања од страна на претседателот во рамките на воената состојба. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ft.com/content/7b317559-795b-48c6-90ea-cec7ff936243|title=Kyiv's political feuds cause cracks in Ukrainian unity|last=Miller|first=Christopher|date=5 December 2023|work=Financial Times}}</ref> За претседателот, Кличко изјавил: „Во одреден момент повеќе нема да бидеме различни од Русија, каде што сè зависи од еден човек“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ukraine-war-russia-zelensky-klitschko-b2458171.html|title=Zelensky is turning into an autocrat, says Kyiv mayor Klitschko|date=5 December 2023|work=[[Independent.co.uk]]}}</ref> == Спортско наследство == Бидејќи никогаш не бил нокаутиран, Витали Кличко е широко познат како најсилниот борец од двајцата браќа. Неговиот процент на нокаут од 87% се смета за еден од најдобрите соодноси на нокаути и натпревари од кој било шампион во историјата на боксот во тешка категорија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heavyweightblog.com/1267/ko-statistics-of-ko-kings-tyson-klitschko-shavers|title=Hardest hitters of boxing: KO stats of Tyson, Klitschko, Foreman, Shavers and other knockout artists – Box statistics, analysis of boxing history records, stats of boxing eras|work=www.heavyweightblog.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170526231402/http://www.heavyweightblog.com/1267/ko-statistics-of-ko-kings-tyson-klitschko-shavers|archive-date=26 May 2017|accessdate=27 March 2021}}</ref> Виталиј бил познат и по тоа што станал невообичаено доминантен во своите борби, ретко губејќи рунда во својата професионална кариера како боксер. <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://bleacherreport.com/articles/1796444-the-greatest-heavyweight-boxer-from-every-decade|title=The Greatest Heavyweight Boxer from Every Decade|last=Seekins|first=Briggs|work=[[Bleacher Report]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711202105/https://bleacherreport.com/articles/1796444-the-greatest-heavyweight-boxer-from-every-decade|archive-date=11 July 2018|accessdate=27 March 2021}}</ref> За време на неговото време како шампион на [[Светски боксерски совет|WBC]], Виталиј Кличко бил опишан како најдобар во своето време, а [[Џорџ Форман]] изјавил дека тој има најдобар лев боксерски став во дивизијата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingnews24.com/2011/09/george-foreman-vitali-is-as-good-as-any-of-the-past-champions/|title=George Foreman: Vitali is as good as any of the past champions|date=13 September 2011|work=Boxing News|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722155412/https://www.boxingnews24.com/2011/09/george-foreman-vitali-is-as-good-as-any-of-the-past-champions/|archive-date=22 July 2018|accessdate=27 March 2021}}</ref> Двајцата браќа Кличко се сметаат за најдобри боксери во тешка категорија од нивниот период. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxinginsider.com/columns/vitali-klitschko-dominance-continues/|title=Vitali Klitschko dominance continues - BoxingInsider.com|date=13 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410192542/https://www.boxinginsider.com/columns/vitali-klitschko-dominance-continues/|archive-date=10 April 2021|accessdate=27 March 2021}}</ref> Останувајќи непоразени во поголемиот дел од своите кариери и одбивајќи да се борат еден против друг, двајцата браќа останале во голема мера непредизвикани во текот на нивните кариери. Имено, двајцата браќа биле особено познати по тоа што ја користеле својата големина за да ги поразуваат другите тешкаши. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badlefthook.com/2014/4/25/5651992/wladimir-klitschko-alex-leapai-guide-beating-giant-boxing-technique-heavyweight-ko-gif-analysis|title=A Guide to Beating Wladimir Klitschko|date=25 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112012005/https://www.badlefthook.com/2014/4/25/5651992/wladimir-klitschko-alex-leapai-guide-beating-giant-boxing-technique-heavyweight-ko-gif-analysis|archive-date=12 November 2020|accessdate=27 March 2021}}</ref> Во 2011 година, Владимир и Виталиј влегле во [[Гинисови рекорди|Гинисовата книга на рекорди]] како пар браќа со најмногу победи во борби за титула во тешка категорија (30 во тоа време; 40 до 2020 година). <ref name="guinnessworldrecords.com"/> <ref name="ukrinform.net"/> Сметајќи се за национални херои во Украина, браќата Кличко во 2008 година биле избрани за 15-ти најголеми Украинци на сите времиња по национална анкета на која гласале околу 2,5 милиони луѓе. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=wDFqF5rZtvc|title=Великі Українці – сто великих українців від 19 до 1|date=3 January 2016|work=youtube.com|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908235951/https://www.youtube.com/watch?v=wDFqF5rZtvc|archive-date=2024-09-08|accessdate=23 November 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/1118306.html|title=У проекті "Великі Українці" на телеканалі "Інтер" переміг князь Ярослав Мудрий|date=29 May 2008|work=Радіо Свобода|access-date=23 November 2020|language=uk}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zaxid.net/yaroslav_mudriy_mikola_amosov_stepan_bandera__veliki_ukrayintsi_n1053992|title=Ярослав Мудрий, Микола Амосов, Степан Бандера – ВЕЛИКІ УКРАЇНЦІ|date=17 May 2008|work=zaxid.net|language=uk|accessdate=23 November 2020}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.ua/society/116673-veliki-ukrajintsi-yaroslav-mudriy-obiyshov-banderu.html|title="Великі Українці": Ярослав Мудрий обійшов Бандеру|date=17 May 2008|work=unian.ua|language=uk|accessdate=23 November 2020}}</ref> Боксерските натпревари во кои учествувал еден од браќата Кличко привлекле помеѓу 10 и 20 милиони гледачи во Украина; некои од нивните борби генерирале уште поголем број гледачи. <ref>{{Наведување|last=Linder|first=Leo G.|title=Die Klitschkos|year=2013|publisher=Neues Leben, Verlag|place=Germany|publication-date=1 December 2013|isbn=978-33-550-1817-3}}</ref> <ref name="der-spiegel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spiegel.de/consent-a-?targetUrl=https%3A%2F%2Fwww.spiegel.de%2Fsport%2Fsonst%2Fboxen-witali-klitschko-in-kiew-geehrt-a-47635.html|title=Witali Klitschko in Kiew geehrt|language=de|accessdate=31 October 2020}}</ref> <ref name="vitali-chisora-tv">{{Наведена мрежна страница|url=https://focus.ua/ukraine/220211|title=Бой Кличко – Чисора смотрела почти половина населения Украины|date=21 February 2012|language=ru|accessdate=4 February 2023}}</ref> <ref name="wach-ua">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/Boy-Klichk-Vah-v-Rossii-posmotreli-400-tysyach-chelovek-399079.html|title=Бой Кличко – Вах в России посмотрели 400 тысяч человек|date=11 July 2022|language=ru|accessdate=13 January 2023|archive-date=2021-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727190540/https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/Boy-Klichk-Vah-v-Rossii-posmotreli-400-tysyach-chelovek-399079.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="povetkin-klitschko-russian-ukrainian-tv-3">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.24tv.ua/kapitulyatsiya-rosiyskogo-vityazya-8-rokiv-tomu-moskvi-klichko_n1759123|title=Капітуляція російського "вітязя": 8 років тому в Москві Кличко побив Повєткіна – відео|date=5 October 2021|publisher=[[Channel 24 (Ukraine)|Channel 24]]|language=uk|accessdate=9 October 2021}}</ref> Виталиј е именуван повеќе пати меѓу 100-те највлијателни луѓе во Украина од страна на Корреспондент: тој бил рангиран на 60-то место во 2006 година, 44-то во 2010 година, 41-во во 2011 година, 16-то во 2012 година, 10-то во 2013 година, 23-то во 2017 година и 28-мо во 2019 година (рангирањето не било спроведено помеѓу 2014 и 2016 година). <ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/ukraine/politics/1251989-top-100-zhurnala-korrespondent-polnyj-spisok-samyh-vliyatelnyh-ukraincev|title=ТОП-100 журнала Корреспондент. Полный список самых влиятельных украинцев|access-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406102800/https://korrespondent.net/ukraine/politics/1251989-top-100-zhurnala-korrespondent-polnyj-spisok-samyh-vliyatelnyh-ukraincev|archive-date=6 April 2019|language=ru}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/ukraine/politics/1389595-top-100-izdaniya-korrespondent-polnyj-spisok-samyh-vliyatelnyh-lyudej-ukrainy|title=ТОП-100 журнала Корреспондент. Полный список самых влиятельных людей Украины|access-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926014500/https://korrespondent.net/ukraine/politics/1389595-top-100-izdaniya-korrespondent-polnyj-spisok-samyh-vliyatelnyh-lyudej-ukrainy|archive-date=26 September 2020|language=ru}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/ukraine/politics/1595038-top-100-zhurnala-korrespondent-polnyj-spisok-samyh-vliyatelnyh-lyudej-ukrainy|title=ТОП-100 журнала Корреспондент. Полный список самых влиятельных людей Украины|access-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109112806/https://korrespondent.net/ukraine/politics/1595038-top-100-zhurnala-korrespondent-polnyj-spisok-samyh-vliyatelnyh-lyudej-ukrainy|archive-date=9 November 2020|language=ru}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/ukraine/3921084-top-100-vlyiatelnykh-ukrayntsev-v-2017-hodu|title=Топ-100 влиятельных украинцев в 2017 году|access-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402120359/https://korrespondent.net/ukraine/3921084-top-100-vlyiatelnykh-ukrayntsev-v-2017-hodu|archive-date=2 April 2019|language=ru}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/ukraine/4173823-100-samykh-vlyiatelnykh-ukrayntsev-reitynh-2019|title=100 самых влиятельных украинцев. Рейтинг-2019|access-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805015255/https://korrespondent.net/ukraine/4173823-100-samykh-vlyiatelnykh-ukrayntsev-reitynh-2019|archive-date=5 August 2020|language=ru}}</ref> Браќата Кличко се сметале и за големи ѕвезди во Германија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/others/boxing-how-the-klitschkos-came-to-rule-german-fight-game-2303979.html|title=Boxing: How the Klitschkos came to rule German fight game|access-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031035031/https://www.independent.co.uk/sport/general/others/boxing-how-the-klitschkos-came-to-rule-german-fight-game-2303979.html|archive-date=31 October 2020}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/02/23/sports/othersports/23boxing.html|title=In Germany, Boxing Finds Appreciation and a Hub|last=Kulish|first=Nicholas|date=23 February 2008|work=The New York Times|access-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129093012/https://www.nytimes.com/2008/02/23/sports/othersports/23boxing.html|archive-date=29 January 2021}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://xsport.ua/boxing_s/news/v-germanii-bratev-klichko-znala-kazhdaya-babushka-istorii-o-raskrutke-ukraintsev-dlya-nemetskoy-publ_2293232/|title="В Германии братьев Кличко знала каждая бабушка". Истории о раскрутке украинцев для немецкой публики|access-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818150143/https://xsport.ua/boxing_s/news/v-germanii-bratev-klichko-znala-kazhdaya-babushka-istorii-o-raskrutke-ukraintsev-dlya-nemetskoy-publ_2293232/|archive-date=18 August 2020|language=ru}}</ref> Анкета спроведена од TNS за ''Horizont Sport Business'' во 2003 година покажала дека 90,9% од испитаниците го препознале Виталиј, додека 70,7% ги прославиле неговите успеси, што го прави шести најпрепознаен и втор најомилен спортист во Германија во тоа време. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.dfv.de/presse/aktuellemitteilungen/Sven-Hannawald-ist-der-beliebteste-deutsche-Sportler-596|title=Sven Hannawald ist der beliebteste deutsche Sportler|access-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113063826/https://www.dfv.de/presse/aktuellemitteilungen/Sven-Hannawald-ist-der-beliebteste-deutsche-Sportler-596|archive-date=13 November 2020|language=de}}</ref> Според [[Дојче Веле]], друго истражување спроведено не подоцна од 2011 година покажало дека речиси 99% од луѓето во Германија ги препознале браќата Кличко. <ref name="klitschko-dw">{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/ru/кличко-в-кино-славные-парни-с-железными-кулаками/a-15161256|title=Кличко в кино: славные парни с железными кулаками|access-date=2 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129150349/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE-%D0%B2-%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE-%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8-%D1%81-%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8/a-15161256|archive-date=29 January 2021|language=ru}}</ref> Показателот на CPI спроведен од агенцијата ''Celebrity Performance'' во 2012 година ги рангирал браќата Кличко на второто место на списокот на најпродавани познати личности во Германија, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.horizont.net/medien/nachrichten/-Ranking-Werbemuffel-Guenther-Jauch-ist-beliebtestes-Testimonial-111369|title=Ranking: "Werbemuffel" Günther Jauch ist beliebtestes Testimonial|access-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131014120/https://www.horizont.net/medien/nachrichten/-Ranking-Werbemuffel-Guenther-Jauch-ist-beliebtestes-Testimonial-111369|archive-date=31 January 2021|language=de}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/medien/celebrities-klopp-der-aufsteiger-der-testimonials/7406308-2.html|title=Klopp: Der Aufsteiger der Testimonials|access-date=22 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129144345/https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/medien/celebrities-klopp-der-aufsteiger-der-testimonials/7406308-2.html|archive-date=29 November 2020|language=de}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://ixtenso.de/retail-marketing/markenwert-steigern-mit-prominenten-testimonials.html|title=Markenwert steigern mit prominenten Testimonials|access-date=22 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129232531/https://ixtenso.de/retail-marketing/markenwert-steigern-mit-prominenten-testimonials.html|archive-date=29 November 2020|language=de}}</ref> додека во јануари 2014 година, врз основа на анкета спроведена од истата агенција на 1151 испитаници, браќата Кличко биле рангирани на 6-то место во категоријата „Личност на годината за 2013 година“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.horizont.net/marketing/nachrichten/Promiranking-Angela-Merkel-ueberstrahlt-alle-VIPs--118675|title=Angela Merkel outshines all VIPs|access-date=22 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124072528/https://www.horizont.net/marketing/nachrichten/Promiranking-Angela-Merkel-ueberstrahlt-alle-VIPs--118675|archive-date=24 November 2020|language=de}}</ref> Најмалку осум од борбите на Виталиј генерирале просечно над 9 милиони гледачи. <ref name="donald-vitali">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.presseportal.de/pm/7840/399674|title=ZDF-Pressemitteilung Klitschkos Klasse-Kampf ein Quotenhit "Boxen live im Zweiten" begeisterte über acht Millionen Zuschauer|language=de|accessdate=7 March 2026}}</ref> <ref name="gomez-vitali">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.quotenmeter.de/n/33857/11-millionen-zuschauer-vitali-klitschko-deklassiert-thomas-gottschalk|title=11 Millionen Zuschauer: Vitali Klitschko deklassiert Thomas Gottschalk|date=22 March 2009|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112211839/http://www.quotenmeter.de/n/33857/11-millionen-zuschauer-vitali-klitschko-deklassiert-thomas-gottschalk|archive-date=12 November 2020|accessdate=16 May 2020}}</ref> <ref name="kevin-johnson-vs-vitali">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtl.de/cms/bis-zu-12-33-millionen-sehen-klitschko-sieg-189274.html|title=Bis zu 12,33 Millionen sehen Klitschko-Sieg|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301111519/https://www.rtl.de/cms/bis-zu-12-33-millionen-sehen-klitschko-sieg-189274.html|archive-date=1 March 2020|accessdate=16 May 2020}}</ref> <ref name="briggs-vs-vitali">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tvtoday.de/tv/news/tv-quoten-rtl-siegt-mit-boxen-und-supertalent_4329318.html|title=TV-Quoten: RTL siegt mit Boxen und Supertalent|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112200537/https://www.tvtoday.de/tv/news/tv-quoten-rtl-siegt-mit-boxen-und-supertalent_4329318.html|archive-date=12 November 2020|accessdate=16 May 2020}}</ref> <ref name="solis-vitali">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.werra-rundschau.de/sport/sport-mix/elf-millionen-sehen-klitschko-kampf-1168176.html|title=Elf Millionen sehen Klitschko-Kampf|date=20 March 2011|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112211839/https://www.werra-rundschau.de/sport/sport-mix/elf-millionen-sehen-klitschko-kampf-1168176.html|archive-date=12 November 2020|accessdate=16 May 2020}}</ref> <ref name="chisora-vitali">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/34894/rtl_fast_15_millionen_fieberten_mit_klitschko/|title=RTL: Fast 13 Millionen fieberten mit Klitschko|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112211841/https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/34894/rtl_fast_15_millionen_fieberten_mit_klitschko/|archive-date=12 November 2020|accessdate=16 May 2020}}</ref> Песната „[[Sonne (песна од Rammstein)|Sonne]]“ на [[Rammstein|„Рамштајн“]] била користена како негова влезна песна на натпреварите. <ref>[http://herzeleid.com/en/press/2000-09_hammer Rammstein Press: Maternity Leave] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201025165051/https://herzeleid.com/en/press/2000-09_hammer |date=2020-10-25 }} | Herzeleid.com | The number one source for Rammstein</ref> Во текот на својата кариера, Виталиј победил 15 боксери за светската титула во тешка категорија, <ref name="milnavigator.com.ua"/> петтиот најдобар резултат во историјата (израмнет со [[Ленокс Луис]]), вклучувајќи двајца - [[Кори Сандерс]] и [[Дени Вилијамс]] - за светската титула во тешка категорија ''„The Ring'' “. <ref name="klitschko dosie"/> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/World_Heavyweight_Championship_Records_and_Statistics|title=World Heavyweight Championship Records and Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020102537/https://boxrec.com/media/index.php/World_Heavyweight_Championship_Records_and_Statistics|archive-date=20 October 2021|accessdate=24 January 2021}}</ref> Кличко е еден од деветте боксери кои победиле најмалку десет различни борци за светската титула во тешка категорија. Од април 2025 година, BoxRec го рангирал Кличко меѓу 100-те најдобри боксери на сите времиња. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/ratings?r%5Brole%5D=box-pro&r%5Bsex%5D=M&r%5Bstatus%5D=&r%5Bdivision%5D=&r%5Bcountry%5D=&r_go=&offset=50|title=BoxRec ratings: world, lb for lb, active and inactive|publisher=BoxRec|accessdate=3 March 2025}}</ref> Тој е единствениот боксер во тешка категорија кој владеел како светски шампион во три различни децении. Кличко и [[Џорџ Форман]] се единствените боксери во тешка категорија во историјата кои одбраниле светска титула по наполнување на 40 години <ref name="thesweetscience.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thesweetscience.com/feature-articles/17760-vitali-klitschko-retires-to-pursue-politics|title=Vitali Klitschko Retires to Pursue Politics – the Sweet Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911181901/http://www.thesweetscience.com/feature-articles/17760-vitali-klitschko-retires-to-pursue-politics|archive-date=11 September 2016|accessdate=14 August 2016}}</ref> Според BoxRec, Виталиј победил 7 претходно непоразени борци со вкупен резултат од 135–0–3 (95 НА) – меѓу овие 7 се Албен Белински (професионален рекорд 5–0, 5 НА влегувајќи во борбата), <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/8113/12300|title=Bout: Klitschko vs Belinski|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125192421/http://boxrec.com/en/event/8113/12300|archive-date=25 November 2018|accessdate=24 January 2021}}</ref> Ед Махоун (21–0–2, 21 НА), <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/8838/13498|title=Bout: Klitschko vs Mahone|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126083144/http://boxrec.com/en/event/8838/13498|archive-date=26 November 2018|accessdate=24 January 2021}}</ref> Тимо Хофман (22–0, 13 НА), <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/27443/40825|title=Bout: Klitschko vs Hoffmann|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126060444/http://boxrec.com/en/event/27443/40825|archive-date=26 November 2018|accessdate=24 January 2021}}</ref> Крис Ареола (27–0, 24 КО), <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/582434/1439505|title=Bout: Klitschko vs Arreola|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817024941/https://boxrec.com/en/event/582434/1439505|archive-date=17 August 2019|accessdate=24 January 2021}}</ref> Кевин Џонсон (22–0–1, 9 НА), <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/586802/1457652|title=Bout: Klitschko vs Johnson|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126162507/http://boxrec.com/en/event/586802/1457652|archive-date=26 November 2018|accessdate=24 January 2021}}</ref> Одлание Солис (17–0, 12 КО) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/614359/1569182|title=Bout: Klitschko vs Solis|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126164508/http://boxrec.com/en/event/614359/1569182|archive-date=26 November 2018|accessdate=24 January 2021}}</ref> и Мануел Чар (21–0, 11 НА). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/647632/1714484|title=Bout: Klitschko vs Charr|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123225006/http://boxrec.com/en/event/647632/1714484|archive-date=23 November 2018|accessdate=24 January 2021}}</ref> Виталиј победил 7 тогашни или поранешни светски шампиони во текот на својата кариера. Меѓу нив биле шампионите во тешка категорија [[Кори Сандерс]], [[Шенон Бригс]] и [[Семјуел Питер]], светскиот шампион во две категории [[Томаш Адамек]] и шампионите во јуниорска категорија [[Хуан Карлос Гомез]] и [[Орлин Норис]]. На крајот на 2004 година, Виталиј бил одликуван со Орденот на државата [[Херој на Украина]], највисокото украинско одликување, за неговите достигнувања и придонеси во развојот на украинскиот спорт. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1602%2F2004|title=Указ Президента України №1602/2004 від 31 грудня 2004 року «Про присвоєння В. Кличку звання Герой України»|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127131947/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1602%2F2004|archive-date=27 November 2021|accessdate=11 March 2022}}</ref> Во 2010 година, Виталиј бил награден со Германскиот крст на Орденот за заслуги, највисокото германско одликување, за неговиот општествен и политички ангажман. <ref name="Focus">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.focus.de/sport/boxen/boxen-bundesverdienstkreuz-an-klitschko-ueberreicht_aid_515659.html|title=Bundesverdienstkreuz an Klitschko überreicht|date=4 June 2010|work=FOCUS Online|publisher=Focus|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327050102/http://www.focus.de/sport/boxen/boxen-bundesverdienstkreuz-an-klitschko-ueberreicht_aid_515659.html|archive-date=27 March 2014|accessdate=8 March 2014}}</ref> Во 2013 година, Кличко бил награден со [[Грузија|Грузискиот]] претседателски Орден. <ref name="autogenerated2003">{{Наведена мрежна страница|url=https://idfi.ge/en/state-prices-awarded-by-the-president-of-georgia-in-2003-2015|title=State Awards Issued by Georgian Presidents in 2003–2015|date=2018-05-10|work=Institute for Development of Freedom of Information|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509224357/https://idfi.ge/en/state-prices-awarded-by-the-president-of-georgia-in-2003-2015|archive-date=9 May 2019|accessdate=2019-05-09}}</ref> Во 2018 година, Виталиј бил примен во Меѓународната боксерска куќа на славните. Тој бил избран во својата прва година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxing-social.com/features/vitali-klitschko-inducted-international-boxing-hall-fame-class-2018/|title=Vitali Klitschko Inducted into International Boxing Hall of Fame 'Class of 2018'|date=11 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311114350/https://boxing-social.com/features/vitali-klitschko-inducted-international-boxing-hall-fame-class-2018/|archive-date=11 March 2022|accessdate=24 January 2021}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/boxing-news/erik-morales-vitali-klitschko-and-winky-wright-were-inducted-into-the-ibhof/96017|title=Erik Morales, Vitali Klitschko, And Winky Wright Were Inducted Into The IBHOF|date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126003036/https://www.boxing247.com/boxing-news/erik-morales-vitali-klitschko-and-winky-wright-were-inducted-into-the-ibhof/96017|archive-date=26 November 2020|accessdate=24 January 2021}}</ref> Познати по добротворна работа и филантропија, и Виталиј и Владимир се меѓу само 15-те сегашни или поранешни живи спортисти кои се прогласени за шампиони на УНЕСКО за спорт. <ref name="Champions for Sport">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unesco.org/new/en/goodwill-ambassadors/champions-for-sport/|title=Champions for Sport|work=unesco.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503223009/http://www.unesco.org/new/en/goodwill-ambassadors/champions-for-sport/|archive-date=3 May 2020|accessdate=3 December 2020}}</ref> <ref name="unesco.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unesco.org/archives/multimedia/document-2946|title=Ukrainian Boxers Vitality and Wladimir Klitschko named UNESCO Champion for Sport|date=26 February 2013|work=unesco.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030141004/http://www.unesco.org/archives/multimedia/document-2946|archive-date=30 October 2020|accessdate=3 December 2020}}</ref> <ref name="portal.unesco.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D36314%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|title=Vitaly and Wladimir Klitschko designated UNESCO Champions for Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20091111122427/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D36314%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|archive-date=11 November 2009|accessdate=31 August 2019}}</ref> == Личен живот == [[Податотека:Klitschko_brothers_2010_Ukraine_stamp.jpg|мини|Браќата Кличко на украинска поштенска марка од 2010 година]] Таткото на Кличко, Володимир Родионович Кличко (1947–2011), бил генерал-мајор на советските воздухопловни сили и советски воен аташе во [[Источна Германија]]. Мајката на Володимир била еврејка. <ref name="jjpost">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jpost.com/international/article-700968|title=Kyiv's mayor learns from the IDF how to defend Ukraine|date=10 March 2022}}</ref> Дел од семејството на Виталиј починало за време на [[Гладомор|Гладоморот]], додека неговиот прадедо и членовите на семејството по женска линија од неговата мајка починале во [[Холокауст|Холокаустот]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.pravda.com.ua/authors/klitchko/4ed0da750d29b/|title=У день пам'яті|archive-url=https://web.archive.org/web/20130602203626/http://blogs.pravda.com.ua/authors/klitchko/4ed0da750d29b/|archive-date=2 June 2013|accessdate=23 July 2012}}</ref> Браќата Кличко живееле како деца во [[Чехословачка]] од 1980 до 1985 година, каде што нивниот татко бил стациониран во советските сили. Тие посетувале училиште наменето за деца на советски војници во градот [[Мимон]] во [[Чешка (историска област)|Северна Бохемија]]. <ref>{{Наведена книга|url=https://radiozurnal.rozhlas.cz/stastne-deti-okupantu-6300041|title=Šťastné děti okupantů|last=Vavrouška, Petr|date=1 January 2011|publisher=[[Czech Radio]]|language=cs|trans-title=Happy children of the occupiers|access-date=2022-04-05}}</ref> Браќата Кличко живееле во [[Припјат]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]] од 1985 до 1986 година, кога градот бил евакуиран по [[Чернобилска несреќа|јадрената катастрофа во Чернобил]]. Нивниот татко, Володимир Родионович Кличко (1947–2011), бил исто така еден од командантите задолжени за чистење на последиците од катастрофата во 1986 година, а потоа му било дијагностицирано рак. Поранешниот полковник во воздухопловните сили на [[Советскиот Сојуз]] починал од рак на лимфните јазли, според менаџерскиот тим на браќата. Тој исто така служел како воено аташе во амбасадата на Украина во Германија. Неговата мајка се вика Надја Улјаневна. Како млад, Кличко работел во фабриката за автоматизација како производител на алати во Киев. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.ua/kyiv/918839-klichko-pobuvav-na-zavodi-de-kolis-pratsyuvav.html|title=Кличко побував на заводі, де колись працював|date=16 May 2014|work=www.unian.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427205050/https://www.unian.ua/kyiv/918839-klichko-pobuvav-na-zavodi-de-kolis-pratsyuvav.html|archive-date=27 April 2021|accessdate=2021-04-27}}</ref> Во декември 2013 година, Микола Чинчин, претседател на Главниот истражен оддел на Министерството за внатрешни работи на Украина за време на претседателствувањето на [[Виктор Јанукович]], го обвинил Кличко дека работел како наплатувач на долгови во 1990-тите за шефот на мафијата Виктор Рибалко. <ref name="ChynchynKP271213">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/police-implicate-link-klitschko-brothers-other-opposition-members-to-chornovol-beating-suspects-334343.html|title=Police implicate, link Klitschko brothers, other opposition members to Chornovol beating suspects (UPDATE)|date=27 December 2013|work=[[Kyiv Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103053425/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/police-implicate-link-klitschko-brothers-other-opposition-members-to-chornovol-beating-suspects-334343.html|archive-date=3 January 2014|accessdate=22 February 2023}}</ref> <ref name="DobkinOD291213">[http://www.opendemocracy.net/od-russia/iryna-solomko/ukraine%E2%80%99s-point-of-no-return Ukraine's point of no return] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140111035830/http://www.opendemocracy.net/od-russia/iryna-solomko/ukraine%E2%80%99s-point-of-no-return|date=11 January 2014}}, [[openDemocracy.net]] (29 December 2013)</ref> <ref name="SpiegelVK29612">[http://www.spiegel.de/international/world/boxer-vitali-klitschko-campaigns-for-seat-in-ukraine-parliament-a-841647.html A Fight without Rules: Boxer Vitali Klitschko Enters Ukraine's Political Arena] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140102233838/http://www.spiegel.de/international/world/boxer-vitali-klitschko-campaigns-for-seat-in-ukraine-parliament-a-841647.html|date=2 January 2014}}, ''[[Der Spiegel]]'' (29 June 2012)</ref> {{Efn|По нападот на 25 декември 2013 година врз [[Тетјана Чорновол]] полицискиот истражител Микола Чинчин изјавил дека еден од осомничените во овој случај порано бил дел од криминална организација предводена од Виктор Рибалко; и додал „Браќата Кличко наводно биле тесно вклучени во организацијата на Рибалко“.<ref name=ChynchynKP271213/>}} Кличко жестоко ги негирал врските со Рибалко. Кличко и Наталија Јехорова, поранешна спортистка и модел, се венчале на 26 април 1996 година. Тие имаат три деца. На 15 август 2022 година, Виталиј објавил дека тој и Наталија ќе се разведат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fakty.com.ua/ua/ukraine/suspilstvo/20220815-cze-ne-tayemnyczya-vitalij-klychko-rozluchayetsya-iz-druzhynoyu/|title=Це не таємниця: Віталій Кличко розлучається із дружиною|date=15 August 2022|publisher=[[ICTV (Ukraine)|ICTV]]|language=uk|accessdate=20 August 2022}}</ref> [[Податотека:Klitschko_Kramnik_2002_Dortmund.jpg|лево|мини|Виталиј Кличко (лево) игра шах со [[Владимир Крамник]], Дортмунд, 2002 година]] Во 1996 година, Кличко дипломирал на Педагошкиот институт „Перејаслав-Хмелницки“ (Украина) и бил примен на постдипломската програма на [[Киевски универзитет|Националниот универзитет „Тарас Шевченко“]] во [[Киев]]. На 29 февруари 2000 година, тој ја прикажал својата докторска теза на тема „''талент и спонзорство во спортот''“ на „Киевскиот универзитет за физички науки и спорт“ и му бил доделен докторат по спортски науки. Покрај тоа што живее во Киев, Кличко со години живее и во Германија. Според Кличко „Германија ме посвои, јас навистина ја сакам Германија, но не сум Германец“. И Виталиј и неговиот брат [[Владимир Кличко|Владимир]] се страствени [[Шах|шахисти]]. Виталиј е пријател на поранешниот светски шампион во шах, [[Владимир Крамник]], и двајцата играле, при што Крамник секогаш победувал. Кличко коментирал дека „''шахот е сличен на боксот. Треба да развиете стратегија и треба да размислувате два или три чекори однапред за тоа што прави вашиот противник. Мора да бидете паметни. Но, која е разликата помеѓу шахот и боксот? Во шахот, никој не е експерт, но сите играат. Во боксот сите се експерти, но никој не се бори''.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hbo.com/boxing/fighters/klitschko_vitali/bio.html|title=Boxing: Fighters: Bio: VITALI KLITSCHKO|last=Staff|date=27 September 2009|publisher=HBO.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090831040521/http://www.hbo.com/boxing/fighters/klitschko_vitali/bio.html|archive-date=31 August 2009|accessdate=1 November 2009}}</ref> Двајцата браќа Кличко се вклучени и во добротворни активности посветени на поддршка на потребите на училиштата, црквите и децата. Во 2002 година, браќата Кличко објавиле дека се согласиле да работат за [[УНЕСКО]]. Виталиј и неговиот брат никогаш не се бореле еден против друг во професионална борба, бидејќи нивната мајка ги натерала да ветат дека никогаш нема да се борат еден против друг. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edition.cnn.com/2015/04/08/sport/wladimir-klitschko-boxing-ukraine/|title=Wladimir Klitschko: Iron Curtain no barrier for 'Dr. Steelhammer'|last=Morley|first=Gary|last2=Vigil|first2=Matt|date=8 April 2015|publisher=CNN.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104090533/http://edition.cnn.com/2015/04/08/sport/wladimir-klitschko-boxing-ukraine/|archive-date=4 January 2017|accessdate=4 January 2017}}</ref> Кличко течно зборува четири јазици: украински, руски, англиски и германски. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/newsround/40815484#:~:text=Did%20you%20know%20that%20Wladimir,%2C%20Russian%2C%20English%20and%20German|title=Five facts about boxer Wladimir Klitschko – CBBC Newsround|last=n.a.|date=|access-date=2022-04-04|publisher=Bbc.co.uk}}</ref> == Награди и почести == * Во 2010 година, Кличко бил награден со германскиот [[Орден за заслуги на Сојузна Република Германија|крст на Орденот за заслуги]] за неговиот општествен и политички ангажман * Во 2013 година, Кличко бил награден со [[Грузија|Грузискиот]] [[претседателски орден за извонредност]] * Во 2016 година, Кличко бил прогласен за „Вечен светски шампион во тешка категорија“ од страна на [[Светски боксерски совет|WBC]]; титулата се доделува на доминантни боксери кои биле непоразени како шампиони и имале многу успешни одбрани на титулата во текот на нивните кариери <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingnewsonline.net/vitali-klitschko-named-eternal-world-heavyweight-champion-by-the-wbc|title=Vitali Klitschko named 'Eternal World Heavyweight Champion' by the WBC|date=12 December 2016|publisher=Boxing News Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20161214193247/http://www.boxingnewsonline.net/vitali-klitschko-named-eternal-world-heavyweight-champion-by-the-wbc/|archive-date=14 December 2016|accessdate=16 December 2016}}</ref> * Во 2022 година, Кличко бил именуван за почесен член на [[Комитет на региони|Европскиот комитет на регионите]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cor.europa.eu/en/engage/Pages/cor-stands-in-solidarity-with-Ukraine.aspx|title=CoR Stands in Solidarity with Ukraine|work=cor.europa.eu|language=en-GB|accessdate=2022-05-06}}</ref> * Во 2022 година, Кличко бил прогласен за добитник на наградата „Артур Еш“ за храброст на ESPY <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.huffpost.com/entry/kyiv-mayor-vitali-klitschko-espy_n_62d8e619e4b000da23fbd8fa|title=Kyiv Mayor and Boxer Vitali Klitschko Wins ESPY's Arthur Ashe Award for Courage|date=21 July 2022|work=HuffPost|accessdate=2022-08-11}}</ref> == Професионален боксерски рекорд == {{BoxingRecordSummary|ko-wins=41|ko-losses=2|dec-wins=4}} {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{abbr|Бр.|Број}} !# !Резултат !Противник !Тип !Рунда, време !Дата !Возраст !Место !Забелешка |- |47 |{{yes2}}Победа |45–2 |style="text-align:left;"|[[Мануел Чар]] |TKO |4 (12), {{small|2:04}} |[[Виталиј Кличко против Мануел Чар|8 септември 2012]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2012|9|8}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Олимписки стадион (Москва)|Олимписки стадион]], [[Москва]], Русија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBC титулата во тешка категорија}} |- |46 |{{yes2}}Победа |44–2 |style="text-align:left;"|[[Дерек Чисора]] |UD |12 |[[Виталиј Кличко против Дерек Чисора|18 февруари 2012]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2012|2|18}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Олимпијахале]], Минхен, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBC титулата во тешка категорија}} |- |45 |{{yes2}}Победа |43–2 |style="text-align:left;"|[[Томаш Адамек]] |TKO |10 (12), {{small|2:20}} |[[Виталил Кличко против Томаш Адамек|10 септември 2011]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2011|9|10}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Градски стадион (Вроцлав)|Стадион Мјески]], [[Вроцлав]], Полска}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBC титулата во тешка категорија}} |- |44 |{{yes2}}Победа |42–2 |style="text-align:left;"|[[Одланиер Солис]] |KO |1 (12), {{small|3:00}} |[[Виталиј Кличко против Одланиер Солис|19 март 2011]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2011|3|19}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Ланксес Арена]], Келн, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBC титулата во тешка категорија}} |- |43 |{{yes2}}Победа |41–2 |style="text-align:left;"|[[Шенон Бригс]] |UD |12 |[[Виталиј Кличко против Шенон Бригс|16 октомври 2010]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2010|10|16}} |style="text-align:left;"|{{small|[[O2 World (Хамбург)|O2 World]], Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBC титулата во тешка категорија}} |- |42 |{{yes2}}Победа |40–2 |style="text-align:left;"|[[Алберт Сосновски]] |KO |10 (12), {{small|2:30}} |29 мај 2010 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2010|5|29}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Велтинс Арена]], [[Гелзенкирхен]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBC титулата во тешка категорија}} |- |41 |{{yes2}}Победа |39–2 |style="text-align:left;"|[[Кевин Џонсон (боксер)|Кевин Џонсон]] |UD |12 |12 декември 2009 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2009|12|12}} |style="text-align:left;"|{{small|[[ПостФинанс Арена]], [[Берн]], Швајцарија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBC титулата во тешка категорија}} |- |40 |{{yes2}}Победа |38–2 |style="text-align:left;"|[[Крис Арреола]] |RTD |10 (12), {{small|3:00}} |26 септември 2009 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2009|9|26}} |style="text-align:left;"|{{small|Стејплс центар, Лос Анџелес, Калифорнија, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBC титулата во тешка категорија}} |- |39 |{{yes2}}Победа |37–2 |style="text-align:left;"|[[Хуан Карлос Гомес]] |TKO |9 (12), {{small|1:49}} |21 март 2009 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2009|3|21}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Ханс-Мартин-Шлајер-хале]], Штутгарт, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBC титулата во тешка категорија}} |- |38 |{{yes2}}Победа |36–2 |style="text-align:left;"|[[Семјуел Питер]] |RTD |8 (12), {{small|3:00}} |[[Семјуел Питер против Витали Кличко|11 октомври 2008]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2008|10|11}} |style="text-align:left;"|{{small|[[O2 World (Берлин)|O2 World]], Берлин, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја освоил WBC титулата во тешка категорија}} |- |37 |{{yes2}}Победа |35–2 |style="text-align:left;"|[[Дени Вилијамс]] |TKO |8 (12), {{small|1:26}} |[[Виталиј Кличко против Дени Вилијамс|11 декември 2004]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2004|12|11}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Мишелоб Ултра Арена]], [[Парадајс (Невада)|Парадајс]], САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBC и ''The Ring'' титулите во тешка категорија}} |- |36 |{{yes2}}Победа |34–2 |style="text-align:left;"|[[Кори Сандерс]] |TKO |8 (12), {{small|2:46}} |[[Виталиј Кличко против Кори Сандерс|24 април 2004]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2004|4|24}} |style="text-align:left;"|{{small|Стејплс центар, Лос Анџелес, Калифорнија, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Освоил слободни WBC и ''The Ring'' титули во тешка категорија}} |- |35 |{{yes2}}Победа |33–2 |style="text-align:left;"|[[Кирк Џонсон]] |TKO |2 (12), {{small|2:54}} |6 декември 2003 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2003|12|6}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Медисон Сквер Гарден]], [[Њујорк]], САД}} | |- |34 |{{no2}}Пораз |32–2 |style="text-align:left;"|[[Ленокс Луис]] |TKO |6 (12), {{small|3:00}} |[[Ленокс Луис против Виталиј Кличко|21 јуни 2003]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2003|6|21}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Стејплс центар]], [[Лос Анџелес, Калифорнија]], САД}} |style="text-align:left;"|{{small|За титулите во тешка категорија на WBC, IBO и ''The Ring''}} |- |33 |{{yes2}}Победа |32–1 |style="text-align:left;"|[[Лери Доналд]] |TKO |10 (12), {{small|2:35}} |23 ноември 2002 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2002|11|23}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Вестфаленхален]], [[Дортмунд]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBA Интерконтиненталната титула во тешка категорија}} |- |32 |{{yes2}}Победа |31–1 |style="text-align:left;"|[[Вон Бин]] |TKO |11 (12), {{small|1:40}} |8 февруари 2002 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2002|2|8}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Volkswagen Halle]], [[Брауншвајг]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBA титулата во тешка категорија}} |- |31 |{{yes2}}Победа |30–1 |style="text-align:left;"|[[Рос Пјурити]] |TKO |11 (12), {{small|1:16}} |8 декември 2001 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2001|12|8}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Кениг Пилснер арена]], Оберхаузен, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBA титулата во тешка категорија}} |- |30 |{{yes2}}Победа |29–1 |style="text-align:left;"|[[Орлин Норис]] |KO |1 (12), {{small|1:09}} |27 јануари 2001 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2001|1|27}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Руди-Зедлмајер-хале]], Минхен, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои слободна WBA титулата во тешка категорија}} |- |29 |{{yes2}}Победа |28–1 |style="text-align:left;"|[[Тимо Хофман]] |{{abbr|UD|Едногласна одлука}} |12 |25 ноември 2000 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2000|11|25}} |style="text-align:left;"|{{small|[[ТУИ Арена]], Хановер, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освоил слободна европска титула во тешка категорија}} |- |28 |{{no2}}Пораз |27–1 |style="text-align:left;"|[[Крис Бирд]] |RTD |9 (12), {{small|3:00}} |[[Виталиј Кличко против Крис Бирд|1 април 2000]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|2000|4|1}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Хотел Естрел]], Берлин, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја загубил WBO титулата во тешка категорија}} |- |27 |{{yes2}}Победа |27–0 |style="text-align:left;"|[[Обед Саливан]] |{{abbr|RTD|Прекин од аголот}} |9 (12), {{small|3:00}} |11 декември 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1999|12|11}} |style="text-align:left;"|{{small|Спортска сала Алстердорф, Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBO титулата во тешка категорија}} |- |26 |{{yes2}}Победа |26–0 |style="text-align:left;"|Ед Махоун |TKO |3 (12), {{small|1:45}} |9 октомври 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1999|10|9}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Арена Оберхаузен]], [[Оберхаузен]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил WBO титулата во тешка категорија}} |- |25 |{{yes2}}Победа |25–0 |style="text-align:left;"|[[Херби Хајд]] |KO |2 (12), {{small|1:14}} |[[Херби Хајд против Виталиј Кличко|26 јуни 1999]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1999|6|26}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Лондон арена]], [[Лондон]], Англија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја освоил WBO титулата во тешка категорија}} |- |24 |{{yes2}}Победа |24–0 |style="text-align:left;"|Исмаел Јула |TKO |2 (12), {{small|1:30}} |20 февруари 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1999|2|20}} |style="text-align:left;"|{{small|Спортска сала Алстердорф, Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил европската титула во тешка категорија}} |- |23 |{{yes2}}Победа |23–0 |style="text-align:left;"|Франческо Спинели |TKO |1 (12), {{small|1:49}} |[[Владимир Кличко против Рос Пјурити|5 декември 1998]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1998|12|5}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Киевска палата на спортот|Палата на спортови]], [[Киев]], Украина}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбранил европската титула во тешка категорија}} |- |22 |{{yes2}}Победа |22–0 |style="text-align:left;"|Марио Шисер |TKO |2 (12), {{small|2:00}} |24 октомври 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1998|10|24}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Спортска сала Алстердорф]], Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освоил слободна европска титула во тешка категорија}} |- |21 |{{yes2}}Победа |21–0 |style="text-align:left;"|Рикардо Кенеди |TKO |1 (8), {{small|1:31}} |11 август 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1998|8|11}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Микосуки Ресорт и Гејминг]], [[Мајами]], САД}} | |- |20 |{{yes2}}Победа |20–0 |style="text-align:left;"|[[Хосе Рибалта]] |TKO |2 (8), {{small|2:13}} |5 јуни 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1998|6|5}} |style="text-align:left;"|{{small|Спортска сала Вандсбек, Хамбург, Германија}} | |- |19 |{{yes2}}Победа |19–0 |style="text-align:left;"|Дики Рајан |TKO |5 (12) |2 мај 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1998|5|2}} |style="text-align:left;"|{{small|Хансхале, [[Либек]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освоил слободна WBO титула во тешка категорија}} |- |18 |{{yes2}}Победа |18–0 |style="text-align:left;"|[[Јулиус Франсис]] |TKO |2 (12) |18 април 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1998|4|18}} |style="text-align:left;"|{{small|Еврогрес, Ахен, Германија}} | |- |17 |{{yes2}}Победа |17–0 |style="text-align:left;"|Леви Билапс |KO |2 (10) |20 март 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1998|3|20}} |style="text-align:left;"|{{small|Балспортхале, Франкфурт, Германија}} | |- |16 |{{yes2}}Победа |16–0 |style="text-align:left;"|[[Луис Монако]] |KO |3 (10) |7 март 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1998|3|7}} |style="text-align:left;"|{{small|Сартори Сале, Келн, Германија}} | |- |15 |{{yes2}}Победа |15–0 |style="text-align:left;"|Албен Белински |KO |2 (8) |30 јануари 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1998|1|30}} |style="text-align:left;"|{{small|Berdux, [[Минхен]], Германија}} | |- |14 |{{yes2}}Победа |14–0 |style="text-align:left;"|Маркус Роде |TKO |2 (10) |17 јануари 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1998|1|17}} |style="text-align:left;"|{{small|Спортски и рекреативен центар, [[Берлин]], Германија}} | |- |13 |{{yes2}}Победа |13–0 |style="text-align:left;"|Ентони Вилис |KO |5 (8) |20 декември 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1997|12|20}} |style="text-align:left;"|{{small|Оберхејнхале, [[Офенбург]], Германија}} | |- |12 |{{yes2}}Победа |12–0 |style="text-align:left;"|Херман Делгадо |TKO |3 (8) |29 ноември 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1997|11|29}} |style="text-align:left;"|{{small|Рајнстрандхале, [[Карлсруе]], Германија}} | |- |11 |{{yes2}}Победа |11–0 |style="text-align:left;"|Гилберто Вилијамсон |KO |6 (8), {{small|2:50}} |8 ноември 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1997|11|8}} |style="text-align:left;"|{{small|Балспортхале, Франкфурт, Германија}} | |- |10 |{{yes2}}Победа |10–0 |style="text-align:left;"|Вил Хинтон |KO |2 (6) |4 октомври 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1997|10|4}} |style="text-align:left;"|{{small|Стадионспортхале, [[Хановер]], Германија}} | |- |9 |{{yes2}}Победа |9–0 |style="text-align:left;"|Џими Хејнс |KO |2 (6) |14 јуни 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1997|6|14}} |style="text-align:left;"|{{small|Салтеатар Хуберт Геулен, Ахен, Германија}} | |- |8 |{{yes2}}Победа |8–0 |style="text-align:left;"|Кливленд Вудс |KO |2 (6), {{small|2:16}} |10 мај 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1997|5|10}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Спортска сала Франкфурт на Мајна]], Франкфурт, Германија}} | |- |7 |{{yes2}}Победа |7–0 |style="text-align:left;"|Дерик Роди |TKO |2 (6), {{small|2:14}} |12 април 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1997|4|12}} |style="text-align:left;"|{{small|Еврогрес, [[Ахен]], Германија}} | |- |6 |{{yes2}}Победа |6–0 |style="text-align:left;"|Калвин Џонс |KO |1 (6), {{small|2:58}} |8 март 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1997|3|8}} |style="text-align:left;"|{{small|Сартори Сале, [[Келн]], Германија}} | |- |5 |{{yes2}}Победа |5–0 |style="text-align:left;"|Трој Робертс |TKO |2 (6), {{small|1:14}} |22 февруари 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1997|2|22}} |style="text-align:left;"|{{small|Спортска сала Вандсбек, Хамбург, Германија}} | |- |4 |{{yes2}}Победа |4–0 |style="text-align:left;"|Мајк Акли |KO |1 (6), {{small|0:32}} |25 јануари 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1997|1|25}} |style="text-align:left;"|{{small|Хотел Маритим, [[Штутгарт]], Германија}} | |- |3 |{{yes2}}Победа |3–0 |style="text-align:left;"|Брајан Сарџент |TKO |2 (6), {{small|1:08}} |21 декември 1996 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1996|12|21}} |style="text-align:left;"|{{small|Зоолошка градина, [[Франкфурт]], Германија}} | |- |2 |{{yes2}}Победа |2–0 |style="text-align:left;"|Франтишек Сумина |{{abbr|TKO|Технички нокаут}} |1 (4), {{small|1:12}} |30 ноември 1996 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1996|11|30}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Арена Нова]], [[Винер Нојштат]], Австрија}} | |- |1 |{{yes2}}Победа |1–0 |style="text-align:left;"|Тони Бредхам |{{abbr|KO|Нокаут}} |2 (4), {{small|1:14}} |16 ноември 1996 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1971|7|19|1996|11|16}} |style="text-align:left;"|{{small|Спортска сала Вандсбек, Хамбург, Германија}} | |} ==Титули во бокс== ===Главни светски титули=== * [[список на светски шампиони на WBC#Тешка категорија|Шампион на WBC во тешка категорија]] * [[список на светски шампиони на WBO#Тешка категорија|Шампион на WBO во тешка категорија]] ===Титули во списанието ''The Ring''=== * [[список на светски шампиони на The Ring#Тешка категорија|Шампион на''The Ring'' во тешка категорија]] ===Регионални/Меѓународни титули=== * [[Светска боксерска асоцијација|WBA]] Интерконтинентален шампион во тешка категорија * [[Светска боксерска организација|WBO]] Интерконтинентален шампион во тешка категорија * [[список на шампиони на Европската боксерска унија#Тешка категорија|Европски шампион во тешка категорија]] ===Почесни титули=== * [[Светски боксерски совет#Вечен шампион|Вечен шампион на WBC]] * [[WBC Emeritus|WBC Emeritus шампион]] == Гледаност == {| class="wikitable sortable" ! Дата !! Натпревар !! Официјално<ref name="eyeonthering">{{cite web |title=Vitali Klitschko Fights in the Vault |url=https://eyeonthering.com/fighters/vitali-klitschko |website=Eye On The Ring |access-date=March 11, 2020 |archive-date=27 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171227213511/http://www.eyeonthering.com/fighters/vitali-klitschko |url-status=live }}</ref>!! Гледаност !! Земја !! Мрежа !! Извори !! Забелешки |- |9 октомври 1999 година |Витали Кличко против Ед Махоун |{{center|''Кличко vs. Махоун''}} |{{center|11,000,000}} |{{center|Украина}} |[[1+1 (TV channel)|1+1]] |<ref name=der-spiegel/> |{{refn|group=nb|name=nb1|Вкупна гледаност}} |- |1 април 2000 година |[[Витали Кличко против Крис Бирд]] |{{center|''Кличко vs. Бирд''}} |{{center|9,790,000}} |{{center|Германија}} |[[Sat.1]] |<ref name=byrd-vitali>{{cite web|url=https://www.presseportal.de/pm/6708/126925|title=9,79 Millionen sahen WM-Kampf von Vitali Klitschko: Beste SAT.1-Quote seit fast zwei Jahren|date=3 April 2000 |access-date=16 May 2020|language=de|archive-date=1 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301112451/https://www.presseportal.de/pm/6708/126925|url-status=live}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2|Просечна гледаност}} |- |8 декември 2001 година |Витали Кличко против [[Рос Пурити]] |{{center|''Одмазда на братот II''}} |{{center|7,390,000}} |{{center|Германија}} |Sat.1 |<ref name=puritty-vitali>{{cite web|url=https://www.presseportal.de/pm/6708/307322|title=7,39 Millionen Zuschauer sahen erfolgreiches Comeback von Dr. Vitali Klitschko in "live ran"|date=9 December 2001 |access-date=16 May 2020|language=de|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412120331/https://www.presseportal.de/pm/6708/307322|url-status=live}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |23 ноември 2002 година |Витали Кличко против [[Лери Доналд]] |{{center|''Кличко vs. Доналд''}} |{{center|8,410,000}} |{{center|Германија}} |[[ZDF]] |<ref name=donald-vitali/> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |21 јуни 2003 година |[[Ленокс Луис против Витали Кличко]] |{{center|''Битка на титаните''}} |{{center|7,036,000}} |{{center|САД}} |[[HBO]] |<ref>{{cite web|url=https://www.multichannel.com/news/ufcs-debut-fox-draws-57-million-viewers-290079|title=UFC's Debut On Fox Draws 5.7 Million Viewers|date=29 March 2018}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="2"|24 април 2004 година |rowspan="2"|Витали Кличко против [[Кори Сандерс]] |rowspan="2"|{{center|''Нека започне новата ера''}} |{{center|3,300,000}} |rowspan="2"|{{center|САД}} |rowspan="2"|HBO |<ref name="auto1">{{cite web|url=https://www.boxing247.com/weblog/archives/101002|title=KLITSCHKO-SANDERS FIGHT CARD AT STAPLES DEEMED HUGE SUCCESS|date=29 April 2004|access-date=5 April 2020|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112200627/https://www.boxing247.com/weblog/archives/101002|url-status=live}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|2,300,000}} |<ref name="auto1"/> |{{refn|group=nb|name=nb3|Просечен број на домаќинства}} |- |11 декември 2004 година |[[Витали Кличко против Дени Вилијамс]] |{{center|''Кличко vs. Вилијамс: Нокаут во Њујорк''}} |{{center|17,500,000}} |{{center|Русија}} |[[Channel One (Russia)|1 Канал]] |<ref name=povetkin-klitschko-russian-ukrainian-tv>{{Cite web |url=https://www.championat.com/business/article-3219283-populjarnost-na-tv-povetkin-vs-malakhov.html |title=Элитный бокс и футбол в лидерах ТВ-проектов РФ |date=21 October 2020|access-date=23 October 2020 |language=ru}}</ref><ref name=klitschko-russian-tv-by-2011>{{Cite web|url=https://www.championat.com/business/article-3149583-tv-populjarnost-vidov-sporta-itogi-2011.html|title=ТВ-популярность видов спорта. Итоги-2011|access-date=19 November 2022|language=ru}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |11 октомври 2008 година |[[Самуел Питер]] против Витали Кличко |{{center|''Опасна зона''}} |{{center|9,670,000}} |{{center|Германија}} |RTL Television |<ref name=peter-vs-vitali>{{cite web|url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/18094/berraschung_klitschko_schlgt_nationalelf/|title=More young people watched Vitali Klitschko fight than Germany national football team|access-date=16 May 2020|language=de|archive-date=10 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710164455/https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/18094/berraschung_klitschko_schlgt_nationalelf/|url-status=live}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |21 март 2009 година |Витали Кличко против [[Хуан Карлос Гомез]] |{{center|''Universum Presents Boxing''<ref>{{cite web |url=http://www.kofightposters.com/boxing_memorabilia/display_item.php?id=908#.Xmot6ahKhPY |title=VITALI KLITSCHKO vs. JUAN CARLOS GOMEZ (Onsite) |access-date=12 March 2020 |archive-date=18 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918155311/http://www.kofightposters.com/boxing_memorabilia/display_item.php?id=908#.Xmot6ahKhPY |url-status=live }}</ref>}} |{{center|10,880,000}} |{{center|Германија}} |[[RTL Television]] |<ref name=gomez-vitali/> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="2"|26 септември 2009 година |rowspan="2"|Витали Кличко против [[Крис Ареола]] |rowspan="2"|{{center|''Без милост''}} |{{center|5,000,000}} |{{center|Русија}} |N/A |<ref>{{cite web|url=https://www.championat.com/football/article-3084179-populjarnost-sporta-na-tv-sentjabr-2009.html|title=Популярность спорта на ТВ. Сентябрь-2009|access-date=19 November 2022}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1|Вкупна гледаност}} |- |{{center|2,100,000}} |{{center|САД}} |HBO |<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/sports/boxing/notebook?page=notebook/boxingoctober9|title=Former Olympians Lopez, Gamboa headed for showdown|website=[[ESPN]]|date=9 October 2009|access-date=15 May 2022}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2|Просечна гледаност}} |- |12 декември 2009 година |Витали Кличко против [[Кевин Џонсон]] |{{center|''Времето на Кличко''}} |{{center|11,160,000}} |{{center|Германија}} |RTL Television | |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |29 мај 2010 година |Витали Кличко против [[Алберт Сосновски]] |{{center|''Челична тупаница''}} |{{center|6,710,000}} |{{center|Германија}} |RTL Television |<ref name=sosnowski-vs-vitali>{{cite web|url=http://www.quotenmeter.de/n/42281/boxen-rtl-geht-baden|title=Boxen: RTL geht baden|date=30 May 2010|access-date=16 May 2020|language=de|archive-date=14 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814202928/http://www.quotenmeter.de/n/42281/boxen-rtl-geht-baden|url-status=live}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="2"|16 октомври 2010 година |rowspan="2"|[[Витали Кличко против Шенон Бригс]] |rowspan="2"|{{center|''Грмотевици''}} |{{center|13,290,000}} |{{center|Германија}} |RTL Television | |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|13,000,000}} |{{center|Украина}} |Inter |<ref name=vitali-briggs-ukr-tv>{{Cite web |url=https://www.hoy.com.py/deportes/el-excampeon-de-boxeo-vitali-klitschko-se-une-a-la-defensa-de-kiev|title=El excampeón de boxeo, Vitali Klitschko, se une a la defensa de Kiev|date=25 February 2022 |access-date=9 May 2023 |language=es}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |19 март 2011 година |[[Витали Кличко против Одланиер Солис]] |{{center|''Д-р Ајзенфауст наспроти Ла Сомбра''}} |{{center|10,980,000}} |{{center|Германија}} |RTL Television | |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="2"|10 септември 2011 година |rowspan="2"|[[Витали Кличко против Томаш Адамек]] |rowspan="2"|{{center|''Битката за 21 век''}} |{{center|9,510,000}} |{{center|Германија}} |rowspan="2"|RTL Television |<ref name=adamek-vitali>{{cite web|url=https://www.rtl.de/cms/bis-zu-10-millionen-sehen-ueberlegenen-klitschko-sieg-863199.html|title=Bis zu 10 Millionen sehen überlegenen Klitschko-Sieg|access-date=16 May 2020|language=de|archive-date=13 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813163534/http://www.rtl.de/cms/bis-zu-10-millionen-sehen-ueberlegenen-klitschko-sieg-863199.html|url-status=live}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|1,150,000}} |{{center|Полска}} |<ref name=adamek-vitali-rtl-ppv/><ref name=adamek-vitali-rtl-ppv2/> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="7"|18 февруари 2012 година |rowspan="7"|[[Витали Кличко против Дерек Чисора]] |rowspan="7"|{{center|''Пресметката во Минхен''}} |{{center|12,880,000}} |{{center|Германија}} |RTL Television | |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|20,200,000}} |rowspan="2"|{{center|Украина}} |rowspan="2"|Inter |<ref name=vitali-chisora-tv/><ref name=vitali-chisora-tv2>{{Cite web |url=https://lb.ua/sport/2012/02/21/137813_boy_klichko_chisora_posmotreli_bolee.html|title=Бой Кличко — Чисора посмотрели более 20 миллионов украинцев|date=21 February 2012 |access-date=12 April 2026|publisher=[[LB.ua]] |language=ru}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|10,000,000}} |<ref name=usyk-show/> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|3,309,000}} |rowspan="3"|{{center|Полска}} |[[Polsat]] |<ref name=chisora-vitali-poland-2>{{cite web|url=https://www.sport.pl/boks/1,64992,11189102,Boks__Rekordowa_ogladalnosc_walki_Kliczko___Chisora.html|title=Boks. Rekordowa oglądalność walki Kliczko – Chisora|date=20 February 2012 |access-date=23 March 2021|language=pl|archive-date=11 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311114420/https://www.sport.pl/boks/7,64992,11189102,boks-rekordowa-ogladalnosc-walki-kliczko-chisora.html|url-status=live}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|525,000}} |[[Polsat Sport]] |<ref name=chisora-vitali-poland-2/> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|208,000}} |[[Polsat Sport Extra]] |<ref name=chisora-vitali-poland-2/> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|400,000}} |{{center|Унгарија}} |[[Sport1 (Eastern Europe)|Sport1]] |<ref name=klitschko-chisora-hu-tv>{{Cite web |url=https://www.sport1tv.hu/sztori/10723/klicsko-nezettsegben-is-verhetetlen/|title=Klicsko nézettségben is verhetetlen|date=20 February 2012|access-date=16 November 2025|language=hu}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |8 септември 2012 година |Витали Кличко против [[Мануел Чар]] |{{center|''Кличко vs. Чар''}} |{{center|8,750,000}} |{{center|Германија}} |RTL Television |<ref name=charr-vitali>{{cite web|url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/37420/ceylan_maessig_klitschko_schwaecher_als_zuletzt/|title=Ceylan mäßig, Klitschko schwächer als zuletzt|access-date=16 May 2020|language=de|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112211840/https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/37420/ceylan_maessig_klitschko_schwaecher_als_zuletzt/|url-status=live}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- ! ! Вкупно ! ! 206,448,000 ! ! ! ! |} {{Reflist|1|group=nb}} ===Pay-per-view === {|class="wikitable" |- ! Дата !! Натпревар !! Официјално<ref name="eyeonthering"/> !! [[Pay-per-view]] !! Регион !! Мрежа !! Извори |- |11 декември 2004 година |[[Витали Кличко против Дени Вилијамс]] |{{center|''Кличко vs. Вилијамс: Нокаут во Њујорк''<ref>{{cite web |url=https://hasenohr.com/advertising.html |title=Advertising: KO in NY |access-date=12 March 2020 |archive-date=26 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826054716/https://hasenohr.com/advertising.html |url-status=live }}</ref>}} |{{center|120,000}} |{{center|САД}} |[[Pay-per-view#United States (PPV home television)|HBO PPV]] |<ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/archives/sports/dive-boxing-ratings-drop-hbo-canvas-article-1.631834|title=Taking a Dive: Boxing ratings drop HBO to the canvas|website=[[New York Daily News]]|date=19 December 2004 |access-date=2 January 2019|archive-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701051730/http://www.nydailynews.com/archives/sports/dive-boxing-ratings-drop-hbo-canvas-article-1.631834|url-status=live}}</ref> |- |29 мај 2010 година |Витали Кличко против [[Алберт Сосновски]] |{{center|''Челични тупаници''}} |{{center|200,000}} |{{center|САД}} |Integrated Sports PPV |<ref name=sosnowski-vs-vitali-ppv>{{cite web|url=https://www.badlefthook.com/2010/4/30/1452683/integrated-sports-ppv-picks-up|title=Integrated Sports PPV picks up Vitali Klitschko-Albert Sosnowski|date=30 April 2010|access-date=7 March 2026}}</ref><ref name=sosnowski-vs-vitali-ppv-buys>{{cite web|url=https://news.obozrevatel.com/sport/news/2010/7/28/76206/amp.htm|title=Откуда миллионы в боксе и кто их получает?|date=28 July 2010|access-date=7 March 2026|language=ru}}</ref> |- |10 септември 2011 година |[[Витали Кличко против Томаш Адамек]] |{{center|''Битка на 21 век''}} |{{center|200,000}} |{{center|Полска}} |Cyfra+ PPV |<ref name=adamek-vitali-rtl-ppv/><ref name=adamek-vitali-rtl-ppv2/><ref name=klitschko-adamek-event>{{cite web|url=https://boxrec.com/en/event/628000|title=Event: Vitali Klitschko vs Tomasz Adamek|access-date=6 June 2020|archive-date=25 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125194856/http://boxrec.com/en/event/628000|url-status=live}}</ref> |- ! ! Вкупно продажба ! ! 520,000 ! ! ! |} ==Белешки== {{Reflist|group=note}} {{Reflist|group=nb}} {{notelist|30em}} == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == {{Wikiquote}} {{Commons category}} * {{Official website}} * [http://grantland.com/features/vitali-wladimir-klitschko/ Real Stories: Vitali and Wladimir Klitschko] at ''[[Grantland]]'' {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кличко, Виталиј}} [[Категорија:Шампиони на Светската боксерска организација]] [[Категорија:Носители на Крстот на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1971 година]] [[Категорија:Градоначалници на Киев]] [[Категорија:Украински политичари]] [[Категорија:Украински боксери]] [[Категорија:Шампиони на Светскиот боксерски совет]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Статии со извори на украински (uk)]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] cpcax1u4as2nj00a6ndrpiillqrac8z 0 1392525 5582996 5565978 2026-06-26T17:52:58Z Sheafification 125344 /* Примери */ Кофинитна Топологија 5582996 wikitext text/x-wiki Тополошките простори се [[Математика|математички]] објекти кои се состојат од [[множество]] заедно со [[Геометрија|геометриска]] структура врз истото множество, која овозможува да се разгледува блискоста на точки во множеството. Тополошките простори можат да се сметаат како обопштување [[Метрички простор|метричките простори]]. Тие наоѓаат примени во голем број гранки на математиката, како на пример во [[Диференцијална геометрија|диференцијалната геометрија]], [[Алгебарска геометрија|алгебарската геометрија]], [[Функционална анализа|функционалната анализа]], [[Теорија на броевите|теоријата на броеви]] и други гранки. == Мотивација == Нека <math>(X,d_X), (Y,d_Y)</math> се [[Метрички простор | метрички простори]]. Најчесто, интересните функции меѓу метрички простори се тие што се [[Непрекината функција|непрекинати]]. Една функција <math>f : X \to Y</math> се нарекува непрекината во <math>x \in X</math>, ако за секој <math>\varepsilon \in \mathbb{R}_{>0}</math> постои <math>\delta \in \mathbb{R}_{>0}</math> така што за секој <math>x' \in X</math> со <math>d_X(x,x') < \delta</math> важи <math>d_Y(f(x),f(x')) < \varepsilon</math>. Таа се нарекува непрекината ако истата е непрекината во секој <math>x \in X</math>. Оваа дефиниција го концизира својството дека ако две точки се доволно блиски во <math>X</math>, нивните слики во <math>Y</math> се исто така доволно блиски. Тоа значи дека функцијата не прави гореми скокови во нејзината слика. Не е тешко да се види дека оваа дефиниција е еквивалентна со својството дека за секое отворено подмножество <math>V \subseteq Y</math>, предсликата <math>f^{-1}(V) = \{x \in X \mid f(x) \in V\}</math> е отворена во <math>X</math>. Ова значи дека за да може да се дефинираат непрекинати пресликувања меѓу два простори, доволно е само да се знае кои подмножества на истите простори се отворени. Исто така не е тешко да се докаже дека во метрички простори, произволни соединенија и конечни пресеци на отворени подмножества се исто така отворени. Овие својства ја мотивираат дефиницијата на тополошките простори. == Дефиниција и поими== Нека <math>X</math> е множество. Една '''топологија''' врз <math>X</math> е множество <math>\mathcal{T}</math> кое се состои од подмножества на <math>X</math>, така што: * <math>\varnothing, X \in \mathcal{T}</math>; * за секое индекс-множество <math>I</math> и <math>U_i \in \mathcal{T}</math> за сите <math>i \in I</math> важи <math>\bigcup_{i \in I} U_i \in \mathcal{T}</math>; * за секое ''конечно'' индекс-множество <math>I</math> и <math>U_i \in \mathcal{T}</math> за сите <math>i \in I</math> важи <math>\bigcap_{i \in I} U_i \in \mathcal{T}</math>. Множествата во <math>\mathcal{T}</math> се нарекуваат '''отворени подмножества''' на <math>X</math>. Еден '''тополошки простор''' е пар <math>(X,\mathcal{T})</math> така што <math>X</math> е множество, а <math>\mathcal{T}</math> е топологија врз <math>X</math>. Ако тополгијата врз <math>X</math> е позната од контекстот, истата се испушта, така да тополошкиот простор го означуваме само со <math>X</math>. === Поими === Подмножество <math>V \subseteq X</math> се нарекува '''затворено''', ако <math>X \setminus V</math> е отворено подмножество на <math>X</math>. Очигледно се произволни пресеци и конечни соединувања на затворени подмножества исто така затворени. Бидејќи отворените множества во еден тополошки простор можат да се добијат од затворените (и обратно), еден тополошки простор исто така може да биде дефиниран преку неговите затворени подмножества. Нека <math>M \subseteq X</math> е произволно подмножество на <math>X</math>. Тогаш ги дефинираме * '''внатрешноста''' <math>M^{\mathrm{o}}</math> на <math>M</math> во <math>X</math> како соединувањето на сите отворени подмножества <math>U \subseteq X</math>, така што <math>U \subseteq M</math>; * '''затворот''' <math>\overline{M}</math> на <math>M</math> во <math>X</math> како пресекот на сите затворени подмножества <math>V \subseteq X</math>, така што <math>V \supseteq M</math>. == Примери == Главен и првичен пример претставуваат метричките простори. Нека <math>(X,d)</math> е метрички простор. Од <math>(X,d)</math> индуцираната топологија <math>\mathcal{T}_d</math> ја дефинираме како множеството на сите отворени подмножества на <math>(X,d)</math>. Потсетуваме дека подмножество <math>U</math> на метрички простор <math>(X,d)</math> се нарекува отворено, ако за секој <math>x \in X</math> постои <math>\varepsilon \in \mathbb{R}_{>0}</math> така што <math>B_\varepsilon(x) = \{x' \in X \mid d(x,x') < \varepsilon\} \subseteq U</math>. Според овој принцип, [[Реален број|реалните броеви]] <math>\mathbb{R}</math> и [[Комплексен број|комплексните броеви]] <math>\mathbb{C}</math>, како и <math>\mathbb{R}^n</math> и <math>\mathbb{C}^n</math> заедно со метричката топологија дефинираат тополошки простори. === Дискретен простор === Нека <math>X</math> е произволно множество. '''Дискретната топологија''' <math>\mathcal{T}_{\mathrm{disc}}</math> врз <math>X</math> е топологијата, така што секое подмножество на <math>X</math> е отворено, т.е. <math>\mathcal{T}_{\mathrm{disc}} = \mathcal{P}(X)</math>, каде <math>\mathcal{P}(X)</math> е множеството на сите подмножества на <math>X</math>. Ваквите тополошки простори играат улога во алгебарската геометрија и алгебарската теорија на броеви. === Кофинитна топологија === Нека <math>X</math> е произволно множество. Множеството <math>\mathcal{T}_{\mathrm{cofin}}</math> кое се состои од сите подмножества <math>U \subseteq X</math>, така што <math>X \setminus U</math> е конечно подмножество, престставува топологија врз <math>X</math>. === Потпростори === Нека <math>(X, \mathcal{T})</math> е тополошки простор и нека <math>M \subseteq X</math> е подмножество. Тогаш, <math>\mathcal{T}\vert_M := \{U \cap M \subseteq M \mid U \in \mathcal{T}\}</math> е топологија врз <math>M</math>. Таа се нарекува '''потпросторната топологија''' врз <math>M</math>. == Непрекинати функции == Функција <math>f : X \to Y</math> меѓу тополошки простори <math>X,Y</math> се нарекува '''непрекината''' ако за секое отворено подмножество <math>V \subseteq Y</math>, предсликата <math>f^{-1}(V) = \{x \in X \mid f(x) \in V\}</math> е отворена во <math>X</math>. Бидејќи отворените подмножества можат да се добијат од затворените и обратно, еквивалентно може да се бара предсликите на затворени множества да се затворени. Функција <math>f : X \to Y</math> меѓу тополошки простори <math>X,Y</math> се нарекува: * '''отворена''', ако за секое отворено подмножество <math>U \subseteq X</math> сликата <math>f(U) = \{f(x) \in Y \mid x \in U\}</math> е отворена во <math>Y</math>; * '''затворена''', ако за секое затворено подмножество <math>V \subseteq X</math> сликата <math>f(V) = \{f(x) \in Y \mid x \in V\}</math> е затворена во <math>Y</math>; * '''хомеоморфизам''', ако таа е непрекината, бијективна и нејзината инверзна функција <math>f^{-1} : Y \to X</math> е исто така непрекината; * '''имерзија''', ако ограничувањето <math>f : X \to f(X)</math> врз сликата <math>f(X)</math> со потпросторната топологија е хомеоморфизам; * '''отворена/затворена имерзија''', ако е отворена/затворена и имерзија. [[Категорија:Тополошки простори]] [[Категорија:Општа топологија]] enwva5wlru662ln0oiaiutvduy001ov 5583006 5582996 2026-06-26T18:36:25Z Sheafification 125344 Компактност 5583006 wikitext text/x-wiki Тополошките простори се [[Математика|математички]] објекти кои се состојат од [[множество]] заедно со [[Геометрија|геометриска]] структура врз истото множество, која овозможува да се разгледува блискоста на точки во множеството. Тополошките простори можат да се сметаат како обопштување [[Метрички простор|метричките простори]]. Тие наоѓаат примени во голем број гранки на математиката, како на пример во [[Диференцијална геометрија|диференцијалната геометрија]], [[Алгебарска геометрија|алгебарската геометрија]], [[Функционална анализа|функционалната анализа]], [[Теорија на броевите|теоријата на броеви]] и други гранки. == Мотивација == Нека <math>(X,d_X), (Y,d_Y)</math> се [[Метрички простор | метрички простори]]. Најчесто, интересните функции меѓу метрички простори се тие што се [[Непрекината функција|непрекинати]]. Една функција <math>f : X \to Y</math> се нарекува непрекината во <math>x \in X</math>, ако за секој <math>\varepsilon \in \mathbb{R}_{>0}</math> постои <math>\delta \in \mathbb{R}_{>0}</math> така што за секој <math>x' \in X</math> со <math>d_X(x,x') < \delta</math> важи <math>d_Y(f(x),f(x')) < \varepsilon</math>. Таа се нарекува непрекината ако истата е непрекината во секој <math>x \in X</math>. Оваа дефиниција го концизира својството дека ако две точки се доволно блиски во <math>X</math>, нивните слики во <math>Y</math> се исто така доволно блиски. Тоа значи дека функцијата не прави гореми скокови во нејзината слика. Не е тешко да се види дека оваа дефиниција е еквивалентна со својството дека за секое отворено подмножество <math>V \subseteq Y</math>, предсликата <math>f^{-1}(V) = \{x \in X \mid f(x) \in V\}</math> е отворена во <math>X</math>. Ова значи дека за да може да се дефинираат непрекинати пресликувања меѓу два простори, доволно е само да се знае кои подмножества на истите простори се отворени. Исто така не е тешко да се докаже дека во метрички простори, произволни соединенија и конечни пресеци на отворени подмножества се исто така отворени. Овие својства ја мотивираат дефиницијата на тополошките простори. == Дефиниција и поими== Нека <math>X</math> е множество. Една '''топологија''' врз <math>X</math> е множество <math>\mathcal{T}</math> кое се состои од подмножества на <math>X</math>, така што: * <math>\varnothing, X \in \mathcal{T}</math>; * за секое индекс-множество <math>I</math> и <math>U_i \in \mathcal{T}</math> за сите <math>i \in I</math> важи <math>\bigcup_{i \in I} U_i \in \mathcal{T}</math>; * за секое ''конечно'' индекс-множество <math>I</math> и <math>U_i \in \mathcal{T}</math> за сите <math>i \in I</math> важи <math>\bigcap_{i \in I} U_i \in \mathcal{T}</math>. Множествата во <math>\mathcal{T}</math> се нарекуваат '''отворени подмножества''' на <math>X</math>. Еден '''тополошки простор''' е пар <math>(X,\mathcal{T})</math> така што <math>X</math> е множество, а <math>\mathcal{T}</math> е топологија врз <math>X</math>. Ако тополгијата врз <math>X</math> е позната од контекстот, истата се испушта, така да тополошкиот простор го означуваме само со <math>X</math>. === Поими === Подмножество <math>V \subseteq X</math> се нарекува '''затворено''', ако <math>X \setminus V</math> е отворено подмножество на <math>X</math>. Очигледно се произволни пресеци и конечни соединувања на затворени подмножества исто така затворени. Бидејќи отворените множества во еден тополошки простор можат да се добијат од затворените (и обратно), еден тополошки простор исто така може да биде дефиниран преку неговите затворени подмножества. Нека <math>M \subseteq X</math> е произволно подмножество на <math>X</math>. Тогаш ги дефинираме * '''внатрешноста''' <math>M^{\mathrm{o}}</math> на <math>M</math> во <math>X</math> како соединувањето на сите отворени подмножества <math>U \subseteq X</math>, така што <math>U \subseteq M</math>; * '''затворот''' <math>\overline{M}</math> на <math>M</math> во <math>X</math> како пресекот на сите затворени подмножества <math>V \subseteq X</math>, така што <math>V \supseteq M</math>. == Примери == Главен и првичен пример претставуваат метричките простори. Нека <math>(X,d)</math> е метрички простор. Од <math>(X,d)</math> индуцираната топологија <math>\mathcal{T}_d</math> ја дефинираме како множеството на сите отворени подмножества на <math>(X,d)</math>. Потсетуваме дека подмножество <math>U</math> на метрички простор <math>(X,d)</math> се нарекува отворено, ако за секој <math>x \in X</math> постои <math>\varepsilon \in \mathbb{R}_{>0}</math> така што <math>B_\varepsilon(x) = \{x' \in X \mid d(x,x') < \varepsilon\} \subseteq U</math>. Според овој принцип, [[Реален број|реалните броеви]] <math>\mathbb{R}</math> и [[Комплексен број|комплексните броеви]] <math>\mathbb{C}</math>, како и <math>\mathbb{R}^n</math> и <math>\mathbb{C}^n</math> заедно со метричката топологија дефинираат тополошки простори. === Дискретен простор === Нека <math>X</math> е произволно множество. '''Дискретната топологија''' <math>\mathcal{T}_{\mathrm{disc}}</math> врз <math>X</math> е топологијата, така што секое подмножество на <math>X</math> е отворено, т.е. <math>\mathcal{T}_{\mathrm{disc}} = \mathcal{P}(X)</math>, каде <math>\mathcal{P}(X)</math> е множеството на сите подмножества на <math>X</math>. Ваквите тополошки простори играат улога во алгебарската геометрија и алгебарската теорија на броеви. === Кофинитна топологија === Нека <math>X</math> е произволно множество. Множеството <math>\mathcal{T}_{\mathrm{cofin}}</math> кое се состои од сите подмножества <math>U \subseteq X</math>, така што <math>X \setminus U</math> е конечно подмножество, престставува топологија врз <math>X</math>. === Потпростори === Нека <math>(X, \mathcal{T})</math> е тополошки простор и нека <math>M \subseteq X</math> е подмножество. Тогаш, <math>\mathcal{T}\vert_M := \{U \cap M \subseteq M \mid U \in \mathcal{T}\}</math> е топологија врз <math>M</math>. Таа се нарекува '''потпросторната топологија''' врз <math>M</math>. == Непрекинати функции == Функција <math>f : X \to Y</math> меѓу тополошки простори <math>X,Y</math> се нарекува '''непрекината''' ако за секое отворено подмножество <math>V \subseteq Y</math>, предсликата <math>f^{-1}(V) = \{x \in X \mid f(x) \in V\}</math> е отворена во <math>X</math>. Бидејќи отворените подмножества можат да се добијат од затворените и обратно, еквивалентно може да се бара предсликите на затворени множества да се затворени. Функција <math>f : X \to Y</math> меѓу тополошки простори <math>X,Y</math> се нарекува: * '''отворена''', ако за секое отворено подмножество <math>U \subseteq X</math> сликата <math>f(U) = \{f(x) \in Y \mid x \in U\}</math> е отворена во <math>Y</math>; * '''затворена''', ако за секое затворено подмножество <math>V \subseteq X</math> сликата <math>f(V) = \{f(x) \in Y \mid x \in V\}</math> е затворена во <math>Y</math>; * '''хомеоморфизам''', ако таа е непрекината, бијективна и нејзината инверзна функција <math>f^{-1} : Y \to X</math> е исто така непрекината; * '''имерзија''', ако ограничувањето <math>f : X \to f(X)</math> врз сликата <math>f(X)</math> со потпросторната топологија е хомеоморфизам; * '''отворена/затворена имерзија''', ако е отворена/затворена и имерзија. == Компактност == '''Компактноста''' е свјоство на тополошките простори кое означува дека множеството се „однесува како конечно множество“. Во некои метрички простори како <math>\mathbb{R}^n</math>, компактните подмножества се тие што се затворени и ограничени (множество се нарекува ограничено ако постои доволно голема топка кое го содржи целото множество). Компактноста на тополошките простори се дефинира на следниов начин. Нека <math>X</math> е тополошки простор. '''Покрив''' на <math>X</math> е фамилија на отворени подмножества <math>(U_i)_{i \in I}</math> така што <math>X = \bigcup_{i \in I} U_i</math>. '''Подпокрив''' на покрив <math>(U_i)_{i \in I}</math> е подфамилија <math>(U_i)_{i \in I'}</math>, каде <math>I' \subseteq I</math>, така што <math>X = \bigcup_{i \in I} U_i</math>. Покрив <math>(U_i)_{i \in I}</math> се нарекува '''конечен''', ако <math>I</math> е конечно множество. Тогаш, <math>X</math> се нарекува '''компактен''' тополошки простор, ако секој покрив <math>(U_i)_{i \in I}</math> на <math>X</math> содржи конечен подпокрив <math>(U_i)_{i \in I'}</math>. Компактноста е стабилна под хомеоморфија, т.е. ако <math>X</math> е компактен простор, и <math>f : X \to Y</math> е хомеоморфизам, тогаш и <math>Y</math> е компактен. === Теорема на Хајне-Борел === Како што веќе спомнавме, компактните подмножества на <math>\mathbb{R}^n</math> можат поконкретно да се опишат. Теоремата на Хајне-Борел тврди дека подмноество <math>C \subseteq \mathbb{R^n}</math> (со потпросторната топологија) е компактно, ако и само ако <math>C</math> е ограничено и затворено подмнножество. Со тоа, <math>[0,1] \subseteq \mathbb{R}</math> е компактен. Спротивно, <math>(0,1) \subseteq \mathbb{R}</math> и <math>\mathbb{R}</math> не се компактни простори. === Други примери === Не е тешко да се види дека дискретен простор <math>X</math> е компактен, ако и само ако <math>X</math> е конечно множество. Кофинитните простори се секогаш компактни. [[Категорија:Тополошки простори]] [[Категорија:Општа топологија]] p6l0iayhzh5turpit89q7dtwm01vjs8 5583008 5583006 2026-06-26T18:41:42Z Sheafification 125344 /* Кофинитна топологија */ Поправка 5583008 wikitext text/x-wiki Тополошките простори се [[Математика|математички]] објекти кои се состојат од [[множество]] заедно со [[Геометрија|геометриска]] структура врз истото множество, која овозможува да се разгледува блискоста на точки во множеството. Тополошките простори можат да се сметаат како обопштување [[Метрички простор|метричките простори]]. Тие наоѓаат примени во голем број гранки на математиката, како на пример во [[Диференцијална геометрија|диференцијалната геометрија]], [[Алгебарска геометрија|алгебарската геометрија]], [[Функционална анализа|функционалната анализа]], [[Теорија на броевите|теоријата на броеви]] и други гранки. == Мотивација == Нека <math>(X,d_X), (Y,d_Y)</math> се [[Метрички простор | метрички простори]]. Најчесто, интересните функции меѓу метрички простори се тие што се [[Непрекината функција|непрекинати]]. Една функција <math>f : X \to Y</math> се нарекува непрекината во <math>x \in X</math>, ако за секој <math>\varepsilon \in \mathbb{R}_{>0}</math> постои <math>\delta \in \mathbb{R}_{>0}</math> така што за секој <math>x' \in X</math> со <math>d_X(x,x') < \delta</math> важи <math>d_Y(f(x),f(x')) < \varepsilon</math>. Таа се нарекува непрекината ако истата е непрекината во секој <math>x \in X</math>. Оваа дефиниција го концизира својството дека ако две точки се доволно блиски во <math>X</math>, нивните слики во <math>Y</math> се исто така доволно блиски. Тоа значи дека функцијата не прави гореми скокови во нејзината слика. Не е тешко да се види дека оваа дефиниција е еквивалентна со својството дека за секое отворено подмножество <math>V \subseteq Y</math>, предсликата <math>f^{-1}(V) = \{x \in X \mid f(x) \in V\}</math> е отворена во <math>X</math>. Ова значи дека за да може да се дефинираат непрекинати пресликувања меѓу два простори, доволно е само да се знае кои подмножества на истите простори се отворени. Исто така не е тешко да се докаже дека во метрички простори, произволни соединенија и конечни пресеци на отворени подмножества се исто така отворени. Овие својства ја мотивираат дефиницијата на тополошките простори. == Дефиниција и поими== Нека <math>X</math> е множество. Една '''топологија''' врз <math>X</math> е множество <math>\mathcal{T}</math> кое се состои од подмножества на <math>X</math>, така што: * <math>\varnothing, X \in \mathcal{T}</math>; * за секое индекс-множество <math>I</math> и <math>U_i \in \mathcal{T}</math> за сите <math>i \in I</math> важи <math>\bigcup_{i \in I} U_i \in \mathcal{T}</math>; * за секое ''конечно'' индекс-множество <math>I</math> и <math>U_i \in \mathcal{T}</math> за сите <math>i \in I</math> важи <math>\bigcap_{i \in I} U_i \in \mathcal{T}</math>. Множествата во <math>\mathcal{T}</math> се нарекуваат '''отворени подмножества''' на <math>X</math>. Еден '''тополошки простор''' е пар <math>(X,\mathcal{T})</math> така што <math>X</math> е множество, а <math>\mathcal{T}</math> е топологија врз <math>X</math>. Ако тополгијата врз <math>X</math> е позната од контекстот, истата се испушта, така да тополошкиот простор го означуваме само со <math>X</math>. === Поими === Подмножество <math>V \subseteq X</math> се нарекува '''затворено''', ако <math>X \setminus V</math> е отворено подмножество на <math>X</math>. Очигледно се произволни пресеци и конечни соединувања на затворени подмножества исто така затворени. Бидејќи отворените множества во еден тополошки простор можат да се добијат од затворените (и обратно), еден тополошки простор исто така може да биде дефиниран преку неговите затворени подмножества. Нека <math>M \subseteq X</math> е произволно подмножество на <math>X</math>. Тогаш ги дефинираме * '''внатрешноста''' <math>M^{\mathrm{o}}</math> на <math>M</math> во <math>X</math> како соединувањето на сите отворени подмножества <math>U \subseteq X</math>, така што <math>U \subseteq M</math>; * '''затворот''' <math>\overline{M}</math> на <math>M</math> во <math>X</math> како пресекот на сите затворени подмножества <math>V \subseteq X</math>, така што <math>V \supseteq M</math>. == Примери == Главен и првичен пример претставуваат метричките простори. Нека <math>(X,d)</math> е метрички простор. Од <math>(X,d)</math> индуцираната топологија <math>\mathcal{T}_d</math> ја дефинираме како множеството на сите отворени подмножества на <math>(X,d)</math>. Потсетуваме дека подмножество <math>U</math> на метрички простор <math>(X,d)</math> се нарекува отворено, ако за секој <math>x \in X</math> постои <math>\varepsilon \in \mathbb{R}_{>0}</math> така што <math>B_\varepsilon(x) = \{x' \in X \mid d(x,x') < \varepsilon\} \subseteq U</math>. Според овој принцип, [[Реален број|реалните броеви]] <math>\mathbb{R}</math> и [[Комплексен број|комплексните броеви]] <math>\mathbb{C}</math>, како и <math>\mathbb{R}^n</math> и <math>\mathbb{C}^n</math> заедно со метричката топологија дефинираат тополошки простори. === Дискретен простор === Нека <math>X</math> е произволно множество. '''Дискретната топологија''' <math>\mathcal{T}_{\mathrm{disc}}</math> врз <math>X</math> е топологијата, така што секое подмножество на <math>X</math> е отворено, т.е. <math>\mathcal{T}_{\mathrm{disc}} = \mathcal{P}(X)</math>, каде <math>\mathcal{P}(X)</math> е множеството на сите подмножества на <math>X</math>. Ваквите тополошки простори играат улога во алгебарската геометрија и алгебарската теорија на броеви. === Кофинитна топологија === Нека <math>X</math> е произволно множество. Множеството <math>\mathcal{T}_{\mathrm{cofin}}</math> кое се состои од сите подмножества <math>U \subseteq X</math>, така што <math>X \setminus U</math> е <math>X</math> или конечно подмножество, престставува топологија врз <math>X</math>. === Потпростори === Нека <math>(X, \mathcal{T})</math> е тополошки простор и нека <math>M \subseteq X</math> е подмножество. Тогаш, <math>\mathcal{T}\vert_M := \{U \cap M \subseteq M \mid U \in \mathcal{T}\}</math> е топологија врз <math>M</math>. Таа се нарекува '''потпросторната топологија''' врз <math>M</math>. == Непрекинати функции == Функција <math>f : X \to Y</math> меѓу тополошки простори <math>X,Y</math> се нарекува '''непрекината''' ако за секое отворено подмножество <math>V \subseteq Y</math>, предсликата <math>f^{-1}(V) = \{x \in X \mid f(x) \in V\}</math> е отворена во <math>X</math>. Бидејќи отворените подмножества можат да се добијат од затворените и обратно, еквивалентно може да се бара предсликите на затворени множества да се затворени. Функција <math>f : X \to Y</math> меѓу тополошки простори <math>X,Y</math> се нарекува: * '''отворена''', ако за секое отворено подмножество <math>U \subseteq X</math> сликата <math>f(U) = \{f(x) \in Y \mid x \in U\}</math> е отворена во <math>Y</math>; * '''затворена''', ако за секое затворено подмножество <math>V \subseteq X</math> сликата <math>f(V) = \{f(x) \in Y \mid x \in V\}</math> е затворена во <math>Y</math>; * '''хомеоморфизам''', ако таа е непрекината, бијективна и нејзината инверзна функција <math>f^{-1} : Y \to X</math> е исто така непрекината; * '''имерзија''', ако ограничувањето <math>f : X \to f(X)</math> врз сликата <math>f(X)</math> со потпросторната топологија е хомеоморфизам; * '''отворена/затворена имерзија''', ако е отворена/затворена и имерзија. == Компактност == '''Компактноста''' е свјоство на тополошките простори кое означува дека множеството се „однесува како конечно множество“. Во некои метрички простори како <math>\mathbb{R}^n</math>, компактните подмножества се тие што се затворени и ограничени (множество се нарекува ограничено ако постои доволно голема топка кое го содржи целото множество). Компактноста на тополошките простори се дефинира на следниов начин. Нека <math>X</math> е тополошки простор. '''Покрив''' на <math>X</math> е фамилија на отворени подмножества <math>(U_i)_{i \in I}</math> така што <math>X = \bigcup_{i \in I} U_i</math>. '''Подпокрив''' на покрив <math>(U_i)_{i \in I}</math> е подфамилија <math>(U_i)_{i \in I'}</math>, каде <math>I' \subseteq I</math>, така што <math>X = \bigcup_{i \in I} U_i</math>. Покрив <math>(U_i)_{i \in I}</math> се нарекува '''конечен''', ако <math>I</math> е конечно множество. Тогаш, <math>X</math> се нарекува '''компактен''' тополошки простор, ако секој покрив <math>(U_i)_{i \in I}</math> на <math>X</math> содржи конечен подпокрив <math>(U_i)_{i \in I'}</math>. Компактноста е стабилна под хомеоморфија, т.е. ако <math>X</math> е компактен простор, и <math>f : X \to Y</math> е хомеоморфизам, тогаш и <math>Y</math> е компактен. === Теорема на Хајне-Борел === Како што веќе спомнавме, компактните подмножества на <math>\mathbb{R}^n</math> можат поконкретно да се опишат. Теоремата на Хајне-Борел тврди дека подмноество <math>C \subseteq \mathbb{R^n}</math> (со потпросторната топологија) е компактно, ако и само ако <math>C</math> е ограничено и затворено подмнножество. Со тоа, <math>[0,1] \subseteq \mathbb{R}</math> е компактен. Спротивно, <math>(0,1) \subseteq \mathbb{R}</math> и <math>\mathbb{R}</math> не се компактни простори. === Други примери === Не е тешко да се види дека дискретен простор <math>X</math> е компактен, ако и само ако <math>X</math> е конечно множество. Кофинитните простори се секогаш компактни. [[Категорија:Тополошки простори]] [[Категорија:Општа топологија]] m40vhh339sai9cj41r9tawp3r8zn2ef 0 1392589 5583067 5546572 2026-06-26T20:41:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583067 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Универзитет | name = Великотрновски универзитет „Св. св. Кирил и Методиј“ | native_name = Великотърновски университет „Св. св. Кирил и Методий“ | native_name_lang = bg | image = University of Veliko Tarnovo,Rectorate.JPG | image_size = 250px | caption = Зградата на ректоратот на ВТУ | other_name = ВТУ | former_name = Виш педагошки институт „Браќа Кирил и Методиј“ | motto = | motto_lang = | mottoeng = | type = државен | established = {{Start date and age|1963|09|15|df=yes}} | affiliation = EUA, IAU | budget = | rector = проф. д-р Димитар Димитров | academic_staff = ~ 700 | students = над 10.000 | city = [[Велико Трново]] | country = [[Бугарија]] | colors = | website = {{URL|uni-vt.bg}} | logo = | logo_size = 100px | footnotes = }} '''Великотрновски Универзитет „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Великотърновски университет „Св. св. Кирил и Методий“}}; или скратено '''ВТУ''') ― државен [[универзитет]] со седиште во [[Велико Трново]], [[Бугарија]]. == Историја == Универзитетот бил основан како '''Висок педагошки институт „Браќа Кирил и Методиј“''' на [[15 септември]] [[1963]] година<ref>{{cite web |url=https://www.uni-vt.bg/1/?page=14 |title=История на Великотърновския университет |publisher=Великотрновски универзитет „Св. св. Кирил и Методиј“ |language=bg |acces-date=25 април 2026 }}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> со намера да ги продолжи богатите културни и образовни традиции на средновековната [[Трновска книжевна школа|Трновска книжевна школа]]. Во првата академска година, 25 професори, асистенти и наставници дошле од универзитетите во [[Софија]] и од [[Бугарска академија на науките|Бугарската академија на науките]]. Првите студиски насоки биле бугарска [[филологија]], руска филологија, историја и уметност. Основачи на универзитетот се Александар Бурмов и Пењо Русев. Во [[1971]] година, институтот со указ на Државниот совет бил акредитиран како '''Великотрновски универзитет „Св. Кирил и Методиј“'''.<ref>{{cite web |url=https://www.uni-vt.bg/1/?page=14 |title=Историја на Великотрновскиот универзитет |publisher=Великотрновски универзитет „Св. св. Кирил и Методиј“ |language=bg |acces-date=25 април 2026 }}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Великотрновскиот универзитет располага со 9 факултети, 42 катедри, 68 студиски насоки, два педагошки колеџи, во [[Плевен]] и [[Враца]], центри во Софија, [[Пловдив]] и [[Добрич]] и над 10 илјади студенти од Бугарија и странство. Денес на универзитетот студираат околу 10.000 студенти од Бугарија и странство.<ref>{{cite journal |last=Министерски съвет на Република България |title=Решение за утвърждаване на броя на приеманите за обучение студенти и докторанти в държавните висши училища |journal=Държавен вестник |date=2024 |volume=Брой 42 |language=bg}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.borbabg.com/2024/10/01/vtu-otkri-novata-uchebna-godina-s-rekorden-priem-ot-5000-studenti-doktoranti-i-spetsializanti/ |title=ВТУ откри новата учебна година с рекорден прием от 5000 студенти, докторанти и специализанти |publisher=Вестник Борба |language=bg |date=October 1, 2024 |access-date=April 25, 2026}}</ref> На него се образуваат [[Додипломски студии|бакалаври]], [[Магистерски студии|магистри]] и [[Докторски студии|докторанти]]. == Структура == Универзитетот е поделен на 9 факултети:<ref>{{cite web |url=https://www.uni-vt.bg/1/?page=20 |title=Факултети на Великотрновскиот универзитет |publisher=University of Veliko Tarnovo |language=bg |access-date=April 25, 2026 }}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Филолошки факултет * Историски факултет * Правен факултет * Педагошки факултет * Економски факултет * Филозофски факултет * Математичко-информатички факултет * Православен богословски факултет * Факултет за ликовни уметности == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Национален воен универзитет „Васил Левски“]] * [[Список на виши училишта во Бугарија]] == Надворешни врски == * [https://www.uni-vt.bg/ Службено мрежно место на Великотрновскиот универзитет] [[Категорија:Универзитети во Бугарија]] [[Категорија:Велико Трново]] [[Категорија:Појавено во 1963 година во Бугарија]] 91qc2mklj9r57svtd1ofu3abzag4xxk 0 1393041 5583228 5552699 2026-06-27T10:53:30Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583228 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Музеј|name=Косовски музеј|native_name=''Muzeu i Kosovës'' <br>Музеј Косова / ''Muzej Kosova''|image=Muzeu_i_Kosovës.JPG|imagesize=260|caption=|alt=|map_type=|latitude=|longitude=|established={{start date and age|1949}}|dissolved=|location=Ибрахим Лутфиу, [[Приштина]], [[Косово]]|type=[[Национален музеј]]|accreditation=|key_holdings=|collections=|collection=|visitors=|director=|curator=|publictransit=|website=}} '''Косовскиот музеј''' ({{Langx|sq|Muzeu i Kosovës}}; {{Langx|sr|Музеј Косова}}/''Музеј Косово'') — национален [[музеј]] на [[Република Косово|Косово]], сместен во градот [[Приштина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.balkansgeotourism.travel/content/national-museum-prishtin%C3%AB-pri%C5%A1tina-kosovo/seeA2E73EE4D27222687|title=National Museum, Prishtinë (Priština), Kosovo|work=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]|publisher=Western Balkins Geotourism MapGuide: Land of Discovery|accessdate=7 May 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tripadvisor.co.uk/Attraction_Review-g295385-d2343558-Reviews-Kosovo_Museum-Pristina.html|title=Kosovo Museum|publisher=[[TripAdvisor]]|accessdate=7 May 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plus.google.com/113750951326288701914/about?gl=uk&hl=en|title=Kosovo Museum|work=[[Google+]]|accessdate=7 May 2014}}</ref> Бил основан од [[Југославија|југословенските]] власти во 1949 година, а денес е најголемиот музеј во Косово. Сместен е во зграда од [[Австроунгарија|австроунгарски]] стил од 1889 година, порано користена како штаб на високата воена команда. Музејот е најраната институција за [[културно наследство]] во Косово, основана со цел зачувување, реставрација-конзервација и презентација на движното наследство на територијата. Сместен е во посебен објект, од архитектонска гледна точка, но и поради неговата локација, бидејќи се наоѓа во старото јадро на центарот на градот. == Историја == Основан во 1949 година, Косовскиот музеј има одделенија за археологија, етнографија и природни науки, на кои во 1959 година им бил додаден оддел за проучување на историјата и [[Народноослободителна борба во Косово|Народноослободителната борба]]. Активно спонзорира археолошки ископувања, конзервација и други научни работи. Од 1956 година објавува годишно списание наречено ''Buletin i Muzeut të Kosovës'', со статии на [[албански јазик]] (со резимеа на француски, англиски или германски јазик).<ref>{{cite book | last=Riedlmayer | first=András | title=Museums in Kosovo: a first postwar assessment | series=Bosnia Report | date=March–June 2000 | accessdate=23 February 2013 | url=http://www.bosnia.org.uk/bosrep/marjune00/museums.cfm | publisher=Bosnian Institute | location=UK | archive-url=https://web.archive.org/web/20121018045930/http://www.bosnia.org.uk/bosrep/marjune00/museums.cfm | archive-date=18 October 2012 | url-status=dead }}</ref> Целокупниот музеј се состои од три музејски дела: самиот Косовски музеј, станбениот комплекс на Емин Ѓику каде што е презентирана етнолошка изложба и Музејот на независноста. Музејот се состои од четири сектори, археолошки сектор, етнолошки сектор, историски сектор и природен сектор. Главната музејска зграда се состои од 3 сали или галерии, а една од нив служи како сала за постојани археолошки изложби, но разни експонати се презентирани и во внатрешниот двор на музејот, како и во лапидариумот, соодветно во Археолошкиот парк, кој се наоѓа веднаш до зградата на музејот или од нејзината десна страна. Во подрумите на музејот се наоѓаат магацини со илјадници наоди, артефакти и подвижни фрагменти од археолошки материјал, кои се систематизирани и чувани во посебни услови со посебно внимание и грижа. Во зградата на Косовскиот музеј, поточно на третиот кат, се наоѓа работната средина на Косовскиот археолошки институт, научно-стручна институција одговорна за археолошки истражувања.<ref>{{cite web| title=Kosovo Museum – About | url=http://vblok.com/en/museum/about-us/ | archive-url=https://archive.today/20130412031453/http://vblok.com/en/museum/about-us/ | url-status=dead | archive-date=12 April 2013 | accessdate=22 February 2013 }}</ref> ==Етнолошки музеј== [[File:Muzeu Etnologjik ne Prishtine.JPG|240px|thumb|right|Во музејот се изложени алатки и предмети поврзани со начинот на живот од отоманскиот период на Косово.]] Етнолошкиот музеј е составен дел од музејот, сместен во стариот станбен комплекс, кој се состои од четири згради: од кои две датираат од 18 век, а други две од 19 век. Станбениот комплекс бил изграден од семејството Ѓиноли или Емин Ѓику, кои потоа мигрирале во [[Турција]] во 1958–59 година. Подоцна, во овој станбен комплекс бил отворен Природонаучниот музеј. Во 2006 година, во овој станбен комплекс била поставена постојана етнолошка изложба на Косовскиот музеј. Концептот на етнолошки музеј се базира на 4 теми кои го претставуваат животниот циклус почнувајќи од раѓањето, животот, смртта и духовното наследство на [[Албанци]]те во Косово за време на отоманскиот период. Камената куќа или синагогата е исто така дел од музејот која во текот на 1950-тите години била префрлен од стариот дел на градот Приштина во овој станбен комплекс. Денес служи како центар на современа уметност – Станица.<ref>{{cite web| title=The Ethnological Museum | url=http://vblok.com/en/plan-your-visit/ethnological-museum/ | archive-url=https://archive.today/20130412023954/http://vblok.com/en/plan-your-visit/ethnological-museum/ | url-status=dead | archive-date=12 April 2013 | accessdate=22 February 2013 }}</ref> ==Археолошки парк== Археолошкиот парк, познат како Лапидариумот на Косовскиот музеј, бил дизајниран да стане дополнителен дел од отворената изложба на археолошкото наследство на Косово. Архитектонски фрагменти, епиграфски натписи, олтари и куќички или надгробни споменици, кои покрај митолошките сцени, погребните поворки, претставуваат слики од минатите потомци дополнети со резбани натписи, сето тоа рефлектирајќи го духовниот и материјалниот свет од античкиот период на Дарданија.<ref>[https://www.mkrs-ks.org/repository/docs/drafti_i_guides_-anglisht_final.pdf Archaeological guide of Kosovo] Retrieved 22 August 2024.</ref> Археолошкиот парк бил дизајниран да служи како [[лапидариум]], што е однапред одредено место за изложување камени споменици и архитектонски фрагменти од археолошка природа. Паркот бил наменет да служи како спомен-место за [[антика]]та и нивото на цивилизациите од античко време, а исто така и за организирање културни и образовни настани за деца и млади. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="100px" style="text-align:center"> Податотека:National_Museum,_Prishtinë,_Kosovo.JPG|алт=The Museum building| Зградата на Музејот Податотека:Muzeu_i_Kosovës_16.JPG|алт=Neolithic anthropomorphic terracotta head| Неолитска антропоморфна теракота глава Податотека:Hyjnesha_muze.jpg|алт=Goddess on the Throne| Божица на тронот Податотека:Kosovo_Feb_2020_22_07_38_533000.jpeg|алт=Figure of a high-toned Dardanian lady| Фигура на високо тонирана дарданска дама Податотека:Kosovo_Feb_2020_22_07_47_773000.jpeg|алт=Votive monument dedicated to the dardanian Goddess Dea Dardanica| Вотивен споменик посветен на дарданската божица Деа Дарданица Податотека:Kosovo_Feb_2020_22_07_55_531000.jpeg|алт=Carved relief showing a funeral procession scene| Резбана релјефна сцена од погребна поворка </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Национални музеи]] [[Категорија:Културно наследство на Косово]] 2dxboxa0mu73t1df23ulktlgedd3w21 10 1393134 5582950 5546613 2026-06-26T16:20:42Z Andrew012p 85224 5582950 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodystyle = font-size:90%; width: 23em; | labelstyle = white-space:nowrap; text-align:left; | abovestyle = background-color: #d8eafa; color: #000; | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | subheader = {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=250px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = Основана | data1 = {{{founded|}}} | label2 = {{#if:{{{founded_by|}}}|Основана од|{{#if:{{{founder|}}}|Основач|Основачи}}}} | data2 = {{if empty|{{{founded_by|}}}|{{{founder|}}}|{{{founders|}}}}} | label3 = Именувана по | data3 = {{{named_after|}}} | label4 = Место на основање | data4 = {{{founding_location|}}} | label5 = Активност | data5 = {{{years_active|}}} | label6 = Територија | data6 = {{{territory|}}} | label7 = Етничка припадност | data7 = {{{ethnicity|}}} | label8 = Вероисповед | data8 = {{{religion|}}} | label9 = Членство {{#if:{{{membership_est|}}}|{{nobold|(проц.)}}}} | data9 = {{if empty|{{{membership_est|}}}|{{{membership|}}}}} | label10 = {{#if:{{{leaders|}}}|Водачи|Водач}} | data10 = {{if empty|{{{leaders|}}}|{{{leader|}}}}} | label11 = {{#if:{{{criminal_activities|}}}|Криминални активности|Активности}} | data11 = {{if empty|{{{criminal_activities|}}}|{{{activities|}}}}} | label12 = Сојузници | data12 = {{{allies|}}} | label13 = Соперници | data13 = {{{rivals|}}} | label14 = Значајни членови | data14 = {{{notable_members|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија криминална организација со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Непознат параметар „_VALUE_“ во [[Предлошка:Криминална организација]]|ignoreblank=y| activities | allies | caption | criminal_activities | ethnicity | founded | founded_by | founder | founders | founding_location | image | image_alt | image_size | leader | leaders | membership | membership_est | name | named_after | native_name | native_name_lang | notable_members | religion | rivals | territory | years_active }}<noinclude> {{документација}} </noinclude> tqe4gy2gfutj6w42w1ywthto9ugds94 0 1393181 5583132 5558462 2026-06-27T03:10:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583132 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Висорамнина Укок | other_name = Укок | image = Altai201220120821 0316.jpg | image_caption = Тархатинско езеро на висорамнината Укок | country = [[Русија]] | region_type = [[Федерален субјект]] | region = [[Република Алтај]] | region1 = | borders_on = | highest = | elevation_m = | coordinates = | length_km = | width_km = | area_km2 = | range_coordinates = {{coord|49.3078|N|87.5947|E|type:mountain|format=dms|display=inline,title}} | range_coordinates_note= | parent = | geology = | age = | orogeny = | map = Continental Asia#Russia Altai Republic | map_caption = Location in the [[Altai Republic]], Russia }}'''Висорамнина Укок''' ({{Langx|ru|Укок}}) — [[висорамнина]] покриена со тревни површини, сместена во југозападен [[Сибир]], во регионот [[Алтајски Планини|Алтајските Планини]] во [[Русија]], во близина на границите [[Кинеско-руска граница|со Кина]], Казахстан и [[Монголско-руска граница|Монголија]]. Висорамнината е признаена како дел од [[Светско наследство на УНЕСКО|светското наследство]] [[УНЕСКО|на УНЕСКО]], насловено како [[Златните планини на Алтај|Златните Планини на Алтај,]] како важно еколошко богатство. Обезбедува живеалиште за многу од загрозените видови во светот, вклучувајќи ги и едно од најмалку проучените предаторски животни: [[Снежен леопард|снежниот леопард]]. Други загрозени видови заштитени таму се планинската овца аргали, [[Степски орел|степскиот орел]] и [[Црн штрк|црниот штрк]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://forests.org/archive/europe/sibsnowl.htm|title=Protect Snow Leopard Habitat / Siberia|publisher=forests.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927210043/http://forests.org/archive/europe/sibsnowl.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2007-09-27|accessdate=2007-07-31}}</ref> Исто така, таа е еден од последните преостанати остатоци од мамутската степа. Постојат неколку закани за зачувување на висорамнината Укок, вклучувајќи прекумерна употреба на [[Степа|степата]] од страна на сточарите,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pacificenvironment.org/article.php?list=type&type=83|title=Altai: Saving the Pearl of Siberia|archive-url=https://web.archive.org/web/20070322160629/http://www.pacificenvironment.org/article.php?list=type&type=83|archive-date=2007-03-22|accessdate=2006-11-30}}</ref> предложен пат и планови за гасовод помеѓу Кина и Русија. [[Податотека:Pazyrykfull.jpg|мини|Килим Пазирик, 5 век п.н.е]] == Терминологија == Монголскиот збор ''„ухег“'' буквално значи „издолжен кабинет“, „кутија“, „масивна планина“ или голем рид со рамен врв. Според усното сведоштво на С. Умурзакова, ''„укок“'' на киргистански јазик се однесувал на планини со рамни врвови, т.е. висорамнини. == Географија == Висорамнината Укок се наоѓа помеѓу Јужен Алтај и Саилугем и има гребени на надморска височина од 2200-2500 метри надморска височина. Постојат 500-600 метри високи планински врвови што се извишуваат над висорамнината. Највисокиот врв на висорамнината е планинскиот јазол Таван-Богдо-Ула (Пет свети врвови), каде што највисоката планина е [[Хујтен|врвот Хујтен]] што достигнува 4374 метри надморска височина. Ова е втор највисок врв во Сибир по [[Белуха|планината Белуха]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.altaidt.com/guidebook/place/11-ukok-plateau|title=Ukok Plateau|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331225348/http://altaidt.com/guidebook/place/11-ukok-plateau|archive-date=2016-03-31|accessdate=2016-03-28}}</ref> Денешните области Укок-Саиљугем во источниот регион Алтај-Сајан би можеле да се сметаат за најблиска аналогија на древната мамутска степска средина.<ref>{{Наведено списание|last=Pavelková Řičánková|first=Věra|last2=Robovský|first2=Jan|last3=Riegert|first3=Jan|year=2014|title=Ecological Structure of Recent and Last Glacial Mammalian Faunas in Northern Eurasia: The Case of Altai-Sayan Refugium|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=1|bibcode=2014PLoSO...985056P|doi=10.1371/journal.pone.0085056|pmc=3890305|pmid=24454791|doi-access=free}}</ref> == Историја == [[Податотека:PazyrikHorseman.JPG|лево|мини|Коњаник, артефакт од Пазирик, 300 п.н.е.]] [[Податотека:Mummy_of_the_Ukok_Princess.jpg|мини|Мумијата на сибирската ледена девојка]] Пазирик е името што го даваат современите научници на древен народ кој живеел во [[Алтајски Планини|Алтајските Планини]] на ова плато, а кој е поврзан со некои спектакуларни археолошки наоди, вклучувајќи мумии пронајдени замрзнати во вечниот мраз. Во областа се пронајдени многу антички гробници [[Бронзено време|од бронзеното доба]] и се поврзани со културата Пазирик, која многу личи на онаа на скитскиот народ на запад.<ref name="atlas">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/atlasofworldarch00paul/page/128|title=The Atlas of World Geology|last=Bahn|first=Paul G.|publisher=Checkmark Books|year=2000|isbn=0-8160-4051-6|location=New York|page=[https://archive.org/details/atlasofworldarch00paul/page/128 128]|url-access=registration}}</ref> Терминот ''курган'' е во општа употреба за да се опишат ваквите погребувања со трупци. Ископувањата на ова место продолжија да даваат значајни археолошки наоди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/768|title=Golden Mountains of Altai|publisher=UNESCO|accessdate=2007-07-31}} </ref> Едно познато откритие е познато како Ледена Девица, ископано од рускиот археолог Наталија Полосмак.<ref name="nova">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2517siberian.html|title=Ice Mummies: Siberian Ice Maiden|publisher=PBS - NOVA|accessdate=2007-07-31}} </ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hermitagemuseum.org/html_En/03/hm3_2_7.html|title=Prehistoric Art - Early Nomads of the Altaic Region|publisher=The Hermitage Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20070622035146/http://www.hermitagemuseum.org/html_En/03/hm3_2_7.html|archive-date=2007-06-22|accessdate=2007-07-31}}</ref> Најмалку шест тетовирани мумии датираат од периодот околу (2600 п.н.е - 402 н.е година), биле пронајдени зачувани од пермафростот во гробници на локации на платото Укок, вклучувајќи ги Темрта III, Приморски I, Ак-Алаха 3, Верх-Калџин 2 и гробиштата Пазирик.<ref>{{Наведено списание|last=Deter-Wolf|first=Aaron|last2=Robitaille|first2=Benoît|last3=Krutak|first3=Lars|last4=Galliot|first4=Sébastien|date=February 2016|title=The World's Oldest Tattoos|url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01227846|journal=Journal of Archaeological Science: Reports|volume=5|pages=19–24|bibcode=2016JArSR...5...19D|doi=10.1016/j.jasrep.2015.11.007}}</ref> Ледената девојка и други археолошки наоди се наоѓаат во рамките на спорен појас земја помеѓу Русија и Кина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.archaeologynews.org/link.asp?ID=19703&Title=THREADS%20of%20old|title=Archaeology News|last=Leigh Fenly|date=December 8, 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802102825/http://www.archaeologynews.org/link.asp?ID=19703&Title=THREADS%20of%20old|archive-date=August 2, 2009|accessdate=2007-11-27}} </ref> Жителите на [[Република Алтај]] бараат враќање на погребните артефакти од нивната сегашна локација во [[Новосибирск]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://english.pravda.ru/science/19/94/377/14995_mummy.html|title=Minor nationality of Russia demands the return of "Princess of Ukok"|date=February 21, 2005|publisher=Pravda|accessdate=2007-11-27}} </ref> == Транспорт == [[Податотека:Mountain_pass_teplyi_kljuch_august_2012.jpg|лево|мини|Планински превој Тепљи клуч, август 2012 година]] Висорамнината Укок е поврзана преку тешки земјени патишта низ Укок (руско-казахстанска граница), Улан-Даба ([[Монголско-руска граница|руско-монголска граница]]), Тепли клух и превоите Калгутински. Превојот Тепли клух се наоѓа на надморска височина од 2907 метри. До овие превои може да се стигне од селото Кош-Агач, до кое лесно се доаѓа преку автопатот М52 (т.н. Чујски пат). На југ, зад Кош-Агач, патот станува непрооден за вообичаените транспортни средства и прооден само за теренски возила. Сепак, дури и тие би можеле да се заглават во мочуришна кал во [[Долина|долината на реката]] Калгути, особено по сончев ден кога замрзнатата почва почнува да се топи. Во поголемиот дел од годината, превоите се покриени со снег и склони кон лавини. Во текот на кратката летна сезона, сите падини се склони кон солидирање. == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * С.И. Руденко, ''Кул'тура населенија Горного Алтаја в скифское времија'' („Населението на Високиот Алтај во скитските времиња“) (Москва и Ленинград, 1953) преведено како ''Замрзнати гробници на Сибир: Пазиричките погребувања на коњаници од железното време'', М.В. Томпсон, превод (Универзитетска издавачка куќа на Калифорнија, Беркли) 1970. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-520-01395-6|<bdi>0-520-01395-6</bdi>]] == Надворешни врски == * [http://altai-photo.ru/photo/21 Фотографии на платото Укок] - Алтај-Фото * [https://web.archive.org/web/20070314172727/http://www.pacificenvironment.org/article.php?id=934 Голем Алтај - Алтајски крај, Република Алтај, Тива (Тува) и Новосибирск] * [https://web.archive.org/web/20080421060901/http://www.mmedia.nsu.ru/museum/Data/obj543/ENGLISH_INTERFACE_COLLECTION2.htm Колекција на локацијата на Државниот универзитет во Новосибирск, вклучувајќи го и Пазирик] * [http://your-photography.com/blog/life-in-ukok-plateau/ Фотоприказна за животот во висорамнината Укок] [[Категорија:Висорамнини во Русија]] [[Категорија:Евроазиски номади]] [[Категорија:Алтајски Планини]] [[Категорија:Висорамнини во Азија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 25p5vak3dng3w5234mikaqmf5y26ulx 0 1393915 5583119 5556119 2026-06-26T23:50:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583119 wikitext text/x-wiki '''Вилијам Арчер''' {{Post-nominals|FRS|country=GBR}} (роден на {{роден на|6|мај|1827}}? година - починал на {{починал на|14|август|1897}} година) — [[Ирска (остров)|ирски]] [[Природонаука|природонаучник]] и микроскопист, особено заинтересиран за [[праживотни]] и дезмиди. Тој служел како прв библиотекар на [[Национална библиотека на Ирска|Националната библиотека на Ирска]] (NLI) од 1878 до 1895 година. Вилијам Арчер бил роден на 6 мај 1830 година во селото Магера, грофовија Даун. Тој бил најстариот син на свештеникот Ричард Арчер (починал 1849) и Џејн Матилда (Кемпбел) (починала 1866). Вилијам Фрејзер, колега на Арчер во Националната библиотека на Ирска, во некрологот за Арчер напишал дека тој бил „најстариот син“. Во истиот некролог Фрејзер го спомнува и „единствениот брат на Арчер, Хоулт Воринг Арчер“. Сепак, различни извори наведуваат дека имал двајца помлади браќа: Хоулт Воринг Арчер и Ричард Хенри Верлинг (H.V.) Арчер, како и една сестра, Матилда Џејн Хамфрис (Арчер). Изворите се разликуваат околу точниот број и редоследот на браќата и сестрите, при што често ги спомнуваат останатите членови, но не секогаш го наведуваат Вилијам Арчер. Записот на Свонзи за свештеникот Ричард Арчер го опишува вториот син како Хоулт, третиот син како Ричард H.V., и една ќерка Џејн, но нема споменување на Вилијам Арчер како прв син. Таткото на Арчер бил роден во Вексфорд и бил ракоположен за свештеник во 1823 година. Родителите на Арчер се венчале во Даблин во 1825 година, истата година кога свештеникот Арчер дипломирал на Универзитетот Тринити Колеџ во Даблин. Свештеникот Арчер бил помошен свештеник во селото Магера од 1825 до 1835 година, по што станал главен во Клондаф. Тој починал во Хилтаун Глеб на 23 октомври 1849 година. Неговата смрт оставила „млада фамилија во тешки материјални услови“. И двајцата браќа на Арчер починале пред него: Ричард Х. В. Арчер починал во 1863 година, а Хоулт Воринг Арчер починал во 1883 година. Неговата сестра, Матилда Џејн, се омажила за доктор Хачинсон Д. Хамфрис во 1852 година. Неговата мајка Џејн починала во Даблин во 1866 година. Неговите баба и дедо по таткова линија биле Вилијам и Мери Арчер. Прачичкото на Арчер по мајчина страна, преподобниот Холт Воринг, бил декан на Дромор.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=http://archive.org/details/dictionaryofnati01leesuoft|title=The dictionary of national biography : founded in 1882 by George Smith|last=Lee|first=Sidney|last2=Nicholls|first2=C. S. (Christine Stephanie)|last3=Stephen|first3=Leslie|date=|publisher=London Oxford University Press|others=Robarts - University of Toronto|isbn=978-0-19-865205-2}}</ref> Неговиот дедо по мајчина линија бил Воткинс Вилијам Верлинг од Даблин. Неговиот брат Ричард бил адвокат во суд за имоти во Каван.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000787/18630704/032/0004|title=Death of R.H.V. Archer, ESQ. In The Cavan Observer Newspaper, 04 July 1863 (2)|date=1863|accessdate=2023-10-30}}</ref> Арчер се преселил во Даблин околу 1849 година, каде што помогнал во основањето на Даблинската микроскопска заедница и се вклучил во научните студии и библиотекарството, што ќе го дефинира неговиот живот и кариера, поминувајќи го „раниот живот... несебично посветен на научни истражувања со кои обезбедил широка репутација малку разбрана надвор од апстрактниот свет на науката“.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Frazer|first=William|date=1897|title=William Archer, F.R.S.|url=https://www.jstor.org/stable/25521298|journal=The Irish Naturalist|volume=6|issue=10|pages=253–257|issn=2009-2598|jstor=25521298}}</ref> == Кариера и улога во библиотекарството == Откако се преселил во [[Даблин]] околу 1849 година, Арчер се занимавал со бизнис кариера, но брзо се прославил како талентиран натуралист во слободното време. Тој бил еден од основачите на Даблинскиот микроскопски клуб, чиј на крајот станал секретар. <ref name=":02">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dib.ie/biography/archer-william-a0205|title=Archer, William {{!}} Dictionary of Irish Biography|work=www.dib.ie|language=en|accessdate=2023-10-17}}</ref> Во наредниот период, научните трудови на Арчер често биле објавувани во ''Кварталниот журнал за микроскопска наука'' и во ''Зборникот на трудови на клубот,'' како и во ''Зборникот на трудови на Даблинскиот природен историски клуб.'' Тој постигнал особена слава и признание за својата работа на протозои и ситни слатководни организми. <ref name=":2"/> Како резултат на неговите напори, Арчер станал член на [[Кралска ирска академија|Кралската ирска академија]] (RIA) и бил прогласен за член на [[Кралско друштво|Кралското друштво]] во 1875 година. <ref name=":2" /> Во 1879 година, тој бил награден и со Канингемскиот медал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entrants.rds.ie/pastmembers/index.php?r=4888|title=Past Members|work=RDS People|accessdate=2023-10-17|archive-date=2023-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122113526/https://entrants.rds.ie/pastmembers/index.php?r=4888|url-status=dead}}</ref> И покрај овие достигнувања, скромниот и срамежлив карактер на Арчер очигледно го навел да одбие можности како што е професорската позиција по ботаника на Кралскиот колеџ за наука за Ирска.<ref name=":2" /> Арчер подоцна направил промена во кариерата кога во 1877 година станал библиотекар на Кралското друштво во Даблин. Оваа функција не траела долго, бидејќи библиотеката била преземена од државата и брзо била интегрирана во [[Национална библиотека на Ирска|Националната библиотека на Ирска]] (НБИ) во следната година. За среќа на Арчер, Советот на доверители одлучил да го назначи за прв библиотекар на НБИ во февруари 1878 година. Со голема посветеност на својата работа, Арчер брзо стекнал позитивна репутација меѓу библиотекарите поради неговата посветеност и работна етика. Под негово раководство, библиотеката станала една од првите што го вовела Дјуиевиот децимален систем за класификација. Арчер исто така имал силно влијание врз внатрешниот дизајн на новата библиотечна зграда, инспирирајќи ги даблинските архитекти Томас Дин и синот со неговиот памфлет од 1881 година „Предлози за јавни библиотечни згради: нивниот внатрешен план и конструкција, најдобро прилагодени за постигнување економија на простор“. Арчер се пензионирал од својата функција во 1895 година поради нарушено здравје, но неговото воведување на релативно нови системи како Дјуиевата децимална класификација, како и каталошкиот систем со речник, имале траен позитивен ефект врз корисниците на библиотеката.{{botanist|W.Archer}} == Подоцнежен живот и смрт == По пензионирањето, неговото здравје продолжи да се влошува. Арчер имал [[попреченост]] поради болестите.<ref name=":0"/> Починал на 14 август 1987 година во својата куќа, улица Лоуер Маунт бр. 52, [[Даблин|Даблин, Ирска]].<ref name=":03">{{Наведено списание|title=Mr. William Archer, F.r.s.|url=https://academic.oup.com/library/article/s1-9/1/283/953514?login=true|journal=The Library|publication-date=1897|volume=s1-9|issue=1|pages=283–284|doi=10.1093/library/s1-9.1.283|issn=0024-2160|url-access=subscription|via=Oxford Academic}}</ref> Според Оксфордскиот речник на национални биографии, во времето на смртта на Вилијам Арчер имал: „254 фунти за 3 ''шилинзи''. 9 ''д.'' во Англија: ирски оставински заверен запечатен во Лондон, 21 јануари 1898 година“ и „703 фунти за 14 ''шилинзи''. 1 ''д.'': оставински заверен, 14 декември 1897 година“.<ref name=":2"/> Се вели дека Арчер верувал дека „сите машини и паметни уреди на [[Библиотекар|библиотекарите]] имаат една важна цел - да му служат на читателот, брзо да му го постават на секој студент, порано или подоцна, изворот на информации што му се потребни“.<ref name=":03"/> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Анонимен, 1898 ''Зборник на трудови'' ''од Кралското друштво'', том 62 (1897 - 1898) Некролог. * Анонимен? 1897. Ирски натуралист 6, 253 Портрет * Прескот Г.В., 1984 ''Bibliographia Desmidiacearum Universalis'' (Прилог кон библиографијата на систематиката, биологијата и екологијата на десмидите од 1774-1982). Koeltz Scientific Books, Кенигштајн. 612 стр. Целосен список на трудови за десмидите. *  Оваа статија вклучува текст од публикација која сега е во == Надворешни врски == * [http://www.botanicgardens.ie/herb/books/irishnaturalists.htm НБГ] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Арчер , Вилијам (природонаучник)}} [[Категорија:Починати во 1897 година]] [[Категорија:Родени во 19 век]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Ирски ботаничари]] fnxzffzghc0c06nctzb90qvhdgz4ve4 0 1394202 5583121 5565643 2026-06-27T00:00:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583121 wikitext text/x-wiki '''Вилијам Кери''' (роден на {{роден на|17|август|1761}}<nowiki/>година — починал на {{починал на|9|јуни|1834}}<nowiki/>година) — англиски христијански [[мисионер]], баптистички свештеник, преведувач, социјален реформатор и културен антрополог кој што ги основал колеџот Серампор и Универзитетот Серампор, првиот универзитет во [[Индија]] кој доделувал дипломи<ref name="Mangalwadi">{{Наведена книга|title=The Legacy of William Carey: A Model for the Transformation of a Culture|last=Mangalwadi|first=Vishal|publisher=Crossway Books|year=1999|isbn=978-1-58134-112-6|pages=61–67}}</ref> и бил соосновач на издавачката куќа „Серампор Мишн Прес“. Тој потоа отишол во [[Колката]] во 1793 година, но бил принуден да ја напуштил британско-индиската територија од страна на небаптистички христијански мисионери. Тој исто така им се придружил на баптистичките мисионери во данската колонија Фредерикснагоре во Серампоре. Неговите први придонеси биле искористени да отвори училишта за сиромашни деца каде што учеле читање, пишување, сметководство и [[христијанство]].<ref name="riddick">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Es6x4u_g19UC|title=The History of British India: A Chronology|last=Riddick|first=John&nbsp;F.|publisher=Praeger Publications|year=2006|isbn=0-313-32280-5|page=158}}</ref> Тој исто така го отворил првиот [[Богословие|теолошки универзитет]] во Серампоре, каде што нудел дипломи по теологија,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-northamptonshire-14547355|title=Northants celebrates 250th anniversary of William Carey|date=18 August 2011|work=BBC News|accessdate=7 November 2016}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=b7k9AQAAMAAJ|title=The Life of William Carey: Shoemaker & Missionary|last=Smith|first=George|publisher=J. M. Dent & Co|year=1922|page=292|author-link=George Smith (1833–1919)}}</ref> и водел кампања за ставање крај на практиката на сати.<ref name="sharma">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=UJmWgz2mv5oC|title=Sati: Historical and Phenomenological Essays|last=Sharma|first=Arvind|publisher=Motilal Benarasidass|year=1988|isbn=81-208-0464-3|pages=57–63}}</ref> Кери бил познат како „татко на модерните мисии“. Неговиот есеј, ''„Истражување за обврските на христијаните да користат средства за преобраќање на паганите“'', го довел до основање на Баптистичкото мисионерско друштво. Потоа Азиското друштво го пофалиле Кери за „неговите истакнати заслуги во отворањето на продавниците на индиската литература за знаењето на Европа и за неговото прешироко познавање на науката, природната историја и ботаниката на оваа земја и неговите корисни придонеси, кои што биле во секоја гранка“.<ref name="thomas">{{Наведено списание|last=Thomas|first=T.&nbsp;Jacob|date=1994|title=Interaction of the Gospel and Culture in Bengal|url=https://biblicalstudies.org.uk/pdf/ijt/36-2_038.pdf|journal=Indian Journal of Theology|publisher=Serampore College Theology Department and Bishop's College, Kolkata|volume=36|pages=46, 47}}</ref> Тој исто така го превел хиндуистичкиот класик, [[Рамајана]], на англиски јазик,<ref name="kopf">{{Наведена книга|title=British Orientalism and the Renaissance: The Dynamics of Indian Modernization 1778–1835|last=Kopf|first=David|date=1969|publisher=Firma K.L. Mukhopadhyay|location=Calcutta|pages=70, 78}}</ref> и Библијата на [[Бенгалски јазик|бенгалски]], [[Пенџапски јазик|панџапски]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thefridaytimes.com/2018/09/07/saving-souls-and-promoting-good-grammar/|title=Saving souls and promoting good grammar|date=7 September 2018}}</ref> орија, [[Асамски јазик|асамски]], марати, [[хинди]] и [[санскрит]]. Вилијам Кери бил наречен реформатор и славен христијански мисионер. {{Ботаничар|Carey}} == Ран живот == [[Податотека:Attempt_Great_Things_for_God_-_Expect_Great_Things_from_God.JPG|мини|Мотото на Вилијам Кери за бесењето во црквата „Сент Џејмс“, Полерспури, Нортхемптоншир, која што тој ја посетувал како момче]] Вилијам Кери, кој што бил најстариот од пет деца, бил роден од Едмунд и Елизабет Кери, кои што биле [[Ткаење|ткајачи]] по занает, во селцето Пури Енд во парохијата Полерспури, Нортхемптоншир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thecareyexperience.co.uk/paulerspury.htm|title=Paulerspury: Pury End|work=The Carey Experience|accessdate=9 July 2016|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226125113/http://www.thecareyexperience.co.uk/paulerspury.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.waymarking.com/waymarks/WM8V98_William_Careys_Historical_Wall_Carey_Road_Pury_End_Northamptonshire_UK|title=William Carey's Historical Wall – Carey Road, Pury End, Northamptonshire, UK|work=UK Historical Markers|publisher=Waymarking.com|accessdate=9 July 2016}} ''Includes image of memorial stone''</ref> Вилијам потоа бил воспитан во [[Црква на Англија|Англиканската црква]] ; кога имал шест години, неговиот татко бил назначен за парохиски службеник и селски учител. Како дете тој бил љубопитен и силно заинтересиран за [[Природни науки|природните науки]], особено [[Ботаника|ботаниката]]. Исто така поседувал голем природен дар за јазици, учејќи сам [[Латински јазик|латински]]. На 14-годишна возраст, таткото на Кери го чиракувал кај ткајач на јажиња во блиското село Пидингтон, Нортхемптоншир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://chi.gospelcom.net/GLIMPSEF/Glimpses/glmps045.shtml|title=Glimpses #45: William Carey's Amazing Mission|publisher=Christian History Institute|archive-url=https://archive.today/20050404040813/http://chi.gospelcom.net/GLIMPSEF/Glimpses/glmps045.shtml|archive-date=4 April 2005|accessdate=11 February 2008}}</ref> Неговиот учител, Кларк Николс, кој што бил црковен човек како него, но друг чирак, Џон Вор, бил дисидентер. Преку неговото влијание, Кери ја напуштил Англиканската црква и се придружил на други дисиденти со цел да формира мала конгрегационална црква во блискиот Хаклтон. Додека работел како чирак кај Николс, тој исто така се учел [[Старогрчки јазик|грчки]] со помош на Томас Џонс, кој бил локален ткајач кој што добил класично образование. Кога Николс починал во 1779 година, Кери почнал да работи за локалниот чевлар, Томас Олд; тој потоа се оженил со снаата на Олд, Дороти Плакет, во 1781 година во црквата „Свети Јован Крстител“, Пидингтон.<ref name="TOC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thoughtsonchrist.com/home/history-of-william-carey-father-of-modern-missions|title=History of William Carey - Father of Modern Missions|last=<!--Not stated-->|date=|work=Thoughts of Christ|publisher=|accessdate=July 22, 2025|quote=}}</ref> За разлика од Вилијам, Дороти била неписмена; нејзиниот потпис во венчалниот регистар е груб крст. Вилијам и Дороти Кери имале вкупно седум деца, пет сина и две ќерки; двете девојчиња за жал починале во детството, како и синот Питер, кој починал на 5-годишна возраст. Самиот Томас Олд починал набргу потоа, а Кери потоа го презел неговиот бизнис, во кое време самиот учел грчки, италијански, [[Холандски јазик|холандски]] и француски јазик, често читајќи додека работел на чевлите.<ref name="DCDA">{{Наведена мрежна страница|url=https://dcbasia.org/biography/carey-william|title=Carey, William|last=<!--Not stated-->|date=|work=Dictionary of Christian Biography in Asia|publisher=|accessdate=July 22, 2025|quote=}}</ref> На 10 август 1786 година, Кери бил ракоположен за баптистички свештеник и потоа бил пастор во мала црква, додека продолжувал да работи како чевлар.<ref name="TOC"/> Кери го ценел своето скромно потекло и се нарекувал себеси [[Чевларски занает|чевлар]]. Џон Браун Мајерс ја насловил својата биографија на Кери ''како Вилијам Кери, чевларот кој што станал татко и основач на модерните мисии''. == Основање на Баптистичкото мисионерско друштво == [[Податотека:Detail_from_Hanging_in_Carey_Baptist_Church_-_Moulton_-_Northamptonshire.JPG|мини|Детал од ѕидна закачалка што го прикажувала животот на Кери, во Баптистичката црква Кери, Мултон, Нортхемптоншир]] Кери исто така се вклучил во локално здружение на специјални баптисти кое што неодамна било формирано, каде што се запознал со луѓе како Џон Рајланд, Џон Сатклиф и Ендру Фулер, кои ќе станале негови блиски пријатели во подоцнежните години. Тие го поканиле да проповеда во нивната црква во блиското село Ерлс Бартон секоја втора недела. На 5 октомври 1783 година, Вилијам Кери исто така бил [[Крштевање|крстен]] од Рајланд и потоа се посветил на баптистичката деноминација. [[Податотека:W_H_Carey.jpg|мини|Портретна скица од Колсвортти Грант]] Во 1785 година, Кери исто така бил назначен за учител во селото Молтон. Исто така, тој бил поканет да служи како пастор во локалната баптистичка црква. Во тоа време го читал „ ''Извештајот за животот на покојниот преподобник Дејвид Брејнерд'' “ [[Џонатан Едвардс (теолог)|од Џонатан Едвардс]] и дневниците на истражувачот [[Џејмс Кук]], и многу се заинтересирал за ширење на христијанското [[евангелие]] низ целиот свет. Џон Елиот (од 1604 година, до 21 мај 1690 година), пуритански мисионер во Нова Англија, и Дејвид Брејнерд (1718–1747) станале „канонизирани херои“ и „потпалувачи“ на Кери. Во 1789 година, Кери исто така станал пастор со полно работно време во Баптистичката црква Харви Лејн во Лестер. Три години подоцна, во 1792 година, Кери го објавил својот револуционерен мисионерски манифест, ''„Истражување за обврските на христијаните да користат средства за преобраќање на паганите“''. Оваа кратка книга била составена од пет дела. Првиот дел бил теолошко оправдување за мисионерската активност, тврдејќи дека заповедта на Исус да правила ученици од целиот свет (Матеј 28: 18-20) останувала обврзувачка за христијаните. Вториот дел ја опишувал историјата на мисионерската активност, почнувајќи од раната Црква и завршувајќи со Дејвид Брејнерд и Џон Весли. Третиот дел се состоил од 26 страници со табели, во кои биле наведени статистички податоци за површина, население и религија за секоја земја во светот. Кери ги составил овие бројки за време на неговите години како учител. Четвртиот дел одговарал на приговорите за испраќање мисионери, како што биле тешкотиите во учењето на јазикот или опасноста по животот. Конечно, петтиот дел повикувал на формирање мисионерско друштво од страна на баптистичката деноминација и ги опишувал практичните средства со кои тоа би можело да се поддржи. Во значајната брошура на Кери биле наведени неговите основи за мисиите: христијанска обврска, мудро користење на достапните ресурси и точни информации.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2015)">потребен е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> Вилијам подоцна одржал промисионерска проповед (Бесмртната проповед),<ref name="DCDA"/> користејќи го Исаија 54 :2–3 како свој текст, во кој што постојано го користл епиграмот кој потоа станал негов најпознат цитат: {{Цитатник|Очекувајте големи работи од Бога; обидувајте се да правите големи работи за Бога. }}Вилијам по некое време конечно го надминал отпорот кон мисионерските напори, а во октомври 1792 година било основано Посебното баптистичко друштво за ширење на евангелието меѓу незнабошците (подоцна Баптистичко мисионерско друштво, а од 2000 година и Светска мисија на БМС) во кое биле вклучени Кери, Ендру Фулер, Џон Рајланд и Џон Сатклиф како основачки членови. Потоа се зафатиле со практични прашања како што биле собирање средства, како и со одлучување каде ќе ги насочиле своите напори. Медицински мисионер, д-р Џон Томас, бил во [[Колката]] и бил во Англија собирајќи средства; тие се согласиле да го поддржат и дека Вилијам ќе го придружувал во Индија. == Мисионерскиот живот во Индија == [[Податотека:Grave_of_William_Carey,_India,_ca._1920_(IMP-CSCNWW33-OS15-65).jpg|мини|Овој црно-бел фенерски слајд {{Околу|1920}} го прикажува гробот во Серампоре на Вилијам Кери и неговата втора сопруга Шарлот Емилија Кери (1761–1821) и третата сопруга Грејс Кери (починала 1835).]] Вилијам, неговиот најстар син Феликс, Томас и неговата сопруга и ќерка отпловиле од Лондон на британски брод во април 1793 година. Потоа Дороти Кери одбила да ја напуштила Англија, затоа што била бремена со нивниот четврти син и никогаш не била оддалечена повеќе од неколку милји од дома; но пред да заминат, повторно ја замолиле да дојде со нив и таа дала согласност, знаејќи дека нејзината сестра Кити ќе ѝ помогнела да се породи. На патот, тие биле одложени на [[Остров Вајт|островот Вајт]], по што капетанот на бродот добил вест дека ја загрозувал својата команда ако ги пренесел мисионерите во колката, бидејќи нивното неовластено патување го кршел трговскиот монопол на Британската источноиндиска компанија. Тој потоа решил да отплови без нив, но тие биле одложени до јуни кога Томас нашол дански капетан кој што бил спремен да им понуди превоз. Во меѓувреме, сопругата на Кери, која дотогаш се породила, се согласила да го придружувал под услов да дојде и нејзината сестра. Тие на крајот слетале во [[Колката]] во месецот ноември.<ref name="notefrom">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ccel.org/s/smith_geo/carey/carey.htm|title=Note from the preparer of this etext_ I have had to insert a view comments mainly in regards to adjustments to fonts to allow}}</ref> Во текот на првата година во Колката, мисионерите барале средства за издржување и место за воспоставување на својата мисија. Тие исто така почнале да го учат бенгалскиот јазик со цел да комуницираат меѓусебе. Еден човек кој што бил пријател на Томас поседувал две [[Фабрика|фабрики]] за индиго и им биле потребни менаџери, па Кери потоа се преселил со своето семејство на запад, во Миднапор. Во текот на шесте години додека Кери управувал со фабриката за индиго, тој ја завршил првата ревизија на својот бенгалски [[Нов завет]] и почнал да ги формулира принципите врз кои ќе се формирала неговата мисионерска заедница, вклучувајќи го заедничкиот живот, финансиската самодоверба и обуката на домородните свештеници. Неговиот син Питер за жал починал од дизентерија, која, заедно со други причини за стрес, резултирала со [[Душевно растројство|нервен слом]] од кој Дороти никогаш не се опоравила.<ref name="notefrom"/> Во меѓувреме, мисионерското друштво почнало да испраќа се повеќе мисионери во Индија. Прв пристигнал Џон Фоунтин, кој пристигнал во Миднапор и тој почнал да предава. По него следеле Вилијам Ворд, печатарот; Џошуа Маршман, учител; Дејвид Брансдон, еден од учениците на Маршман; и Вилијам Грант, кој починал три недели по неговото пристигнување. Бидејќи Источноиндиската компанија сè уште била непријателски настроена кон мисионерите, тие потоа се населиле во данската колонија во Серампор и таму им се придружил Вилијам на 10 јануари 1800 година.<ref name="notefrom"/> === Доцниот индиски период === [[Податотека:Carey_House_-_Serampore_College_-_Hooghly_2017-07-06_0903.JPG|мини|Кери живеел во колеџот Серампоре.]] '''Општо''' Во мај 1799 година, Вилијам Ворд, Хана и Џошуа Маршман пристигнале од Англија и му се придружиле на Кери во неговата работа. Тројцата мажи станале познати како триото Серампоре. Преобраќањето на Хиндусите во христијанство поставило ново прашање за мисионерите дали било соодветно преобратениците да ја задржале својата каста. Во 1802 година, ќерката на Кришна Пал, судра, се омажила за брамин. Оваа венчавка била јавна демонстрација дека црквата ги отфрла кастинските разлики. Брансдон и Томас за жал починале во 1801 година. Истата година, генералниот гувернер го основал колеџот Форт Вилијам, колеџ кој што бил наменет за образование на државни службеници. Тој му понудил на Кери позиција на професор по бенгалски јазик. Меѓу колегите на Кери на колеџот биле и стручњаци, со кои што можел да се консултирал за да го исправи својот бенгалски тестамент.<ref name="RPCWC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rpc.ox.ac.uk/about-regents/portraits/helwys/william-carey/#:~:text=William%20Carey%20was%20born%20on,in%20an%20additional%2029%20languages.|title=William Carey (1761-1834) and his Indian pundit Mrityunjaya Vidyalankar (c. 1762-1819)|last=<!--Not stated-->|date=|work=Regent’s Park College|publisher=|accessdate=July 22, 2025|quote=}}</ref> Еден од неговите колеги бил неговиот Мунши, Рам Рам Басу, кој што го научил санскрит и други индиски јазици. Тој, исто така тој, напишал граматика на бенгалски и [[санскрит]] и го започнал преводот на Библијата на санскрит. Тој, исто така, го искористил своето влијание врз генералниот гувернер со цел да помогне во ставањето крај на практиките на жртвување бебиња и сути, Вилијам откако се консултирал со стручњаците и утврдил дека тие немаат основа во хиндуистичките свети списи (иако вторите не биле укинати до 1829 година). Дороти Кери за жал починала во 1807 година. Поради нејзиниот исцрпувачки ментален слом, таа одамна престанала да биде способен член на мисијата, а нејзината состојба била дополнителен товар за неа. Џон Маршман напишал како Кери работел на своите студии и преводи, „...додека една луда сопруга, често доведена до состојба на највознемирувачко возбудување, била во соседната соба...“. Неколку пријатели и колеги го наговориле Вилијам да ја испратил Дороти во лудница. Но, тој се згрозил од помислата на третманот што таа би можела да го добиела на таквото место и ја презел одговорноста да ја задржил во семејниот дом, иако децата биле изложени на нејзиниот голем бес. Во 1808 година, Вилијам пак се оженил. Неговата нова сопруга Шарлот Румор, била [[данска]] членка на неговата црква, за разлика од Дороти, била интелектуално еднаква на Кери. Тие биле во брак 13 години, сè до нејзината смрт. Од печатарската машина во мисијата доаѓале преводи на Библијата на бенгалски, санскрит и други главни јазици и дијалекти. Многу од овие јазици никогаш порано не биле печатени; Вилијам Ворд морал рачно да создавал перфоратори за буквите. Вилијам исто така почнал да преведувал литература и свети списи од оригиналниот санскрит на англиски јазик со цел да ги направил достапни за својот сонародник. На 11 март 1812 година, пожар во печатницата тој предизвикал штета од 10.000 фунти и си ја изгубил неговата работа. Меѓу загубите биле многу незаменливите ракописи, вклучувајќи голем дел од преводот на Кери на санскритска литература и полиглотски речник на санскрит и сродни јазици, кој би било значајно [[Филологија|филолошко]] дело доколку бил завршен. Сепак, самата печатарска машина и перфораторите биле спасени, а мисијата можела да продолжи со печатење за шест месеци. За време на животот на Вилијам, мисијата ја испечатила и дистрибуирала Библијата целосно или делумно на 44 јазици и дијалекти. Исто така, во 1812 година, Адонирам Џадсон, кон што бил американски конгрегационален мисионер на пат кон Индија, ги проучувал Светото писмо за крштевањето како подготовка за средбата со Кери. Неговите студии го навеле да стане баптист. Наговорот на Кери кон американските баптисти да ја преземале поддршката за мисијата на Џадсон, довело до основање во 1814 година на првиот одбор на Американската баптистичка мисија, ''Општата мисионерска конвенција на баптистичката деноминација во Соединетите Американски Држави за странски мисии'', подоцна позната како Тригодишна конвенција . Повеќето американски баптистички деноминации денес директно или индиректно потекнувале од оваа конвенција. [[Податотека:SeramporeCollege.jpg|мини|Колеџ Серампоре]] [[Податотека:Statue_of_William_Carey.jpg|мини|Ваја на Вилијам Кери во градината на Агри Хортикултурното друштво на Индија во Алипоре, колката, Индија.]] Во 1818 година, мисијата го основала колеџот Серампор со цел да ги научи домородните свештеници за растечката црква и да обезбедил образование во уметноста и науката за секого, без оглед на кастата или земјата. Фредерик VI, крал на Данска, тој исто такадоделил кралска повелба во 1827 година со која што колеџот станал институција што доделувала дипломи,и била прва во Азија. Во 1820 година, Вилијам го основал Агрохортикултурното друштво на Индија во Алипор, колката, поддржувајќи го неговиот ентузијазам за ботаниката. Кога Вилијам Роксбург заминал на отсуство, на Кери му било доверено да ја одржувал Ботаничката градина во колката. И потоа родот ''[[Careya]]'' бил именуван по него.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/williamcarey00culr#page/190/mode/1up/|title=William Carey|last=Culross|first=James|publisher=A.C. Armstrong & Son|year=1882|location=New York|page=190}}</ref>{{Цитатник|Очекувајте големи работи од Бога; обидувајте се да правите големи работи за Бога. }}Втората сопруга на Кери, Шарлота, за жал починала во 1821 година, а по неа следел и неговиот најстар син Феликс. Во 1823 година тој се оженил по трет пат, со вдовица по име Грејс Хјуз. Внатрешното несогласување и огорченост растеле во Мисионерското друштво како што растел неговиот број, постарите мисионери умирале и биле заменети со помалку искусни мажи. Пристигнале некои нови мисионери кои не биле спремни да живеат во комуналниот начин што се развил, еден од нив отишол дотаму каде што побарал „посебна куќа, штала и слуги“. Ненавикнати на ригорозната работна етика на Кери, Ворд и Маршман, новите мисионери ги сметале своите постари лица - особено Маршман - за диктаторски, доделувајќи им работа што не им се допаѓало. Ендру Фулер, кој што бил секретар на Друштвото во Англија, починал во 1815 година, а неговиот наследник, Џон Даер, бил бирократ кој што се обидел да го реорганизира Друштвото по деловни линии и да управувал со секоја ситница од мисијата Серампоре од Англија. Нивните разлики се покажале како непомирливи, а Кери формално ги прекинал врските со мисионерското друштво што го основал, напуштајќи го имотот на мисијата и преселувајќи се на универзитетскиот имот. Тој исто така живеел мирен живот до својата смрт во 1834 година, ревидирајќи ја својата бенгалска Библија, проповедајќи и подучувајќи ги студентите. Каучот на кој штопочинал, на 9 јуни 1834 година, сега се наоѓал во колеџот Риџентс Парк, баптистичката сала на [[Оксфордски универзитет|Оксфордскиот универзитет]]. === Животот во Индија === Голем дел од она што било познато е за активностите на Кери во [[Индиски Потконтинент|Индија]] е од мисионерски извештаи испратени дома. Историчари како што биле Комарофс, Торн, Ван дер Вир и Брајан Пенингтон забележувале дека претставувањето на Индија во овие извештаи мора да се испитало во нивниот контекст и со внимание кон нејзината евангелистичка и колонијална идеологија. Извештаите на Кери билеусловени од неговата позадина, лични фактори и неговите сопствени религиозни верувања. Полемичките белешки и набљудувања на Кери и неговиот колега Вилијам Ворд биле во заедница која што страдала од [[екстремна сиромаштија]] и [[Епидемија|епидемии]], и тие исто така изградиле поглед на [[Индиска култура|културата на Индија]] и хиндуизмот во светлината на нивните мисионерски цели.<ref>Robert Eric Frykenberg and Alaine M. Low (2003), Christians and Missionaries in India, pp. 156–157, {{ISBN|978-0-8028-3956-5}}</ref> Исто така овие извештаи биле од оние кои ја искажале својата убеденост во странската мисионерска работа, а писмата опишувале искуства на странци кои биле негодувани и од индиското население, како и од европските службеници и конкурентските христијански групи. Нивните описи за културата и хиндуизмот билесоздадени во [[Бенгал]], каде што бил физички, политички и духовно тешко да се проповеда. Пенингтон ги сумирал описите што ги објавиле Кери и неговите колеги на следниов начин:<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles>Вилијам им препорачал на неговите сонародници англо-индијанци да учеле и толкувале санскрит на начин „компатибилен со колонијалните цели“,<ref name="sn1">Silvia Nagy (2010), ''Colonization Or Globalization?: Postcolonial Explorations of Imperial Expansion'', p. 62, {{ISBN|978-073-91-31763}}</ref> пишувајќи дека „за да се придобие увото на оние кои се на тој начин биле измамени, потребно било да веруваат дека говорникот има супериорно познавање на предметот. Во овие околности, познавањето на санскритот е било вредно“.<ref name="sn1" /> Според индискиот историчар В. Рао, на Кери му недостасувала многу толеранција, разбирање и почит кон индиската култура, при што ја опишувал индиската музика како „одвратна“ и потсетувал на практики „нечесни“ за Бога. Ваквите ставови влијаеле врз литературата која што ја напишале Кери и неговите колеги. == Семејна историја == Биографиите на Кери, како оние на Ф.Д. Вокер<ref>Frank Deauville Walker, ''William Carey'' (1925, repr. Chicago: Moody Press, 1980). {{ISBN|0-8024-9562-1}}.</ref> и Џ.Б. Мајерс, само алудирале на страдањето на Кери кое што било предизвикано од менталната болест и последователниот нервен слом што го претрпела неговата сопруга, Дороти, во раните години од нивната служба во Индија. Неодамна, биографијата на Дороти Кери од Бек прикажувала подетална слика: Вилијам Кери го искоренил своето семејство од сè што му било познато и се обидел да ги населил во една од најневеројатните и најтешките култури во светот за необразована британска [[работничка класа]] од 18 век. Таа исто така била соочена со огромни тешкотии во прилагодувањето на сите овие промени, но, таа не успеала да се прилагоди емоционално и на крајот, ментално, а нејзиниот сопруг се верувало дека бил неспособен да ѝ помогне.<ref name="Beck, James R. 1992">Beck, James R. ''Dorothy Carey: The Tragic and Untold Story of Mrs. William Carey.'' Grand Rapids: Baker Book House, 1992. {{ISBN|0-8010-1030-6}}.</ref> Кери дури им пишувал и на своите сестри во Англија на 5 октомври 1795 година: „Веќе некое време сум во опасност да го изгубам животот. Љубомората е големото зло што го прогонува нејзиниот ум.“ Психичкиот слом на Дороти (,,во исто време кога Вилијам Кери го Крштевал својот прв индиски преобратеник и својот син Феликс, неговата сопруга била насилно затворена во нејзината сова, бунцајќи во лудило<ref>[http://www.bethelcollege.edu/academics/library/Archives/reflections/v2n1p25_28.pdf Book Review - Dorothy Carey: The Tragic And Untold Story Of Mrs. William Carey] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060915144241/http://www.bethelcollege.edu/academics/library/Archives/reflections/v2n1p25_28.pdf|date=15 September 2006}}</ref> неизбежно довел до други семејни проблеми. [[Џошуа Маршман]] бил згрозен од занемарувањето на шетирите момчиња на Кери кога првпат ги сретнал во 1800 година. На возраст од 4, 7, 12 и 15 години, тие биле невоспистани, недисциплинирани и необразовани.<ref>{{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20140718165819/http://www.missionariesoftheworld.org/2011/07/hannah-marshman.html Missionaries of the World website, ''Hannah Marshmann'', article dated July 4, 2011]}}</ref> == Есхатологија == Освен студијата на Иан Мареј, ''„Пуританската надеж“'',<ref>Iain H. Murray, ''The Puritan Hope.'' Carlisle, PA: Banner of Truth, 1975. {{ISBN|0-85151-037-X}}.</ref> во бројните биографии на Кери било посветено помалку внимание на неговата постмилениумска есхатологија, како што била изразена во неговиот главен мисионерски манифест, особено не дури ни во статијата на [[Bruce J. Nichols|Брус Џ. Николс]] „Теологијата на Вилијам Кери“. Вилијам исто така бил [[Калвинизам|калвинист]].<ref name="yeh13">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qzNNAwAAQBAJ|title=Expect Great Things, Attempt Great Things: William Carey and Adoniram Judson, Missionary Pioneers|last=Yeh|first=Allan|last2=Chun|first2=Chris|date=2013|publisher=Wipf and Stock|isbn=9781610976145|page=13}}</ref> и постмилениалист. Дури и двете дисертации што ги дискутирале неговите достигнувања (од Оусорен и Потс) игнорирале големи области од неговата теологија. Ниту едната не ги споменувал неговите есхатолошки ставови, кои одиграле многу голема улога во неговата мисионерска ревност. Еден исклучок, во биографијата на Џејмс Бек за неговата прва сопруга, го споменувал неговиот личен оптимизам во поглавјето „Ставови кон иднината“, но не и неговата оптимистичка перспектива за светските мисии, која произлегувала од постмилениумската теологија. == Преведување, образование и училишта == [[Податотека:William_Carey_Used_Desk_-_Carey_Museum_-_Serampore_College_-_Hooghly_2017-07-06_0749.JPG|мини|Бирото на Кери во колеџот Серампоре]] Кери исто така посветил голем труд и време на проучување не само на општиот јазик бенгалски, туку и на многу други индиски народни јазици и на древниот коренски јазик [[санскрит]]. Во соработка со Колеџот во Форт Вилијам, Кери го превел хиндуистичкиот класик на англиски јазик, почнувајќи со [[Рамајана]]. Потоа исто така ја превел [[Библија|Библијата]] на [[Бенгалски јазик|бенгалски]], орија, марати, хинди, асамски и санскрит, а делови од неа на други дијалекти и јазици.<ref name="britannica">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/William-Carey|title=William Carey|date=20 February 2024}}</ref>30 години Кери работел на колеџот како професор по бенгалски, санскрит и марати,<ref name="britannica" /><ref>{{Наведена книга|title=The Life of William Carey, D.D.: Shoemaker and Missionary, Professor ..., Part 4|last=Smith|first=George|date=1885|publisher=R & R Clark, Edinburgh|pages=69–70|author-link=George Smith (1833–1919)}}</ref> објавувајќи ја, во 1805 година, првата книга за граматика на марати.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8Ben0lE61msC|title=Language Change: Lexical Diffusion and Literacy|last=Rao|first=Goparaju Sambasiva|publisher=Academic Foundation|year=1994|isbn=978-81-7188-057-7|pages=48 and 49|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207082805/https://books.google.com/books?id=8Ben0lE61msC|archive-date=7 December 2014}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=A Grammar of the Marathi Language|last=Carey|first=William|publisher=Serampore Mission Press|year=1805|isbn=978-1-108-05631-1|location=Serampur|author-link=William Carey (missionary)}}</ref> Издавачката куќа „Serampore Mission Press“ што ја основал Кери се сметала за единствената печатница што „постојано сметала дека е доволно важно скапите фонтови да се лијат за неправилните и запоставени јазици на индискиот народ“.<ref name="kopf71">{{Наведена книга|title=British Orientalism and the Renaissance: The Dynamics of Indian Modernization 1778–1835|last=Kopf|first=David|date=1969|publisher=Calcutta: Firma K.L. Mukhopadhyay|pages=71, 78}}</ref> Кери и неговиот тим создавале учебници, речници, класична литература и други публикации што им служеле на децата од основно училиште, студентите на факултет и пошироката јавност, вклучувајќи ја и првата систематска санскритска граматика, која послужила како модел за подоцнежните публикации.<ref>{{Наведено списание|last=Brockington|first=John|date=1991–1992|title=William Carey's Significance as an Indologist|url=http://www.indologica.com/volumes/vol17-18/vol17-18_art05_BROCKINGTON.pdf|journal=Indologica Taurinensia|volume=17–18|pages=87–88|access-date=29 January 2017}}</ref> Во доцните 1700ти и раните 1800ти години во Индија, само деца од одредени општествени слоеви добивале образование, па дури и тоа било ограничено на основно сметководство и хиндуистичка религија. Само кастите на брамините и писателите имале право на читање, а само мажите, жените биле целосно необразовани. Кери исто така основал неделни училишта во кои што децата учеле да читаат користејќи ја Библијата како учебник. Во 1794 година, тој отворил, на свој трошок, она што се сметало за прво основно училиште во Индија. Системот на јавни училишта што го иницирал Кери се проширил за да ги вклучил и девојчињата во ера кога образованието на жените се сметало за незамисливо. Се сметало дека делото на Кери го започнало она што подоцна станало Христијанско народно образовно друштво, кое обезбедувало образование на англиски јазик низ цела Индија. == Дела == ''Памфлети'' * Истражување за обврските на христијаните да користеле средства за преобраќање на паганите: (1792) Манифест со кој се повикувале одредени баптисти да учествуваат во странски мисии. [[iarchive:bim_eighteenth-century_an-enquiry-into-the-obli_carey-william_1792|Линк]] * Дијалози наменети за олеснување на усвојувањето на бенгалскиот јазик: (1818) Книга што им помогнала на луѓето да го научат бенгалскиот јазик ''Книги'' * Hortus Bengalensis (1814) Книга што Кери ја уредувал и објавил * Граматика на каннада (Kannaḍada modala mudrita pustaka) (1817) * Флора Индика (1832) Книга што Кери ја уредувала и објавувала * Писма од Серампор (1892) Збирка необјавена преписка меѓу Кери и други со Џон Вилијамс од 1800–1816 година. [[iarchive:seramporeletters00carerich/mode/2up|Линк]] * Книга за граматика на марати : [https://www.cambridge.org/core/books/grammar-of-the-mahratta-language/DB3719B93EEE228B414272849A46A675 Граматика на јазикот Махрата (1805)] ''Други списи'' * Дневникот и избраните писма на Вилијам Кери: Книга што вклучува написи за вредноста на мисиите, стратегијата на мисијата и поддршката на мисијата Кери, исто така, ја превел Библијата на неколку јазици, вклучувајќи бенгалски, орија, марати, хинди, асамски и санскрит. == Наследство == Вилијам поминал 41 година во Индија без отсуство. Неговата мисија вклучувала околу 700 преобратеници во нација од милиони луѓе, но тој поставил импресивна основа за преводи на Библијата, образование и социјални реформи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.christianitytoday.com/ch/131christians/missionaries/carey.html?start=2|title=William Carey|publisher=[[Christianity Today]]|accessdate=7 November 2016}}</ref> Тој бил наречен „татко на модерните [[Мисионерство|мисии]]“ и „првиот културен антрополог во Индија".<ref name="kopf70">{{Наведена книга|title=British Orientalism and the Renaissance: The Dynamics of Indian Modernization 1778–1835|last=Kopf|first=David|date=1969|publisher=Firma K.L. Mukhopadhyay|location=Calcutta|pages=70, 78|author-link=David Kopf}}</ref> Се зборувало дека неговото учење, преводи, списи и публикации, неговите образовни установи и влијанието во општествените реформи „ја означијале пресвртницата на индиската култура од опаѓачки кон нагорен тренд“.Вилијам одиграл клучна улога во отворањето на колеџот Серампор во Серампор. Страсното инсистирање на Кери за промена резултирала со основање на Баптистичкото мисионерско друштво.<ref name="yeh117">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qzNNAwAAQBAJ|title=Expect Great Things, Attempt Great Things: William Carey and Adoniram Judson, Missionary Pioneers|last=Yeh|first=Allan|last2=Chun|first2=Chris|date=2013|publisher=Wipf and Stock|isbn=9781610976145|page=117}}</ref> Многу училишта биле именувани по него: * Христијанско училиште „Вилијам Кери“ (WCCS) во [[Сиднеј|Сиднеј, Нов Јужен Велс]] * Меѓународниот универзитет Вилијам Кери, основан во 1977 година во Пасадена, Калифорнија * Теолошки колеџ Кери во Ванкувер, Британска Колумбија * Баптистички колеџ „Кери“ во [[Окленд]], Нов Зеланд * Баптистичкото граматичко училиште „Кери“ во [[Мелбурн|Мелбурн, Викторија]] * Колеџ Кери во [[Коломбо]], Шри Ланка * Универзитет Вилијам Кери,кој што било основан јужно од Хатисбург, [[Мисисипи]] во 1892 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wmcarey.edu/about-william-carey|title=About William Carey|publisher=William Carey University|accessdate=26 January 2017}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Баптистички колеџ Кери во [[Перт]], Австралија * Мисија и училиште Кери на западната граница на Мичиген: Која што била основано од баптистичкиот мисионер на племињата Исак Мекој во 1822 година <ref name="McCoyCareyMGW">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.migenweb.org/cass/Profiles/Watson/BIO24IsaacMcCoy.pdf|title=Reverend Isaac McCoy & the Carey Mission|last=Watson|first=Jeannie|publisher=Michigan Genealogy on the Web|accessdate=July 22, 2024}}</ref><ref name="TBEMcCoy">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=h0g4AQAAMAAJ|title=The Baptist Encyclopedia|date=1881|volume=2|pages=766–767|access-date=July 23, 2024}}</ref> * Академијата „Вилијам Кери“ во Читагонг, Бангладеш, нуди образование од градинка до 12-то одделение. * Спомен-училиштето Вилијам Кери: Медицински медиум за англиски јазик со заедничко образование во Серампор, Хугли. * Меѓународно училиште „Вилијам Кери“: Училиште на англиски јазик основано на 17 август 2008 година во [[Дака]], Бангладеш. == Артефакти == Црквата „Свети Јаков“ во Полерспури, Нортхемптоншир, каде што Кери бил крстен и каде што ја посетувал често како момче, имало изложба посветена на Вилијам Кери. Баптистичката црква „Кери“ во Мултон, Нортхемптоншир, исто така, имало изложба на артефакти поврзани со Вилијам Кери, како и блиската куќа каде што живеел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thecareyexperience.co.uk/|title=The Carey Experience|last=Cooper|first=Matthew|accessdate=7 November 2016|archive-date=2025-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250410200819/http://www.thecareyexperience.co.uk/|url-status=dead}}</ref> Во Лестер, Баптистичката црква Харви Лејн, последната црква во Англија каде што служел Кери пред да замине за Индија, била уништена од пожар во 1921 година. Блиската куќа на Кери служела како музеј „Спомени на Кери“ од 1915 година, сè додека не била уништена за да се направи место за нов патен систем во 1968 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.leicester.gov.uk/your-council-services/lc/growth-and-history/blueplaques/blueplaquespeople/williamcarey/|title=William Carey|work=Blue plaques|publisher=Leicester|accessdate=2026-05-08|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005074044/http://www.leicester.gov.uk/your-council-services/lc/growth-and-history/blueplaques/blueplaquespeople/williamcarey/|url-status=dead}}.</ref> Артефактите од музејот биле предадени на Централната баптистичка црква на улицата Чарлс, Лестер, во која што се наоѓал Музејот Вилијам Кери.<ref name="visitleicester">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.visitleicester.info/whats-on/central-baptist-church-and-william-carey-museum-p753041|title=Central Baptist Church and William Carey Museum|work=Visit Leicester|accessdate=1 March 2020|archive-date=2020-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229204717/https://www.visitleicester.info/whats-on/central-baptist-church-and-william-carey-museum-p753041|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.central-baptist.org.uk/william-carey-museum|title=William Carey Museum|work=Central Baptist|accessdate=13 March 2020|archive-date=2019-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510235959/https://www.central-baptist.org.uk/william-carey-museum|url-status=dead}}</ref> Библиотеката и архивата „Ангус“ во Оксфорд ја поседувале најголемата поединечна колекција на писма од Кери, како и бројни артефакти како што се неговата Библија и знакот од неговата продавница за теписи со кордвејнер. Постоила голема колекција на историски артефакти, вклучувајќи писма, книги и други артефакти што му припаѓале на Кери во Центарот за проучување на животот и делото на Вилијам Кери во Донел Хол на кампусот на Универзитетот Вилијам Кери во Хатисбург.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wmcarey.edu/carey/|title=Center for Study of the Life and Work of William Carey|publisher=William Carey university|accessdate=2026-05-08|archive-date=2011-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110506215012/http://www.wmcarey.edu/carey/links/full_texts.htm|url-status=dead}}</ref> Откако тие се населиле во Серампоре, мисијата купила куќа која што била толку голема да можела ги смести сите нивни семејства и училиште, кое требало да биде нивно главно средство за издршка. Ворд потоа отворил печатница со машина за печатење од втора рака која што ја набавил Кери и започнал со печатење на Библијата на бенгалски јазик. Во август 1800 година, Фаунтин починал од дизентерија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wmcarey.edu/carey/bios/fountain.pdf|title=Fountain|last=Woodall|first=R.|date=12 September 1946|work=wmcarey.edu|accessdate=10 August 2023|archive-date=2023-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20231225020619/https://www.wmcarey.edu/carey/bios/fountain.pdf|url-status=dead}}</ref> До крајот на таа година, мисијата го имала својот прв преобратен, [[Хиндуизам|хиндуист]] по име Кришна Пал. Тие исто така ја заработиле добрата волја на локалната данска влада и Ричард Велсли, кој што бил тогашен генерален гувернер на Индија. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Кери, Јустас - ''[[iarchive:memoirofwilliamcwc00care/page/n7/mode/2up|Мемоари на Вилијам Кери, ДД, доцен мисионер во Бенгал, професор по ориентални јазици на Колеџот Форт Вилијам, колката]]'' . Бостон: Гулд, Кендал и Линколн, 1836; 2-ро издание: Лондон: Џексон и Волфорд: 1837. * Кери, С. Пирс - ''Вилијам Кери „Таткото на современите мисии“'', уредник Питер Мастерс, Вејкман Траст, Лондон, 1993 (С. Пирс Кери беше внук и истакнат баптистички свештеник во [[Мелбурн]], Австралија.) * Кјул, Венеција - Ѕвоната на Мултон, Издавачката куќа „Кери Прес“, 1942 (детска биографија) * Граматика на бенгалскиот јазик (1801) * ''Kathopakathan'' [কথোপকথন] (т.е. „Разговори“) (1801) * ''Itihasmala'' [ইতিহাসমালা] (т.е. „Хроника“) (1812) == Надворешни врски == * [http://piddingtonchurch.blogspot.co.uk/ Црквата „Свети Јован Крстител“, Пидингтон] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130403043156/http://piddingtonchurch.blogspot.co.uk/ |date=2013-04-03 }} * [http://www.wholesomewords.org/missions/icarey.html Биографиите на Вилијам Кери] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090414225955/http://www.wholesomewords.org/missions/icarey.html|date=14 April 2009}} * [http://www.wmcarey.edu/carey Центарот за проучување на животот и делото на Вилијам Кери, САД,] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090929143822/http://www.wmcarey.edu/ |date=2009-09-29 }} вклучува [http://www.wmcarey.edu/carey/links/full_texts.htm дела од и за Кери] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110506215012/http://www.wmcarey.edu/carey/links/full_texts.htm |date=2011-05-06 }} * [http://www.thecareyexperience.co.uk/paulerspury.htm Искуството на Вилијам Кери] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181226125113/http://www.thecareyexperience.co.uk/paulerspury.htm |date=2018-12-26 }} * [https://web.archive.org/web/20150314140253/http://www.central-baptist.org.uk/Carey_Exhibition.html Изложбата Кери], Централна баптистичка црква, Лестер * [http://missionarycare.com/what-about-dorothy.html Проблеми со мисионерскиот брак: Што е со Дороти?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240525143452/https://www.missionarycare.com/what-about-dorothy.html |date=2024-05-25 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кери, Вилијам}} [[Категорија:Англикански светци]] [[Категорија:Починати во 1834 година]] [[Категорија:Родени во 1761 година]] [[Категорија:Статии со врски до проектот „Гутенберг“]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Христијански мисионери]] ojfd5j2ui6uggzqazau9zz21u5wyra2 0 1395088 5583136 5559681 2026-06-27T04:40:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583136 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Вишевица | elevation_m = 1,428 | map = Хрватска | label_position = десно | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | location = [[Хрватска]] | range = [[Динариди]] | coordinates = {{coord|45.254589|N|14.800851|E|region:HR_type:mountain|display=inline,title}} }}'''Вишевица''' – планина во [[Горски Котар]], [[Хрватска]] во планинскиот масив [[Велика Капела]]. Вишевица се издвојува по својот изглед и 1428 метарна надморска височина, од околните планини и има конусна форма со стрмни западни падини кои се спуштаат кон источниот раб [[Личка рамнина|на Личката рамнина]], а додека неговите јужни падини се спуштаат кон селото [[Равно (Хрватска)|Равно]], каде што на надморска височина од 868 метри се наоѓа планинскиот дом Вагабундина колиба.<ref>{{Наведено списание|title=Planinarski dom Vagabundina koliba {{!}} Turistička zajednica općine Vinodol|url=http://www.tz-vinodol.hr/hr/planinarski_dom_vagabundina_koliba/81/25|journal=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102201136/http://www.tz-vinodol.hr/hr/planinarski_dom_vagabundina_koliba/81/25|archive-date=2. siječnja 2014.|access-date=2. siječnja 2014.}}</ref> Освен тревнатиот врв, Вишевица е покриена со густа [[Бука|букова]] шума. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.plsavez.hr/info/hrvatski-vrhovi/visevica-vrh/ Вишевица – врвот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111228231412/http://www.plsavez.hr/info/hrvatski-vrhovi/visevica-vrh/ |date=2011-12-28 }} [[Категорија:Приморско-горска жупанија]] [[Категорија:Планини во Хрватска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 8boc97vi7zfpvxz67gpilc4f6m3klew 0 1395209 5582843 5579699 2026-06-26T12:33:22Z Beclievski 9277 /* Список на учесници */ 5582843 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|semi2=мај 2027|final=мај 2027|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=12 <small>(досега)</small>|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=United by Music - Обединети од музика [[Податотека:Eurovision_Song_Contest_2025.svg.png|310п]]|director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни.|next=|confirmed=1|past=|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]}} '''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после настапот на Дара<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}</ref> со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Локација == (изабраниот град домаќин ќе биде означен со црвена точка) {{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Локацијата на бугарските градови кои изразиле интерес (во сива боја) |places= | label1=[[Бургас]]|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Steel pog.svg | label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Steel pog.svg | label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Steel pog.svg | label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Steel pog.svg }} Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. Градоначалникот на Варна, Благомир Коцев исто така изрази интерес за домаќин на Евровизија. ===== Градови кои изразија интерес за домаќинство на натпреварот ===== {| class="wikitable" !Град !Место на одржување !Белешки !<abbr>Реф.</abbr> |- !Бургас |Арена Бургас |Може да собере до 15.000 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Варна |Конгресна сала |Ноже да собере до 6.000 луѓе за концерти |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Софија |Арена Софија |Беше домаќин на Детскиот натпревар за песна на Евровизија 2015. Може да собере до 17.906 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Пловдив |Колодрума |Може да собере до 7.500 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |} == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата во јуни 2026, 12 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Автор(и) ! scope="col" | Ref. |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Велика Британија}} |ББЦ | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | СВР | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Грција}} |EPT | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}</ref> |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} |ДР ! colspan="4" |13. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Кипар}} |ЦуБЦ | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/06/cyprus-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Cyprus Confirms Participation in Eurovision 2027!}}</ref> |- |{{Esc|Луксембург}} |РТЛ ! colspan="4" |30. јануари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}</ref> |- |{{Esc|Македонија}} |[[Македонска радио-телевизија|МРТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}</ref> |- |{{Esc|Норвешка}} |НРК | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | СМРТВ | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | Јулеј ! colspan="4" |20. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | СРГ ССР | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}</ref> |} ==== Други земји ==== '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година.. '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. {{знамеикона|Канада}} [[Канада]]– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. Се очекува официјална потврда. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Останати држави кои учествувале во 2026 кои сеуште не се изјасниле: ==== {{colbegin}} {{Multicol}} * '''{{Esc|Албанија}}''' * '''{{Esc|Австралија}}''' * '''{{Esc|Австрија}}''' * '''{{Esc|Азербејџан}}''' * '''{{Esc|Белгија}}''' * '''{{Esc|Грузија}}''' * '''{{Esc|Естонија}}''' * '''{{Esc|Израел}}''' * '''{{Esc|Италија}}''' * '''{{Esc|Латвија}}''' * '''{{Esc|Литванија}}''' * '''{{Esc|Малта}}''' * '''{{Esc|Молдавија}}'' * '''{{Esc|Полска}}''' * '''{{Esc|Португалија}}''' * '''{{Esc|Романија}}''' * '''{{Esc|Франција}}''' * '''{{Esc|Хрватска}}''' * '''{{Esc|Чешка}}''' * '''{{Esc|Шведска}}''' {{Multicol-end}} {{colend}} {{Multicol}} {{Multicol-break}} '''Држави кои не учестуваа во 2026''' * {{Esc|Андора}} * {{Esc|Монако}} * {{Esc|Словачка}} * {{Esc|Турција}} {{Multicol-end}} '''Израелско учество''' Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: {{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. {{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“ {{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година. {{Esc|Холандија}}– На 3 мај 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин во интервју за информативната програма ''Nieuwsuur'' на NOS изјави дека се надева оти радиодифузерите кои го бојкотираа натпреварот во 2026 година ќе се вратат во 2027 година, што го вклучува и AVROTROS. По финалето во 2026 година, AVROTROS објави дека очекува евалуација на изданието пред да донесе одлука за учество во 2027 година. На 23 мај 2026 година, Omroep Max изрази интерес да го преземе холандското учество на натпреварот доколку AVROTROS не се врати. {{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. == Преглед на натпреварот == === Полуфинале 1 === Првото полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Полуфинале 2 === Второто полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Наводи == {{Наводи}}{{Евровизија}} fhwicgarobon0ruc6xwdgdnao86g9sx 0 1395524 5582980 5562161 2026-06-26T17:11:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582980 wikitext text/x-wiki {{Други места}}{{Инфокутија Населено место|||official_name=Bužim|image_skyline=Pogled na Bužim sa starog grada (29. 4. 2017. - 14-15).jpg|settlement_type=[[Список на градови во Босна и Херцеговина|Град]] и [[Општини во Босна и Херцеговина|општина]]|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација на Босна и Херцеговина]]|subdivision_type3=географски [[регион]]|subdivision_name3=[[Босанска Краина]]|timezone1=[[Средноевропско време]]|utc_offset=+1|map_caption=Локацијата на Бужим во Босна и Херцеговина.|timezone_DST=[[Средноевропско летно време]]|utc_offset_DST=+2|leader_title=градоначалник|image_map=BiH municipality location Bužim.svg|leader_name=Мерсудин Наниќ ([[СДА]])|area_total_km2=129|population_urban=2191|population_total=19340|population_footnotes=|population_as_of=2013 попис|population_density_km2=157.3|pushpin_map=|pushpin_map_caption=|pushpin_mapsize=|area_code=+387 37|website={{url|http://www.opcinabuzim.ba}}|name=Бужим|image_flag=|image_shield=Coat of Arms of Bužim.png|image_caption=Бужим|coordinates_wikidata=|coor_pinpoint=|coordinates_display=|coordinates_region=|coordinates_type=|coor_type=}}'''Бужим''' '''—''' општина и град сместен во [[Унско-сански кантон|Унско-санскиот кантон]] на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] и воедно ентитет на [[Босна и Херцеговина]] кој се наоѓа во [[Босанска Краина]] во најсеверозападниот дел на Босна и Херцеговина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tripadvisor.com/Tourism-g7937883-Buzim_Una_Sana_Canton_Federation_of_Bosnia_and_Herzegovina-Vacations.html|title=Bužim, Bosnia and Herzegovina 2023: Best Places to Visit|work=Tripadvisor|language=en|accessdate=2023-02-24}}</ref> == Географија == Бужим се граничи на исток со [[Босанска Крупа]], на југ со [[Цазин]], на запад и север со [[Велика Кладуша]] и на североисток со [[Хрватска]], а географски, поголемиот дел од општината е планински. Вкупната површина на Бужим е околу 129 км² со население од 20.000 жители<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://opcinabuzim.ba/2014/intervju-nacelnika-opcine-buzim-agana-bunica-za-preporod/|title=Intervju|work=opcinabuzim.ba|publisher=2013}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://sarajevotimes.com/world-phenomenon-in-bih-a-city-with-about-200-twins/|title=World Phenomenon in BiH: A City with about 200 Twins|date=3 April 2023|work=Sarajevo Times}}</ref> и е на околу 180–400 метри надморска височина. == Историја == Подрачјето на општина Бужим било населено пред доаѓањето на [[Стар Рим|Римјаните]], а населението во ова подрачје се занимавало со земјоделство, сточарство, рударство и трговија. Постоењето на ковница во 14 век укажува на тоа дека трговијата била развиена во тие времиња и дека градот бил центар на трговијата во регионот дури и по османлиското освојување.<ref>{{Наведена книга|title=Bosnia and Herzegovina: A Tourist Guide|last=Jokić|first=Gojko|date=1969|publisher=Association of Journalists of Bosnia-Herzegovina|page=98}}</ref> [[Податотека:Buzim_Castle,_Bosnia-Herzegovina.JPG|десно|мини|[[Тврдина Бужим]]]] Градот е доминиран од урнатините на средновековната хрватска тврдина и стариот град, а постариот, внатрешен дел од [[Тврдина Бужим|тврдината Бужим]] бил изграден не подоцна од првата половина на 14 век и првпат бил споменат во 1334 година, заедно со самиот град. Во 1848 година тврдината била проширена и подоцна реновирана неколку пати, а во 1494 година, кралот [[Владислав Јагелонски|Владислав Јгелонски]] му го доделил тврдината Бужим и неговите поврзани земјишта на ''Јоханес Кеглевит де Поричане'', од подоцнежното хрватско-унгарско семејство Кеглевиќ, кое го добило своето име ''Кеглевич де Бужин'' по оваа тврдина. Хрватска била во [[Кралство Хрватска и Далмација|државна унија со Унгарија]] од 1102 година, а тврдината одиграл клучна улога во одбраната на хрватскиот пограничен регион од [[Отоманско Царство|отоманските]] напади и, извесно време, бил седиште на хрватското благородничко семејство Јелачиќ, чиј најпознат член - [[Јосип Јелачиќ]] - се сметал за национален херој во [[Хрватска]]. Во 1576 година османлиите го освоиле градот. [[Податотека:Stari_grad_Bužim_(29._4._2017._-_14-27).jpg|десно|мини|Тврдина Бужим]] Пред [[Босанска војна|Босанската војна]], градот Бужим официјално бил дел од општина [[Босанска Крупа]], а веќе во 1996 година, Бужим станал општина. Градот бил бранет од Армијата на Република Босна и Херцеговина за време на [[Босанска војна|Босанската војна]], а една од најелитните и најпознатите бригади на Армијата на Република Босна и Херцеговина, 505-та бригада, била формирана и сместена токму во Бужим. Поради толку многу близнаци што се раѓале во Бужим, се правел обид да се прогласи за „Град на близнаци“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msn.com/en-us/news/offbeat/remote-corner-of-bosnia-to-declare-itself-town-of-twins/ar-AAb8Xy9|title=Remote corner of Bosnia to declare itself "Town of Twins"|work=[[MSN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074455/http://www.msn.com/en-us/news/offbeat/remote-corner-of-bosnia-to-declare-itself-town-of-twins/ar-AAb8Xy9|archive-date=2016-03-04|accessdate=2015-04-17}}</ref> == Демографија == === Население === {| class="wikitable" ! colspan="6" |Население на населени места – општина Бужим |- | | Населба | 1971 година. | 1981 година. | 1991 година. | 2013 година. |- | | Вкупно | 12.579 | 15.413 | 16.940 | 19.340 |- | 1 | Торба | | | 644 | 571 |- | 2 | '''Бужим''' | 1.312 | 1.550 | 1.697 | 2.191 |- | 3 | Добро Село | | | 1.752 | 2.242 |- | 4 | Коњодор | | | 1.762 | 2.085 |- | 5 | Лубарда | | | 2.944 | 3.198 |- | 6 | Мразовац | | | 3.149 | 3.653 |- | 7 | Варошка Риека | | | 4.992 | 5.400 |} === Етнички состав === {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Бужим |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 2.191 (100,0%) | 1.697 (100,0%) | 1.550 (100,0%) | 1.312 (100,0%) |- | Бошњаци | 2.181 (99,54%) | 1.643 (96,82%) | 1.468 (94,71%) | 1.275 (97,18%) |- | Непознато | 4 (0,183%) | | | |- | Срби | 2 (0,091%) | 20 (1.179%) | 20 (1.290%) | 29 (2.210%) |- | Неприпадник | 2 (0,091%) | | | |- | Хрвати | 1 (0,046%) | 3 (0,177%) | 7 (0,452%) | 2 (0,152%) |- | Словенците | 1 (0,046%) | | | |- | Други | | 21 (1.237%) | 18 (1.161%) | 6 (0,457%) |- | Југословени | | 10 (0,589%) | 37 (2.387%) | |} {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – општина Бужим |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 20.298 (100,0%) | 16.940 (100,0%) | 15.413 (100,0%) | 12.579 (100,0%) |- | Бошњаци | 19.298 (99,78%) | 16.680 (98,47%) | 15.091 (97,91%) | 12.280 (97,62%) |- | Непознато | 22 (0,114%) | | | |- | Хрвати | 8 (0,041%) | 5 (0,030%) | 16 (0,104%) | 18 (0,143%) |- | Неприпадник | 6 (0,031%) | | | |- | Словенците | 4 (0,021%) | | | |- | Срби | 2 (0,010%) | 91 (0,537%) | 124 (0,805%) | 229 (1.820%) |- | Други | | 141 (0,832%) | 63 (0,409%) | 50 (0,397%) |- | Југословени | | 23 (0,136%) | 119 (0,772%) | 2 (0,016%) |} == Поврзано == * [[Унско-сански кантон]] * [[Босанска Краина]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.opcinabuzim.ba Матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130820083820/http://www.opcinabuzim.ba/ |date=2013-08-20 }} {{coord|45|03|N|16|02|E|display=inline}} {{Нормативна контрола}}{{Општини во Босна и Херцеговина}} [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општини во Босна и Херцеговина]] tpig5bx6ocmhxw5nxztbpsilekw6fma 0 1395555 5583219 5564132 2026-06-27T10:52:31Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583219 wikitext text/x-wiki '''Горажде''' – град и административен центар на [[Босанско-подрински кантон|Босанско-подринскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] и ентитет на [[Босна и Херцеговина]] кој е сместен на бреговите на реката [[Дрина]]. Од 2013 година градот брои население од 20.897 жители, додека урбаниот центар 11.806 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=11452|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|publisher=Statistical Office of Bosnia and Herzegovina|language=Bosnian|accessdate=April 9, 2022}}</ref> == Локација == Горажде се наоѓа на бреговите на реката Дрина во југоисточна Босна, а градот лежи во подножјето на источната падина на планината [[Јахорина]] на 345м [[надморска височина]], а населбата е сместена на алувијалната тераса во широка долина, формирана од ерозијата на реката Дрина. Долината се граничи на југоисток со Бисерна (701 м), на југ со Самари (696 м), на југозапад со Мисјак (618 м), на запад со Губавица (410 м) и на север со Површница (420 м). Реката Дрина тече помеѓу овие и некои други ридови, а нејзината долина, која уште од античко време била дел од трасата што води од морето кон копното (Дубровник-Требиње-Гачко-Фоча-долината Дрина), е главната сообраќајна артерија во југоисточниот регион на Босна. Во Горажде оваа траса се среќава со друга траса што доаѓа од Сараево и централна Босна преку планината Јабука и се спушта до долината Дрина продолжувајќи кон Плевље. == Историја == === Средновековен период === [[Податотека:Goražde_Drina_2.JPG|мини|Реката Дрина во Горажде.]] Заедно со Горње Подриње, Горажде бил дел од старото [[Српско Царство]] до 1376 година, кога бил припоен кон босанската држава под власта на [[Твртко I|кралот Твртко I]], а по неговата смртта градот бил управуван од Хумските војводи, меѓу кои најпознат бил Херцог Стјепан Вукчиќ Косача. Во 1379 година, Горажде првпат бил споменат како трговска населба, а во 1444 година како тврдина, а за потеклото на името на градот се претпоставува дека доаѓа од словенскиот збор „горазд“. Пазарот во Горажде станал добро познат во 1415 година, кога трговците од [[Дубровник]] имале интензивни трговски односи со него. === Отоманско владеење === Османлиите го освоиле Горажде во 1465 година и местото добило ориентални карактеристики. Во 1477 година во градот имало четири махали, а од 1550 до 1557 година [[Мехмед-паша Соколовиќ]] изградил камен мост преку Дрина и [[Карвансарај|каравансарај]]. За време на турското владеење, Горажде бил значаен трговски центар, бидејќи се наоѓал на раскрсницата на два важни патишта: Босанскиот пат и Дубровничкиот пат. Бруто државниот приход од земјата изнесувал 24.256 акчи во 1477 година, а во 1711 година 26.000 акчи. Во градот има 2 џамии изградени од Сијерчиќските бегови кои датираат од 18 век, а воедно и во близина на Горажде се наоѓаат источната православна [[Church of Saint George, Sopotnica|црква Свети Ѓорѓи]], изградена во 1454 година од [[Stjepan Vukčić Kosača|Стјепан Вукчиќ Косача]] и [[Goražde printing house|Печатницата Горажде]], која се наоѓа во црковниот комплекс, која работела таму од 1519 до 1521 година и воедно била првата печатница основана во Босна и Херцеговина и втора на Балканот. Составот на населението на Горажде може да се проследи уште од времето на Австроунгарската окупација. Православните жители потекнуваат од Стари Влах во Санџак, Брда во Црна Гора, Херцеговина и јужна Србија, а веќе подоцна муслиманското население почнало да доаѓа во голем број во Горажде и неговата околина во 17 век. Падот на Горажде во 18 век и првата половина на 19 век се припишува, меѓу другото, на чумата. До средината на 19 век, Горажде бил дел од Херцеговскиот [[санџак]], кога потоа станал дел од Сараевскиот санџак. === Австроунгарска власт === Периодот на [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|Австроунгарската окупација]] бил обележан со падот на Горажде, иако во исто време имало и одреден подем, а поради својата географска положба на границата, Горажде за време на Првата светска војна било едно од главните упоришта на Австроунгарија користено против [[Кралство Србија|Србија]] и [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]]. === Југославија === Горажде, кој повеќе не бил пограничен град во периодот меѓу двете [[Кралство Југославија|светски]] војни, имал нормални услови под кои се развивал и напредувал. Во 1941 година, германските трупи влегле во градот по воздушен напад на 17 април, а подоцна, таму биле стационирани и италијански трупи. [[Југословенски партизани|Националноослободителната армија]] го презела градот за прв пат на 27 јануари 1942 година и останала таму до мај истата година. Во овој период биле формирани Националноослободителни комитети за градот Горажде врз основа на Фочанските одредба, додека во исто време, Горажде бил и штаб на Националноослободителната армија за источна Босна и Херцеговина. На почетокот на март 1942 година, врховниот командант, [[Јосип Броз-Тито|маршал Тито,]] престојувал во Горажде, а градот бил ослободен уште двапати, во 1943 и 1944 година, а веќе на 6 март 1945 година конечно бил ослободен од окупацијата. Од крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] до 1961 година, значителен број групи семејства дошле да живеат во Горажде од соседните села и некои од други подалечни места, привлечени од економскиот раст на Горажде, а според пописот од 1961 година, Горажде имал 8.812 жители. Пред Втората светска војна, индустријата на Горажде се состоела главно од трговија на мало и до одреден степен трговија на големо, угостителска индустрија, занаетчиство и транспорт, а за време на окупацијата, од 1941 до 1945 година, индустријата била уништена, како и околу 45% од постојните куќи. По Втората светска војна, започнал нов период обележан со огромен социјален и економски подем и биле основани голем број нови индустриски претпријатија, меѓу кои најзначајна била фабрика за азот. Оттогаш, индустријата во Горажде систематски се развивала, а нејзини главни гранки биле производството, градежништвото, транспортот, трговијата и занаетчиството. Во 1981 година, БДП по глава на жител на Горажде изнесуваше 70% од југословенскиот просек.<ref>{{Наведена книга|title=Atlas svijeta: Novi pogled na Zemlju|publisher=Sveučilišna naklada Liber|year=1984|editor-last=Radovinović|editor-first=Radovan|edition=3rd|location=Zagreb|language=hr|editor-last2=Bertić|editor-first2=Ivan}}</ref> === Босанската војна === [[Податотека:Goražde_Mosque.JPG|десно|мини|Џамија во Горажде]] Од 1992 до 1995 година за време на [[Босанска војна|Босанската војна]], Горажде било една од шесте [[Бошњаци|бошњачки]] енклави, заедно со [[Сребреница]] и Жепа, опкружени и под опсада од Армијата на босанските Срби. Во април 1993 година, бил претворен во Безбедносна зона на Обединетите нации во која [[Обединети нации|Обединетите нации]] требало да ги одвратат нападите врз цивилното население.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.beyondintractability.org/cic_documents/Safe-Havens-Bosnia.pdf|title=The Bosnian 'Safe Havens'|last=Sophie Haspeslagh|publisher=Beyondtractabiliity.org|accessdate=2013-11-23}}</ref> Помеѓу 30 март и 23 април 1994 година, Србите започнале голема офанзива врз градот, а по воздушните напади врз српските тенкови и стражарски позиции и ултиматумот [[НАТО|на НАТО]], српските сили се согласиле да ја повлечат својата артилерија и оклопни возила на 20км од градот.<ref>Regan Richard (1996). ''Just war: principles and cases''. CUA Press, p. 203. {{ISBN|0-8132-0856-4}}</ref> На 28 мај 1995 година, градот повторно бил цел на босанските Срби, кои започнале напад врз стражарските пунктови на ООН, совладувајќи 33 британски војници на ООН од Кралските велшки фузилиери кои управувале со четири набљудувачки пунктови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/news/serbs-take-33-britons-hostage-1621572.html|title=Serbs take 33 Britons hostage|date=1995-05-28|work=The Independent|language=en|accessdate=2023-11-03}}</ref> на западниот брег на Дрина. Преостанатите војници, кои биле стационирани на источниот брег, успеале да се извлечат и им помогнале на бошњачките засилувања да ги спречат босанските Срби да го освојат клучниот рид со поглед на градот. Оваа акција се смета за спасување на градот од истата [[Масакр во Сребреница|судбина]] како [[Сребреница]], каде што босанските Срби ја продолжиле опсадата по неуспешниот обид.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/2535155.stm|title=Fusiliers' battle to save Bosnians|date=5 December 2002|publisher=BBC}}</ref> По [[Дејтонски мировен договор|Дејтонскиот договор]], бил воспоставен копнен коридор помеѓу Горажде и Федерацијата. == Населби == {{div col|colwidth=18em}} * [[Ахмовиќи]] * [[Бачци]] * [[Бахово]] * [[Бериќ]] * [[Бакије]] * [[Баре (Горажде)|Баре]] * [[Башабулиќ]] * [[Батковиќи (Горажде)|Батковиќи]] * [[Безмиље]] * [[Биљин]] * [[Благојевиќи]] * [[Богданиќ]] * [[Богушиќ]] * [[Борак Брдо]] * [[Борова (Горажде)|Борова]] * [[Боровиќи]] * [[Бошање]] * [[Бошковиќи (Горажде)|Бошковиќ]] * [[Брајловиќи]] * [[Братиш]] * [[Брекови]] * [[Брезје (Горажде)|Брезје]] * [[Бријег]] * [[Бучје (Ново Горажде)|Бучје]] * [[Будиќи]] * [[Бутковиќ]] * [[Бутковиќи Иловача]] * [[Црвица (Горажде)|Црвица]] * [[Читлук (Горажде)|Читлук]] * [[Човчиќи]] * [[Чурови]] * [[Ќатовиќи]] * [[Ќехајиќи (Горажде)|Ќехајиќ]] * [[Дешева]] * [[Доња Брда]] * [[Доња Буквица]] * [[Доње Село (Горажде)|Доње Село]] * [[Доњи Боговиќи]] * [[Драгољи]] * [[Драговиќи (Горажде)|Драговиќи]] * [[Дучиќи]] * [[Џиндиќи (Горажде)|Џиндиќи]] * [[Џуха]] * [[Ѓаковиќи (Горажде)|Ѓаковиќ]] * [[Фаочиќи]] * [[Гај (Горажде)|Гај]] * [[Гламоч (Горажде)|Гламоч]] * [[Гочела]] * [[Гојчевиќ]] * Горажде * [[Горња Брда]] * [[Горња Буквица]] * [[Горњи Боговиќи]] * [[Грабовиќ (Горажде)|Грабовик]] * [[Градац (Горажде)|Градац]] * [[Пиштоли]] * [[Гуњевици]] * [[Гусиќи, Босна и Херцеговина|Гусиќи]] * [[Гушковиќ]] * [[Хаџиќи (Горажде)|Хаџиќи]] * [[Хајрадиновиќ]] * [[Радилници]] * [[Хранчиќи]] * [[Хрид (Ново Горажде)|Хрид]] * [[Хрушањ]] * [[Хубџери]] * [[Илино (Горажде)|Илино]] * [[Сирпич]] * [[Епл (Горажде)|Јаболко]] * [[Јагодиќи (Горажде)|Јагодиќи]] * [[Јаровиќи (Горажде)|Јаровиќи]] * [[Калац (Горажде)|Калац]] * [[Камен (Горажде)|Камен]] * [[Канлици]] * [[Караузовиќи]] * [[Каровиќи (Горажде)|Каровиќи]] * [[Казагиќи (Горажде)|Казагиќи]] * [[Књевиќи]] * [[Коџага Поље]] * [[Кола (Горажде)|Кола]] * [[лулки]] * [[Вртелешки]] * [[Коњбаба]] * [[Коњевиќи (Горажде)|Коњевиќ]] * [[Косилки]] * [[Костеник]] * [[Ковачи (Горажде)|Ковачи]] * [[Краборски]] * [[Крашиќи (Горажде)|Крашиќи]] * [[Вар]] * [[Кучине, Босна и Херцеговина|Кучине]] * [[Кушеши]] * [[Кутјеши]] * [[Лале]] * [[Лукарице]] * [[Љешковиќ (Горажде)|Љешковиќ]] * [[Марковиќи (Горажде)|Марковиќи]] * [[Машиќи (Ново Горажде)|Машиќ]] * [[Милановиќи (Горажде)|Милановиќи]] * [[Мирвиќи]] * [[Мирвиќи на Подхранјено]] * [[Моринац]] * [[Мрави]] * [[Мравињац, Босна и Херцеговина|Мравињац]] * [[Мркови]] * [[Некопи]] * [[Невориќи]] * [[Новаковиќи]] * [[Оџак (Ново Горажде)|Оџак]] * [[Ораховице (Горажде)|Ораховице]] * [[Оручевац]] * [[Осаница (Горажде)|Осаница]] * [[Осјечани (Горажде)|Осјечани]] * [[Остружно, Босна и Херцеговина|Остружно]] * [[Озреновиќи]] * [[Параун]] * [[Пердуви]] * [[Пиестина]] * [[Пејачка]] * [[Танц (Горажде)|Танц]] * [[Подомара]] * [[Нахранети]] * [[Подкозара Доња]] * [[Подкозара Горња]] * [[Потпочва]] * [[Порака]] * [[Решавање проблеми]] * [[Прибјеновиќи]] * [[Присоје (Горажде)|Присоје]] * [[Премин]] * [[Прешеши]] * [[Радиќи, Босна и Херцеговина|Радиќи]] * [[Радијевичи]] * [[Радмиловиќ]] * [[Радовиќи]] * [[Рашковиќи (Горажде)|Рашковиќ]] * [[Ратковиќи (Горажде)|Ратковиќи]] * [[Мрежа]] * [[Роповичи]] * [[Росијевиќи]] * [[Русањ (Ново Горажде)|Русањ]] * [[Самарџии (Горажде)|Самарџии]] * [[Сеока, Босна и Херцеговина|Сеока]] * [[Сиједац]] * [[Скравник]] * [[Слатина (Горажде)|Слатина]] * [[софи]] * [[Сопотница (Ново Горажде)|Сопотница]] * [[Спаховиќи]] * [[Сурово]] * [[Сабанци (Горажде)|Сабанци]] * [[Сашиќи]] * [[Шеховиќи]] * [[Семихова]] * [[Шовшиќи]] * [[Суќуриќи]] * [[Требешево]] * [[Пупачиќи]] * [[Хотиќи]] * [[Ушановиќ]] * [[Устипрача]] * [[Утешители]] * [[Витковиќи (Горажде)|Витковиќ]] * [[Влаховиќи (Ново Горажде)|Влаховиќи]] * [[Знамиња]] * [[Вранеши (Горажде)|Вранеши]] * [[Враниќи (Горажде)|Враниќи]] * [[Вранпоток]] * [[Врбица (Горажде)|Врбица]] * [[Времци]] * [[Вучетиќи]] * [[Забус]] * [[Закаље]] * [[Запљевац]] * [[Завршје (Горажде)|Завршје]] * [[Земегреси]] * [[Зидин (Ново Горажде)|Зидин]] * [[Зорлаци]] * [[Зоровиќи]] * [[Зубовиќи, Горажде|Зубовиќи]] * [[Зубовици во Оглечева]] * [[Жупчиќи]] * [[Жигови]] * [[Жилиќи]] * [[Житово]] * [[Живојевиќи]] * [[Жужело]] {{div col end}} == Демографија == === Население === {| class="wikitable" ! colspan="7" |Население на населени места – општина Горажде |- | | Населба | 1961 година. | 1971 година. | 1981 година. | 1991 година. | 2013 година. |- | | Вкупно | 31.303 | 34.685 | 36.924 | 37.505 | 20.897 |- | 1 | Бачи | | | | 1.421 | 1.120 |- | 2 | Богушичи | | | | 295 | 244 |- | 3 | Будиќи | | | | 388 | 324 |- | 4 | Човчиќи | | | | 356 | 250 |- | 5 | Дучиќи | | | | 277 | 273 |- | 6 | '''Горажде''' | | 9.482 | 13.022 | 16.273 | 12.512 |- | 7 | Грабовик | | | | 284 | 239 |- | 8 | Мравињац | | | | 387 | 249 |- | 9 | Потркуша | | | | 144 | 237 |- | 10 | Седлари | | | | 391 | 211 |- | 11 | Витковиќи | | | | 1.080 | 942 |- | 12 | Зупчиќи | | | | 792 | 382 |} === Етнички состав === {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Горажде |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 12.512 (100,0%) | 16.273 (100,0%) | 13.022 (100,0%) | 9.482 (100,0%) |- | Бошњаци | | 9.568 (58,80%) | 6.746 (51,80%) | 5.266 (55,54%) |- | Срби | | 5.584 (34,31%) | 4.376 (33,60%) | 3.675 (38,76%) |- | Југословени | | 663 (4.074%) | 1.495 (11,48%) | 100 (1.055%) |- | Други | | 396 (2.433%) | 83 (0,637%) | 55 (0,580%) |- | Хрвати | | 62 (0,381%) | 75 (0,576%) | 133 (1.403%) |- | Црногорците | | | 198 (1.521%) | 212 (2.236%) |- | Албанци | | | 23 (0,177%) | 17 (0,179%) |- | Македонци | | | 13 (0,100%) | 10 (0,105%) |- | Словенците | | | 13 (0,100%) | 14 (0,148%) |} {| class="wikitable" ! colspan="9" |Етнички состав – општина Горажде |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. | 1961 година. |- | Вкупно | 20.897 (100,0%) | 37.573 (100,0%) | 36.924 (100,0%) | 34.685 (100,0%) | 31.303 (100,0%) |- | Бошњаци | 19.692 (94,23%) | 26.296 (69,99%) | 25.142 (68,09%) | 24.544 (70,76%) | 19.305 (61,67%) |- | Срби | 707 (3.383%) | 9.843 (26,20%) | 9.107 (24,66%) | 9.293 (26,79%) | 9.569 (30,57%) |- | Други | 475 (2.273%) | 565 (1.504%) | 153 (0,414%) | 115 (0,332%) | 614 (1,96%) |- | Хрвати | 23 (0,110%) | 80 (0,213%) | 99 (0,268%) | 179 (0,516%) | 314 (1,00%) |- | Југословени | | 789 (2.100%) | 2.017 (5.463%) | 168 (0,484%) | 1.501 (4,80%) |- | Црногорците | | | 243 (0,658%) | 280 (0,807%) | |- | Рома | | | 89 (0,241%) | 38 (0,110%) | |- | Албанци | | | 41 (0,111%) | 26 (0,075%) | |- | Словенците | | | 17 (0,046%) | 30 (0,086%) | |- | Македонци | | | 16 (0,043%) | 12 (0,035%) | |} == Животна средина == === Природна средина === Околината на Горажде е составена од палеозојски и пермски шкрилци, песочници и јаглеродни седиментни карпи. Ридовите се во најголем дел заоблени и со благи падини. Повисоките се составени од варовник. Горажде со неговата околина има претежно рамномерна и свежа планинска клима. Просечната годишна температура е 10,8&nbsp;°C, а врнежите се прилично рамномерно распределени во текот на целата година. Градот се снабдува со вода од шест извори. Дел од населението добива вода за пиење од обични бунари. Изградбата на водоводниот систем започна во 1962 година од извор во Чајниче, 16,5 км од Горажде. Реката Дрина има големо значење за основањето и развојот на Горажде. Најголемите поплави забележани од 17 век се случиле во 1677, 1731, 1737, 1896, 1911, 1922, 1952, 1974 и 2010 година. === Изградена средина === Главната карактеристика на распоредот на градот е неговата издолжена форма по должината на патот Устипрача-Фоча. Од 1465 до 1878 година, Горажде бил дел од [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] . Во 18 и 19 век, Горажде бил населен со муслимански и православни заедници. До Втората светска војна, Горажде бил составен од два одделни дела: муслимански и православен дел. Денес оваа поделба исчезнува. По Втората светска војна, градот почнал да се шири и модернизира, биле изградени нови улици, јавни и станбени згради биле изградени во центарот и во периферијата. Од 1945 до 1961 година, биле изградени 1130 општински станови и 680 приватни куќи. Во 1961 година, во градот имало вкупно 616 згради. == Клима == {{Weather box |location = Goražde (1961–1990) |metric first = Y |single line = Y | Jan record high C = 17.2 | Feb record high C = 21.2 | Mar record high C = 27.0 | Apr record high C = 31.2 | May record high C = 34.2 | Jun record high C = 35.8 | Jul record high C = 38.2 | Aug record high C = 38.2 | Sep record high C = 34.8 | Oct record high C = 30.5 | Nov record high C = 26.0 | Dec record high C = 20.6 |year record high C = 38.2 | Jan high C = 2.6 | Feb high C = 7.0 | Mar high C = 12.5 | Apr high C = 17.0 | May high C = 22.1 | Jun high C = 25.0 | Jul high C = 27.4 | Aug high C = 27.4 | Sep high C = 23.6 | Oct high C = 17.2 | Nov high C = 9.5 | Dec high C = 3.4 |year high C = 16.2 | Jan mean C = -1.0 | Feb mean C = 1.8 | Mar mean C = 5.8 | Apr mean C = 10.1 | May mean C = 14.5 | Jun mean C = 17.4 | Jul mean C = 19.0 | Aug mean C = 18.7 | Sep mean C = 15.4 | Oct mean C = 10.3 | Nov mean C = 5.0 | Dec mean C = 0.4 |year mean C = 9.8 | Jan low C = -4.7 | Feb low C = -2.8 | Mar low C = -0.4 | Apr low C = 3.2 | May low C = 7.5 | Jun low C = 11.1 | Jul low C = 12.3 | Aug low C = 12.0 | Sep low C = 9.6 | Oct low C = 5.5 | Nov low C = 0.9 | Dec low C = -2.8 |year low C = 4.3 | Jan record low C = -23.5 | Feb record low C = -20.0 | Mar record low C = -15.0 | Apr record low C = -5.0 | May record low C = -2.0 | Jun record low C = 0.0 | Jul record low C = 4.5 | Aug record low C = 3.0 | Sep record low C = -2.0 | Oct record low C = -6.0 | Nov record low C = -16.0 | Dec record low C = -19.0 |year record low C = -23.5 |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 55.2 | Feb precipitation mm = 52.9 | Mar precipitation mm = 51.6 | Apr precipitation mm = 66.9 | May precipitation mm = 70.6 | Jun precipitation mm = 80.0 | Jul precipitation mm = 63.1 | Aug precipitation mm = 67.2 | Sep precipitation mm = 68.2 | Oct precipitation mm = 67.8 | Nov precipitation mm = 85.1 | Dec precipitation mm = 71.6 |year precipitation mm = 800.0 |unit precipitation days = 0.1 mm | Jan precipitation days = 9.7 | Feb precipitation days = 10.3 | Mar precipitation days = 10.2 | Apr precipitation days = 11.9 | May precipitation days = 11.2 | Jun precipitation days = 12.7 | Jul precipitation days = 9.1 | Aug precipitation days = 8.2 | Sep precipitation days = 8.8 | Oct precipitation days = 8.3 | Nov precipitation days = 11.0 | Dec precipitation days = 11.8 |year precipitation days = 123.2 |unit snow days = 1.0 cm | Jan snow days = 17.0 | Feb snow days = 11.9 | Mar snow days = 3.3 | Apr snow days = 0.3 | May snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.1 | Nov snow days = 3.2 | Dec snow days = 12.7 |year snow days = 48.6 | Jan humidity = 89.7 | Feb humidity = 87.2 | Mar humidity = 83.7 | Apr humidity = 80.7 | May humidity = 80.1 | Jun humidity = 80.5 | Jul humidity = 79.3 | Aug humidity = 80.6 | Sep humidity = 83.6 | Oct humidity = 87.7 | Nov humidity = 89.1 | Dec humidity = 90.4 |year humidity = 84.4 |source 1 = [[Meteorological Institute of Bosnia and Herzegovina]]<ref>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20180501014844/http://atlasklime.fhmzbih.gov.ba/en/data-access/reference-period/5 | archive-date = 1 May 2018 | url = http://atlasklime.fhmzbih.gov.ba/en/data-access/reference-period/5 | title = Meteorlogical data for station Goražde in period 1961–1990 | publisher = Meteorological Institute of Bosnia and Herzegovina | access-date = 30 April 2018}}</ref> }} == Во литературата == Опсадата на Горажде од 1992 до 1995 година е тема на неколку книги, од кои две се достапни на англиски јазик; обете ја нагласуваат мешавината од бруталност и човечност што ја обележале ерата. ''Не е мој ред да умрам'' од Саво Хелета е напишана од преживеан тинејџер, [[Срби во Босна и Херцеговина|босански Србин]], чие семејство некогаш било под српските бомбардирања, а исто така и под сомнение дека е Србин во претежно бошњачкиот град.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.savoheleta.com/|title=Dr Savo Heleta &#124; Author of NOT MY TURN TO DIE: Memoirs of a Broken Childhood in Bosnia|publisher=Savoheleta.com|accessdate=2013-11-23}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Not My Turn to Die: Memoirs of a Broken Childhood in Bosnia: Savo Heleta: 9780814401651: Amazon.com: Books|last=Heleta|first=Savo|publisher=AMACOM|year=2008|isbn=978-0814401651}}</ref> ''Безбедна зона Горажде'' е графички роман од Џо Сако, новинар кој го посетил опсадениот град неколку пати во тој период.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.powells.com/cgi-bin/biblio?isbn=9781560974703&atch=h|title=Safe Area Gorazde: The War in Eastern Bosnia 1992–1995 by Joe Sacco - Powell's Books|publisher=Powells.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028230004/http://www.powells.com/cgi-bin/biblio?isbn=9781560974703&atch=h|archive-date=2018-10-28|accessdate=2013-11-23}}</ref> Друга книга која е во голема мера фокусирана на Горажде е ''Зона без бегство'' од Ник Ричардсон. Ричардсон е поранешен пилот на воздухопловната флота кој бил соборен во регионот на Горажде за време на бомбардирањето [[НАТО|на НАТО]]. Тој поминал неколку недели во градот и ги споменува условите и секојдневното гранатирање со кои се соочиле жителите и силите на ОН.<ref>{{Наведена книга|title=No Escape Zone|last=Richardson|first=Nick|publisher=Little, Brown and Company|year=2000|isbn=0-316-85314-3}}</ref> ''Гораждани од минатото'' од Хајудин Сомун, Сараево: Добра книга, 2022.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.knjiga.ba/gorazdjani-iz-proslog-vremena-b8096.html|title=Knjiga Hajrudina Somuna 'Goraždani iz prošlog vremena'|last=knjiga.ba|work=knjiga.ba}}</ref> == Спорт == Локалниот фудбалски клуб ФК Горажде игра во второто босанско ниво - Првата лига на Федерацијата на Босна и Херцеговина и ги игра своите натпревари на стадионот „Мидат Дрљевиќ“ . Локалниот кошаркарски тим КК Раднички Горажде игра во кошаркарското првенство на Босна и Херцеговина и ги организира своите натпревари во Градското собрание „Мирсад Хуриќ“ . == Градови близнаци – градови збратимени == Горажде е збратимен со:<ref>{{cite web |title=Pregled odluka, sporazuma, deklaracija o bratimljenju/prijateljstvu općine Goražde|url=https://gorazde.ba/wp-content/uploads/2021/01/103012021.pdf|website=gorazde.ba|publisher=Goražde|language=bs|access-date=2021-02-25}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} <!--rest - not twinning--> *{{flagicon|TUR}} [[Адапазари]], Турција *{{flagicon|МКД}} [[Општина Делчево|Делчево]], Македонија<ref>{{cite web|title=Службене нови града Горажда|url=http://www.gorazde.ba/files/2019/sln9-10.pdf|website=gorazde.ba|publisher=Goražde|language=bs|date=2018-12-03|access-date=2020-11-13|a rcive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515161446/http://www.gorazde.ba/files/2019/sln9-10.pdf|url-status=dead}}</ref> *{{flagicon|TUR}} [[Газиемир]], Турција *{{flagicon|GER}} [[Гера]], Германија *{{flagicon|TUR}} [[Гунгорен]], Турција *{{flagicon|TUR}} [[Каратај, Коња|Каратај]], Турција<ref>{{цитирај веб |title=Сестра Градови|url=https://www.karatay.bel.tr/kardessehirler|website=karatay.bel.tr|publisher=Karatay|language=tr|access-date=2020-11-13}}</ref> *{{flagicon|TUR}} [[Кечиорен]], Турција *{{flagicon|IRN}} [[Мараге]], Иран *{{flagcoin|TUR}} [[Шахинбеј]], Турција *{{flagicon|БИХ}} [[Стари Град, Сараево|Стари Град (Сараево)]], Босна и Херцеговина {{div col end}} == Значајни луѓе == * [[Адмир Рашчиќ]], фудбалер * [[Иван Витез од Средна|Јанош Витез]], дунавски хуманист, кардинал архиепископ од Естергом, [[Примас|унгарски примат]] и бискуп од Варад (1445–1465) * [[Исак Самоковлија]], писател * [[Анабела|Анабела Атијас]], пејачка * [[Касим Каменица]], ракометар и тренер * [[Џејла Рамовиќ]], пејачка * [[Хусеин Ѓозо]], исламски теолог * [[Стјепан Вукчиќ Косача]], Херцег/Херцог (војвода) од Босна * [[Раде Јовановиќ]], собирач на народни песни и композитор * [[Елвир Лаковиќ Лака]], пејач * [[Анабела|Анабела (пејачка)]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Goražde}} * [http://www.gorazde.ba Официјална веб-страница] {{In lang|bs}} * [https://web.archive.org/web/20060424095553/http://www.gorazde-x.com/ Портал на заедницата Горажде] {{In lang|bs}} * [https://web.archive.org/web/20060426234722/http://gorazde.info/ Инфо веб-страницата на Горажде] {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Gorazde}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на српски]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општини во Босна и Херцеговина]] 2mstub77g0yfysjbwm0r2v7ns40pefw 0 1395648 5582905 5565422 2026-06-26T14:03:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582905 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Бошко Грубиќ | image = BobbyGrubic002.jpg | caption = Боби Грубиќ на доделувањето на наградите „Југоисточна Еми“ во 2007 година | birth_name = | other_names = Боби В, Грубиќ, Боби Г. | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1972|01|08}} | birth_place = [[Sisak]], [[Socialist Republic of Croatia|SR Croatia]], [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|SFR Yugoslavia]] | years_active = 1989– | occupation = {{hlist|Режисер|продуцент|сценарист|продуцент|кантавтор|претприемач}} | website = {{URL|www.artonixstudios.com}}<br />{{URL|www.bobbyg.com}} | awards = 1999, 2006, 2007 [[National Academy of Television Arts and Sciences|NATAS]] [[Emmy Award]] | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{hlist|[[Pop music|Pop]]|[[Rock music|rock]]|[[Dance music|dance]]}} | instrument = Vocals, keyboards | label = BGP, Cantus Records }} |native_name=Boško Grubić|native_name_lang=croatian|birth date=[[8 јануари]] [[1972]]|birth place=[[Сисак]]|residence=[[Лос Анџелес]]}}'''Бошко Грубиќ''' ([[Сисак]], [[8 јануари]] [[1972]]) — [[Хрватска|хрватски]] режисер, продуцент, пејач, композитор и трикратен добитник на наградата [[Еми (награда)|„Еми“]]. == Ран живот и образование == Бошко Грубиќ (Боби Г) бик еден од најразновидните и исклучително успешни уметници од хрватскиот регион. Роден во [[Сисак]], каде што завршил основно и средно училиште, а веќе кон крајот [[1992|на 1992 година]], се преселил во [[Лондон]], [[Обединето Кралство|Велика Британија]], а потоа во 1994 година студирал масовни комуникации во Нешвил, Тенеси, САД, од каде што известувал за филм и филмска музика за [[Radio Sisak|Радио Сисак]]. Студирал [[Масовни медиуми|масовни комуникации]] на Државниот универзитет „Мидл Тенеси“ (МТСУ) ([[Нешвил]], [[Тенеси]], [[Соединети Американски Држави|САД]]) во [[1994|1994 година]], а веќе во [[1999|1999 година]] дипломирал и ја добил титулата [[Филмски режисер|режисер]] и [[Producent|продуцент]] за продукција на музички и телевизиски програми. Во текот на втората година од студиите, бил вклучен во листата на најдобри студенти на деканот, а паралелно со образованието, почнал активно да се занимава [[Интернет|со интернет]], што подоцна кулминирало со бројни награди за интерактивни и интернет проекти и неговата работа во конвергенцијата на електронските медиуми. За време на престојот и студиите во Нешвил, тој ја основал првата хрватска мрежна музичка продавница, ''CroDance Power CD Shop'' (1997-2000), а со Иван Михаљевиќ (студент од [[Јејл|Универзитетот Јејл]], [[Соединети Американски Држави|САД]] ), а [[1997|во 1997 година]] го основал првото здружение на хрватски студенти во САД надвор од нивната татковина и првиот хрватски студентски [[семрежен портал]]. == Новинарство и музичка сцена == Бошко Грубиќ првпат се појавил на хрватската музичка сцена во раните 90 години на 20 век. Неговите песни „Желим те“ и „Гибај“ биле вклучени во неколку музички компилации од [[Загреб|загрепската]] издавачка куќа ''ZG ZOE MUSIC'', а подоцна се појавиле на неговиот деби албум „Само љубав“, снимен во Загреб и издаден кон крајот [[2002|на 2002 година]] од ''[[Cantus Records]]''. Првпат се појавил на хрватското радио во 1992 година на Радио Сиска со песната „Желим те“, која подоцна била вклучена во албумот „Само љубав“, а своето американско радио деби го имал [[1997|во 1997 година]] на програмата на радио станицата ''[[Y107]]'' во Нешвил (Тенеси, САД) со песната „Те сакам“, која била објавена во Хрватска под наслов „Желим те“. На [[Хрватски радио фестивал|Хрватскиот радио фестивал]] (ХРФ) во [[2002|2002 година]], тој ја извел песната „Не може без тебе“, која постигнала значаен успех на радио листите низ цела Хрватска. Во тоа време соработувал со музичкиот менаџер [[Зоран Шкугор]] и групата КАРМА, особено со членовите [[Јосип Миани]] (Пипи) и [[Ненад Ќирјак]] (Диџеј Нено), што резултирало со песните „Не може без тебе“ и „Требаш ми ночас“, кои биле објавени на неколку домашни и меѓународни компилации ''за'' танцова музика. Првото емитување на неговата песна на Боби Џи на американската национална телевизија било во [[2006|2006 година]] во емисијата „[[Today Show]]“ на [[NBC]] [[Мет Лауер|со Мет Лауер]], емитувана во живо од [[Дубровник]], каде што неговата песна „I Can't Do Without You“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ascap.com/ace/search.cfm?requesttimeout=300&mode=results&searchstr=441039494&search_in=i&search_type=exact&search_det=t,s,w,p,b,v&results_pp=30&start=1 ASCAP|title=Database of Writers/Performers|year=2002|publisher=The American Society of Composers, Authors and Publishers|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523103213/http://www.ascap.com/ace/search.cfm?requesttimeout=300&mode=results&searchstr=441039494&search_in=i&search_type=exact&search_det=t,s,w,p,b,v&results_pp=30&start=1|archive-date=23. svibnja 2011.|accessdate=2009-02-27}}</ref> од албумот „Samo ljubav“ била искористена како музика во позадина за сегментот во живо „Каде во светот е Мет Лауер?“ За време на престојот во САД, Грубиќ известувал од [[Атланта]] ([[Џорџија]], [[Соединети Американски Држави|САД]]) во [[2001|2001 година]] како дописник ''за Обитељски радио'', а веќе во 2002 година учествувал во програмата на [[Златко Туркаљ]], во која зборувал за последиците од израелскиот напад врз [[Светски трговски центар|Светскиот трговски центар]] во [[Њујорк (појаснување)|Њујорк]] и настаните во светот на музиката. Во текот на 2001 година, тој исто така направил интервју со хрватскиот кошаркар [[Тони Кукоч]], тогашен играч на [[Атланта Хокс]], за радио емисијата „Креативна блокада“ на Обитељски радио (денешна [[Антена Загреб]]). == Кариера како режисер/продуцент == Од 2000 до 2006 година, живеел и работел во [[Атланта]], [[Соединети Американски Држави|САД]], каде што работел во интегриран маркетинг, режирајќи и продуцирајќи телевизиски реклами, за кои освоил голем број награди. Во средината [[2006|на 2006 година]], се вратил во Хрватска, каде што работел од [[Загреб]] до крајот [[2007|на 2007 година]] и во тој период, режирал неколку реклами за производите на фармацевтската компанија [[Belupo|Белупо]], со [[Копривница|седиште во Копривница]], емитувани на хрватските телевизиски програми во текот на 2007 година, со музичка подлога на песната „Само оздрави ми ти“ [[Златан Стипишиќ|од Златан Стипишиќ Џибони]]. На крајот [[2007|на 2007 година]], се преселил во [[Лос Анџелес]] ([[Калифорнија]], [[Соединети Американски Држави|САД]]), каде што ја започнал својата кариера во филмската индустрија и професионално се фокусирал на [[Холивуд]]. По враќањето во [[Соединети Американски Држави|САД]], работел на својот прв филмски проект, „Индијана Џонс - Кралството на кристалниот череп“ во режија на [[Стивен Спилберг]], како дел од групата ''„Единица 2“'' која снимала снимки за специјални ефекти во [[Universal Studios Hollywood|студијата на „Универзал“]] во Лос Анџелес. Во февруари 2008 година, тој потпишал договор со ''American International Group, Inc.'' ([[AIG]]) која била водечка глобална корпорација за финансии, осигурување и управување со средства, во [[Лос Анџелес]], каде што станал извршен продуцент за сите телевизиски реклами за англискиот и шпанскиот јазик на регионите [[Северна Америка|на Северна Америка]], поточно за групите за осигурување на автомобили во рамките на AIG. Во овој период, тој соработувал со британскиот режисер [[Сајмон Кол]] и американскиот фотографски директор [[Бил Поуп]], познат по својата работа на трилогијата „[[Матрица (филм)|Матрикс]]“ и филмот [[Човек-пајак|„Човек-пајак“]] . == Награди == Грубиќ бил првиот хрватски режисер и продуцент кој ја освоил најпрестижната американска телевизиска награда, [[Еми (награда)|Еми]], за достигнувања во областа на телевизиската продукција која ја доделува Американската национална академија за телевизиски уметности и науки (НАТАС) . Тој ја освоил својата прва награда [[Еми (награда)|„Еми“]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://frank.mtsu.edu/~proffice/Record/Rec_v07/rec0718/body.html#anchor3879090|title=Recording Industry student wins Emmy for 30-second commercial|year=1999|publisher=The Record, Vol. 7, No. 18, MTSU|accessdate=2009-02-27}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> во [[1999|1999 година]] за режирање и продуцирање на телевизиска реклама што ја продуцирал како студент по масовни комуникации. Наградата му била доделена во [[„Оприленд“]] во ([[Нешвил]], [[Соединети Американски Држави|САД]]) на церемонијата на огранокот на „Еми“ на Среднојужниот сојуз на НАТАС. Тој освоил втора [[Еми (награда)|Еми награда]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.natassoutheast.tv/NATAS/Emmy2006Winners.html|title=2006 Southeast Regional Emmy Awards Winners and Nominees|year=2006|publisher=National Academy of Television Arts and Sciences|accessdate=2009-02-27}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> во [[2006|2006 година]] како креативен директор и продуцент на реклама насловена како „Јајцето – Сварете го правилно“. Неговата наградувана реклама се натпреварувала во финалето на огранокот на Еми на ''NATAS Southeast'' во конкуренција со проекти од големи американски продуцентски компании, вклучувајќи ја и Turner South. Неговата трета [[Еми (награда)|Еми награда]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.epoha.net/75/edvin_jurin_75.htm|title=Treći Grubićev Emmy|year=2007|publisher=EPOHA|accessdate=2009-03-01}}</ref> му била доделена [[2007|во 2007 година]] на церемонијата на Југоисточниот огранок на НАТАС Еми<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.natassoutheast.tv/NATAS/NewDesign/2007_EMMY_Noms_Winners.pdf|title=2007 Southeast Regional Emmy Awards Winners and Nominees|year=2007|publisher=National Academy of Television Arts and Sciences|format=pdf|accessdate=2009-02-27}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, за регионот што вклучува пет американски држави: [[Алабама]], [[Џорџија]], [[Мисисипи]], [[Јужна Каролина]] и [[Северна Каролина]], а како и претходната година, тој ја освоил наградата во категоријата најдобра телевизиска реклама, за проектот „Стекот – Готви го правилно“ (''The Steak Cook It Right''), во кој бил креативен директор и продуцент. Во текот на истата година, тој учествувал на церемонијата на доделување на наградите Еми, каде што доделил награди во неколку категории, што било и негово прво телевизиско појавување како водител во Соединетите Држави каде се појавил заедно со пејачката [[:en:en:Rissi Palmer|Риси Палмер]], со која бил водител на дел од програмата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.1720entertainment.com/site.php?em2661=167229_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&content=news|title=Rissi At the Emmys|year=2007|publisher=1720 Entertainment|accessdate=2009-03-01}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Исто така е и добитник на 13 награди на ''Телли'', кои се доделуваат во САД за филмски и видео дела, 6 американски награди за мрежна-интерактивна продукција, 4 награди ''WebAward''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webaward.org/winner.asp?eid=4334|title=Winner! Web Marketing Association's WebAwards|year=2008|publisher=The Web Marketing Association|accessdate=2009-03-01}}</ref> и 4 награди ''Internet Advertising Awards''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webaward.org/iac/winner.asp?eid=6059|title=2008 Outstanding achievement in Internet Advertising|year=2008|publisher=IAC The Web Marketing Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203153949/http://www.webaward.org/iac/winner.asp?eid=6059|archive-date=3. veljače 2009.|accessdate=2009-03-01}}</ref> кои биле доделувани од американската организација ''Web Marketing Association''. == Интересни факти == Грубиќ држел предавања на конференции и семинари во Хрватска и во странство од областа на медиумската и маркетингската конвергенција, а меѓу нив, се издвојува Хрватскиот рекламен фестивал – [[FESTO|ФЕСТО]] 2006,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.huoj.hr/Default.aspx?art=797&sec=179|title=14. FESTO - Opatija 19.-21. listopada 2006.|year=2006|publisher=HUOJ|archive-url=https://web.archive.org/web/20070717123909/http://www.huoj.hr/Default.aspx?art=797&sec=179|archive-date=17. srpnja 2007.|accessdate=2009-02-27}}</ref> каде што одржал предавање на тема „Конвергенција, [[Медиум|медиуми]] и [[маркетинг]] (успешно брендирање со нови технологии)“. Тој исто така учествувал на ''NAB Show'' ([[Национална асоцијација на радиодифузери]]) во 2008 година во [[Лас Вегас]] (Невада, САД), каде што презентирал алатки за дигитална кинематографија и постпродукција на штандот [[Sony|на Sony]]. Од 2012 година, тој активно промовирал обновливи извори на енергија, особено сончева енергија и електрични автомобили.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://www.slobodnadalmacija.hr/scena/mozaik/clanak/id/236352/u-zadar-stigli-automobili-na-elektricni-pogon-za-220-kilometara-voznje-potroseno-dva-eura-struje|title=Slobodna Dalmacija, U Zadar stigli automobili na električni pogon|year=2014|work=Slobodna Dalmacija}}</ref> Воедно е и член на неколку професионални и авторски организации, вклучувајќи ја [[Американска национална академија за телевизиски уметности и науки|Американската национална академија за телевизиски уметности и науки (NATAS)]], [[Американско друштво на композитори, автори и публицисти|Американското друштво на композитори, автори и публицисти]] (ASCAP) и [[Хрватско друштво на композитори|Хрватското друштво на композитори]] (HDS). == Хуманитарна работа == Тој бил активно вклучен во хуманитарна работа, а една од неговите први хуманитарни акции била во [[1993|1993 година]], кога собрал храна и предмети за домаќинството од донации од хотели во [[Лондон]] и ги испратил со авион [[Луфтханза|на „Луфтханза“]] до хрватскиот [[Црвен крст и Црвена полумесечина|Црвен крст]] во неговиот роден град [[Сисак]]. == Филмографија == * ''Промена во резервна''<ref> {{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2012/film/awards/in-case-you-missed-ems-pga-pga-edition-34545/|title=VARIETY, In case you missed ’ems: PGA-PGA edition,|year=2014|work=VARIETY}} </ref> ([[2012]]) * ''Контра игра'' ([[2012]]) * ''Прошталниот удар''<ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://www.vecernji.hr/film/dvojica-hrvata-u-finalu-izbora-za-najbolji-film-americke-udruge-producenata-960639|title=Večernji List, Dvojica Hrvata u finalu izbora za najbolji film Američke udruge producenata|year=2014|work=Večernji List}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.producersguild.org/blogpost/923036/193485/Semi-Finalists-Announced-for-Make-Your-Mark-Competition|title=Producers Guild of America, Semi-Finalists Announced for Make Your Mark Competition|year=2014|work=PGA}} </ref>([[2014]]) * ''Способни за врзување'' ([[2014]]) * ''Последна станица'' ([[2015]]) * ''Осамен'' ([[2025]]) == Дискографија == * „Те сакам“ – сингл ([[1994]]) * „Гибај“ – сингл ([[1996]]) * „Не можам без тебе“ – песна за Хрватската радиотелевизија ([[2001]]) * „Само љубов“ ([[2002]]) * „Не можам да живеам без тебе“ – Макси ([[2003]]) * „Сè што имам“ – Макси ([[2004]]) * „Ми требаш вечерва“ – Макси ([[2005]]) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.artonixstudios.com/ Артоникс Студиос] * [http://www.bobbygproductions.com/ Боби Г. Продакшнс] * [http://www.bobbyg.com/ Боби Г. Музика] * [https://web.archive.org/web/20170930035726/https://www.provideocoalition.com/bobbygrubic/ Професионален блог] * [[imdbname:4289183|Боби Бошко Грубиќ]] на [[Семрежна филмска база на податоци]] [[Категорија:Хрватски филмски режисери]] [[Категорија:Хрватски композитори]] [[Категорија:Хрватски пејачи]] [[Категорија:Хрватски филмски продуценти]] 255nlcrjte2x0c7nlh3zn6hrq8hjt75 0 1396015 5582898 5567990 2026-06-26T13:48:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582898 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Парк|name=Ботаничка градина (Белфаст)|image=Flower bed, Botanic Gardens, Belfast - geograph.org.uk - 1454550.jpg|image_caption=Палмска куќа и цветна леа|coordinates={{coord|54|34|50|N|5|55|50|W|type:landmark_region:GB-NI|display=inline,title}}|type=ботаничка градина|location=[[Белфаст]], округ Антрим|area=110,000м2|opened={{Start date|df=yes|1828}}|owner=[[Градски совет на Белфаст]]|status=Отворено цела година|collections={{Flatlist| * [[Lilium]] * [[Xanthorrhoea]] * Потоната градина }}|website={{URL|https://www.belfastcity.gov.uk/botanicgardens|Belfast City Council web page}}|publictransit=[[Ботаничка железничка станица]]}}'''Ботаничката градина во Белфаст''' — јавна градина која се наоѓа во [[Белфаст]], [[Северна Ирска]] и зафаќа 110,000м² од јужен Белфаст. Градините се наоѓаат на улицата Странмилис, во близина на [[Универзитет Квинс (Белфаст)|Универзитетот Квинс]], и се доста популарни кај канцелариските работници, студентите и туристите. [[Алстерски музеј|Музејот Алстер]] се наоѓа на главниот влез.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.walkni.com/walks/78/botanic-gardens/|title=Botanic Gardens|publisher=WalkNI|accessdate=8 April 2013}}</ref> == Историја == Градините биле отворени во 1828 година како приватни '''Кралски ботанички градини во Белфаст''' и продолжил како приватен парк многу години, отворајќи се за јавноста само во неделите пред 1895 година, а веќе во 1895 година станал јавен парк кога Корпорацијата Белфаст ги купила градините од Ботаничкото и хортикултурното друштво во Белфаст. Корпорацијата Белфаст била претходник на [[Градски совет на Белфаст|Градскиот совет на Белфаст]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fobbg.co.uk/history2.html|title=Belfast Botanic Gardens - history|publisher=Friends of Belfast Botanic Gardens|archive-url=https://web.archive.org/web/20130814021648/http://fobbg.co.uk/history2.html|archive-date=14 August 2013|accessdate=8 April 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.discovernorthernireland.com/Belfast-Botanic-Gardens-and-Palm-House-Belfast-P2787|title=Belfast Botanic Gardens and Palm House|publisher=Discover Northern Ireland|accessdate=8 April 2013}}</ref> == Палмова куќа == Најзначајната карактеристика на градините е [[Палмова куќа|Палмовокуќниот]] [[Конзерваториум|конзерваториумот]], чиј камен-темелник го поставил маркизот од Донегол во 1839 година, а работата ја завршил во 1840 година леарничарот [[Ричард Тарнер (леарничар)|Ричард Тарнер]], а во 1852 година била додадена купола. Тоа е еден од најраните примери на криволинеарни [[Стаклена градина|стаклени градини]] [[Леано железо|од леано железо]] во светот. Палмовата куќа во Белфаст е постара од стаклениците во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кју]] и [[Ирски национални ботанички градини|Ирските национални ботанички градини]] во [[Гласневин]], кои Тарнер подоцна ги изградил. Палмовата куќа се состои од 2 оддели, ладен и тропското оддел. Ланион ги изменил своите првични планови за да ја зголеми висината на куполата на вториот оддел и така дозволувајќи многу повисоки растенија. Во минатото, биле вклучени и 11 метарски ''[[Doryanthes excelsa]]'', а лилјанот, кој потекнува од [[Австралија]], конечно процветал во март 2005 година по 23 години чекање. Палмовата куќа, исто така, содржи 400-годишна ''[[Xanthorrhoea]]''.<gallery class="center"> Податотека:Plaque_in_Palm_House.jpg|алт=Plaque in three languages| Плоча на три јазици Податотека:Early_Spring_in_Palm_House,_Botanic_Gardens,_Belfast.jpg|алт=Early spring flowers| Рани пролетни цвеќиња Податотека:Urn,_Palm_House.JPG|алт=Urn| Урна Податотека:Aloe_Saponaria.jpg|алт=Aloe saponaria| ''[[Aloe maculata]]'' </gallery> == Други карактеристики == Градините содржат уште една стаклена градина, наречен ''Тропикал Равин Хаус'' која била изградена во 1889 година од главниот градинар Чарлс Мекким и се одликува со уникатен дизајн. ''Тропикал Равин Хаус'' се протега по должината на зградата, со балкон од двете страни за гледање, а најпопуларната атракција е ''[[Dombeya]]'', која цвета секој февруари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fobbg.co.uk/ravine.html|title=The Tropical Ravine|publisher=Friends of Belfast Botanic Gardens|archive-url=https://web.archive.org/web/20130814020733/http://fobbg.co.uk/ravine.html|archive-date=14 August 2013|accessdate=8 April 2013}}</ref> Палмската куќа и ''Тропикал Равин Хаус'' биле симболи на растечката индустриска моќ и просперитет на Белфаст во [[Викторијански период|викторијанската ера]] и привлекувале над 10.000 посетители дневно. Градините воедно се одликуваат со еден од најдолгите [[Билка|тревни]] граници во [[Британски Острови|Велика Британија и Ирска]]. Исто така, постои градина со рози изградена во 1932 година и разни видови дрвја, вклучувајќи го и [[Даб|дабот]]- [[габер]]. Статуа на [[Вилијам Томсон Келвин|Лорд Келвин]] стои на влезот од улицата Странмилис. == Глобал Медисин Гарден == Во 2019 година, Пријателите на Ботаничката градина во Белфаст развиле медицинска градина веднаш до новообновената ''Тропикал Равин Хаус'' која била управувана за диви животни и затоа не се користеле пестициди и хербициди, додека компостот и лисната мувла се правеле на лице место, а поголемите залихи на компост биле без тресет.<gallery class="center"> Податотека:Belfast_Botanic_Gardens_glasshouse.jpg|алт=The Palm House| Палмова куќа Податотека:Botanic_Green_in_Winter,_December_2010.jpg|алт=Botanic Green in winter| Ботаничко зеленило во зима Податотека:Inside_Palm_House.JPG|алт=Inside the Palm House| Внатре во палмовата куќа Податотека:Botanic_gardens_belfast_sign_post.JPG|алт=Botanic park sign post| Знак за Ботанички парк Податотека:Lord_Kelvin,_Botanic_park_Belfast.jpg|алт=Belfast born physicist Lord Kelvin at the entrance to the Botanic gardens| [[Вилијам Томсон Келвин|Лорд Келвин]] [[Физичар|, физичар]] роден во Белфаст, на влезот во Ботаничката градина Податотека:Tropical_Ravine_House,_Belfast_Sept_2018_10.jpg|алт=Tropical Ravine House in 2018, after refurbishment| ''Тропикал Равин Хаус'' во 2018 година, по реновирањето </gallery> == Концерти == На крајот од градините се оджуваат концерти и [[Музички фестивал|музички фестивали]], на брегот Странмилис Ембанкмент. Од 2002 до 2006 година, фестивалот [[Tennents ViTal|„Тенентс Витал“]] се одржувал во градините, а меѓу изведувачите биле [[Kings of Leon|„Кингс оф Леон“]], [[Franz Ferdinand (бенд)|„Франц Фердинанд“]], [[The Coral|„Корал“]], [[The Streets|„Стритс“]] и [[The White Stripes|„Вајт Страјпс“]]. Во 2006 година, на фестивалот свиреле [[Snow Patrol|„Сноу Патрол“]], [[The Raconteurs|„Раконтеурс“]], [[Editors (бенд)|„Едиторс“]] и [[Kaiser Chiefs|„Кајзер Чифс“]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vital-music.co.uk/history/|title=Vital Music - History|publisher=Vital Music|archive-url=https://web.archive.org/web/20130819011546/http://vital-music.co.uk/history/|archive-date=19 August 2013|accessdate=8 April 2013}}</ref> На 26 август 1997 година, [[U2]] го одржале својот прв концерт во Белфаст по повеќе од 10 години, како дел од турнејата ''PopMart'', на која присуствувала публика од 40.000, а локалниот бенд [[Ash (band)|''Еш'']] и [[Howie B|''Хауви Б'']] биле предгрупи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://u2station.com/tours/1997/08/august-26-1997---belfast-northern-ireland---botanic-gardens.php|title=August 26, 1997 - Belfast, Northern Ireland - Botanic Gardens|publisher=U2 Station|accessdate=8 April 2013}}</ref> На 29 мај 1999 година, [[Селин Дион]] требала да настапи во Ботаничката градина за време на нејзината светска турнеја „Да зборуваме за љубовта“, но шоуто било откажано заедно со нејзиниот настап во [[Даблин]] на 27 мај 1999 година. == Ботаничка станица == Чести возови управувани од [[Северноирска железница|железниците на Северна Ирска]] возат до [[Ботаничка железничка станица|Ботаничката железничка станица]]. == Наводи == {{Наводи}} == Литература == МекКракен, Е. 1971. ''Палмската куќа и Ботаничката градина, Белфаст.'' Здружение за архитектонско наследство на Алстер. == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Botanic Gardens, Belfast}} * [https://www.belfastcity.gov.uk/things-to-do/parks-and-open-spaces/a-z-parks/botanic-gardens Белфаст Ботанички градини] * [https://web.archive.org/web/20080723124627/http://www.belfastcity.gov.uk/parksandopenspaces/palmhouse.asp Палм Хаус] * [https://web.archive.org/web/20090517075802/http://www.belfastcity.gov.uk/parksandopenspaces/tropicalravine.asp Тропска клисура] * [http://www.fobbg.co.uk/index.shtml Пријатели на Ботаничката градина во Белфаст] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220708013636/http://www.fobbg.co.uk/index.shtml |date=2022-07-08 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Ботанички градини во Северна Ирска]] [[Категорија:Градини во Белфаст]] [[Категорија:Ботанички градини во Обединетото Кралство]] [[Категорија:Регистар на паркови, градини и демења од посебен историски интерес]] gpo0wqupusnim7pxirv8xvxxmst8t2z 0 1396729 5583235 5578779 2026-06-27T10:54:14Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар (2) 5583235 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Castle_mountain_internment_camp.jpg|десно|мини|250x250пкс|Спомен-плоча и статуа со наслов ''„Зошто?“'' ''/ „Пуркоа?“ / „Чому (Чому)?“'', од Џон Бокстел на локацијата на логорот Касл Маунтин, Национален парк Банф]] '''Протерувањето на украинските Канаѓани''' — дел од затворањето на непријателските странци во [[Канада]] за време и две години по завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Траело од 1914 до 1920 година, според условите на ''Законот за воени мерки''. Канада била во војна со [[Австроунгарија]]. Заедно со австроунгарските воени затвореници, околу 8.000 украински мажи, жени и деца - оние Украинци со австроунгарско државјанство, како и натурализирани британски државјани од украинско потекло - биле чувани во дваесет и четири логори за интернирање и сродни работни места (исто така познати, во тоа време, како [[Концентрационен логор|концентрациони логори]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoukes.com/history/internment/gulag/|title=Ukrainian History -- Internment of Ukrainians in Canada 1914-1920 -- Canadian Gulag Archipelago|work=InfoUkes|accessdate=1 April 2010|archive-date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126204459/http://www.infoukes.com/history/internment/gulag/|url-status=dead}}</ref> Нивните заштеди биле конфискувани, а на многумина им било одземено земјиштето додека биле затворени, бидејќи земјиштето било напуштено. Некои биле „ условно ослободени“ од логорите во 1916-17 година, многумина биле ставени да работат како неплатени работници на фарми, рудници и железници, каде што работната сила била оскудна. Голем дел од постојната канадска инфраструктура од 1916 до 1917 година била изградена од оваа неплатена работна сила. Други 80.000 не биле затворени, туку биле регистрирани како непријателски странци и биле обврзани редовно да се пријавуваат во полиција и биле обврзани постојано да носат документи за идентификација или да претрпат казнени последици. Срамот и траумата од интернирањето предизвикало голем број на [[Украинци]] да ги променат своите семејни имиња, да го сокријат своето затворање и да ги напуштат традициите поради страв од негативни последици - предизвикувајќи посттрауматско стресно растројство и меѓугенерациска траума. Покрај тоа, некои тврдат дека [[Влада на Канада|Владата на Канада]] одобрила уништување на клучни записи во 1950-тите, оставајќи ја документацијата да се основа на индивидуални семејни записи и молби до локалните заедници каде што се наоѓале логорите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoukes.com/history/internment/|title=Ukrainian History -- Internment of Ukrainians in Canada 1914-1920|work=InfoUkes|accessdate=January 7, 2025|archive-date=2006-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20060808183456/http://www.infoukes.com/history/internment/|url-status=dead}}</ref> == Интернирање == За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], помеѓу Канаѓаните започнало растечко расположение против непријателските странци. Британската влада ја повикала Канада да не дејствува неселективно против потчинетите националности на [[Австроунгарија|Авструнгарија]], кои всушност биле пријателски настроени кон [[Британска Империја|Британското Царство]]. {{Sfn|Luciuk|2006}} Сепак, Отава зазела тврд став. Овие граѓани родени биле третирани како социјални отпадници, а многумина ја изгубиле својата работа. Според ''Законот за воени мерки'' од 1914 година, „странците од непријателска националност“ биле принудени да се регистрираат кај властите. Околу 70.000 Украинци од Авструнгарија спаѓале под овој опис. 8.579 мажи и некои жени и деца биле интернирани од [[Влада на Канада|Владата на Канада]], вклучувајќи 5.954 Австроунгарци, од кои повеќето веројатно биле етнички [[Украинци]]. {{Sfn|Kordan|2002}} Поголемиот дел од 8.600 интернирани лица биле млади мажи уапсени додека се обидувале да ја преминат границата во Соединетите Американски Држави за да бараат работа; обидот за напуштање на Канада бил нелегален. {{Sfn|Swyripa|Thompson|1983}} Повеќето од интернираните биле сиромашни или невработени самохрани мажи, иако 81 жена и 156 деца (главно Германци во Вернон и Украинци во Спирит Лејк) немале друг избор освен да ги придружуваат мажите во два од логорите, во Спирит Лејк, во близина на Амос, Квебек, и Вернон, [[Британска Колумбија]]. Некои од интернираните биле родени во Канада, а други биле натурализирани британски државјани,<ref>{{Наведена книга|title=In fear of the barbed wire fence: Canada's first national internment operations and the Ukrainian Canadians, 1914-1920|last=Luciuk|first=Lubomyr|date=January 1, 2001|publisher=Kashtan Press|year=2001|isbn=189635422X|pages=1|language=English}}</ref> иако повеќето биле неодамнешни имигранти. Граѓаните на [[Руска Империја|Руското Царство]] генерално не биле интернирани. [[Податотека:Kapuskasing_ON_3.JPG|мини|Комеморативна статуа насловена како ''„Никогаш не заборавај“ / „Ne jamais oublier“ / „Ніколи не забути)“'', од Џон Бокстел, и оштетена плоча на гробиштата во логорот Капускасинг, северен [[Онтарио]] <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/canada/sudbury/100-years-since-first-death-in-kapuskasing-internment-camp-1.3095314|title=100 years since first death in Kapuskasing internment camp|date=June 1, 2015|access-date=June 4, 2015|publisher=[[CBC News]]}}</ref>]] [[Податотека:Hawker-Eaton-InternmentCamp.jpg|мини|Спомен-камен во Музејот на железницата во Саскачеван, поранешен „Итон Сајдинг“ во близина на логорот Итон, еден од дваесет и четирите, каде што биле интернирани 8.579 цивили. На него пишува „Во спомен на оние што биле интернирани на ова место за време на Првата светска војна. Логор Итон 1919 година“.]] Голем дел од овие интернирани биле користени за принудна работа во логори за интернирање. {{Sfn|Kordan|2002}} Имало сериозен недостиг на земјоделска работна сила, па затоа во 1916-17 година речиси сите биле „условно ослободени“. {{Sfn|Swyripa|Thompson|1983}} Многу условно ослободени биле под старателство на локалните земјоделци. Тие биле платени по тековните плати, обично 20 центи на час, со педесет центи дневно одземање за сместување и храна. Други условно ослободени биле испраќани како платени работници во железниците и рудниците. {{Sfn|Minenko|1991}} Интернираните им ги предале сите свои пари на властите - вкупно 329.000 долари, од кои 298.000 долари им биле вратени по ослободувањето. {{Sfn|Minenko|1991}} === Кампови === Условите во камповите варирале, а кампот Касл Маунтин <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0160.jpg|title=Internment Camp Started|date=June 26, 1915|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|archive-url=https://archive.today/20120912090518/http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0160.jpg|archive-date=2012-09-12|issue=18|volume=16}}</ref> – каде што работната сила придонела за создавањето на Националниот парк Банф <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0156.jpg|title=Internment Camp Formed|date=June 19, 1915|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|archive-url=https://archive.today/20120910040907/http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0156.jpg|archive-date=2012-09-10|issue=17|volume=16}}</ref> – се сметала за исклучително суров и навредлив. {{Sfn|Kordan|Melnycky|1991}} Интернирањето продолжило уште две години по завршувањето на војната, иако повеќето Украинци биле условно пуштени на работа во приватни компании до 1917 година. Дури и како условно ослободени, тие сè уште биле обврзани редовно да се пријавуваат кај полициските власти. Федералните и покраинските влади и приватните претпријатија имале корист од трудот на интернираните и од конфискацијата на она малку богатство што го имале, од кое дел бил оставен во [[Банка на Канада|Банката на Канада]] на крајот од операциите за интернирање на 20 јуни 1920 година. {{Sfn|Kordan|Mahovsky|2004}} Мал број од Украинците, вклучувајќи мажи кои се сметале за „опасни странци“, [[Работничко движење|работнички радикали]] или особено проблематични интернирани, биле депортирани во Европа по војната, главно од логорот Капускасинг, кој бил последниот кој бил затворен. Од интернираните, 109 починале од разни болести и повреди здобиени во логорот, шест биле убиени при обид за бегство, а некои – според конечниот извештај на генерал-мајор Сер Вилијам Дилон Отер – полуделе или извршиле самоубиство <ref>{{Наведени вести|url=http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&transNo=783|title=Banff Internment Camp - Prisoner Suicide|date=December 30, 1916|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|access-date=January 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121214318/http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&transNo=783|archive-date=November 21, 2010|via=Canadian Great War Project}}</ref> како резултат на нивното затворање. Следува список на камповите: {| class="sortable wikitable plainrowheaders" !Местоположба !Дата на отворање !Дата на затварање !Description |- |[[Монтреал]], [[Квебек]] |13 август 1914 |30 ноември 1918 |Имиграциска сала |- |Кингстон, [[Онтарио]] |18 август 1914 |3 ноември 1917 |Тврдина Хенри |- |Винипег, [[Манитоба]] |1 септември 1914 |20 јули 1916 |Касарна Форт Озборн |- |Халифакс, [[Нова Шкотска]] |8 септември 1914 |3 октомври 1918 |Цитадела |- |Вернон, [[Британска Колумбија]] |18 септември 1914 |20 февруари 1920 |Зграда на покраинската влада |- |Нанаимо, Британска Колумбија |20 септември 1914 |17 септември 1915 |Зграда на покраинската влада |- |Брандон, Манитоба |22 септември 1914 |29 јули 1916 |Изложбена зграда |- |[[Алберта]] |30 септември 1914 |7 ноември 1916 |Изложбена зграда |- |Петавава, Онтарио |10 декември 1914 |8 мај 1916 |Воен камп |- |[[Торонто]], Онтарио |14 декември 1914 |2 октомври 1916 |Касарна Стенли |- |Капускасинг, Онтарио |14 декември 1914 |24 февруари 1920 |Барака |- |Нијагарски Водопади, Онтарио |15 декември 1915 |31 август 1918 |Оружарница |- |Бопор, Квебек |28 декември 1914 |22 јуни 1916 |Оружарница |- |Спирит Лејк, Квебек |13 јануари 1915 |28 јануари 1917 |Барака |- |Су Сент Мари, Онтарио |13 јануари 1915 |29 јануари 1918 |Оружарница |- |Амерст, Нова Шкотска |17 април 1915 |27 септември 1919 |Фабрика за железо |- |Монаше-Езеро Мара,<br />Британска Колумбија |2 јуни 1915 |29 јули 1917 |Шатори и бараки |- |Ферни-Морисеј,<br />Британска Колумбија |9 јуни 1915 |21 октомври 1918 |Изнајмени простории |- |Планината Банф-Касл, пештерата и басенот, Алберта |14 јули 1915 |15 јули 1917 |Зграда на Доминионскиот парк, шатори |- |Еџвуд, Британска Колумбија |19 август 1915 |23 септември 1916 |Бараки |- |Ревелстоук–Филд–Видра, Британска Колумбија |6 септември 1915 |23 октомври 1916 |Бараки |- |Џаспер, Алберта |8 февруари 1916 |31 август 1916 |Згради на Доминионските паркови |- |Мунсон, Алберта–<br /><br />Итон, [[Саскачеван]] |13 октомври 1918 |21 март 1919 |Железнички вагони |- |Валкартие, Квебек |24 април 1915 |23 октомври 1915 |Воен камп / шатори |} == Наследство == [[Податотека:Ukrainian_Internment_Memorial_Alberta.jpg|мини|Споменик во Селото на украинското културно наследство, источно од Едмонтон, Алберта. Вклучува карта што ги прикажува местата на камповите за интернирање низ Канада. Посветен на 11 август 2002 година.]] Од 1985 година, организираната украинско-канадска заедница постојано бара официјално признание за ова интернирање во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], спроведувајќи кампања што ја нагласува моралната, правната и политичката обврска за исправка на историската неправда. {{Sfn|Kordan|Mahovsky|2004}} Кампањата, предводена од Украинско-канадското здружение за граѓански слободи (УКЗГС), вклучува одбележување на местата на интернирање како историски места. Во моментов има дваесет плочи и споменици низ цела Канада во чест на интернирањето, вклучувајќи две на местата на поранешните концентрациони кампови во Националниот парк Банф. Тие се поставени од УКЗГС и нејзините поддржувачи. Во 1994 година, Јуриј Лухови и Националниот филмски одбор на Канада објавиле долгометражен документарец за операциите насловен како ''„Слободата имаше цена“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yluhovy.com/MML/FHAP.html|title=Freedom Had A Price|work=yluhovy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329053957/http://www.yluhovy.com/MML/FHAP.html|archive-date=2012-03-29|accessdate=January 8, 2025}}</ref> Додека истражувал и го снимал филмот, Лухови открил никогаш порано видени слики од камповите и ги донирал на [[Национален архив на Канада|Националниот архив на Канада]]. На 25 ноември 2005 година, [[Сенат на Канада|Сенатот на Канада]] едногласно гласал за усвојување на Законот C-331, ''Законот за признавање на интернирање на лица од украинско потекло'', веднаш по гласањето во Долниот дом на 23 ноември 2005 година, и тој добил кралска согласност.<ref>{{Наведен закон|title=Bill C-331}}</ref> Овој закон потврдува дека лицата од украинско потекло биле интернирани во Канада за време на Првата светска војна и законски ја обврзало Владата на Канада да преговара за „договор во врска со мерките што можат да се преземат за признавање на интернирањето“ за образовни и комеморативни проекти. Мери Манко Хаскет, за која се смета дека е последната позната преживеана жртва, имала само 6 години кога била интернирана со своето семејство во Спирит Лејк. Починала во јули 2007 година. Во 2007 година била пронајдена уште една преживеана - Мери Ханчарук, родена во логорот Спирит Лејк;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucc.ca/2007/11/29/internment-camp-survivor-found/|title=Internment camp survivor found|date=November 29, 2007|work=ucc.ca|publisher=[[Ukrainian Canadian Congress]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222043722/http://www.ucc.ca/2007/11/29/internment-camp-survivor-found/|archive-date=2014-02-22|accessdate=February 10, 2014}}</ref> тогаш на 92 години, што ја прави последната позната преживеана од операциите. Починала во 2008 година. == Признавање и одговорност == Украинско-канадската кампања за признавање и надомест на штета ја предводеле членови на УКЗГС од средината на 1980-тите (во тоа време во рамките на Украинско-канадскиот конгрес). На 9 мај 2008 година, Владата на Канада основала фонд од 10 милиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.internmentcanada.ca/about-the-fund.cfm|title=About the Fund|work=internmentcanada.ca|publisher=Canadian First World War Internment Recognition Fund|accessdate=15 April 2014}}</ref> Советот за завештанија на Канадскиот фонд за признавање на интернирања од Првата светска војна (СЗКФПИ) ја користи каматата заработена од таа сума за финансирање на проекти што го одбележуваат искуството на илјадници Украинци и други Европејци интернирани помеѓу 1914 и 1920 година и многу други кои претрпеле суспензија на нивните граѓански слободи. Средствата се чуваат во доверителство од Украинско-канадската фондација на Тарас Шевченко. На 12 септември 2009 година, СЗКФПИ бил официјално објавен со известување објавено во ''The Globe and Mail'' во кое се опишува како поединци или групи можат да се пријават за финансирање за комеморативни, образовни и културни активности што потсетуваат на првите национални операции за интернирање во Канада.<ref>{{Наведени вести|url=http://internmentcanada.ca/PDF/media/GlobeMail_12Sep09.pdf|title=Recognition, Restitution & Reconciliation|date=September 12, 2009|work=[[The Globe and Mail]]|access-date=January 8, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721165017/http://internmentcanada.ca/PDF/media/GlobeMail_12Sep09.pdf|archive-date=2015-07-21|via=Canadian First World War Internment Recognition Fund}}</ref> Еден од првите проекти финансирани од СЗКФПИ бил документарецот ''„Тајната на Џаџо“'', во режија на Џејмс Мотлук, емитуван на телевизијата Омни во 2009 година.<ref>{{Наведен извештај|access-date=January 8, 2025}}</ref><ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 4, 2009|title=Canadian Documentary Premiere on OMNI.2|url=http://www.omnitv.ca/ontario/info/press/p_20090604.shtml|publisher=[[Omni Television]]|access-date=January 8, 2025}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091225153158/http://www.omnitv.ca/ontario/info/press/p_20090604.shtml |date=2009-12-25 }}</ref> Овој филм ја раскажува приказната за откривањето на потврдата за условна слобода издадена на неговиот покоен дедо, Елијас, од страна на Мотлук во 1918 година. Неодамна, СЗКФПИ поддржал уште два филма, ''„Камповите“'' и ''„Тоа никогаш не се случило“'', од Рајан Бојко, како и подготовка на планови за часови и други образовни материјали соодветни за наставници низ Канада (достапни бесплатно на мрежната страницата на СЗКФПИ). Симпозиум во Кингстон на СЗКФПИ се одржал во Кингстон, Онтарио, од 17 до 20 јуни 2010 година, собирајќи активисти од заедницата, потомци, академици и уметници за да разговараат за начините и средствата за одбележување на првите национални операции за интернирање во Канада.<ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 23, 2010|title=National Symposium on Internment Operations Held at Queen's University|url=http://internmentcanada.ca/PDF/media/Media_Release_June_23_2010.pdf|access-date=January 8, 2025}}</ref> Изградбата на Интерпретативниот центар во кампот Спирит Лејк започнало во јули 2010 година <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=February 28, 2014}}</ref> и на 26 ноември 2011 година била официјално отворена на церемонија на која присуствувал [[Џејсон Кени]], тогашен министер за државјанство и имиграција, кој ги нарекол операциите за интернирање „мака“ на канадската историја. Советот за фондации на СЗКФПИ го направил финансирањето на овој интерпретативен центар еден од своите главни приоритети за доделување грантови, буџетирајќи 400.000 долари во период од пет години за овој проект. Постојана изложба за првите национални операции за интернирање во Канада била отворена во Националниот историски локалитет „Кејв енд Бејсин“ во Националниот парк Банф во септември 2013 година од страна на Кени, тогашен министер за вработување и социјален развој и министер за мултикултурализам.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ab/banff/natcul/histoire-history/internement-internment.aspx|title=Banff National Park - Enemy Aliens, Prisoners of War: Canada's First World War Internment Operations, 1914-1920|date=2013-09-06|work=pc.gc.ca|publisher=[[Parks Canada]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926030629/http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ab/banff/natcul/histoire-history/internement-internment.aspx|archive-date=2013-09-26|accessdate=16 April 2014}}</ref> [[Податотека:St._Joseph's_Ukrainian_Catholic_Church_(Winnipeg)_-_2024_-_11.jpg|мини|Една од 100-те идентични плочи ''во спомен на првите национални операции за интернирање во Канада'', кои биле откриени во 2014 година]] На 22 август 2014 година, биле откриени сто двојазични англиско-француски плочи во знак на сеќавање на 100-годишнината од спроведувањето на ''Законот за воени мерки'' од 1914 година и почетокот на операциите за интернирање низ цела Канада.<ref>For a complete list of all of the "One Hundred" ({{Langx|uk|Сто}}) plaque sites, see {{Наведена мрежна страница|url=http://www.uccla.ca/CTO_100plaques.htm|title=CTO – 100 Plaques|work=uccla.ca|publisher=[[Ukrainian Canadian Civil Liberties Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710014154/http://www.uccla.ca/CTO_100plaques.htm|archive-date=2014-07-10|accessdate=January 8, 2025}}</ref> Во 2017 година, СЗКФПИ ја поддржал инсталацијата на постојана изложба за првите национални операции за интернирање во Канада во Историската сала на Канада во Канадскиот историски музеј во Гатино, [[Квебек]]. СЗКФПИ, исто така, обезбедил средства за откривање на голема нова изложба во 2021 година во музејот, која ќе се занимава со ''Законот за воени мерки'' и граѓанските слободи за време на Првата светска војна, [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и [[Октомвриска криза|Октомвриската криза]]. 100-годишнината од завршувањето на првите национални операции за интернирање во Канада била одбележана на 20 јуни 2020 година – соопштението било објавено од Украинско-канадската фондација за граѓански слободи во националното издание на ''The Globe and Mail'', со поддршка на СЗКФПИ.<ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 19, 2020|title=Remembering the 100th year since the end of Canada's first national internment operations|url=https://www.ucclf.ca/post/remembering-the-100th-year-since-the-end-of-canada-s-first-national-internment-operations|publisher=Ukrainian Canadian Civil Liberties Foundation|access-date=January 8, 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Дополнително читање== * {{cite book |editor-last1=Kordan |editor-first1=Bohdan S. |editor-last2=Melnycky |editor-first2=Peter |year=1991 |title=In the Shadow of the Rockies: Diary of the Castle Mountain Internment Camp, 1915–1917 |url=https://archive.org/details/inshadowofrockie00unse |location=Edmonton |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies Press |isbn=0-920862-79-9}} * {{cite journal |last1=Farney |first1=James |last2=Kordan |first2=Bohdan S. |date=Winter 2005 |title=The Predicament of Belonging: The Status of Enemy Aliens in Canada, 1914 |url=http://web.ebscohost.com/ehost/pdfviewer/pdfviewer?sid=1653b2d3-9393-4a18-a169-fb651697b598%40sessionmgr13&vid=1&hid=12 |journal=[[Journal of Canadian Studies]] |volume=39 |issue=1 |pages=74–89 |doi=10.1353/jcs.2006.0003|url-access=subscription }} * {{cite book |last=Kordan |first=Bohdan S. |year=2002 |title=Enemy Aliens, Prisoners of War: Internment in Canada During the Great War |url=https://archive.org/details/enemyalienspriso0000kord |url-access=limited |location=Montreal & Kingston |publisher=McGill-Queen's University Press |isbn=0-7735-2350-2}} * {{cite book |last1=Kordan |first1=Bohdan S. |last2=Mahovsky |first2= Craig |year=2004 |title=A Bare and Impolitic Right: Internment and Ukrainian-Canadian Redress |url=https://archive.org/details/bareimpoliticrig0000kord |location=Montreal & Kingston |publisher=McGill-Queen's University Press |isbn=0-7735-2733-8}} * {{cite book |last=Minenko |first=Mark |editor-last1=Luciuk |editor-first1=Lubomyr |editor-last2=Hryniuk |editor-first2=Stella |year=1991 |chapter=Without Just Cause: Canada's First National Internment Operations |chapter-url=https://archive.org/details/canadasukrainian0000unse/page/288/mode/2up |chapter-url-access=limited |title=Canada's Ukrainians: Negotiating an Identity |location=Toronto |publisher=University of Toronto Press |pages=288–303 |isbn=0-8020-5978-3}} * {{cite book |last=Luciuk |first=Lubomyr |year=2000 |title=Searching for Place: Ukrainian Displaced Persons, Canada, and the Migration of Memory |url=https://archive.org/details/searchingforplac0000luci |url-access=limited |location=Toronto |publisher=University of Toronto Press |isbn=0-8020-8088-X}} * {{cite book |last=Luciuk |first=Lubomyr |year=2001 |title=In Fear of the Barbed Wire Fence: Canada's First National Internment Operations and the Ukrainian Canadians, 1914–1920 |location=Kingston |publisher=Kashtan Press |isbn=1-896354-22-X}} * {{cite book |last=Luciuk |first=Lubomyr Y. |year=2006 |title=Without Just Cause: Canada's First National Internment Operations and the Ukrainian Canadians, 1914–1920 |url=https://archive.org/details/withoutjustcause0000luci |url-access=limited |location=Kingston |publisher=Kashtan Press |isbn=1-896354-40-8}} * {{cite AV media |last=Luhovy |first=Yurij |year=1994 |title=Freedom Had a Price: Canada's First Internment Operation 1914–1920 |type=VHS/DVD |publisher=La Maison de Montage Luhovy Inc. |minutes=55}} * {{cite book |last=Martynowych |first=Orest |year=1991 |chapter=Registration, Internment and Censorship |title=Ukrainians in Canada: The Formative Period, 1891–1924 |location=Edmonton |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies Press |pages=323–334 |isbn=0-920862-76-4}} * {{cite book |editor-last1=Swyripa |editor-first1=Frances |editor-last2=Thompson |editor-first2=John Herd |editor-link2=John Herd Thompson |year=1983 |title=Loyalties in Conflict: Ukrainians in Canada During the Great War |url=https://archive.org/details/loyaltiesinconfl00swyr |location=Edmonton |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies |isbn=0-920862-22-5}} * [http://www.italiancanadianww2.ca/ "Italian Canadians interned in Canada. Italian Canadians as Enemy Aliens: Memories of WWII] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190601215600/http://www.italiancanadianww2.ca/ |date=2019-06-01 }} == Надворешни врски == {{Commons category|World War I internment in Canada}} * [http://www.parl.gc.ca/legisinfo/index.asp?Language=E&Chamber=N&StartList=A&EndList=Z&Session=13&Type=0&Scope=I&query=4229&List=toc-1 Bill C-331], ''An Act to acknowledge that persons of Ukrainian origin were interned in Canada during the First World War and to provide for recognition of this event''. * [https://www.theglobeandmail.com/servlet/ArticleNews/TPStory/LAC/20050825/UKRANIANS25/TPNational/TopStories PM Reaches out to Ukrainians] – ''The Globe and Mail'', August 25, 2005 * [http://www.internmentcanada.ca/ Canadian First World War Internment Recognition Fund] * [http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&Id=788 Escape Attempt at Castle Mountain] * [http://www.ucclf.ca/ Ukrainian Canadian Civil Liberties Foundation] [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Канада во Првата светска војна]] s1tu7mi7znbzyrpxhv14fowhtlet50b 0 1396965 5583168 5573805 2026-06-27T09:33:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583168 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Water horsetail | image = Equisetum fluviatile Luc Viatour.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |last1=Lansdown |first1=R.V. |year=2014 |title=''Equisetum fluviatile'' |volume=2014 |article-number=e.T167858A42381075 |doi=10.2305/IUCN.UK.2014-1.RLTS.T167858A42381075.en |access-date=31 October 2025}}</ref> | status2 = G5 | status2_system = TNC | status2_ref = <ref name=NS>{{cite NatureServe |id=2.155525 |title=''Equisetum fluviatile'' |access-date=31 October 2025}}</ref> | parent = Equisetum subg. Equisetum | genus = Equisetum | species = fluviatile | authority = [[L.]] | synonyms_ref =<ref name="POWO" >{{cite POWO |id=30041462-2 |title=''Equisetum fluviatile'' L. |access-date=26 January 2022 }}</ref> | synonyms = {{Collapsible list| *''Equisetum fluviatile'' var. ''attenuatum'' {{small|(Milde) A.A.Eaton}} *''Equisetum fluviatile'' f. ''attenuatum'' {{small|(Milde) Vict. ex Dutilly & Lepage}} *''Equisetum fluviatile'' var. ''brachycladon'' {{small|(Döll) A.A.Eaton}} *''Equisetum fluviatile'' var. ''intermedium'' {{small|A.A.Eaton}} *''Equisetum fluviatile'' var. ''leptocladon'' {{small|(Döll) A.A.Eaton}} *''Equisetum fluviatile'' var. ''limosum'' {{small|(L.) Farw.}} *''Equisetum fluviatile'' f. ''limosum'' {{small|(L.) Satou}} *''Equisetum fluviatile'' f. ''linnaeanum'' {{small|(Döll) M.Broun}} *''Equisetum fluviatile'' f. ''minus'' {{small|M.Broun}} *''Equisetum fluviatile'' f. ''natans'' {{small|(Vict.) M.Broun}} *''Equisetum fluviatile'' var. ''polystachium'' {{small|(Brückn.) A.A.Eaton}} *''Equisetum fluviatile'' f. ''polystachium'' {{small|(Brückn.) M.Broun}} *''Equisetum fluviatile'' f. ''uliginosum'' {{small|(Muhl. ex Willd.) Macloskie & Dusén}} *''Equisetum fluviatile'' var. ''verticillatum'' {{small|(Döll) A.A.Eaton}} *''Equisetum limosum'' {{small|L.}} *''Equisetum limosum'' var. ''attenuatum'' {{small|Milde}} *''Equisetum limosum'' f. ''brachycladon'' {{small|Döll}} *''Equisetum limosum'' var. ''candelabrum'' {{small|Hook.}} *''Equisetum limosum'' var. ''leptocladon'' {{small|Döll}} *''Equisetum limosum'' f. ''leptocladon'' {{small|Döll}} *''Equisetum limosum'' f. ''linnaeanum'' {{small|Döll}} *''Equisetum limosum'' var. ''minus'' {{small|A.Braun ex Engelm.}} *''Equisetum limosum'' f. ''minus'' {{small|Döll}} *''Equisetum limosum'' f. ''natans'' {{small|Vict.}} *''Equisetum limosum'' f. ''polystachium'' {{small|(Brückn.) Luerss.}} *''Equisetum limosum'' var. ''polystachyum'' {{small|A.Braun ex Engelm.}} *''Equisetum limosum'' var. ''verticillatum'' {{small|Döll}} *''Equisetum majus'' {{small|Schinz & Thell.}} *''Equisetum polystachium'' {{small|Brückn.}} *''Equisetum uliginosum'' {{small|Muhl. ex Willd.}} }} }} '''''Equisetum fluviatile''''', '''водно коњско опавче''' е васкуларно растение од семејството коњски опашки [[Коњски опашки|Equisetaceae]]. Тоа е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишен]] [[Зелјесто растение|тревен]] птеридофит кој се размножува со помош на [[Спора|спори]]. == Опис == Зелените стебла растат 50-150 см високи и дебели 2–8 мм. Листовите обвивки се тесни, со 15–20 заби со црн врв.<ref name="Piirainen-1999">{{Наведена книга|title=Kotimaan luonnonkasvit|last=Piirainen|first=Mikko|last2=Piirainen|first2=Pirkko|last3=Vainio|first3=Hannele|date=1999|publisher=WSOY|isbn=951-0-23001-4|location=Porvoo, Finland|page=221|language=fi|trans-title=Native wild plants}}</ref> Многу, но не сите, стебла имаат и спирали од кратки растечки и раширени гранки 1-5 см долги, со најдолги гранки на долниот среден дел од стеблото. Водното коњско опавче има една од најголемите централни вдлабнатини на коњските опашки, при што 80% од дијаметарот на стеблото е обично шуплив.<ref name="Equisetum fluviatile-2005">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rook.org/earl/bwca/nature/ferns/equisetumflu.html|title=Equisetum fluviatile, Water Horsetail, Pipes, River Horsetail, Swamp Horsetail, Prele Fluviatile, Sjofraken, Dyfraken, Elvesnelle, Dynd-Padderok, Jarvikorte, Tjarnelfting, Fergin, Teich-Schachtelhalm, Clois|date=2005-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20050207013129/http://www.rook.org/earl/bwca/nature/ferns/equisetumflu.html|archive-date=2005-02-07|accessdate=2024-04-16}}</ref> [[Податотека:Equisetum_fluviatile_central_hollow.jpg|н|мини|240x240пкс|''Equisetum fluviatile'' – скршено стебло со откриена централна вдлабнатина]] Водната коњска опашка најчесто се меша со [[Мочурливо коњско опавче|мочурливото коњско опавче]] ''E.&nbsp;palustre'', кое има погруби стебла со помалку (4-8) гребени на стеблото со помала вдлабнатина во центарот на стеблото и подолги спори шишарки 2-4 см во должина. Ова растение се размножува и со спори и вегетативно со [[Ризом|ризоми]]. Првенствено се размножува вегетативно, при што поголемиот дел од изданоците произлегуваат од ризоми. Спорите се создаваат во спорангии во конуси со тап врв на врвовите на некои стебла.<ref name="Piirainen-1999" /><ref name="Equisetum fluviatile-2005" /> Конусите на спорите се жолтеникаво-зелени, долги 2,5 см.<ref name="Equisetum fluviatile-2005" /> == Распространетост и живеалиште == Водното коњско опавче се протега низ целата умерена [[Северна полутопка|северна хемисфера]], од [[Евроазија]] на југ до централна [[Шпанија]], [[Италија]], [[Кавказ]], [[Народна Република Кина|Кина]], [[Кореја]] и [[Јапонија]], а во [[Северна Америка]] од [[Алеутски Острови|Алеутските Острови]] до [[Њуфаундленд]], на југ до [[Орегон]], [[Ајдахо]], северозападен [[Монтана]], североисточен [[Вајоминг]], [[Западна Вирџинија]] и [[Вирџинија]]. Најчесто расте во густи колонии покрај слатководните брегови или во плитка вода во езерца, [[Шумско мочуриште|мочуришта]], ровови и други бавни или мирни води со калливо дно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.matus.at/Equisetum_fluviatile.html|title=Equisetum fluviatile|date=2013-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801080438/http://www.matus.at/Equisetum_fluviatile.html|archive-date=2013-08-01|accessdate=2024-04-16}}</ref> Во Македонија е ретко растение. Се развива по тресетишта. Познато е само за [[Струшко Блато]], а се наведува дека е сретнат видот на [[Јакупица]], во [[Бегово Поле]], [[Голешница]] и во селото [[Банско]], Струмичко.<ref name="Флора на Македонија2">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 46, МАНУ, Скопје, 1985</ref> == Таксономија == [[Карл Линеј|Линеј]] бил првиот што го опишал водното коњско опавче со [[Биномна номенклатура|биномниот назив]] ''Equisetum sylvaticum'' во неговото дело ''„Species Plantarum“'' од 1753 година. Во истото дело, тој ја опишал и неразгранетата форма на растението како посебен вид, ''E.&#x20;limosum''. <ref>{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/359083|title=Species Plantarum|last=Linnaeus|first=C.|publisher=Laurentii Salvii|year=1753|edition=1st|volume=II|location=Stockholm|page=1062|author-link=Carl Linnaeus}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.rook.org/earl/bwca/nature/ferns/equisetumflu.html ''Equisetum fluviatile'' Водна коњска опашка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050207013129/http://www.rook.org/earl/bwca/nature/ferns/equisetumflu.html |date=2005-02-07 }} Во дивината на областа за кану „Баундари Вотерс“ * [https://web.archive.org/web/20130801080438/http://www.matus.at/Equisetum_fluviatile.html ''Equisetum fluviatile'' {{Мали|L.}}] во World of Equisetum * [https://www.researchgate.net/publication/351092527_Equisetetum_fluviatilis ''Equisetetum fluviatilis'' {{Мали|K. Ishiwatari, R. Walkowiak, A. Takeuchi}}] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 2l0v7ah9ghgl318qgc2uoquzh8esuts 0 1397214 5583007 5575948 2026-06-26T18:40:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583007 wikitext text/x-wiki '''Валтер Зонтаг''' (13 мај 1907 – 17 септември 1948) бил нацистички лекар кој вршел експерименти врз жртвите од концентрационите логори. Тој им ги вадел здравите заби без употреба на анестетик, а неговиот метод на убивање бил со директно инјектирање [[бензин]] и [[фенол]] во нивните вени. Експериментирал со проститутките интернирани во концентрациониот логор [[Равенсбрик]], користејќи ги како свои „лабораториски стаорци“ во потрага по лек за [[гонореја]] и [[сифилис]].<ref name="WarandHistory">{{Наведени вести|url=https://www.warhistoryonline.com/war-articles/look-inside-ravensbruck-nazis-death-camp-women.html|title=A Look Inside Ravensbruck, the Nazis' Death Camp for Women|last=Pitogo|first=Heziel|date=2015-01-16|work=War History Online|access-date=20 October 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Stoll|first=Katrin|date=2002|title=[Walter Sonntag -- an SS doctor on trial]|journal=Zeitschrift für Geschichtswissenschaft|language=German|volume=50|issue=10|pages=918–939|issn=0044-2828|pmid=17214029}}</ref><ref name="Helm">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_UVzAwAAQBAJ&pg=PA109|title=If This Is A Woman: Inside Ravensbruck: Hitler's Concentration Camp for Women|last=Helm|first=Sarah|date=2015|publisher=Little, Brown Book Group|isbn=9780748112432|location=|pages=|language=en}}</ref><ref name="Bazyler2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BMtRCgAAQBAJ&q=walter+sonntag&pg=PA146|title=Forgotten Trials of the Holocaust|last=Bazyler|first=Michael J.|last2=Tuerkheimer|first2=Frank M.|date=2015|publisher=[[New York University Press]]|isbn=978-1-4798-8606-7|location=|pages=141–146|language=en}}</ref><ref name="image">{{Наведена мрежна страница|url=https://images.nationalarchives.gov.uk/assetbank-nationalarchives/action/quickSearch;jsessionid=4E4B38F09FBC8E7A925AF07577F320EF?newSearch=true&quickSearch=true&keywords=WO+311|title=The National Archives Image library {{!}} Search results|last=|first=|date=|work=images.nationalarchives.gov.uk|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=20 October 2018}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=January 2026}}</ref> Тој бил осуден за [[Воено злосторство|воени злосторства]] на судењата во Хамбург-Равенсбрик кога бил осуден на смрт и екзикутиран на 17 септември 1948 година во [[Хамелн]]. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Починати во 1948 година]] [[Категорија:Родени во 1907 година]] [[Категорија:Германски воени злосторства во Втората светска војна]] [[Категорија:Историја на човековите права]] i2oshhqltgfhacck1d7jz90dn4cix6l 0 1397516 5582956 5576109 2026-06-26T16:35:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582956 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Брчевски манастир | image = Брчевски манстир.jpg | caption = Поглед на манастирскиот двор | full = Манастир „Св. Димитриј“ - Брчево | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = 1998 | disestablished = | abbot = | diocese = [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониска]] | churches = [[Црква „Св. Димитриј“ - Брчево|„Св. Димитриј“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Брчево]], [[Општина Струга]], {{МКД}} | coord = {{coord|41|18|8.5|N|20|39|27.8|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = трпезарија, црква, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Прва струшка парохија]]) }} '''Брчевски манастир''' — мал понов [[манастир]] во струшкото село [[Брчево]]. == Местоположба == Црквата и манастирот се подигнати во месноста Џамија над селото. == Историја == Претходно црквата била параклис (капела).<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=212|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Манастирската црква била осветена на 30 август 1998 година од страна на митрополитот Дебарско-кичевски г. Тимотеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dke.org.mk/namesnistva/strusko.asp|title=Струшко намесништво|work=[[Дебарско-кичевска епархија]]|accessdate=2026-06-12|archive-date=2014-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304123108/http://www.dke.org.mk/namesnistva/strusko.asp|url-status=dead}}</ref> == Градби во манастирот == Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква, трпезарија, чешма и помошни објекти. === Црква „Св. Димитриј“ === {{главна|Црква „Св. Димитриј“ - Брчево}} Главната манастирска црква е посветена на Свети Димитриј. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Брчевски манастир 2.jpg|Помошен објект Податотека:Брчевски манастир 3.jpg|Помошен објект Податотека:Брчевски манастир 4.jpg|Чешма во дворот Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Брчево.jpg|Манастирската црква </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Brčevo Monastery}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Брчевски манастир| ]] [[Категорија:Брчево]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Дебарско-кичевската епархија]] [[Категорија:Манастири во Струшкото архијерејско намесништво]] ksy14ay5p2g00u3fr4jmr0vjpbnvw56 0 1397726 5583118 5578322 2026-06-26T23:44:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5583118 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Вилијам Џексон Хукер|image=Gambardella - Sir William Jackson Hooker (1785–1865).jpg|birth_date=6 јули 1785|birth_place=[[Норвич]], Англија, Велика Британија|death_date=12 август 1865 (80 години)|death_place=[[Лондонска општина Ричмонд на Темза]], Обединето Кралство|residence=|nationality=|alma_mater=[[Норвичко уличиште]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=Основање на [[Хербариум во Кју|Хербариумот во Кју]]|author_abbrev_bot=Hook.|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|signature=|footnotes=|field=[[ботаника]]|work_institutions={{ubl|[[Кралски ботанички градини во Кју]]|[[Кралска ботаничка институција во Глазгов]]}}|prizes=}}'''Вилијам Џексон Хукер''' (6 јули 1785 година{{Цп}}12 август 1865) — англиски [[Ботаника|ботаничар]] и ботанички илустратор, кој станал првиот директор на [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] кога во 1841 година било препорачано местото да се стави под државна сопственост како [[ботаничка градина]]. Во Кју го основал [[Хербариум во Кју|хербариумот]] и ги проширил градините и [[Арборетум|арборетумот]]. {{Ботаничар|Hook.}} Хукер бил роден и образован во [[Норвич]]. Наследството му овозможило средства да патува и да се посвети на проучување на [[Природонаука|природонауката]], особено ботаниката. Тој го објавил својот извештај за експедицијата во Исланд во 1809 година, иако неговите белешки и примероци биле уништени за време на неговото патување дома. Се оженил со Марија, најстарата ќерка на банкарот [[Норфолк|од Норфолк]], [[Досон Тарнер]], во 1815 година, а потоа живеел во [[Хејлсворт]] 11 години, каде што основал [[хербариум]] кој станал познат меѓу ботаничарите во тоа време. Тој ја имал функцијата [[региус професор]] по ботаника на [[Глазговски универзитет|Глазговскиот универзитет]], каде што работел со ботаничарот и [[Литографија|литограф]] [[Томас Хопкирк]] и уживал во поддржувачкото пријателство на [[Џозеф Бенкс]] за неговата истражувачка, колекционерска и организирачка работа. Во 1841 година го наследил [[Вилијам Таунсенд Ајтон]] како директор на [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]]. Ги проширил градините во Кју, градејќи нови стакленици и основајќи [[арборетум]] и музеј на [[економска ботаника]]. Меѓу неговите публикации се ''„Британските листостебленици“'' (1816), ''„Флора Шкотика“'' (1821) и ''„Видови Filicum“'' (1846 – 64). Починал во 1865 година. Неговиот син, [[Џозеф Далтон Хукер]], го наследил како директор на Кралските ботанички градини во Кју. == Семејство == Таткото на Хукер, Џозеф Хукер, бил роднина на [[Семејство Баринг|семејството Баринг]] и работел за нив во [[Ексетер]] и [[Норвич]] како продавач на волна.{{Sfn|Richardson|2002}}{{Sfn|Allan|1967}} Тој бил аматерски ботаничар кој собирал [[Сочник|сочници]],{{Sfn|Allan|1967}} и, според неговиот внук Сер [[Џозеф Далтон Хукер]], бил „главно самообразован човек и добар германски научник“.{{Sfn|Hooker|1902}} Џозеф Хукер бил роднина со историчарот од шеснаесеттиот век Џон Хукер и [[Богословие|теологот]] [[Ричард Хукер]].<ref name="lawley">{{Наведена мрежна страница|url=https://rbg-web2.rbge.org.uk/bbs/Learning/Bryohistory/Bygone%20Bryologists/WILLIAM%20JACKSON%20HOOKER.rtf|title=William Jackson Hooker (1785–1865)|last=Lawley|first=Mark|publisher=British Bryological Society|accessdate=6 January 2020}}</ref> Неговата мајка, Лидија Винсент, ќерка на Џејмс Винсент,<ref name="lawley"/> припаѓала на семејство ткајачи и уметници од Норвич. Нејзиниот братучед, Вилијам Џексон, бил кум на Вилијам Џексон Хукер.{{Sfn|Allan|1967}} По неговата смрт во 1789 година, Вилијам Џексон го оставил својот имот во [[Сисалтер]], [[Кент]], на својот кум, кој го наследил кога имал 21 година.<ref name="american obit">{{Наведено списание|last=The American Journal of Science and Arts|date=1866|title=Sir William Jackson Hooker|url=https://zenodo.org/record/2163034|journal=American Journal of Science|volume=41|issue=121|pages=1–10|bibcode=1866AmJS...41....1A|doi=10.2475/ajs.s2-41.121.1|access-date=6 January 2020}}</ref> Внукот на Лидија Винсент, [[Џорџ Винсент (сликар)|Џорџ Винсент]], бил еден од најталентираните [[Норвичка школа на сликари|сликари од Норвичката школа]].{{Sfn|Hooker|1902}} == Биографија == === Ран живот и образование === Вилијам Џексон Хукер бил роден на 6 јули 1785 година на улицата Магдален број 71–77, Норвич.{{Sfn|Fitzgerald|2020}} Тој посетувал [[Норвичко училиште|гимназија во Норвич]] од околу 1792 година до доцните тинејџерски години,{{Sfn|Allan|1967}} но ниту еден од училишните записи од периодот кога бил таму не бил зачуван, а малку се знае за неговите училишни денови. Тој развил интерес за [[ентомологија]], читање и [[природонаука]] за време на неговото детство.{{Sfn|Hooker|1902}} Во 1805 година, Хукер открил [[мов]] (сега познат како ''[[Buxbaumia aphylla]]'') додека шетал по [[Ракхит]], северно од Норвич.{{Sfn|Allan|1967}}{{Sfn|Richardson|2002}} Тој го посетил ботаничарот од Норвич, Сер [[Џејмс Едвард Смит (ботаничар)|Џејмс Едвард Смит]], за да се консултира околу неговите колекции.{{Sfn|Richardson|2002}} Смит го советувал младиот Хукер да го контактира ботаничарот [[Досон Тарнер]] за неговото откритие.{{Sfn|Richardson|2002}} Кога наполнил 21 година, тој наследил имот во Кент од својот кум.{{Sfn|Allan|1967}} Неговите независни средства му овозможиле да патува и да го развива својот интерес за природонаука.{{Sfn|Chisholm|1911}} Како млад човек, Хукер бил фасциниран од ендемските птици на Норфолк и поминувал големо време проучувајќи ги на [[Национален парк Бродс|Бродс]] и на брегот на Норфолк. Тој станал вешт во нивното цртање и разбирање на нивното однесување.{{Sfn|Hooker|1902}} Тој исто така ги проучувал инсектите и, кога сè уште бил во училиште, неговите вештини биле ценети од страна на преподобниот [[Вилијам Кирби (ентомолог)|Вилијам Кирби]]. Во 1805 година, Кирби го посветил ''[[Omphalapion hookerorum]]'', вид [[Чурилкаровидни|чурилкаровиден црв]], на него и на неговиот брат Џозеф: „Јас сум должен на еден одличен природонаучник, г-дин В. Џ. Хукер, од Норвич, кој прв го откри овој вид. Многу други неописни птици се земени од него и неговиот брат, г-дин Џ. Хукер, и го именувам овој инсект по нив, како спомен на моето чувство за нивните способности и напори во служба на мојот омилен оддел за природонауката.“{{Sfn|Hooker|1902}} Во 1805 година, Хукер се обучил за имотно управување во Старстон Хол, Норфолк, можеби поради потребата да може да управува со своите новостекнати имоти.{{Sfn|Allan|1967}} Тој живеел таму со Роберт Пол, земјоделец.{{Sfn|Allan|1967}} Во 1806 година бил запознаен со Сер [[Џозеф Бенкс]], претседателот на [[Кралско друштво|Кралското друштво]]. Истата година бил избран за член на [[Линеевско друштво во Лондон|Линеевското друштво во Лондон]].{{Sfn|Hooker|1902}} === Рани пријатели и покровители === [[Податотека:William_Jackson_Hooker_-_illustrations_of_the_moss_'Hookeria'.jpg|алт=illustration of moss species|мини|Хукерови илустрации за трудот на [[Џејмс Едвард Смит (ботаничар)|Џејмс Едвард Смит]]„ ''Карактеристики на'' ''[[Hookeria]]'' (1808), за [[Род (биологија)|родот]] именуван по Хукер од страна на Смит.]] Кога бил млад, Хукер го добил покровителството и пријателството на некои од најважните натуралисти во источна Англија, вклучувајќи го Смит, кој го основал Линеевското друштво во Лондон во 1788 година и ја поседувал колекцијата растенија и книги на [[Карл Линеј]], ботаничарот и [[старинар]] Досон Тарнер и Џозеф Бенкс.{{Sfn|Fitzgerald|2020}} Во 1807 година, Хукер бил каснат од [[шарка]] додека одел во близина [[Бургов замок|на замокот Бург]] и бил тешко повреден. Го пронашле пријатели и го однеле во куќата на Досон Тарнер, каде што бил згрижен сè додека целосно не се опоравил од последиците од каснувањето на змијата.{{Sfn|Allan|1967}} Откако целосно се опоравил, ги придружувал Тарнер и неговата сопруга Мери на турнеја низ Шкотска. Во 1808 година, повторно отпатувал во Шкотска, овој пат придружуван од неговиот пријател [[Вилијам Борер]]. За време на ова патување открил нов вид мов, ''[[Andreaea nivalis]]'', на [[Бен Невис]], што можеби довело до објавување на трудот ''„Некои набљудувања за родот Andreaea“'' во 1810 година.{{Sfn|Fitzgerald|2020}}<ref>{{Наведено списание|last=Hooker|first=William Jackson|date=1810|title=Some Observations in the Genus Andraea; with Descriptions of Four British Species|url=https://archive.org/details/mobot31753002433560|journal=Transactions of the Linnean Society|volume=10|pages=[https://archive.org/details/mobot31753002433560/page/381 381]-398|access-date=9 January 2020}}</ref> Хукер ги изработил илустрациите за трудот на Џејмс Едвард Смит ''„Карактеристики на'' ''[[Hookeria]]''“'', нов род мовови, со описи на десет видови'', род именуван од Смит во чест на Вилијам и неговиот постар брат Џозеф. Хукер открил примерок од мовот во селата околу [[Холт (Норфолк)|Холт]].<ref>{{Наведено списание|last=Smith|first=James Edward|date=1808|title=Characters of Hookeria, a new Genus of Mosses, with Descriptions of Ten Species|url=https://archive.org/details/transactionsofli09lond|journal=Transactions of the Linnean Society|volume=9|pages=[https://archive.org/details/transactionsofli09lond/page/272 272]-282|access-date=9 January 2020}}</ref> Од 1806 до 1809 година бил постојан гостин на Досон Тарнер во Јармут, каде што ги изработил илустрациите за четиритомната книга на Тарнер ''„Historia Fucorum“'' . Исто така, поминал време во Лондон, каде што живеел на улицата Фрит, во близина на [[Британски музеј|Британскиот музеј]].{{Sfn|Hooker|1902}} До 1807 година, Хукер започнал да работи како надзорник-менаџер во [[пиварница]] во [[Хејлсворт]], во партнерство со Досон Тарнер и Семјуел Паџет.{{Sfn|Richardson|2002}}<ref name="hales" /> Делејќи една четвртина од компанијата, тој живеел во пиварницата, која имала голема градина и стаклена градина во која одгледувал [[орхидеи]].<ref name="hales">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.halesworth.net/history/museum/hookers.php|title=The Hooker Family of Halesworth|work=Explore Halesworth|publisher=Blythweb|accessdate=8 January 2020}}</ref> Потфатот со пиво се покажал како неуспешен, бидејќи немал капацитет за бизнис <ref name="rs">{{Наведено списание|last=Thiselton-Dyer|first=William Turner|author-link=William Turner Thiselton-Dyer|date=1911|title=Obituary Notice of a Fellow Deceased|journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Containing Papers of a Biological Character|publisher=[[The Royal Society]]|volume=85|issue=583|page=ii|doi=10.1098/rspb.1912.0085|doi-access=free}}</ref> Тој останал како менаџер таму десет години, живеејќи на улицата Квеј број 15, Хејлсворт.{{Sfn|Richardson|2002}} === Екскурзии во странство и рани дела === [[Податотека:Edwards_-_Eruption_of_the_Geyser.jpg|алт=etching of a guyser|мини|Гравура во поранепна сопственост на [[Џозеф Бенкс|Сер Џозеф Бенкс]], која Хукер ја вклучил во својот ''Дневник за патувањето во Исланд'' (1813)]] Хукер наследил доволно пари за да може да патува на свој трошок. Неговата прва ботаничка експедиција во странство - по предлог на натуралистот Сер Џозеф Бенкс, кој претходно го посетил во 1772 година - била во Исланд во 1809 година.{{Sfn|Hooker|1902}}{{Sfn|Chisholm|1911}} Тој отпловил на бродот ''„Маргарет и Ана“'', пристигнувајќи во [[Рејкјавик]] во јуни. Тој месец данскиот авантурист [[Јерген Јергенсен]] организирал обид за независност на Исланд.{{Sfn|Hooker|1902}} За време на неговото враќање, во мртва тишина, бродот ''„Маргарет и Ана“'', почнал да гори, резултат на саботажа за која подоцна се открило дека ја планирале дански затвореници. Хукер и другите присутни на бродот биле спасени, но пожарот ги уништил повеќето негови цртежи и белешки.{{Sfn|Hooker|1902}} Бенкс подоцна му понудил на Хукер да ги користи своите документи, и со овие материјали, заедно со зачуваните делови од неговиот дневник, неговата добра меморија му помогнала да објави извештај за островот, неговите жители и флората: неговиот ''„Дневник за патување во Исланд“ (1809)'' бил приватно дистрибуиран во 1811 година и објавен две години подоцна.{{Sfn|Hooker|1902}} Во 1810–11 година, тој направил обемни подготовки и жртви кои се покажале како финансиски сериозни, со цел да патува до [[Шри Ланка]], за да го придружува новоназначениот гувернер, Сер [[Роберт Браунриг]].{{Sfn|Chisholm|1911}} Тој продал имот наследен од својот кум, Вилијам Џексон, за да го собере потребниот капитал за патувањето. Политичките превирања таму довеле до напуштање на проектот.{{Sfn|Richardson|2002}} Во 1812 година бил избран за член на [[Кралско друштво|Кралското друштво во Лондон]].{{Sfn|Fitzgerald|2020}} Во 1813 година, охрабрен од Сер Џозеф Бенкс, тој размислувал да патува на Јава, но се предомислил од идејата поради предомислувања наметнати од пријателите и семејството.{{Sfn|Hooker|1902}} Во 1814 година, тој патувал низ Европа девет месеци, одејќи во Париз со семејството Тарнер, а потоа патувал сам во Швајцарија, јужна Франција и Италија, каде што студирал растенија и посетувал значајни ботаничари.{{Sfn|Hooker|1902}} Следната година се оженил со најстарата ќерка на својот пријател Досон Тарнер. Населувајќи се во Хејлсворт, тој се посветил на формирањето на својот [[хербариум]], кој станал светски познат меѓу ботаничарите.{{Sfn|Chisholm|1911}} Во 1815 година, бил избран за дописен член на [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската шведска академија на науките]] Во овој период, тој посветил голем дел од своето време на проучување на мовови и [[џигерици]]. Неговото важно дело за џигериците ''British Jungermanniae'' било објавено во 1816 година, по што следела краткотрајната серија ''Musci Exotici'' (1818-1820) и неговата авторитативна ''Muscologia Britannica'' (1818), која ја напишал со [[Томас Тејлор]]. Покрај неговата преписка со многу водечки ботаничари, тој ги поддржувал и охрабрувал и мусколошките интереси на другите, вклучувајќи го младиот [[Хенри Фокс Талбот]] и неговата братучетка [[Џејн Талбот]].<ref>Anne Secord, 'Talbot’s first lens: Botanical vision as an exact science'.</ref> === Кариера во Глазгов === [[Податотека:Plan_of_the_Royal_Botanic_Garden,_Glasgow_in_1825.jpg|алт=plan of the botanic garden in Glasgow|мини|План на Кралската ботаничка градина во Глазгов во 1825 година]] Во февруари 1820 година, Хукер бил назначен за [[региус професор]] по [[ботаника]] на [[Глазговски универзитет|Глазговскиот универзитет]],{{Sfn|Hooker|1902}} преземајќи ја функцијата од шкотскиот лекар и ботаничар [[Роберт Греам (ботаничар)|Роберт Греам]], и наследувајќи мала [[ботаничка градина]] која била недоволно финансирана и ѝ недостасувале растенија.{{Sfn|Allan|1967}} Во мај бил примен од Универзитетот и ја прочитал својата инаугуративна [[теза]] на [[латински јазик]], напишана од неговиот свекор, Досон Тарнер.{{Sfn|Hooker|1902}} Хукер се соочил со можноста да држи предавања на студенти, тоа било проблем поради тоа што никогаш претходно не предавал и не бил запознаен со некои аспекти на ботаниката:{{Sfn|Hooker|1902}} неговата позиција на медицинскиот факултет го инспирирала да студира за медицинска диплома.{{Sfn|Richardson|2002}} Набрзо станал популарен како предавач, неговиот стил бил јасен и елоквентен, а луѓе како што биле локалните армиски офицери доаѓале да ги посетуваат неговите предавања.{{Sfn|Allan|1967}} Петнаесет години држел летен курс по ботаника, кој бил морален да го изучуваат сите студенти по медицина - во преостанатите месеци од годината имал слобода да учи, да работи на своите публикации и на својот хербариум и да се допишува со други ботаничари.{{Sfn|Hooker|1902}}{{Sfn|Allan|1967}} Неговата училница била извонредна по тоа што имало изложени цртежи од растенија за да им се помогне на учениците, а нивниот курс вклучувал и патувања за проучување на растенијата, организирани од Хукер.{{Sfn|Hooker|1902}} Бројот на ученици се зголемил од 30 во 1820 година на 130 десет години подоцна.{{Sfn|Allan|1967}} Тој заработил 144 фунти во првата година, сума која подоцна се зголемила,{{Sfn|Allan|1967}} но сепак требало да го надополни својот приход подучувајќи двајца момчиња од богати семејства, кои живееле со семејството.{{Sfn|Allan|1967}} [[Податотека:Sir_William_Jackson_Hooker._Stipple_engraving_by_H._Cook,_18_Wellcome_M0010688.jpg|алт=portrait of Hooker|мини|Хукер во 1834 година]] Неговите години во Глазгов биле најпродуктивни, кога бил познат како најактивниот ботаничар во земјата.<ref name="american obit2">{{Наведено списание|last=The American Journal of Science and Arts|date=1866|title=Sir William Jackson Hooker|url=https://zenodo.org/record/2163034|journal=American Journal of Science|volume=41|issue=121|pages=1–10|bibcode=1866AmJS...41....1A|doi=10.2475/ajs.s2-41.121.1|access-date=6 January 2020}}</ref> Во 1821 година ја издал „''Флора Шкотика“'', напишана за да ја користат неговите студенти по ботаника.{{Sfn|Allan|1967}} [[Доктор на науки|Докторат]] му бил доделен од Глазговскиот универзитет во 1821 година.{{Sfn|Fitzgerald|2020}} Соработувал со [[Литографија|литографот]] и ботаничар [[Томас Хопкирк]] за да ја основа [[Глазковски ботанички градини|Кралската ботаничка институција во Глазгов]] и да ги постави и развие ботаничките градини. Во 1823 година бил избран за странски почесен член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките.]] Под водство на Хукер, Глазговската ботаничката градина доживеала извонреден успех и станала истакната во ботаничкиот свет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.glasgow.gov.uk/CHttpHandler.ashx?id=31476&p=0|title=Glasgow Botanic Gardens Heritage Trail (page 5)|publisher=Glasgow City Council|accessdate=17 January 2020|archive-date=2023-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329220910/https://glasgow.gov.uk/CHttpHandler.ashx?id=31476&p=0|url-status=dead}}</ref> Градината била негова одговорност и тој се зафатил со работа на нејзин развој со помош на својата широка мрежа на пријатели и познаници. Главен меѓу нив бил Сер Џозеф Бенкс, кој ветил помош од Кју.{{Sfn|Richardson|2002}} Ботаничката градина постојано добивала нови растенија, често од посети натуралисти или од студенти кои патувале. Неговата работа на ботаничката градина резултирала со тоа што експертите го изразиле мислењето дека „Глазгов нема да страда во споредба со која било друга установа во Европа“.{{Sfn|Allan|1967}} За време на неговиот професорски мандат во Глазгов, неговите бројни објавени дела вклучуваат ''Flora Londinensis'', ''Британска Флора'', ''Flora Boreali-Americana'', ''Icones Filicum'', ''Ботаниката на патувањето на капетанот Бичи до Беринговото Море'', ''Icones Plantarum'', ''Егзотична Флора'' (1823–27), 13 тома од ''Куртисов Ботанички Магазин'' (од 1827 година) и првите седум тома од ''Хронологија на Ботаника''.{{Sfn|Hooker|1902}} Планината [[Маунт Хукер (Канада)|Маунт Хукер]], помеѓу Алберта и Британска Колумбија, била именувана по него во 1827 година од Дејвид Даглас. Во 1836 година, Хукер бил прогласен за витез на [[Кралски велфски ред|Кралскиот велфски ред]] и за [[витез-бакалеурат]] како признание за неговата работа во Глазгов и неговите заслуги за ботаниката.{{Sfn|Fitzgerald|2020}} Иако официјално бил признаен на овој начин, тој станувал сè повеќе разочаран од тоа како универзитетските власти ја гледале неговата работа, а до 1839 година се чувствувал како „достоинството на позицијата да било лишено до исмејување, а неговата работа била отфрлена како ништожна“.{{Sfn|Allan|1967}} За време на неговиот престој во Глазгов, тој живеел неколку лета во [[Инверек]] на чело на [[Свет лох|Светиот лох]].<ref name="ColegateP35">[https://play.google.com/store/books/details/John_COLEGATE_Colegate_s_Guide_to_Dunoon_Kirn_and?id=AR5bAAAAcAAJ ''Colegate's Guide to Dunoon, Kirn, and Hunter's Quay'' (Second edition)] – John Colegate (1868), p. 35</ref> „Се чини дека посветил посебно внимание на вегетацијата во соседството“, напишал Џон Колгејт во 1868 година. „Резултатите од неговите истражувања беа објавени во ''„Статистичкиот извештај за обединетите парохии Данун и Килмун'' “ на [[Макинтош Мекеј|преподобниот д-р Мекеј]].“<ref name="ColegateP35" /> === Директор на Кралските ботанички градини во Кју === Потеклото на [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] може да се проследи до спојувањето на кралските имоти [[Ричмондска палата|Ричмонд]] и Кју во 1772 година, кога градината во паркот Кју формирана од Хенри, барон Капел од Тјуксбери, била проширена од Августа, вдовица принцеза од Велс.<ref name="Advisory">{{Наведен извештај}}</ref> Градините биле развиени од архитектот [[Вилијам Чемберс (архитект)|Вилијам Чемберс]], кој ја изградил [[Пагода|пагодата]] во 1761 година, и од [[Џорџ III]], кој бил потпомогнат од страна на [[Вилијам Aјтон|Вилијам Ајтон]] и Сер [[Џозеф Бенкс]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lSKsllGsTMoC&pg=PA78|title=Nature's Government: Science, Imperial Britain, and the 'Improvement' of the World|last=Drayton, Richard Harry|date=2000|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-05976-2|page=78}}</ref> Холандската куќа, сега позната како [[Палата Кју|Кју Палас]], била купена од Џорџ III во 1781 година за неговите деца. Соседната бела куќа била срушена во 1802 година. Колекциите на растенија во Кју првпат биле систематски зголемени од [[Франсис Масон]] во 1771 година,<ref>{{cite DCB|first=Richard A.|last=Jarrell|title=Masson, Francis|volume=5|url=http://www.biographi.ca/en/bio/masson_francis_5E.html}}</ref> но по смртта на Џорџ III полека опаѓале.{{Sfn|Fitzgerald|2020}} Во 1838 година, [[Парламент на Обединетото Кралство|парламентарниот]] преглед на кралските градини во земјата препорачал развој на Кју како национална [[ботаничка градина]].{{Sfn|Fitzgerald|2020}} [[Податотека:Tallis's_Illustrated_London_vol._2_-_Kew_Gardens_Palm_House.jpg|алт=Palm House, Kew|лево|мини|Палмовата куќа во градините Кју, од ''„Илустриран Лондон“ на Талис'' (1851)]] Во април 1841 година, Хукер бил назначен за прв директор на градината со полно работно време, по оставката на [[Вилијам Таунсенд Ајтон]].{{Sfn|Fitzgerald|2020}} По неговото назначување за директор, позиција која долго време ја посакувал,{{Sfn|Fitzgerald|2020}} тој напишал „Се чувствувам како да ќе го започнам животот одново“, во писмо до Досон Тарнер.{{Sfn|Allan|1967}} Тој започнал со годишна плата од 300 фунти, со дополнителен надомест од 200 фунти.{{Sfn|Allan|1967}} За Алан, кој го опишал Хукер како човек со „страст, ентузијазам и креативни способности“, бил еминентно погоден за функцијата, бидејќи бил професионален ботаничар, уметник, лидер со врски со други во ботаничкиот свет, кој бил добро запознаен со растенијата од Британија и оние собрани од целиот свет.{{Sfn|Allan|1967}} Кустосот на градините Кју за време на периодот на Хукер како директор бил искусниот и добро упатен ботаничар [[Џон Смит (ботаничар)|Џон Смит]] (1798–1888).{{Sfn|Fitzgerald|2020}} Под водство на Хукер, градините значително се прошириле по големина. Првично, околу 4.5 хектари големи, тие биле проширени на 6.1 хектари во 1841 година.{{Sfn|Allan|1967}} Арборетум од 1.1 км2 бил воведен, биле подигнати многу нови стакленици и бил основан музеј за [[економска ботаника]].{{Sfn|Chisholm|1911}} 1843 година, ''Палмовата куќа'', според дизајн на архитектот [[Децимус Бартон]] и [[Леарничар|леарничарот]] [[Ричард Тарнер (леарничар)|Ричард Тарнер]], била изградена во Кју.{{Sfn|Allan|1967}} Градините и стаклениците биле отворени секојдневно за посетителите, на кои им било дозволено слободно да шетаат таму за прв пат. Самиот Сер Вилијам шетал наоколу во текот на работното време, давајќи ги своите совети.{{Sfn|Allan|1967}} Тој бил избран за член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]] во 1862 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1862&year-max=1862&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=16 April 2021}}</ref> Хукер живеел со своето семејство во ''Вест Парк'', во голема куќа во која библиотеката му била полна како 13 соби со книги, библиотеката била сметана за јавна институција од страна на светските ботанички експерти, кои никогаш не биле одбиени при посета.{{Sfn|Allan|1967}} Меѓу неговите посетители биле [[Кралица Викторија|кралицата Викторија]], нејзиниот сопруг принцот Алберт и нивните деца; во текот на 1865 година - годината кога починал Хукер - посетеноста се искачила на 529.241.{{Sfn|Fitzgerald|2020}} Под водство на Хукер, Кју станал центар на една нова меѓусебно поврзана светска мрежа на ботаничка експертиза, а персоналот препорачан од него се придружувал на експедиции или работел за ботанички градини низ целиот свет. Неизбежно бил консултиран кога се појавувале владини прашања во врска со ботанички прашања. Новорастените растенија биле испраќани од Кју во приватни и јавни градини во Британија, а во ботанички градини во странство, во некои случаи за да се развијат како култури.{{Sfn|Fitzgerald|2020}} === Брак и семејство === [[Податотека:William_Jackson_Hooker_1860s2.jpg|алт=portrait of Hooker|мини|Хукер околу 1864 {{Околу}}]] Во јуни 1815 година, тој се оженил со Марија Сара Тарнер,<ref name="FS1">William Jackson Hooker in "England, Norfolk, Parish Registers (County Record Office), 1510–1997 ''FamilySearch'' ([https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:VNNJ-W1L William Jackson Hooker]).</ref> најстарата ќерка на Досон Тарнер и Мери Палгрејв. Марија била аматерска уметница која собирала мовови и која со својата сестра Елизабет ги илустрирала за својот сопруг.<ref name="lawley2">{{Наведена мрежна страница|url=https://rbg-web2.rbge.org.uk/bbs/Learning/Bryohistory/Bygone%20Bryologists/WILLIAM%20JACKSON%20HOOKER.rtf|title=William Jackson Hooker (1785–1865)|last=Lawley|first=Mark|publisher=British Bryological Society|accessdate=6 January 2020}}</ref>{{Sfn|Hooker|1902}} Двојката го обиколила [[Езерски округ|Езерскиот округ]] и патувала низ [[Ирска (остров)|Ирска]] за време на нивниот меден месец, пред да патуваат во Шкотска.{{Sfn|Hooker|1902}} Тие имаа пет деца. [[Вилијам Досон Хукер]] (роден 1816) бил природонаучник кој се школувал за лекар. Тој ги објави ''„Белешки за Норвешка“'' (1837 и 1839). Тој емигрирал со својата нова сопруга во Јамајка за да се занимава со медицина, но починал во [[Кингстон (Јамајка)|Кингстон]], на 24 години. [[Џозеф Далтон Хукер]] (роден 1817) станал ботаничар и бил назначен за прв помошник-директор во графините Кју. Тој работел на оваа позиција 10 години, пред да ја преземе функцијата директор од својот татко во 1865 година. Трите ќерки во семејството биле Марија (родена 1819), Елизабет (родена 1820) и Мери Хариет (родена 1825), која починала на шеснаесетгодишна возраст.<ref name="lawley3">{{Наведена мрежна страница|url=https://rbg-web2.rbge.org.uk/bbs/Learning/Bryohistory/Bygone%20Bryologists/WILLIAM%20JACKSON%20HOOKER.rtf|title=William Jackson Hooker (1785–1865)|last=Lawley|first=Mark|publisher=British Bryological Society|accessdate=6 January 2020}}</ref>{{Sfn|Fitzgerald|2020}} === Смрт === Тој бил ангажиран на ''Synopsis filicum'' со ботаничарот [[Џон Гилберт Бејкер]] кога добил инфекција на грлото, тогашна епидемија што се ширела во Кју, и починал на 12 август 1865 година.{{Sfn|Chisholm|1911}} === Дела === Хукер ги проучувал мововите, џигерниците и папратите и објавил монографија за група џигерници, ''Британски Jungermanniles'', во 1816 година.{{Sfn|Fitzgerald|2020}} Ова било наследено од ново издание на ''[[Flora Londinensis]]'' од [[Вилијам Кертис]], за кое тој ги напишал описите (1817 – 1828); од опис на ''Plantae cryptogamicae'' од [[Александар фон Хумболт]] и [[Еме Бонплан]]; од ''[[Muscologia]]'', многу комплетен приказ на мововите од [[Обединето Кралство|Британија]] и Ирска, подготвен во соработка со [[Томас Тејлор (ботаничар)|Томас Тејлор]] и првпат објавен во 1818 година; и од неговата ''Musci exotici'' (2 тома, 1818 – 1820), посветена на нови странски мовови и други [[Криптогам|криптогамски растенија]].{{Sfn|Chisholm|1911}} Хукер објавил повеќе од 20 големи ботанички дела во период од 50 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/William-Jackson-Hooker|title=Sir William Jackson Hooker|last=<!--Not stated-->|date=2019|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=26 December 2019}}</ref> Заедно со [[Вилијам Вилсон (ботаничар)|Вилијам Вилсон,]] тој ја уредил серијата [[exsiccata]] ''Musci Americani; или'' ''Примероци од мовови, листостеблени растенија, итн.'' ''собрани од покојниот Томас Драмонд, во јужните држави на Северна Америка. Подредени и именувани од В. Вилсон и Сер В.'' ''Џ. Хукер'' (1841) со примероци од бриофити од колекционерот на растенија [[Томас Драмонд (ботаничар)|Томас Драмонд]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1032286336|title=Musci Americani; or, specimens of mosses, Jungermanniae, &c. collected by the late Thomas Drummond, in the Southern States of North America. Arranged and named by W. Wilson and Sir W. J. Hooker: IndExs ExsiccataID=1032286336|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=23 September 2024}}</ref> == Растенија именувани по Вилијам Џексон Хукер == Голем број растенија го имаат латинскиот специфичен епитет ''hookeri'' што се однесува на Hooker.<ref>Allen J. Coombes {{Google books|capqDQYT_VYC&|The A to Z of Plant Names: A Quick Reference Guide to 4000 Garden Plants|page=244}}</ref> Вклучувајќи; * ''[[Allium hookeri]]'' * ''[[Alsophila hookeri]]'' * ''[[Anthurium hookeri]]'' * ''[[Arctostaphylos hookeri]]'' * ''[[Dasypogon hookeri]]'' * ''[[Drosera hookeri]]'' * ''[[Epiphyllum hookeri]]'' * ''[[Iris hookeri]]'' * ''[[Kopsiopsis hookeri]]'' * ''[[Lithops hookeri]]'' * ''[[Lysiphyllum hookeri]]'' * ''[[Ozothamnus hookeri]]'' * ''[[Notholaena hookeri]]'' * ''[[Pachyphytum hookeri]]'' * ''[[Prosartes hookeri]]'' * ''[[Pseudarthria hookeri]]'' * ''[[Townsendia hookeri]]'' == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|William Jackson Hooker}} * [https://www.biodiversitylibrary.org/creator/269#/titles Детали за книгите, статиите итн. напишани од Вилијам Џексон Хукер] од [[Библиотека за наследство на биодиверзитетот|Библиотеката за наследство на биодиверзитетот]] * [https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/c/F56068 Детали за колекциите во Обединетото Кралство што ја содржат преписката, белешките и цртежите на Хукер], од [[Национални архиви на Обединетото Кралство|Националните архиви]] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бриолози]] [[Категорија:Членови на Кралското научно друштво во Упсала]] [[Категорија:Дописни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 1865 година]] [[Категорија:Родени во 1785 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Британски научници]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] [[Категорија:Ботанички илустратори]] l5gxsplhk9xmf5q4t5nyxn6b0w1ggo7 0 1397771 5582887 5578566 2026-06-26T13:28:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5582887 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Боровец |other_name = |native_name =Borovec |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони на Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 21,25 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 57 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Народности |population_blank1 = |population_blank2_title =Вери |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|32|46.98|N|14|47|4|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 670,3 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1338 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|longd=14.784444|latd=45.546389}} '''Боровец кај Кочевска Река''' ({{Langx|de|Morobitz}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 34.</ref><ref name= "Ferenc">Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref>, готшериш: ''Mərobits'') — населба во [[општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска|Долна Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. Исто така ги вклучува и поранешните села Драга ({{Јаз|de|Suchen}}), Равне ({{Јаз|de|Eben}}), Плеш ({{Јаз|de|Plösch}}), и Инлауф ({{Јаз|de|Inlauf}})<ref name="Leksikon" /><ref name="Ferenc" /> како селца. Поранешното село [[Ajbik|Ајбик]] (или Ајбиг, {{Langx|de|Eibig}}) било припоено кон Боровец кај Кочевска Река на 30 јануари 1953 година. == Име == Боровец кај Кочевска Река во пишаните извори се сретнува како ''Баробец'' во 1498 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topografija.zrc-sazu.si/|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Slovenska historična topografija|publisher=ZRC SAZU Zgodovinski inštitut Milka Kosa|accessdate=March 6, 2021}}</ref> Името на населбата било променето од ''Боровец'' во ''Боровец кај Кочевска Река'' во 1953 година. Во минатото германското име било ''Моробиц.'' == Географија == Боровец кај Кочевска Река е збиено село што се протега по патот од [[Кочевска Река]] до [[Долња Брига]] во Боровската Долина ({{Langx|sl|Borovška dolina}}), кој е одвоен со низок рид од Готеничкокорешката Долина ({{Langx|sl|Goteniškoreška dolina}}). Околните височини ја вклучуваат планината Церк (1.192 м) и планината Мож (1.125 м) на запад, ридот Кремпа (944 м) на југ, ридот Равне (846 м) на север и ридот Ајбиг (765 м) на исток. Почвата е глинеста и песоклива, а водата се снабдува од извори северно од населбата. Пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], областа била позната како ''Кочевска Швица'' (Kočevje Švica), бидејќи се развила како мало туристичко место со умерена клима и почетна точка за планинарење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kocevarskevasi.si/sl/video-kocevarske-vasi/38-borovec-pri-kocevski-reki-morobitz-mroebitz|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Izgubljene kočevarske vasi|language=sl|trans-title=The Lost Villages of Kočevje|accessdate=25 December 2020}}</ref> == Историја == Во земјишниот регистар од 1498 година, Боровец имал пет целосни фарми и две полуфарми. Регистарот од 1574 година евидентирал 10 полуфарми, една целосна фарма и две колиби во Боровец, три целосни фарми поделени на половини во Равне и една целосна фарма во Плеш. До 1770 година, Боровец пораснал на 25 куќи, а Плеш пораснал на шест куќи. Пред Втората светска војна, селото имало мешано словенечко и [[Готшери|готскогерманско]] население. Боровец кај Кочевска Река е едно од најстарите села во областа Кочевје со изворно словенечко население. Во селото работела пилана на пареа, но била запалена за време на војната, кога и Равне било бомбардирано. Готскогерманците биле иселени во 1941 година, а по војната луѓе од различни делови на Словенија се населиле во селото. == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Архангел Михаил]], порано била [[парохиска црква]], но сега припаѓа на [[Парохија|парохијата]] [[Бања Лока]]. Изградена е помеѓу 1858 и 1863 година и запалена од италијанската војска во 1943 година.<ref>[http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/cerkve_kapele/panoji_cerkve_in_kapele_zupnije_kocevska_reka_september_2007_3.pdf Borovec {{In lang|sl|de}}]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=November 2014}}</ref> Во 1952 година остатоците од црквата биле отстранети и зачувани се само темелите од првичната градба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:5720_x1644046.435172272_y5710820.914805047_s13_b2345 Боровец кај Кочевска Река на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Morobitz.pdf Карта на Боровец кај Кочевска Река од пред Втората светска војна со еконими и презимиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени место во Општина Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] mlbru3qd3htornev66p34mep6i7dy08 0 1398021 5583181 5579580 2026-06-27T09:52:14Z Forbidden History 89259 5583181 wikitext text/x-wiki '''Павлина Касапинова''' ({{роден во|Ваташа}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1103}}</ref> == Животопис == Учествувала во [[НОД]] како член на [[СКОЈ]] од мај 1942 година. Кога била блокадата во [[Ваташа]] на 16 јуни 1943 година била фатена од [[Бугарија во Втората светска војна|бугарската полиција]], бидејќи била една од оние четири девојки на фотографијата со [[Масакр во Ваташа|12-те ваташки младинци]] кои се стрелани. Собирала народна помош, храна и облека.<ref name=":0" /><gallery style="text-align: center;" heights="220" perrow="5" caption="''МЛАДИНЦИТЕ ОД ВАТАША''"> Податотека:Vataskite deca.jpg|Дел од стреланите Ваташки младинци, во младешките денови, заедно со Мара Хаџи Јорданова, Стева Ампова, Павлина Касапинова и Ката Ицева. Податотека:Vataskite mladinci.jpg|Дел од ѕверски убиените Ваташки младинци Податотека:Vataskite deca igraat.jpg|Дел од стреланите Ваташки младинци, на игранка со [[Мара Хаџи Јорданова]], [[Стевка Ампова]], Павлина Касапинова и [[Ката Ицева]]. Податотека:Младинците од Ваташа.jpg|12-те ваташки деца стрелани на 16 јуни 1943 година. Податотека:Lazar Mojsov - Bulgarian terror in Tikves region.jpg|[[Бугарскиот окупатор|Бугарскиот]] терор извршен во [[Тиквешијата]] - опишан од [[Лазар Мојсов]], објавен во весникот [[Нова Македонија]] бр.28 од [[3 јануари]], [[1945]] година (среда) </gallery> === Сведоштвото на Павлина Касапинова за Ваташкиот Масакр === {{Цитатник2|''Таа година на Први мај бевме на излет во Моклиште и, како по традиција, со 12 наши другари се фотографиравме за спомен. Кобната фотографија беше причина сите да нè доведат во селската кафеана. По краткото испитување, секого од нас го ставаа свртен кон ѕидот, а поручникот Костов, одвреме-навреме креваше чоканчиња полни со ракија. Почнаа да нè прашуваат и да ни кажуваат дека им е познато кога нè примиле во СКОЈ.'' ''Одговаравме дека ништо не знаеме и дека првпат слушаме за CKOJ!?'' ''Иако најстариот од нас, Васо Хаџи Јорданов, сопственик на кафеаната, постојано и одвратно го служеше Костов со ракија, суровоста на џелатите не престануваше: со сите расположливи средства удираа по изнемоштените другари. Ние, преплашени, занемевме од суровиот чин. Сите беа раскрвавени, Диме Чекоров одвај стоеше, зашто беше мачен уште пред да го доведат во кафеаната. Немилосрдно го тепаа и со раце и со нозе, и со сè што можеа и што им беше при рака. Ниту еден од нас не изусти ништо. Кај никого не најдоа ништо, освен проклетата фотографија што ја донесе најстрашната казна!?''|quotesource=<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/svedoshtvoto-na-pavlina-kasapinova-za-zlostorstvoto-vo-vatasha/|title=Сведоштвото на Павлина Касапинова за злосторството во Ваташа|last=Србиновски|first=Дејан|date=2023-06-16|work=Слободен печат|language=mk-MK|accessdate=2024-07-10}}</ref>|personquoted=Павлина Касапинова}}{{Цитатник2|''На улицата пред кафеаната, догледавме долга колона полицајци и војници со машинки и пушки в раце. Поручникот Костов на 12 наши другари им нареди да се постројат во колона, а зад нив нè построија и нас – четирите девојки. Војници и полицајци, вооружени до заби, за миг нè обиколија од обете страни и наредија да тргнеме кон Моклиште.''|personquoted=Павлина Касапинова|quotesource=<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/svedoshtvoto-na-pavlina-kasapinova-za-zlostorstvoto-vo-vatasha/|title=Сведоштвото на Павлина Касапинова за злосторството во Ваташа|last=Србиновски|first=Дејан|date=2023-06-16|work=Слободен печат|language=mk-MK|accessdate=2024-07-10}}</ref>}}{{Цитатник2|''На другарите им рекоа да се наредат еден до друг, божем ќе ги сликаат. Ги натераа да запалат и цигара. Нас, девојките, нè прејаде јасникот… Ако ги фотографираат, тогаш и нас треба… Во еден момент, Костов се сврти кон нас и на бугарски изговори: '''„Пронајдете детелина со четири листа и сите ќе ве ослободам“'''. И, покрај нашата недоверба, се нурнавме во зелениот ќилим и со брзи движења на рацете почнавме да бараме детелина со четири листа. Никако да пронајдеме!'' '''''А сега бој! Стрелајте!''' ''Мојата другарка Стевка пронашла детелина со четири листа и потрча кон Костов со зборовите: „Господине, не убивајте! ''Најдовме детелина со четири листа!“''|quotesource=<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/svedoshtvoto-na-pavlina-kasapinova-za-zlostorstvoto-vo-vatasha/|title=Сведоштвото на Павлина Касапинова за злосторството во Ваташа|last=Србиновски|first=Дејан|date=2023-06-16|work=Слободен печат|language=mk-MK|accessdate=2024-07-10}}</ref>|personquoted=Павлина Касапинова}}{{Цитатник2|''Се фрливме врз мртвите тела на нашите другари. Војниците нè тргаа од нив. Како бездушни џелати, со бајонетите ги бодеа младешките гради. ''Потоа крвниците ги превртуваа жешките мртви тела на 12-те наши другари, им ги претресуваа џебовите, а оние што имаа рачни часовници им ги вадеа од рацете!? '' ''Најмногу ги искасапија труповите на [[Диме Чекоров]] и [[Блаже Ицев]], кој иако беше тешко ранет во главата, сепак покажуваше знаци на живот.''|quotesource=<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/svedoshtvoto-na-pavlina-kasapinova-za-zlostorstvoto-vo-vatasha/|title=Сведоштвото на Павлина Касапинова за злосторството во Ваташа|last=Србиновски|first=Дејан|date=2023-06-16|work=Слободен печат|language=mk-MK|accessdate=2024-07-10}}</ref>|personquoted=Павлина Касапинова}} == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Касапинова, Павлина}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] qfdwwvyt1vxpk85735c9eogy3g412i6 10 1398320 5582920 5582382 2026-06-26T15:05:57Z SpectralWiz 106165 5582920 wikitext text/x-wiki {{familytree/start|style=margin: 0 auto;font-size:100%}} {{familytree| | | | | par1| | | | | | | | |par1=[[Димитар Самарински (зограф)|Димитар Самарински]]{{Br}} (XVIII век – XIX век)}} {{familytree| | | |,|-|^|-|.| | | | | | | |}} {{familytree| | | par1| | par2| | | | | | |par1=[[Јован Анагност (зограф)|Јован Анагност]]{{Br}} (XVIII век – XIX век)|par2=[[Михаил Анагност]]{{Br}} (XVIII век – XIX век)}} {{familytree| | | | | |,|-|^|-|.| | | | | |}} {{familytree| | | | | par1| | par2| | |par1=[[Никола Михајлов]]{{Br}} (XIX век)|par2=[[Димитар Михајлов]]{{Br}} (XIX век)}} {{familytree/end}}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за македонски родови|Самарински]] d90l9djt8m4xpxo5kujswglxvat2880 0 1398360 5583242 5582556 2026-06-27T10:54:48Z Bjankuloski06 332 /* Галерија */ Правописна исправка, replaced: стро-унгар → строунгар 5583242 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Света Петка |слика = Црква „Св. Петка“ - Долна Белица.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Четврта струшка |координати = {{coord|41|12|39|N|20|37|34|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Долна Белица |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Света Петка]] |изградба = 1989 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Света Петка''' — најнова селска и гробишна [[Црква (градба)|црква]] во [[дримкол]]ското село [[Долна Белица]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа над селото, а околу нејзе се наоѓаат и селските гробишта. == Историја == Црквата била подигната во 1989 година. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="100px"> Податотека:Гробишта во Долна Белица 2.jpg|Гробишта во дворот Податотека:Гробишта во Долна Белица.jpg|Гробишта во дворот Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 10.jpg|Спомен-плоча на загинатите австроунгарски војници Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 11.jpg|Трпезаријата Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 12.jpg|Sвоното Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 13.jpg|Црковниот двор Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 2.jpg|Северната страна Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 3.jpg|Влезот Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 4.jpg|Јужната страна Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 5.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 6.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 7.jpg|Икона на Света Петка над влезот Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 8.jpg|Источната страна Податотека:Црква „Св. Петка“ - Долна Белица 9.jpg|Свеќарник </gallery> == Поврзано == * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Четврта струшка парохија]] * [[Долна Белица]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Petka Church (Dolna Belica)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Петка, Долна Белица}} [[Категорија:Храмови посветени на Света Петка во Македонија|Долна Белица]] g33ckbswvp1skouybzj04ez8otxdrpe 0 1398363 5582869 5582606 2026-06-26T13:10:35Z Andrew012p 85224 /* Наводи */ 5582869 wikitext text/x-wiki {{Infobox earthquake | image = | caption = | map2 = {{Location map many | Venezuela | relief = yes | label1 = | lat = 10.453 | long = -68.514 | mark = Bullseye1.png | marksize = 50 | position = right | width = 260 | float = center | label2 = Каракас | lat2 = 10.506 | long2 = -66.914 | mark2 = Red pog.svg | mark2size = 10 | position2 = right | caption = }} | timestamp = 2026-06-24 22:04:33 | timestamp-A = 2026-06-24 22:05:11 | local-time-A = 18:05:11 ВВ (UTC-4) | magnitude = M_w 7,2<br>M_w 7,5 | magnitude-A = {{M|w|link=y|7,5}} | affected = | location = {{coord|10.435|N|68.472|W}} | intensity = MMI IX (насилно) | tsunami = | landslide = | fault = [[Боконо (расед)|Боконо]]-[[Сан Себастијан (расед)|Сан Себастијан]]-[[Ел Пилар (раседен систем)|Ел Пилар]] | type = хоризонтален | damage = | foreshocks = | aftershocks = 30 | anss-url = us6000t7zc | anss-url-A = us6000t7zp | depth = 219 км | depth-A = {{cvt|10|км|ми|0|abbr=on}} | casualties = 188+ загинати, 1.520+ повредени, 41.000+ исчезнати | isc-event = 645903460 | pga = | pgv = | duration = |date=24 јуни 2026|countries affected=[[Венецуела]]|origintime=18:04:33 (UTC-4)<br>18:05:11 (UTC-4)}} На 24 јуни 2026 г., два големи [[Земјотрес|земјотреси]] со хоризонтално поместување ги погодиле северозападните и централните делови на [[Венецуела]]. Првиот земјотрес, кој имал магнитуда од 7,2 степени, бил со епицентар во [[Сан Фелипе (Венецуела)|Сан Фелипе]], [[Јаракуј]], на длабочина од 20 км. Овој земјотрес се случил во 18:04 часот по венецуелско време; бил класифициран како претпотрес, а 39 секунди подоцна бил проследен со главен потрес со магнитуда од 7,5 степени. [[Епицентар|Епицентарот]] на посилниот земјотрес, исто така, бил во [[Јаракуј]]. Двата земјотреса предизвиале големи штети ширум земјата, особено во [[Ла Гваира]] и [[Каракас]], главниот град. Најмалку 188 лица загинале, повеќе од 1.520 беа повредени, а преку 41.000 се пријавени за исчезнати. == Тектонска поставеност == [[File:CaribbeanPlate.png|thumb|left|Тектонска поставеност на Венецуела, помеѓу [[Карипска Плоча|Карипската]], [[Северноандска Плоча|Северноандската]] и [[Јужноамериканска Плоча|Јужноамериканската Плоча]]]] Во Северна Венецуела, [[Карипска Плоча|Карипската Плоча]] и [[Јужноамериканска Плоча|Јужноамериканската Плоча]] стапуваат во заемодејство по сложена граница што ја сочинуваат раседите [[Боконо (расед)|Боконо]], [[Сан Себастијан (расед)|Сан Себастијан]] и [[Ел Пилар (раседен систем)|Ел Пилар]]. Станува збор за сложена серија на компресивни десни хоризонтални раседи што се развиле во доцниот [[Терциер (геолошки период)|Терциер]] и кои се дел од трансформната граница на плочите во Јужните Кариби. Овој раседен систем се протега 1.300 км по Северна Венецуела, од централните Венецуелски Анди, низ нејзиниот североисточен и централен брег, па сѐ до [[Тринидад]].<ref name="Schubert84">{{cite journal |last1=Schubert |first1=Carlos |title=Basin formation along the Bocono-Moron-El Pilar Fault System, Venezuela |journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth |date=1984 |volume=89 |issue=B7 |pages=5711–5718 |doi=10.1029/JB089iB07p05711 |bibcode=1984JGR....89.5711S }}</ref> Врз основа на геолошките и [[Геодезија|геодетските]] податоци, сегментите Боконо–Сан Себастијан–Ел Пилар (а понатаму на исток ги вклучуваат и Лос Бахос–Ворм Спринг) се поместуваат со брзина од 10 мм годишно. Овој раседен систем повремено предизвикува земјотреси со фокални механизми што укажуваат на хоризонтално или реверзно поместување.<ref name="ColónA" /> Општо земено, границата на плочата опфаќа сложена мрежа на суппаралелни раседи. Раседот Ока–Чиринос се протега во правец исток-запад и влегува во Карипското Море кај источниот брег на [[Фалкон]]. Малку појужно и суппаралелно се наоѓа друг раседен систем; паралелната, источно-североисточно ориентирана раседна зона Боконо исто така влегува во Карипското Море, каде нејзино продолжение е раседот Сан Себастијан. Од географска должина -68° до -64°, или северно од централно-северна Венецуела, 400 км од границата на плочата се наоѓа во морето. Раседот Ел Пилар се протега источно од раседот Сан Себастијан, но е одделен со расцепниот басен Каријако помеѓу географските должини -66° и -66°.<ref name="ColónA" /> Ова ги вклучува речиси целосно раседот Сан Себастијан (средиштен брег) и дел од раседот Ел Пилар (источна Венецуела). Во Источна Венецуела, единствениот дел од раседот Ел Пилар што се протега на копно е помеѓу заливот [[Каријако]] и заливот [[Парија]]. Раседот Сан Себастијан се појавува на копно само на јужниот фронт на крајбрежниот венец Серо Мачадо, северно од Каракас, каде што поминува под Меѓународниот аеродром Симон Боливар. Раседната зона е одговорна за големите земјотреси во 1641, [[1766|1766]], [[1812|1812]], 1900 и [[1967|1967]] г. Земјотресот во Сан Нарцисо од 1900 г., кој имал магнитуда од 7,6 степени, бил поврзан со поместување на најисточниот дел од раседот Сан Себастијан, помеѓу разорните дејства од 1812 (на запад) и 1853 (на исток на раседот Ел Пилар). На Меѓународниот аеродром Симон Боливар, копнениот сегмент се нарекува и расед Брускас.<ref name="ColónA">{{cite journal | last1=Colón | first1=S. | last2=Audemard | first2=F.A. | last3=Beck | first3=C. | last4=Avila | first4=J. | last5=Padrón | first5=C. | last6=De Batist | first6=M. | last7=Paolini | first7=M. | last8=Leal | first8=A.F. | last9=Van Welden | first9=A. | title=The 1900 Mw 7.6 earthquake offshore north–central Venezuela: Is La Tortuga or San Sebastián the source fault? | journal=Marine and Petroleum Geology | publisher=Elsevier BV | volume=67 | year=2015 | issn=0264-8172 | doi=10.1016/j.marpetgeo.2015.06.005 | pages=498–511| bibcode=2015MarPG..67..498C }}</ref> == Земјотреси == {{multiple image | header = Карти на интензитет на USGS за настаните од 7,2 и 7,5 M_w | width = 200px | image1 = M 7.2 - 24 km ENE of San Felipe, Venezuela.png | alt1 = | caption1 = | image2 = M 7.5 - 23 km SE of Yumare, Venezuela.png | alt2 = | caption2 = }} Првиот удар бил земјотрес со магнитуда 7,2 степени во 22:04 UTC, источно-североисточно од [[Јумаре]], на длабочина од 203 км. Тој бил предизвикан од лево хоризонтално поместување на расед што се протега во правец исток-запад.<ref name="anss">{{cite anss|M 7.2 – 23 km SE of Yumare, Venezuela|2026|us6000t7zc}}</ref> ГФЗ Хелмхолц центар за геонауки (GFZ) го каталогизирал претпотресот како земјотрес со магнитуда од 7,3 степени на длабочина од 12 км. Меѓутоа, решението за фокален механизам на GFZ се разликува од она на [[Геолошки топографски институт на САД|Геолошкиот топографски институт на САД]] (USGS) по тоа што раседот во правец исток-запад предизвикал десно хоризонтално поместување.<ref name="gfz2026mhpf">{{cite web |title=gfz2026mhpf : 2026-06-25 Near Coast of Venezuela |url=https://geofon.gfz-potsdam.de/eqexplorer/events/gfz2026mhpf/general |publisher=GFZ Helmholtz Centre for Geosciences |access-date=25 June 2026 |date=25 June 2026}}</ref> Триесет и осум секунди подоцна, удар со магнитуда од 7,5 степени се случил непосредно источно од претпотресот, на длабочина од 10 км. Двата земјотреса биле во Општина {{Interlanguage link|Вероес|es|Municipio Veroes}} во сојузната држава [[Јаракуј]]. Овој земјотрес бил предизвикан или од десно хоризонтално поместување на расед во правец исток-запад, или од лево хоризонтално поместување на расед во правец север-југ. USGS соопштил дека веројатно дошло до разорен удар по расед со поместување ограничено на површина од 150 на 20 км.<ref name="anss2">{{cite anss|M 7.5 – 28 km SE of Yumare, Venezuela|2026|us6000t7zp}}</ref> GFZ го пријавил овој земјотрес со магнитуда од 7,4 степени, а неговиот фокален механизам укажал на десно хоризонтално поместување на расед во правец исток-запад.<ref name="gfz2026mhpg">{{cite web |title=gfz2026mhpg : 2026-06-25 Near Coast of Venezuela |url=https://geofon.gfz-potsdam.de/eqexplorer/events/gfz2026mhpg/general |publisher=GFZ Helmholtz Centre for Geosciences |access-date=25 June 2026 |date=25 June 2026}}</ref> Овој главен потрес е најсилниот во Венецуела од 1900 г., кога земјотрес со магнитуда од 7,7 го погодил североисточниот дел од Каракас.<ref>{{cite news |title=Venezuela vivió el terremoto más potente desde el año 1900 |lang=es |trans-title=Венецуела го доживеа најсилниот земјотрес од 1900 година |url=https://www.dw.com/es/venezuela-vivi%C3%B3-el-terremoto-m%C3%A1s-potente-desde-el-a%C3%B1o-1900-seg%C3%BAn-el-usgs/a-77702282 |access-date=25 June 2026 |work=DW News |date=25 June 2026}}</ref> Областа во [[полупречник]] од 250 км од двата земјотреса била сведок на седум земјотреси со магнитуда од 6,0 или поголема во изминатиот век. Во септември 2025 г., пар земјотреси со магнитуда 6,2 и 6,3 убиле едно лице, повредиле 110 други и предизвикале големи штети во [[Зулија]] и [[Лара (држава)|Лара]]. Земјотрес во септември 2009 г. повредил 18 лица и оштетил згради во Морон, а во 1989 г., земјотрес со магнитуда од 6,0 степени предизвикал помали штети во Валенсија. Понатаму, земјотрес со магнитуда од 6,1 се случил подалеку на запад во април 1975 г.<ref name="anss2" /> Шест последователни потреси биле почувствувани во [[Каракас]] во рок од два часа по главниот потрес. Регистрирани се повеќе од 30 последователни потреси,<ref>{{Cite news |date=25 June 2026 |title=Venezuelan leader says death toll has risen to at least 164 people |url=https://www.cnn.com/2026/06/24/weather/live-news/venezuela-earthquake-puerto-rico-tsunami?post-id=cmqtcoegj000o3b6t7ifu43s3 |access-date=25 June 2026 |publisher=[[CNN]]}}</ref> од кои најсилниот изнесувал магнитуда на просторен бран од 4,5.<ref name="anss3">{{cite anss|M 4.5 – 13 km N of Caucagüito, Venezuela|2026|us6000t80d}}</ref> Потресите биле почувствувани и ширум [[Богота]]<ref>{{Cite news |date=25 June 2026 |title=Venezuela twin quakes kill at least 164 with many trapped under rubble |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260625-twin-earthquakes-in-venezuela-destroy-buildings-sow-panic |access-date=25 June 2026 |publisher=[[France 24]]}}</ref> и Североисточна Колумбија, како и во Северен Бразил, вклучувајќи ги [[Манаус]], [[Белем]] и [[Макапа]], што предизвикале евакуации.<ref name="ap">{{cite web |url=https://apnews.com/article/venezuela-earthquake-caracas-7179acaee70a9c543f953852f15d4814 |title=Back-to-back powerful earthquakes slam Venezuela, collapsing buildings in the capital of Caracas |work=[[Associated Press News]] |date=June 25, 2026 |access-date=25 June 2026 |archive-date=25 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625000529/https://apnews.com/article/venezuela-earthquake-caracas-7179acaee70a9c543f953852f15d4814 |url-status=live }}</ref> Потреси биле почувствувани и во [[Аруба]],<ref>{{Cite news|url=https://www.eanews.com/magnitude-7-0-earthquake-in-the-caribbean-region-effects-strongly-felt-in-aruba-too/|title=Magnitude 7.0 Earthquake in the Caribbean Region, Effects Strongly Felt in Aruba Too|website=EA News Aruba|date=24 June 2026|access-date=25 June 2026|language=en|archive-date=25 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260625014216/https://www.eanews.com/magnitude-7-0-earthquake-in-the-caribbean-region-effects-strongly-felt-in-aruba-too/|url-status=live}}</ref> [[Бонајре]], [[Курасао]],<ref>{{Cite news|url=https://nu.cw/2026/06/24/zware-aardbeving-bij-venezuela-ook-voelbaar-op-curacao-en-bonaire/|title=Zware aardbeving bij Venezuela, ook voelbaar op Curaçao en Bonaire|website=NU.cw|date=24 June 2026|access-date=25 June 2026|language=nl|trans-title=Силен земјотрес близу Венецуела, почувствуван и на Курасао и Бонајре}}</ref> и во делови од [[Доминиканска Република]], вклучувајќи го [[Санто Доминго]].<ref>{{Cite news|url=https://www.diariolibre.com/actualidad/nacional/2026/06/24/sismo-en-venezuela-de-71-y-se-siente-en-republica-dominicana/3578420|title=Sismo de 7.1 se registra en Venezuela y se siente en República Dominicana|website=Diario Libre|date=24 June 2026|access-date=25 June 2026|language=es|trans-title=Земјотрес со јачина од 7,1 е регистриран во Венецуела и почувствуван во Доминиканската Република}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Земјотреси во 2026 година]] [[Категорија:Венецуела во 2026 година]] 68yihdzya9v5777gcpo9nh2q6p5nwbj 0 1398391 5582835 5582808 2026-06-26T12:09:40Z Jtasevski123 69538 доп 5582835 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | name = Trifolium retusum | status = | image =Trifolium retusum L. 1851018686.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = [[Växter]] | regnum = Plantae | divisio_sv = [[Kärlväxter]] | divisio = Tracheophyta | classis_sv = [[Tvåhjärtbladiga blomväxter]] | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = [[Ärtordningen]] | ordo = Fabales | familia_sv = [[Ärtväxter]] | familia = Fabaceae | genus_sv = [[Klövrar]] | genus = Trifolium | species_sv = Småklöver | species = '''retusum''' | taxon = Trifolium retusum | taxon_authority = | range_map = | range_map_caption = Utbredningsområde | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Trifolium parviflorum'' <small>[[Ehrh.]]</small><br>''Amoria retusa'' <small>([[Линеј]]) [[Dostal]]</small> |authority=[[Карл Линеј]]}}'''''Trifolium retusum'''''<ref name="C133">Zohary,M. & Heller,D., 1984 ''The Genus Trifolium. Jerusalem.''</ref><ref name="C134">Heywood,V.H. & Ball,P.W., 1968 ''Leguminosae.In:Flora Europaea Vol.2.ed.Tutin,T.G.et al.''</ref><ref name="C135">Roskov Yu.R., 2005 ''Editorial scrutiny: Northern Eurasia data Import (unpubl.)''</ref><ref name="C136">Bobrov,E.G., 1987 ''In: Flora Partis Europaeae URSS Vol. 6. Leningrad. (Rus.)''</ref><ref name="C137">Linnaeus,C.von, 1753 ''Demonstr.Pl.''</ref> — [[Едногодишно растение|едногодишен]] [[Бобови|вид на детелина]] опишано од [[Карл Линеј]]. Според [[Каталог на живот|Каталогот на животот]] растението е вклучено во [[Род (биологија)|родот]] [[детелина]] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]].<ref name="source">[http://www.ildis.org ILDIS World Database of Legumes] {{Wayback|url=http://www.ildis.org/|date=20140517100307}}</ref> Во Каталогот на живот не се наведени подвидови. == Опис == Растението е едногодишно, без влакна, високо 10–20 см, со едно или повеќе стебленца кои израснуваат од базалните вертикални или приподигнати гранчиња. Листовите имаат дршки два до четири пати подолги од листната плочка. Листовите се обратнојајцевидни до елиптични, со заострен врв и ситно назабен раб. Запчињата завршуваат со кукесто свиткано шилесто врвче, а страничните жилки се благо закривени и завршуваат со слични шилести продолжетоци. Прилисниците се јајцевидно-ланцетни, ципести, бели, со зеленикав слободен дел кој постепено се стеснува во долг шилест врв. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести, со пречник од 8–10 мм, составени од 15–20 цветови и се носат на тенки, линејно-ланцетни, шиловидни дршки. Кај соцветијата што се развиваат во долниот дел од растението, дршките достигнуваат должина до 20 мм, додека кај горните соцветија се значително покуси и речиси приседнати. [[Цвет|Цветовите]] се долги околу 4 мм и се поставени на цветни дршки долги околу 1 мм. По прецветувањето, цветовите се спуштаат надолу. Чашката е долга околу 4 мм. Нејзиниот трубест дел има десет жили и е долг околу 1,2 мм. Горните запци на чашката се долги околу 2 мм, долните се покуси, тесно триаголно-ланцетни, со долг тенок заострен врв и благо странично раширени. Венчето е розово. Барјачето е долго околу 4 мм и обично е долго колку чашката или малку пократко, додека крилцата и лаѓичката се долги околу 2,5 мм. [[Плод|Плодот]] е мешунка, поголема од чашката, која најчесто содржи две, а поретко едно [[семе]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1304-1305}}</ref> == Распространетост во Македонија == ''Trifolium retusum'' расте по брдски пасишта на силикатна подлога на надморска височина до 1000 метри. Се среќава во [[Петровец]] и [[Катланово]] во [[Скопје]], во селото Голик и [[Чашка]] во [[Велес]], селата [[Амзабегово]] и [[Ерџелија]] во [[Свети Николе]], во [[Штип]] и околината на [[Пробиштип]], околината на [[Кратово]], околината на [[Кочани]], село Луково во [[Делчево]] и [[Македонска Каменица]], [[Радовиш]], селото [[Сушица (Струмичко)|Сушица]] во [[Струмица]], [[Мариово]], [[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]] и селата [[Загорани]] и [[Големо Коњари]] во [[Прилеп]], [[Битола]] и [[Богданци]]. Според [[Џозеф Фридрих Николаус Борнмилер|Борнмилер]] во 1925 година посочил дека се среќава и во село [[Морани]] во Скопје, и село [[Шелеверци]] во Прилеп. А според Стојаноф во 1928 година посочил дека растението се среќава и во поранешното село Кајали во [[Валандово]].<ref name=":0" /> == Наводи == <references> <ref name="C133">Zohary,M. & Heller,D., 1984 ''The Genus Trifolium. Jerusalem.''</ref> <ref name="C134">Heywood,V.H. & Ball,P.W., 1968 ''Leguminosae.In:Flora Europaea Vol.2.ed.Tutin,T.G.et al.''</ref> <ref name="C135">Roskov Yu.R., 2005 ''Editorial scrutiny: Northern Eurasia data Import (unpubl.)''</ref> <ref name="C136">Bobrov,E.G., 1987 ''In: Flora Partis Europaeae URSS Vol. 6. Leningrad. (Rus.)''</ref> <ref name="C137">Linnaeus,C.von, 1753 ''Demonstr.Pl.''</ref> <ref name="source">[http://www.ildis.org ILDIS World Database of Legumes] {{Wayback|url=http://www.ildis.org/|date=20140517100307}}</ref> </references> == Надворешни врски == * {{Викивидови|Trifolium retusum|Trifolium retusum}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 5hska4ox3e6zbht2faj8tqrcg8aypqv 0 1398400 5582837 2026-06-26T12:16:17Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Пашканат (род)]] 5582837 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Пашканат (род)]] p6nc0hfxhqudcj74dndcw9sgv68a390 0 1398401 5582841 2026-06-26T12:28:26Z Jtasevski123 69538 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1348271422|Trifolium glomeratum]]“ 5582841 wikitext text/x-wiki '''''Trifolium glomeratum<ref>{{PLANTS|id=TRGL4|taxon=Trifolium glomeratum}}</ref>''''' — [[Едногодишно растение|едногодишен]] вид на [[детелина]] опишан од [[Карл Линеј]]. == Распространетост низ светот == Потекнува од Евроазија и Северна Африка, а на други места е познат како [[внесен вид]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * {{GRIN}} * [http://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-calrecnum=8076 Calflora Database: ''Trifolium glomeratum'' (Clustered clover)] — ''introduced/invasive species.'' * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Trifolium+glomeratum UC CalPhotos gallery] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Сирија]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] f3jr8u5xhso1ttxlr46m1xzpc005vdw 5582849 5582841 2026-06-26T12:42:49Z Jtasevski123 69538 доп 5582849 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox |image = Trifoliumglomeratum.jpg |genus = Trifolium |species = glomeratum |authority = [[Карл Линеј]] }}'''''Trifolium glomeratum<ref>{{PLANTS|id=TRGL4|taxon=Trifolium glomeratum}}</ref>''''' — [[Едногодишно растение|едногодишен]] вид на [[детелина]] опишан од [[Карл Линеј]]. == Опис == Растението е едногодишно, без влакна, високо 5–20 см. Од основата развива неколку исправени или прилегнати, неразгранети или слабо разгранети стебленца со долги интернодиуми, долги 10–90 мм. Базалните листови имаат дршки два до три пати подолги од листната плочка, додека кај горните листови дршките се многу куси. Листовите се обратнојајцевидни, долги околу 10 мм, со заоблен или слабо заострен врв и ситно назабен раб. Запчињата завршуваат со остар шилест врв, а страничните жилки се јасно испакнати. [[Прилисник|Прилисниците]] се јајцевидно-ланцетни, белузлави или зеленикави и постепено се стеснуваат во долг, тесен шилест врв. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести, со пречник од 8–10 мм, се развиваат во пазувите на листовите и се речиси приседнати, при што се поставени блиску едно до друго. Брактеите се мали, ланцетни, со заострен и ципест врв и една јасно изразена жила. [[Цвет|Цветовите]] се приседнати. Чашката има десет ребра и е долга околу 4 мм. Нејзиниот цилиндричен трубест дел е долг околу 2,5 мм, белузлав и со силно испакнати жили. Запците на чашката се долги околу 1,5 мм, приближно еднакви по должина, триаголесто-јајцевидни и завршуваат со долг шилест врв. На горната страна се ретко влакнести, имаат по три жили и се благо странично раширени. Венчето е розово, долго околу 5 мм и малку подолго од чашката. [[Плод|Плодот]] е мешунка која најчесто содржи две [[Семе|семиња]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1305}}</ref> == Распространетост во Македонија == ''Trifolium glomeratum'' расте по брдски пасишта на силикатна подлога. Се среќава во [[Катланово]], [[Скопска Црна Гора]] и [[Арачиново]] во [[Скопје]], во [[Делчево]], [[Македонска Каменица]], [[Радовиш]], [[Струмица]], село [[’Ржаново (Кавадаречко)|Ржаново]] во [[Кавадарци]], [[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]] и селата [[Мраморани]] и [[Загорани]] во [[Прилеп]], селата [[Лознани]] и [[Кукуречани]] и [[Црновршка Река]] во [[Битола]], помеѓу селата [[Грнчари]] и [[Езерани]] во [[Ресен]], [[Валандово]], [[Гевгелија]], [[Богданци]]. Според [[Џозеф Фридрих Николаус Борнмилер|Борнмилер]] во 1925 година посочил дека се среќава и во селото [[Удово]] во Валандово.<ref name=":0" /> == Распространетост низ светот == Потекнува од Евроазија и Северна Африка, а на други места е познат како [[внесен вид]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * {{GRIN}} * [http://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-calrecnum=8076 Калфлорска датабаза: ''Trifolium glomeratum''] — ''iвнесен/инвазивен вид.'' * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Trifolium+glomeratum Галерија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Сирија]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] a0ysvjii3bsyx6o338uoo3vqqh5nl5z 0 1398402 5582842 2026-06-26T12:32:43Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1353664721|Dennstaedtiaceae]]“ 5582842 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија|oldest_fossil=Late Jurassic|image=Fern dsc06699.jpg|image_caption=''[[Pteridium aquilinum]]''|parent_authority=Schwarstb. & Hovenkamp|taxon=Dennstaedtiaceae|authority=Lotsy|subdivision_ranks=[[Genus|Genera]]|subdivision=[[#Phylogeny|See text]]|synonyms=* Hypolepidaceae <small>Pichi-Sermolli 1970</small> * Monachosoraceae <small>Ching 1978</small> * Pteridiaceae <small>Ching 1975</small>}} '''Dennstaedtiaceae''' е една од петнаесетте семејства во редот [[Polypodiales]], најизведените семејства во рамките на [[Папрат|папрати]]. Опфаќа 10 рода со околу 240 познати видови,<ref name="Christenhusz-Byng2016">{{Наведено списание|last=Christenhusz, M. J. M.|last2=Byng, J. W.|year=2016|title=The number of known plants species in the world and its annual increase|url=http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598|journal=Phytotaxa|publisher=Magnolia Press|volume=261|issue=3|pages=201–217|bibcode=2016Phytx.261..201C|doi=10.11646/phytotaxa.261.3.1|archive-url=https://web.archive.org/web/20160729085754/http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598|archive-date=2016-07-29|access-date=2024-12-25|doi-access=free}}</ref> вклучувајќи го и еден од најзастапените папрати во светот, ''[[Орлова папрат|Pteridium aquilinum]]'' (Орлова папрат). Членовите на редот генерално имаат големи, високо поделени листови и имаат или мали, тркалезни интрамаргинални сори со индузија во облик на чаша (на пр. ''Dennstaedtia'' ) или линеарни маргинални сори со лажен индузиум формиран од рефлексираниот раб на листот (на пр. ''Pteridium'' ). Морфолошката разновидност меѓу членовите ја збунувало претходната таксономија, но неодамнешните молекуларни студии ја поддржале [[Монофилија|монофилијата]] на редот и семејството. Прекласификацијата на Dennstaedtiaceae и останатите монилофити била објавена во 2006 година,<ref name="Smith, A. R. 2006" /> па затоа поголемиот дел од достапната литература не е ажурирана. == Распространетост на родови == Генерално, семејството е пантропско, но поради дистрибуцијата на ''Pteridium'' (најраспространетиот род на папрати), Dennstaedtiaceae може да се најде низ целиот свет. ''Pteridium'' е добро адаптиран ран сукцесивен род, опишан како плевел поради леснотијата на ширење. Спората е лесна и робусна, па затоа може да патува релативно далеку и лесно да колонизира отворени, нарушени средини. ''Dennstaedtia'' е претежно тропска до топла-умерена, но не е многу застапена во Амазон или Африка. ''Oenotrichia'' е во Нова Каледонија. ''Leptolepia'' е во Нов Зеланд, Квинсленд (Австралија) и во Нова Гвинеја. ''Microlepia'' е во Азиско-пацифичкиот регион. ''Paesia'' се јавува во тропска Америка, Азија и западниот Пацифик. ''Hypolepis'' е тропски и јужно-умерен. ''Blotiella'' е силно центрирана во Африка. ''Histiopteris'' е генерално малезиски, со еден пантропски до јужно-умерен вид. Изумрениот род ''[[Krameropteris]]'' е познат од остатоци пронајдени во кеномански стар бурмански килибар.<ref>{{Наведено списание|last=Schneider|first=Harald|last2=Schmidt|first2=Alexander R.|last3=Heinrichs|first3=Jochen|date=February 2016|title=Burmese amber fossils bridge the gap in the Cretaceous record of polypod ferns|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1433831916300038|journal=Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics|language=en|volume=18|pages=70–78|bibcode=2016PPEES..18...70S|doi=10.1016/j.ppees.2016.01.003|hdl-access=free}}</ref> Некои постари фосили се познати од [[Јура|јурата]] на Источна Индија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://paleobiodb.org/classic/basicCollectionSearch?collection_no=225504&is_real_user=1|title=Dhaukuti, Rajmahal Hills (Jurassic of India)|work=PBDB.org}}</ref> == Класификација == Dennstaedtiaceae претходно се сметала за единствена фамилија во редот [[Dennstaedtiales]]. Dennstaedtiaceae сега ги содржи претходно дефинираните семејства Monachosoraceae Ching, Pteridiaceae Ching и Hypolepidaceae Pic. Serm. Пред класификацијата на Смит<ref name="Smith, A. R. 2006" /> во 2006 година, Dennstaedtiaceae се сметало за[[Клад|поли- и парафилетско]] семејство, кое содржи родови кои сега се класифицирани во [[Lindsaeaceae]] и [[Saccolomataceae]], а семејството [[Monachosoraceae]] произлегува од кладот Dennstaedtiaceae.<ref name="Smith, A. R. 2006" /> Немонофилетската природа на Dennstaedtiaceae (класификација пред 2006 година) била докажана и поткрепена со повеќе молекуларни студии. Dennstaedtiaceae како што се сега класифицирани се поткрепени како монофилетски, но врската на родовите во рамките на семејството сè уште не е целосно разјаснета.<ref name="Wolf, P. G. 1995" /> == Филогенеза == Филогенеза на Dennstaedtiaceae<ref>{{Наведено списание|last=Nitta|first=Joel H.|last2=Schuettpelz|first2=Eric|last3=Ramírez-Barahona|first3=Santiago|last4=Iwasaki|first4=Wataru|displayauthors=et al.|year=2022|title=An Open and Continuously Updated Fern Tree of Life|journal=Frontiers in Plant Science|volume=13|issue=|bibcode=2022FrPS...1309768N|doi=10.3389/fpls.2022.909768|pmc=9449725|pmid=36092417|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fernphy.github.io/viewer.html|title=Tree viewer: interactive visualization of FTOL|last=|first=|year=2024|accessdate=1 May 2025|display-authors=et al.}}</ref>{{Клад|{{clade |label1=Monachosoroideae |1=''[[Monachosorum]]'' <small>Kunze 1848</small> |label2=Dennstaedtioideae |2={{clade |label1=Microlepieae |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Leptolepia]]'' <small>Mettenius ex Kuhn 1882</small> |2=''[[Oenotrichia]]'' <small>Copeland 1929</small> }} |2=''[[Paradennstaedtia]]'' <small>Tagawa 1952</small> }} |2=''[[Dennstaedtia]]'' <small>Moore 1859 non Bernhardi 1801</small> }} |2={{clade |1=''[[Mucura]]'' <small>Triana & Sundue 2023</small> |2={{clade |1=''[[Sitobolium]]'' <small>Desvaux 1827</small> |2=''[[Microlepia]]'' <small>Presl 1836</small> }} }} }} |label2=Hypolepideae |2={{clade |1=''[[Pteridium]]'' <small>Gleditsch ex Scopoli 1760 nom. cons. non Rafinesque 1814</small> |2={{clade |1={{clade |1=''[[Paesia]]'' <small>Saint-Hilaire 1833</small> |2={{clade |1=''[[Hiya (plant)|Hiya]]'' <small>Shang 2018</small> |2={{clade |1=''[[Histiopteris]]'' <small>(Agardh 1839) Smith 1875</small> |2=''[[Blotiella]]'' <small>Tryon 1962</small> }} }} }} |2=''[[Hypolepis (plant)|Hypolepis]]'' <small>Bernhardi 1805 non Palisot de Beauvois ex T. Lestib. 1819 non Nees 1829 non Pers. 1807</small> }} }} }} }}}} == Употреба == Видовите и родовите Dennsteadtiaceae обично се познати по нивната природа на плевел (т.е. ''Pteridium'' spp. ''Hypolepis'' spp. ''Paesia'' spp.), но некои видови се одгледуваат и како украсни растенија (''Blotiella'' spp., ''Dennstaedtia'' spp. ''Hypolepis'' spp. ''Microlepia'' spp.). Познато е дека делови од ''[[Орлова папрат|Pteridium aquilinum]]'' се јадат, но тие содржат канцерогени материи, па затоа оваа практика не е распространета. Ризомите на ''Pteridium esculentum'' ги консумирале Маорите за време на нивното населување во Нов Зеланд во 13 век, но повеќе не се дел од нивната исхрана. Ризомите на ''Pteridium esculentum'' содржат околу 50% скроб кога растат во лабава богата почва, на релативно длабоки длабочини.<ref name="McGlone, M. S. 2005" /> Ризомите биле основна состојка во исхраната бидејќи откако ќе се исушат, биле многу лесни (совршени за патување) и траеле околу една година.<ref name="McGlone, M. S. 2005" /> Листовите и спорите на ''Pteridium esculentum'' се поврзани со токсини и канцерогени материи и е познато дека предизвикуваат болест кај добитокот (говеда, овци, коњи, свињи).<ref name="McGlone, M. S. 2005" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Слаткопапратовидни]] [[Категорија:Денштетии]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] cf30pah718n7em1y6gb638pnx0z0acp 5582847 5582842 2026-06-26T12:36:16Z BosaFi 115936 5582847 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија|oldest_fossil=Late Jurassic|image=Fern dsc06699.jpg|image_caption=''[[Pteridium aquilinum]]''|parent_authority=Schwarstb. & Hovenkamp|taxon=Dennstaedtiaceae|authority=Lotsy|subdivision_ranks=[[Genus|Genera]]|subdivision=[[#Phylogeny|See text]]|synonyms=* Hypolepidaceae <small>Pichi-Sermolli 1970</small> * Monachosoraceae <small>Ching 1978</small> * Pteridiaceae <small>Ching 1975</small>}} '''Dennstaedtiaceae''' е една од петнаесетте семејства во редот [[Polypodiales]], најизведените семејства во рамките на [[Папрат|папрати]]. Опфаќа 10 рода со околу 240 познати видови,<ref name="Christenhusz-Byng2016">{{Наведено списание|last=Christenhusz, M. J. M.|last2=Byng, J. W.|year=2016|title=The number of known plants species in the world and its annual increase|url=http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598|journal=Phytotaxa|publisher=Magnolia Press|volume=261|issue=3|pages=201–217|bibcode=2016Phytx.261..201C|doi=10.11646/phytotaxa.261.3.1|archive-url=https://web.archive.org/web/20160729085754/http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598|archive-date=2016-07-29|access-date=2024-12-25|doi-access=free}}</ref> вклучувајќи го и еден од најзастапените папрати во светот, ''[[Орлова папрат|Pteridium aquilinum]]'' (Орлова папрат). Членовите на редот генерално имаат големи, високо поделени листови и имаат или мали, тркалезни интрамаргинални сори со индузија во облик на чаша (на пр. ''Dennstaedtia'' ) или линеарни маргинални сори со лажен индузиум формиран од рефлексираниот раб на листот (на пр. ''Pteridium'' ). Морфолошката разновидност меѓу членовите ја збунувало претходната таксономија, но неодамнешните молекуларни студии ја поддржале [[Монофилија|монофилијата]] на редот и семејството. Прекласификацијата на Dennstaedtiaceae и останатите монилофити била објавена во 2006 година, па затоа поголемиот дел од достапната литература не е ажурирана. == Распространетост на родови == Генерално, семејството е пантропско, но поради дистрибуцијата на ''Pteridium'' (најраспространетиот род на папрати), Dennstaedtiaceae може да се најде низ целиот свет. ''Pteridium'' е добро адаптиран ран сукцесивен род, опишан како плевел поради леснотијата на ширење. Спората е лесна и робусна, па затоа може да патува релативно далеку и лесно да колонизира отворени, нарушени средини. ''Dennstaedtia'' е претежно тропска до топла-умерена, но не е многу застапена во Амазон или Африка. ''Oenotrichia'' е во Нова Каледонија. ''Leptolepia'' е во Нов Зеланд, Квинсленд (Австралија) и во Нова Гвинеја. ''Microlepia'' е во Азиско-пацифичкиот регион. ''Paesia'' се јавува во тропска Америка, Азија и западниот Пацифик. ''Hypolepis'' е тропски и јужно-умерен. ''Blotiella'' е силно центрирана во Африка. ''Histiopteris'' е генерално малезиски, со еден пантропски до јужно-умерен вид. Изумрениот род ''[[Krameropteris]]'' е познат од остатоци пронајдени во кеномански стар бурмански килибар.<ref>{{Наведено списание|last=Schneider|first=Harald|last2=Schmidt|first2=Alexander R.|last3=Heinrichs|first3=Jochen|date=February 2016|title=Burmese amber fossils bridge the gap in the Cretaceous record of polypod ferns|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1433831916300038|journal=Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics|language=en|volume=18|pages=70–78|bibcode=2016PPEES..18...70S|doi=10.1016/j.ppees.2016.01.003|hdl-access=free}}</ref> Некои постари фосили се познати од [[Јура|јурата]] на Источна Индија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://paleobiodb.org/classic/basicCollectionSearch?collection_no=225504&is_real_user=1|title=Dhaukuti, Rajmahal Hills (Jurassic of India)|work=PBDB.org}}</ref> == Класификација == Dennstaedtiaceae претходно се сметала за единствена фамилија во редот [[Dennstaedtiales]]. Dennstaedtiaceae сега ги содржи претходно дефинираните семејства Monachosoraceae Ching, Pteridiaceae Ching и Hypolepidaceae Pic. Serm. Пред класификацијата на Смит во 2006 година, Dennstaedtiaceae се сметало за[[Клад|поли- и парафилетско]] семејство, кое содржи родови кои сега се класифицирани во [[Lindsaeaceae]] и [[Saccolomataceae]], а семејството [[Monachosoraceae]] произлегува од кладот Dennstaedtiaceae. Немонофилетската природа на Dennstaedtiaceae (класификација пред 2006 година) била докажана и поткрепена со повеќе молекуларни студии. Dennstaedtiaceae како што се сега класифицирани се поткрепени како монофилетски, но врската на родовите во рамките на семејството сè уште не е целосно разјаснета. == Филогенеза == Филогенеза на Dennstaedtiaceae<ref>{{Наведено списание|last=Nitta|first=Joel H.|last2=Schuettpelz|first2=Eric|last3=Ramírez-Barahona|first3=Santiago|last4=Iwasaki|first4=Wataru|displayauthors=et al.|year=2022|title=An Open and Continuously Updated Fern Tree of Life|journal=Frontiers in Plant Science|volume=13|issue=|bibcode=2022FrPS...1309768N|doi=10.3389/fpls.2022.909768|pmc=9449725|pmid=36092417|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fernphy.github.io/viewer.html|title=Tree viewer: interactive visualization of FTOL|last=|first=|year=2024|accessdate=1 May 2025|display-authors=et al.}}</ref>{{Клад|{{clade |label1=Monachosoroideae |1=''[[Monachosorum]]'' <small>Kunze 1848</small> |label2=Dennstaedtioideae |2={{clade |label1=Microlepieae |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Leptolepia]]'' <small>Mettenius ex Kuhn 1882</small> |2=''[[Oenotrichia]]'' <small>Copeland 1929</small> }} |2=''[[Paradennstaedtia]]'' <small>Tagawa 1952</small> }} |2=''[[Dennstaedtia]]'' <small>Moore 1859 non Bernhardi 1801</small> }} |2={{clade |1=''[[Mucura]]'' <small>Triana & Sundue 2023</small> |2={{clade |1=''[[Sitobolium]]'' <small>Desvaux 1827</small> |2=''[[Microlepia]]'' <small>Presl 1836</small> }} }} }} |label2=Hypolepideae |2={{clade |1=''[[Pteridium]]'' <small>Gleditsch ex Scopoli 1760 nom. cons. non Rafinesque 1814</small> |2={{clade |1={{clade |1=''[[Paesia]]'' <small>Saint-Hilaire 1833</small> |2={{clade |1=''[[Hiya (plant)|Hiya]]'' <small>Shang 2018</small> |2={{clade |1=''[[Histiopteris]]'' <small>(Agardh 1839) Smith 1875</small> |2=''[[Blotiella]]'' <small>Tryon 1962</small> }} }} }} |2=''[[Hypolepis (plant)|Hypolepis]]'' <small>Bernhardi 1805 non Palisot de Beauvois ex T. Lestib. 1819 non Nees 1829 non Pers. 1807</small> }} }} }} }}}} == Употреба == Видовите и родовите Dennsteadtiaceae обично се познати по нивната природа на плевел (т.е. ''Pteridium'' spp. ''Hypolepis'' spp. ''Paesia'' spp.), но некои видови се одгледуваат и како украсни растенија (''Blotiella'' spp., ''Dennstaedtia'' spp. ''Hypolepis'' spp. ''Microlepia'' spp.). Познато е дека делови од ''[[Орлова папрат|Pteridium aquilinum]]'' се јадат, но тие содржат канцерогени материи, па затоа оваа практика не е распространета. Ризомите на ''Pteridium esculentum'' ги консумирале Маорите за време на нивното населување во Нов Зеланд во 13 век, но повеќе не се дел од нивната исхрана. Ризомите на ''Pteridium esculentum'' содржат околу 50% скроб кога растат во лабава богата почва, на релативно длабоки длабочини. Ризомите биле основна состојка во исхраната бидејќи откако ќе се исушат, биле многу лесни (совршени за патување) и траеле околу една година. Листовите и спорите на ''Pteridium esculentum'' се поврзани со токсини и канцерогени материи и е познато дека предизвикуваат болест кај добитокот (говеда, овци, коњи, свињи). == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Слаткопапратовидни]] [[Категорија:Денштетии]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] f3qxa022nr9sicvwftrc83kujy2tyne 0 1398403 5582844 2026-06-26T12:33:53Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Dennstaedtiaceae]] 5582844 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Dennstaedtiaceae]] 3eryft9qiys9dibb1pxm4v5n664k2x7 1 1398404 5582850 2026-06-26T12:43:05Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5582850 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1398405 5582852 2026-06-26T12:48:27Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1355589958|Vittarioideae]]“ 5582852 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија|image=Adiantum lunulatum W2 IMG_2337.jpg|image_caption=''[[Adiantum lunulatum]]''|taxon=Vittarioideae|authority=(C.Presl) Crabbe, Jermy & Mickel 1975|subdivision_ranks=Genera|subdivision=[[#Genera|See text]].|synonyms=''Adiantoideae'' {{au|(C.Presl) R.M.Tryon}}}} '''Vittarioideae''' е подсемејство на семејството [[Папрат|папрати]] [[Pteridaceae]], од редот [[Polypodiales]]. Подсемејството ги вклучува претходните семејства '''Adiantaceae''' и '''Vittariaceae'''. == Опис == Подсемејството вклучува две различни групи папрати: адијантоиди, кои се состојат од еден род ''[[Adiantum]]'', и витариоиди, неколку родови, вклучувајќи ја и ''[[Vittaria]]'', кои обично имаат многу редуцирани лисја, обично цели, и епифитска навика. Папратите кои историски се сметаат за ''Adiantum'' вклучуваат и петрофилни и копнени растенија. Витариоидните папрати се првенствено [[Епифити|епифитни]] во тропските региони и сите имаат едноставни лисја со [[сори]] кои ги следат вените и немаат вистинска [[индузија]]; сорите најчесто се маргинални со лажен индузиум формиран од рефлексниот раб на листот. Семејството вклучува и вид, ''[[Vittaria appalachiana]]'', кој е многу невообичаен по тоа што кај него отсуствува спорофитната фаза од животниот циклус. Овој вид се состои исклучиво од [[Фотосинтеза|фотосинтетски]] [[гаметофити]] кои се размножуваат бесполово. == Таксономија == Молекуларната филогенетска анализа покажала дека витариоидните папрати биле вгнездени во рамките на родот ''[[Adiantum]]'' како што првично бил ограничен, што го прави тој род парафилетски. Во класификацијата на филогеничните групи на птеридофити од 2016 година (PPG I), семејството се третира како подсемејство Vittarioideae од семејството [[Pteridaceae]]. Следниот дијаграм ја покажува веројатна филогенетска врска помеѓу Vittarioideae и други подфамилии на Pteridaceae.{{Клад|{{clade |1=''[[Cryptogrammoideae]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Parkerioideae]]'' (syn. Ceratopteridoideae) |2=''[[Pteridoideae]]''}} |2={{clade |1=''[[Cheilanthoideae]]'' |2=''Vittarioideae''}} }} }}|style=font-size:90%;line-height:100%|label1='''[[Pteridaceae]]'''}} === Историја === Првата супрагенеричка класификација базирана на ''Vittaria'' ја направил [[Карл Боривој Пресл]] во 1836 година, кој го подигнал [[Племе (биологија)|племето]] '''Vittariaceae''' за да ги собере родовите ''Vittaria'' и ''[[Prosaptia]]'', при што вторите сега се вклучени во [[Grammitidoideae]]. Тој го измислил новиот род ''[[Haplopteris]]'' за да смести друга група на еднолисни папрати одвоени од ''[[Pteris]]'', но наместо тоа го сместил во племето Adiantaceae, поради локацијата на неговите сори веднаш зад работ на листот.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/32643995|title=Tentamen Pteridologiae|last=Presl|first=Carl Borivoj|publisher=Filiorum Theophili Haase|year=1836|volume=1|location=Prague|pages=141, 164|author-link=Carl Borivoj Presl}}</ref> Во својот третман на племето од 1911 година, Ралф Бенедикт усвоил ограничување слично на современите третмани, во кое ги препознал родовите ''[[Ananthacorus]]'', ''[[Anetium]]'', ''[[Antrophyum]]'', ''[[Hecistopteris]]'', ''[[Monogramma]]'', ''[[Polytaenium]]'' и ''[[Vittaria]]''. Тој го опишал ''[[Radiovittaria]]'' како подрод на ''Vittaria'', го подвел ''[[Scoliosorus]]'' во рамките ''[[на Polytaenium]]'' како сомнително достоен за подгенерички ранг, додека ''[[Rheopteris]]'' сè уште не бил откриен.<ref>{{Наведено списание|last=Benedict|first=Ralph C.|year=1911|title=The genera of the fern tribe Vittarieae|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12617283|journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club|volume=38|issue=4|pages=153–190|doi=10.2307/2479298|jstor=2479298|hdl-access=free}}</ref> Тој експлицитно го синонимирал ''Haplopteris'' со ''Vittaria'' во 1914 година. <ref>{{Наведено списание|last=Benedict|first=Ralph C.|year=1914|title=A revision of the genus ''Vittaria'' J. E. Smith|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12697291|journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club|volume=41|issue=8|pages=391–410|doi=10.2307/2479721|jstor=2479721}}</ref> [[Карл Кристенсен]] го употребил името „Vittarioideae“ во ''Прирачникот за птеридологија'' на Вердорн во 1938 година, но не вклучил опис, што го оставило номенклатурно неважечки. [[Рен-Чанг Чинг]] ги издигнал Vittariaceae на ранг на семејство во 1940 година.<ref>{{Наведено списание|last=Ching|first=Ren-Chang|year=1940|title=On natural classification of the family Polypodiaceae|journal=Sunyatsenia|volume=5|page=232}}</ref> Првата сеопфатна молекуларно-филогенетска анализа на витариоидите, заснована на хлоропластниот ген '''rbcL''', покажала дека типскиот вид на родот '''Monogramma''' е вклучен во родот '''Haplopteris'''. Истражувањето, исто така, ја потврдило оправданоста на издвојувањето на '''Vaginularia''' од '''Monogramma''', при што видовите на '''Vaginularia''' формирале сестрински клад со '''Rheopteris''', одделен од '''Monogramma''' во потесна смисла (''sensu stricto''). Подоцнежна молекуларно-филогенетска студија, објавена во 2016 година, го воспоставила родот '''Antrophyopsis''' (поранешен подрод на '''Antrophyum''') за три вида кои претходно биле вклучени во '''Scoliosorus''', но се покажале како подалечно сродни со типскиот вид на тој род отколку со '''Antrophyum'''. Во истата ревизија, родовите '''Anetium''' и '''Monogramma''' биле вклучени во '''Polytaenium''', односно '''Haplopteris'''.<ref>{{Наведено списание|last=Schuettpelz|first=Eric|last2=Chen|first2=Cheng-Wei|last3=Kessler|first3=Michael|last4=Pinson|first4=Jerald B.|last5=Johnson|first5=Gabriel|last6=Davila|first6=Alex|last7=Cochran|first7=Alyssa T.|last8=Huiet|first8=Layne|last9=Pryer|first9=Kathleen M.|date=August 2016|title=A revised generic classification of vittarioid ferns (Pteridaceae) based on molecular, micromorphological, and geographic data|url=https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/125839/1/Taxon_2016_708-722.pdf|journal=Taxon|volume=65|issue=4|pages=708–722|bibcode=2016Taxon..65..708S|doi=10.12705/654.2}}</ref> Бидејќи името ''Monogramma'' има таксономски приоритет во однос на ''Haplopteris'', предложен е да се отфрли ''Monogramma'' во корист на ''Haplopteris'' за да се зачува името и релативно стабилниот опис на ''Haplopteris'' . <ref>{{Наведено списание|last=Chen|first=Cheng Wei|last2=Schuettpelz|first2=Eric|last3=Lindsay|first3=Stuart|last4=Middleton|first4=David J.|date=August 2016|title=Proposal to conserve the name Haplopteris against Monogramma (Pteridaceae)|journal=Taxon|volume=65|issue=4|pages=884–885|doi=10.12705/654.19|doi-access=free}}</ref> == Родови == Следните родови се признати во класификацијата на филогениските групи на птеридофити од 2016 година (PPG I): * ''[[Adiantum]]'' <small>L.</small> * ''[[Ananthacorus]]'' <small>Underw. & Maxon</small> * ''[[Antrophyopsis]]'' <small>(Benedict) Schuettp.</small> * ''[[Antrophyum]]'' <small>Kaulf.</small> * ''[[Haplopteris]]'' <small>C.Presl</small> * ''[[Hecistopteris]]'' <small>J.Sm.</small> * ''[[Polytaenium]]'' <small>Desv.</small> * ''[[Radiovittaria]]'' <small>(Benedict) E.H.Crane</small> * ''[[Rheopteris]]'' <small>Alston</small> * ''[[Scoliosorus]]'' <small>T.Moore</small> * ''[[Vaginularia]]'' <small>Fée</small> * ''[[Vittaria]]'' <small>Sm.</small> Следната филогенија за моментално признатите родови на подсемејството беше презентирана од Шуетпелц ''и др'' .: {{Клад|{{clade |1=''[[Adiantum]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Rheopteris]]'' |2=''[[Vaginularia]]''}} |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Hecistopteris]]'' |2=''[[Radiovittaria]]''}} |2=''[[Haplopteris]]'' (including ''[[Monogramma (plant)|Monogramma]]'' s.s.)}} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Antrophyopsis]]'' |2=''[[Antrophyum]]''}} |2={{clade |1=''[[Polytaenium]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Scoliosorus]]'' |2=''[[Ananthacorus]]''}} |2=''[[Vittaria]]''}} }} }} }} }} }}}} == Наводи ==   [[Категорија:Папрати]] kw36e8aeissw2yf606ndq905bgm390j 5582853 5582852 2026-06-26T12:49:10Z BosaFi 115936 5582853 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Adiantum lunulatum W2 IMG_2337.jpg|image_caption=''[[Adiantum lunulatum]]''|taxon=Vittarioideae|authority=(C.Presl) Crabbe, Jermy & Mickel 1975|subdivision_ranks=Genera|subdivision=[[#Genera|See text]].|synonyms=''Adiantoideae'' {{au|(C.Presl) R.M.Tryon}}}} '''Vittarioideae''' е подсемејство на семејството [[Папрат|папрати]] [[Pteridaceae]], од редот [[Polypodiales]]. Подсемејството ги вклучува претходните семејства '''Adiantaceae''' и '''Vittariaceae'''. == Опис == Подсемејството вклучува две различни групи папрати: адијантоиди, кои се состојат од еден род ''[[Adiantum]]'', и витариоиди, неколку родови, вклучувајќи ја и ''[[Vittaria]]'', кои обично имаат многу редуцирани лисја, обично цели, и епифитска навика. Папратите кои историски се сметаат за ''Adiantum'' вклучуваат и петрофилни и копнени растенија. Витариоидните папрати се првенствено [[Епифити|епифитни]] во тропските региони и сите имаат едноставни лисја со [[сори]] кои ги следат вените и немаат вистинска [[индузија]]; сорите најчесто се маргинални со лажен индузиум формиран од рефлексниот раб на листот. Семејството вклучува и вид, ''[[Vittaria appalachiana]]'', кој е многу невообичаен по тоа што кај него отсуствува спорофитната фаза од животниот циклус. Овој вид се состои исклучиво од [[Фотосинтеза|фотосинтетски]] [[гаметофити]] кои се размножуваат бесполово. == Таксономија == Молекуларната филогенетска анализа покажала дека витариоидните папрати биле вгнездени во рамките на родот ''[[Adiantum]]'' како што првично бил ограничен, што го прави тој род парафилетски. Во класификацијата на филогеничните групи на птеридофити од 2016 година (PPG I), семејството се третира како подсемејство Vittarioideae од семејството [[Pteridaceae]]. Следниот дијаграм ја покажува веројатна филогенетска врска помеѓу Vittarioideae и други подфамилии на Pteridaceae.{{Клад|{{clade |1=''[[Cryptogrammoideae]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Parkerioideae]]'' (syn. Ceratopteridoideae) |2=''[[Pteridoideae]]''}} |2={{clade |1=''[[Cheilanthoideae]]'' |2=''Vittarioideae''}} }} }}|style=font-size:90%;line-height:100%|label1='''[[Pteridaceae]]'''}} === Историја === Првата супрагенеричка класификација базирана на ''Vittaria'' ја направил [[Карл Боривој Пресл]] во 1836 година, кој го подигнал [[Племе (биологија)|племето]] '''Vittariaceae''' за да ги собере родовите ''Vittaria'' и ''[[Prosaptia]]'', при што вторите сега се вклучени во [[Grammitidoideae]]. Тој го измислил новиот род ''[[Haplopteris]]'' за да смести друга група на еднолисни папрати одвоени од ''[[Pteris]]'', но наместо тоа го сместил во племето Adiantaceae, поради локацијата на неговите сори веднаш зад работ на листот.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/32643995|title=Tentamen Pteridologiae|last=Presl|first=Carl Borivoj|publisher=Filiorum Theophili Haase|year=1836|volume=1|location=Prague|pages=141, 164|author-link=Carl Borivoj Presl}}</ref> Во својот третман на племето од 1911 година, Ралф Бенедикт усвоил ограничување слично на современите третмани, во кое ги препознал родовите ''[[Ananthacorus]]'', ''[[Anetium]]'', ''[[Antrophyum]]'', ''[[Hecistopteris]]'', ''[[Monogramma]]'', ''[[Polytaenium]]'' и ''[[Vittaria]]''. Тој го опишал ''[[Radiovittaria]]'' како подрод на ''Vittaria'', го подвел ''[[Scoliosorus]]'' во рамките ''[[на Polytaenium]]'' како сомнително достоен за подгенерички ранг, додека ''[[Rheopteris]]'' сè уште не бил откриен.<ref>{{Наведено списание|last=Benedict|first=Ralph C.|year=1911|title=The genera of the fern tribe Vittarieae|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12617283|journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club|volume=38|issue=4|pages=153–190|doi=10.2307/2479298|jstor=2479298|hdl-access=free}}</ref> Тој експлицитно го синонимирал ''Haplopteris'' со ''Vittaria'' во 1914 година. <ref>{{Наведено списание|last=Benedict|first=Ralph C.|year=1914|title=A revision of the genus ''Vittaria'' J. E. Smith|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12697291|journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club|volume=41|issue=8|pages=391–410|doi=10.2307/2479721|jstor=2479721}}</ref> [[Карл Кристенсен]] го употребил името „Vittarioideae“ во ''Прирачникот за птеридологија'' на Вердорн во 1938 година, но не вклучил опис, што го оставило номенклатурно неважечки. [[Рен-Чанг Чинг]] ги издигнал Vittariaceae на ранг на семејство во 1940 година.<ref>{{Наведено списание|last=Ching|first=Ren-Chang|year=1940|title=On natural classification of the family Polypodiaceae|journal=Sunyatsenia|volume=5|page=232}}</ref> Првата сеопфатна молекуларно-филогенетска анализа на витариоидите, заснована на хлоропластниот ген '''rbcL''', покажала дека типскиот вид на родот '''Monogramma''' е вклучен во родот '''Haplopteris'''. Истражувањето, исто така, ја потврдило оправданоста на издвојувањето на '''Vaginularia''' од '''Monogramma''', при што видовите на '''Vaginularia''' формирале сестрински клад со '''Rheopteris''', одделен од '''Monogramma''' во потесна смисла (''sensu stricto''). Подоцнежна молекуларно-филогенетска студија, објавена во 2016 година, го воспоставила родот '''Antrophyopsis''' (поранешен подрод на '''Antrophyum''') за три вида кои претходно биле вклучени во '''Scoliosorus''', но се покажале како подалечно сродни со типскиот вид на тој род отколку со '''Antrophyum'''. Во истата ревизија, родовите '''Anetium''' и '''Monogramma''' биле вклучени во '''Polytaenium''', односно '''Haplopteris'''.<ref>{{Наведено списание|last=Schuettpelz|first=Eric|last2=Chen|first2=Cheng-Wei|last3=Kessler|first3=Michael|last4=Pinson|first4=Jerald B.|last5=Johnson|first5=Gabriel|last6=Davila|first6=Alex|last7=Cochran|first7=Alyssa T.|last8=Huiet|first8=Layne|last9=Pryer|first9=Kathleen M.|date=August 2016|title=A revised generic classification of vittarioid ferns (Pteridaceae) based on molecular, micromorphological, and geographic data|url=https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/125839/1/Taxon_2016_708-722.pdf|journal=Taxon|volume=65|issue=4|pages=708–722|bibcode=2016Taxon..65..708S|doi=10.12705/654.2}}</ref> Бидејќи името ''Monogramma'' има таксономски приоритет во однос на ''Haplopteris'', предложен е да се отфрли ''Monogramma'' во корист на ''Haplopteris'' за да се зачува името и релативно стабилниот опис на ''Haplopteris'' . <ref>{{Наведено списание|last=Chen|first=Cheng Wei|last2=Schuettpelz|first2=Eric|last3=Lindsay|first3=Stuart|last4=Middleton|first4=David J.|date=August 2016|title=Proposal to conserve the name Haplopteris against Monogramma (Pteridaceae)|journal=Taxon|volume=65|issue=4|pages=884–885|doi=10.12705/654.19|doi-access=free}}</ref> == Родови == Следните родови се признати во класификацијата на филогениските групи на птеридофити од 2016 година (PPG I): * ''[[Adiantum]]'' <small>L.</small> * ''[[Ananthacorus]]'' <small>Underw. & Maxon</small> * ''[[Antrophyopsis]]'' <small>(Benedict) Schuettp.</small> * ''[[Antrophyum]]'' <small>Kaulf.</small> * ''[[Haplopteris]]'' <small>C.Presl</small> * ''[[Hecistopteris]]'' <small>J.Sm.</small> * ''[[Polytaenium]]'' <small>Desv.</small> * ''[[Radiovittaria]]'' <small>(Benedict) E.H.Crane</small> * ''[[Rheopteris]]'' <small>Alston</small> * ''[[Scoliosorus]]'' <small>T.Moore</small> * ''[[Vaginularia]]'' <small>Fée</small> * ''[[Vittaria]]'' <small>Sm.</small> Следната филогенија за моментално признатите родови на подсемејството беше презентирана од Шуетпелц ''и др'' .: {{Клад|{{clade |1=''[[Adiantum]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Rheopteris]]'' |2=''[[Vaginularia]]''}} |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Hecistopteris]]'' |2=''[[Radiovittaria]]''}} |2=''[[Haplopteris]]'' (including ''[[Monogramma (plant)|Monogramma]]'' s.s.)}} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Antrophyopsis]]'' |2=''[[Antrophyum]]''}} |2={{clade |1=''[[Polytaenium]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Scoliosorus]]'' |2=''[[Ananthacorus]]''}} |2=''[[Vittaria]]''}} }} }} }} }} }}}} == Наводи == {{наводи}}   [[Категорија:Папрати]] 835t5etaax069aarpdmsbsyusy4fb3o 0 1398406 5582854 2026-06-26T12:50:26Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Vittarioideae]] 5582854 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Vittarioideae]] 1ls9ixwyyddzcujhcdfox6kprttk4c1 0 1398407 5582861 2026-06-26T13:00:53Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1349683138|Pteridaceae]]“ 5582861 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија|oldest_fossil=Cenomanian|image=Starr 051122-5326 Pityrogramma austroamericana.jpg|image_caption=''[[Pityrogramma austroamericana]]''|parent_authority=J.Prado & Schuettp.|taxon=Pteridaceae|authority=E.D.M.Kirchn.<ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?1270 |title=Family: ''Pteridaceae'' E. D. M. Kirchn. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2001-08-14 |access-date=2011-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527120131/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?1270 |archive-date=2012-05-27 }}</ref>|subdivision_ranks=Subfamilies|subdivision=*[[Cryptogrammoideae]] * [[Parkerioideae]] * [[Pteridoideae]] * [[Cheilanthoideae]] * [[Vittarioideae]]|synonyms=* Acrostichaceae <small>A.B.Frank</small> * Actiniopteridaceae <small>Pic. Serm.</small> * [[Adiantaceae]] <small>Newman</small> nom. cons. * Anopteraceae <small>Doweld</small> * Antrophyaceae <small>Ching</small> * Ceratopteridaceae <small>Underw.</small> * Cheilanthaceae <small>M.P.Nayar</small> * Cryptogrammaceae <small>Pic.Serm.</small> * Hemionitidaceae <small>Pic.Serm.</small> * Negripteridaceae <small>Pic.Serm.</small> * Parkeriaceae <small>Hook.</small> * Platyzomataceae <small>Nakai</small> * Sinopteridaceae <small>Koidz.</small> * Taenitidaceae <small>Pic.Serm.</small> * Vittariaceae <small>Ching</small><ref name="GRIN"/>}} [[Податотека:Adiantum_lunulatum_W_IMG_2336.jpg|мини|240x240пкс|''[[Adiantum lunulatum]]'']] '''Pteridaceae''' е фамилија на [[Папрат|папрати]] од редот [[Polypodiales]],{{Sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}} која вклучува околу 1150 познати видови во околу 45 родови<ref name="Christenhusz-Byng2016">{{Наведено списание|last=Christenhusz, M. J. M.|last2=Byng, J. W.|year=2016|title=The number of known plants species in the world and its annual increase|url=http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598|journal=Phytotaxa|volume=261|issue=3|pages=201–217|bibcode=2016Phytx.261..201C|doi=10.11646/phytotaxa.261.3.1|doi-access=free}}</ref> (во зависност од таксономските мислења), поделени во пет подфамилии.<ref name="Christenhusz-chase">{{Наведено списание|last=Christenhusz, M. J. M.|last2=Chase, M. W.|year=2014|title=Trends and concepts in fern classification|journal=Annals of Botany|volume=113|issue=4|pages=571–594|doi=10.1093/aob/mct299|pmc=3936591|pmid=24532607}}</ref> Семејството вклучува четири групи на родови кои понекогаш се препознаваат како посебни семејства: adiantoid, cheilanthoid, pteridoid, and hemionitidoid папрати. Односите меѓу овие групи остануваат нејасни, и иако некои неодамнешни генетски анализи на [[Pteridales]] сугерираат дека ниту семејството Pteridaceae ниту главните групи во него не се сите монофилетски, засега овие анализи се недоволно сеопфатни и робусни за да обезбедат добра поддршка за ревизија на редот на ниво на семејство. == Опис == Членовите на Pteridaceae имаат ползечки или исправени [[Ризом|ризоми]]. [[Лист|Листовите]] се речиси секогаш сложени и имаат линеарни сори кои обично се на рабовите на [[Лист|листовите]] и немаат вистински индузиум, обично заштитени со лажен индузиум формиран од рефлексниот раб на листот. == Таксономија == === Традиционални групи === [[Податотека:Curtis's_botanical_magazine_(Plate_3055)_(8411478488).jpg|мини|Ботаничкото списание на Кертис, ''[[Argyrochosma nivea]]'' var. ''tenera'']] Како што традиционално е дефинирано, групите во рамките на Pteridaceae се следниве: ** === Подфамилии === Врз основа на филогенетски истражувања, Кристенхус ''и сор.'' (2011) ги поделилеродовите Pteridaceae на пет подфамилии.<ref name="Chr">{{Наведено списание|last=Christenhusz|first=Maarten J. M.|last2=Zhang|first2=Xian-Chun|last3=Schneider|first3=Harald|date=18 February 2011|title=A linear sequence of extant families and genera of lycophytes and ferns|url=http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2011/f/pt00019p054.pdf|journal=[[Phytotaxa]]|volume=19|pages=7–54|bibcode=2011Phytx..19....7C|doi=10.11646/phytotaxa.19.1.2|issn=1179-3163}}</ref> Овие приближно одговараат на групите наведени погоре, со главна разлика што ''адијантоидните'' и ''витариоидните'' папрати се комбинирани под името на подфамилијата Vittarioideae. Пристапот бил следен од класификацијата на групата на филогенија на птеридофити од 2016 година (PPG I).{{Sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}} * {{syns|''[[Cryptogrammaceae]]''|Pic. Serm.}} : * {{syns|Ceratopteridoideae||''[[Parkeriaceae]]''|Hook.|''[[Ceratopteridaceae]]''|Underw.}} === Филогени врски === Смит и сор. (2006) ја извршиле првата класификација на птеридофити на повисоко ниво објавена во молекуларната филогенетска ера.{{Sfn|Smith et al.|2006}} Смит ги нарекол папратите монилофити, делејќи ги во четири групи. Огромното мнозинство папрати биле сместени во [[Папрат|Polypodiopsida]]. Во 2016 година, Групата за филогенија на птеридофити го поделила [[Ред (биологија)|редот]] [[Polypodiales]] на шест подредови. Pteridaceae е единственото семејство во подредот Pteridiineae, со 52 [[Род (биологија)|родови]]. Подредот има ист опис кој Смит и сор. го користеле за семејството. [[Филогенија|Филогенетската]] врска помеѓу овие шест подредови е прикажана во овој кладограм:{{Sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}}{{Клад|{{clade |1={{clade |1=[[Saccolomatineae]] |2=[[Lindsaeineae]] }} |2={{clade |1=Pteridineae |2={{clade |1=[[Dennstaedtiineae]] |2={{clade |1=[[Aspleniineae]] |2=[[Polypodiineae]] }} }} }} }}|label1=[[Polypodiales]]}}Најстариот фосил од семејството е ''[[Heinrichsia]]'' од раниот доцнокреден бурмански килибар од [[Мјанмар]], кој не може да се припише на современото групирање на семејството. Доказите од молекуларниот часовник укажуваат на диверзификација на семејството за време на доцнокредниот период.<ref>{{Наведено списание|last=Regalado|first=Ledis|last2=Schmidt|first2=Alexander R.|last3=Müller|first3=Patrick|last4=Niedermeier|first4=Lisa|last5=Krings|first5=Michael|last6=Schneider|first6=Harald|date=July 2019|title=Heinrichsia cheilanthoides gen. et sp. nov., a fossil fern in the family Pteridaceae (Polypodiales) from the Cretaceous amber forests of Myanmar|journal=Journal of Systematics and Evolution|language=en|volume=57|issue=4|pages=329–338|bibcode=2019JSyEv..57..329R|doi=10.1111/jse.12514|issn=1674-4918|doi-access=free}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="1" |Шутпелц и Прајер ! colspan="1" |Nitta et al. 2022<ref>{{Наведено списание|last=Nitta|first=Joel H.|last2=Schuettpelz|first2=Eric|last3=Ramírez-Barahona|first3=Santiago|last4=Iwasaki|first4=Wataru|displayauthors=et al.|year=2022|title=An Open and Continuously Updated Fern Tree of Life|journal=Frontiers in Plant Science|volume=13|issue=|bibcode=2022FrPS...1309768N|doi=10.3389/fpls.2022.909768|pmc=9449725|pmid=36092417|doi-access=free}}</ref> and Fern Tree of life<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fernphy.github.io/viewer.html|title=Tree viewer: interactive visualization of FTOL|last=|first=|year=2024|accessdate=1 May 2025|display-authors=et al.}}</ref> |- | style="vertical-align:top" | {{Клад|{{clade |label1=[[Cryptogrammoideae]] |1={{clade |1=''[[Llavea]]'' |2={{clade |1=''[[Coniogramme]]'' |2=''[[Cryptogramma]]'' }} }} |2={{clade |1={{clade |label1=[[Ceratopteridoideae]] |1={{clade |1=''[[Acrostichum]]'' |2=''[[Ceratopteris]]'' }} |label2=[[Pteridoideae]] |2={{clade }} }} |2={{clade |1=[[Cheilanthoideae]] |2=[[Vittarioideae]] }} }} }}}} | {{Клад|{{clade |1={{clade |label1=[[Ceratopteridoideae]] |1={{clade |1=''[[Acrostichum]]'' |2=''[[Ceratopteris]]'' }} |label2=[[Pteridoideae]] |2={{clade |2={{clade |label1=Pterideae |1=[[Pteris]] }} |1={{clade |label1=Onychieae |1={{clade |1=''[[Actiniopteris]]'' |2=''[[Onychium (plant)|Onychium]]'' }} |label2=Taenitideae |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Cosentinia]]'' |2=''[[Anogramma]]'' }} |2={{clade |1=''[[Gastoniella]]'' |2={{clade |1=''[[Cerosora]]'' |2=''[[Pityrogramma]]'' }} }} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Pterozonium]]'' |2={{clade |1=''[[Tryonia]]'' |2={{clade |1=''[[Taenitis]]'' |2={{clade |1=''Syngramma vittiformis'' |2={{clade |1=''[[Austrogramme]]'' |2=''[[Syngramma]]'' }} }} }} }} }} |2=''[[Jamesonia]]'' }} }} }} }} }} |2={{clade |1={{clade |label1=[[Cryptogrammoideae]] |1={{clade |1=''[[Llavea]]'' |2={{clade |1=''[[Coniogramme]]'' |2=''[[Cryptogramma]]'' }} }} }} |2={{clade |label1=[[Vittarioideae]] |1={{clade |label1=Vittarieae |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Rheopteris]]'' |2=''[[Vaginularia]]'' }} }} |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Hecistopteris]]'' |2=''[[Radiovittaria]]'' }} |2=''[[Haplopteris]]'' }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Vittaria]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Ananthacorus]]'' |2=''[[Scoliosorus]]'' }} |2=''[[Polytaenium]]'' }} }} |2={{clade |1=''[[Antrophyopsis]]'' |2=''[[Antrophyum]]'' }} }} }} }} |label2=Adianteae |2=''[[Adiantum]]'' }} |label2=[[Cheilanthoideae]] |2={{clade |1={{clade |label1=Calciphilopterideae |1=''[[Calciphilopteris]]'' }} |2={{clade |1={{clade |1=''Bommeria elegans'' |2={{clade |1=''[[Baja (plant)|Baja]]'' |2=''[[Bommeria]]'' }} }} |2={{clade |1={{clade |label1=Pellaeae |1={{clade |1=''[[Ynesmexia]]'' |2={{clade |1=''[[Myriopteris]]'' |2={{clade |1=''[[Argyrochosma]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Pellaea breweri]]'' |2=''[[Paragymnopteris]]'' }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Pellaea (plant)|Pellaea]]'' species-group 2 |2=''[[Astrolepis]]'' }} |2=''[[Pellaea (plant)|Pellaea]]'' }} }} }} }} }} }} |2={{clade |1=''Cheilanthes bolborrhiza'' |2={{clade |label1=Notholaeneae |1={{clade |1=''Cheilanthes leucopoda'' |2={{clade |1=''[[Notholaena standleyi]]'' |2={{clade |1=''[[Notholaena]]'' species-group 2 |2={{clade |1=''[[Cheiloplecton]]'' |2=''[[Notholaena]]'' }} }} }} }} |label2=Cheilantheae |2={{clade |1=''[[Pentagramma]]'' |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Aspidotis]]'' |2=''[[Gaga (plant)|Gaga]]'' }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Negripteris]]'' |2={{clade |1=''Aleuritopteris tamburii'' |2={{clade |1=''[[Mildella]]'' |2=''[[Oeosporangium]]'' species-group 2 }} }} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Sinopteris]]'' |2=''[[Oeosporangium]]'' }} |2=''[[Aleuritopteris]]'' }} }} }} |2={{clade |label1=Cheilanthinae |1=''[[Cheilanthes]]'' |label2=Gymnopteridinae |2={{clade |1={{clade |1={{clade |2=''[[Hemionitis]]'' |1={{clade |1=''[[Mickelopteris]]'' |2=''[[Parahemionitis]]'' }} }} |2=''[[Pellaeopsis]]'' }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Trachypteris (plant)|Trachypteris]]'' |2=''[[Adiantopsis]]'' }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Brasiliopteris]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''Choristosoria namaquensis'' |2=''[[Mineirella]]'' }} |2=''[[Choristosoria]]'' }} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Lytoneuron]]'' |2=''[[Ormopteris]]'' }} |2=''[[Doryopteris]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }}}} |} == Распространетост и живеалиште == Претежно копнено или расте на карпи. == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија ==   == Надворешни врски == * [http://tolweb.org/Pteridaceae/29352 Дрво на животот: Pteridaceae] {{Викивидови-ред}} [[Категорија:Слаткопапратовидни]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Папрати]] mmarmnvv6a97eihj2irrl1tvzuo9clk 5582878 5582861 2026-06-26T13:22:18Z BosaFi 115936 5582878 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|oldest_fossil=Cenomanian|image=Starr 051122-5326 Pityrogramma austroamericana.jpg|image_caption=''[[Pityrogramma austroamericana]]''|parent_authority=J.Prado & Schuettp.|taxon=Pteridaceae|authority=E.D.M.Kirchn.<ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?1270 |title=Family: ''Pteridaceae'' E. D. M. Kirchn. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2001-08-14 |access-date=2011-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527120131/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?1270 |archive-date=2012-05-27 }}</ref>|subdivision_ranks=Subfamilies|subdivision=*[[Cryptogrammoideae]] * [[Parkerioideae]] * [[Pteridoideae]] * [[Cheilanthoideae]] * [[Vittarioideae]]|synonyms=* Acrostichaceae <small>A.B.Frank</small> * Actiniopteridaceae <small>Pic. Serm.</small> * [[Adiantaceae]] <small>Newman</small> nom. cons. * Anopteraceae <small>Doweld</small> * Antrophyaceae <small>Ching</small> * Ceratopteridaceae <small>Underw.</small> * Cheilanthaceae <small>M.P.Nayar</small> * Cryptogrammaceae <small>Pic.Serm.</small> * Hemionitidaceae <small>Pic.Serm.</small> * Negripteridaceae <small>Pic.Serm.</small> * Parkeriaceae <small>Hook.</small> * Platyzomataceae <small>Nakai</small> * Sinopteridaceae <small>Koidz.</small> * Taenitidaceae <small>Pic.Serm.</small> * Vittariaceae <small>Ching</small><ref name="GRIN"/>}} [[Податотека:Adiantum_lunulatum_W_IMG_2336.jpg|мини|240x240пкс|''[[Adiantum lunulatum]]'']] '''Pteridaceae''' е фамилија на [[Папрат|папрати]] од редот [[Polypodiales]],{{Sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}} која вклучува околу 1150 познати видови во околу 45 родови<ref name="Christenhusz-Byng2016">{{Наведено списание|last=Christenhusz, M. J. M.|last2=Byng, J. W.|year=2016|title=The number of known plants species in the world and its annual increase|url=http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598|journal=Phytotaxa|volume=261|issue=3|pages=201–217|bibcode=2016Phytx.261..201C|doi=10.11646/phytotaxa.261.3.1|doi-access=free}}</ref> (во зависност од таксономските мислења), поделени во пет подфамилии.<ref name="Christenhusz-chase">{{Наведено списание|last=Christenhusz, M. J. M.|last2=Chase, M. W.|year=2014|title=Trends and concepts in fern classification|journal=Annals of Botany|volume=113|issue=4|pages=571–594|doi=10.1093/aob/mct299|pmc=3936591|pmid=24532607}}</ref> Семејството вклучува четири групи на родови кои понекогаш се препознаваат како посебни семејства: adiantoid, cheilanthoid, pteridoid, and hemionitidoid папрати. Односите меѓу овие групи остануваат нејасни, и иако некои неодамнешни генетски анализи на [[Pteridales]] сугерираат дека ниту семејството Pteridaceae ниту главните групи во него не се сите монофилетски, засега овие анализи се недоволно сеопфатни и робусни за да обезбедат добра поддршка за ревизија на редот на ниво на семејство. == Опис == Членовите на Pteridaceae имаат ползечки или исправени [[Ризом|ризоми]]. [[Лист|Листовите]] се речиси секогаш сложени и имаат линеарни сори кои обично се на рабовите на [[Лист|листовите]] и немаат вистински индузиум, обично заштитени со лажен индузиум формиран од рефлексниот раб на листот. == Таксономија == === Традиционални групи === [[Податотека:Curtis's_botanical_magazine_(Plate_3055)_(8411478488).jpg|мини|Ботаничкото списание на Кертис, ''[[Argyrochosma nivea]]'' var. ''tenera'']] Како што традиционално е дефинирано, групите во рамките на Pteridaceae се следниве: * Адијантоидни папрати (племе Adianteae Gaudich. 1829[5]); епипетрични, копнени или епифитични во влажни живеалишта, рахисот често дихотомно разгранува; сори релативно мали и дискретни со спорангии родени на лажниот индузиум, а не на самиот лист; само еден род: **[[Adiantum L.]] * Hеилантоиди папрати; првенствено епипетрични во полусуви живеалишта; листови претежно со добро развиени лушпи или трихоми, често двоперести или на друг начин многу сложени; спорангии претежно родени во маргиналните сори со лажни индузии кои се ± континуирани околу рабовите на листовите; неколку родови, вклучувајќи: ** ''[[Aspidotis]]'' (Nutt. ex Hook.) Copel ** ''[[Astrolepis]]'' D.M.Benham & Windham ** ''[[Cheilanthes]]'' Sw. ** ''[[Myriopteris]]'' Fée ** ''[[Notholaena]]'' R.Br. ** ''[[Pellaea]]'' Link * Птеридоидни папрати (племе Pterideae J. Sm 1841[8]); копнени и епипетрични во влажни живеалишта; листовите најчесто без истакнати лушпи или трихоми, најчесто пердувести, но понекогаш посложени; спорангии родени во маргиналните сори со лажни индузии кои се ± континуирани околу рабовите на листовите; неколку родови, вклучувајќи: ** ''[[Pteris]]'' L. ** ''[[Onychium]]'' Kaulf. *Паркериоидни папрати (племе Parkerieae Brongn. 1843[9]); водни во мочуришта и/или мангрови, вклучувајќи: ** ''[[Acrostichum]]'' L. ** ''[[Ceratopteris]]'' Brongn * Хемионитидоидни папрати; копнени, епипетрични или епифитични во влажни или полусуви живеалишта; листовите се едноставни, пердувести или посложени; спорангии родени во линеарни немаргинални, ексиндузијски сори или понекогаш во маргинални сори; неколку родови, вклучувајќи: ** ''[[Anogramma]]'' link ** ''[[Cryptogramma]]'' R.Br. ** ''[[Eriosorus]]'' Fairy ** ''[[Hemionitis]]'' L ** ''[[Jamesonia]]'' Hook. & Grev. ** ''[[Pityrogramma]]'' Link *Vittarioid папрати (племе Vittarieae C. Presl 1836[10]); првенствено епифитични во тропските региони и сите имаат едноставни листови со сори кои ги следат вените и немаат вистинска индузија: ** ''[[Anetium]]'' Splitg. 1840 ** ''[[Antrophyum]]'' Kaulf. 1875 ** ''[[Hecistopteris]]'' (L.) Sm. 1842 ** ''[[Monogramma]]'' Comm. ex Schkuhr 1809 ** ''[[Vittaria]]'' (L.) Sm. 1793 – Папрат со мали конци === Подфамилии === Врз основа на филогенетски истражувања, Кристенхус ''и сор.'' (2011) ги поделилеродовите Pteridaceae на пет подфамилии.<ref name="Chr">{{Наведено списание|last=Christenhusz|first=Maarten J. M.|last2=Zhang|first2=Xian-Chun|last3=Schneider|first3=Harald|date=18 February 2011|title=A linear sequence of extant families and genera of lycophytes and ferns|url=http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2011/f/pt00019p054.pdf|journal=[[Phytotaxa]]|volume=19|pages=7–54|bibcode=2011Phytx..19....7C|doi=10.11646/phytotaxa.19.1.2|issn=1179-3163}}</ref> Овие приближно одговараат на групите наведени погоре, со главна разлика што ''адијантоидните'' и ''витариоидните'' папрати се комбинирани под името на подфамилијата Vittarioideae. Пристапот бил следен од класификацијата на групата на филогенија на птеридофити од 2016 година (PPG I).{{Sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}} * Cryptogrammoideae S.Linds. (=) Cryptogrammaceae Pic. Serm. : Genera: ''Coniogramme'', ''Cryptogramma'', ''Llavea'' * Parkerioideae (J.Sm.) R.M.Tryon (=) ''Ceratopteridoideae'' (=) Parkeriaceae Hook. (=) Ceratopteridaceae Underw. : Genera: ''Acrostichum'', ''Ceratopteris'' * Pteridoideae C.Chr. ex Crabbe, Jermy & Mickel : Genera: ''Actiniopteris'', ''Anogramma'', ''Austrogramme'', ''Cerosora'', ''Cosentinia'', ''Gastoniella'', ''Jamesonia'' (incl. ''Eriosorus'' and ''Nephopteris''), ''Onychium'', ''Pityrogramma'', ''Pteris'' (incl. ''Neurocallis'' & ''Platyzoma''), ''Pterozonium'', ''Syngramma'', ''Taenitis'', ''Tryonia'' * Cheilanthoideae W.C.Shieh (=) Cheilanthaceae B.K. Nayar : Genera: ''Adiantopsis'', ''Aleuritopteris'', ''Allosorus'', ''Argyrochosma'', ''Aspidotis'', ''Astrolepis'', ''Bommeria'', ''Calciphilopteris'', ''Cheilanthes'', ''Cheiloplecton'', ''Doryopteris'', ''Gaga'', ''Hemionitis'', ''Lytoneuron'', ''Mildella'', ''Myriopteris'', ''Notholaena'', ''Ormopteris'', ''Paragymnopteris'', ''Parahemionitis'', ''Pellaea'', ''Pentagramma'', ''Trachypteris'' * Vittarioideae (C.Presl) Crabbe, Jermy & Mickel (=) ''Adiantoideae'' (C.Presl) R.M.Tryon (=) Adiantaceae Newman : Genera: ''Adiantum'', ''Ananthacorus'', ''Antrophyopsis'', ''Antrophyum'', ''Haplopteris'', ''Hecistopteris'', ''Polytaenium'', ''Radiovittaria'', ''Rheopteris'', ''Scoliosorus'', ''Vaginularia'', ''Vittaria'' === Филогени врски === Смит и сор. (2006) ја извршиле првата класификација на птеридофити на повисоко ниво објавена во молекуларната филогенетска ера.{{Sfn|Smith et al.|2006}} Смит ги нарекол папратите монилофити, делејќи ги во четири групи. Огромното мнозинство папрати биле сместени во [[Папрат|Polypodiopsida]]. Во 2016 година, Групата за филогенија на птеридофити го поделила [[Ред (биологија)|редот]] [[Polypodiales]] на шест подредови. Pteridaceae е единственото семејство во подредот Pteridiineae, со 52 [[Род (биологија)|родови]]. Подредот има ист опис кој Смит и сор. го користеле за семејството. [[Филогенија|Филогенетската]] врска помеѓу овие шест подредови е прикажана во овој кладограм:{{Sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}}{{Клад|{{clade |1={{clade |1=[[Saccolomatineae]] |2=[[Lindsaeineae]] }} |2={{clade |1=Pteridineae |2={{clade |1=[[Dennstaedtiineae]] |2={{clade |1=[[Aspleniineae]] |2=[[Polypodiineae]] }} }} }} }}|label1=[[Polypodiales]]}}Најстариот фосил од семејството е ''[[Heinrichsia]]'' од раниот доцнокреден бурмански килибар од [[Мјанмар]], кој не може да се припише на современото групирање на семејството. Доказите од молекуларниот часовник укажуваат на диверзификација на семејството за време на доцнокредниот период.<ref>{{Наведено списание|last=Regalado|first=Ledis|last2=Schmidt|first2=Alexander R.|last3=Müller|first3=Patrick|last4=Niedermeier|first4=Lisa|last5=Krings|first5=Michael|last6=Schneider|first6=Harald|date=July 2019|title=Heinrichsia cheilanthoides gen. et sp. nov., a fossil fern in the family Pteridaceae (Polypodiales) from the Cretaceous amber forests of Myanmar|journal=Journal of Systematics and Evolution|language=en|volume=57|issue=4|pages=329–338|bibcode=2019JSyEv..57..329R|doi=10.1111/jse.12514|issn=1674-4918|doi-access=free}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="1" |Шутпелц и Прајер ! colspan="1" |Nitta et al. 2022<ref>{{Наведено списание|last=Nitta|first=Joel H.|last2=Schuettpelz|first2=Eric|last3=Ramírez-Barahona|first3=Santiago|last4=Iwasaki|first4=Wataru|displayauthors=et al.|year=2022|title=An Open and Continuously Updated Fern Tree of Life|journal=Frontiers in Plant Science|volume=13|issue=|bibcode=2022FrPS...1309768N|doi=10.3389/fpls.2022.909768|pmc=9449725|pmid=36092417|doi-access=free}}</ref> and Fern Tree of life<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fernphy.github.io/viewer.html|title=Tree viewer: interactive visualization of FTOL|last=|first=|year=2024|accessdate=1 May 2025|display-authors=et al.}}</ref> |- | style="vertical-align:top" | {{Клад|{{clade |label1=[[Cryptogrammoideae]] |1={{clade |1=''[[Llavea]]'' |2={{clade |1=''[[Coniogramme]]'' |2=''[[Cryptogramma]]'' }} }} |2={{clade |1={{clade |label1=[[Ceratopteridoideae]] |1={{clade |1=''[[Acrostichum]]'' |2=''[[Ceratopteris]]'' }} |label2=[[Pteridoideae]] |2={{clade }} }} |2={{clade |1=[[Cheilanthoideae]] |2=[[Vittarioideae]] }} }} }}}} | {{Клад|{{clade |1={{clade |label1=[[Ceratopteridoideae]] |1={{clade |1=''[[Acrostichum]]'' |2=''[[Ceratopteris]]'' }} |label2=[[Pteridoideae]] |2={{clade |2={{clade |label1=Pterideae |1=[[Pteris]] }} |1={{clade |label1=Onychieae |1={{clade |1=''[[Actiniopteris]]'' |2=''[[Onychium (plant)|Onychium]]'' }} |label2=Taenitideae |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Cosentinia]]'' |2=''[[Anogramma]]'' }} |2={{clade |1=''[[Gastoniella]]'' |2={{clade |1=''[[Cerosora]]'' |2=''[[Pityrogramma]]'' }} }} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Pterozonium]]'' |2={{clade |1=''[[Tryonia]]'' |2={{clade |1=''[[Taenitis]]'' |2={{clade |1=''Syngramma vittiformis'' |2={{clade |1=''[[Austrogramme]]'' |2=''[[Syngramma]]'' }} }} }} }} }} |2=''[[Jamesonia]]'' }} }} }} }} }} |2={{clade |1={{clade |label1=[[Cryptogrammoideae]] |1={{clade |1=''[[Llavea]]'' |2={{clade |1=''[[Coniogramme]]'' |2=''[[Cryptogramma]]'' }} }} }} |2={{clade |label1=[[Vittarioideae]] |1={{clade |label1=Vittarieae |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Rheopteris]]'' |2=''[[Vaginularia]]'' }} }} |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Hecistopteris]]'' |2=''[[Radiovittaria]]'' }} |2=''[[Haplopteris]]'' }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Vittaria]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Ananthacorus]]'' |2=''[[Scoliosorus]]'' }} |2=''[[Polytaenium]]'' }} }} |2={{clade |1=''[[Antrophyopsis]]'' |2=''[[Antrophyum]]'' }} }} }} }} |label2=Adianteae |2=''[[Adiantum]]'' }} |label2=[[Cheilanthoideae]] |2={{clade |1={{clade |label1=Calciphilopterideae |1=''[[Calciphilopteris]]'' }} |2={{clade |1={{clade |1=''Bommeria elegans'' |2={{clade |1=''[[Baja (plant)|Baja]]'' |2=''[[Bommeria]]'' }} }} |2={{clade |1={{clade |label1=Pellaeae |1={{clade |1=''[[Ynesmexia]]'' |2={{clade |1=''[[Myriopteris]]'' |2={{clade |1=''[[Argyrochosma]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Pellaea breweri]]'' |2=''[[Paragymnopteris]]'' }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Pellaea (plant)|Pellaea]]'' species-group 2 |2=''[[Astrolepis]]'' }} |2=''[[Pellaea (plant)|Pellaea]]'' }} }} }} }} }} }} |2={{clade |1=''Cheilanthes bolborrhiza'' |2={{clade |label1=Notholaeneae |1={{clade |1=''Cheilanthes leucopoda'' |2={{clade |1=''[[Notholaena standleyi]]'' |2={{clade |1=''[[Notholaena]]'' species-group 2 |2={{clade |1=''[[Cheiloplecton]]'' |2=''[[Notholaena]]'' }} }} }} }} |label2=Cheilantheae |2={{clade |1=''[[Pentagramma]]'' |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Aspidotis]]'' |2=''[[Gaga (plant)|Gaga]]'' }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Negripteris]]'' |2={{clade |1=''Aleuritopteris tamburii'' |2={{clade |1=''[[Mildella]]'' |2=''[[Oeosporangium]]'' species-group 2 }} }} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Sinopteris]]'' |2=''[[Oeosporangium]]'' }} |2=''[[Aleuritopteris]]'' }} }} }} |2={{clade |label1=Cheilanthinae |1=''[[Cheilanthes]]'' |label2=Gymnopteridinae |2={{clade |1={{clade |1={{clade |2=''[[Hemionitis]]'' |1={{clade |1=''[[Mickelopteris]]'' |2=''[[Parahemionitis]]'' }} }} |2=''[[Pellaeopsis]]'' }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Trachypteris (plant)|Trachypteris]]'' |2=''[[Adiantopsis]]'' }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Brasiliopteris]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''Choristosoria namaquensis'' |2=''[[Mineirella]]'' }} |2=''[[Choristosoria]]'' }} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Lytoneuron]]'' |2=''[[Ormopteris]]'' }} |2=''[[Doryopteris]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }}}} |} == Распространетост и живеалиште == Претежно копнено или расте на карпи. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://tolweb.org/Pteridaceae/29352 Дрво на животот: Pteridaceae] {{Викивидови-ред}} [[Категорија:Слаткопапратовидни]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Папрати]] 8p730xgjj9a755h9oa34b0k2r57jml4 0 1398408 5582862 2026-06-26T13:01:55Z Jtasevski123 69538 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1077598445|Trifolium suffocatum]]“ 5582862 wikitext text/x-wiki '''''Trifolium suffocatum''' —'' [[Едногодишно растение|едногодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] опишана од [[Карл Линеј]]. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Малта]] [[Категорија:Детелина]] e11o2x0lk5m44uh91it5uqdb3qgtywu 5582889 5582862 2026-06-26T13:29:39Z Jtasevski123 69538 доп 5582889 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | image = Suffocated Clover Trifolium suffocatum (6210974266).jpg | genus = Trifolium | species = suffocatum | authority = [[Карл Линеј]] | synonyms = }}'''''Trifolium suffocatum''' —'' [[Едногодишно растение|едногодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] опишана од [[Карл Линеј]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1306}}</ref> == Опис == Растението е едногодишно и речиси без влакна, со полегнат раст што лежи по површината на почвата. [[Стебло|Стебленцата]] се долги 1–3 см и се ползечки, со многу куси интернодиуми, обично долги околу 5 см. [[Лист|Листовите]] се голи и имаат долги, тенки дршки, долги 30–50 мм, кои се три до пет пати подолги од листната плочка. Тие се исправено поставени на полегнатите гранчиња. Листовите се обратнојајцевидни, долги 5–6 мм, со шилесто назабен раб и клиновидна основа. [[Прилисник|Прилисниците]] се јајцевидни и завршуваат со долг, линејно-шиловиден врв. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести, со пречник од 5–6 мм, приседнати и составени од умерен број цветови. Тие се развиваат во пазувите на листовите долж целата должина на гранчињата, почнувајќи од основата на растението, при што најчесто се поставени многу блиску едно до друго, а поретко се меѓусебно оддалечени. Цветовите се многу мали и имаат ципести, линејно-ланцетни брактеи. Чашката е долга 3–4 мм и има десет жили. Нејзиниот цилиндричен трубест дел е долг околу 2 мм, со многу ретки груби влакна или е без влакна. Запците на чашката се ланцетни, исправени или благо закривени, а кај плодовите се кукесто свиткани надолу. Венчето е бело, долго околу 3 мм. Барјачето е за 0,5–0,75 мм подолго од цилиндричниот дел на чашката. [[Плод|Плодот]] е мала мешунка, долга приближно колку цилиндричниот дел на чашката, која обично содржи две [[Семе|семиња]].<ref name=":0" /> == Распространетост во Македонија == ''Trifolium suffocatum'' расте по брдски пасишта во потоплите делови на Македонија. Видот се среќава во селата [[Богородица (Гевгелиско)|Богородица]] и [[Ѓавато (Гевгелиско)|Ѓавато]] во [[Гевгелија]], [[Богданци]], [[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]] и селото [[Загорани]] во [[Прилеп]], селата [[Лознани]], [[Кукуречани]] и [[Лопатица (Битолско)|Лопатица]] во [[Битола]], околината на [[Валандово]] и селото [[Калково]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Малта]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 6bfvq43jwuj1azobojv882winkuzmqv 1 1398409 5582863 2026-06-26T13:02:14Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5582863 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1398410 5582880 2026-06-26T13:23:20Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Pteridaceae]] 5582880 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Pteridaceae]] lvf0l5euj0q6e2qc8v0kybmmf8zyb2l 0 1398411 5582882 2026-06-26T13:25:23Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Драч (билка)]] 5582882 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Драч (билка)]] l1syynrtc3h3debsu9kvaim5jauhmfy 0 1398412 5582886 2026-06-26T13:28:04Z Buli 2648 Пренасочување кон [[Мизија]] 5582886 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Мизија]] b4g804uqpwfh5q7bhzl8ozqc4kv6tww 0 1398413 5582890 2026-06-26T13:29:44Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Горчлив дрен]] 5582890 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Горчлив дрен]] i748jyftjc1rb37plo3le9e6w79t73q 10 1398414 5582893 2026-06-26T13:32:33Z Buli 2648 Пренасочување кон [[Предлошка:Крат]] 5582893 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Крат]] i8dvw51f60anh64vxb2k5fz04tmru7t 0 1398415 5582899 2026-06-26T13:54:55Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Маточина]] 5582899 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Маточина]] c4sdnrqr42ekqbcsz1e1hpysulca6nb 0 1398416 5582901 2026-06-26T13:57:58Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Планинска чубрика]] 5582901 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Планинска чубрика]] oj9ndawv0k4blzvvo8mh5j5yg2meclo 0 1398417 5582904 2026-06-26T14:01:06Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Градинарска чубрика]] 5582904 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Градинарска чубрика]] fwwxdb327uudyphtrs9w4yk63optk3n 4 1398418 5582918 2026-06-26T14:59:14Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;... 5582918 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:P.Nedelkovski|'''P.Nedelkovski/Цветови''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема, или поттема: цветови. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[име]] |- | 2. || [[име]] |- | 3. || [[име]] |- | 4. || [[име]] |- | 5. || [[име]] |- | 6. || [[име]] |- | 7. || [[име]] |- | 8. || [[име]] |- | 9. || [[име]] |- | 10. || [[име]] |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] 4cup1uoig7rnp58hngpiribo317asw6 5583066 5582918 2026-06-26T20:34:43Z P.Nedelkovski 47736 /* Резултати */ 5583066 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:P.Nedelkovski|'''P.Nedelkovski/Цветови''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема, или поттема: цветови. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Пепелав здравец]] |- | 2. || [[име]] |- | 3. || [[име]] |- | 4. || [[име]] |- | 5. || [[име]] |- | 6. || [[име]] |- | 7. || [[име]] |- | 8. || [[име]] |- | 9. || [[име]] |- | 10. || [[име]] |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] 577yj52sdmjzyzjkqdrq4m8bni7wabq 0 1398419 5582924 2026-06-26T15:20:42Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:uk:Special:Redirect/revision/40499972|Thymus parnassicus]]“ 5582924 wikitext text/x-wiki '''''Thymus parnassicus''''' — вид [[матерка]] од семејството [[Lamiaceae]] (устоцветни растенија). Се среќава во [[Турција]], [[Грција]], [[Албанија]], [[Македонија]] и останатите земји од поранешна [[Југославија]]. == Опис и распространетост == [[Повеќегодишно растение|Повеќегодишно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] со височина до 10 cm. Има ползечко и неразгрането [[стебло]], а на врвот завршува со неплодни изданоци. Цветните гранчиња се 2-8, издигнати, наредени по должината на полегнатото стебло, со кратки влакненца насочени наназад или исправени, распоредени околу четириаголните гранчиња. [[Лист|Листовите]] се тесни и линејни, долги 6-12 мм и широки 0,6-1 мм, со свиткани рабови што носат цилии до половина или речиси до врвот. Од двете страни имаат густи или поретки, груби и кратки влакненца, со подолги влакна и ретки лушпести жлезди. [[Цвет|Цветовите]] се групирани во врвни, главичести [[Соцветие|соцветија]]. Листовите околу соцветието се во основата јајцевидно проширени, а кон врвот издолжени и стеснети, широки 2,5-4 мм, покриени со кратки и долги влакна. Чашката е долга 3,5-4 мм, со прилепени влакненца; нејзината трубичка има ретки влакненца и понекогаш ретки лушпести жлезди што може да недостигаат. Горните запци се издолжено-триаголни, долги околу 1,5 мм, со кратки цилии по рабовите, а долните запци се околу 2,5 мм долги, со долги цилии по рабовите. Венчето е розово и долго 6-7 мм. [[Прашник|Прашниците]] едвај надминуваат надвор од венчето. Оревчиња се околу 1 мм, заоблени, без влакна и кафеави по боја.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на РС Македонија Том II, св. 2.|last=Матевски|first=Владо|publisher=МАНУ|year=2021|location=Скопје|pages=363}}</ref> Расте на варовнички камењари и карпести места, на височина од 500 до 1600 м. Се среќава во [[Велес]] - [[Клепа]]; Прилепско - [[Плетвар]], [[Козјак (Мариово)|Козјак]], с. [[Тројаци]], с. [[Дебреште]]; [[Кавадарци]] - [[Тиквешко Езеро]], с. [[Драдња]], с. [[Бегниште]], с. [[Галиште]], клисурата на [[Раец (река)|Раец]] Река, Дебришка Скрка; [[Мариово]] - [[Мелница (Прилепско)|Мелница]], с. [[Витолиште]], с. [[Градешница]]; [[Плакенска Планина|Плакенска планина]] - [[Голи Врв]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Портал-кутија|Ботаніка|Біологія}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1894 година]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Матерка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] kt1666i17hodqltcvv2n5uqwpeytfhn 5582927 5582924 2026-06-26T15:26:04Z Orce Wiki 121850 5582927 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Speciesbox | name = | status = | status_system = IUCN3.1 | image = Thymus Parnassicus 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_width = 270px | genus = Thymus | species = parnassicus | authority = [[Ойген фон Галачі|Halácsy]], [[1894]] | range_map = | synonyms = }}'''''Thymus parnassicus''''' — вид [[матерка]] од семејството [[Lamiaceae]] (устоцветни растенија). Се среќава во [[Турција]], [[Грција]], [[Албанија]], [[Македонија]] и останатите земји од поранешна [[Југославија]]. == Опис и распространетост == [[Повеќегодишно растение|Повеќегодишно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] со височина до 10 cm. Има ползечко и неразгрането [[стебло]], а на врвот завршува со неплодни изданоци. Цветните гранчиња се 2-8, издигнати, наредени по должината на полегнатото стебло, со кратки влакненца насочени наназад или исправени, распоредени околу четириаголните гранчиња. [[Лист|Листовите]] се тесни и линејни, долги 6-12 мм и широки 0,6-1 мм, со свиткани рабови што носат цилии до половина или речиси до врвот. Од двете страни имаат густи или поретки, груби и кратки влакненца, со подолги влакна и ретки лушпести жлезди. [[Цвет|Цветовите]] се групирани во врвни, главичести [[Соцветие|соцветија]]. Листовите околу соцветието се во основата јајцевидно проширени, а кон врвот издолжени и стеснети, широки 2,5-4 мм, покриени со кратки и долги влакна. Чашката е долга 3,5-4 мм, со прилепени влакненца; нејзината трубичка има ретки влакненца и понекогаш ретки лушпести жлезди што може да недостигаат. Горните запци се издолжено-триаголни, долги околу 1,5 мм, со кратки цилии по рабовите, а долните запци се околу 2,5 мм долги, со долги цилии по рабовите. Венчето е розово и долго 6-7 мм. [[Прашник|Прашниците]] едвај надминуваат надвор од венчето. Оревчиња се околу 1 мм, заоблени, без влакна и кафеави по боја.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на РС Македонија Том II, св. 2.|last=Матевски|first=Владо|publisher=МАНУ|year=2021|location=Скопје|pages=363}}</ref> Расте на варовнички камењари и карпести места, на височина од 500 до 1600 м. Се среќава во [[Велес]] - [[Клепа]]; Прилепско - [[Плетвар]], [[Козјак (Мариово)|Козјак]], с. [[Тројаци]], с. [[Дебреште]]; [[Кавадарци]] - [[Тиквешко Езеро]], с. [[Драдња]], с. [[Бегниште]], с. [[Галиште]], клисурата на [[Раец (река)|Раец]] Река, Дебришка Скрка; [[Мариово]] - [[Мелница (Прилепско)|Мелница]], с. [[Витолиште]], с. [[Градешница]]; [[Плакенска Планина|Плакенска планина]] - [[Голи Врв]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="250px"> Податотека:Thymus Parnassicus - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на ''Thymus Parnassicus'' Податотека:Thymus Parnassicus 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на ''Thymus Parnassicus'' Податотека:Thymus Parnassicus 04 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на ''Thymus Parnassicus'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1894 година]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Матерка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] dgej4kcdjvgjc1olw24jd9tqjsc18yl 1 1398420 5582928 2026-06-26T15:26:23Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5582928 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 10 1398421 5582931 2026-06-26T15:46:27Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Infobox | bodystyle = width:24em | abovestyle = background-color: #f4e9c5; color:inherit; | above = {{{име|{{{name|}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|alt={{{алт_на_слика|{{{image_alt|}}}}}}|thumbtime={{{thumbtime|}}}}} | caption = {{{опис|{{{caption|}}}}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|Infobo... 5582931 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = width:24em | abovestyle = background-color: #f4e9c5; color:inherit; | above = {{{име|{{{name|}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|alt={{{алт_на_слика|{{{image_alt|}}}}}}|thumbtime={{{thumbtime|}}}}} | caption = {{{опис|{{{caption|}}}}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{карта|{{{image_map|}}}}}}|size={{{големина_на_карта|{{{map_size|}}}}}}|alt={{{алт_на_карта|{{{map_alt|}}}}}} }} | caption2 = {{{опис_на_карта|{{{map_caption|}}}}}} | image3 = {{#if:{{{локациска_карта|{{{pushpin_map|}}}}}}|{{Location map|{{{локациска_карта|{{{pushpin_map|}}}}}} |alt = {{{алт_на_карта|{{{pushpin_map_alt|}}}}}} |coordinates = {{{координати|{{{coordinates|}}}}}} |relief = {{{релјеф|{{{pushpin_map_relief|}}}}}} |label = {{{ознака_на_карта|{{{pushpin_label|}}}}}} |position = {{{позиција_на_ознака|{{{pushpin_label_position|}}}}}} |float = center |caption = {{if empty|{{{опис_на_карта|}}}|{{{pushpin_map_caption|}}}|Местоположба на {{{име|{{PAGENAMEBASE}}}}} во {{#invoke:Location map|data|{{{локациска_карта|{{{pushpin_map|}}}}}}|name}} }} |border = infobox |width = {{if empty|{{{големина_на_карта|}}}|{{{pushpin_map_width|}}}}} }}}} | label1 = Познат и како | data1 = {{{познат_како|{{{AKA|}}}}}} | label2 = Местоположба | data2 = {{br separated entries |1 = {{{местоположба|{{{location|}}}}}} |2 = {{{координати|{{{coordinates|}}}}}} }} | label3 = Датум | data3 = {{{датум|{{{date|}}}}}} | label4 = Вид инцидент | data4 = {{{вид_инцидент|{{{incident_type|}}}}}} | label5 = Сторители | data5 = {{{сторители|{{{perpetrators|}}}}}} | label6 = Учесници | data6 = {{{учесници|{{{participants|}}}}}} | label7 = Организации | data7 = {{{организации|{{{organizations|}}}}}} | label8 = {{#if:{{{место_на_погубување|{{{executions_location|}}}}}}|Погубувања|Логор}} | data8 = {{#if:{{{место_на_погубување|{{{executions_location|}}}}}}|{{{место_на_погубување|{{{executions_location|}}}}}}}|{{{логор|{{{camp|}}}}}}}} | label9 = Гето | data9 = {{{гето|{{{ghetto|}}}}}} | label10 = Жртви | data10 = {{{жртви|{{{victims|}}}}}} | label11 = Преживеани | data11 = {{{преживеани|{{{survivors|}}}}}} | label12 = Сведоци | data12 = {{{сведоци|{{{witnesses|}}}}}} | label13 = Документација | data13 = {{{документација|{{{documentation|}}}}}} | label14 = Споменици | data14 = {{{споменици|{{{memorials|}}}}}} | label15 = Белешки | data15 = {{{белешки|{{{notes|}}}}}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude> 42hzp8c2hqmyzj0z6lqltln843qzxxj 10 1398422 5582933 2026-06-26T15:54:32Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Потстраница за документација}} == Употреба == Ова е инфокутија наменета за настани поврзани со Холокаустот и слични историски трагедии. Може да се користи со македонски или англиски параметри (се претпочита македонски). <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:... 5582933 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == Ова е инфокутија наменета за настани поврзани со Холокаустот и слични историски трагедии. Може да се користи со македонски или англиски параметри (се претпочита македонски). <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Холокауст | име = | слика = | големина_на_слика = | алт_на_слика = | опис = | карта = | големина_на_карта = | опис_на_карта = | локациска_карта = | координати = | познат_како = | местоположба = | датум = | вид_инцидент = | сторители = | учесници = | организации = | логор = | место_на_погубување = | гето = | жртви = | преживеани = | сведоци = | документација = | споменици = | белешки = }} </syntaxhighlight> <templatedata> { "description": "Инфокутија за историски настани поврзани со Холокаустот.", "params": { "име": { "label": "Име", "description": "Име на настанот.", "aliases": ["name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Име на сликата.", "aliases": ["image"] }, "опис": { "label": "Опис", "description": "Опис под сликата.", "aliases": ["caption"] }, "координати": { "label": "Координати", "description": "Географски координати.", "aliases": ["coordinates"] }, "датум": { "label": "Датум", "description": "Датум на настанот", "aliases": ["date"] }, "сторители": { "label": "Сторители", "description": "Одговорни лица или група.", "aliases": ["perpetrators"] }, "жртви": { "label": "Жртви", "description": "Број на жртви", "aliases": ["victims"] }, "локациска_карта": { "label": "Локациска карта", "description": "Име на локациската карта.", "aliases": ["pushpin_map"] }, "местоположба": { "label": "Местоположба", "description": "Местоположба на настанот.", "aliases": ["location"] }, "вид_инцидент": { "label": "Вид инцидент", "description": "Вид злосторство.", "aliases": ["incident_type"] }, "организации": { "label": "Организации", "description": "Вклучени организации.", "aliases": ["organizations"] }, "логор": { "label": "Логор", "description": "Име на логорот.", "aliases": ["camp"] }, "гето": { "label": "Гето", "description": "Име на гетото.", "aliases": ["ghetto"] }, "преживеани": { "label": "Преживеани", "description": "Број на преживеани.", "aliases": ["survivors"] }, "место_на_погубување": { "label": "Место на погубување", "description": "Место на погубувањата", "aliases": ["executions_location"] } } } </templatedata> [[Категорија:Предлошки за инфокутии]] [[Категорија:Инфокутии за настани]] rb1pka791ystt2x9wehy0gyhdnzvf9k 5582934 5582933 2026-06-26T15:55:11Z Andrew012p 85224 5582934 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == Ова е инфокутија наменета за настани поврзани со Холокаустот и слични историски трагедии. Може да се користи со македонски или англиски параметри (се претпочита македонски). <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Холокауст | име = | слика = | големина_на_слика = | алт_на_слика = | опис = | карта = | големина_на_карта = | опис_на_карта = | локациска_карта = | координати = | познат_како = | местоположба = | датум = | вид_инцидент = | сторители = | учесници = | организации = | логор = | место_на_погубување = | гето = | жртви = | преживеани = | сведоци = | документација = | споменици = | белешки = }} </syntaxhighlight> <templatedata> { "description": "Инфокутија за историски настани поврзани со Холокаустот.", "params": { "име": { "label": "Име", "description": "Име на настанот.", "aliases": ["name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Име на сликата.", "aliases": ["image"] }, "опис": { "label": "Опис", "description": "Опис под сликата.", "aliases": ["caption"] }, "координати": { "label": "Координати", "description": "Географски координати.", "aliases": ["coordinates"] }, "датум": { "label": "Датум", "description": "Датум на настанот", "aliases": ["date"] }, "сторители": { "label": "Сторители", "description": "Одговорни лица или група.", "aliases": ["perpetrators"] }, "жртви": { "label": "Жртви", "description": "Број на жртви", "aliases": ["victims"] }, "локациска_карта": { "label": "Локациска карта", "description": "Име на локациската карта.", "aliases": ["pushpin_map"] }, "местоположба": { "label": "Местоположба", "description": "Местоположба на настанот.", "aliases": ["location"] }, "вид_инцидент": { "label": "Вид инцидент", "description": "Вид злосторство.", "aliases": ["incident_type"] }, "организации": { "label": "Организации", "description": "Вклучени организации.", "aliases": ["organizations"] }, "логор": { "label": "Логор", "description": "Име на логорот.", "aliases": ["camp"] }, "гето": { "label": "Гето", "description": "Име на гетото.", "aliases": ["ghetto"] }, "преживеани": { "label": "Преживеани", "description": "Број на преживеани.", "aliases": ["survivors"] }, "место_на_погубување": { "label": "Место на погубување", "description": "Место на погубувањата.", "aliases": ["executions_location"] } } } </templatedata> [[Категорија:Предлошки за инфокутии]] [[Категорија:Инфокутии за настани]] lhwygro6u6qkah23c3mvsxl6fb355pr 10 1398423 5582936 2026-06-26T15:55:49Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Предлошка:Инфокутија Холокауст]] 5582936 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Инфокутија Холокауст]] hpplc8ve7j759fyv8ts1715rq7ua0ko 10 1398424 5582943 2026-06-26T16:02:57Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Предлошка:Инфокутија Холокауст]] 5582943 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Инфокутија Холокауст]] hpplc8ve7j759fyv8ts1715rq7ua0ko 0 1398425 5582955 2026-06-26T16:35:32Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1226545354|Geranium cinereum]]“ 5582955 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Geranium cinereum-3193.jpg|genus=Geranium|species=cinereum|authority=[[Antonio José Cavanilles|Cav.]], 1787}} '''Пепелав здравец ''(Geranium cinereum)''''' - [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Здравци|Geraniaceae]], по потекло од [[Пиринеи|Пиринеите]]. Расте до 50 сантиметри и во висина и во ширин. Пепелавиот здравец е мало, [[Листопадни растенија|листопадно]] или [[Зимзелено растение|полузимзелено]] [[повеќегодишно растение]] кое обично се одгледува на тенка покривка на земјата, каменити градини или покрај поголеми растенија како рози. Листовите се длабоко поделени и пепелавосиви - од каде доаѓа и латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''cinereum'' „пепел-сив“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1845337315|location=United Kingdom}}</ref> Цвета во лето, со впечатливи црнооки [[Цвет|цветови]] со црни [[Прашник|прашници]]. Растението расте на полна сончева светлина и е отпорно до -15 [[Целзиусов степен|степени Целзиусови]]. == Наводи == == Надворешни врски == {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Растенија опишани во 1787 година]] [[Категорија:Флора на Пиринеите]] [[Категорија:Таксон иенуван од Антонио Хосе Каванилес]] 6sc2ydvo2ps1n4ud20tmncoukpqyoe1 5582961 5582955 2026-06-26T16:55:44Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5582961 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium cinereum-3193.jpg |genus=Geranium |species=cinereum |authority=[[Антонио Хосе Каванилес|Cav.]], 1787 }} '''Пепелав здравец''' ({{lang|lat|Geranium cinereum}}) — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Здравци|Geraniaceae]], по потекло од [[Пиринеи|Пиринеите]]. Расте до 50 сантиметри и во висина и во ширин. Пепелавиот здравец е мало, [[Листопадни растенија|листопадно]] или [[Зимзелено растение|полузимзелено]] [[повеќегодишно растение]] кое обично се одгледува на тенка покривка на земјата, каменити градини или покрај поголеми растенија како рози. Листовите се длабоко поделени и пепелавосиви - од каде доаѓа и латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''cinereum'' „пепел-сив“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1845337315|location=United Kingdom}}</ref> Цвета во лето, со впечатливи црнооки [[Цвет|цветови]] со црни [[Прашник|прашници]]. Растението расте на полна сончева светлина и е отпорно до -15 [[Целзиусов степен|степени Целзиусови]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium cinereum}} {{Викивидови-ред|Geranium cinereum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Растенија опишани во 1787 година]] [[Категорија:Флора на Пиринеите]] [[Категорија:Таксон иенуван од Антонио Хосе Каванилес]] fcpkam54aw89eddprrtwexc4ezlqogb 5582964 5582961 2026-06-26T17:03:04Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5582964 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium cinereum-3193.jpg |genus=Geranium |species=cinereum |authority=[[Антонио Хосе Каванилес|Cav.]], 1787 }} '''Пепелав здравец''' ({{lang|lat|Geranium cinereum}}) — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Здравци|Geraniaceae]], по потекло од [[Пиринеи|Пиринеите]]. Расте до 50 сантиметри и во висина и во ширин. Пепелавиот здравец е мало, [[Листопадни растенија|листопадно]] или [[Зимзелено растение|полузимзелено]] [[повеќегодишно растение]] кое обично се одгледува на тенка покривка на земјата, каменити градини или покрај поголеми растенија како рози. Листовите се длабоко поделени и пепелавосиви - од каде доаѓа и латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''cinereum'' „пепел-сив“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1845337315|location=United Kingdom}}</ref> Цвета во лето, со впечатливи црнооки [[Цвет|цветови]] со црни [[Прашник|прашници]]. Растението расте на полна сончева светлина и е отпорно до -15 [[Целзиусов степен|степени Целзиусови]]. == Опис == Пепелав здравец е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] ниско [[Тревесто растение|тревесто]] растение високо 5–30 см, со дебел вертикален [[ризом]]. Горниот дел од ризомот е обвиен со остатоци од изумрени [[Прилисник|прилисници]] и базални делови од лисните дршки. Вегетативните гранчиња се многу куси, додека цветните гранчиња достигнуваат височина до 30 см. Стеблото по целата должина е покриено со куси, лакообразно искривени и надолу свртени прилегнати влакна. Базалните листови се бројни и имаат долги дршки густо покриени со куси свртени влакна. [[Лист|Листовите]] се кружести до кружесто-бубрежести, со [[пречник]] од 1 до 3 см, од двете страни влакнести. Листовата плочка е до основата поделена на пет обратно јајцевидно-клиновидни делови, од кои врвниот дел е триделен, а деловите се тапи или кусо заострени. Прилисниците се линијарно-ланцетни, долги, постепено заострени и црвенкаво-кафеави, со долги влакна по рабовите. Листовите на цветните гранчиња, доколку се присутни, се дланковидно разделени на пет ланцетни целокрајни делови. Во нивните пазуви се развиваат [[соцветие|соцветијата]]. [[Цвет]]овите најчесто се по два на безлисни цветни гранчиња. Помеѓу двата цвета, или на границата меѓу нивните дршки и заедничката дршка, се наоѓаат четири линијарно-ланцетни [[Прицветник|прицветници]], густо покриени со куси прилегнати влакненца и со подолги влакна по рабовите. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се густо влакнести со куси, надолу свртени влакна. [[Чашкино ливче|Чашката]] е раширена. Чашкините ливчиња се широко ланцетни, долги околу 8 мм, а на врвот продолжени во шилесто врвче долго околу 1 мм. Површината е покриена со ситни прилегнати влакна, а по рабовите, средината на ливчињата и под чашката има долги раширени влакна. [[Венечно ливче|Венчето]] е пурпурно-виолетово. Венечните ливчиња се обратно јајцевидни, во основата клиновидни. Долниот дел од ламината е темновиолетов, речиси црн, со темни жили што се протегаат нагоре, или има бела основа. Рабовите се покриени со густи раширени влакна. [[Прашник|Прашниците]] се темновиолетови и влакнести по рабовите и на горната страна. Плодовите се густо покриени со долги бели свиленкасти влакна, додека клунестиот дел на плодот е обраснат со многу ситни прилегнати влакненца. Семките се светлокафеави и имаат нежна, слабо воочлива мрежеста структура.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6) |page=1488-1490|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јуни 2026}}</ref> == Живеалиште == Растението расте на планински [[Пасиште|пасишта]] и [[Варовник|варовнички]] камењари, на [[надморска височина]] од 1.500 до 2.700 м.<ref name=FM/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium cinereum}} {{Викивидови-ред|Geranium cinereum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Растенија опишани во 1787 година]] [[Категорија:Флора на Пиринеите]] [[Категорија:Таксон иенуван од Антонио Хосе Каванилес]] a06azpy6rm104mpjkyt48wibv1ekz3h 5582968 5582964 2026-06-26T17:03:41Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Флора на Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5582968 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium cinereum-3193.jpg |genus=Geranium |species=cinereum |authority=[[Антонио Хосе Каванилес|Cav.]], 1787 }} '''Пепелав здравец''' ({{lang|lat|Geranium cinereum}}) — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Здравци|Geraniaceae]], по потекло од [[Пиринеи|Пиринеите]]. Расте до 50 сантиметри и во висина и во ширин. Пепелавиот здравец е мало, [[Листопадни растенија|листопадно]] или [[Зимзелено растение|полузимзелено]] [[повеќегодишно растение]] кое обично се одгледува на тенка покривка на земјата, каменити градини или покрај поголеми растенија како рози. Листовите се длабоко поделени и пепелавосиви - од каде доаѓа и латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''cinereum'' „пепел-сив“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1845337315|location=United Kingdom}}</ref> Цвета во лето, со впечатливи црнооки [[Цвет|цветови]] со црни [[Прашник|прашници]]. Растението расте на полна сончева светлина и е отпорно до -15 [[Целзиусов степен|степени Целзиусови]]. == Опис == Пепелав здравец е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] ниско [[Тревесто растение|тревесто]] растение високо 5–30 см, со дебел вертикален [[ризом]]. Горниот дел од ризомот е обвиен со остатоци од изумрени [[Прилисник|прилисници]] и базални делови од лисните дршки. Вегетативните гранчиња се многу куси, додека цветните гранчиња достигнуваат височина до 30 см. Стеблото по целата должина е покриено со куси, лакообразно искривени и надолу свртени прилегнати влакна. Базалните листови се бројни и имаат долги дршки густо покриени со куси свртени влакна. [[Лист|Листовите]] се кружести до кружесто-бубрежести, со [[пречник]] од 1 до 3 см, од двете страни влакнести. Листовата плочка е до основата поделена на пет обратно јајцевидно-клиновидни делови, од кои врвниот дел е триделен, а деловите се тапи или кусо заострени. Прилисниците се линијарно-ланцетни, долги, постепено заострени и црвенкаво-кафеави, со долги влакна по рабовите. Листовите на цветните гранчиња, доколку се присутни, се дланковидно разделени на пет ланцетни целокрајни делови. Во нивните пазуви се развиваат [[соцветие|соцветијата]]. [[Цвет]]овите најчесто се по два на безлисни цветни гранчиња. Помеѓу двата цвета, или на границата меѓу нивните дршки и заедничката дршка, се наоѓаат четири линијарно-ланцетни [[Прицветник|прицветници]], густо покриени со куси прилегнати влакненца и со подолги влакна по рабовите. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се густо влакнести со куси, надолу свртени влакна. [[Чашкино ливче|Чашката]] е раширена. Чашкините ливчиња се широко ланцетни, долги околу 8 мм, а на врвот продолжени во шилесто врвче долго околу 1 мм. Површината е покриена со ситни прилегнати влакна, а по рабовите, средината на ливчињата и под чашката има долги раширени влакна. [[Венечно ливче|Венчето]] е пурпурно-виолетово. Венечните ливчиња се обратно јајцевидни, во основата клиновидни. Долниот дел од ламината е темновиолетов, речиси црн, со темни жили што се протегаат нагоре, или има бела основа. Рабовите се покриени со густи раширени влакна. [[Прашник|Прашниците]] се темновиолетови и влакнести по рабовите и на горната страна. Плодовите се густо покриени со долги бели свиленкасти влакна, додека клунестиот дел на плодот е обраснат со многу ситни прилегнати влакненца. Семките се светлокафеави и имаат нежна, слабо воочлива мрежеста структура.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6) |page=1488-1490|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јуни 2026}}</ref> == Живеалиште == Растението расте на планински [[Пасиште|пасишта]] и [[Варовник|варовнички]] камењари, на [[надморска височина]] од 1.500 до 2.700 м.<ref name=FM/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium cinereum}} {{Викивидови-ред|Geranium cinereum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Растенија опишани во 1787 година]] [[Категорија:Флора на Пиринеите]] [[Категорија:Таксон иенуван од Антонио Хосе Каванилес]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ravejg8eci20fyrcopvqkn4keimhsb6 5582969 5582968 2026-06-26T17:04:25Z P.Nedelkovski 47736 5582969 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium cinereum-3193.jpg |genus=Geranium |species=cinereum |authority=[[Антонио Хосе Каванилес|Cav.]], 1787 }} '''Пепелав здравец''' (''{{lang|lat|Geranium cinereum}}'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Здравци|Geraniaceae]], по потекло од [[Пиринеи|Пиринеите]]. Расте до 50 сантиметри и во висина и во ширин. Пепелавиот здравец е мало, [[Листопадни растенија|листопадно]] или [[Зимзелено растение|полузимзелено]] [[повеќегодишно растение]] кое обично се одгледува на тенка покривка на земјата, каменити градини или покрај поголеми растенија како рози. Листовите се длабоко поделени и пепелавосиви - од каде доаѓа и латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''cinereum'' „пепел-сив“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1845337315|location=United Kingdom}}</ref> Цвета во лето, со впечатливи црнооки [[Цвет|цветови]] со црни [[Прашник|прашници]]. Растението расте на полна сончева светлина и е отпорно до -15 [[Целзиусов степен|степени Целзиусови]]. == Опис == Пепелав здравец е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] ниско [[Тревесто растение|тревесто]] растение високо 5–30 см, со дебел вертикален [[ризом]]. Горниот дел од ризомот е обвиен со остатоци од изумрени [[Прилисник|прилисници]] и базални делови од лисните дршки. Вегетативните гранчиња се многу куси, додека цветните гранчиња достигнуваат височина до 30 см. Стеблото по целата должина е покриено со куси, лакообразно искривени и надолу свртени прилегнати влакна. Базалните листови се бројни и имаат долги дршки густо покриени со куси свртени влакна. [[Лист|Листовите]] се кружести до кружесто-бубрежести, со [[пречник]] од 1 до 3 см, од двете страни влакнести. Листовата плочка е до основата поделена на пет обратно јајцевидно-клиновидни делови, од кои врвниот дел е триделен, а деловите се тапи или кусо заострени. Прилисниците се линијарно-ланцетни, долги, постепено заострени и црвенкаво-кафеави, со долги влакна по рабовите. Листовите на цветните гранчиња, доколку се присутни, се дланковидно разделени на пет ланцетни целокрајни делови. Во нивните пазуви се развиваат [[соцветие|соцветијата]]. [[Цвет]]овите најчесто се по два на безлисни цветни гранчиња. Помеѓу двата цвета, или на границата меѓу нивните дршки и заедничката дршка, се наоѓаат четири линијарно-ланцетни [[Прицветник|прицветници]], густо покриени со куси прилегнати влакненца и со подолги влакна по рабовите. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се густо влакнести со куси, надолу свртени влакна. [[Чашкино ливче|Чашката]] е раширена. Чашкините ливчиња се широко ланцетни, долги околу 8 мм, а на врвот продолжени во шилесто врвче долго околу 1 мм. Површината е покриена со ситни прилегнати влакна, а по рабовите, средината на ливчињата и под чашката има долги раширени влакна. [[Венечно ливче|Венчето]] е пурпурно-виолетово. Венечните ливчиња се обратно јајцевидни, во основата клиновидни. Долниот дел од ламината е темновиолетов, речиси црн, со темни жили што се протегаат нагоре, или има бела основа. Рабовите се покриени со густи раширени влакна. [[Прашник|Прашниците]] се темновиолетови и влакнести по рабовите и на горната страна. Плодовите се густо покриени со долги бели свиленкасти влакна, додека клунестиот дел на плодот е обраснат со многу ситни прилегнати влакненца. Семките се светлокафеави и имаат нежна, слабо воочлива мрежеста структура.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6) |page=1488-1490|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јуни 2026}}</ref> == Живеалиште == Растението расте на планински [[Пасиште|пасишта]] и [[Варовник|варовнички]] камењари, на [[надморска височина]] од 1.500 до 2.700 м.<ref name=FM/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium cinereum}} {{Викивидови-ред|Geranium cinereum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Растенија опишани во 1787 година]] [[Категорија:Флора на Пиринеите]] [[Категорија:Таксон иенуван од Антонио Хосе Каванилес]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3u6te3r1ro0f13uocb9kg5ls0eq5cke 5582981 5582969 2026-06-26T17:11:53Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксон иенуван од Антонио Хосе Каванилес]]; додадена [[Категорија:Таксони именувани од Антонио Хосе Каванилес]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5582981 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium cinereum-3193.jpg |genus=Geranium |species=cinereum |authority=[[Антонио Хосе Каванилес|Cav.]], 1787 }} '''Пепелав здравец''' (''{{lang|lat|Geranium cinereum}}'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Здравци|Geraniaceae]], по потекло од [[Пиринеи|Пиринеите]]. Расте до 50 сантиметри и во висина и во ширин. Пепелавиот здравец е мало, [[Листопадни растенија|листопадно]] или [[Зимзелено растение|полузимзелено]] [[повеќегодишно растение]] кое обично се одгледува на тенка покривка на земјата, каменити градини или покрај поголеми растенија како рози. Листовите се длабоко поделени и пепелавосиви - од каде доаѓа и латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''cinereum'' „пепел-сив“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1845337315|location=United Kingdom}}</ref> Цвета во лето, со впечатливи црнооки [[Цвет|цветови]] со црни [[Прашник|прашници]]. Растението расте на полна сончева светлина и е отпорно до -15 [[Целзиусов степен|степени Целзиусови]]. == Опис == Пепелав здравец е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] ниско [[Тревесто растение|тревесто]] растение високо 5–30 см, со дебел вертикален [[ризом]]. Горниот дел од ризомот е обвиен со остатоци од изумрени [[Прилисник|прилисници]] и базални делови од лисните дршки. Вегетативните гранчиња се многу куси, додека цветните гранчиња достигнуваат височина до 30 см. Стеблото по целата должина е покриено со куси, лакообразно искривени и надолу свртени прилегнати влакна. Базалните листови се бројни и имаат долги дршки густо покриени со куси свртени влакна. [[Лист|Листовите]] се кружести до кружесто-бубрежести, со [[пречник]] од 1 до 3 см, од двете страни влакнести. Листовата плочка е до основата поделена на пет обратно јајцевидно-клиновидни делови, од кои врвниот дел е триделен, а деловите се тапи или кусо заострени. Прилисниците се линијарно-ланцетни, долги, постепено заострени и црвенкаво-кафеави, со долги влакна по рабовите. Листовите на цветните гранчиња, доколку се присутни, се дланковидно разделени на пет ланцетни целокрајни делови. Во нивните пазуви се развиваат [[соцветие|соцветијата]]. [[Цвет]]овите најчесто се по два на безлисни цветни гранчиња. Помеѓу двата цвета, или на границата меѓу нивните дршки и заедничката дршка, се наоѓаат четири линијарно-ланцетни [[Прицветник|прицветници]], густо покриени со куси прилегнати влакненца и со подолги влакна по рабовите. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се густо влакнести со куси, надолу свртени влакна. [[Чашкино ливче|Чашката]] е раширена. Чашкините ливчиња се широко ланцетни, долги околу 8 мм, а на врвот продолжени во шилесто врвче долго околу 1 мм. Површината е покриена со ситни прилегнати влакна, а по рабовите, средината на ливчињата и под чашката има долги раширени влакна. [[Венечно ливче|Венчето]] е пурпурно-виолетово. Венечните ливчиња се обратно јајцевидни, во основата клиновидни. Долниот дел од ламината е темновиолетов, речиси црн, со темни жили што се протегаат нагоре, или има бела основа. Рабовите се покриени со густи раширени влакна. [[Прашник|Прашниците]] се темновиолетови и влакнести по рабовите и на горната страна. Плодовите се густо покриени со долги бели свиленкасти влакна, додека клунестиот дел на плодот е обраснат со многу ситни прилегнати влакненца. Семките се светлокафеави и имаат нежна, слабо воочлива мрежеста структура.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6) |page=1488-1490|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јуни 2026}}</ref> == Живеалиште == Растението расте на планински [[Пасиште|пасишта]] и [[Варовник|варовнички]] камењари, на [[надморска височина]] од 1.500 до 2.700 м.<ref name=FM/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium cinereum}} {{Викивидови-ред|Geranium cinereum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Растенија опишани во 1787 година]] [[Категорија:Флора на Пиринеите]] [[Категорија:Таксони именувани од Антонио Хосе Каванилес]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 2h9nyl38tm4w9k015a3qcjgihig4oru 5582983 5582981 2026-06-26T17:18:11Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони именувани од Антонио Хосе Каванилес]]; додадена [[Категорија:Таксони именувани од Антонио Хосе Каваниљес]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5582983 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium cinereum-3193.jpg |genus=Geranium |species=cinereum |authority=[[Антонио Хосе Каванилес|Cav.]], 1787 }} '''Пепелав здравец''' (''{{lang|lat|Geranium cinereum}}'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Здравци|Geraniaceae]], по потекло од [[Пиринеи|Пиринеите]]. Расте до 50 сантиметри и во висина и во ширин. Пепелавиот здравец е мало, [[Листопадни растенија|листопадно]] или [[Зимзелено растение|полузимзелено]] [[повеќегодишно растение]] кое обично се одгледува на тенка покривка на земјата, каменити градини или покрај поголеми растенија како рози. Листовите се длабоко поделени и пепелавосиви - од каде доаѓа и латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''cinereum'' „пепел-сив“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1845337315|location=United Kingdom}}</ref> Цвета во лето, со впечатливи црнооки [[Цвет|цветови]] со црни [[Прашник|прашници]]. Растението расте на полна сончева светлина и е отпорно до -15 [[Целзиусов степен|степени Целзиусови]]. == Опис == Пепелав здравец е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] ниско [[Тревесто растение|тревесто]] растение високо 5–30 см, со дебел вертикален [[ризом]]. Горниот дел од ризомот е обвиен со остатоци од изумрени [[Прилисник|прилисници]] и базални делови од лисните дршки. Вегетативните гранчиња се многу куси, додека цветните гранчиња достигнуваат височина до 30 см. Стеблото по целата должина е покриено со куси, лакообразно искривени и надолу свртени прилегнати влакна. Базалните листови се бројни и имаат долги дршки густо покриени со куси свртени влакна. [[Лист|Листовите]] се кружести до кружесто-бубрежести, со [[пречник]] од 1 до 3 см, од двете страни влакнести. Листовата плочка е до основата поделена на пет обратно јајцевидно-клиновидни делови, од кои врвниот дел е триделен, а деловите се тапи или кусо заострени. Прилисниците се линијарно-ланцетни, долги, постепено заострени и црвенкаво-кафеави, со долги влакна по рабовите. Листовите на цветните гранчиња, доколку се присутни, се дланковидно разделени на пет ланцетни целокрајни делови. Во нивните пазуви се развиваат [[соцветие|соцветијата]]. [[Цвет]]овите најчесто се по два на безлисни цветни гранчиња. Помеѓу двата цвета, или на границата меѓу нивните дршки и заедничката дршка, се наоѓаат четири линијарно-ланцетни [[Прицветник|прицветници]], густо покриени со куси прилегнати влакненца и со подолги влакна по рабовите. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се густо влакнести со куси, надолу свртени влакна. [[Чашкино ливче|Чашката]] е раширена. Чашкините ливчиња се широко ланцетни, долги околу 8 мм, а на врвот продолжени во шилесто врвче долго околу 1 мм. Површината е покриена со ситни прилегнати влакна, а по рабовите, средината на ливчињата и под чашката има долги раширени влакна. [[Венечно ливче|Венчето]] е пурпурно-виолетово. Венечните ливчиња се обратно јајцевидни, во основата клиновидни. Долниот дел од ламината е темновиолетов, речиси црн, со темни жили што се протегаат нагоре, или има бела основа. Рабовите се покриени со густи раширени влакна. [[Прашник|Прашниците]] се темновиолетови и влакнести по рабовите и на горната страна. Плодовите се густо покриени со долги бели свиленкасти влакна, додека клунестиот дел на плодот е обраснат со многу ситни прилегнати влакненца. Семките се светлокафеави и имаат нежна, слабо воочлива мрежеста структура.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6) |page=1488-1490|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јуни 2026}}</ref> == Живеалиште == Растението расте на планински [[Пасиште|пасишта]] и [[Варовник|варовнички]] камењари, на [[надморска височина]] од 1.500 до 2.700 м.<ref name=FM/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium cinereum}} {{Викивидови-ред|Geranium cinereum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Растенија опишани во 1787 година]] [[Категорија:Флора на Пиринеите]] [[Категорија:Таксони именувани од Антонио Хосе Каваниљес]] [[Категорија:Флора на Македонија]] a7z3y5hg114ebe0jgu1b0xmbpe7gmkf 5582985 5582983 2026-06-26T17:19:26Z P.Nedelkovski 47736 5582985 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium cinereum-3193.jpg |genus=Geranium |species=cinereum |authority=[[Антонио Хосе Каванилес|Cav.]], 1787 }} '''Пепелав здравец''' (''{{lang|lat|Geranium cinereum}}'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Здравци|Geraniaceae]], по потекло од [[Пиринеи|Пиринеите]]. Расте до 50 сантиметри и во висина и во ширина. Пепелавиот здравец е мало, [[Листопадни растенија|листопадно]] или [[Зимзелено растение|полузимзелено]] [[повеќегодишно растение]] кое обично се одгледува на тенка покривка на земјата, каменити градини или покрај поголеми растенија како рози. Листовите се длабоко поделени и пепелавосиви - од каде доаѓа и латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''cinereum'' „пепел-сив“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1845337315|location=United Kingdom}}</ref> Цвета во лето, со впечатливи црнооки [[Цвет|цветови]] со црни [[Прашник|прашници]]. Растението расте на полна сончева светлина и е отпорно до -15 [[Целзиусов степен|степени Целзиусови]]. == Опис == Пепелав здравец е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] ниско [[Тревесто растение|тревесто]] растение високо 5–30 см, со дебел вертикален [[ризом]]. Горниот дел од ризомот е обвиен со остатоци од изумрени [[Прилисник|прилисници]] и базални делови од лисните дршки. Вегетативните гранчиња се многу куси, додека цветните гранчиња достигнуваат височина до 30 см. Стеблото по целата должина е покриено со куси, лакообразно искривени и надолу свртени прилегнати влакна. Базалните листови се бројни и имаат долги дршки густо покриени со куси свртени влакна. [[Лист|Листовите]] се кружести до кружесто-бубрежести, со [[пречник]] од 1 до 3 см, од двете страни влакнести. Листовата плочка е до основата поделена на пет обратно јајцевидно-клиновидни делови, од кои врвниот дел е триделен, а деловите се тапи или кусо заострени. Прилисниците се линијарно-ланцетни, долги, постепено заострени и црвенкаво-кафеави, со долги влакна по рабовите. Листовите на цветните гранчиња, доколку се присутни, се дланковидно разделени на пет ланцетни целокрајни делови. Во нивните пазуви се развиваат [[соцветие|соцветијата]]. [[Цвет]]овите најчесто се по два на безлисни цветни гранчиња. Помеѓу двата цвета, или на границата меѓу нивните дршки и заедничката дршка, се наоѓаат четири линијарно-ланцетни [[Прицветник|прицветници]], густо покриени со куси прилегнати влакненца и со подолги влакна по рабовите. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се густо влакнести со куси, надолу свртени влакна. [[Чашкино ливче|Чашката]] е раширена. Чашкините ливчиња се широко ланцетни, долги околу 8 мм, а на врвот продолжени во шилесто врвче долго околу 1 мм. Површината е покриена со ситни прилегнати влакна, а по рабовите, средината на ливчињата и под чашката има долги раширени влакна. [[Венечно ливче|Венчето]] е пурпурно-виолетово. Венечните ливчиња се обратно јајцевидни, во основата клиновидни. Долниот дел од ламината е темновиолетов, речиси црн, со темни жили што се протегаат нагоре, или има бела основа. Рабовите се покриени со густи раширени влакна. [[Прашник|Прашниците]] се темновиолетови и влакнести по рабовите и на горната страна. Плодовите се густо покриени со долги бели свиленкасти влакна, додека клунестиот дел на плодот е обраснат со многу ситни прилегнати влакненца. Семките се светлокафеави и имаат нежна, слабо воочлива мрежеста структура.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6) |page=1488-1490|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јуни 2026}}</ref> == Живеалиште == Растението расте на планински [[Пасиште|пасишта]] и [[Варовник|варовнички]] камењари, на [[надморска височина]] од 1.500 до 2.700 м.<ref name=FM/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium cinereum}} {{Викивидови-ред|Geranium cinereum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Растенија опишани во 1787 година]] [[Категорија:Флора на Пиринеите]] [[Категорија:Таксони именувани од Антонио Хосе Каваниљес]] [[Категорија:Флора на Македонија]] h151da4tftdsnpil7tsvbkbu103s526 5583065 5582985 2026-06-26T20:33:14Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5583065 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium cinereum-3193.jpg |genus=Geranium |species=cinereum |authority=[[Антонио Хосе Каванилес|Cav.]], 1787 }} '''Пепелав здравец''' (''{{lang|lat|Geranium cinereum}}'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Здравци|Geraniaceae]], по потекло од [[Пиринеи|Пиринеите]]. Расте до 50 сантиметри и во висина и во ширина. Пепелавиот здравец е мало, [[Листопадни растенија|листопадно]] или [[Зимзелено растение|полузимзелено]] [[повеќегодишно растение]] кое обично се одгледува на тенка покривка на земјата, каменити градини или покрај поголеми растенија како рози. Листовите се длабоко поделени и пепелавосиви - од каде доаѓа и латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''cinereum'' „пепел-сив“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1845337315|location=United Kingdom}}</ref> Цвета во лето, со впечатливи црнооки [[Цвет|цветови]] со црни [[Прашник|прашници]]. Растението расте на полна сончева светлина и е отпорно до -15 [[Целзиусов степен|степени Целзиусови]]. == Опис == Пепелав здравец е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] ниско [[Тревесто растение|тревесто]] растение високо 5–30 см, со дебел вертикален [[ризом]]. Горниот дел од ризомот е обвиен со остатоци од изумрени [[Прилисник|прилисници]] и базални делови од лисните дршки. Вегетативните гранчиња се многу куси, додека цветните гранчиња достигнуваат височина до 30 см. Стеблото по целата должина е покриено со куси, лакообразно искривени и надолу свртени прилегнати влакна. Базалните листови се бројни и имаат долги дршки густо покриени со куси свртени влакна. [[Лист|Листовите]] се кружести до кружесто-бубрежести, со [[пречник]] од 1 до 3 см, од двете страни влакнести. Листовата плочка е до основата поделена на пет обратно јајцевидно-клиновидни делови, од кои врвниот дел е триделен, а деловите се тапи или кусо заострени. Прилисниците се линијарно-ланцетни, долги, постепено заострени и црвенкаво-кафеави, со долги влакна по рабовите. Листовите на цветните гранчиња, доколку се присутни, се дланковидно разделени на пет ланцетни целокрајни делови. Во нивните пазуви се развиваат [[соцветие|соцветијата]]. [[Цвет]]овите најчесто се по два на безлисни цветни гранчиња. Помеѓу двата цвета, или на границата меѓу нивните дршки и заедничката дршка, се наоѓаат четири линијарно-ланцетни [[Прицветник|прицветници]], густо покриени со куси прилегнати влакненца и со подолги влакна по рабовите. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се густо влакнести со куси, надолу свртени влакна. [[Чашкино ливче|Чашката]] е раширена. Чашкините ливчиња се широко ланцетни, долги околу 8 мм, а на врвот продолжени во шилесто врвче долго околу 1 мм. Површината е покриена со ситни прилегнати влакна, а по рабовите, средината на ливчињата и под чашката има долги раширени влакна. [[Венечно ливче|Венчето]] е пурпурно-виолетово. Венечните ливчиња се обратно јајцевидни, во основата клиновидни. Долниот дел од ламината е темновиолетов, речиси црн, со темни жили што се протегаат нагоре, или има бела основа. Рабовите се покриени со густи раширени влакна. [[Прашник|Прашниците]] се темновиолетови и влакнести по рабовите и на горната страна. Плодовите се густо покриени со долги бели свиленкасти влакна, додека клунестиот дел на плодот е обраснат со многу ситни прилегнати влакненца. Семките се светлокафеави и имаат нежна, слабо воочлива мрежеста структура.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6) |page=1488-1490|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јуни 2026}}</ref> ===Подвидови и вариетети === Познати се следниве подвидови и вариетети:<ref name=FM/> *subsp. cinereum *subsp. subcaulescens *var. subcaulescens *subsp. rupestris, Micevski *subsp. macedonicum, Micevski *var. macedonicum *var. liskensis, Micevski *var. pallidum, Micevski == Живеалиште == Растението расте на планински [[Пасиште|пасишта]] и [[Варовник|варовнички]] камењари, на [[надморска височина]] од 1.500 до 2.700 м.<ref name=FM/> ==Распространетост== * [[Пиринеи]] - [[Франција]] и [[Шпанија]] ===Во Македонија=== Видот, неговите подвидови и вариетети, само еден подвид не се среќава во Македонија:<ref name=FM/> *subsp. cinereum – не се среќава во Македонија *subsp. subcaulescens – доста широко распространет вид во Македонија *var. subcaulescens – познат за планините [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Кораб]], [[Дешат]] со [[Крчин]], [[Ниџе]] со [[Кајмакчалан]], Мавровско (над с. [[Врбен]] и [[Кожа (Врбен)|Кожа]]) *subsp. rupestris – познат за [[Галичица]] и [[Пелистер]] *subsp. macedonicum – широко распространет подвид во Македонија *var. macedonicum – познат за [[Бистра (планина)|Бистра]], Горна Радика, [[Дешат]] со [[Крчин]], [[Јабланица]] – [[Подгоречко Езеро]], [[Дудица]], [[Стогово]] *var. liskensis – познат само за [[Илинска Планина]] *var. pallidum – познат само за Кичевско – [[Баба Сач]] и [[Лубен]] со врвот [[Кафчал]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium cinereum}} {{Викивидови-ред|Geranium cinereum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Растенија опишани во 1787 година]] [[Категорија:Флора на Пиринеите]] [[Категорија:Таксони именувани од Антонио Хосе Каваниљес]] [[Категорија:Флора на Македонија]] k6u3h5fswwjuuknmt302bwmm5bcigvb 1 1398426 5582967 2026-06-26T17:03:25Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5582967 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1398427 5582970 2026-06-26T17:05:12Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Пепелав здравец]] 5582970 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Пепелав здравец]] 25j3a2il3kualy35p59n751lnf4j0s5 14 1398428 5582974 2026-06-26T17:08:46Z P.Nedelkovski 47736 нова страница 5582974 wikitext text/x-wiki {{Растенија опишани во|1787}} 9bnxuec46nxwea3kxnl4e6iznkhgiv5 14 1398429 5582984 2026-06-26T17:18:31Z P.Nedelkovski 47736 нова страница 5582984 wikitext text/x-wiki '''[[Антонио Хосе Каваниљес]]''' (1745−1804) — шпански ботаничар [[ботаничар]]. [[Категорија:Таксони според автор|Каваниљес, Антонио Хосе]] qg2zo4q3dkx4o1143zauh2rmypw6v1j 0 1398430 5582998 2026-06-26T18:18:09Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[File:Map of the Interior World (1892, B&W version).png|thumb|upright=1.4|Цртеж на пресек на планетата Земја што го прикажува „Внатрешниот Свет“ на Атватабар, од научнофантастичниот роман на [[Вилијам Р. Бредшо]] од 1892 г., ''Божицата на Атватабар'']] '''Шуплива Земја''' — концепт што п... 5582998 wikitext text/x-wiki [[File:Map of the Interior World (1892, B&W version).png|thumb|upright=1.4|Цртеж на пресек на планетата Земја што го прикажува „Внатрешниот Свет“ на Атватабар, од научнофантастичниот роман на [[Вилијам Р. Бредшо]] од 1892 г., ''Божицата на Атватабар'']] '''Шуплива Земја''' — концепт што претпоставува дека планетата [[Земја (планета)|Земја]] е целосно шуплива или дека содржи значителен внатрешен простор. Иако кон крајот на [[17 век|XVII век]] било значајно предложен од [[Едмонд Халеј]], овој концепт подоцна бил побиен — првично со претпоставките на [[Пјер Буге]] во 1740 г., а дефинитивно со експериментот на [[Чарлс Хатон]] на планината Шихалион околу 1774 г. Како и да е, идејата се бранела до средината на [[19 век|XIX век]], особено од страна на [[Џон Кливс Сајмс Помладиот]] и [[Џ. Н. Рејнолдс]], но до тој период таа веќе била дел од популарната [[псевдонаука]] и повеќе не била научно издржлива хипотеза. Концептот за шуплива Земја сѐ уште се појавува во [[фолклор]]от и како премиса во подземната фантастика (поджанр на [[авантуристички роман]]). Исто така, темата се провлекува и во теориите на заговор и криптотерестријалната хипотеза, каде често се тврди дека внатрешноста е населена со митолошки суштества или политички лидери. == Историја == === Древен период === Уште во древните времиња, концепт за подземна земја во внатрешноста на планетата се појавувал во [[митологија]]та, [[фолклор]]от и [[легенди]]те. Идејата за подземни царства се чинела веродостојна и се испреплетувала со концептите за „места“ на потекло или [[задгробен живот]], како што се [[грчката митологија|грчкиот подземен свет]], нордискиот [[Сварталфахајм]], христијанскиот [[пекол]] и еврејскиот [[шеол]] (со описи во [[Кабала|кабалистичката]] книжевност, како [[Зохар]] и [[Хесед Леаврахам]]). Идејата за подземни царства се споменува и во [[Тибетански будизам|тибетските будистички]] верувања.<ref>''Hollow Earth in the Puranas'' [http://holloworbs.com/HE_Puranas_Article.htm Online]</ref><ref name="ReferenceA">''The Way to Shambhala'', Едвин Бернбаум, Anchor Books; 1-во издание, 1980 {{ISBN|0-385-12794-4}}</ref> Според една тибетска легенда, во внатрешноста на Земјата се наоѓа древниот град [[Шамбала]].<ref name="ReferenceA" /> Според [[Стара Грција|Старите Грци]], [[пештери]]те под површината воделе до [[Подземен свет|подземниот свет]]. Такви биле пештерите кај [[Тенарон]] во [[Лаконија]], [[Трезен]] во [[Арголида]], Ефија во [[Теспротија]], Хераклеја во [[Понт (регион)|Понт]] и во [[Ермиони]].<ref>{{citation | volume = 1 | year = 1916 | first = Вилијам | last = Шервуд Фокс | author-link = William Sherwood Fox | title = Greek and Roman | url = https://archive.org/details/mythologyofallra11gray_0 | page= 143| publisher = Бостон, Marshall Jones Company }}</ref> Во легендите на [[Тракијци|Тракијците]] и [[Дакијци|Дакијците]], се вели дека постојат пештери окупирани од античкиот бог Залмоксис.<ref>Мирче Елијаде, ''Zalmoxis, the vanishing God: comparative studies in the religions and folklore of Dacia and Eastern Europe'', 1959, стр. 24–30</ref> Во [[Месопотамија|месопотамската религија]] постои приказна за човек кој, патувајќи низ темнината на тунел во планината „Машу“, влегол во подземна градина.<ref>''Myth: its meaning and functions in ancient and other cultures'', Г. С. Кирк, 1970, стр. 136</ref> [[File:Station Island.jpg|thumb|Капела, [[камбанарија]] и покајнички легла на [[Стејшн Ајленд]]. Камбанаријата се наоѓа на могила каде е местоположбата на пештера која, според разни митови, е влез во [[чистилиште]] во внатрешноста на Земјата. Пештерата е затворена од 25 октомври 1632 г.]] Во [[Келтска митологија|келтската митологија]] постои легенда за пештера наречена „[[Круахан, Ирска|Круахан]]“, позната како „Ирската порта кон пеколот“, од каде што на површината излегувале чудни суштества.<ref>Џон А. МекКалох, ''Celtic Mythology'', Rowman & Littlefield Pub Inc, 1932, стр. 125–26</ref> Постојат и приказни за средновековни витези и светци што оделе на поклонение во пештера на [[Стејшн Ајленд]] во округот Донегол, Ирска, каде патувале длабоко во Земјата во местото на [[чистилиште|чистилиштето]].<ref>Т. Рајт, ''Saint Patrick's Purgatory : A medieval Pilgrimage in Ireland'', 1918, стр. 107</ref> Во [[Округ Даун|округот Даун]], Северна Ирска, постои мит дека тунели водат до земјата на подземните [[Туата Де Данан]], народ за кој се верува дека го донел друидизмот во Ирска, а потоа се вратил под земја.<ref>Харолд Бејли, ''Archaic England: An Essay in Deciphering Prehistory from Megalithic Monuments'', 1919 онлајн издание: [https://books.google.com/books?id=hHD5DFeFTZ0C&dq=Bayley,+Harold+-+ARCHAIC+ENGLAND+county+down&pg=PA766 Линк]</ref> Во хиндуистичката митологија, подземниот свет се нарекува [[Патала]]. Во бенгалската верзија на епот [[Рамајана]], е опишано како [[Рама]] и [[Лакшмана]] биле однесени од кралот на подземјето [[Ахираван]], брат на демонскиот крал [[Равана]], а подоцна спасени од [[Хануман]]. Племињата [[Ангами Нага]] од [[Индија]] тврдат дека нивните предци во древно време излегле од подземна земја внатре во Земјата.<ref>Ангами Нага Браун, ''Account of Munnipore'', 1968, стр. 113</ref> Народот [[Таино]] од Куба верува дека нивните предци излегле од две подземни пештери.<ref>Елен Расел Емерсон, ''Indian Myths'', 1965: „На Кубанците им должиме верзија за потеклото на човекот: човештвото излезе од длабочините на длабока пештера во Земјата.“</ref> Домородците од Тробриандските Острови веруваат дека нивните предци дошле од подземна земја преку пештера наречена „Обукула“.<ref>Филип Фројнд, ''Myths of Creation''; 1965, стр. 131–32</ref> Мексиканскиот фолклор исто така раскажува за пештера во планина јужно од [[Охинага]], од каде што наводно потекнуваат ѓаволски суштества.<ref>Воли Џорџ – "Pilgrimage To The Devil", статија во ''Fate magazine'', авг. 1957, стр. 38–52</ref> Во [[Среден век|средниот век]], древен германски мит тврдел дека некои планини меѓу [[Ајзенах]] и [[Гота]] кријат порта кон внатрешната Земја. Руска легенда вели дека [[Самоедски народи|Самоедите]], древно [[Сибир|сибирско]] [[племе]], патувале до пештерски град за да живеат во внатрешноста на Земјата.<ref>Кларк Б. Фајрстоун и Рут Хембиџ, ''The Coasts of Illusion'', Harper & Bros; 1-во издание, 1924</ref> Италијанскиот писател [[Данте]] опишува шуплива Земја во своето познато дело ''[[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]]'' од [[14 век|XIV век]], каде падот на Луцифер од небото создава огромна вдлабнатина во облик на инка во дотогаш цврстата Земја, како и планината „Чистилиште“ на спротивната страна. Во митологијата на староседелците, се вели дека предците на народот [[Мандан]] во древно време излегле од подземна земја преку пештера на северната страна на реката [[Мисури]].<ref>Марта Ворен Беквит, ''Mandan-Hidatsa myths and ceremonies'', G. E. Stechert, 1937, стр. 10</ref> Постои приказна за тунел во резерватот [[Сан Карлос Апачи]] во [[Аризона]], близу [[Сидар Крик]], кој води до земја населена со таинствено племе.<ref>Гренвил Гудвин, ''Myths and Tales of the White Mountain Apache'', 1939, стр. 20</ref> Племињата [[Ирокези|Ирокези]] исто така веруваат дека нивните предци излегле од подземниот свет.<ref>Вилијам Мартин Бишамп, ''Iroquois folk lore: gathered from the Six Nations of New York'', I. J. Friedman, 1965, стр. 152–153</ref> Старешините на [[Хопи|народот Хопи]] веруваат дека постои влез [[Сипапу]] во [[Големиот Кањон]] што води кон подземниот свет.<ref>''Pages from Hopi history'', Хари Клебурн Џејмс, University of Arizona Press, 1974, Поглавје 6</ref><ref>Arizona and the West, Том 17, University of Arizona Press, 1975, стр. 179</ref> Бразилски Индијанци, кои живеат покрај реката [[Парима]] во Бразил, тврдат дека нивните предци потекнуваат од подземна земја и дека многумина од нив сѐ уште останале таму. Предците на [[Инки|Инките]] наводно потекнувале од пештери источно од [[Куско]], Перу.<ref>Харолд Озборн, ''South American Mythology''. Њујорк: Peter Bedrick Books, 1986, стр. 42, 119</ref> === XVI до XVIII век === [[File:Hollow Earth.svg|thumb|Дијаграм на хипотезата на [[Едмонд Халеј]]]] Идејата била предложена во стручното дело ''Mundus Subterraneus'' (1665) од [[Атанасиј Кирхер]], кој шпекулирал дека постои „сложен систем на шуплини и воден канал што ги поврзува половите“.<ref name=":1">{{Cite book|last=Stableford|first=Brian M.|url=https://books.google.com/books?id=uefwmdROKTAC&pg=PA138|title=Science Fact and Science Fiction: An Encyclopedia|date=2006|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-97460-8|pages=137–139|language=en}}</ref>{{Rp|137}} [[Едмонд Халеј]] во 1692 г.<ref name="Halley">Халеј, Едмонд, "An Account of the cause of the Change of the Variation of the Magnetic Needle; with an Hypothesis of the Structure of the Internal Parts of the Earth", ''Philosophical Transactions of Royal Society of London'', бр. 195, 1692, стр. 563–578</ref> ја почнал својата теорија врз основа на (погрешната) проценка на Њутн дека густината на Месечината е речиси двојно поголема (9/5) од онаа на Земјата.<ref name="Kollerstrom-1992">{{Cite journal |last=Kollerstrom |first=N. |date=1992-08-01 |title=The Hollow World of Edmond Halley |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/002182869202300304 |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=23 |issue=3 |pages=185–192 |doi=10.1177/002182869202300304 |issn=0021-8286|url-access=subscription }}</ref> Наместо да претпостави дека Месечината е густа, Халеј претпоставил дека Земјата можеби се состои од шуплива обвивка со дебелина од околу 800 км, две внатрешни концентрични обвивки и највнатрешно јадро. Овие обвивки биле раздвоени со атмосфери, а секоја од нив имала свои магнетни полови. Сферите се вртеле со различна брзина. Халеј го предложил ова за да ги објасни аномалиите во читањето на компасот. Тој замислувал дека внатрешната [[атмосфера]] е светлина (и евентуално населена) и шпекулирал дека истекувањето на гасови ја предизвикува [[поларна светлина|поларната светлина]].<ref name="halley2">Халеј, Едмонд, "An Account of the Late Surprizing [sic!] Appearance of the Lights Seen in the Air, on the Sixth of March Last; With an Attempt to Explain the Principal Phaenomena thereof", ''Philosophical Transactions of Royal Society of London'', бр. 347 (1716), стр. 406–28</ref> [[Ле Клерк Милфорт]] во 1781 г. предводел патување со стотици припадници на народот [[Мускоги (народ)|Мускоги]] до серија пештери во близина на реката Ред. Според Милфорт, Мускоги верувале дека нивните предци во древно време излегле од овие подземни пештери. Милфорт тврдел дека пештерите „лесно би можеле да сместат 15.000 — 20.000 семејства“.<ref>''Migration Legend of the Creek Indians'', Томови 1–2, Алберт С. Гатчет, Ams Pr Inc, 1969</ref><ref>''The Franco-American Review'', Томови 1–2, the Yale University Press, 1938, стр. 111. Види исто така: ''The Venus Calendar Observatory at Aztec New Mexico'', Алан Мекгиливреј III, 2010, стр. 25</ref> Постои тврдење дека математичарот [[Леонард Ојлер]] предложил модел на шуплива Земја со едно јадро (сонце со [[пречник]] од 1.000 километри) во центарот што ја осветлува и затоплува внатрешната цивилизација, но тоа не е точно. Ојлер всушност извел мисловен експеримент за објект што паѓа во дупка ископана низ центарот на Земјата, што нема поврзаност со концепт за шуплива Земја.<ref>{{cite web |last1=Sandifer |first1=Edward |title=Euler and the Hollow Earth: Fact or Fiction? |url=http://eulerarchive.maa.org/hedi/HEDI-2007-04.pdf |website=The Mathematical Association of America |access-date=12 September 2021 |date=Април 2007|doi=|pages=209–214}}</ref> === XIX век === Во 1818 г., [[Џон Кливс Сајмс Помладиот]] предложил дека Земјата се состои од шуплива обвивка со дебелина од околу 1.300 км, со отвори од околу 2.300 км на двата [[географски пол|пола]], со четири внатрешни обвивки, секоја отворена на половите. Сајмс станал најпознатиот од раните поборници за шупливата Земја, а во [[Хамилтон, Охајо]] дури има и споменик посветен на него и неговите идеи.<ref name="atlasobscura">{{cite web|url=http://www.atlasobscura.com/places/hollow-earth-monument |title=Hollow Earth Monument |work=Atlas Obscura |access-date=1 November 2015}}</ref> Тој предложил организирање на експедиција до отворот на [[Северен Пол|Северниот Пол]],<ref>{{cite magazine |last1=Simon |first1=Matt |title=Fantastically Wrong: The Real-Life Journey to the Center of the Earth That Almost Was |date=October 29, 2014 |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/2014/10/fantastically-wrong-journey-to-the-center-of-the-earth/ |access-date=18 September 2019}}</ref> благодарение на напорите на еден од неговите следбеници, Џејмс Макбрајд. [[Џ. Н. Рејнолдс]] исто така држел предавања за „шупливата Земја“ и се залагал за експедиција. Рејнолдс самиот заминал на експедиција на [[Антарктик|Антарктикот]], но пропуштил да се приклучи на „Големата американска истражувачка експедиција“ од 1838–1842 г., иако самиот тој поттикнал нејзино организирање. Иако самиот Сајмс никогаш не напишал книга на оваа тема, неколку автори објавиле дела во кои се расправа за неговите идеи. Макбрајд ја напишал ''Теоријата за концентричните сфери на Сајмс'' во 1826 г. Рејнолдс, се чини, има напишано напис што се појавил како посебна брошура во 1827 г.: ''Забелешки за теоријата на Сајмс што се појавија во American Quarterly Review''. Во 1868 г., професорот В. Ф. Лајонс ја објавил книгата ''Шупливата планета'', која изнесува хипотеза за шупливата Земја слична на онаа на Сајмс, но пропуштил да го спомене самиот Сајмс. Синот на Сајмс, Америкус, потоа ја објавил ''Теоријата за концентричните сфери на Сајмс'' во 1878 г., за да ја исправи работата. Сер Џон Лесли предложил теорија за шуплива Земја во своето дело ''Елементи на природната филозофија'' (1829, стр. 449–453). [[Вилијам Ферфилд Ворен]], во својата книга ''Пронајдениот рај — Колевката на човечкиот род на Северниот Пол'' (1885), го претставил своето верување дека човештвото потекнува од континент во Арктикот наречен [[Хипербореја]]. Ова влијаело на некои рани поборници за шупливата Земја. Според Маршал Гарднер, и [[Ескими|Ескимите]] и [[Монголци|Монголците]] дошле од внатрешноста на Земјата преку влез на Северниот Пол.<ref>{{cite book |title=A Journey to the Earth's Interior |first=Маршал |last=Гарднер |publisher=Mokelukne Hill Press |year=1974 |isbn=0-7873-1192-8}}</ref> === XX век === ''NEQUA или Проблемот на вековите'', првично објавен како серијал во весник во Топика, Канзас во 1900 г., се смета за ран феминистички утописки роман. Во него се споменува теоријата на Џон Кливс Сајмс за да се објасни дејството што се одвива во шуплива Земја. Ран поборник за шупливата Земја од почетокот на [[20 век|XX век]], [[Вилијам Рид (автор)|Вилијам Рид]], ја напишал книгата ''Фантом на половите'' во 1906 г. Тој ја поддржувал идејата за шуплива Земја, но без внатрешни обвивки или внатрешно сонце. [[Спиритуализам|Спиритуалистичката]] писателка Валбурга, леди Паџет во својата книга ''Разговори со невидлив пријател'' била меѓу првите писатели што ја споменале хипотезата за шуплива Земја. Таа тврдела дека постојат градови под пустина, каде што се преселиле луѓето од [[Атлантида]]. Таа рекла дека влез во подземното царство ќе биде откриен во [[21 век|XXI век]].<ref>Паџет Валбурга, ''Colloquies with an unseen friend'', William Rider & Son., Лондон, 1909, стр. 36</ref> Маршал Гарднер ја напишал книгата ''Патување до внатрешноста на Земјата'' во 1913 г. и објавил проширено издание во 1920 г. Сместил внатрешно сонце во Земјата и изградил работен модел на шупливата Земја, кој го патентирал ({{US patent|1096102}}). Гарднер не го спомнал Рид, но го критикувал Сајмс за неговите идеи. Во истиот период, [[Владимир Обручев]] напишал роман насловен ''[[Плутонија]]'', во кој шупливата Земја поседувала внатрешно сонце и била населена со праисториски видови. Внатрешноста била поврзана со површината преку отвор на [[Арктик|Арктикот]]. Истражувачот [[Фердинанд Антони Осендовски]] дискутирал за шупливата Земја во својата книга од 1922 г. насловена ''Ѕверови, луѓе и богови''. Осендовски рекол дека му било кажано за подземно царство сместено во внатрешноста на Земјата. [[Будисти|Будистите]] го познавале како [[Агарта]].<ref>Фердинанд Осендовски (1922). ''Beasts, Men and Gods''. Њујорк: E. P. Dutton & Company.</ref> [[Џорџ Папашвили]] во својата книга ''Сѐ може да се случи'' тврдел дека кога бил на [[Кавказ]], открил пештера што содржела човечки скелети „со глави големи колку корпи“ и древен тунел што водел кон центарот на Земјата. Еден човек влегол во тунелот и никогаш не се вратил.<ref>Џорџ и Хелен Папашвили, ''Anything Can Happen'', Harper & Bros., Њујорк, 1940</ref> Романописецот [[Лобсанг Рампа]] во својата книга ''Пештерата на древните'' рекол дека постои систем на подземни комори под [[Хималаи|Хималаите]] на [[Тибет]], исполнет со древни машини, записи и богатства.<ref>''Cave of the Ancients'', Лобсанг Рампа, [[Random House]], 1993</ref> [[Мајкл Грамли]], [[криптозоолог]], ги поврзал [[Бигфут]] и другите [[криптид|криптиди]] со древни подземни системи од тунели.<ref>''There are Giants in the Earth'', Мајкл Грамли, Panther Books, 1976, стр. 42–47</ref> Според писателот на теми за [[древни астронаути]], [[Питер Колосимо]], бил виден [[робот]] како влегува во тунел под [[манастир]] во Монголија. Колосимо исто така тврдел дека била видена светлина од подземјето во Азербејџан.<ref>[[Питер Колосимо]], ''Not of this World'', Sphere Books 1974 {{ISBN|0-7221-5309-0}}; види и: ''Timeless Earth'', Citadel Pr, 1988 {{ISBN|0-8065-1070-6}}</ref> Колосимо и други писатели како [[Роберт Шару]] овие дејности ги поврзувале со [[НЛО|НЛО]]. Книгата ''Шупливата Земја'' (1964) од д-р [[Рејмонд В. Бернард]] ја претставува идејата дека НЛО-а доаѓаат од внатрешноста на Земјата, наведува дека прстенестата маглина го докажува постоењето на шупливи светови и шпекулира за судбината на [[Атлантида]] и потеклото на летачките чинии.<ref>{{cite book|last=Reece|first=Gregory L.|title=UFO Religion: Inside Flying Saucer Cults and Culture|url=https://archive.org/details/uforeligioninsid00reec|url-access=limited|publisher=I. B. Tauris|year=2007|page=[https://archive.org/details/uforeligioninsid00reec/page/n27 17]|isbn=978-1-84511-451-0}}</ref> Напис од [[Мартин Гарднер]] открил дека Волтер Зигмајстер го користел псевдонимот „Бернард“, но дури со објавувањето на книгата ''Подземни светови: 100.000 години змејови, џуџиња, мртви, изгубени раси и НЛО од внатрешноста на Земјата'' (1989) од Волтер Кафтон-Минкел, врската помеѓу Бернард и Зигмајстер станала позната за јавноста.<ref>Волтер Кафтон-Минкел, ''Subterranean Worlds: 100,000 Years of Dragons, Dwarfs, the Dead, Lost Races and Ufos from Inside the Earth'', [[Loompanics Unlimited]], 1989 {{ISBN|978-1559500159}}</ref> Научнофантастичното [[списание]] ''[[Amazing Stories]]'' промовирало една таква идеја од 1945 до 1949 г. како „Мистеријата Шејвер“. Уредникот на списанието, [[Рејмонд А. Палмер|Реј Палмер]], објавил серија приказни од [[Ричард Шарп Шејвер]], кој тврдел дека надмоќна праисториска раса изградила [[саќе]] од пештери во Земјата и дека нивните деградирани потомци, познати како „Деро“, сѐ уште живеат таму, користејќи ги фантастичните машини напуштени од древните раси за да ги мачат оние од нас што живеат на површината. Како една од карактеристиките на ова мачење, Шејвер опишал „гласови“ за кои се тврдело дека доаѓаат од необјаснив извор. Илјадници читатели напишале за да потврдат дека и тие ги слушнале ѓаволските гласови од внатрешноста на Земјата. ''Изгубените континенти и шупливата Земја'' (1998) од [[Дејвид Хачер Чилдрес]] ги препечатила приказните на Палмер и ја бранела идејата за шупливата Земја заснована на наводни системи од тунели под Јужна Америка и Централна Азија.<ref>[[Дејвид Хачер Чилдрес]], ''Lost Continents and the Hollow Earth'', Adventures Unlimited Press, 1998 {{ISBN|978-0932813633}}</ref> Поборниците за шупливата Земја тврделе за голем број различни места за влезовите што водат во внатрешноста на планетата. Покрај Северниот и [[Јужен Пол|Јужниот Пол]], како места биле наведени: [[Париз]] во Франција,<ref>''Alien races and Fantastic Civilizations'', Серж Итин, Berkeley Medallion Books, 1975, стр. 109–132 – In the Bowels of the Earth: Се однесува на мистериозните катакомби под Париз и други подземни мистерии кои водат во внатрешноста на Земјата.</ref> [[Стафордшир]] во Англија,<ref>''The Under-People'', Ерик Норман, Award Books, 1969</ref> [[Монтреал]] во Канада,<ref>''Inner Earth People And Outer Space People'', Вилијам Л. Блесинг, Inner Light Publications, 2008 издание {{ISBN|1-60611-036-5}}</ref> [[Хангџоу]] во Кина,<ref>''Chinese ghouls and goblins'', Џи Вилоуби-Мид, Stokes co, 1929</ref> и [[Амазон|Амазонската Прашума]].<ref>''Mysteries of Ancient South America'', Харолд Т. Вилкинс, Citadel Press, Њујорк, 1956</ref> == Во популарната култура == Во 1975 г., јапонскиот уметник [[Таданори Јоко]] искористил елементи од легендата за [[Агарта]], заедно со други [[Источна култура|источни]] подземни митови, за да прикаже напредна цивилизација на насловната страна на албумот ''[[Агарта (албум)|Agharta]]'' на џез-музичарот [[Мајлс Дејвис]].<ref>{{cite book|last=Buchwald|first=Dagmar|chapter=Black Sun Underground: The Music of AlieNation|year=2012|editor1-first=Hanjo|editor1-last=Berressem|editor2-first=Michael|editor2-last=Bucher|editor3-first=Uwe|editor3-last=Schwagmeier|title=Between Science and Fiction: The Hollow Earth as Concept and Conceit|publisher=LIT Verlag Munster|isbn=978-3-643-90228-3|page=109}}</ref> Јоко изјавил дека делумно бил вдахнат од книгата ''Шупливата Земја'' ([[Англиски јазик|англ]]. ''The Hollow Earth'') на [[Рејмонд В. Бернард]] од 1969 г.<ref>{{cite book|last1=Thorgerson|first1=Storm|author-link1=Storm Thorgerson|last2=Powell|first2=Aubrey|author-link2=Aubrey Powell (designer)|year=1999|title=100 Best Album Covers|publisher=[[Dorling Kindersley|DK Publishing]]|isbn=0-7894-4951-X|page=20}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * ''[https://web.archive.org/web/20130818033028/http://www.facstaff.bucknell.edu/dgriffin/Research/Griffin-HE_in_Science.pdf What Curiosity in the Structure: The Hollow Earth in Science]'' * ''[https://www.loc.gov/rr/scitech/SciRefGuides/hollowearth.html Library of Congress References]'' * ''[http://publicdomainreview.org/2011/10/10/stories-of-a-hollow-earth/ Stories of a Hollow Earth]'' * ''[http://www.skepdic.com/hollowearth.html Skeptic Dictionary: Hollow Earth]'' * "[https://books.google.com/books?id=p4o9AQAAIAAJ Is Our Globe Hollow?]", ''[[Scientific American]]'', 13 јули 1878, стр.&nbsp;20 * [https://hatch.kookscience.com/w/index.php?title=Marshall_B._Gardner&oldid=23985 Marshall Gardner] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Мисловни опити]] [[Категорија:Псевдонаука]] [[Категорија:Застарени научни теории]] exytfm13hpmr1t8oddmdf4lm468rk03 5583002 5582998 2026-06-26T18:25:32Z Andrew012p 85224 5583002 wikitext text/x-wiki [[File:Map of the Interior World (1892, B&W version).png|thumb|upright=1.4|Цртеж на пресек на планетата Земја што го прикажува „Внатрешниот Свет“ на Атватабар, од научнофантастичниот роман на [[Вилијам Р. Бредшо]] од 1892 г., ''Божицата на Атватабар'']] '''Шуплива Земја''' — концепт што претпоставува дека планетата [[Земја (планета)|Земја]] е целосно шуплива или дека содржи значителен внатрешен простор. Иако кон крајот на [[17 век|XVII век]] било значајно предложен од [[Едмонд Халеј]], концептот подоцна бил побиен — првично со претпоставките на [[Пјер Буге]] во 1740 г., а конечно со експериментот на [[Чарлс Хатон]] на планината Шихалион околу 1774 г. Како и да е, идејата се бранела до средината на [[19 век|XIX век]], особено од страна на [[Џон Кливс Сајмс Помладиот]] и [[Џ. Н. Рејнолдс]], но до тој период таа веќе била дел од популарната [[псевдонаука]] и повеќе не била научно издржлива хипотеза. Концептот за шуплива Земја сѐ уште се појавува во [[фолклор]]от и како премиса во подземната фантастика (поджанр на [[авантуристички роман]]). Исто така, темата се провлекува и во теориите на заговор и криптотерестријалната хипотеза, каде често се тврди дека внатрешноста е населена со митолошки суштества или политички лидери. == Историја == === Древен период === Уште во древните времиња, концепт за подземна земја во внатрешноста на планетата се појавувал во [[митологија]]та, [[фолклор]]от и [[легенди]]те. Идејата за подземни царства се чинела веродостојна и се испреплетувала со концептите за „места“ на потекло или [[задгробен живот]], како што се [[грчката митологија|грчкиот подземен свет]], нордискиот [[Сварталфахајм]], христијанскиот [[пекол]] и еврејскиот [[шеол]] (со описи во [[Кабала|кабалистичката]] книжевност, како [[Зохар]] и [[Хесед Леаврахам]]). Идејата за подземни царства се споменува и во [[Тибетански будизам|тибетските будистички]] верувања.<ref>''Hollow Earth in the Puranas'' [http://holloworbs.com/HE_Puranas_Article.htm Online]</ref><ref name="ReferenceA">''The Way to Shambhala'', Едвин Бернбаум, Anchor Books; 1-во издание, 1980 {{ISBN|0-385-12794-4}}</ref> Според една тибетска легенда, во внатрешноста на Земјата се наоѓа древниот град [[Шамбала]].<ref name="ReferenceA" /> Според [[Стара Грција|Старите Грци]], [[пештери]]те под површината воделе до [[Подземен свет|подземниот свет]]. Такви биле пештерите кај [[Тенарон]] во [[Лаконија]], [[Трезен]] во [[Арголида]], Ефија во [[Теспротија]], Хераклеја во [[Понт (регион)|Понт]] и во [[Ермиони]].<ref>{{citation | volume = 1 | year = 1916 | first = Вилијам | last = Шервуд Фокс | author-link = William Sherwood Fox | title = Greek and Roman | url = https://archive.org/details/mythologyofallra11gray_0 | page= 143| publisher = Бостон, Marshall Jones Company }}</ref> Во легендите на [[Тракијци|Тракијците]] и [[Дакијци|Дакијците]], се вели дека постојат пештери окупирани од античкиот бог Залмоксис.<ref>Мирче Елијаде, ''Zalmoxis, the vanishing God: comparative studies in the religions and folklore of Dacia and Eastern Europe'', 1959, стр. 24–30</ref> Во [[Месопотамија|месопотамската религија]] постои приказна за човек кој, патувајќи низ темнината на тунел во планината „Машу“, влегол во подземна градина.<ref>''Myth: its meaning and functions in ancient and other cultures'', Г. С. Кирк, 1970, стр. 136</ref> [[File:Station Island.jpg|thumb|Капела, [[камбанарија]] и покајнички легла на [[Стејшн Ајленд]]. Камбанаријата се наоѓа на могила каде е местоположбата на пештера која, според разни митови, е влез во [[чистилиште]] во внатрешноста на Земјата. Пештерата е затворена од 25 октомври 1632 г.]] Во [[Келтска митологија|келтската митологија]] постои легенда за пештера наречена „[[Круахан, Ирска|Круахан]]“, позната како „Ирската порта кон пеколот“, од каде што на површината излегувале чудни суштества.<ref>Џон А. МекКалох, ''Celtic Mythology'', Rowman & Littlefield Pub Inc, 1932, стр. 125–26</ref> Постојат и приказни за средновековни витези и светци што оделе на поклонение во пештера на [[Стејшн Ајленд]] во округот Донегол, Ирска, каде патувале длабоко во Земјата во местото на [[чистилиште|чистилиштето]].<ref>Т. Рајт, ''Saint Patrick's Purgatory : A medieval Pilgrimage in Ireland'', 1918, стр. 107</ref> Во [[Округ Даун|округот Даун]], Северна Ирска, постои мит дека тунели водат до земјата на подземните [[Туата Де Данан]], народ за кој се верува дека го донел друидизмот во Ирска, а потоа се вратил под земја.<ref>Харолд Бејли, ''Archaic England: An Essay in Deciphering Prehistory from Megalithic Monuments'', 1919 онлајн издание: [https://books.google.com/books?id=hHD5DFeFTZ0C&dq=Bayley,+Harold+-+ARCHAIC+ENGLAND+county+down&pg=PA766 Линк]</ref> Во хиндуистичката митологија, подземниот свет се нарекува [[Патала]]. Во бенгалската верзија на епот [[Рамајана]], е опишано како [[Рама]] и [[Лакшмана]] биле однесени од кралот на подземјето [[Ахираван]], брат на демонскиот крал [[Равана]], а подоцна спасени од [[Хануман]]. Племињата [[Ангами Нага]] од [[Индија]] тврдат дека нивните предци во древно време излегле од подземна земја внатре во Земјата.<ref>Ангами Нага Браун, ''Account of Munnipore'', 1968, стр. 113</ref> Народот [[Таино]] од Куба верува дека нивните предци излегле од две подземни пештери.<ref>Елен Расел Емерсон, ''Indian Myths'', 1965: „На Кубанците им должиме верзија за потеклото на човекот: човештвото излезе од длабочините на длабока пештера во Земјата.“</ref> Домородците од Тробриандските Острови веруваат дека нивните предци дошле од подземна земја преку пештера наречена „Обукула“.<ref>Филип Фројнд, ''Myths of Creation''; 1965, стр. 131–32</ref> Мексиканскиот фолклор исто така раскажува за пештера во планина јужно од [[Охинага]], од каде што наводно потекнуваат ѓаволски суштества.<ref>Воли Џорџ – "Pilgrimage To The Devil", статија во ''Fate magazine'', авг. 1957, стр. 38–52</ref> Во [[Среден век|средниот век]], древен германски мит тврдел дека некои планини меѓу [[Ајзенах]] и [[Гота]] кријат порта кон внатрешната Земја. Руска легенда вели дека [[Самоедски народи|Самоедите]], древно [[Сибир|сибирско]] [[племе]], патувале до пештерски град за да живеат во внатрешноста на Земјата.<ref>Кларк Б. Фајрстоун и Рут Хембиџ, ''The Coasts of Illusion'', Harper & Bros; 1-во издание, 1924</ref> Италијанскиот писател [[Данте]] опишува шуплива Земја во своето познато дело ''[[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]]'' од [[14 век|XIV век]], каде падот на Луцифер од небото создава огромна вдлабнатина во облик на инка во дотогаш цврстата Земја, како и планината „Чистилиште“ на спротивната страна. Во митологијата на староседелците, се вели дека предците на народот [[Мандан]] во древно време излегле од подземна земја преку пештера на северната страна на реката [[Мисури]].<ref>Марта Ворен Беквит, ''Mandan-Hidatsa myths and ceremonies'', G. E. Stechert, 1937, стр. 10</ref> Постои приказна за тунел во резерватот [[Сан Карлос Апачи]] во [[Аризона]], близу [[Сидар Крик]], кој води до земја населена со таинствено племе.<ref>Гренвил Гудвин, ''Myths and Tales of the White Mountain Apache'', 1939, стр. 20</ref> Племињата [[Ирокези|Ирокези]] исто така веруваат дека нивните предци излегле од подземниот свет.<ref>Вилијам Мартин Бишамп, ''Iroquois folk lore: gathered from the Six Nations of New York'', I. J. Friedman, 1965, стр. 152–153</ref> Старешините на [[Хопи|народот Хопи]] веруваат дека постои влез [[Сипапу]] во [[Големиот Кањон]] што води кон подземниот свет.<ref>''Pages from Hopi history'', Хари Клебурн Џејмс, University of Arizona Press, 1974, Поглавје 6</ref><ref>Arizona and the West, Том 17, University of Arizona Press, 1975, стр. 179</ref> Бразилски Индијанци, кои живеат покрај реката [[Парима]] во Бразил, тврдат дека нивните предци потекнуваат од подземна земја и дека многумина од нив сѐ уште останале таму. Предците на [[Инки|Инките]] наводно потекнувале од пештери источно од [[Куско]], Перу.<ref>Харолд Озборн, ''South American Mythology''. Њујорк: Peter Bedrick Books, 1986, стр. 42, 119</ref> === XVI до XVIII век === [[File:Hollow Earth.svg|thumb|Дијаграм на хипотезата на [[Едмонд Халеј]]]] Идејата била предложена во стручното дело ''Mundus Subterraneus'' (1665) од [[Атанасиј Кирхер]], кој шпекулирал дека постои „сложен систем на шуплини и воден канал што ги поврзува половите“.<ref name=":1">{{Cite book|last=Stableford|first=Brian M.|url=https://books.google.com/books?id=uefwmdROKTAC&pg=PA138|title=Science Fact and Science Fiction: An Encyclopedia|date=2006|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-97460-8|pages=137–139|language=en}}</ref>{{Rp|137}} [[Едмонд Халеј]] во 1692 г.<ref name="Halley">Халеј, Едмонд, "An Account of the cause of the Change of the Variation of the Magnetic Needle; with an Hypothesis of the Structure of the Internal Parts of the Earth", ''Philosophical Transactions of Royal Society of London'', бр. 195, 1692, стр. 563–578</ref> ја почнал својата теорија врз основа на (погрешната) проценка на Њутн дека густината на Месечината е речиси двојно поголема (9/5) од онаа на Земјата.<ref name="Kollerstrom-1992">{{Cite journal |last=Kollerstrom |first=N. |date=1992-08-01 |title=The Hollow World of Edmond Halley |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/002182869202300304 |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=23 |issue=3 |pages=185–192 |doi=10.1177/002182869202300304 |issn=0021-8286|url-access=subscription }}</ref> Наместо да претпостави дека Месечината е густа, Халеј претпоставил дека Земјата можеби се состои од шуплива обвивка со дебелина од околу 800 км, две внатрешни концентрични обвивки и највнатрешно јадро. Овие обвивки биле раздвоени со атмосфери, а секоја од нив имала свои магнетни полови. Сферите се вртеле со различна брзина. Халеј го предложил ова за да ги објасни аномалиите во читањето на компасот. Тој замислувал дека внатрешната [[атмосфера]] е светлина (и евентуално населена) и шпекулирал дека истекувањето на гасови ја предизвикува [[поларна светлина|поларната светлина]].<ref name="halley2">Халеј, Едмонд, "An Account of the Late Surprizing [sic!] Appearance of the Lights Seen in the Air, on the Sixth of March Last; With an Attempt to Explain the Principal Phaenomena thereof", ''Philosophical Transactions of Royal Society of London'', бр. 347 (1716), стр. 406–28</ref> [[Ле Клерк Милфорт]] во 1781 г. предводел патување со стотици припадници на народот [[Мускоги (народ)|Мускоги]] до серија пештери во близина на реката Ред. Според Милфорт, Мускоги верувале дека нивните предци во древно време излегле од овие подземни пештери. Милфорт тврдел дека пештерите „лесно би можеле да сместат 15.000 — 20.000 семејства“.<ref>''Migration Legend of the Creek Indians'', Томови 1–2, Алберт С. Гатчет, Ams Pr Inc, 1969</ref><ref>''The Franco-American Review'', Томови 1–2, the Yale University Press, 1938, стр. 111. Види исто така: ''The Venus Calendar Observatory at Aztec New Mexico'', Алан Мекгиливреј III, 2010, стр. 25</ref> Постои тврдење дека математичарот [[Леонард Ојлер]] предложил модел на шуплива Земја со едно јадро (сонце со [[пречник]] од 1.000 километри) во центарот што ја осветлува и затоплува внатрешната цивилизација, но тоа не е точно. Ојлер всушност извел мисловен експеримент за објект што паѓа во дупка ископана низ центарот на Земјата, што нема поврзаност со концепт за шуплива Земја.<ref>{{cite web |last1=Sandifer |first1=Edward |title=Euler and the Hollow Earth: Fact or Fiction? |url=http://eulerarchive.maa.org/hedi/HEDI-2007-04.pdf |website=The Mathematical Association of America |access-date=12 September 2021 |date=Април 2007|doi=|pages=209–214}}</ref> === XIX век === Во 1818 г., [[Џон Кливс Сајмс Помладиот]] предложил дека Земјата се состои од шуплива обвивка со дебелина од околу 1.300 км, со отвори од околу 2.300 км на двата [[географски пол|пола]], со четири внатрешни обвивки, секоја отворена на половите. Сајмс станал најпознатиот од раните поборници за шупливата Земја, а во [[Хамилтон, Охајо]] дури има и споменик посветен на него и неговите идеи.<ref name="atlasobscura">{{cite web|url=http://www.atlasobscura.com/places/hollow-earth-monument |title=Hollow Earth Monument |work=Atlas Obscura |access-date=1 November 2015}}</ref> Тој предложил организирање на експедиција до отворот на [[Северен Пол|Северниот Пол]],<ref>{{cite magazine |last1=Simon |first1=Matt |title=Fantastically Wrong: The Real-Life Journey to the Center of the Earth That Almost Was |date=October 29, 2014 |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/2014/10/fantastically-wrong-journey-to-the-center-of-the-earth/ |access-date=18 September 2019}}</ref> благодарение на напорите на еден од неговите следбеници, Џејмс Макбрајд. [[Џ. Н. Рејнолдс]] исто така држел предавања за „шупливата Земја“ и се залагал за експедиција. Рејнолдс самиот заминал на експедиција на [[Антарктик|Антарктикот]], но пропуштил да се приклучи на „Големата американска истражувачка експедиција“ од 1838–1842 г., иако самиот тој поттикнал нејзино организирање. Иако самиот Сајмс никогаш не напишал книга на оваа тема, неколку автори објавиле дела во кои се расправа за неговите идеи. Макбрајд ја напишал ''Теоријата за концентричните сфери на Сајмс'' во 1826 г. Рејнолдс, се чини, има напишано напис што се појавил како посебна брошура во 1827 г.: ''Забелешки за теоријата на Сајмс што се појавија во American Quarterly Review''. Во 1868 г., професорот В. Ф. Лајонс ја објавил книгата ''Шупливата планета'', која изнесува хипотеза за шупливата Земја слична на онаа на Сајмс, но пропуштил да го спомене самиот Сајмс. Синот на Сајмс, Америкус, потоа ја објавил ''Теоријата за концентричните сфери на Сајмс'' во 1878 г., за да ја исправи работата. Сер Џон Лесли предложил теорија за шуплива Земја во своето дело ''Елементи на природната филозофија'' (1829, стр. 449–453). [[Вилијам Ферфилд Ворен]], во својата книга ''Пронајдениот рај — Колевката на човечкиот род на Северниот Пол'' (1885), го претставил своето верување дека човештвото потекнува од континент во Арктикот наречен [[Хипербореја]]. Ова влијаело на некои рани поборници за шупливата Земја. Според Маршал Гарднер, и [[Ескими|Ескимите]] и [[Монголци|Монголците]] дошле од внатрешноста на Земјата преку влез на Северниот Пол.<ref>{{cite book |title=A Journey to the Earth's Interior |first=Маршал |last=Гарднер |publisher=Mokelukne Hill Press |year=1974 |isbn=0-7873-1192-8}}</ref> === XX век === ''NEQUA или Проблемот на вековите'', првично објавен како серијал во весник во Топика, Канзас во 1900 г., се смета за ран феминистички утописки роман. Во него се споменува теоријата на Џон Кливс Сајмс за да се објасни дејството што се одвива во шуплива Земја. Ран поборник за шупливата Земја од почетокот на [[20 век|XX век]], [[Вилијам Рид (автор)|Вилијам Рид]], ја напишал книгата ''Фантом на половите'' во 1906 г. Тој ја поддржувал идејата за шуплива Земја, но без внатрешни обвивки или внатрешно сонце. [[Спиритуализам|Спиритуалистичката]] писателка Валбурга, леди Паџет во својата книга ''Разговори со невидлив пријател'' била меѓу првите писатели што ја споменале хипотезата за шуплива Земја. Таа тврдела дека постојат градови под пустина, каде што се преселиле луѓето од [[Атлантида]]. Таа рекла дека влез во подземното царство ќе биде откриен во [[21 век|XXI век]].<ref>Паџет Валбурга, ''Colloquies with an unseen friend'', William Rider & Son., Лондон, 1909, стр. 36</ref> Маршал Гарднер ја напишал книгата ''Патување до внатрешноста на Земјата'' во 1913 г. и објавил проширено издание во 1920 г. Сместил внатрешно сонце во Земјата и изградил работен модел на шупливата Земја, кој го патентирал ({{US patent|1096102}}). Гарднер не го спомнал Рид, но го критикувал Сајмс за неговите идеи. Во истиот период, [[Владимир Обручев]] напишал роман насловен ''[[Плутонија]]'', во кој шупливата Земја поседувала внатрешно сонце и била населена со праисториски видови. Внатрешноста била поврзана со површината преку отвор на [[Арктик|Арктикот]]. Истражувачот [[Фердинанд Антони Осендовски]] дискутирал за шупливата Земја во својата книга од 1922 г. насловена ''Ѕверови, луѓе и богови''. Осендовски рекол дека му било кажано за подземно царство сместено во внатрешноста на Земјата. [[Будисти|Будистите]] го познавале како [[Агарта]].<ref>Фердинанд Осендовски (1922). ''Beasts, Men and Gods''. Њујорк: E. P. Dutton & Company.</ref> [[Џорџ Папашвили]] во својата книга ''Сѐ може да се случи'' тврдел дека кога бил на [[Кавказ]], открил пештера што содржела човечки скелети „со глави големи колку корпи“ и древен тунел што водел кон центарот на Земјата. Еден човек влегол во тунелот и никогаш не се вратил.<ref>Џорџ и Хелен Папашвили, ''Anything Can Happen'', Harper & Bros., Њујорк, 1940</ref> Романописецот [[Лобсанг Рампа]] во својата книга ''Пештерата на древните'' рекол дека постои систем на подземни комори под [[Хималаи|Хималаите]] на [[Тибет]], исполнет со древни машини, записи и богатства.<ref>''Cave of the Ancients'', Лобсанг Рампа, [[Random House]], 1993</ref> [[Мајкл Грамли]], [[криптозоолог]], ги поврзал [[Бигфут]] и другите [[криптид|криптиди]] со древни подземни системи од тунели.<ref>''There are Giants in the Earth'', Мајкл Грамли, Panther Books, 1976, стр. 42–47</ref> Според писателот на теми за [[древни астронаути]], [[Питер Колосимо]], бил виден [[робот]] како влегува во тунел под [[манастир]] во Монголија. Колосимо исто така тврдел дека била видена светлина од подземјето во Азербејџан.<ref>[[Питер Колосимо]], ''Not of this World'', Sphere Books 1974 {{ISBN|0-7221-5309-0}}; види и: ''Timeless Earth'', Citadel Pr, 1988 {{ISBN|0-8065-1070-6}}</ref> Колосимо и други писатели како [[Роберт Шару]] овие дејности ги поврзувале со [[НЛО|НЛО]]. Книгата ''Шупливата Земја'' (1964) од д-р [[Рејмонд В. Бернард]] ја претставува идејата дека НЛО-а доаѓаат од внатрешноста на Земјата, наведува дека прстенестата маглина го докажува постоењето на шупливи светови и шпекулира за судбината на [[Атлантида]] и потеклото на летачките чинии.<ref>{{cite book|last=Reece|first=Gregory L.|title=UFO Religion: Inside Flying Saucer Cults and Culture|url=https://archive.org/details/uforeligioninsid00reec|url-access=limited|publisher=I. B. Tauris|year=2007|page=[https://archive.org/details/uforeligioninsid00reec/page/n27 17]|isbn=978-1-84511-451-0}}</ref> Напис од [[Мартин Гарднер]] открил дека Волтер Зигмајстер го користел псевдонимот „Бернард“, но дури со објавувањето на книгата ''Подземни светови: 100.000 години змејови, џуџиња, мртви, изгубени раси и НЛО од внатрешноста на Земјата'' (1989) од Волтер Кафтон-Минкел, врската помеѓу Бернард и Зигмајстер станала позната за јавноста.<ref>Волтер Кафтон-Минкел, ''Subterranean Worlds: 100,000 Years of Dragons, Dwarfs, the Dead, Lost Races and Ufos from Inside the Earth'', [[Loompanics Unlimited]], 1989 {{ISBN|978-1559500159}}</ref> Научнофантастичното [[списание]] ''[[Amazing Stories]]'' промовирало една таква идеја од 1945 до 1949 г. како „Мистеријата Шејвер“. Уредникот на списанието, [[Рејмонд А. Палмер|Реј Палмер]], објавил серија приказни од [[Ричард Шарп Шејвер]], кој тврдел дека надмоќна праисториска раса изградила [[саќе]] од пештери во Земјата и дека нивните деградирани потомци, познати како „Деро“, сѐ уште живеат таму, користејќи ги фантастичните машини напуштени од древните раси за да ги мачат оние од нас што живеат на површината. Како една од карактеристиките на ова мачење, Шејвер опишал „гласови“ за кои се тврдело дека доаѓаат од необјаснив извор. Илјадници читатели напишале за да потврдат дека и тие ги слушнале ѓаволските гласови од внатрешноста на Земјата. ''Изгубените континенти и шупливата Земја'' (1998) од [[Дејвид Хачер Чилдрес]] ги препечатила приказните на Палмер и ја бранела идејата за шупливата Земја заснована на наводни системи од тунели под Јужна Америка и Централна Азија.<ref>[[Дејвид Хачер Чилдрес]], ''Lost Continents and the Hollow Earth'', Adventures Unlimited Press, 1998 {{ISBN|978-0932813633}}</ref> Поборниците за шупливата Земја тврделе за голем број различни места за влезовите што водат во внатрешноста на планетата. Покрај Северниот и [[Јужен Пол|Јужниот Пол]], како места биле наведени: [[Париз]] во Франција,<ref>''Alien races and Fantastic Civilizations'', Серж Итин, Berkeley Medallion Books, 1975, стр. 109–132 – In the Bowels of the Earth: Се однесува на мистериозните катакомби под Париз и други подземни мистерии кои водат во внатрешноста на Земјата.</ref> [[Стафордшир]] во Англија,<ref>''The Under-People'', Ерик Норман, Award Books, 1969</ref> [[Монтреал]] во Канада,<ref>''Inner Earth People And Outer Space People'', Вилијам Л. Блесинг, Inner Light Publications, 2008 издание {{ISBN|1-60611-036-5}}</ref> [[Хангџоу]] во Кина,<ref>''Chinese ghouls and goblins'', Џи Вилоуби-Мид, Stokes co, 1929</ref> и [[Амазон|Амазонската Прашума]].<ref>''Mysteries of Ancient South America'', Харолд Т. Вилкинс, Citadel Press, Њујорк, 1956</ref> == Во популарната култура == Во 1975 г., јапонскиот уметник [[Таданори Јоко]] искористил елементи од легендата за [[Агарта]], заедно со други [[Источна култура|источни]] подземни митови, за да прикаже напредна цивилизација на насловната страна на албумот ''[[Агарта (албум)|Agharta]]'' на џез-музичарот [[Мајлс Дејвис]].<ref>{{cite book|last=Buchwald|first=Dagmar|chapter=Black Sun Underground: The Music of AlieNation|year=2012|editor1-first=Hanjo|editor1-last=Berressem|editor2-first=Michael|editor2-last=Bucher|editor3-first=Uwe|editor3-last=Schwagmeier|title=Between Science and Fiction: The Hollow Earth as Concept and Conceit|publisher=LIT Verlag Munster|isbn=978-3-643-90228-3|page=109}}</ref> Јоко изјавил дека делумно бил вдахнат од книгата ''Шупливата Земја'' ([[Англиски јазик|англ]]. ''The Hollow Earth'') на [[Рејмонд В. Бернард]] од 1969 г.<ref>{{cite book|last1=Thorgerson|first1=Storm|author-link1=Storm Thorgerson|last2=Powell|first2=Aubrey|author-link2=Aubrey Powell (designer)|year=1999|title=100 Best Album Covers|publisher=[[Dorling Kindersley|DK Publishing]]|isbn=0-7894-4951-X|page=20}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * ''[https://web.archive.org/web/20130818033028/http://www.facstaff.bucknell.edu/dgriffin/Research/Griffin-HE_in_Science.pdf What Curiosity in the Structure: The Hollow Earth in Science]'' * ''[https://www.loc.gov/rr/scitech/SciRefGuides/hollowearth.html Library of Congress References]'' * ''[http://publicdomainreview.org/2011/10/10/stories-of-a-hollow-earth/ Stories of a Hollow Earth]'' * ''[http://www.skepdic.com/hollowearth.html Skeptic Dictionary: Hollow Earth]'' * "[https://books.google.com/books?id=p4o9AQAAIAAJ Is Our Globe Hollow?]", ''[[Scientific American]]'', 13 јули 1878, стр.&nbsp;20 * [https://hatch.kookscience.com/w/index.php?title=Marshall_B._Gardner&oldid=23985 Marshall Gardner] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Мисловни опити]] [[Категорија:Псевдонаука]] [[Категорија:Застарени научни теории]] civ1ypb2du9rrfrhmbg3xbfzj0mb6qg 5583003 5583002 2026-06-26T18:27:13Z Andrew012p 85224 5583003 wikitext text/x-wiki [[File:Map of the Interior World (1892, B&W version).png|thumb|upright=1.4|Цртеж на пресек на планетата Земја што го прикажува „Внатрешниот Свет“ на Атватабар, од научнофантастичниот роман на [[Вилијам Р. Бредшо]] од 1892 г., ''Божицата на Атватабар'']] '''Шуплива Земја''' — концепт што претпоставува дека планетата [[Земја (планета)|Земја]] е целосно шуплива или дека содржи значителен внатрешен простор. Иако кон крајот на [[17 век|XVII век]] било значајно предложен од [[Едмонд Халеј]], концептот подоцна бил побиен — првично со претпоставките на [[Пјер Буге]] во 1740 г., а конечно со експериментот на [[Чарлс Хатон]] на планината Шихалион околу 1774 г. Како и да е, идејата се бранела до средината на [[19 век|XIX век]], особено од страна на [[Џон Кливс Сајмс Помладиот]] и [[Џ. Н. Рејнолдс]], но до тој период таа веќе била дел од популарната [[псевдонаука]] и повеќе не била научно издржлива хипотеза. Концептот за шуплива Земја сѐ уште се појавува во [[фолклор]]от и како мотив во подземната фантастика (поджанр на [[авантуристички роман]]). Исто така, темата се провлекува и во теориите на заговор и криптотерестријалната хипотеза, каде често се тврди дека внатрешноста е населена со митолошки суштества или политички лидери. == Историја == === Древен период === Уште во древните времиња, концепт за подземна земја во внатрешноста на планетата се појавувал во [[митологија]]та, [[фолклор]]от и [[легенди]]те. Идејата за подземни царства се чинела веродостојна и се испреплетувала со концептите за „места“ на потекло или [[задгробен живот]], како што се [[грчката митологија|грчкиот подземен свет]], нордискиот [[Сварталфахајм]], христијанскиот [[пекол]] и еврејскиот [[шеол]] (со описи во [[Кабала|кабалистичката]] книжевност, како [[Зохар]] и [[Хесед Леаврахам]]). Идејата за подземни царства се споменува и во [[Тибетански будизам|тибетските будистички]] верувања.<ref>''Hollow Earth in the Puranas'' [http://holloworbs.com/HE_Puranas_Article.htm Online]</ref><ref name="ReferenceA">''The Way to Shambhala'', Едвин Бернбаум, Anchor Books; 1-во издание, 1980 {{ISBN|0-385-12794-4}}</ref> Според една тибетска легенда, во внатрешноста на Земјата се наоѓа древниот град [[Шамбала]].<ref name="ReferenceA" /> Според [[Стара Грција|Старите Грци]], [[пештери]]те под површината воделе до [[Подземен свет|подземниот свет]]. Такви биле пештерите кај [[Тенарон]] во [[Лаконија]], [[Трезен]] во [[Арголида]], Ефија во [[Теспротија]], Хераклеја во [[Понт (регион)|Понт]] и во [[Ермиони]].<ref>{{citation | volume = 1 | year = 1916 | first = Вилијам | last = Шервуд Фокс | author-link = William Sherwood Fox | title = Greek and Roman | url = https://archive.org/details/mythologyofallra11gray_0 | page= 143| publisher = Бостон, Marshall Jones Company }}</ref> Во легендите на [[Тракијци|Тракијците]] и [[Дакијци|Дакијците]], се вели дека постојат пештери окупирани од античкиот бог Залмоксис.<ref>Мирче Елијаде, ''Zalmoxis, the vanishing God: comparative studies in the religions and folklore of Dacia and Eastern Europe'', 1959, стр. 24–30</ref> Во [[Месопотамија|месопотамската религија]] постои приказна за човек кој, патувајќи низ темнината на тунел во планината „Машу“, влегол во подземна градина.<ref>''Myth: its meaning and functions in ancient and other cultures'', Г. С. Кирк, 1970, стр. 136</ref> [[File:Station Island.jpg|thumb|Капела, [[камбанарија]] и покајнички легла на [[Стејшн Ајленд]]. Камбанаријата се наоѓа на могила каде е местоположбата на пештера која, според разни митови, е влез во [[чистилиште]] во внатрешноста на Земјата. Пештерата е затворена од 25 октомври 1632 г.]] Во [[Келтска митологија|келтската митологија]] постои легенда за пештера наречена „[[Круахан, Ирска|Круахан]]“, позната како „Ирската порта кон пеколот“, од каде што на површината излегувале чудни суштества.<ref>Џон А. МекКалох, ''Celtic Mythology'', Rowman & Littlefield Pub Inc, 1932, стр. 125–26</ref> Постојат и приказни за средновековни витези и светци што оделе на поклонение во пештера на [[Стејшн Ајленд]] во округот Донегол, Ирска, каде патувале длабоко во Земјата во местото на [[чистилиште|чистилиштето]].<ref>Т. Рајт, ''Saint Patrick's Purgatory : A medieval Pilgrimage in Ireland'', 1918, стр. 107</ref> Во [[Округ Даун|округот Даун]], Северна Ирска, постои мит дека тунели водат до земјата на подземните [[Туата Де Данан]], народ за кој се верува дека го донел друидизмот во Ирска, а потоа се вратил под земја.<ref>Харолд Бејли, ''Archaic England: An Essay in Deciphering Prehistory from Megalithic Monuments'', 1919 онлајн издание: [https://books.google.com/books?id=hHD5DFeFTZ0C&dq=Bayley,+Harold+-+ARCHAIC+ENGLAND+county+down&pg=PA766 Линк]</ref> Во хиндуистичката митологија, подземниот свет се нарекува [[Патала]]. Во бенгалската верзија на епот [[Рамајана]], е опишано како [[Рама]] и [[Лакшмана]] биле однесени од кралот на подземјето [[Ахираван]], брат на демонскиот крал [[Равана]], а подоцна спасени од [[Хануман]]. Племињата [[Ангами Нага]] од [[Индија]] тврдат дека нивните предци во древно време излегле од подземна земја внатре во Земјата.<ref>Ангами Нага Браун, ''Account of Munnipore'', 1968, стр. 113</ref> Народот [[Таино]] од Куба верува дека нивните предци излегле од две подземни пештери.<ref>Елен Расел Емерсон, ''Indian Myths'', 1965: „На Кубанците им должиме верзија за потеклото на човекот: човештвото излезе од длабочините на длабока пештера во Земјата.“</ref> Домородците од Тробриандските Острови веруваат дека нивните предци дошле од подземна земја преку пештера наречена „Обукула“.<ref>Филип Фројнд, ''Myths of Creation''; 1965, стр. 131–32</ref> Мексиканскиот фолклор исто така раскажува за пештера во планина јужно од [[Охинага]], од каде што наводно потекнуваат ѓаволски суштества.<ref>Воли Џорџ – "Pilgrimage To The Devil", статија во ''Fate magazine'', авг. 1957, стр. 38–52</ref> Во [[Среден век|средниот век]], древен германски мит тврдел дека некои планини меѓу [[Ајзенах]] и [[Гота]] кријат порта кон внатрешната Земја. Руска легенда вели дека [[Самоедски народи|Самоедите]], древно [[Сибир|сибирско]] [[племе]], патувале до пештерски град за да живеат во внатрешноста на Земјата.<ref>Кларк Б. Фајрстоун и Рут Хембиџ, ''The Coasts of Illusion'', Harper & Bros; 1-во издание, 1924</ref> Италијанскиот писател [[Данте]] опишува шуплива Земја во своето познато дело ''[[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]]'' од [[14 век|XIV век]], каде падот на Луцифер од небото создава огромна вдлабнатина во облик на инка во дотогаш цврстата Земја, како и планината „Чистилиште“ на спротивната страна. Во митологијата на староседелците, се вели дека предците на народот [[Мандан]] во древно време излегле од подземна земја преку пештера на северната страна на реката [[Мисури]].<ref>Марта Ворен Беквит, ''Mandan-Hidatsa myths and ceremonies'', G. E. Stechert, 1937, стр. 10</ref> Постои приказна за тунел во резерватот [[Сан Карлос Апачи]] во [[Аризона]], близу [[Сидар Крик]], кој води до земја населена со таинствено племе.<ref>Гренвил Гудвин, ''Myths and Tales of the White Mountain Apache'', 1939, стр. 20</ref> Племињата [[Ирокези|Ирокези]] исто така веруваат дека нивните предци излегле од подземниот свет.<ref>Вилијам Мартин Бишамп, ''Iroquois folk lore: gathered from the Six Nations of New York'', I. J. Friedman, 1965, стр. 152–153</ref> Старешините на [[Хопи|народот Хопи]] веруваат дека постои влез [[Сипапу]] во [[Големиот Кањон]] што води кон подземниот свет.<ref>''Pages from Hopi history'', Хари Клебурн Џејмс, University of Arizona Press, 1974, Поглавје 6</ref><ref>Arizona and the West, Том 17, University of Arizona Press, 1975, стр. 179</ref> Бразилски Индијанци, кои живеат покрај реката [[Парима]] во Бразил, тврдат дека нивните предци потекнуваат од подземна земја и дека многумина од нив сѐ уште останале таму. Предците на [[Инки|Инките]] наводно потекнувале од пештери источно од [[Куско]], Перу.<ref>Харолд Озборн, ''South American Mythology''. Њујорк: Peter Bedrick Books, 1986, стр. 42, 119</ref> === XVI до XVIII век === [[File:Hollow Earth.svg|thumb|Дијаграм на хипотезата на [[Едмонд Халеј]]]] Идејата била предложена во стручното дело ''Mundus Subterraneus'' (1665) од [[Атанасиј Кирхер]], кој шпекулирал дека постои „сложен систем на шуплини и воден канал што ги поврзува половите“.<ref name=":1">{{Cite book|last=Stableford|first=Brian M.|url=https://books.google.com/books?id=uefwmdROKTAC&pg=PA138|title=Science Fact and Science Fiction: An Encyclopedia|date=2006|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-97460-8|pages=137–139|language=en}}</ref>{{Rp|137}} [[Едмонд Халеј]] во 1692 г.<ref name="Halley">Халеј, Едмонд, "An Account of the cause of the Change of the Variation of the Magnetic Needle; with an Hypothesis of the Structure of the Internal Parts of the Earth", ''Philosophical Transactions of Royal Society of London'', бр. 195, 1692, стр. 563–578</ref> ја почнал својата теорија врз основа на (погрешната) проценка на Њутн дека густината на Месечината е речиси двојно поголема (9/5) од онаа на Земјата.<ref name="Kollerstrom-1992">{{Cite journal |last=Kollerstrom |first=N. |date=1992-08-01 |title=The Hollow World of Edmond Halley |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/002182869202300304 |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=23 |issue=3 |pages=185–192 |doi=10.1177/002182869202300304 |issn=0021-8286|url-access=subscription }}</ref> Наместо да претпостави дека Месечината е густа, Халеј претпоставил дека Земјата можеби се состои од шуплива обвивка со дебелина од околу 800 км, две внатрешни концентрични обвивки и највнатрешно јадро. Овие обвивки биле раздвоени со атмосфери, а секоја од нив имала свои магнетни полови. Сферите се вртеле со различна брзина. Халеј го предложил ова за да ги објасни аномалиите во читањето на компасот. Тој замислувал дека внатрешната [[атмосфера]] е светлина (и евентуално населена) и шпекулирал дека истекувањето на гасови ја предизвикува [[поларна светлина|поларната светлина]].<ref name="halley2">Халеј, Едмонд, "An Account of the Late Surprizing [sic!] Appearance of the Lights Seen in the Air, on the Sixth of March Last; With an Attempt to Explain the Principal Phaenomena thereof", ''Philosophical Transactions of Royal Society of London'', бр. 347 (1716), стр. 406–28</ref> [[Ле Клерк Милфорт]] во 1781 г. предводел патување со стотици припадници на народот [[Мускоги (народ)|Мускоги]] до серија пештери во близина на реката Ред. Според Милфорт, Мускоги верувале дека нивните предци во древно време излегле од овие подземни пештери. Милфорт тврдел дека пештерите „лесно би можеле да сместат 15.000 — 20.000 семејства“.<ref>''Migration Legend of the Creek Indians'', Томови 1–2, Алберт С. Гатчет, Ams Pr Inc, 1969</ref><ref>''The Franco-American Review'', Томови 1–2, the Yale University Press, 1938, стр. 111. Види исто така: ''The Venus Calendar Observatory at Aztec New Mexico'', Алан Мекгиливреј III, 2010, стр. 25</ref> Постои тврдење дека математичарот [[Леонард Ојлер]] предложил модел на шуплива Земја со едно јадро (сонце со [[пречник]] од 1.000 километри) во центарот што ја осветлува и затоплува внатрешната цивилизација, но тоа не е точно. Ојлер всушност извел мисловен експеримент за објект што паѓа во дупка ископана низ центарот на Земјата, што нема поврзаност со концепт за шуплива Земја.<ref>{{cite web |last1=Sandifer |first1=Edward |title=Euler and the Hollow Earth: Fact or Fiction? |url=http://eulerarchive.maa.org/hedi/HEDI-2007-04.pdf |website=The Mathematical Association of America |access-date=12 September 2021 |date=Април 2007|doi=|pages=209–214}}</ref> === XIX век === Во 1818 г., [[Џон Кливс Сајмс Помладиот]] предложил дека Земјата се состои од шуплива обвивка со дебелина од околу 1.300 км, со отвори од околу 2.300 км на двата [[географски пол|пола]], со четири внатрешни обвивки, секоја отворена на половите. Сајмс станал најпознатиот од раните поборници за шупливата Земја, а во [[Хамилтон, Охајо]] дури има и споменик посветен на него и неговите идеи.<ref name="atlasobscura">{{cite web|url=http://www.atlasobscura.com/places/hollow-earth-monument |title=Hollow Earth Monument |work=Atlas Obscura |access-date=1 November 2015}}</ref> Тој предложил организирање на експедиција до отворот на [[Северен Пол|Северниот Пол]],<ref>{{cite magazine |last1=Simon |first1=Matt |title=Fantastically Wrong: The Real-Life Journey to the Center of the Earth That Almost Was |date=October 29, 2014 |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/2014/10/fantastically-wrong-journey-to-the-center-of-the-earth/ |access-date=18 September 2019}}</ref> благодарение на напорите на еден од неговите следбеници, Џејмс Макбрајд. [[Џ. Н. Рејнолдс]] исто така држел предавања за „шупливата Земја“ и се залагал за експедиција. Рејнолдс самиот заминал на експедиција на [[Антарктик|Антарктикот]], но пропуштил да се приклучи на „Големата американска истражувачка експедиција“ од 1838–1842 г., иако самиот тој поттикнал нејзино организирање. Иако самиот Сајмс никогаш не напишал книга на оваа тема, неколку автори објавиле дела во кои се расправа за неговите идеи. Макбрајд ја напишал ''Теоријата за концентричните сфери на Сајмс'' во 1826 г. Рејнолдс, се чини, има напишано напис што се појавил како посебна брошура во 1827 г.: ''Забелешки за теоријата на Сајмс што се појавија во American Quarterly Review''. Во 1868 г., професорот В. Ф. Лајонс ја објавил книгата ''Шупливата планета'', која изнесува хипотеза за шупливата Земја слична на онаа на Сајмс, но пропуштил да го спомене самиот Сајмс. Синот на Сајмс, Америкус, потоа ја објавил ''Теоријата за концентричните сфери на Сајмс'' во 1878 г., за да ја исправи работата. Сер Џон Лесли предложил теорија за шуплива Земја во своето дело ''Елементи на природната филозофија'' (1829, стр. 449–453). [[Вилијам Ферфилд Ворен]], во својата книга ''Пронајдениот рај — Колевката на човечкиот род на Северниот Пол'' (1885), го претставил своето верување дека човештвото потекнува од континент во Арктикот наречен [[Хипербореја]]. Ова влијаело на некои рани поборници за шупливата Земја. Според Маршал Гарднер, и [[Ескими|Ескимите]] и [[Монголци|Монголците]] дошле од внатрешноста на Земјата преку влез на Северниот Пол.<ref>{{cite book |title=A Journey to the Earth's Interior |first=Маршал |last=Гарднер |publisher=Mokelukne Hill Press |year=1974 |isbn=0-7873-1192-8}}</ref> === XX век === ''NEQUA или Проблемот на вековите'', првично објавен како серијал во весник во Топика, Канзас во 1900 г., се смета за ран феминистички утописки роман. Во него се споменува теоријата на Џон Кливс Сајмс за да се објасни дејството што се одвива во шуплива Земја. Ран поборник за шупливата Земја од почетокот на [[20 век|XX век]], [[Вилијам Рид (автор)|Вилијам Рид]], ја напишал книгата ''Фантом на половите'' во 1906 г. Тој ја поддржувал идејата за шуплива Земја, но без внатрешни обвивки или внатрешно сонце. [[Спиритуализам|Спиритуалистичката]] писателка Валбурга, леди Паџет во својата книга ''Разговори со невидлив пријател'' била меѓу првите писатели што ја споменале хипотезата за шуплива Земја. Таа тврдела дека постојат градови под пустина, каде што се преселиле луѓето од [[Атлантида]]. Таа рекла дека влез во подземното царство ќе биде откриен во [[21 век|XXI век]].<ref>Паџет Валбурга, ''Colloquies with an unseen friend'', William Rider & Son., Лондон, 1909, стр. 36</ref> Маршал Гарднер ја напишал книгата ''Патување до внатрешноста на Земјата'' во 1913 г. и објавил проширено издание во 1920 г. Сместил внатрешно сонце во Земјата и изградил работен модел на шупливата Земја, кој го патентирал ({{US patent|1096102}}). Гарднер не го спомнал Рид, но го критикувал Сајмс за неговите идеи. Во истиот период, [[Владимир Обручев]] напишал роман насловен ''[[Плутонија]]'', во кој шупливата Земја поседувала внатрешно сонце и била населена со праисториски видови. Внатрешноста била поврзана со површината преку отвор на [[Арктик|Арктикот]]. Истражувачот [[Фердинанд Антони Осендовски]] дискутирал за шупливата Земја во својата книга од 1922 г. насловена ''Ѕверови, луѓе и богови''. Осендовски рекол дека му било кажано за подземно царство сместено во внатрешноста на Земјата. [[Будисти|Будистите]] го познавале како [[Агарта]].<ref>Фердинанд Осендовски (1922). ''Beasts, Men and Gods''. Њујорк: E. P. Dutton & Company.</ref> [[Џорџ Папашвили]] во својата книга ''Сѐ може да се случи'' тврдел дека кога бил на [[Кавказ]], открил пештера што содржела човечки скелети „со глави големи колку корпи“ и древен тунел што водел кон центарот на Земјата. Еден човек влегол во тунелот и никогаш не се вратил.<ref>Џорџ и Хелен Папашвили, ''Anything Can Happen'', Harper & Bros., Њујорк, 1940</ref> Романописецот [[Лобсанг Рампа]] во својата книга ''Пештерата на древните'' рекол дека постои систем на подземни комори под [[Хималаи|Хималаите]] на [[Тибет]], исполнет со древни машини, записи и богатства.<ref>''Cave of the Ancients'', Лобсанг Рампа, [[Random House]], 1993</ref> [[Мајкл Грамли]], [[криптозоолог]], ги поврзал [[Бигфут]] и другите [[криптид|криптиди]] со древни подземни системи од тунели.<ref>''There are Giants in the Earth'', Мајкл Грамли, Panther Books, 1976, стр. 42–47</ref> Според писателот на теми за [[древни астронаути]], [[Питер Колосимо]], бил виден [[робот]] како влегува во тунел под [[манастир]] во Монголија. Колосимо исто така тврдел дека била видена светлина од подземјето во Азербејџан.<ref>[[Питер Колосимо]], ''Not of this World'', Sphere Books 1974 {{ISBN|0-7221-5309-0}}; види и: ''Timeless Earth'', Citadel Pr, 1988 {{ISBN|0-8065-1070-6}}</ref> Колосимо и други писатели како [[Роберт Шару]] овие дејности ги поврзувале со [[НЛО|НЛО]]. Книгата ''Шупливата Земја'' (1964) од д-р [[Рејмонд В. Бернард]] ја претставува идејата дека НЛО-а доаѓаат од внатрешноста на Земјата, наведува дека прстенестата маглина го докажува постоењето на шупливи светови и шпекулира за судбината на [[Атлантида]] и потеклото на летачките чинии.<ref>{{cite book|last=Reece|first=Gregory L.|title=UFO Religion: Inside Flying Saucer Cults and Culture|url=https://archive.org/details/uforeligioninsid00reec|url-access=limited|publisher=I. B. Tauris|year=2007|page=[https://archive.org/details/uforeligioninsid00reec/page/n27 17]|isbn=978-1-84511-451-0}}</ref> Напис од [[Мартин Гарднер]] открил дека Волтер Зигмајстер го користел псевдонимот „Бернард“, но дури со објавувањето на книгата ''Подземни светови: 100.000 години змејови, џуџиња, мртви, изгубени раси и НЛО од внатрешноста на Земјата'' (1989) од Волтер Кафтон-Минкел, врската помеѓу Бернард и Зигмајстер станала позната за јавноста.<ref>Волтер Кафтон-Минкел, ''Subterranean Worlds: 100,000 Years of Dragons, Dwarfs, the Dead, Lost Races and Ufos from Inside the Earth'', [[Loompanics Unlimited]], 1989 {{ISBN|978-1559500159}}</ref> Научнофантастичното [[списание]] ''[[Amazing Stories]]'' промовирало една таква идеја од 1945 до 1949 г. како „Мистеријата Шејвер“. Уредникот на списанието, [[Рејмонд А. Палмер|Реј Палмер]], објавил серија приказни од [[Ричард Шарп Шејвер]], кој тврдел дека надмоќна праисториска раса изградила [[саќе]] од пештери во Земјата и дека нивните деградирани потомци, познати како „Деро“, сѐ уште живеат таму, користејќи ги фантастичните машини напуштени од древните раси за да ги мачат оние од нас што живеат на површината. Како една од карактеристиките на ова мачење, Шејвер опишал „гласови“ за кои се тврдело дека доаѓаат од необјаснив извор. Илјадници читатели напишале за да потврдат дека и тие ги слушнале ѓаволските гласови од внатрешноста на Земјата. ''Изгубените континенти и шупливата Земја'' (1998) од [[Дејвид Хачер Чилдрес]] ги препечатила приказните на Палмер и ја бранела идејата за шупливата Земја заснована на наводни системи од тунели под Јужна Америка и Централна Азија.<ref>[[Дејвид Хачер Чилдрес]], ''Lost Continents and the Hollow Earth'', Adventures Unlimited Press, 1998 {{ISBN|978-0932813633}}</ref> Поборниците за шупливата Земја тврделе за голем број различни места за влезовите што водат во внатрешноста на планетата. Покрај Северниот и [[Јужен Пол|Јужниот Пол]], како места биле наведени: [[Париз]] во Франција,<ref>''Alien races and Fantastic Civilizations'', Серж Итин, Berkeley Medallion Books, 1975, стр. 109–132 – In the Bowels of the Earth: Се однесува на мистериозните катакомби под Париз и други подземни мистерии кои водат во внатрешноста на Земјата.</ref> [[Стафордшир]] во Англија,<ref>''The Under-People'', Ерик Норман, Award Books, 1969</ref> [[Монтреал]] во Канада,<ref>''Inner Earth People And Outer Space People'', Вилијам Л. Блесинг, Inner Light Publications, 2008 издание {{ISBN|1-60611-036-5}}</ref> [[Хангџоу]] во Кина,<ref>''Chinese ghouls and goblins'', Џи Вилоуби-Мид, Stokes co, 1929</ref> и [[Амазон|Амазонската Прашума]].<ref>''Mysteries of Ancient South America'', Харолд Т. Вилкинс, Citadel Press, Њујорк, 1956</ref> == Во популарната култура == Во 1975 г., јапонскиот уметник [[Таданори Јоко]] искористил елементи од легендата за [[Агарта]], заедно со други [[Источна култура|источни]] подземни митови, за да прикаже напредна цивилизација на насловната страна на албумот ''[[Агарта (албум)|Agharta]]'' на џез-музичарот [[Мајлс Дејвис]].<ref>{{cite book|last=Buchwald|first=Dagmar|chapter=Black Sun Underground: The Music of AlieNation|year=2012|editor1-first=Hanjo|editor1-last=Berressem|editor2-first=Michael|editor2-last=Bucher|editor3-first=Uwe|editor3-last=Schwagmeier|title=Between Science and Fiction: The Hollow Earth as Concept and Conceit|publisher=LIT Verlag Munster|isbn=978-3-643-90228-3|page=109}}</ref> Јоко изјавил дека делумно бил вдахнат од книгата ''Шупливата Земја'' ([[Англиски јазик|англ]]. ''The Hollow Earth'') на [[Рејмонд В. Бернард]] од 1969 г.<ref>{{cite book|last1=Thorgerson|first1=Storm|author-link1=Storm Thorgerson|last2=Powell|first2=Aubrey|author-link2=Aubrey Powell (designer)|year=1999|title=100 Best Album Covers|publisher=[[Dorling Kindersley|DK Publishing]]|isbn=0-7894-4951-X|page=20}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * ''[https://web.archive.org/web/20130818033028/http://www.facstaff.bucknell.edu/dgriffin/Research/Griffin-HE_in_Science.pdf What Curiosity in the Structure: The Hollow Earth in Science]'' * ''[https://www.loc.gov/rr/scitech/SciRefGuides/hollowearth.html Library of Congress References]'' * ''[http://publicdomainreview.org/2011/10/10/stories-of-a-hollow-earth/ Stories of a Hollow Earth]'' * ''[http://www.skepdic.com/hollowearth.html Skeptic Dictionary: Hollow Earth]'' * "[https://books.google.com/books?id=p4o9AQAAIAAJ Is Our Globe Hollow?]", ''[[Scientific American]]'', 13 јули 1878, стр.&nbsp;20 * [https://hatch.kookscience.com/w/index.php?title=Marshall_B._Gardner&oldid=23985 Marshall Gardner] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Теми во научната фантастика]] [[Категорија:Мисловни опити]] [[Категорија:Псевдонаука]] [[Категорија:Застарени научни теории]] ehpcp7zknhfdo35ptysfh79pf6aj1o3 1 1398431 5582999 2026-06-26T18:18:21Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5582999 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1398432 5583024 2026-06-26T19:06:02Z Ehrlich91 24281 нс 5583024 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | name = Вром | name_other = Сушица | etymology = | image = Корито на Вром.jpg | image_size = 250п | image_caption = Поглед на коритото на малата река | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_caption= | subdivision_type1 = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name1 = {{МКД}} | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Струга|Струга]] | subdivision_type3 = [[Список на населени места во Македонија|Села]] | subdivision_name3 = [[Долно Татеши]] <!---------------------- СЛИВ --> | source1_location = [[Караорман]] | source1_coordinates= <!--{{coord|...}}--> | source1_elevation = | mouth_location = јужно од [[Добовјани]] | mouth_coordinates = {{coord|41|6|25.06|N|21|25|26.98|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | mouth_elevation = | altitude_difference= | progression = {{ПЦрнДрим}} | river_system = | basin_size = | basin_landmarks = | basin_population = <!---------------------- ФИЗИЧКИ ОСОБЕНОСТИ --> | length = | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- ПРИНАДЛЕЖНОСТИ --> | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | ports = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''Вром''' (или '''Сушица''') — [[река]] во југозападниот дел на [[Македонија]], десна притока на [[Црн Дрим]]. == Тек == Малата река тече низ атарот на селото [[Долно Татеши]], каде често се излевала, поради што мештаните тврдат дека е најштетен водотек во Македонија.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=208-209|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Поврзано == * [[Црн Дрим]] * [[Долно Татеши]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vrom River}} [[Категорија:Реки во Македонија]] [[Категорија:Долно Татеши]] ptv2ukiov2lq43b6kkcqzn0j1xchmsi 5583025 5583024 2026-06-26T19:07:25Z Ehrlich91 24281 5583025 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | name = Вром | name_other = Сушица | etymology = | image = Корито на Вром.jpg | image_size = 250п | image_caption = Поглед на коритото на малата река | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_caption= | subdivision_type1 = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name1 = {{МКД}} | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Струга|Струга]] | subdivision_type3 = [[Список на населени места во Македонија|Села]] | subdivision_name3 = [[Долно Татеши]] <!---------------------- СЛИВ --> | source1_location = [[Караорман]] | source1_coordinates= <!--{{coord|...}}--> | source1_elevation = | mouth_location = јужно од [[Добовјани]] | mouth_coordinates = {{coord|41|14|32.64|N|20|40|4.98|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | mouth_elevation = | altitude_difference= | progression = {{ПЦрнДрим}} | river_system = | basin_size = | basin_landmarks = | basin_population = <!---------------------- ФИЗИЧКИ ОСОБЕНОСТИ --> | length = | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- ПРИНАДЛЕЖНОСТИ --> | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | ports = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''Вром''' (или '''Сушица''') — [[река]] во југозападниот дел на [[Македонија]], десна притока на [[Црн Дрим]]. == Тек == Малата река тече низ атарот на селото [[Долно Татеши]], каде често се излевала, поради што мештаните тврдат дека е најштетен водотек во Македонија.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=208-209|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Поврзано == * [[Црн Дрим]] * [[Долно Татеши]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vrom River}} [[Категорија:Реки во Македонија]] [[Категорија:Долно Татеши]] 7slbpuukprsnoa4er8onirall9erasi 1 1398433 5583026 2026-06-26T19:08:04Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5583026 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 11 1398434 5583139 2026-06-27T06:29:37Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{СЗР}} 5583139 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1398435 5583164 2026-06-27T09:31:21Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Silene dioica]] на [[Црвен плускавец]] 5583164 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Црвен плускавец]] 9qtmth0nf2gpr9k20fdrjiufvrbmyds 1 1398436 5583166 2026-06-27T09:31:21Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Silene dioica]] на [[Разговор:Црвен плускавец]] 5583166 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Црвен плускавец]] rxv5ao5ir2aw2gxcp9qqv6k6vivbqxb 0 1398437 5583167 2026-06-27T09:31:28Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Црвен плускавец]] 5583167 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Црвен плускавец]] k5e0edjd9n87hxr0rto5kqr5nurztkz 14 1398438 5583170 2026-06-27T09:35:20Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рв|Silene}} [[Категорија:Каранфили]] 5583170 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Silene}} [[Категорија:Каранфили]] bes5g92lvln1b2a6u85gf93o4qex3fb 0 1398439 5583177 2026-06-27T09:43:59Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Список на градови во Соединетите Американски Држави по население]] на [[Список на градови во САД по население]] презапишувајќи врз пренасочување 5583177 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Список на градови во САД по население]] 21zrc89ov0lus634doqvld2ixyhna4r 1 1398440 5583179 2026-06-27T09:43:59Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Список на градови во Соединетите Американски Држави по население]] на [[Разговор:Список на градови во САД по население]] презапишувајќи врз пренасочување 5583179 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Список на градови во САД по население]] 8ov6ws8nt2ektrgy30zkn1gfou4o2b7 0 1398441 5583183 2026-06-27T10:04:27Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583183 wikitext text/x-wiki '''Вида Бухор Касорла''' ({{Роден на|||1926}} во {{роден во|Битола}} — {{Починат на|||1943}} во {{починат во|Треблинка}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите на [[Холокауст|Холокаустот]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1103}}</ref> == Животопис == Како ученичка во Битолската гимназија за член на [[СКОЈ]] била примена во 1942 година. Учествувала во сите акции што ги организирала скоевската организација во гимназијата. Ширела напредна литература, ги разобличувала младинските фашистички организации [[Браник (организација)|„Браник“]], „Отец Паисиј“ и „Легионар“ мeѓу еврејската младина. На 11 март 1943 година, од страна на бугарскиот фашистички окупатор, била депортирана во концентрациониот [[Треблинка|логор Треблинка]] во Полска. Задушена е во гасна комора.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Солчи Касорла]] * [[Џина Касорла]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Касорла, Вида}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Холокауст]] 2urct7yo8gil4c35ua1abusw6pcf3hr 0 1398442 5583184 2026-06-27T10:14:36Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583184 wikitext text/x-wiki '''Солчи Касорла''' ({{Роден на|||1923}} во {{роден во|Битола}} — {{Починат на|||1943}} во {{починат во|Треблинка}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите на [[Холокауст|Холокаустот]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104}}</ref> == Животопис == Била член на напредната младинска организација [[Хашомер Хацаир|„Хашомер Хацаир“]], а од 1941 година станала член на скоевска група. Била вклучена во акциите за растурање на летоци, собирање на облека н народна помош. На 11 март 1943 година, од страна на бугарскиот фашистички окупатор, била депортирана во концентрациониот [[Треблинка|логор Треблинка]] во Полска. Задушена е во гасна комора.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Вида Касорла]] * [[Џина Касорла]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Касорла, Солчи}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Холокауст]] 5wpbdlc760rwrf0i1k72t0w6cqxhe49 0 1398443 5583185 2026-06-27T10:18:20Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583185 wikitext text/x-wiki '''Џина Касорла''' ({{Роден на|||1926}} во {{роден во|Битола}} — {{Починат на|||1943}} во {{починат во|Треблинка}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите на [[Холокауст|Холокаустот]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104}}</ref> == Животопис == Од 1941 година се движела меѓу напредните младинки во [[Битола|градот]]. Во почетокот на 1942 година е примена за член на [[СКОЈ]]. Била активна во извршувањето на задачите што и ги поставувала организацијата, собирала народна помош, облека во храна за илегалците во градот и борците на НОВ. Скоро секоја вечер во одредено време се среќавала со народниот херој [[Естреја Овадија-Мара|Естреја Овадија]] и успешно ги извршувала задачите што таа и ги поставувала. Сонувала да биде партизанка, но сите нејзини надежи згаснале на 11 март 1943 година, кога од страна на бугарскиот фашистички окупатор, била депортирана во концентрациониот [[Треблинка|логор Треблинка]] во Полска. Задушена е во гасна комора.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Солчи Касорла]] * [[Вида Касорла]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Касорла, Џина}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Холокауст]] sxhkm7twehvx2yrb37nxk9599gyygnj 0 1398444 5583190 2026-06-27T10:42:20Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583190 wikitext text/x-wiki '''Евгенија Димитар Кацаволу''' ({{Роден на|25|септември|1921}} во {{роден во|Скопје}} — — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Орден на заслуги за народот|Орден заслуги за народ со сребрен венец]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104}}</ref> == Животопис == Пред [[Втора светска војна|војната]] му припаѓала на напредното студентско движење. Станала член на [[СКОЈ]] од декември 1940 година. Била член на управата на Женската потрошувачка кооперација во [[Скопје]]. Учествувала во [[НОД]] од април 1941 година како работник во заднината. Била секретар на скоевска група и член на Студентскиот актив на секретари на СКОЈ. Носител е на одликувањето Орден заслуги за народ со сребрен венец.<ref name=":0" /> По војната работела како телевизиски уредник во [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио телевизија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%B2%D0%BF%D0%B0%D1%82-%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BD/|title=Како македонскиот јазик првпат одекна во етерот и се прошири насекаде|date=2021-03-27|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2026-06-27}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://szpm.org.mk/vesnik/knigi/Argumentite%20se%20svetlina%20na%20%20vistinata%20za%20WEB.pdf|title=Аргументите ја осветлуваат вистината|last=Аргировски|first=Драги|publisher=Сојуз на здруженија на пенсионери на Македонија|year=2016|isbn=978-608-65788-2-4|location=Скопје|pages=58}}</ref> На ретроспективната изложна на [[Томо Владимирски]], одржана во [[Музеј на современата уметност (Скопје)|Музејот на современа уметност]] во Скопје (24.XII.1981 - 27.II.1982), нејзиното име се наоѓа во списокот, како сопственик на сликата ''Цвеќе'' (1940 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arhiva.zaum.mk/wp-content/uploads/2018/05/1981_12_24_Tomo_Vladimirski.pdf|title=Ретроспективна изложба на Томо Владимирски|first=Музеј на современа уметност - Скопје|date=1981|page=2}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кацаволу, Евгенија}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 2p4ce6juv4y5ykezshzeacyieqozkdv 5583191 5583190 2026-06-27T10:42:41Z Forbidden History 89259 5583191 wikitext text/x-wiki '''Евгенија Димитар Кацаволу''' ({{Роден на|25|септември|1921}} во {{роден во|Скопје}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Орден на заслуги за народот|Орден заслуги за народ со сребрен венец]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104}}</ref> == Животопис == Пред [[Втора светска војна|војната]] му припаѓала на напредното студентско движење. Станала член на [[СКОЈ]] од декември 1940 година. Била член на управата на Женската потрошувачка кооперација во [[Скопје]]. Учествувала во [[НОД]] од април 1941 година како работник во заднината. Била секретар на скоевска група и член на Студентскиот актив на секретари на СКОЈ. Носител е на одликувањето Орден заслуги за народ со сребрен венец.<ref name=":0" /> По војната работела како телевизиски уредник во [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио телевизија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%B2%D0%BF%D0%B0%D1%82-%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BD/|title=Како македонскиот јазик првпат одекна во етерот и се прошири насекаде|date=2021-03-27|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2026-06-27}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://szpm.org.mk/vesnik/knigi/Argumentite%20se%20svetlina%20na%20%20vistinata%20za%20WEB.pdf|title=Аргументите ја осветлуваат вистината|last=Аргировски|first=Драги|publisher=Сојуз на здруженија на пенсионери на Македонија|year=2016|isbn=978-608-65788-2-4|location=Скопје|pages=58}}</ref> На ретроспективната изложна на [[Томо Владимирски]], одржана во [[Музеј на современата уметност (Скопје)|Музејот на современа уметност]] во Скопје (24.XII.1981 - 27.II.1982), нејзиното име се наоѓа во списокот, како сопственик на сликата ''Цвеќе'' (1940 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arhiva.zaum.mk/wp-content/uploads/2018/05/1981_12_24_Tomo_Vladimirski.pdf|title=Ретроспективна изложба на Томо Владимирски|first=Музеј на современа уметност - Скопје|date=1981|page=2}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кацаволу, Евгенија}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 6ip7hmpj9f777h9j1l90mlzwnj1rvyc 0 1398445 5583195 2026-06-27T10:46:37Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Кралството Унгарија (1526–1867)]] на [[Кралство Унгарија (1526–1867)]] 5583195 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Кралство Унгарија (1526–1867)]] 7laxr741w7f2ur31jeyofskavb91mhy 1 1398446 5583197 2026-06-27T10:46:37Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Кралството Унгарија (1526–1867)]] на [[Разговор:Кралство Унгарија (1526–1867)]] 5583197 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Кралство Унгарија (1526–1867)]] 3d7xmpg7q706r1sfz6bnz17euevsojr 0 1398447 5583224 2026-06-27T10:53:15Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583224 wikitext text/x-wiki '''Елена Качакова''' ({{Роден на|||1925}} во {{роден во|Гуменџе}} — {{Починат на|28|јули|1944}} во {{починат во|Вич}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104}}</ref> == Животопис == Од април 1944 година била борец во Втората македонска ударна бригада. Кон крајот на април 1944 била примена за член на [[КПМ]]. Учествувала во сите борби на Бригадата што ги водела за [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|ослоболувањето на Македонија]]. Во борбите на Бригадата кај село [[Стрмашево]], Тиквешко, со бугарскиот фашистички полициски одред „Бенковски“ во мај 1944 година, била тешко ранета. Била префрлена во партизанската болница на Вичо планина каде на 28 јули починала од здобиените рани.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Качакова, Елена}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] bsbgohf413tacgzuyntv42u4pmmwase 0 1398452 5583261 2026-06-27T11:01:00Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583261 wikitext text/x-wiki '''Веса Трајкова Кашикова''' (во {{роден во|Штип}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Орден на заслуги за народот|Орден заслуги за народ со сребрен венец]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104}}</ref> == Животопис == Во времето на [[Окупација на Македонија во Втората светска војна|окупацијата]] живеела во [[Кочани]]. Во заедницата на [[НОД]] учествувала од јануари 1942 година. Чувала оружје и санитетски материјал, како и илегалци. Носела храна на политичките затвореници и работла на активирање на жените.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кашикова, Веса}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] l0cvctxvp8jasp9iykvxmnnrdmhtgm0 5583262 5583261 2026-06-27T11:01:13Z Forbidden History 89259 5583262 wikitext text/x-wiki '''Веса Трајкова Кашикова''' (во {{роден во|Штип}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104}}</ref> == Животопис == Во времето на [[Окупација на Македонија во Втората светска војна|окупацијата]] живеела во [[Кочани]]. Во заедницата на [[НОД]] учествувала од јануари 1942 година. Чувала оружје и санитетски материјал, како и илегалци. Носела храна на политичките затвореници и работла на активирање на жените.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кашикова, Веса}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 4krz5haqm8tk3wai8amgqwwlxc06prm 0 1398453 5583271 2026-06-27T11:04:41Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Договорот од Питсбург]] на [[Договор од Питсбург]] 5583271 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Договор од Питсбург]] bt6vo5ydzwsj650kfy3pwbcxsnid3t8 1 1398454 5583273 2026-06-27T11:04:41Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Договорот од Питсбург]] на [[Разговор:Договор од Питсбург]] 5583273 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Договор од Питсбург]] 7dzcc91p0dfouaagras6hkuybnwz3k7 0 1398457 5583287 2026-06-27T11:11:39Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Премин Љубељ]] на [[Љубељ]] 5583287 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Љубељ]] hec6u10uhigl0yin70ncw6g2v8tx03w 0 1398458 5583294 2026-06-27T11:40:34Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583294 wikitext text/x-wiki '''Љубица Каческа''' ({{Роден на|||1926}} во {{роден во|Крушево}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104}}</ref> == Животопис == Таа била монополска работничка. Во пролетта 1942 година бала опфатена во воспитна група во монополот, а во април 1943 година била примена за член на [[СКОЈ]]. Посветено ги извршувала поставените задачи од скоевската организација и учествувала во сите акции што таа ги организирала во [[Крушево|градот]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Каческа, Љубица}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 3abkgkhpzc2xnf8ljj9lib09mh2o50z 0 1398459 5583296 2026-06-27T11:47:16Z Forbidden History 89259 Основна страна 5583296 wikitext text/x-wiki '''Анѓа Јованова Кимова''' ({{Роден на|||1887}} во {{роден во|Прилеп}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1104}}</ref> == Животопис == Во времето на [[Окупација на Македонија во Втората светска војна|окупацијата]] живеела во селото [[Трстеник (Тиквешко)|Трстеник]], Кавадаречко. Во прво време била cамо симпатизер на [[НОД]], а од август 1943 година повремено го помагала движењето во заднината. Подготвувала храна за борците во НОВ и партизанските одреди на Македонија.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кимова, Анѓа}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] aj4i3htmscds75gegpqlxh24oqr4a36